Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 084 - Chánh Ngữ
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 084

CHÁNH NGỮ Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

084

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC

DẪN NHẬP .............................................................9

1     Định nghĩa - 4 Thánh ngôn và 4 phi Thánh ngôn - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 ..15 2     Định nghĩa - 4 ác ngữ và 4 thiện ngữ - Kinh DIỆU HẠNH – Tăng II, 255 ..........................17 3     Định nghĩa - 4 ác ngữ và 4 thiện ngữ - Kinh HẠNH ÁC VỀ LỜI NÓI – Tăng II, 82 ..........18 4     Định nghĩa - Nói như phân, Nói như hoa, Nói như mật - Kinh NÓI NHƯ HOA – Tăng I, 227 .........................................................................20 5     Định nghĩa - Thiện thuyết, đúng pháp, ái ngữ, chơn ngữ - Kinh Khéo Nói – Tương I, 415 ....23 6     Định nghĩa - Thánh ngôn và phi Thánh ngôn - Kinh PHI THÁNH NGÔN – Tăng III, 695 ....26 7     Định nghĩa - Thế nào là chánh ngữ - Kinh PHÂN BIỆT VỀ SỰ THẬT – 141 Trung III, 559...................................................................30 8     Định nghĩa - Thế nào là lời nói thanh tịnh - Kinh THANH TỊNH 1 – Tăng I, 493 ......................39

CHÁNH NGỮ                                                                     1

9     Định nghĩa - Thế nào là ác thuyết và thiện thuyết - Kinh ÁC THUYẾT – Tăng II, 606 ..............45 10 Định nghĩa - Đúng thời, chân thật, nhu hoà, lợi ích, từ tâm - Kinh LỜI NÓI – Tăng II, 701 ....51 11 10 hộ trì nhân pháp - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 .................................................52 12 10 nghiệp - Kinh CUNDA NGƯỜI THỢ RÈN – Tăng IV, 585 ................................................56 13 10 đề tài nói chuyện - Kinh NHỮNG ĐỀ TÀI CÂU CHUYỆN 1 – Tăng IV, 408 .................68 14 32 đại nhân tướng - Kinh TƯỚNG – 30 Trường II, 479 ..............................................................72 15 40 nghiệp - Kinh MƯỜI PHÁP – Tăng IV, 634 .......................................................................122 16 5 nguy hại nói nhiều - Kinh NGƯỜI NÓI NHIỀU – Tăng II, 718 ..................................135 17 8 duyên đưa đến chứng đắc căn bản Phạm hạnh - Kinh TUỆ – Tăng III, 491 ..........................137 18 Bị tham sân si chinh phục nên miêng nói ác - Kinh VỊ BÀLAMÔN – Tăng I, 280 .............142

CHÁNH NGỮ                                                                 2

19 Bị tham sân si chinh phục nên miệng nói ác - Kinh CHANNA – Tăng I, 390 .....................148 20 Bị tham sân si chinh phục nên miệng nói ác - Kinh CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363.................................................................152 21 Chánh hạnh trong ngôn ngữ - Kinh TỰ HOAN HỶ – 28 Trường II, 415 ................................160 22 Chánh tư duy ntn để thực hành chánh ngữ - Kinh Những Người Ở Veludvàra – Tương V, 517.................................................................189 23 Chân nhân và hơn cả Chân nhân - Kinh CÁC HỌC PHÁP – Tăng II, 237 ...........................198 24 Chân nhân và hơn cả Chân nhân - Kinh KẺ TÀN HẠI CHÚNG SANH – Tăng II, 241 ............201 25 Chỉ nói đến mục đích, không đề cập đến tự ngã - Kinh TÀ MẠNG ĐỆ TỬ – Tăng I, 393 .....204 26 Con đường thoát ly Tà ngữ - Kinh THOÁT LY – Tăng IV, 584 ..............................................208 27 Các nghiệp đã làm, nếu không cảm thọ.. - Kinh NGỌC MA NI – Tăng IV, 617 .....................210

CHÁNH NGỮ                                                              3

28 Cách tu tập Chánh ngữ - Kinh GIÁO GIỚI LAHẦULA Ở RỪNG AMBÀLA – 61 Trung II, 171.................................................................222 29 Cẩn thận khen chê - Con người được sanh ra với búa trong miệng - Kinh Kokàlika – Tương I, 329 .......................................................................236 30 Cẩn thận khen chê - Con người được sanh ra với búa trong miệng - Kinh Tudu brahmà – Tương I, 327 .............................................................243 31 Cẩn thận khen chê - Con người được sanh ra với búa trong miệng - Kinh TỶ KHEO KOKÀLIKA – Tăng IV, 467 ..............................................246 32 Cẩn thận khen chê - Kinh GANH TỊ – Tăng II, 536.................................................................254 33 Cẩn thận khen chê - Kinh KHÔNG TÁN THÁN TƯƠNG XỨNG – Tăng II, 736 ...................258 34 Cẩn thận khen chê - Kinh MẤT GỐC – Tăng I, 552.................................................................260 35 Cẩn thận khen chê - Kinh SÁT SANH – Tăng I, 546.................................................................263 36 Cẩn thận khen chê - Kinh TRI KIẾN – Tăng II, 537.................................................................265

CHÁNH NGỮ                                                                 4

37 Cẩn thận khen chê - Kinh TÁN THÁN – Tăng I, 713 .............................................................268 38 Cẩn thận khen chê - Kinh TÁN THÁN – Tăng II, 534 ............................................................271 39 Cẩn thận khen chê - Kinh XAN THAM 1 – Tăng II, 738 ............................................................273 40 Do chánh tư duy nên chánh ngữ được khởi lên - ĐẠI Kinh BỐN MƯƠI – 117 Trung III, 237 .......................................................................277 41 Dầu được hỏi.. - Kinh BẬC CHÂN NHÂN – Tăng I, 699 ....................................................292 42 Ham nói khởi lên thật khó trừ khử - Kinh KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612 ............................296 43 Hý luận một vấn đề không phải hý luận - Kinh KOTTHITA – Tăng II, 123 ..........................297 44 Hạnh không nói lời ác ngữ của Thiên chủ Sakka - Kinh Xấu Xí – Tương I, 528 ......................301 45 Hỏi - 4 dạng trả lời - Kinh TRẢ LỜI – Tăng II, 70...................................................................304 46 Hỏi - 5 trường hợp đặt câu hỏi - Kinh NHỮNG CÂU HỎI – Tăng II, 621 ..............................305

CHÁNH NGỮ                                                                 5

47 Khó nói và dễ nói - Kinh TƯ LƯỢNG – 15 Trung I, 219 ..................................................307 48 Không nói riêng một bên tai - Kinh ĐI ĐẾN CÁC GIA ĐÌNH – Tăng II, 529 ...................319 49 Kinh KESI – Tăng II, 26 ..............................321 50 Kinh Không Phẫn Nộ – Tương I, 533 ..........326 51 Kinh Tội Lỗi – Tương I, 532 ........................327 52 Muốn Buộc tội người khác... - Kinh BUỘC TỘI – Tăng II, 627 ...............................................329 53 Muốn Buộc tội người khác... - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 ..........................336 54 Muốn Buộc tội người khác... - Kinh TẠI KUSINÀRÀ – Tăng IV, 344 ........................338 55 Muốn Buộc tội người khác... - Kinh VÍ DỤ CÁI CƯA – 21 Trung I, 277 ................................342 56 Người bất chánh và người chơn chánh - TIỂU Kinh MÃN NGUYỆT – 110 Trung III, 145 360 57 Người có khả năng nói chuyện không - Kinh CÁC VẤN ĐỀ ĐƯỢC NÓI ĐẾN – Tăng I, 355 .......................................................................369

CHÁNH NGỮ                                                                 6

58 Như Lai có bao giờ nói lời 2 nghĩa không - Kinh BA LÊ – 24 Trường II, 269 ..........................375 59 Như Lai nói gì thì làm vậy - Kinh THẾ GIỚI – Tăng I, 592 ....................................................423 60 Như Lai nói lời chánh ngữ - Kinh KASSAPA – 8 Trường I, 281 .............................................426 61 Như Lai nói lời chánh ngữ - Kinh THANH TỊNH – 29 Trường II, 441 ............................453 62 Như Lai nói những lời nào - Kinh VƯƠNG TỬ ABHAYA – 58 Trung II, 127.......................492 63 Nên hay không nên nói - Kinh NGHĨ NHƯ THẾ NÀO – 103 Trung III, 55 ..............................502 64 Nên hay không nên nói - Kinh THANH TỊNH – 29 Trường II, 441 ..........................................512 65 Nên hay không nên nói - Kinh ĐIỀU ĐƯỢC NGHE – Tăng II, 145 ...................................551 66 Nên nói thật từ từ - Kinh VÔ TRÁNH PHÂN BIỆT – 139 Trung III, 527............................554 67 Nói đúng thời là hạng người vi diệu hơn... - Kinh POTALIYA – Tăng I, 742 ............................572

CHÁNH NGỮ                                                          7

68 Nếu có nói, hãy nói Đây là khổ... - Kinh Tranh Luận – Tương V, 608 ...................................577 69 Nếu có nói, hãy nói Đây là khổ... - Kinh Các Tầm – Tương V, 606 ....................................581 70 Quả rất nhẹ của tà ngữ - Kinh RẤT LÀ NHẸ – Tăng III, 623 .................................................587 71 Sau khi chứng đạt 4 thiền - Kinh ĐẠI KHÔNG – 122 Trung III, 301......................................589 72 Thiên chủ Sakka với hạnh không gian trá - Kinh Không Gian Trá – Tương I, 498 ...................605 73 Tà ngữ - 8 phi Thánh ngôn - Kinh PHI THÁNH NGÔN – Tăng III, 695 .................................607 74 Tà ngữ - Nguyên nhân sanh khởi tà ngữ - Kinh DO THAM SÂN SI – Tăng IV, 583 ............609 75 Tầm tứ là khẩu hành - Kinh Kàmabhù 2 – Tương IV, 458 ..........................................................611 76 Đàm luận thì mới biết có trí tuệ hay không - Kinh TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 177 ...........617

CHÁNH NGỮ                                                            8

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

CHÁNH NGỮ                                                9

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

CHÁNH NGỮ                                               10

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

CHÁNH NGỮ                                               11

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

CHÁNH NGỮ                                              12

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

CHÁNH NGỮ                                                  13

CHÁNH NGỮ   14

1        Định nghĩa - 4 Thánh ngôn và 4 phi Thánh ngôn - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Bốn phi Thánh ngôn:

- Vọng ngữ, lưỡng thiệt, ác khẩu, ỷ ngữ.

2.   Bốn Thánh ngôn:

- Ly vọng ngữ, ly lưỡng thiệt, ly ác khẩu, ly ỷ ngữ.

3.   Bốn phi Thánh ngôn khác:

- Không thấy nói thấy, không nghe nói nghe, không nghĩ nói nghĩ, không biết nói biết.

4.   Bốn Thánh ngôn khác:

- Không thấy nói không thấy,

CHÁNH NGỮ                                             15

- Không nghe nói không nghe,

- Không nghĩ nói không nghĩ,

- Không biết nói không biết.

5.   Bốn phi Thánh ngôn khác:

- Thấy nói không thấy,

- Nghe nói không nghe,

- Nghĩ nói không nghĩ,

- Biết nói không biết.

6.   Bốn Thánh ngôn khác:

- Thấy nói thấy,

- Nghe nói nghe,

- Nghĩ nói nghĩ,

- Biết nói biết.

CHÁNH NGỮ                              16

2      Định nghĩa - 4 ác ngữ và 4 thiện ngữ - Kinh DIỆU HẠNH – Tăng II, 255

DIỆU HẠNH – Tăng II, 255

1. Này các Tỷ kheo, có bốn lời ác hành này. Thế nào là bốn?

- Nói láo,
- Nói hai lưỡi,
- Nói lời thô ác,
- Nói lời phù phiếm.

Này các Tỷ kheo, có bốn lời ác hành này.

2. Này các Tỷ kheo, có bốn lời thiện hành này. Thế nào là bốn?

- Nói thật,
- Không nói hai lưỡi,
- Nói lời nhu nhuyến,
- Nói lời thông tuệ.

Này các Tỷ kheo, có bốn lời thiện hành này.

CHÁNH NGỮ                                        17

3      Định nghĩa - 4 ác ngữ và 4 thiện ngữ - Kinh HẠNH ÁC VỀ LỜI NÓI – Tăng II, 82

HẠNH ÁC VỀ LỜI NÓI – Tăng II, 82

 Này các Tỷ-kheo, có bốn hạnh ác về lời nói này. Thế nào là bốn?

-   Nói láo,
-   Nói hai lưỡi,
-   Nói lời thô ác,
-   Nói lời phù phiếm.

Này các Tỷ-kheo, có bốn hạnh ác về lời nói này.

HẠNH THIỆN VỀ LỜI NÓI – Tăng II, 82

 Này các Tỷ-kheo, có bốn hạnh thiện về lời nói này. Thế nào là bốn?

-   Nói thật,
-   Không nói hai lưỡi,
-   Nói lời nhu hòa,
-   Nói lời thông minh

CHÁNH NGỮ                                         18

Này các Tỷ-kheo, có bốn hạnh thiện về lời nói này.

CHÁNH NGỮ                                        19

4      Định nghĩa - Nói như phân, Nói như hoa, Nói như mật - Kinh NÓI NHƯ HOA – Tăng I, 227

NÓI NHƯ HOA – Tăng I, 227

1. Có ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt,
xuất hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Hạng người nói như phân,
- Hạng người nói như hoa,
- Hạng người nói như mật.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người nói
như phân?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người khi đi vào
hội trường, hay đi vào hội chúng, hay đi đến giữa
các người bà con, hay khi đi đến giữa các người
đồng một tổ hợp, hay đi đến giữa cung vua, hay
bị dẫn như là người làm chứng, được nói: "Ngươi
biết gì, hãy nói lên". Người ấy không biết, nói
rằng: "Tôi có biết"; có biết, nói rằng: "Tôi không
biết"; không thấy, nói rằng: "Tôi có thấy"; có thấy,
nói rằng: "Tôi không thấy". Do vì mình hay vì
người, hay vì một vài lợi vật nhỏ mà đã cố ý nói
láo.

CHÁNH NGỮ                                           20

- Người như vậy, được gọi là người nói như phân.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người nói
như hoa?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người khi đi vào
hội trường, hay đi vào hội chúng, hay đi đến giữa
các người bà con, hay khi đi đến giữa các người
đồng một tổ hợp, hay đi đến giữa cung vua, hay
bị dẫn như là người làm chứng, được nói: "Ngươi
biết gì, hãy nói lên". Người ấy không biết, nói
rằng: "Tôi không biết"; có biết, nói rằng: "Tôi có
biết"; không thấy, nói rằng: "Tôi không thấy"; có
thấy, nói rằng: "Tôi có thấy". Không vì mình hay
vì người, hay vì một vài lợi vật nhỏ mà cố ý nói
láo.
- Người như vậy, được gọi là người nói như hoa.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người nói
như mật?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người đoạn tận ác
ngữ, từ bỏ lời nói ác ngữ. Lời nói của người ấy
không hại, tai ưa nghe, khả ái, đi thẳng đến tâm,
lễ độ, được nhiều người ưa thích, được nhiều
người thích ý, người ấy nói những lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người nói như
mật.

CHÁNH NGỮ                                         21

Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.

CHÁNH NGỮ                                     22

5      Định nghĩa - Thiện thuyết, đúng pháp, ái ngữ, chơn ngữ - Kinh Khéo Nói – Tương I, 415

Khéo Nói – Tương I, 415

1) Tại Sàvatthi, Jetavana.

2) Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo.

3)- Thưa vâng, Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

4) Thế Tôn nói như sau:

- Đầy đủ bốn đức tánh, này các Tỷ-kheo, lời nói được xem là thiện thuyết, không phải ác thuyết, vô tội và không bị người có trí chỉ trích. Thế nào là bốn?

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

- Nói lời thiện thuyết, không nói lời ác thuyết,
- Nói lời đúng pháp, không nói lời phi pháp,
- Nói lời ái ngữ, không nói lời ác ngữ,
- Nói lời chơn ngữ, không nói lời phi chơn.

CHÁNH NGỮ                                              23

Đầy đủ bốn đức tính này, này các Tỷ-kheo, lời nói được xem là thiện thuyết, không phải ác thuyết, vô tội và không bị người có trí chỉ trích.

6) Thế Tôn nói như vậy. Sau khi nói như vậy, bậc Thiện Thệ, Đạo Sư lại nói thêm:

Bậc Thiện Nhơn dạy rằng:
Thứ nhất là thiện thuyết,
Thứ hai nói đúng pháp,
Chớ nói lời phi pháp,
Thứ ba nói ái ngữ,
Chớ nói lời ác ngữ,
Thứ tư, nói chơn thực,
Chớ nói lời phi chơn.

7) Rồi Tôn giả Vangìsa từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp thượng y vào một bên vai, chắp tay hướng về Thế Tôn và bạch Thế Tôn:

- Thế Tôn, hãy soi sáng cho con! Thiện Thệ, hãy soi sáng cho con!

8) Thế Tôn nói:

- Này Vangìsa, mong rằng Ông được soi sáng!

9) Rồi Tôn giả Vangìsa trước mặt Thế Tôn, nói lên những bài kệ tán thán thích đáng:

CHÁNH NGỮ                                        24

Ai nói lên lời gì,
Lời ấy không khổ mình,
Lại không làm hại người,
Lời ấy là thiện thuyết.
Ai nói lời ái ngữ,
Lời nói khiến hoan hỷ,
Lời nói không ác độc,
Lời ấy là ái ngữ.
Các lời nói chơn thật,
Là lời nói bất tử,
Như vậy là thường pháp,
Từ thuở thật ngàn xưa.
Bậc Thiện Nhân được xem,
An trú trên chơn thực,
Trên nghĩa và trên pháp,
Lời đồn là như vậy.
Lời đức Phật nói lên,
Đạt an ổn Niết-bàn,
Chấm dứt mọi khổ đau,
Thật lời nói tối thượng.

CHÁNH NGỮ                     25

6      Định nghĩa - Thánh ngôn và phi Thánh ngôn - Kinh PHI THÁNH NGÔN – Tăng III, 695

PHI THÁNH NGÔN –Tăng III, 695

1. - Này các Tỷ-kheo, có tám phi thánh ngôn này.

2. Thế nào là tám?

1. Không thấy nói thấy.
2. Không nghe nói nghe.
3. Không nghĩ nói nghĩ.
4. Không biết nói biết.
5. Thấy nói không thấy.
6. Nghe nói không nghe.
7. Nghĩ nói không nghĩ.
8. Biết nói không biết.

Này các Tỷ-kheo, đây là tám phi Thánh ngôn.

THÁNH NGÔN –Tăng III, 695

1. - Này các Tỷ-kheo, có tám thánh ngôn này.

2. Thế nào là tám?

CHÁNH NGỮ                                          26

1. Không thấy nói không thấy.
2. Không nghe nói không nghe.
3. Không nghĩ nói không nghĩ.
4. Không biết nói không biết.
5. Thấy nói thấy.
6. Nghe nói nghe.
7. Nghĩ nói nghĩ.
8. Biết nói biết.

Này các Tỷ-kheo, đây là tám Thánh ngôn.

CÁCH THỨC NÓI 1 –Tăng III, 284

 Này các Tỷ-kheo, có bốn ngôn thuyết phi Thánh này. Thế nào là bốn?

-   Không thấy nói thấy,
-   Không nghe nói nghe,
-   Không cảm giác nói cảm giác,
-   Không thức tri nói thức tri.

Này các Tỷ-kheo, có bốn ngôn thuyết phi Thánh này.

CÁCH THỨC NÓI 2 –Tăng III, 285

CHÁNH NGỮ                                       27

 Này các Tỷ-kheo, có bốn ngôn thuyết bậc Thánh này. Thế nào là bốn?

-   Không thấy nói không thấy,
-   Không nghe nói không nghe,
-   Không cảm giác nói không cảm giác,
-   Không thức tri nói không thức tri.

Này các Tỷ-kheo, có bốn ngôn thuyết bậc Thánh này.

CÁCH THỨC NÓI 3 –Tăng III, 285

 Này các Tỷ-kheo, có bốn ngôn thuyết phi Thánh này. Thế nào là bốn?

-   Thấy nói không thấy,
-   Nghe nói không nghe,
-   Cảm giác nói không cảm giác,
-   Tưởng tri nói không tưởng tri.

Này các Tỷ-kheo, có bốn ngôn thuyết phi Thánh này.

CÁCH THỨC NÓI 4 –Tăng III, 286

CHÁNH NGỮ                                       28

 Này các Tỷ-kheo, có bốn ngôn thuyết bậc Thánh này. Thế nào là bốn?

-   Thấy nói thấy,
-   Nghe nói nghe,
-   Cảm giác nói cảm giác,
-   Thức tri nói thức tri.

Này các Tỷ-kheo, có bốn ngôn thuyết bậc Thánh này.

CHÁNH NGỮ                                       29

7      Định nghĩa - Thế nào là chánh ngữ - Kinh PHÂN BIỆT VỀ SỰ THẬT – 141 Trung III, 559

KINH PHÂN BIỆT VỀ SỰ THẬT (Saccavibhangacitta suttam) – Bài kinh số 141 – Trung III, 559

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Baranasi (Ba la nại), Isipatana (chỗ chư Tiên đọa), tại Migadaya (Lộc Uyển). Tại đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Vô thượng Pháp luân đã được Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chuyển vận ở vườn Lộc Uyển, chỗ chư Tiên đọa, tại Ba-la-nại. Không một Sa-môn, Bà-là-môn, chư Thiên, Ma (vương), Phạm thiên hay một ai ở đời có thể chận đứng, chuyển vận ngược lại, tức là sự khai thị, tuyên thuyết, thi thiết,

CHÁNH NGỮ                                            30

kiến lập, mở rộng, phân biệt, hiển lộ bốn Thánh- đế.

Thế nào là bốn? Sự khai thị, tuyên thuyết, thi
thiết, kiến lập, mở rộng, phân biệt, hiển lộ Khổ
Thánh đế; sự khai thị, tuyên thuyết.. về Tập khổ
Thánh đế; sự khai thị, tuyên thuyết... về Khổ diệt
Thánh đế; sự khai thị, tuyên thuyết... về Khổ diệt đạo
Thánh đế.

Vô thượng Pháp luân, này các Tỷ-kheo, đã được
Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chuyển
vận ở vườn Lộc Uyển, chỗ chư Tiên đọa, tại Ba la
nại. Không một Sa-môn, Bà-la-môn .. hay một ai ở
đời có thể chận đứng.. tức là sự khai thị, tuyên
thuyết.. bốn Thánh đế.

Này các Tỷ-kheo, hãy thân cận Sariputta và
Moggallana, Này các Tỷ-kheo, hãy gần gũi Sariputta
và Moggallana; các vị ấy là những Tỷ-kheo hiền trí
(pandita), là những vị sách tấn các đồng Phạm hạnh.
Như một sanh mẫu, này các Tỷ-kheo, như vậy là
Sariputta! Như một dưỡng mẫu, như vậy là
Moggalana! Này các Tỷ-kheo, Sariputta hướng dẫn
đến quả Dự lưu, còn Moggallana hướng dẫn đến
tối thượng nghĩa. Này Tỷ-kheo, Sariputta có thể
khai thị, tuyên thuyết, thi thiết, kiến lập, mở rộng,

CHÁNH NGỮ                                           31

phân biệt hiển lộ một cách rộng rãi bốn Thánh đế.

Thế Tôn nói như vậy; nói như vậy xong, Thiện Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá.

Tại đấy, Tôn giả Sariputta, sau khi Thế Tôn đi không bao lâu, liền gọi các Tỷ-kheo:

– "Này chư Hiền".

– "Thưa vâng, Hiền giả". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, Vô thượng Pháp luân đã được Thế
Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chuyển vận ở
vườn Lộc Uyển, chỗ chư Tiên đọa, tại Ba la nại... sự
khai thị, tuyên thuyết, thi thiết, kiến lập, mở rộng,
phân biệt, hiển lộ về Khổ diệt đạo Thánh đế.

 Và này chư Hiền, thế nào là Khổ Thánh đế?

 Sanh là khổ, già là khổ, (bệnh là khổ), chết là
khổ, sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ; cầu không
được là khổ. Tóm lại năm thủ uẩn là khổ.
 Này chư Hiền, thế nào là sanh? Mỗi mỗi hạng
chúng sanh, trong từng giới loại, sự xuất sản,
xuất sanh, xuất thành, tái sanh của chúng, sự

CHÁNH NGỮ                                           32

xuất hiện các uẩn, sự hoạch đắc các căn. Này
chư Hiền, như vậy gọi là sanh.
 Này chư Hiền, thế nào là già? Mỗi mỗi hạng
chúng sanh, trong từng giới loại, sự niên lão, sự
hủ hoại, trạng thái rụng răng, trạng thái tóc bạc,
da nhăn, tuổi thọ rút ngắn, các căn hủy hoại.
Này chư Hiền, như vậy gọi là già.
 Này chư Hiền, thế nào là chết? Mỗi mỗi hạng
chúng sanh trong từng giới loại, sự tạ thế, sự từ
trần, thân hoại, sự diệt vong, sự chết, sự tử
vong, thời đã đến, các uẩn đã tận diệt, sự vất bỏ
tử thi. Này chư Hiền như vậy gọi là chết.
 Này chư Hiền, thế nào là sầu? Này chư Hiền,
với những ai gặp phải tai nạn này hay tai nạn
khác; với những ai cảm thọ sự đau khổ này hay
sự đau khổ khác, sự sầu của người ấy. Này chư
Hiền, như vậy gọi là sầu.
 Này chư Hiền, thế nào là bi? Này chư Hiền, với
những ai gặp phải tai nạn này hay tai nạn khác;
với những ai cảm thọ sự đau khổ này hay sự
đau khổ khác, sự bi ai, sự bi thảm, sự than van,
sự than khóc, sự bi thán, sự bi thống của người
ấy. Này chư Hiền, như vậy gọi là bi.

CHÁNH NGỮ                                          33

 Này chư Hiền, thế nào là khổ? Này chư Hiền,
sự đau khổ về thân, sự không sảng khoái về
thân, sự đau khổ do thân cảm thọ, sự không
sảng khoái do thân cảm thọ. Này chư Hiền, như
vậy gọi là khổ.
 Này chư Hiền, thế nào là ưu? Này chư Hiền,
sự đau khổ về tâm, sự không sảng khoái về tâm,
sự đau khổ do tâm cảm thọ, sự không sảng
khoái do tâm cảm thọ. Này chư Hiền, như vậy
gọi là ưu.
 Này chư Hiền, thế nào là não? Này chư Hiền,
với những ai gặp tai nạn này hay tai nạn khác;
với những ai cảm thọ sự đau khổ này hay sự
đau khổ khác, sự áo não, sự bi não, sự thất
vọng, sự tuyệt vọng của người ấy. Này chư
Hiền, như vậy gọi là não.
 Này chư Hiền, thế nào là cầu bất đắc khổ? Này
chư Hiền, chúng sanh bị sanh chi phối, khởi sự
mong cầu: "Mong rằng ta khỏi bị sanh chi phối!
Mong rằng ta khỏi phải đi thác sanh". Lời
mong cầu ấy không được thành tựu. Như vậy
gọi là cầu bất đắc khổ. Này chư Hiền, chúng
sanh bị già chi phối... chúng sanh bị bệnh chi
phối... chúng sanh bị chết chi phối... chúng
sanh bị sầu, bi, khổ, ưu, não chi phối, khởi sự

CHÁNH NGỮ                                       34

mong cầu: "Mong rằng ta khỏi bị sầu, bi, khổ,
ưu, não chi phối!" Mong rằng ta khỏi đương
chịu sầu, bi, khổ, ưu não!" Lời mong cầu ấy
không được thành tựu. Như vậy gọi là cầu bất
đắc khổ.
 Này chư Hiền, như thế nào là tóm lại, năm thủ
uẩn là khổ? Như sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng
thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Này chư
Hiền, như vậy tóm lại, năm thủ uẩn là khổ.

 Này chư Hiền, thế nào là Khổ tập Thánh đế? Sự
tham ái đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham,
tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia; như dục ái, hữu ái,
vô hữu ái. Này chư Hiền, như vậy gọi là Khổ tập
Thánh đế.

 Này chư Hiền, và thế nào là Khổ diệt Thánh đế?
Sự diệt tận không còn luyến tiếc tham ái ấy, sự xả
ly, sự khí xả, sự giải thoát, sự vô nhiễm (tham ái
ấy). Này chư Hiền, như vậy gọi là Khổ diệt Thánh
đế.

 Này chư Hiền, thế nào là Khổ diệt đạo Thánh
đế? Đó là Thánh đạo tám ngành, tức là chánh tri
kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp,
chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh
định.

CHÁNH NGỮ                                          35

 Này chư Hiền, thế nào là chánh tri kiến? Này
chư Hiền, tri kiến về Khổ, tri kiến về Khổ tập,
tri kiến về Khổ diệt, tri kiến về Khổ diệt đạo.
Này chư Hiền, như vậy gọi là chánh tri kiến.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh tư duy? Tư duy về ly dục, tư duy về vô sân, tư duy về bất hại. Này chư Hiền, như vậy gọi là chánh tư duy.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh ngữ? Tự chế
không nói láo, tự chế không nói hai lưỡi, tự chế
không ác khẩu, tự chế không nói lời phù phiến.
Này chư Hiền, như vậy gọi là chánh ngữ.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh nghiệp? Tự
chế không sát sanh, tự chế không trộm cắp, tự
chế không tà dâm. Này chư Hiền, như vậy gọi
là chánh nghiệp.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh mạng? Này
chư Hiền, ở đây vị Thánh đệ tử từ bỏ tà mạng,
sinh sống bằng chánh mạng. Này chư Hiền,
như vậy gọi là chánh mạng.

 Này chư Hiền, và thế nào là chánh tinh tấn? Này chư Hiền, ở đây Tỷ-kheo, đối với các ác, bất thiện pháp chưa sanh, khởi lên ý muốn

CHÁNH NGỮ                                        36

không cho sanh khởi; vị này nỗ lực, tinh tấn,
quyết tâm, trì chí. Đối với cái ác, bất thiện pháp
đã sanh, khởi lên ý muốn trừ diệt; vị này nỗ lực,
tinh tấn, quyết tâm, trì chí. Đối với các thiện
pháp chưa sanh, khởi lên ý muốn khiến cho
sanh khởi; vị này nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, trì
chí. Đối với các thiện pháp đã sanh khởi, khởi
lên ý muốn khiến cho an trú, không cho băng
hoại, khiến cho tăng trưởng, phát triển, viên
mãn; vị này nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, trì chí.
Này chư Hiền, như vậy gọi là chánh tinh tấn.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh niệm? Này
chư Hiền, ở đây, Tỷ-kheo sống quán thân trên
thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để chế
ngự tham ưu ở đời... trên các cảm thọ... trên các
tâm... quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm tỉnh
giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời.
Này chư Hiền, như vậy gọi là chánh niệm.

 Này chư Hiền, thế nào là chánh định? Này
chư Hiền, ở đây, Tỷ-kheo ly dục, ly ác bất thiện
pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng
thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ. (Vị
Tỷ-kheo ấy) diệt tầm, diệt tứ, chứng và trú
Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm,

CHÁNH NGỮ                                          37

(Tỷ-kheo) ly hỷ trú xả, chánh niệm, tỉnh giác,
thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả
niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba (Tỷ-
kheo ấy) xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ
trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ,
không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này chư Hiền,
như vậy gọi là chánh định.

Này chư Hiền, như vậy gọi là Khổ diệt đạo Thánh đế.

Chư Hiền, Vô thượng Pháp luân đã được Thế
Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chuyển vận ở
vườn Lộc Uyển, chỗ chư Tiên đọa, tại Ba-la-nại,
Không một Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên, Ma
(vương), Phạm thiên hay một ai ở đời có thể chuyển
vận ngược lại, tức là sự khai thị, tuyên thuyết, thi
thiết, kiến lập, mở rộng, phân biệt, hiển lộ bốn Thánh
đế.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ- kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Sariputta dạy.

CHÁNH NGỮ                                           38

8        Định nghĩa - Thế nào là lời nói thanh tịnh - Kinh THANH TỊNH 1 – Tăng I, 493

THANH TỊNH 1 – Tăng I, 493

 Này các Tỷ-kheo, có ba thanh tịnh này. Thế nào
là ba?
- Thân thanh tịnh,
- Lời nói thanh tịnh,
- Ý thanh tịnh.
Thế nào là thân thanh tịnh?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ sát sanh,
từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các
dục, này các Tỷ-kheo, đây gọi là thân thanh tịnh.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lời nói thanh tịnh?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ nói láo,
từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời độc ác, từ bỏ nói
lời phù phiếm. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là lời nói
thanh tịnh.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ý thanh tịnh?

CHÁNH NGỮ                                          39

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người không có tham
lam, với tâm không sân không hận, có chánh tri
kiến. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là ý thanh tịnh.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba thanh tịnh.

THANH TỊNH 2 – Tăng I, 494

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba thanh tịnh này, Thế nào
là ba?
- Thân thanh tịnh,
- Lời nói thanh tịnh,
- Ý thanh tịnh.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thân thanh tịnh?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ sát sanh,
từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các
dục, này các Tỷ-kheo, đây gọi là thân thanh tịnh.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lời nói thanh tịnh?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ nói láo,
từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời độc ác, từ bỏ nói
lời phù phiếm. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là lời nói
thanh tịnh.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ý thanh tịnh?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo,

CHÁNH NGỮ                                           40

- Nếu nội tâm có ước muốn về dục, vị ấy rõ biết:
"Nội tâm ta có ước muốn về dục".
- Nếu nội tâm không có ước muốn về dục, vị ấy
rõ biết: "Nội tâm ta không có ước muốn về
dục".
- Ước muốn về dục chưa sanh khởi, được sanh
khởi thế nào, vị ấy rõ biết như vậy.
- Ước muốn về dục đã sanh khởi, được đoạn trừ
thế nào, vị ấy rõ biết như vậy.
- Và ước muốn về dục đã được đoạn trừ, trong
tương lai không sanh khởi thế nào, vị ấy rõ biết
như vậy.
5. Nếu nội tâm có sân, vị ấy rõ biết: "Nội tâm ta có
sân". Nếu nội tâm không có sân, vị ấy rõ biết: "Nội
tâm ta không có sân". Sân chưa sanh khởi, được sanh
khởi thế nào, vị ấy rõ biết như vậy. Sân đã sanh khởi,
được đoạn trừ thế nào, vị ấy rõ biết như vậy. Và sân
đã được đoạn trừ, trong tương lai không sanh khởi
thế nào, vị ấy rõ biết như vậy.
6. Nếu tâm có hôn trầm thụy miên, vị ấy rõ biết: "Nội
tâm ta có hôn trầm thụy miên". Nếu nội tâm không
có hôn trầm thụy miên, vị ấy rõ biết: "Nội tâm ta
không có hôn trầm thụy miên". Hôn trầm thụy miên
chưa sanh khởi, được sanh khởi thế nào, vị ấy rõ biết
như vậy. Hôn trầm thụy miên đã sanh khởi, được

CHÁNH NGỮ                                           41

do nhân duyên ấy, không có hỷ và hân hoan. Do vậy, nói về tín với người không có lòng tin là ác thuyết.

Và này các Tỷ-kheo, tại sao nói về giới với người ác giới là ác thuyết?

4. Người ác giới, này các Tỷ-kheo, khi được nói về
giới liền tức tối, phẫn nộ...Vì sao? Vì rằng vị ấy
không thấy tự mình có đầy đủ giới, do nhân duyên
ấy, không có hỷ và hân hoan. Do vậy, nói về giới với
người ác giới là ác thuyết.

Và này các Tỷ-kheo, tại sao nói về nghe nhiều với người nghe ít là ác thuyết?

5. Người nghe ít, này các Tỷ-kheo, khi được nói đến nghe nhiều liền tức tối, phẫn nộ...Vì sao? Vì rằng vị ấy không thấy tự mình có đầy đủ nghe nhiều, do nhân duyên ấy, không có hỷ và hân hoan. Do vậy, nói về nghe nhiều với người nghe ít là ác thuyết.

Và này các Tỷ-kheo, tại sao nói về bố thí với người xan tham là ác thuyết?

6. Người xan tham, này các Tỷ-kheo, khi được nói về bố thí liền tức tối, phẫn nộ...Vì sao? Vì rằng vị ấy không thấy tự mình có đầy đủ bố thí, do nhân duyên

CHÁNH NGỮ                                            46

ấy, không có hỷ và hân hoan. Do vậy, nói về bố thí với người xan tham là ác thuyết.

Và này các Tỷ-kheo, tại sao nói về tuệ với người ác tuệ là ác thuyết?

7. Người ác tuệ, này các Tỷ-kheo, khi được nói đến
trí tuệ liền tức tối, phẫn nộ...Vì sao? Vì rằng vị ấy
không thấy tự mình có đầy đủ trí tuệ, do nhân duyên
ấy, không có hỷ và hân hoan. Do vậy, nói về trí tuệ
với người ác tuệ là ác thuyết.

Lời nói của năm hạng người này là ác thuyết, khi có sự đối chứng giữa người và người.

8. Lời nói của năm hạng người này là thiện thuyết, khi có sự đối chứng giữa người và người.

9. Thế nào là năm?

- Thuyết về tín cho người có lòng tin, là thiện
thuyết;
- Thuyết về giới cho người giữ giới là thiện
thuyết;
- Thuyết về nghe nhiều cho người nghe nhiều là
thiện thuyết;
- Thuyết về bố thí cho người bố thí là thiện
thuyết;

CHÁNH NGỮ                                          47

- Thuyết về trí tuệ cho người trí tuệ là thiện thuyết.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thuyết về lòng tin cho người có lòng tin là thiện thuyết?

10. Người có lòng tin, này các Tỷ-kheo, khi được nói
đến lòng tin thì không tức tối, không phẫn nộ, không
hiềm khích, không mất bình tĩnh, không biểu lộ phẫn
nộ, sân hận, phiền muộn. Vì sao? Vì rằng vị ấy thấy
tự mình có đầy đủ lòng tin, do nhân duyên ấy, có hỷ
và hân hoan. Do vậy, nói về tín với người có lòng tin
là thiện thuyết.

Và này các Tỷ-kheo, tại sao nói về giới cho người giữ giới là thiện thuyết?

11. Người giữ giới, này các Tỷ-kheo, khi được nói
đến về giới thì không tức tối, không phẫn nộ, không
hiềm khích, không mất bình tĩnh, không biểu lộ phẫn
nộ, không sân hận, không phiền muộn. Vì sao? Vì
rằng vị ấy thấy tự mình có đầy đủ giới, do nhân
duyên ấy, có hỷ và hân hoan. Do vậy, nói về giới với
người có giữ giới là thiện thuyết.

Và này các Tỷ-kheo, tại sao nói về nghe nhiều cho người nghe nhiều là thiện thuyết?

CHÁNH NGỮ                                          48

12. Người nghe nhiều, này các Tỷ-kheo, khi được
nói đến nghe nhiều thì không tức tối, không phẫn nộ,
không hiềm khích...không phiền muộn. Vì sao? Vì
rằng vị ấy thấy tự mình có nghe nhiều, do nhân duyên
ấy, có hỷ và hân hoan. Do vậy, nói về nghe nhiều với
người có nghe nhiều là thiện thuyết.

Và này các Tỷ-kheo, tại sao nói về bố thí cho người bố thí là thiện thuyết?

13. Người bố thí, này các Tỷ-kheo, khi được nói đến
bố thí thì không tức tối, không phẫn nộ, không hiềm
khích...không phiền muộn. Vì sao? Vì rằng vị ấy thấy
tự mình có bố thí, do nhân duyên ấy, có hỷ và hân
hoan. Do vậy, nói về bố thí với người có bố thí là
thiện thuyết.

Và này các Tỷ-kheo, tại sao nói về trí tuệ cho người có trí tuệ là thiện thuyết?

14. Người trí tuệ, này các Tỷ-kheo, khi được nói đến
trí tuệ thì không tức tối...không phiền muộn. Vì sao?
Vì rằng vị ấy thấy tự mình có trí tuệ, do nhân duyên
ấy, có hỷ và hân hoan. Do vậy, nói về trí tuệ với
người có trí tuệ là thiện thuyết.

CHÁNH NGỮ                                          49

Lời thuyết của năm hạng người này, này các Tỷ- kheo, là thiện thuyết khi có sự đối chứng giữa người và người.

CHÁNH NGỮ                                         50

10      Định nghĩa - Đúng thời, chân thật, nhu hoà, lợi ích, từ tâm - Kinh LỜI NÓI – Tăng II, 701

LỜI NÓI – Tăng II, 701

1. - Thành tựu năm chi phần, này các Tỷ-kheo, các lời là thiện thuyết, không phải ác thuyết, không có phạm tội và không bị những người có trí chỉ trích.

2. Thế nào là năm?

-   Nói đúng thời,
-   Nói đúng sự thật,
-   Nói lời nhu hòa,
-   Nói lời liên hệ đến lợi ích,
-   Nói với lời từ tâm.

Thành tựu năm chi phần, này các Tỷ-kheo, các lời là thiện thuyết, không phải ác thuyết, không có phạm tội và không bị những người có trí chỉ trích.

CHÁNH NGỮ                                        51

11      10 hộ trì nhân pháp - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Mười hộ trì nhân pháp:

- Này các Hiền giả, ở đây, vị Tỷ kheo có giới
hạnh, sống chế ngự với sự chế ngự của giới
bổn Pàtimokkha, đầy đủ oai nghi, chánh
hạnh, thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ
nhặt, thọ lãnh và tu học trong giới pháp. Này
các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào có giới hạnh,
sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn
Pàtimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh,
thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt,
thọ lãnh và tu học trong giới pháp. Pháp như
vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo nghe
nhiều, gìn giữ những gì đã nghe, chất chứa
những gì đã nghe. Những pháp ấy, sơ thiện,
trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý căn cú cụ túc,
đề cao đời sống Phạm hạnh, hoàn toàn đầy

CHÁNH NGỮ                                             52

đủ thanh tịnh những pháp ấy, vị đã nghe
nhiều, đã nắm giữ, đã ghi nhớ nhờ tụng đọc
nhiều lần, chuyên ý quán sát, khéo thành tựu
nhờ chánh kiến. Này các Hiền giả, vị Tỷ
kheo nào, đa văn... khéo thành tựu nhờ
chánh kiến, pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo là
thiện hữu, thiện bạn lữ, là thiện bạn đảng, là
hộ trì nhân. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo
nào là thiện hữu, là thiện bạn lữ, là thiện bạn
đảng. Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo thiện
ngôn, đầy đủ sự nhu hòa và khiêm nhường,
nhẫn nại và nhận sự chỉ trích một cách cung
kính. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào thiện
ngôn... nhận sự chỉ trích một cách cung kính.
Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, khi nào có những trách
nhiệm cần phải làm đối với các vị đồng
Phạm hạnh niên lạp cao hơn, vị ấy khéo léo,
không có biếng nhác, suy tư một cách đầy
đủ các phương tiện, vừa đủ để làm, vừa đủ
để tổ chức. Này các Hiền giả, một vị Tỷ
kheo nào, đối với các vị đồng Phạm hạnh...

CHÁNH NGỮ                                         53

vừa đủ để tổ chức. Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa có vị Tỷ kheo ưa
Pháp, ái luyến nói Pháp, tự mình vô cùng
hoan hỷ đối với Thắng pháp, Thắng luật.
Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào ưa Pháp...
vô cùng hoan hỷ đối với Thắng pháp, Thắng
luật. Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo tự
mình bằng lòng với các vật dụng nhận được
như y phục, ẩm thực, sàng tọa, bệnh dược.
Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào tự bằng
lòng... Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo sống
tinh tấn siêng năng đoạn trừ các ác pháp,
thành tựu các thiện pháp, cương quyết, kiên
trì tinh tấn, nhẫn trì không phế bỏ các thiện
pháp. Này các Hiền giả, một vị Tỷ kheo nào
sống tinh tấn siêng năng... nhẫn trì không
phế bỏ các thiện pháp. Pháp như vậy là hộ
trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo chánh niệm, đầy đủ tối thượng niệm và tỉnh giác,

CHÁNH NGỮ                                       54

nhớ đến và ghi nhớ những điều nói và làm
từ lâu. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào có
chánh niệm, ghi nhớ những điều đã nói và
làm từ lâu. Pháp như vậy là hộ trì nhân.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo có huệ
trí, đầy đủ sanh diệt trí, hướng đến sự quyết
trạch các bậc Thánh, chơn chánh diệt trừ
mọi đau khổ. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo
nào có huệ trí... chơi chánh diệt trừ mọi đau
khổ. Pháp như vậy là bộ trì nhân.

CHÁNH NGỮ                                       55

12    10 nghiệp - Kinh CUNDA NGƯỜI THỢ RÈN – Tăng IV, 585

CUNDA NGƯỜI THỢ RÈN – Tăng IV, 585

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Pàvà, trong vườn xoài của
Cunda, con người thợ rèn. Rồi Cunda, con người thợ
rèn đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Cunda, con
người thợ rèn đang ngồi một bên:

- Này Cunda, trong những tịnh hạnh của ai, Ông cảm thấy thích thú?

- Bạch Thế Tôn, các Bà-la-môn ở phương Tây,
những người có mang theo bình nước những người
có đeo vòng hoa huệ, những người thờ lửa, những
người đi xuống nước tắm, những vị này có tổ chức
những lễ tịnh hạnh. Con ưa thích những lễ tịnh hạnh
của những người ấy.

- Này Cunda, các Bà-la-môn trú ở phương Tây,
những người có mang theo bình nước, những người
có đeo vòng hoa huệ, những người thờ lửa, những
người đi xuống nước tắm, như thế nào, những người
này có tổ chức những lễ tịnh hạnh?

CHÁNH NGỮ                                         56

thời, nên lời nói thuận lý, có mạch lạc, hệ thống, lợi ích.

Như vậy, này Cunda, tịnh hạnh về lời nói có bốn.

Và này Cunda, thế nào là tịnh hạnh về ý có ba?

10. Ở đây, này Cunda,

- Có người không tham ái, không tham lam tài
vật kẻ khác, không nghĩ rằng: "Ôi! Mong rằng
mọi tài vật của người khác trở thành của mình".
- Không có sân tâm, khởi lên hại ý, hại niệm,
nhưng nghĩ rằng: "Mong rằng những loài hữu
tình này sống lo tự ngã, không thù hận, không
sân hận, không nhiễm loạn, được an lạc".
- Có chánh kiến, không có tư tưởng điên đảo:
"Có bố thí, có cúng thí, có tế lễ, các hành vi
thiện ác, có kết quả dị thục, có đời này, có đời
sau, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh, trong
đời có các Sa-môn, Bà-la-môn chân chánh
hành trì, chân chánh thành tựu, sau khi tự tri, tự
chứng, lại tuyên bố cho đời này và cho đời
sau".

Như vậy, này Cunda, tịnh hạnh về ý có ba.

CHÁNH NGỮ                                           65

11. Này Cunda, có mười thiện nghiệp đạo này. Này
Cunda, ai thành tựu mười thiện nghiệp đạo này, có
thể dậy sớm và từ giường chạm đất, vị ấy vẫn trong
sạch.

- Nếu vị ấy không chạm xuống đất, vị ấy vẫn
trong sạch.
- Nếu vị ấy chạm phân bò ướt, vị ấy vẫn trong
sạch.
- Nếu vị ấy không chạm phân bò ướt, vị ấy vẫn
trong sạch.
- Nếu vị ấy chạm cỏ xanh, vị ấy vẫn trong sạch.
- Nếu vị ấy không chạm cỏ xanh, vị ấy vẫn trong
sạch.
- Nếu vị ấy thờ lửa, vị ấy vẫn trong sạch.
- Nếu vị ấy không thờ lửa, vị ấy vẫn trong sạch.
- Nếu vị ấy chắp tay đảnh lễ mặt trời, vị ấy vẫn
trong sạch.
- Nếu vị ấy không chắp tay đảnh lễ mặt, vị ấy
vẫn trong sạch.
- Nếu vị ấy vào buổi chiều xuống nước lần thứ
ba, vị ấy vẫn trong sạch,
- Nếu vào buổi chiều, vị ấy không xuống nước
lần thứ ba, vị ấy vẫn trong sạch.

 Vì sao? Này Cunda, mười thiện nghiệp đạo này là trong sạch, tác thành trong sạch. Do nhân

CHÁNH NGỮ                                       66

thành tựu mười thiện nghiệp đạo này, chư Thiên được tuyên bố loài Người được tuyên bố, hay bất cứ thiện thú nào khác.

12. Được nói vậy, Cunda, con người thợ rèn thưa với Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn...! Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

CHÁNH NGỮ                                         67

14    32 đại nhân tướng - Kinh TƯỚNG – 30 Trường II, 479

KINH TƯỚNG (LAKKHANA SUTTANTA) – Bài kinh số 30 – Trường II, 479

Như vầy tôi nghe.

I

1. Một thời, Thế Tôn trú tại Sàvatthi, rừng thái tử Jeta, vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- "Này các Tỷ-kheo".

- "Bạch Thế Tôn", các vị Tỷ-kheo đáp lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

- Này các Tỷ-kheo, những ai có đầy đủ ba mươi hai Đại Trượng phu này, những vị ấy sẽ chọn hai con đường này thôi, không có con đường nào khác.

 Nếu sống tại gia sẽ làm vị Chuyển luân Thánh vương, dùng Chánh pháp trị nước, bình định

CHÁNH NGỮ                                        72

bốn phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy
đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở
hữu của vị này, tức là xe báu, voi báu, ngựa
báu, ngọc báu, nữ báu, gia chủ báu và thứ bảy
là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một ngàn
thái tử, những bậc anh hùng, chiến thắng, thân
thể dõng kiện, nhiếp phục địch quân. Vị này
chinh phục quả đất này cho đến hải biên và trị
nước với Chánh pháp, không dùng trượng,
không dùng đao.

 Nếu vị này, từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị này sẽ thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che đời.

2. Này các Tỷ-kheo, ba mươi hai tướng Đại Trượng
phu này là gì mà những ai đầy đủ những tướng Đại
Trượng phu này sẽ chọn đi hai con đường, không còn
con đường nào khác. Nếu sống tại gia, sẽ làm vị
Chuyển luân Thánh vương... Nếu vị ấy xuất gia, từ
bỏ gia đình sống không gia đình, vị ấy sẽ thành bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh
che đời?

1)   Này các Tỷ-kheo, vị này có lòng bàn chân bằng phẳng. Tướng này được xem là tướng tốt của bậc Đại nhân.

CHÁNH NGỮ                                          73

2)   Này các Tỷ-kheo, dưới hai bàn chân của vị này
có hiện ra hình bánh xe, với ngàn tăm xem với
trục xe vành xe, với các bộ phận hoàn toàn đầy
đủ. Tướng này được xem là tướng của bậc Đại
nhân.
3)   Này các Tỷ-kheo, vị này có gót chân thon dài...
4)   Vị này có ngón tay, ngón chân dài.
5)   Vị này có tay chân mềm mại.
6)   Vị này tay chân có màn da lưới.
7)   Vị này có mắt cá tròn như con sò.
8)   Vị này có ống chân như con dê rừng.
9)   Vị này đứng thẳng, không co lưng xuống có thể
sờ đầu gối với hai bàn tay.
10) Vị này có tướng mã âm tàng.

11) Vị này có màu da đồng, màu sắc như vàng.

12) Vị này có da trơn mướt, khiến bụi không thể
bám dính vào.
13) Vị này có lông da mọc từ lông một, mỗi lỗ chân
lông có một lông.
14) Vị này có lông mọc xoáy tròn thẳng lên, mỗi
sợi lông đều vậy, màu xanh đậm như thuốc bôi
mắt, xoáy lên từng xoáy tròn nhỏ, và xoáy về
hướng mặt.

CHÁNH NGỮ                                          74

15) Vị này có thân hình cao thẳng.

16) Vị này có thân với các góc cạnh tròn đầy, đều
đặn (trong lotusmedia.net)
17) Vị này có vị giác rất nhạy bén (trong
lotusmedia.net)
18) Vị này có giọng nói tuyệt diệu như tiếng chim
Ca-lăng-tần-già.
19) Vị này có hai mắt màu xanh đậm.

20) Vị này có lông mi con bò cái.

21) Vị này giữa hai lông mày, có sợi lông trắng
mọc lên, mịn màng như bông nhẹ.
22) Vị này có nhục kế trên đầu. Này các Tỷ-kheo,
vị này có nhục kế trên đầu. Tướng này được
xem là tướng tốt của bậc Đại nhân.
23) Vị này có nửa thân trước như thân con sư tử.

24) Vị này không có lõm khuyết xuống giữa hai
vai.
25) Vị này có thân thể cân đối như cây bàng. Bề
cao của thân ngang bằng bề dài của hai tay sải
rộng, bề dài của hai tay sải rộng ngang bằng bề
cao của thân...
26) Vị này có bán thân trên vuông tròn.

27) Vị này có quai hàm như con sư tử.

CHÁNH NGỮ                                           75

28) Vị này có bốn mươi cái răng.

29) Vị này có răng đều đặn.

30) Vị này có răng không khuyết hở.

31) Vị này có răng cửa trơn láng.

32) Vị này có tướng lưỡi rộng dài.

3. Này các Tỷ-kheo, những ai có đầy đủ ba mươi hai
tướng Đại Trượng phu này, những vị ấy sẽ chọn hai
con đường này thôi, không có con đường nào khác.
Nếu sống tại gia, sẽ làm vị Chuyển luân Thánh
vương, dùng Chánh pháp trị nước, là vị Pháp vương,
bình định bốn phương, đem lại an toàn cho quốc độ,
đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở
hữu của vị này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc
báu, nữ báu, gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân
báu. Vị này có đến một ngàn thái tử, những bậc anh
hùng, chiến thắng, thân thể dõng kiện, nhiếp phục
địch quân. Vị này chinh phục quả đất này cho đến
hải biên và trị nước với Chánh pháp, không dùng
trượng, không dùng đao. Nếu vị này từ bỏ gia đình
xuất gia, sống không gia đình, vị này sẽ thành bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che
đời.

Này các Tỷ-kheo, những vị ẩn sĩ ngoại đạo thọ trì ba mươi hai tướng Đại Trượng phu này nhưng không

CHÁNH NGỮ                                           76

biết là do tạo nghiệp nào mà được những tướng này.

4. Này các Tỷ-kheo, trong bất kỳ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người kiên trì và không dao động đối với các thiện Pháp, thiện hành về thân, thiện hành về miệng, thiện hành về ý, phân định bố thí, thủ hộ giới luật, tuân giữ các lễ Bồ tát, hiếu kính với mẹ, hiếu kính với cha, cúng dường Sa-môn, cúng dường Bà-la-môn, tôn kính các bậc đàn anh trong gia đình, và tất cả những vị tối thắng khác. Với tác động, chất chứa, tích tụ và tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng chung được sanh cõi thiện thú, cõi Trời hay đời này. Ở đây, Ngài có mười điểm thắng hơn chư Thiên khác, thiên giới thọ mạng, thiên sắc, thiên lạc, thiên giới danh xưng, thiên giới uy lực, thiên giới sắc tướng, thiên giới âm thanh, thiên hương, thiên vị, thiên xúc. Ngài từ trần từ chỗ kia sanh đến chỗ này được tướng Đại Trượng phu này, nghĩa là lòng bàn chân bằng phẳng, đặt chân trên đất một cách bằng phẳng, bàn chân chạm đất với toàn thể bàn chân một lần.

5. Ngài đầy đủ tướng này, nếu ở tại gia sẽ làm vị Chuyển Luân Thánh vương, dùng Chánh pháp trị nước, là vị Pháp vương, bình định bốn phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị ấy là xe báu, voi

CHÁNH NGỮ                                           77

báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, gia chủ báu và thứ
bảy là tướng quân báu. Vị này có đến một ngàn thái
tử, những bậc anh hùng, chiến thắng, thân thể dõng
kiện, nhiếp phục địch quân. Vị này chinh phục và trị
nước với chánh pháp, không dùng trượng, không
dùng đao, trị vì đất này cho đến hải biên, một cõi đất
không hoang vu, không có tướng nguy hiểm, không
có gai góc, phồn vinh, phong phú, an ổn, may mắn,
không có nguy hiểm.

 Làm vua được những gì? Làm vua không bị người
thù hay kẻ địch làm trở ngại. Làm vua được lợi
như vậy. Nếu Ngài xuất gia, từ bỏ gia đình sống
không gia đình, Ngài thành bậc A-La-hán, Chánh
Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che đời.

 Làm Phật được lợi những gì? Ngài không bị người
thù hay kẻ địch ở trong cũng như ở ngoài, không
bị tham, sân, si, không bị Sa- môn, Bà-la-môn,
thiên, Ma, Phạm thiên hay bất cứ một ai ở ngoài
đời làm trở ngại. Làm Phật được lợi như vậy.

Thế Tôn thuyết nghĩa như vậy.

6. Ở đây lời nói này được nói lên:

Sống chân thực đúng Pháp, Điều phục và tự chế,

CHÁNH NGỮ                                           78

mau chóng. Làm Phật được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

24. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Trong các nghề, kỹ thuật
Trong cử chỉ, hành động,
Ngài muốn làm thế nào,
Để học biết mau chóng.
Không ai bị thương hại,
Học mau, không mệt mỏi,
Do hành thiện nghiệp này,
Được quả thiện nghiệp này,
Được quả thiện tốt đẹp.
Cân đối xoay nhẹ nhàng,
Trên da trơn mềm mại,
Lông được mọc đứng lên.
Người như vậy được gọi,
Người có chân dê rừng.
Tướng này, người ta đồn,
Khiến học hỏi mau chóng.
- Nếu xuất gia ly dục,
Sống thiểu dục sáng suốt.
Mọi sự vật hợp pháp,
Ngài tuần tự chứng đắc,
Sống tinh tấn cao thượng,

CHÁNH NGỮ                               92

Quả chứng thật mau chóng.

25. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người, đi đến các vị Sa-môn hay Bà-la-môn, sau khi đến liền hỏi: "Bạch Tôn giả, thế nào là thiện? Thế nào là bất thiện? Thế nào là có tội? Thế nào là không có tội? Điều nào nên làm? Điều nào không nên làm? Điều nào làm sẽ đưa đến cho ta bất hạnh và đau khổ lâu dài? Điều nào nếu làm sẽ đưa đến cho ta hạnh phúc và an lạc lâu dài?. Với tác động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp này..." Ngài sau khi từ trần từ chỗ kia được tái sanh lại đây với tướng Đại Trượng phu này: Da của Ngài trơn mịn khiến bụi bặm không thể bám dính vào thân.

26. Ngài đầy đủ với các tướng này, nếu sống tại gia làm vị Chuyển luân Thánh vương...

 Làm vua, được những gì? Đại trí tuệ, không có ai bằng Ngài về trí tuệ. Hay không ai hơn Ngài về tài sản thế tục. Làm vua được như vậy.

 Làm Phật được những gì? Được đại trí tuệ, quảng trí tuệ, hỷ tâm trí tuệ, mẫn tiệp trí tuệ, thông nhuệ trí tuệ, yểm ly trí tuệ, không có ai bằng Ngài về trí tuệ hay không có chúng sanh nào hơn Ngài. Làm

CHÁNH NGỮ                                            93

Phật Ngài được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

27. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Trong những ngày quá khứ,
Ngài tha thiết muốn biết,
Ngài tha thiết muốn hỏi,
Yết kiến vị xuất gia,
Khéo nghe và học hỏi.
Chính nhờ hạnh nghiệp ấy,
Ngài chứng được trí tuệ.
Và sanh vào loài Người,
Ngài được da mịn màng.
Các vị chiêm tướng gia,
Hội họp và tuyên bố,
Vị này biết và thấy,
Mọi ý nghĩa tế nhị.
- Nếu hạnh không xuất gia,
Sống hành trì như vậy,
Ngài là vị Chuyển luân,
Ngự trị cõi đất này.
Những vị nắm được nghĩa,
Không ai hơn bằng Ngài.
- Nếu xuất gia ly dục,
Sống thoát tục sáng suốt;

CHÁNH NGỮ                               94

Chứng được đạo Bồ-đề, Tuệ tối hảo vô thượng.

28. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào,
hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm
Người, không sân hận, hoàn toàn không ảo não, dầu
có bị nói nhiều cũng không tức tối, không phẫn nộ,
không hiềm khích, không mất bình tĩnh, không biểu
lộ phẫn nộ, không sân hận phiền muộn. Trái lại, Ngài
bố thí các đồ che đắp, mang mặc mềm mại, nhẹ
nhàng; vải quyên mềm mại, vải bông mềm mại, vải
lụa mềm mại, vải len mềm mại. Với tác động... Ngài
từ trần từ chỗ kia, thác sanh tại chỗ này, được tướng
Đại Trượng phu này: sắc hoàng kim, da màu đồng,
sáng bóng.

29. Ngài đầy đủ với tướng này, nếu sống tại gia, thành vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Được các đồ che đắp,
mang mặc mềm mại, nhẹ nhàng; vải quyên mềm
mại, vải bông mềm mại, vải lụa mềm mại, vải len
mềm mại.

 Làm Phật được những gì? Được các đồ che đắp, mang mặc mềm mại, nhẹ nhàng; vải quyên mềm mại, vải bông mềm mại, vải lụa mềm mại, vải len

CHÁNH NGỮ                                          95

mềm mại. Làm Phật, Ngài được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

30. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Cương quyết không sân hận,
Ngài sẵn sàng bố thí,
Các loại vải mềm mại,
Các đồ đắp mềm mại.
Trong những đời sống trước,
Ngài cương quyết phân phát,
Như thần mưa tung vải,
Mây móc trên đất liền.
Nhờ hạnh nghiệm như vậy,
Từ trần tại chỗ kia,
Được sanh lên cõi Trời,
Hưởng quả báo thiện hạnh.
Tận hưởng thiện báo xong,
Ngài sanh tại nơi đây,
Với thân màu hoàng kim,
Sáng chói như vàng ròng,
Mỹ lệ hùng tráng hơn,
Chẳng khác gì Đế-thích.
- Nếu không muốn xuất gia,
Ngài trị vì đất này,
Nhờ sức mạnh quá khứ,

CHÁNH NGỮ                                 96

Ngài được thật đầy đủ,
Mềm mại và tế nhị,
Đồ che đắp mang mặc.
- Nếu Ngài sống đời sống,
Xuất gia, không gia đình,
Kiên trì Ngài tận hưởng,
Quả báo nghiệp quá khứ,
Những điều Ngài đã làm,
Không bao giờ vô hiệu.

31. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người, Ngài làm cho sum họp lại những bà con bạn bè thân tín không gặp nhau lâu ngày, bị đau khổ lâu ngày, làm cho sum họp lại mẹ với con, con với mẹ, làm cho sum họp lại cha với con, con với cha, làm cho sum họp lại giữa anh em với nhau, làm cho sum họp lại giữa anh và chị, giữa chị và em, làm cho hòa hợp lại, sống vui vẻ với nhau. Với tác động... Ngài từ trần tại chỗ kia, thác sanh tại chỗ này với tướng Đại Trượng phu này là tướng mã âm tàng.

32. Ngài đầy đủ tướng này, nếu sống tại gia, làm vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Được nhiều con, hơn một ngàn người con đều là bậc anh hùng, bậc

CHÁNH NGỮ                                         97

chiến thắng, dõng kiện, nhiếp phục địch quân. Làm vua, vị ấy được như vậy...

 Làm Phật được những gì? Được nhiều con, sẽ có
hàng ngàn người con (xuất gia và tại gia) đều là
bậc anh hùng, các bậc vô song, các bậc dõng kiện,
nhiếp phục các địch quân. Làm Phật, Ngài được
như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

33. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Thuở xưa trong quá khứ,
Trong nhiều đời tiền thân,
Ngài khiến cho sum họp,
Bà con, bạn, thân tín.
Đã đau khổ lâu ngày,
Đã phiêu bạt lâu ngày,
Ngài khiến họ hòa hợp,
Sống hoan hỷ với nhau.
Hạnh này Ngài sanh Thiên,
Hưởng hạnh phúc hỷ lạc,
Chết kia, sanh chỗ này,
Ngài được mã âm tàng.
Ngài có rất nhiều con,
Hơn đến số ngàn vị,
Là những bậc anh hùng,

CHÁNH NGỮ                                        98

Chiến thắng nhiếp địch quân,
Đón chào lời hiếu kính,
Khiến tại gia hoan hỷ.
Nếu xuất gia tu đạo,
Uy lực thắng hơn nhiều.
Số con có nhiều hơn,
Biết vâng lời chỉ giáo.
Dầu tại gia, xuất gia,
Hảo tướng thật rõ ràng.

II

1. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người quán sát và hiểu biết rõ ràng toàn thể Đại chúng, biết mình, biết người, biết sự sai biệt giữa mọi người: "Người này xứng đáng như thế này, người này xứng đáng như thế này", và Ngài hành động tùy theo sự sai biêt giữa mọi người ấy. Do tác động... Ngài từ trần từ chỗ kia tái sanh tại đây với hai tướng Đại Trượng phu: thân hình tròn như cây Nigrodha (cây bàng) và đứng thẳng không cong lưng, Ngài có thể sờ và thoa đầu gối với hai lòng bàn tay.

CHÁNH NGỮ                                           99

2. Ngài đầy đủ những tướng như vậy, nếu sống tại gia thành vị Chuyển luân Thánh vương...

 Làm vua được những gì? Làm vị triệu phú, đại
triệu phú, với kho tàng đầy vàng bạc, đầy tài vật,
đầy tiền lúa, kho tàng tràn đầy. Làm vua được như
vậy...

 Làm Phật được những gì? Làm vị triệu phú, đại
triệu phú. Tài vật của Ngài là tín tài, giới tài, tàm
tài, quý tài, đa văn tài, thí tài, trí tuệ tài. Làm Phật
được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

3. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Cân nhắc, tìm, suy tư,
Ngài quán sát Đại chúng,
Ở chỗ này chỗ kia,
Người này xứng thế này.
Hành động Ngài tương xứng,
Sự sai biệt loài Người.
Đứng thẳng không cong lưng,
Hai tay sờ đầu gối,
Thân như cây tròn cao,
Là thiện báo đặc biệt.
Bậc thiện xảo siêu nhân,

CHÁNH NGỮ                                               100

Đều tuyên bố như sau:
Đứa trẻ được tất cả,
Những gì xứng cư sĩ,
Là cư sĩ, Ngài được,
Mọi dục lạc tài sản,
Phong phú và thích hợp,
Với vua cõi đất này.
- Nếu phát tâm từ bỏ,
Mọi dục lạc tài sản,
Ngài sẽ được tài vật,
Vô thượng và tối thiện.

4. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người, tha thiết với sự lợi ích của Đại chúng, tha thiết với hạnh phúc, tha thiết với sự thoải mái, tha thiết với sự an ủi của Đại chúng: "Làm thế nào cho họ tăng trưởng lòng tin, tăng trưởng giới, tăng trưởng đa văn, tăng trưởng bố thí, tăng trưởng pháp, tăng trưởng trí tuệ, tăng trưởng tài vật và lúa gạo, tăng trưởng đất ruộng, tăng trưởng các loài hai chân và bốn chân, tăng trưởng vợ con, tăng trưởng đầy tớ và lao công, tăng trưởng bà con, tăng trưởng bạn bè, tăng trưởng quyến thuộc. Với tác động, chất chứa, tích tụ, và tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh cõi thiện thú, Thiên giới hay đời này. Ngài tạ thế từ chỗ kia, sanh tại chỗ này, được ba tướng

CHÁNH NGỮ                                            101

Đại Trượng phu: nửa thân trên như thân con sư tử, hai vai không có lỏm khuyết xuống, và thân hình tròn đều.

5. Ngài với những tướng như thế này, nếu sống tại gia sẽ thành vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Ngài không bị thất bại
và mất mát. Ngài không mất tài sản lúa gạo, ruộng
đất, các loài hai chân bốn chân, vợ con, đầy tớ lao
công, bàn bè, quyến thuộc. Ngài thành tựu tất cả,
không thất bại một điều gì...

 Làm Phật, Ngài được những gì? Ngài không bị
thất bại và mất mát. Ngài không mất tín, giới, văn,
thí xả và tuệ. Ngài thành tựu tất cả, không bị thất
bại một điều gì.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

6. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Tín, giới, văn, trí tuệ,
Thí, pháp, nhiều thiện sự.
Tài sản, lúa, ruộng đất,
Vợ con, loài bốn chân.
Quyến thuộc, bạn, bà con,
Lúc, sắc và hạnh phúc.

CHÁNH NGỮ                                          102

Ngài ao ước mong cầu,
Không một ai tổn hại.
Thân trên như sư tử,
Vai vuông tròn đều đặn.
Nhờ hạnh xưa, không hư,
Tại gia được tăng trưởng,
Gạo, tài sản, vợ con,
Cùng với loài bốn chân.
- Xuất gia không vật gì,
Chứng Bồ-đề vô thượng,
Không bao giờ tiêu diệt,
Pháp nhĩ là như vậy.

7. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào, hiện
hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người,
không làm điều gì hại đến các loài hữu tình, hoặc
bằng tay, bằng đá, bằng gậy, hay bằng đao. Với tác
động chất chứa, tích tụ và tăng thịnh của nghiệp ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên cõi
thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Ngài tạ thế từ chỗ
kia, sanh tại chỗ này được tướng Đại Trượng phu
này: cảm vị hết sức nhạy bén, khi vật gì chạm đầu
ngón lưỡi, những cảm giác được khởi lên tại cổ họng
và truyền đi khắp nơi.

 Ngài đầy đủ với tướng này, nếu sống tại gia thì làm vị Chuyển luân Thánh vương. Làm vua được

CHÁNH NGỮ                                             103

những gì? Thiểu bệnh, thiểu não, tiêu hóa tốt đẹp, nhiệt độ thăng bằng, không lạnh quá, không nóng quá. Làm vua được như vậy.

 Làm Phật được những gì? Thiểu bệnh, thiểu não,
tiêu hóa tốt đẹp, nhiệt độ thăng bằng, không lạnh
quá, không nóng quá, trung bình, có thể kham
nhẫn, siêng năng. Làm Phật được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

9. Ở đây, lời này được nói lên:

Ngài không hại một ai,
Với tay, gậy, đá, gươm,
Không trói, không dọa dạt,
Không sát sanh hại mạng.
Do vậy Ngài sanh thiên,
Hưởng quả báo an lạc,
Tái sanh tại nơi đây,
Cảm vị rất nhạy bén,
Cổ họng khéo an trú,
Thượng vị nhạy truyền đi.
Thiện xảo chiêm tướng gia,
Tuyên bố về Ngài rằng:
Người này sẽ được hưởng,
Nhiều hạnh phúc an lạc,
Dầu tại gia xuất gia,

CHÁNH NGỮ                                         104

Hảo tướng thật rõ ràng.

10. Này các Tỷ-kheo, Như Lai... lúc xưa làm Người,
có thói quen không ngó liếc, không ngó xiên, không
ngó trộm, nhưng với tâm chánh trực mở rộng, cao
thượng, Ngài nhìn Đại chúng với tâm từ bi. Với tác
động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên cõi
thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Sau khi tạ thế từ
chỗ kia, Ngài sanh lại tại chỗ này với hai tướng Đại
Trượng phu: cặp mắt hết sức xanh và lông mi như
con bò cái.

11. Ngài đầy đủ với những tướng này, nếu sống tại gia làm vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Đại chúng ưa nhìn Ngài.
Các cư sĩ, Bà-la-môn, thị dân, thôn dân, tài chánh
quan, tư pháp quan, vệ sĩ, các thủ môn quan, các
đại thần, chư hầu, phú gia, vương tử đều hoan
nghênh, tương kính Ngài. Làm vua được như vậy.

 Làm Phật được những gì? Đại chúng ưa Ngài. Các
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, Nam cư sĩ, Nữ cư sĩ, chư
Thiên, loài Người, A-tu-la, Long xà, Càn-thát-bà
hoan nghênh và thương kính Ngài. Làm Phật được
như vậy.

CHÁNH NGỮ                                            105

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

12. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Không ngó liếc, ngó xiên,
Và cũng không ngó trộm,
Nhưng với tâm chánh trực,
Rộng mở và cao thượng,
Ngài nhìn khắp Đại chúng,
Với từ tâm của Ngài.
Ở đây Ngài tận hưởng,
Quả an lạc chư Thiên,
Ở đây lông mi Ngài,
Như mi con bò cái,
Cặp mắt hết sức xanh,
Đẹp đẽ thật ưa nhìn.
Chiêm tướng gia lão luyện,
Tinh thông về hảo tướng,
Ngài thành bậc Thiện nhân.
Với cặp mắt tế nhị,
Được mọi người hoan nghênh,
Ưa thích ngắm nhìn Ngài.
Cư sĩ ưa nhìn Ngài,
Được mọi người kính yêu.
Tại gia hay Sa-môn,
Ngài được người kính mến,
Như người đã cứu chữa,

CHÁNH NGỮ                                106

Khổ sầu cho Đại chúng.

13. Này các Tỷ-kheo, Như Lai... lúc xưa làm người
là vị lãnh đạo Đại chúng về các thiện pháp, là vị tiền
phong Đại chúng về thiện hành thuộc thân, khẩu, ý,
phân phát bố thí, thủ hộ giới luật, tham dự các lễ Bố-
tát, hiếu kính cha mẹ, lễ kính Sa-môn, cung kính bậc
trưởng thượng trong gia đình và về các thiện pháp
đặc biệt khác. Với sự tác động, chất chứa, tích tụ,
tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng
chung, được sanh lên cõi thiện thú, Thiên giới, cõi
đời này... Ngài sau khi tạ thế từ chỗ kia, sanh tại chỗ
này với tướng Đại Trượng phu là có nhục kế trên
đầu.

14. Ngài đầy đủ với tướng này, nếu sống tại gia, sẽ thành vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua, Ngài được những gì? Ngài được sự
trung thành của Đại chúng, các Cư sĩ, Bà-la-môn,
thị dân, thôn dân, các tài chính quan, tư chánh
quan, vệ sĩ, thủ môn quan, đại thần, phó vương,
phú gia, các vương tử đều trung thành với Ngài.

 Làm vua, ngài được như vậy. Làm Phật Ngài được những gì? Ngài được sự trung thành của Đại chúng. Các vị Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, Nam cư sĩ,

CHÁNH NGỮ                                            107

Nữ cư sĩ, chư Thiên, loài Người, các hàng A-tu- la, các loài Long xà, Càn-thát-bà đều trung thành với Ngài. Làm Phật, Ngài được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

15. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Lãnh đạo các chánh hạnh,
Hoan hỷ trong pháp lành,
Được Đại chúng trung thành,
Hưởng công đức chư Thiên.
Hưởng xong các thiện quả,
Sanh đây được nhục kế.
Chiêm tướng gia thiện xảo,
Đồng tuyên bố về Ngài:
Ngài lãnh đạo Đại chúng,
Được tiền của hiến dâng,
Quá khứ, nay cũng vậy,
Mọi người phục vụ Ngài.
Nếu là Sát-đế-ly,
Ngài trị vì quốc độ,
Được đa số quần chúng,
Thành tâm phục vụ Ngài.
Nếu Ngài sống xuất gia,
Thời vị Thượng nhân này,
Tinh thông và thiện xảo,

CHÁNH NGỮ                                        108

Đối với các thiện pháp.
Được quần chúng trung thành,
Được mọi người phục vụ,
Vì đã quá hoan hỷ,
Công đức dạy của Ngài.

16. Này các Tỷ-kheo, Như Lai... lúc xưa làm Người
từ bỏ nói láo, tránh xa nói láo, nói lời chân thật, y chỉ
chơn thật, chắc chắn đáng tin cậy, không thất hứa
một ai. Với tác động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh
của nghiệp ấy... Ngài sau khi tạ thế từ chỗ kia, sanh
tại chỗ này với hai tướng Đại Trượng phu: mỗi lỗ
chân lông là mỗi một sợi lông mọc lên và giữa hai
lông mày có tướng bạch hào sanh, màu trắng, mềm
mại giống như bông.

17. Ngài đầy đủ những tướng này, nếu sống tại gia sẽ thành vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Đại chúng tuân theo ý
muốn của Ngài. Các cư sĩ, Bà-la-môn, thị dân,
thôn dân, các tài chánh quan, tư chánh quan, các
vệ sĩ, thủ môn quan, đại thần, phó vương, phú gia,
vương tử đều tuân theo ý muốn của Ngài. Làm
vua, Ngài được như vậy.

 Làm Phật, Ngài được những gì? Đại chúng đều

CHÁNH NGỮ                                              109

tuân theo ý muốn của Ngài. Các vị Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo-ni, Nam cư sĩ, Nữ cư sĩ, Thiên, Nhân, Tu-la,
Long xà, Càn-thát-bà tuân theo ý muốn của Ngài.
Làm Phật Ngài được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

18. Ở đây, lời này được nói lên:

Trong những đời quá khứ,
Ngài giữ hạnh chân thật,
Không nói lời hai lưỡi,
Tránh lời nói hư vọng.
Đối với chung tất cả,
Không bội ước một ai,
Ngài sống trong hoan hỷ,
Chơn chánh và như thật.
Ngài có tướng bạch hào,
Mọc giữa hai chân mày,
Trắng, sáng và mịn màng,
Như bông Đâu-la-miên.
Các lông của Ngài mọc,
Không hai lông một chỗ.
Khi nhiều vị chiêm tướng,
Hội họp chung với nhau.
Những vị tinh thông này,
Đồng tuyên bố về ngài:

CHÁNH NGỮ                                        110

Mười bạch hào hảo tướng,
Và lông mày khéo mọc,
Nên Ngài được mọi người,
Vâng theo ý muốn Ngài.
Là Cư sĩ, Đại chúng,
Tuân theo ý muốn Ngài,
Vì hành động quá khứ,
Quá rõ ràng cao thượng.
Bỏ tất cả, xuất gia,
Ngài được cả Đại chúng,
Tuân theo bậc Giác Ngộ,
Tối vô thượng, tịch tịnh.

19. Này các Tỷ-kheo, Như Lai trong bất cứ đời trước
nào... đời trước làm Người, từ bỏ nói hai lưỡi, tránh
xa nói hai lưỡi, nghe điều gì chỗ này không đi nói
chỗ kia để sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều
gì ở chỗ kia không đi nói với những người này để
sanh chia rẽ ở những người kia. Ngài sống hòa hợp
những kẻ ly gián, tăng trưởng những kẻ đã hòa hợp,
hoan hỷ trong hòa hợp, nói lời đưa đến hòa hợp. Do
tác động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên cõi
thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Ngài sau khi tạ
thế từ chỗ kia sanh lại tại chỗ này với hai tướng Đại
Trượng phu: có bốn mươi răng, và giữa răng không
có kẻ hở.

CHÁNH NGỮ                                            111

20. Ngài đầy đủ các tướng này, nếu sống tại gia sẽ là
vị Chuyển luân Thánh vương. Làm vua, được những
gì? Chúng tùy tùng của Ngài không có chia rẽ. Các
vị cư sĩ, Bà-la-môn, thị dân, thôn dân, tài chánh quan,
tư chánh quan, vệ sĩ, thủ môn quan, các đại thần, phó
vương, phú gia, các vương tử đều không chia rẽ. Làm
vua, Ngài được như vậy...

Làm Phật, được những gì? Các người tùy tùng không
có chia rẽ. Các vị Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, Nam cư sĩ,
Nữ cư sĩ, chư Thiên, loài Người, các vị A-tu-la, các
Long xà, các Càn-thát-bà đều không chia rẽ. Làm
Phật được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

21. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Không nói lời hai lưỡi,
Khiến chia rẽ hòa hợp,
Khiến phát sanh đấu tranh,
Khiến tăng trưởng chia rẽ.
Không nói lời vô ích,
Làm tranh luận tăng trưởng,
Lời nói sinh chia rẽ
Giữa những người hòa hợp.
Ngài chỉ nói những lời,
Tăng hòa ái lâu ngày,

CHÁNH NGỮ                                            112

Lời phát sanh liên kết,
Giữa những người chia rẽ.
Những lời có khả năng,
Trừ tranh chấp mọi người,
Ngài hoan hỷ thoải mái,
Trong đoàn kết hòa hợp.
Do nghiệp báo dị thục,
Được sanh cõi thiện thú,
Ngài hoan hỷ thọ hưởng,
Phước báo cõi chư Thiên.
Ở đây răng của Ngài,
Đều đặn, không kẻ hở,
Có bốn mươi tất cả,
Mọc trong miệng khéo bày.
- Nếu sanh Sát-đế-ly,
Ngài trị vì quốc độ,
Dân chúng Ngài trị vì,
Là dân chúng thuần lương.
- Sống làm bậc Sa-môn,
Thanh tịnh không cấu uế,
Dân chúng tháp tùng Ngài,
Kỷ cương, không dao động.

22. Này các Tỷ-kheo, Như Lai... trong đời trước làm Người, Ngài từ bỏ nói lời độc ác, tránh nói lời độc ác, nói những lời không lỗi lầm, đẹp tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người,

CHÁNH NGỮ                                         113

vui lòng nhiều người. Ngài nói những lời như vậy. Với tác động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên cõi trời thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Sau khi tạ thế từ chỗ kia, sanh lại tại chỗ này, Ngài được hai tướng Đại Trượng phu: lưỡi dài và giọng nói dịu ngọt như tiếng chim Karavika (Ca-lăng-tần-già).

23. Ngài đầy đủ các tướng ấy, nếu sống tại gia làm vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Lời nói được chấp nhận.
Các vị cư sĩ, Bà-la-môn, thị dân, thôn dân, tài
chánh quan, tư chánh quan, võ sĩ, thủ môn quan,
đại thần, phó vương, phú gia, các vương tử đều
chấp nhận lời nói của Ngài. Làm vua Ngài được
như vậy.

 Làm Phật được những gì? Lời nói Ngài được chấp
nhận. Các vị Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, Nam cư sĩ, Nữ
cư sĩ, chư Thiên, loài Người, A-tu-la, Long xà,
Càn-thát-bà chấp nhận lời của Ngài. Làm Phật
được như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

24. Ở đây, lời nói này được nói lên:

CHÁNH NGỮ                                           114

Không nói lời độc ác,
Gây tranh luận có hại,
Lời thô bạo cộc cằn,
Não hại, hiếp Đại chúng.
Ngài nói lời ngọt ngào,
Hòa dịu cùng thân ái,
Lời nói đẹp ý lòng,
Đi sâu vào nội tâm.
Lời nói khiến tai nghe,
Cảm thấy lòng an lạc,
Ngài thọ hưởng quả báo,
Do khẩu hành tốt đẹp,
Hưởng công đức quả báo,
Tại cảnh giới chư Thiên.
Sau khi hưởng quả lành,
Do thiện hành đem lại,
Ngài tái sanh nơi đây,
Với phạm âm thù thắng,
Được tướng lưỡi tốt đẹp,
Vừa rộng lại vừa dài.
Lời nói Ngài phát ra,
Được mọi người chấp nhận.
- Nếu làm vị cư sĩ,
Lời nói được thành công.
- Nếu Ngài sống xuất gia,
Lời nói được chấp nhận,
Lời nói Ngài càng nhiều,

CHÁNH NGỮ                          115

Càng nhiều người tin tưởng.

25. Này các Tỷ-kheo, trong bất kỳ đời trước nào, hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm Người, từ bỏ lời nói ỷ ngữ, tránh xa lời nói ỷ ngữ, nói đúng thời, nói những lời chân thật, nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về Chánh pháp, nói những lời về Luật, nói những lời đáng được gìn giữ, những lời hợp thời, thuận lý, có mạch lạc, hệ thống, có ích lợi. Với tác động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp ấy, sau khi thân hoại mạng chung được sanh lên cõi thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Ngài sau khi tạ thế từ chỗ kia, sanh lại tại chỗ này được tướng Đại Trượng phu này là hàm như hàm con sư tử.

26. Ngài đầy đủ với tướng này, nếu sống tại gia thì làm vị Chuyển luân Thánh vương.

 Làm vua được những gì? Ngài không bao giờ bị ai chinh phục, kẻ thù hay kẻ địch, thuộc loại người nào. Làm vua, Ngài được như vậy.

 Làm Phật, được những gì? Ngài không bị ai chinh
phục bởi nội địch hay ngoại địch, nội oán hay
ngoại oán, bởi tham, sân hay si, bởi vị Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên
hay bất cứ một ai ở đời. Làm Phật, Ngài được như

CHÁNH NGỮ                                           116

vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

27. Ở đây, lời nói này được nói lên:

Không nói lời ỷ ngữ,
Ngu độn và dao động,
Từ bỏ lời có hại,
Chỉ nói lời có lợi.
Những lời đem an lạc,
Cho tất cả Đại chúng.
Làm vậy Ngài tạ thế,
Được sanh lên Thiên giới,
Và hưởng thọ quả báo,
Do thiện hạnh đem lại.
Sau khi Ngài tạ thế,
Được sanh lại nơi đây,
Ngài được làm tối thắng,
Loại chúa muôn loài thú.
Làm vua, thành Đế-thích,
Chinh phục cả nhân loại,
Thống lãnh khắp nhân gian,
Có nhiều đại uy lực,
Là Đế-thích ngự trị,
Thành trì cõi chư Thiên,
Bậc siêu thăng tối thắng,

CHÁNH NGỮ                               117

Trên cả các chư Thiên.
Nhiếp phục Càn-thát-bà,
A-tu-la, Đế-thích,
Dạ-xoa và chư Thiên,
Không ai nhiếp thắng Ngài.
Nếu sống có gia đình,
Ngài sẽ là như vậy,
Cùng khắp cả bốn phương,
Bốn duy và thượng hạ.

28. Này các Tỷ-kheo, trong bất cứ đời trước nào,
hiện hữu nào, trú xứ nào, Như Lai đời trước làm
Người, từ bỏ tà mạng, muốn sống theo chánh mạng,
tránh xa các sự gian lận bằng cân tiền bạc đo lường,
hối lộ, gian trá, lừa đảo, không làm tổn thương, sát
hại, câu thúc, bức đoạt, trộm cắp, cướp phá. Với tác
động, chất chứa, tích tụ, tăng thịnh của nghiệp ấy...
Sau khi tạ thế từ chố kia, sanh lại tại chỗ này, được
hai tướng Đại Trượng phu này là các răng đều đặn
và sáng chói.

29. Ngài đầy đủ những tướng này, nếu sống tại gia
thành vị Chuyển luân Thánh vương, dùng Chánh
pháp trị nước, là vị pháp vương bình định bốn
phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy
món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị
ấy, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ

CHÁNH NGỮ                                          118

báu, gia chủ báu, và thứ bảy là tướng quân báu. Vị
này có hơn một ngàn thái tử, những bậc anh hùng,
chiến thắng, thân thể dõng kiện, nhiếp phục địch
quân. Vị này chinh phục quả đất này cho đến hải
biên, và trị nước với Ch ia trk(p)-3(h)]ô ki

CHÁNH NGỮ                                       119

Cho tất cả chúng sanh,
Làm Người Ngài hưởng quả,
An lạc ở Thiên giới.
Do vậy đời sống Ngài,
Hưởng hỷ lạc, hoan lạc,
Như vị chúa tối tôn,

CHÁNH NGỮ                          120

Từ bỏ các ác pháp,
Ái nhiễm được gột sạch,
Vô minh được vén lên,
Lo âu cùng mệt mỏi,
Thảy đều được trừ diệt,
Thấy đời này, đời sau,
Nhiều cư sĩ, xuất gia,
Hành trì theo Ngài dạy,
Tránh xa đời bất tịnh,
Lỗi lầm và độc ác.
Tùy tùng đồ chúng Ngài,
Đều là bậc thanh tịnh,
Trừ được mọi uế chướng,
Tội quá cùng phiền não.

CHÁNH NGỮ                        121

15        40 nghiệp - Kinh MƯỜI PHÁP – Tăng IV, 634

MƯỜI PHÁP – Tăng IV,634

1. Thành tựu mười pháp, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục

2. Thế nào là mười?

1.  Sát sanh.
2. Lấy của không cho.
3. Tà hạnh trong các dục.
4. Nói láo.
5. Nói hai lưỡi.
6. Nói lời thô ác.
7. Nói lời phù phiếm.
8. Tham ái.
9. Sân tâm.
10. Tà kiến.

Thành tựu mười pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu mười pháp, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng được sanh lên Thiên giới.

4. Thế nào là mười?

CHÁNH NGỮ                                      122

1.  Từ bỏ sát sanh.
2. Từ bỏ lấy của không cho.
3. Từ bỏ tà hạnh trong các dục.
4. Từ bỏ nói láo.
5. Từ bỏ nói hai lưỡi.
6. Từ bỏ nói lời thô ác.
7. Từ bỏ nói lời phù phiếm.
8. Không tham.
9. Không sân.
10. Tâm chánh kiến.

Thành tựu mười pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng được sanh lên Thiên giới.

HAI MƯƠI PHÁP – Tăng IV,635

1. Thành tựu hai mươi pháp, như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là hai mươi?

- Tự mình sát sanh, khuyến khích người khác
sát sanh;
- Tự mình lấy của không cho, khuyến khích
người khác lấy của không cho;

CHÁNH NGỮ                                      123

- Tự mình từ bỏ lấy của không cho, khuyến
khích người khác từ bỏ lấy của không cho;
- Tự mình từ bỏ tà hạnh trong các dục; khuyến
khích người khác từ bỏ tà hạnh trong các dục;
- Tự mình từ bỏ nói láo và khuyến khích người
khác từ bỏ nói láo;
- Tự mình từ bỏ nói hai lưỡi và khuyến khích
người khã từ bỏ nói hai lưỡi;
- Tự mình từ bỏ nói lời thô ác và khuyến khích
người khác từ bỏ nói lời thô ác;
- Tự mình từ bỏ nói lời phù phiếm và khuyến
khích người khác từ bỏ nói lời phù phiếm;
- Tự mình không tham và khuyến khích người
khác không tham;
- Tự mình không có sân tâm và khuyến khích
người khác không có sân tâm;
- Tự mình có chánh kiến và khuyến khích người
khác có chánh kiến.

Thành tựu hai mươi pháp này, này các Tỷ-kheo, như v

CHÁNH NGỮ                                      125

22. Tự mình có tham.
23. Khuyến khích người khác có tham.
24. Và tùy thuận có tham.
25. Tự mình có sân tâm.
26. Khuyến khích người khác có sân tâm.
27. Và tùy thuận sân tâm.
28. Tự mình có tà kiến.
29. Khuyến khích người khác có tà kiến.
30. Và tùy thuận tà kiến.

Thành tựu với ba mươi pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu với ba mươi pháp này, này các Tỷ- kheo, như vậy tương xứng được sanh lên Thiên giới.

4. Thế nào là ba mươi?

1. Tự mình từ bỏ sát sanh.
2. Khuyến khích người khác từ bỏ sát sanh.
3. Và không tùy thuận sát sanh.
4. Tự mình từ bỏ lấy của không cho.
5. Khuyến khích người khác từ bỏ lấy của không
cho.
6. Và không tùy thuận lấy của không cho.
7. Tự mình từ bỏ tà hạnh trong các dục.
8. Khuyến khích người khác từ bỏ tà hạnh trong
các dục.

CHÁNH NGỮ                                       127

9.  Và không tùy thuận tà hạnh trong các dục.
10. Tự mình từ bỏ nói láo.
11. Khuyến khích người khác từ bỏ nói láo.
12. Và không tùy thuận nói láo.
13. Tự mình từ bỏ nói hai lưỡi.
14. Khuyến khích người khác từ bỏ nói hai lưỡi.
15. Và không tùy thuận nói hai lưỡi.
16. Tự mình từ bỏ nói lời thô ác.
17. Khuyến khích người khác từ bỏ nói lời thô ác.
18. Và không tùy thuận nói lời thô ác.
19. Tự mình từ bỏ nói lời phù phiếm.
20. Khuyến khích người khác từ bỏ nói lời phù
phiếm.
21. Và không tùy thuận nói lời phù phiếm.
22. Tự mình từ bỏ tham.
23. Khuyến khích người khác từ bỏ tham.
24. Và không tùy thuận tham.
25. Tự mình từ bỏ sân tâm.
26. Khuyến khích người khác từ bỏ sân tâm.
27. Và không tùy thuận sân tâm.
28. Tự mình có chánh kiến.
29. Khuyến khích người khác có chánh kiến.
30. Và tùy thuận chánh kiến.

Thành tựu với ba mươi pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng được sanh lên Thiên giới.

CHÁNH NGỮ                                        128

BỐN MƯƠI PHÁP – Tăng IV,639

1. Thành tựu với bốn mươi pháp, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là bốn mươi?

1.  Tự mình sát sanh.
2. Khuyến khích người khác sát sanh.
3. Tùy thuận sát sanh.
4. Và tán thán sát sanh.
5. Tự mình lấy của không cho.
6. Khuyến khích người khác lấy của không cho.
7. Tùy thuận lấy của không cho.
8. Và tán thán lấy của không cho.
9. Tự mình tà hạnh trong các dục.
10. Khuyến khích người khác tà hạnh trong các
dục.
11. Tùy thuận tà hạnh trong các dục.
12. Và tán thán tà hạnh trong các dục.
13. Tự mình nói láo.
14. Khuyến khích người khác nói láo.
15. Tùy thuận nói láo.
16. Và tán thán nói láo.
17. Tự mình nói hai lưỡi.
18. Khuyến khích người khác nói hai lưỡi.

CHÁNH NGỮ                                     129

19. Tùy thuận nói hai lưỡi.
20. Và tán thán nói hai lưỡi.
21. Tự mình nói lời thô ác.
22. Khuyến khích người khác nói lời thô ác.
23. Tùy thuận nói lời thô ác.
24. Và tán thán nói lời thô ác.
25. Tự mình nói lời phù phiếm.
26. Khuyến khích người khác nói lời phù phiếm.
27. Tùy thuận nói lời phù phiếm.
28. Và tán thán nói lời phù phiếm.
29. Tự mình có tham.
30. Khuyến khích người khác có tham.
31. Tùy thuận có tham.
32. Và tán thán có tham.
33. Tự mình có sân tâm.
34. Khuyến khích người khác có sân tâm.
35. Tùy thuận sân tâm.
36. Và tán thán sân tâm.
37. Tự mình có tà kiến.
38. Khuyến khích người khác có tà kiến.
39. Tùy thuận có tà kiến.
40. Và tán thán có tà kiến.

Thành tựu bốn mươi pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

CHÁNH NGỮ                                       130

3. Thành tựu với bốn mươi pháp, như vậy tương xứng được sanh lên Thiên giới.

4. Thế nào là bốn mươi?

1.  Không tự mình từ bỏ sát sanh.
2. Không khuyến khích người khác sát sanh.
3. Không tùy thuận sát sanh.
4. Và không tán thán sát sanh.
5. Tự mình từ bỏ lấy của không cho.
6. Không khuyến khích người khác lấy của không
cho.
7. Không tùy thuận lấy của không cho.
8. Và không tán thán lấy của không cho.
9. Tự mình từ bỏ tà hạnh trong các dục.
10. Không khuyến khích người khác tà hạnh trong
các dục.
11. Không tùy thuận tà hạnh trong các dục.
12. Và không tán thán tà hạnh trong các dục.
13. Tự mình từ bỏ nói láo.
14. Không khuyến khích người khác nói láo.
15. Không tùy thuận nói láo.
16. Và không tán thán nói láo.
17. Tự mình từ bỏ nói hai lưỡi.
18. Không khuyến khích người khác nói hai lưỡi.
19. Không tùy thuận nói hai lưỡi.
20. Và không tán thán nói hai lưỡi.

CHÁNH NGỮ                                      131

21. Tự mình từ bỏ nói lời thô ác.
22. Không khuyến khích người khác nói lời thô ác.
23. Không tùy thuận nói lời thô ác.
24. Và không tán thán nói lời thô ác.
25. Tự mình từ bỏ nói lời phù phiếm.
26. Không khuyến khích người khác nói lời phù
phiếm.
27. Không tùy thuận nói lời phù phiếm.
28. Và không tán thán nói lời phù phiếm.
29. Tự mình từ bỏ tham.
30. Không khuyến khích người khác tham.
31. Không tùy thuận tham.
32. Và không tán thán tham.
33. Tự mình từ bỏ sân tâm.
34. Không khuyến khích người khác sân tâm.
35. Không tùy thuận sân tâm.
36. Và không tán thán sân tâm.
37. Tự mình có chánh kiến.
38. Khuyến khích người khác có chánh kiến.
39. Tùy thuận có chánh kiến.
40. Và tán thán có chánh kiến.

Thành tựu bốn mươi pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng được sanh lên Thiên giới.

TỔN HẠI – Tăng IV,641

CHÁNH NGỮ                                        132

- Thành tựu với mười pháp, này các Tỷ-kheo, đem
theo mình một tự ngã bị tổn hại, bị hủy hoại... đem
theo mình một tự ngã không bị tổn hại... không bị
hủy hoại...

Thành tựu với hai mươi pháp, này các Tỷ-kheo...

Thành tựu với ba mươi pháp, này các Tỷ-kheo...

Thành tựu với bốn mươi pháp, này các Tỷ-kheo,
đem theo mình một tự ngã bị tổn hại, bị hủy hoại...
không đem theo mình một tự ngã bị tổn hại, bị hủy
hoại.

SAU KHI CHẾT 1 – Tăng IV,642

- Thành tựu với mười pháp, này các Tỷ-kheo, ở đây
có người sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục... ở đây có người sau
khi thân hoại mạng chung được sanh lên thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này...

Với hai mươi pháp, này các Tỷ-kheo...

Với ba mươi pháp, này các Tỷ-kheo...

CHÁNH NGỮ                                           133

Với bốn mươi pháp, này các Tỷ-kheo, ở đây có
người sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào cõi
dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục... ở đây có người, sau
khi thân hoại mạng chung được sanh lên thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này...

SAU KHI CHẾT 2 – Tăng IV,642

- Thành tựu với mười pháp, này các Tỷ-kheo, người ngu cần phải được biết... người hiền trí cần phải được biết...

Với hai mươi pháp, này các Tỷ-kheo...

Với ba mươi pháp, này các Tỷ-kheo...

Với bốn mươi pháp, này các Tỷ-kheo, người ngu cần phải được biết... người hiền trí cần phải được biết.

Thành tựu với mười pháp này, này các Tỷ-kheo, người hiền trí cần phải được biết...

CHÁNH NGỮ                                         134

16     5 nguy hại nói nhiều - Kinh NGƯỜI NÓI NHIỀU – Tăng II, 718

NGƯỜI NÓI NHIỀU – Tăng II, 718

1. - Có năm nguy hại này cho người nói nhiều.

2. Thế nào là năm?

-   Nói láo;
-   Nói lời hai lưỡi;
-   Nói lời độc ác;
-   Nói lời phù phiếm;
-   Sau khi thân hoại hạng chung, sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Này các Tỷ-kheo, có năm nguy hại này cho người nói nhiều.

3. Này các Tỷ-kheo, có năm lợi ích này cho người nói vừa phải.

4. Thế nào là năm?

-   Không nói láo;
-   Không nói hai lưỡi;
-   Không nói lời độc ác;
-   Không nói lời phù phiếm;

CHÁNH NGỮ                                         135

- Sau khi thân hoại hạng chung, sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

Này các Tỷ-kheo, có năm lợi ích này cho người nói vừa phải.

CHÁNH NGỮ                                      136

17    8 duyên đưa đến chứng đắc căn bản Phạm hạnh - Kinh TUỆ – Tăng III, 491

TUỆ –Tăng III, 491

1. - Này các Tỷ-kheo, có tám nhân này, có tám duyên
này, khiến căn bản Phạm hạnh chưa chứng được
có thể chứng được với trí tuệ, nếu chứng được thời
đưa đến tăng trưởng, tăng rộng, được tu tập, được
viên mãn.

Thế nào là tám?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống dựa trên
bậc Đạo sư hay bậc đồng Phạm hạnh đóng vai trò y
chỉ sư, ở đây được an trú tàm quý một cách sắc sảo,
được ái mộ, được kính trọng. Này các Tỷ-kheo, đây
là nhân thứ nhất, duyên thứ nhất khiến căn bản Phạm
hạnh chưa chứng được có thể chứng được với trí tuệ,
nếu chứng được thời đưa đến tăng trưởng, tăng rộng,
được tu tập, được viên mãn.

3. Vị ấy do sống dựa trên bậc Đạo sư hay bậc đồng Phạm hạnh đóng vai trò y chỉ sư, ở đây được an trú tàm quý một cách sắc sảo, được ái mộ, được kính trọng, thường đi đến họ hỏi đi hỏi lại: "Thưa Tôn giả,

CHÁNH NGỮ                                           137

cái này là thế nào? Ý nghĩa cái này là gì? " Các Tôn giả ấy mở rộng cái gì không được mở rộng, phơi bày những gì không được phơi bày, và đối với những pháp còn đang nghi vấn, họ giải tỏa những nghi vấn. Này các Tỷ-kheo, đây là nhân thứ hai, duyên thứ hai khiến căn bản Phạm hạnh chưa chứng được có thể chứng được với trí tuệ, nếu chứng được thời đưa đến tăng trưởng, tăng rộng, được tu tập, được viên mãn.

4. Vị ấy sau khi nghe pháp, cố gắng thành tựu hai sự an tịnh: Thân an tịnh và tâm an tịnh. Này các Tỷ- kheo, đây là nhân thứ ba … được viên mãn.

5. Vị ấy có giới đức, sống chế ngự với sự chế ngự
của giới bổn, đầy đủ uy nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi
trong những lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và học tập các
học pháp. Này các Tỷ-kheo, đây là nhân thứ tư …
được viên mãn.

6. Vị ấy nghe nhiều, thọ trì điều đã nghe, chất chứa
điều đã nghe; những pháp ấy, sơ thiện, trung thiện,
hậu thiện, nghĩa lý văn cú cụ túc, đề cao đời sống
Phạm hạnh đầy đủ thanh tịnh; những pháp ấy, vị ất
đã nghe nhiều, đã nắm giữ, đã ghi nhớ tụng đọc nhiều
lần, chuyên ý quán sát, khéo thể nhập chánh kiến.
Này các Tỷ-kheo, đây là nhân thứ năm … được viên
mãn.

CHÁNH NGỮ                                         138

7. Vị ấy tinh cần tinh tấn, để đoạn tận các pháp bất
thiện, đề làm sanh khởi các pháp thiện, nỗ lực kiên
trì, không bỏ rơi gánh nặng đối với các pháp thiện.
Này các Tỷ-kheo, đây là nhân thứ sáu… được viên
mãn.

8. Vị ấy đi đến chư Tăng, không là người nói nhiều,
không nói chuyện phù phiếm, tự mình nói pháp hay
mời người khác nói, không khinh thường sự im lặng
của bậc Thánh. Này các Tỷ-kheo, đây là nhân thứ
bảy … được viên mãn.

9. Vị ấy sống tùy quán sanh diệt trong năm thủ uẩn: "Đây là sắc, đây là sắc tập khởi; đây là sắc chấm dứt; Đây là thọ, đây là thọ tập khởi; đây là thọ chấm dứt; đây là tưởng … đây là hành … Đây là thức, đây là thức tập khởi; đây là thức chấm dứt". Này các Tỷ- kheo, đây là nhân thứ tám, duyên thứ tám, khiến căn bản Phạm hạnh chưa chứng được có thể chứng được với trí tuệ, nếu chứng được thời đưa đến tăng trưởng, tăng rộng, được tu tập, được viên mãn.

10. Các vị đồng Phạm hạnh quý mến vị ấy như sau: "Tôn giả này sống nương tựa vào bậc Đạo Sư hay một vị đồng Phạm hạnh đóng vai trò y chỉ sư, ở đây được an trú tàm quý một cách sắc sảo, được ái mộ, được kính trọng. Thật vậy, Tôn giả này biết điều đáng biết thấy điều đáng thấy". Đây là pháp đưa đến

CHÁNH NGỮ                                           139

được ái mộ, được cung kính, được tu tập, đưa đến Sa-môn hạnh, nhứt tâm thuần nhất.

11. Tôn giả này sống nương tựa vào bậc Đạo Sư, hay
bậc đồng Phạm hạnh đóng vai trò y chỉ sư, ở đây
được an trú tàm quý một cách sắc sảo, được ái mộ,
được kính trọng … (như số 3 ở trên) … họ giải tỏa
những nghi vấn ấy. Đây là pháp đưa đến được ái mộ,
được cung kính, được tu tập, đưa đếm Sa-môn hạnh,
nhứt tâm thuần nhất.

12. Tôn giả này sau khi nghe pháp (như số 4 ở trên)
… tâm an tịnh. Đây là pháp đưa đến được ái mộ,
được cung kính, được tu tập, đưa đếm Sa-môn hạnh,
nhứt tâm thuần nhất.

13. Tôn giả này có giới đức … (như số 5 ở trên) … học tập trong các học pháp. Này các Tỷ-kheo, đây là pháp … thuần nhất.

14. Tôn giả này nghe nhiều … (như số 6) … khéo thành tựu chánh kiến. Đây là pháp … thuần nhất.

15. Tôn gi

CHÁNH NGỮ                                        140

18    Bị tham sân si chinh phục nên miêng nói ác - Kinh VỊ BÀLAMÔN – Tăng I, 280

VỊ BÀLAMÔN – Tăng I, 280
Rồi một Bà-la-môn đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói
lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm …
Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:
- Pháp là thiết thực hiện tại, thưa Tôn giả Gotama,
được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, thưa
Tôn giả Gotama, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm
bị xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, th

CHÁNH NGỮ                                        142

Tôn giả Gotama, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, th

CHÁNH NGỮ                                      144

- Thiết thực hiện tại là Niết bàn, thưa Tôn giả
Gotama, được nói đến như vậy. Cho đến như thế
nào, thưa Tôn giả Gotama, Niết bàn là thiết thực
hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người trí tự mình
giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, thời không nghĩ đến tự hại mình, không
nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai,
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Như vậy, này
Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả
năng hướng thượng, được người trí tự mình
giác hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, …
 Bị si làm mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên suy nghĩ đến hại mình … nên suy
nghĩ đến hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Si được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại …
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Như vậy, này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện
tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

CHÁNH NGỮ                                          146

Khi vị ấy, cảm thọ tham ái được đoạn tận, không có
dư tàn, cảm thọ sân được đoạn tận, không có dư tàn,
cảm thọ si được đoạn tận, không có dư tàn. Như vậy,
này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, … được người trí tự mình giác
hiểu.
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama...... Mong
Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho
đến mạng chung, con xin trọn đời quy ngưỡng.

CHÁNH NGỮ                                        147

19    Bị tham sân si chinh phục nên miệng nói ác - Kinh CHANNA – Tăng I, 390

CHANNA – Tăng I, 390
1. Nhân duyên ở Sàvatthi
Rồi du sĩ Channa đi đến Tôn giả Ànanda, sau khi
đến, nói lên với Tôn giả những lời chào đón thăm
hỏi; sau khi nói lên với Tôn giả những lời chào đón
thăm hỏi thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, du sĩ Channa nói với Tôn giả
Ànanda:
- Thưa Hiền giả Ànanda, có phải các Người tuyên
thuyết về đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si?
- Vâng, thưa Hiền giả, chúng tôi tuyên thuyết về
đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si.
 Thưa Hiền giả, do thấy nguy hại của tham như thế
nào, các Người tuyên thuyết về đoạn tận tham?
 Do thấy nguy hại của sân như thế nào, các Người
tuyên thuyết về đoạn tận sân?
 Do thấy nguy hại của si như thế nào, các Người
tuyên thuyết về đoạn tận si?
2- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất
tự chủ, nghĩ đến hại mình, nghĩ đến hại người, nghĩ
đến hại cả hai, cảm giác khổ ưu thuộc về tâm. Khi

CHÁNH NGỮ                                        148

tham được đoạn tận, không nghĩ đến hại mình, không
nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không
cảm giác khổ ưu thuộc về tâm.
- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất tự
chủ, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Khi
tham được đoạn tận, thân không làm ác, miệng
không nói ác, ý không nghĩ ác.
- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất tự
chủ, không như thật rõ biết lợi mình, không như
thật rõ biết lợi người, không như thật rõ biết lợi cả
hai. Khi tham được đoạn tận, như thật rõ biết lợi
mình, như thật rõ biết lợi người, như thật rõ biết
lợi cả hai.
 Tham, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, nghĩ đến hại mình …
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Khi
sân được đoạn tận, thân không làm ác, miệng
không nói ác, ý không nghĩ ác.
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, không như thật rõ biết lợi mình, không
như thật rõ biết lợi người, không như thật rõ

CHÁNH NGỮ                                            149

biết lợi cả hai. Khi sân được đoạn tận, như thật
rõ biết lợi mình, như thật rõ biết lợi người, như
thật rõ biết lợi cả hai.
 Sân, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
nghĩ đến hại mình … Khi si được đoạn tận,
không nghĩ đến hại mình … không cảm giác
khổ ưu thuộc về tâm.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
làm ác hạnh với thân … làm ác hạnh với ý. Khi
si được đoạn tận, không làm ác hạnh với thân
… với ý.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
không như thật rõ biết lợi mình, … không như
thật rõ biết lợi cả hai. Khi si được đoạn tận, như
thật rõ biết lợi mình … như thật rõ biết lợi cả
hai.
 Si, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Thấy sự nguy hại này của tham, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận tham.

CHÁNH NGỮ                                            150

- Thấy sự nguy hại này của sân, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận sân.
- Thấy sự nguy hại này của si, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận si.
3- Có con đường nào, thưa Hiền giả, có đạo lộ nào
đưa đến đoạn tận tham, sân, si?
- Có con đường, thưa Hiền giả, có đạo lộ đưa đến
đoạn tận tham, sân, si.
- Con đường ấy là gì, thưa Hiền giả, đạo lộ ấy là gì
đưa đến đoạn tận tham, sân, si?
- Chính là Thánh đạo tám ngành, tức là chánh tri
kiến, chánh tư duy, … chánh định. Đây là con đường,
thưa Hiền giả, đây là đạo lộ đưa đến đoạn tận tham,
sân, si.
- Hiền thiện là con đường, thưa Hiền giả! Hiền thiện
là đạo lộ đưa đến đoạn tận tham, sân, si! Thật là vừa
đủ, thưa Hiền giả Ànanda, để áp dụng không phóng
dật.

CHÁNH NGỮ                                          151

20      Bị tham sân si chinh phục nên miệng nói ác - Kinh CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363

CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba căn bản bất thiện. Thế
nào là ba?
- Tham là căn bản bất thiện,
- Sân là căn bản bất thiện,
- Si là căn bản bất thiện.
Cái gì là tham, cái ấy là bất thiện.
- Ai với lòng tham có làm về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng tham, bị lòng tham chinh phục,
tâm không được tự chủ, vu cáo làm người khác
đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu
tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta
là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất
thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
ra từ tham, duyên khởi từ tham, tập khởi từ
tham, khởi lên nơi người ấy.

CHÁNH NGỮ                                         152

2.- Cái gì là sân, cái ấy bất thiện.
- Ai với lòng sân có làm gì về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng sân, bị lòng sân chinh phục, tâm
không được tự chủ, vu cáo làm người khác đau
khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu tài
sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
từ sân, duyên khởi từ sân, tập khởi từ sân, khởi
lên nơi người ấy.
3.- Cái gì là si, cái ấy bất thiện.
- Ai với lòng si có làm gì về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng si, bị lòng si chinh phục, tâm
không được tự chủ, vu cáo làm người khác đau
khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu tài
sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
từ si, duyên khởi từ si, tập khởi từ si, khởi lên
nơi người ấy.
4.- Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này được gọi
là người nói phi thời, nói không thực, nói không
trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật.

CHÁNH NGỮ                                           153

- Vì sao người như vậy, này các Tỷ-kheo, được
gọi là người nói phi thời, nói không thực, nói
không trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật?
Như vậy là vì người này, này các Tỷ-kheo, đã vu cáo
làm người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc,
tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên:
"Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Khi được đối chất
với sự thật, người ấy phủ nhận, không có chấp nhận;
khi được đối chất với sự thật, người ấy không có
nhiệt tình thoát mở ra ngoài, nói rằng: "Đây là không
chân, đây là không thực". Cho nên, người như vậy
được gọi là người nói phi thời, nói không thực, nói
không trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do tham sanh nhiếp phục, tâm mất
tự chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do sân sanh nhiếp phục, tâm mất tự
chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.

CHÁNH NGỮ                                          154

- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do si sanh nhiếp phục, tâm mất tự
chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.
5.- Ví như, này các Tỷ-kheo, cây sàla hay cây dhava
hay cây phandana bị phá hoại, bị bao trùm bởi ba
loại tầm gởi, đi đến tổn hại, đi đến bất hạnh.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, người như vậy, bị các
ác bất thiện pháp do tham sanh chinh phục, tâm mất
tự chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự tổn
não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau khi thân
hoại mạng chung, được chờ đợi là ác thú … bị các
ác bất thiện pháp so sân sanh … bị các ác bất thiện
pháp so si sanh chinh phục, tâm mất tự chủ, ngay
trong hiện tại sống đau khổ với sự tổn não, với sự ưu
não, với sự nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung,
được chờ đợi là ác thú.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba căn bản bất
thiện.
6.- Có ba căn bản của thiện, này các Tỷ-kheo. Thế
nào là ba?
- Không tham là căn bản của thiện,
- Không sân là căn bản của thiện,

CHÁNH NGỮ                                          155

- Không si là căn bản của thiện.
Cái gì là không tham, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không tham có làm về thân, về lời
nói, về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng tham, không bị lòng tham
chinh phục, tâm được tự chủ, không vu cáo
làm người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói
buộc, tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất,
dựa trên: "Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái
ấy là thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không tham, duyên khởi từ không tham, tập
khởi từ không tham, khởi lên nơi người ấy.
7.- Cái gì là không sân, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không sân có làm về thân, về lời
nói, về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng sân, không bị lòng sân
chinh phục, tâm được tự chủ, không vu cáo làm
người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói
buộc, tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất,
dựa trên: "Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái
ấy là thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không sân, duyên khởi từ không sân, tập khởi
từ không sân, khởi lên nơi người ấy.

CHÁNH NGỮ                                         156

8.- Cái gì là không si, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không si có làm về thân, về lời nói,
về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng si, không bị lòng si chinh
phục, tâm được tự chủ, không vu cáo làm người
khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch
thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên:
"Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là
thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không si, duyên khởi từ không si, tập khởi từ
không si, khởi lên nơi người ấy.
9.- Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này được gọi
là người nói đúng thời, nói thực, nói trúng đích,
nói đúng pháp, nói đúng luật. Vì sao người như
vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là người nói đúng
thời, nói thực, nói trúng đích, nói đúng pháp, nói
đúng luật?
Vì người này, này các Tỷ-kheo, đã không vu cáo làm
người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch
thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Khi được đối chất với sự
thật, người ấy chấp nhận, không có phủ nhận; khi
được đối chất với sự không thật, người ấy nhiệt tình
thoát mở ra ngoài, nói rằng: "Đây là chân, đây là
thực". Cho nên, người như vậy được gọi là người nói

CHÁNH NGỮ                                           157

đúng thời, nói thực, nói trúng đích, nói đúng pháp, nói đúng luật.

CHÁNH NGỮ                                        158

21   Chánh hạnh trong ngôn ngữ - Kinh TỰ HOAN HỶ – 28 Trường II, 415

KINH TỰ HOAN HỶ – Bài kinh s

CHÁNH NGỮ                          160

Tôn, sáng suốt hơn Thế Tôn, về phương diện giác ngộ"

Này Sàriputta, có phải Ngươi đã được biết, trong quá
khứ, các vị Alahán, Chánh Đẳng Giác, với tâm của
Ngươi biết được tâm của tất cả các vị Thế Tôn - giới
đức chư vị Thế Tôn là như vậy, Pháp là như vậy...
trí tuệ là như vậy... an trú là như vậy... giải thoát
chư vị Thế Tôn là như vậy?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Sàriputta, có phải Ngươi đã được biết, trong
tương lai, các vị Alahán, Chánh Đẳng Giác, với tâm
của Ngươi biết được tâm của tất cả các vị Thế Tôn -
giới đức chư vị Thế Tôn là như vậy, Pháp là như
vậy... trí tuệ là như vậy... an trú là như vậy... giải
thoát chư vị Thế Tôn là như vậy?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Sàriputta, có phải Ngươi đã được biết, trong
hiện tại Ta là vị Alahán, Chánh Đẳng Giác, với tâm
của Ngươi biết được tâm của Thế Tôn - giới đức Thế
Tôn là như vậy, Pháp là như vậy... an trú là như
vậy... giải thoát Thế Tôn là như vậy?

- Bạch Thế Tôn, không!

CHÁNH NGỮ                                           161

- Này Sàriputta, hãy xem! Ngươi không có trí tuệ biết
được tâm tư của chư vị Alahán, Chánh Đẳng Giác ở
quá khứ, ở hiện tại và ở tương lai! Vậy sao, này
Sàriputta, lời nói của Ngươi tuyên bố thật là đại
ngôn, thật là gan dạ, Ngươi thật đã rống tiếng rống
con sư tử khi Ngươi nói: "Bạch Thế Tôn, con tin
tưởng Thế Tôn đến nỗi con nghĩ rằng, ở quá khứ, ở
tương lai cũng như ở hiện tại, không thể có một vị
Samôn, vị Bàlamôn khác nào có thể vĩ đại hơn Thế
Tôn, sáng suốt hơn Thế Tôn, về phương diện giác
ngộ."

2. Bạch Thế Tôn, con không có trí tuệ để được biết
tâm tư của chư vị Alahán, Chánh Đẳng Giác trong
quá khứ, hiện tại và vị lai. Bạch Thế Tôn, nhưng
con biết truyền thống về Chánh pháp.

Bạch Thế Tôn, như vị vua có một thành trì ở biên cảnh, có hào lũy kiên cố, có thành quách tháp canh kiên cố và chỉ có một cửa thành ra vào. Cửa thành có vị giữ cửa thông minh, biệt tài và giàu kinh nghiệm, ngăn chận những người lạ, chỉ cho vào những ai quen biết. Người này, trong khi đi tuần tiểu xung quanh thành, có thể không thấy hết các chắp nối và khe hở của tường, nhỏ cho đến một con mèo thể đi qua được. Nhưng người ấy chỉ cần biết rằng các sinh vật to lớn hơn muốn đi vào hay đi ra thành

CHÁNH NGỮ                                          162

này, tất cả đều phải đi vào hay đi ra cửa này.

Bạch Thế Tôn, cũng vậy con biết truyền thống về Chánh pháp.

- Tất cả những vị Alahán, Chánh Đẳng Giác
trong thời quá khứ, tất cả những bậc Thế Tôn
này đã diệt trừ Năm Triền cái, những nhiễm
tâm khiến trí tuệ yết ớt, đã khéo an trú tâm vào
Bốn Niệm xứ, đã như thật tu hạnh Bảy Giác
chi, đã chứng ngộ Vô thượng Chánh Đẳng
Giác.

- Tất cả những vị Alahán, Chánh Đẳng Giác
trong thời vị lai, tất cả những bậc Thế Tôn này
sẽ diệt trừ Năm Triền cái, những nhiễm tâm
khiến trí tuệ yếu ớt, sẽ khéo an trú tâm vào Bốn
Niệm xứ, sẽ như thật tu hạnh Bảy Giác chi và
sẽ chứng ngộ vô thượng Chánh Đẳng Giác.

- Bạch Thế Tôn, và nay Thế Tôn, bậc Alahán,
Chánh Đẳng Giác đã diệt trừ Năm Triền cái,
những nhiễm tâm khiến trí tuệ yếu ớt, đã khéo
an trú tâm vào Bốn Niệm xứ, đã như thật tu
hạnh Bảy Giác chi, đã chứng ngộ vô thượng
Chánh Đẳng Giác.

CHÁNH NGỮ                                         163

Và nay, ở đây, con một thời yết kiến Thế Tôn để nghe pháp. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn thuyết pháp cho con, mỗi pháp lại cao thượng, thâm thúy hơn pháp trước, hắc pháp và bạch pháp đều được đề cập, đối chiếu.

Bạch Thế Tôn, nhờ Thế Tôn Thuyết pháp cho con,
mỗi pháp lại cao thượng, thâm thúy hơn pháp trước,
hắc pháp và bạch pháp đều được đề cập, đối chiếu
như vậy, nên trong sự thâm hiểu Chánh pháp, một
pháp được con thâm hiểu trọn vẹn, đó là lòng tin của
con vào vị Bổn Sư - Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng
Giác, pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng và
chúng Tăng đã khéo hành trì.

3. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô thượng: Thế Tôn thuyết pháp về các Thiện pháp.

Ở đây những thiện pháp là:

- Bốn Niệm xứ,
- Bốn Chánh cần,
- Bốn Như ý túc,
- Năm Căn,
- Năm Lực,
- Bảy Giác chi,

CHÁNH NGỮ                                          164

- Thánh đạo tám ngành.
Bạch Thế Tôn, ở đây vị Tỷ kheo tận diệt các lậu
hoặc, có thể tự mình chứng tri và chứng ngộ, đạt đến
và an trú ngay trong hiện tại, Tâm giải thoát và Tuệ
giải thoát vô lậu này.

Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng đối với các thiện pháp.

Tất cả điểm này, Thế Tôn đã biết và ngoài sự hiểu
biết của Ngài, không có gì còn lại để hiểu biết hơn
nữa. Không có một ai, một Samôn hay một
Bàlamôn nào khác có thể chứng biết hơn Thế Tôn
về vấn đề các thiện pháp.

4. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô thượng: Thế Tôn thuyết pháp về sự trình bày các Nhập xứ.

Bạch Thế Tôn, sáu nội xứ và ngoại xứ, tức là:

- Mắt và sắc,
- Tai và tiếng,
- Mũi và hương,
- Lưỡi và vị,
- Thân và xúc,

CHÁNH NGỮ                                          165

- Ý và pháp. Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng về sự trình bày các Nhập xứ.

Tất cả điểm này, Thế Tôn đã biết và ngoài sự hiểu
biết của Ngài, không có gì còn lại để hiểu biết hơn
nữa. Không có một ai, một Samôn hay một
Bàlamôn nào khác có thể chứng biết hơn Thế Tôn
về vấn đề trình bày các Nhập xứ.

5. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Nhập thai.

Bạch Thế Tôn, có bốn loại nhập thai:

- Bạch Thế Tôn, ở dây, có loại không biết mình
nhập bụng người mẹ, không biết mình trú trong
bụng người mẹ và không biết mình ra khỏi
bụng người mẹ. Đó là loại nhập thai thứ nhất.
- Lại nữa bạch Thế Tôn, có loại biết mình nhập
bụng người mẹ, nhưng không biết mình an trú
trong bụng người mẹ và không biết mình ra
khỏi bụng người mẹ. Đó là loại nhập thai nhứ
hai.
- Lại nữa bạch Thế Tôn, có loại biết mình nhập
bụng người mẹ, biết mình an trú trong bụng

CHÁNH NGỮ                                          166

người mẹ, và không biết mình ra khỏi bụng
người mẹ. Đó là loại nhập thai thứ ba.
- Lại nữa Bạch Thế Tôn, có loại biết mình nhập
bụng người mẹ, biết mình an trú trong bụng
người mẹ và biết mình ra khỏi bụng người mẹ.
Đó là loại nhập thai thứ tư.

Đây là bốn loại nhập thai. Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng về vấn đề nhập thai.

6. Bạch Thế Tôn, lại nữa, điểm này thật là vô thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề sai khác trong sự Ký tâm.

Bạch Thế Tôn có bốn loại ký tâm sai khác như thế này.

- Bạch Thế Tôn, có hạng tự tỏ lộ bằng hình
tướng: "Ý của Ngươi là như thế này, ý của
Ngươi là như vậy, tâm của Ngươi là như thế
này. Nếu có tỏ lộ nhiều đi nữa, thì sự tỏ lộ là
như vậy, không phải gì khác." Như vậy là loại
ký tâm thứ nhất.
- Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có loại không tự
tỏ lộ bằng hình tướng, nhưng tỏ lộ sau khi nghe
tiếng phát ra bởi người, phi nhân, hay chư
Thiên: "Ý của Ngươi là như thế này, ý của

CHÁNH NGỮ                                          167

Ngươi là như vậy, tâm của Ngươi là như thế
này. Nếu có tỏ lộ nhiều đi nữa, thì sự tỏ lộ là
như vậy, không phải gì khác." Như vậy là loại
ký tâm thứ hai.
- Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có loại không tự
tỏ lộ bằng hình tướng, cũng không tự tỏ lộ sau
khi nghe tiếng phát ra bởi Người, phi nhân hay
chư Thiên, mà tự tỏ lộ sau khi nghe tiếng rõ
ràng và hợp lý, phát ra từ sự suy tầm, tư duy:
"Ý của Ngươi là như thế này, ý của Ngươi là
như vậy, tâm của Ngươi là như thế này. Nếu có
tỏ lộ nhiều đi nữa, thời sự tỏ lộ là như vậy,
không phải gì khác." Như vậy là loại ký tâm
thứ ba.
- Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có loại không tự
tỏ lộ bằng hình tướng, cũng không tự tỏ lộ sau
khi nghe tiếng phát ra bởi người, phi nhân, hay
chư Thiên, cũng không tự tỏ lộ, sau khi nghe
tiếng rõ ràng và hợp lý, phát ra từ sự suy tầm
và tư duy, nhưng khi chứng được định, không
tầm, không tứ, có thể biết được tâm người
khác với tâm của mình: "Tùy ước nguyện hợp
ý hành của Tôn giả này, vị này sẽ hướng tâm
đến tâm này. Nếu có tỏ lộ nhiều đi nữa, thời
sự tỏ lộ là như vậy, không phải gì khác". Như
vậy là loại ký tâm thứ tư.

CHÁNH NGỮ                                       168

Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng về vấn đề ký tâm sai khác.

7. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Kiến định (dassanasamàpatti).

Bạch Thế Tôn, có bốn loại kiến định như thế này:

- Ở đây bạch Thế Tôn, có vị Samôn hay
Bàlamôn, nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần
mẫn, nhờ không phóng dật, nhờ chánh ức niệm,
nên tâm nhập định. Với tâm nhập định như vậy,
vị ấy quan sát thân này, dưới từ bàn chân trở
lên, trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và
chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt: Trong thân
này, đây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân,
xương, thận, tủy, tim gan, hoành cách mô, lá
lách, phổi, ruột, màng ruột, phân, mật, đàm
(niêm dịch), mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt,
mỡ da, nước miếng, nước mũi, nước ở khớp
xương, nước tiểu. Như vậy là kiến định thứ
nhất.
- Lại nữa bạch Thế Tôn, ở đây có vị Samôn hay
Bàlamôn, nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần
mẫn, nhờ không phóng dật, nhờ chánh ức niệm,
nên tâm nhập định. Với tâm nhập định như vậy,

CHÁNH NGỮ                                          169

vị ấy quán sát thân này, dưới từ bàn chân trở
lên, trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và
chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt: Trong thân
này, đây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân,
xương, thận, tủy, tim, gan, hành cách mô, lá
lách, phổi, ruột, màng ruột, phân, mật, đàm
(niêm dịch), mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt,
mỡ da, nước miếng, nước mủ, nước ở khớp
xương, nước tiểu. Hơn nữa, vị ấy quán sát bộ
xương của người ấy còn liên kết với nhau, còn
dính thịt, máu và da. Như vậy là kiến định thứ
hai.
- Lại nữa bạch Thế Tôn,... vị ấy vượt qua sự quán
sát bộ xương của người ấy còn liên kết với
nhau, còn dính thịt, máu và da, quán sát giòng
tâm thức của người ấy, không gián đoạn, như
là an trú cả đời này và an trú cả đời sau. Như
vậy là kiến định thứ ba.
- Lại nữa, bạch Thế Tôn,... Hơn nữa, vị ấy vượt
qua sự quán sát bộ xương của người ấy còn liên
kết với nhau, còn dính thịt, máu và da, quán sát
giòng tâm thức của người ấy, không gián đoạn,
như là không an trú cả đời này và cả đời sau.
Như vậy là kiến định thứ tư.

Bạch Thế Tôn, thật là vô thượng về vấn đề kiến định.

CHÁNH NGỮ                                           170

8. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Phân loại các loại Người.

Bạch Thế Tôn, có bảy loại Người như thế này:

- Câu giải thoát,
- Tuệ giải thoát,
- Thân chứng,
- Kiến chí,
- Tín thắng giải,
- Tùy pháp hành,
- Tùy tín hành.
Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề phân
loại loài Người.

9. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Tinh cần.

Bạch Thế Tôn có Bảy Giác chi như thế này:

- Niệm Giác chi, - Trạch pháp Giác chi, - Tinh tấn Giác chi,

CHÁNH NGỮ                                       171

Bạch Thế Tôn, ở đây, có người chân thật, thành tín, không dối trá, không lừa gạt, không gợi ý, không chiêm tướng, không lấy lợi câu lợi, hộ trì các căn, ăn uống tiết độ, hành động ôn hòa, luôn luôn cảnh giác, không chán nản, tinh cần, trầm tư, chánh niệm, ngôn từ lanh lợi, hành vi gan dạ, chịu đựng, biết điều, không tham dục, tỉnh giác cẩn trọng.

Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề giới hạnh của con người.

13. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này th là vô

CHÁNH NGỮ                                           174

đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, trăm
đời, ngàn đời, trăm ngàn đời, vô số trăm đời,
vô số ngàn đời, vô số trăm ngàn đời, nhớ rằng:
"Khi được sanh tại chỗ ấy, tôi sống với tên như
thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế
này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như
thế này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết
đi, tôi được sanh đến chỗ kia. Tại chỗ kia, tôi
đã sống với tên như thế này, tuổi thọ như thế
này." Như vậy vị ấy nhớ nhiều đời quá khứ với
những đặc điểm và những chi tiết. Vị ấy nói
rằng: "Trong thời quá khứ, tôi biết được thế
giới là trong hoại kiếp hay thành hoại kiếp.
Nhưng trong tương lai tôi không được biết thế
giới là trong hoại kiếp hay thành kiếp. Bản ngả
và thế giới là thường trú, bất sanh, vững chắc
như đỉnh núi, như trụ đá. Còn những loại hữu
tình kia thì lưu chuyển, luân hồi, chết đi sanh
lại, tuy vậy chúng vẫn thường trú." Đó là
Thường trú luận thứ nhất.
- Lại nữa, bạch Thế Tôn, ở đây, có vị Sa môn
hay Bà la môn nhờ nhất tâm, nhờ tinh tấn, nhờ
cần mẫn, nhờ không phóng dật, nhờ chánh ức
niệm nên tâm nhập định. Khi tâm nhập định, vị
ấy nhớ được nhiều đời sống quá khứ, như một
thành kiếp hoại kiếp, hai thành kiếp hoại kiếp,
ba thành kiếp hoại kiếp, bốn thành kiếp hoại

CHÁNH NGỮ                                       177

kiếp, năm thành kiếp hoại kiếp, mười thành
kiếp hoại kiếp, nhớ rằng: "Khi được sanh tại
chỗ ấy, tôi đã sống với tên như thế này, giòng
họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống
như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi
thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại sanh
tại chỗ kia. Tại chỗ kia, tôi đã sống với tên như
thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế
này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như
thế này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ kia chết
đi, tôi được sanh tại chỗ này." Như vậy vị ấy
nhớ nhiều đời quá khứ với những đặc điểm và
những chi tiết. Vị ấy nói: "Trong thời quá khứ,
tôi biết được thế giới là trong hoại kiếp hay
thành kiếp. Trong tương lai, tôi biết được thế
giới sẽ là trong hoại kiếp hay thành kiếp. Bản
ngã và thế giới là thường trú, bất sanh, vững
chắc như đỉnh núi, như trụ đá, còn những loại
hữu tình kia thì lưu chuyển luân hồi, chết đi
sanh lại, tuy vậy chúng vẫn thường trú." Đó là
Thường trú luận thứ hai.
- Lại nữa, bạch Thế Tôn, ở đây, vị Sa môn hay
Bà la môn, nhờ nhất tâm... nên tâm nhập định.
Khi tâm nhập định vị ấy nhớ được nhiều đời
sống quá khứ, như mười thành kiếp hoại kiếp,
hai mươi thành kiếp hoại kiếp, ba mươi thành
kiếp hoại kiếp, bốn mươi thành kiếp hoại kiếp,

CHÁNH NGỮ                                         178

nhớ rằng: "Khi được sanh tại chỗ ấy, tôi đã
sống với tên như thế này, giòng họ như thế này,
giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, lạc
thọ khổ thọ như thế này, tuổi thọ như thế này.
Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại được sanh tại chỗ kia.
Tại chỗ kia, tôi đã sống với tên như thế này,
giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn
uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này."
Như vậy vị ấy nhớ nhiều đời quá khứ, với
những đặc điểm và những chi tiết. Vị ấy nói:
"Trong thời quá khứ, tôi biết được thế giới là
trong hoại kiếp hay thành kiếp. Trong tương
lai, tôi biết được thế giới là trong hoại kiếp hay
trong thành kiếp. Bản ngã và thế giới là thường
trú, bất sanh, vững chắc như đỉnh núi, như trụ
đá, còn những loại hữu tình kia thì lưu chuyển
luân hồi, chết đi sống lại, tuy vậy chúng vẫn
thường trú." Đó là Thường trú luận thứ ba.

Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề Thường trú luận.

16. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô
thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Túc mạng
trí. Bạch Thế Tôn, ở đây có vị Samôn hay Bàlamôn,
nhờ nhất tâm... nên tâm nhập định. Khi tâm nhập
định, vị ấy nhớ được nhiều đời sống quá khứ như một

CHÁNH NGỮ                                            179

đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại kiếp thành kiếp. Nhớ rằng: "Khi được sanh tại chỗ ấy, tôi đã sống với tên như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại được sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia tôi đã sống với tâm như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi thọ như thế này. Từ chỗ ấy chết đi, tôi lại được sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia tôi đã sống với tâm như thế này, giòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, lạc thọ khổ thọ như thế này, tuổi thọ như thế này." Như vậy, vị ấy nhớ nhiều đời quá khứ, với những đặc điểm và những chi tiết. Bạch Thế Tôn, có những chư Thiên, mà tuổi thọ không thể đếm được hay không thể tính được. Nhưng dưới bất cứ ngã thể nào được có trong quá khứ, hoặc có sắc hay không sắc, hoặc có tưởng hay không tưởng, hoặc phi tưởng phi phi tưởng, chúng nhớ đến đời quá khứ với các đặc điểm và chi tiết như vậy. Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề Túc mạng trí.

17. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô

CHÁNH NGỮ                                            180

thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Sanh tử trí của các loài hữu tình. Ở đây, bạch Thế Tôn, có vị Sa môn hay Bà la môn, nhờ nhất tâm... nên tâm nhập định. Khi tâm nhập định, vị ấy với Thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ: "Này các Hiền giả, những chúng sanh làm những ác hạnh về thân, ngữ và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào khổ giới, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các Hiền giả, còn những chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, ngữ và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo Chánh kiến, tạo các nghiệp theo Chánh kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi Trời, trên đời này". Như vậy, vị ấy với Thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Bạch Thế Tôn, như vậy là tối thượng về vấn đề Sanh tử trí của các loại hữu tình.

18. Lại nữa, bạch Thế Tôn, điểm này thật là vô thượng: Thế Tôn thuyết pháp về vấn đề Thần túc

CHÁNH NGỮ                                           181

thông.

Bạch Thế Tôn, có hai loại thần thông như thế này.

- Bạch Thế Tôn, có loại thần thông hữu lậu, hữu
dư y, được gọi là "không phải Thánh".
- Bạch Thế Tôn, có loại thần thông vô lậu, vô dư
y, được gọi là "bậc Thánh".

Bạch Thế Tôn, thế nào là loại thần thông hữu lậu, hữu dư y, được gọi là "không phải Thánh"?

- Ở đây, bạch Thế Tôn, có vị Sa môn hay Bà la
môn, nhờ nhất tâm, nhờ cần mẫn, nhờ bất
phóng dật, nhờ chánh ức niệm, nên tâm nhập
định. Khi tâm nhập định, vị ấy chứng được
nhiều loại Thần túc thông sai khác. Một thân
hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân.
Hiện hình biến hình đi ngang qua vách, qua
tường, qua núi như đi ngang hư không; độn thổ
trồi lên ngang qua đất liền, như ở trong nước;
đi trên nước không chìm như trên đất liền; ngồi
kiết già đi trên hư không như con chim, với bàn
tay chạm và rờ mặt trăng và mặt trời, những vật
có đại oai lực, đại oai thần như vậy; có thể tự
thân bay đến cõi Phạm thiên. Bạch Thế Tôn,
như vậy là thần thông hữu lậu, hữu dư y, được

CHÁNH NGỮ                                         182

gọi là "không phải Thánh ".

Bạch Thế Tôn, thế nào là thần thông vô lậu, vô dư y, được gọi là "bậc Thánh?"

- Ở đây, bạch Thế Tôn vị Tỷ kheo, nếu vị ấy
muốn: "Đối với sự vật đối nghịch, ta sẽ an trú
với tưởng không đối nghịch", và ở đây vị ấy an
trú với tưởng không đối nghịch.
- Nếu vị ấy muốn: "Đối với sự vật không đối
nghịch, ta sẽ an trú với tưởng đối nghịch", và ở
đây vị ấy an trú với tưởng đối nghịch.
- Nếu vị ấy muốn: "Đối với sự vật đối nghịch và
không đối nghịch, ta sẽ an trú với tưởng không
đối nghịch", và ở đây vị ấy an trú với tưởng
không đối nghịch.
- Nếu vị ấy muốn: "Đối với sự vật không đối
nghịch và đối nghịch, ta sẽ an trú với tưởng đối
nghịch", và ở đây vị ấy an trú với tưởng đối
nghịch.
- Nếu vị ấy muốn: "Loại bỏ cả hai đối nghịch và
không đối nghịch, ta sẽ trú xả, chánh niệm, tỉnh
giác", và ở đây vị ấy trú xả, chánh niệm, tỉnh
giác.

Bạch Thế Tôn, như vậy là thần thông vô lậu, vô dư

CHÁNH NGỮ                                         183

y, và được gọi là "bậc Thánh".

Bạch Thế Tôn, như vậy là vô thượng về các loại Thần túc thông.

Tất cả điểm này, Thế Tôn đã biết, và ngoài sự hiểu
biết của Ngài, không có gì còn lại để hiểu biết hơn
nữa. Không có một ai, một Samôn hay Bàlamôn
nào khác, có thể chứng biết hơn Thế Tôn về vấn
đề các loại Thần túc thông.

19. Bạch Thế Tôn, những gì có thể đạt được bởi một thiện nam tử có lòng tin, có tinh tấn, có kiên trì bởi sự kiên trì của con người, bởi sự tinh tấn của con người, bởi sự tiến bộ của con người, bởi sự nhẫn nhục của con người, đều được Thế Tôn chứng đạt.

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn không có đam mê các
dục lạc, dục lạc này là đê tiện, hèn hạ, thuộc
phàm phu, không xứng bậc Thánh, không có
lợi ích.
- Thế Tôn cũng không đam mê tu hành khổ hạnh,
khổ hạnh này là khổ, không xứng bậc Thánh,
không có lợi ích.

 Thế Tôn có thể đạt được nếu Ngài muốn, một cách dễ dàng, một cách đầy đủ, sự hạnh phúc ngay

CHÁNH NGỮ                                           184

trong hiện tại, do bốn Thiền định đem lại.

- Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền
giả Sàriputta, trong thời quá khứ, có vị Samôn
hay Bàlamôn nào còn lớn hơn, còn sáng suốt
hơn Thế Tôn về vấn đề giác ngộ?" Bạch Thế
Tôn, được hỏi vậy, con trả lời không.

- Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền
giả Sàriputta, trong thời vị lai, có vị Samôn hay
Bàlamôn nào còn lớn hơn, sáng suốt hơn Thế
Tôn về vấn đề giác ngộ?" Bạch Thế Tôn, được
hỏi như vậy con trả lời không.

- Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền
giả Sàriputta, trong thời quá khứ, có vị Samôn
hay Bàlamôn nào có thể bằng Thế Tôn về vấn
đề giác ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy con
trả lời có.

- Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Này Hiền
giả Sàriputta, trong thời vị lai, có vị Samôn hay
Bàlamôn nào có thể bằng Thế Tôn về vấn đề
giác ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy con trả
lời có.

- "Này Hiền giả Sàriputta, trong thời hiện tại, có

CHÁNH NGỮ                                         185

vị Samôn hay Bàlamôn nào có thể bằng Thế Tôn về vấn đề giác ngộ?" Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy con trả lời không.

 Bạch Thế Tôn, nếu có ai hỏi con: "Vì sao, Tôn giả Sàriputta một mặt thì xác nhận là có, một mặt xác nhận là không có?" Bạ

CHÁNH NGỮ                                        186

trong sạch. Tốt lành thay, sự chiêm ngưỡng một vị A-la-hán như vậy!"

3) Rồi các Bà-la-môn gia chủ ở Veludvàra đi đến Thế
Tôn. Sau khi đến, một số đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên; một số nói lên với Thế Tôn những
lời chào đón hỏi thăm sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên; một
số chấp tay vái chào Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên; một số nói lên với Thế Tôn tên và dòng họ rồi
ngồi xuống một bên; một số im lặng ngồi xuống một
bên.

4) Ngồi một bên, các Bà-la-môn gia chủ ở Veludvàra bạch Thế Tôn:

-- Thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi có ước vọng như
thế này, có ước muốn như thế này, có chú tâm
(adhippàya) như thế này: "Mong rằng chúng tôi
được sống trong một nhà chật đầy trẻ con! Mong
chúng tôi được sử dụng các hương chiên đàn từ
Kàsi! Mong rằng chúng tôi được trang sức bằng
vòng hoa và phấn sáp! Mong rằng chúng tôi được sử
dụng vàng và bạc! Sau khi thân hoại mạng chung,
mong rằng chúng tôi được sanh thiện thú, thiên giới,
cõi đời này!" Mong rằng Tôn giả Gotama hãy thuyết
pháp cho chúng tôi, những người có ước vọng như
vậy, có ước muốn như vậy, có chú tâm như vậy. Hãy

CHÁNH NGỮ                                         190

thuyết pháp như thế nào để chúng tôi được sống
trong một nhà chật đầy trẻ con, để chúng tôi được sử
dụng các hương chiên đàn từ Kàsi... để chúng tôi, khi
thân hoại mạng chung, được sanh thiện thú, thiên
giới, cõi đời này.

5) -- Vậy này các Gia chủ, Ta sẽ thuyết cho các
Ông một pháp môn đưa đến lợi ích (tự lợi cho tự
ngã) (attuupanàyikam). Hãy nghe và khéo tác ý, Ta
sẽ giảng.

-- Thưa vâng, Tôn giả.

Các Bà-la-môn ở Veludvàra vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

-- Này các Gia chủ, thế nào là pháp môn đưa đến lợi ích cho tự ngã?

6) Ở đây, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Ta muốn sống, không muốn chết, muốn lạc, ghét khổ. Nếu có ai đến đoạt mạng sống của ta, một người muốn sống, không muốn chết, muốn lạc, ghét khổ, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý đối với ta. Nhưng nếu ta đoạt mạng sống một người muốn sống, không muốn chết, muốn lạc, ghét khổ, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý đối với người ấy. Một pháp này không khả ái, không

CHÁNH NGỮ                                          191

khả ý cho ta, thời pháp ấy cũng không khả ái, không
khả ý cho người khác. Và một pháp này không khả
ái, không khả ý cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp
ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy từ bỏ sát sanh, khuyến
khích người khác từ bỏ sát sanh, nói lời tán thán từ
bỏ sát sanh. Như vậy, về thân hành, vị ấy được hoàn
toàn thanh tịnh (kotiparisuddham).

7) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy tư như sau: "Nếu có ai lấy của không cho của ta, gọi là ăn trộm, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta lấy của không cho của người khác, gọi là ăn trộm, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời pháp ấy cũng không khả ái, không khả ý cho người khác. Và một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời sao lại đem cột pháp ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy từ bỏ lấy của không cho, khuyến khích người khác từ bỏ lấy của không cho, nói lời tán thán từ bỏ lấy của không cho. Như vậy, về thân hành, vị ấy được hoàn toàn thanh tịnh.

8) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Nếu ai có tà hạnh với vợ của ta, như vậy

CHÁNH NGỮ                                         192

là một việc không khả ái, không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta có tà hạnh với vợ của người khác, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời pháp này không khả ái, không khả ý cho người khác. Và một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy tự mình từ bỏ tà hạnh trong
các dục, khuyến khích người khác từ bỏ tà hạnh
trong các dục, nói lời tán thán từ bỏ tà hạnh trong các
dục. Như vậy, về thân hành, vị ấy được hoàn toàn
thanh tịnh.

9) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Nếu có ai làm tổn hại lợi ích ta với lời nói láo, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta cũng làm tổn hại lợi ích người khác với lời nói láo, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời pháp này không khả ái, không khả ý cho người khác. Và một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy tự mình từ bỏ nói láo, khuyến khích người khác từ bỏ nói láo, nói lời tán

CHÁNH NGỮ                                            193

thán từ bỏ nói láo. Như vậy, về khẩu hành, vị ấy được hoàn toàn thanh tịnh.

10) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy tư như sau: "Nếu có ai chia rẽ bạn bè ta bằng lời nói hai lưỡi, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta chia rẽ bạn bè người khác bằng lời nói hai lưỡi, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời pháp này không khả ái, không khả ý cho người khác. Và một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy tự mình từ bỏ nói hai lưỡi, khuyến khích người khác từ bỏ nói lời hai lưỡi, nói lời tán thán từ bỏ nói lời hai lưỡi. Như vậy, về khẩu hành, vị ấy được hoàn toàn thanh tịnh.

11) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy tư như sau: "Nếu có ai đối xử với ta bằng thô ác ngữ, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta cũng đối xử với người khác bằng thô ác ngữ, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời pháp này không khả ái, không khả ý cho người khác. Và một pháp này không

CHÁNH NGỮ                                          194

khả ái, không khả ý cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy tự mình từ bỏ thô ác ngữ,
khuyến khích người khác từ bỏ thô ác ngữ, nói lời
tán thán từ bỏ thô ác ngữ. Như vậy, về khẩu hành, vị
ấy được hoàn toàn thanh tịnh.

12) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy tư
như sau: "Nếu có ai đối xử với ta với lời tạp ngữ, với
lời phù phiếm, như vậy là một việc không khả ái,
không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta cũng đối xử với
người khác với lời tạp ngữ, với lời phù phiếm, như
vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người
ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta,
thời pháp này không khả ái, không khả ý cho người
khác. Và một pháp này không khả ái, không khả ý
cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp ấy cho người
khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy tự mình từ bỏ lời nói phù phiếm, khuyến khích người khác từ bỏ nói lời phù phiếm, tán thán từ bỏ nói lời phù phiếm. Như vậy, về khẩu hành, vị ấy được hoàn toàn thanh tịnh.

13) Vị ấy thành tựu lòng tin bất động đối với đức Phật: "Đây là bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ,

CHÁNH NGỮ                                           195

Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn".

14) Vị ấy thành tựu lòng tin bất động đối với Pháp: "Pháp do Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực hiện tại, có hiệu quả tức thời, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu".

15) Vị ấy thành tựu lòng tin bất động đối với chúng
Tăng: "Diệu hạnh là chúng đệ tử của Thế Tôn. Trực
hạnh là chúng đệ tử của Thế Tôn. Ứng lý hạnh là
chúng đệ tử của Thế Tôn. Chơn chánh hạnh là chúng
đệ tử của Thế Tôn. Tức là bốn đôi tám chúng. Chúng
đệ tử của Thế Tôn là đáng cung kính, đáng cúng
dường, đáng tôn trọng, đáng được chấp tay, là
phước điền vô thượng ở đời".

16) Vị ấy thành tựu các giới được các bậc Thánh ái
kính, không bị phá hoại, không bị đâm cắt, không bị
điểm ố, không bị uế nhiễm, đem lại giải thoát, được
người trí tán thán, không bị chấp thủ, đưa đến Thiền
định.

17) Này các Gia chủ, khi nào vị Thánh đệ tử thành tựu bảy pháp này và bốn lời nguyện xứ này, nếu vị ấy muốn, vị ấy có thể tuyên bố về mình: "Ta đã đoạn tận địa ngục, đoạn tận khỏi sanh vào loại bàng sanh, đoạn tận cõi ngạ quỷ, đoạn tận ác sanh, ác thú, đọa

CHÁNH NGỮ                                          196

xứ. Ta là bậc Dự lưu, không có bị thối đọa, quyết chắc chứng quả giác ngộ".

18) Được nói vậy, các Bà-la-môn gia chủ ở Veludvàra bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn... từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

CHÁNH NGỮ                                         197

23    Chân nhân và hơn cả Chân nhân - Kinh CÁC HỌC PHÁP – Tăng II, 237

CÁC HỌC PHÁP – Tăng II, 237

1.- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Thầy về
người không Chân nhân và người không Chân nhân
hơn cả người không Chân nhân; về bậc Chân nhân
và bậc Chân nhân hơn cả bậc Chân nhân. Hãy nghe
và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2.- Này các Tỷ-kheo, thế nào là người không Chân nhân?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người sát sanh, lấy
của không cho, tà hạnh trong các dục, nói láo, đắm
say rượu men, rượu nấu. Người này, này các Tỷ-
kheo, được gọi là người không Chân nhân.

3. Này các Tỷ-kheo, thế nào là người không Chân nhân còn hơn cả người không Chân nhân?

CHÁNH NGỮ                                        198

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự mình sát sanh
và khích lệ người khác sát sanh; tự mình lấy của
không cho và khích lệ người khác lấy của không cho;
tự mình sống tà hạnh trong các dục và khích lệ người
khác sống tà hạnh trong các dục, tự mình nói láo và
khích lệ người khác nói láo, tự mình đắm say rượu
men, rượu nấu và khích lệ người khác đắm say rượu
men, rượu nấu. Người này, này các Tỷ-kheo, được
gọi là người không Chân nhân còn hơn cả người
không Chân nhân.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bậc Chân nhân?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người từ bỏ sát
sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong
các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ đắm say rượu men, rượu
nấu. Người này, này các Tỷ-kheo, được gọi là bậc
Chân nhân.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bậc Chân nhân còn hơn cả bậc Chân nhân?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự mình từ bỏ sát sanh và khích lệ người khác từ bỏ sát sanh; tự mình từ bỏ lấy của không cho và khích lệ người khác từ bỏ lấy của không cho; tự mình từ bỏ tà hạnh trong các dục và khích lệ người từ bỏ khác tà hạnh trong các dục; tự mình từ bỏ nói láo và khích lệ người khác từ

CHÁNH NGỮ                                         199

bỏ nói láo, tự mình từ bỏ đắm say rượu men, rượu
nấu và khích lệ người khác từ bỏ đắm say rượu men,
rượu nấu. Người này, này các Tỷ-kheo, được gọi là
bậc Chân nhân còn hơn cả bậc Chân nhân.

CHÁNH NGỮ                                       200

24    Chân nhân và hơn cả Chân nhân - Kinh KẺ TÀN HẠI CHÚNG SANH – Tăng II, 241

KẺ TÀN HẠI CHÚNG SANH – Tăng II, 241

1.- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Thầy về
người không Chân nhân và người không Chân nhân
hơn cả người không Chân nhân; về bậc Chân nhân
và bậc Chân nhân hơn cả bậc Chân nhân. Hãy nghe
và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2.- Này các Tỷ-kheo, thế nào là người không Chân nhân?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sát sanh, lấy của
không cho, tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai
lưỡi, nói lời thô ác, nói lời phù phiếm. Người này,
này các Tỷ-kheo, được gọi là người không Chân
nhân.

CHÁNH NGỮ                                        201

3. Này các Tỷ-kheo, thế nào là người không Chân nhân còn hơn cả người không Chân nhân?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự mình sát sanh, còn khích lệ người khác sát sanh; tự mình lấy của không cho và khích lệ người khác lấy của không cho; tự mình tà hạnh trong các dục và khích lệ người khác tà hạnh trong các dục; tự mình nói láo và khích lệ người khác nói láo; tự mình nói hai lưỡi và khích lệ người khác nói hai lưỡi; tự mình nói lời thô ác và khích lệ người khác nói lời thô ác; tự mình nói lời phù phiếm và khích lệ người khác nói lời phù phiếm.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là gọi là người không Chân nhân còn hơn cả người không Chân nhân.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bậc Chân nhân?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ sát sanh, từ
bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ
bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời thô ác, từ
bỏ nói lời phù phiếm. Người này, này các Tỷ-kheo,
được gọi là bậc Chân nhân.

5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là bậc Chân nhân còn hơn cả bậc Chân nhân?

CHÁNH NGỮ                                             202

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự mình từ bỏ sát sanh, còn khích lệ người khác từ bỏ sát sanh; tự mình từ bỏ lấy của không cho và khích lệ người khác từ bỏ lấy của không cho; tự mình từ bỏ tà hạnh trong các dục và khích lệ người khác từ bỏ tà hạnh trong các dục; tự mình từ bỏ nói láo và khích lệ người khác từ bỏ nói láo; tự mình từ bỏ nói hai lưỡi và khích lệ người khác từ bỏ nói hai lưỡi; tự mình từ bỏ nói lời thô ác và khích lệ người khác từ bỏ nói lời thô ác; tự mình từ bỏ nói lời phù phiếm và khích lệ người khác từ bỏ nói lời phù phiếm.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là gọi là bậc Chân nhân còn hơn cả bậc Chân nhân.

MƯỜI HẠNH – 243tc2

(Giống như kinh 203, chỉ thêm vào ba pháp sau là có tham, có sân và tà kiến).

CHÁNH NGỮ                                           203

25    Chỉ nói đến mục đích, không đề cập đến tự ngã - Kinh TÀ MẠNG ĐỆ TỬ – Tăng I, 393

TÀ MẠNG ĐỆ TỬ – Tăng I, 393

1. Môt thời, Tôn giả Ànanda trú ở Kosambi, tại khu
vườn Ghosità
Rồi một tà mạng đệ tử gia chủ đi đến Tôn giả
Ànanda; sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả Ànanda rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, tà mạng
đệ tử gia chủ nói với Tôn giả Ànanda:
- Thưa Tôn giả Ànanda, pháp của những ai được
khéo thuyết? Những ai khéo hành trì ở đời? Những
ai khéo vượt qua ở đời?
- Vậy này Gia chủ, về vấn đề này Ta sẽ hỏi Ông. Ông
kham nhẫn thế nào, hãy trả lời như vậy.
Ông nghĩ thế nào, này Gia chủ, những ai thuyết pháp
để đoạn tận tham, thuyết pháp để đoạn tận sân,
thuyết pháp để đoạn tận si, pháp có được các vị ấy
khéo thuyết hay không? Hay ở đây, Ông nghĩ thế
nào?
- Thưa Tôn giả, ai thuyết pháp để đoạn tận tham,
thuyết pháp để đoạn tận sân, thuyết pháp để đoạn tận

CHÁNH NGỮ                                         204

làm cho không thể hiện hữu, làm cho không thể
sanh khởi trong tương lai … sân đã được Tôn giả
đoạn tận … si đã được Tôn giả đoạn tận, cắt đứt
từ gốc rễ, làm cho như thân cây tala, làm cho
không thể hiện hữu, làm cho không thể sanh khởi
trong tương lai, Tôn giả đã khéo vượt qua ở đời.
6.Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả! Thật vi diệu thay,
thưa Tôn giả! Thưa Tôn giả, người như dựng đứng
lại những gì bị quăng ngã xuống … Thưa Tôn giả
Ànanda, con nay xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và
chúng Tăng. Mong Tôn giả Ànanda nhận con làm đệ
tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con xin trọn đời
quy ngưỡng!

CHÁNH NGỮ                                          207

26      Con đường thoát ly Tà ngữ - Kinh THOÁT LY – Tăng IV, 584

THOÁT LY – Tăng IV, 584

1. Pháp này, này các Tỷ-kheo, có con đường thoát ly, pháp này không phải không có con đường thoát ly.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào pháp này có con đường thoát ly, pháp này không phải không có con đường thoát ly?

Này các Tỷ-kheo,

1.    Từ bỏ sát sanh, là con đường thoát ly sát
sanh.
2. Từ bỏ lấy của không cho, là con đường thoát ly
lấy của không cho.

CHÁNH NGỮ                                           208

- Ba phần là lầm lỗi, phạm tội của ý nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ba phần lầm lỗi, phạm tội của thân nghiệp đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Có người sát sanh hung bạo, tay lấm máu, tâm
chuyên sát hại đả thương, tâm không từ bi đối
với tất cả các loài hữu tình, các sinh vật.
- Lấy của không cho, bất cứ tài vật gì của người
khác, hoặc tại thôn làng, hoặc tại rừng núi,
không cho người ấy, người ấy lấy trộm tài vật
ấy.
- Sống tà hạnh trong các dục vọng, tà hạnh với
hạng nữ nhân có mẹ che chở, có cha che chở,
có anh em che chở, có chị che chở, có bà con
che chở, có pháp che chở, đã có chồng, được
hình phạt gậy gộc bảo vệ, cho đến những nữ
nhân được trang sức bằng vòng hoa ( đám
cưới ).

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần là lầm lỗi phạm tội của thân nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

CHÁNH NGỮ                                        211

3. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, bốn phần là lầm lỗi, phạm tội của ngữ nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục?

- Người ấy nói láo, đến chỗ tập hội, hay đến chỗ
chúng hội, hay đến giữa các thân tộc, hay đến
giữa các tổ hợp, hay đến giữa các vương tộc,
khi bị dẫn xuất làm chứng và được hỏi: "Này
người kia, hãy nói những gì người biết"; dầu
cho vị ấy không biết, vị ấy nói: "Tôi biết"; dầu
cho vị ấy biết, vị ấy nói: "Tôi không biết". Hay
dầu cho vị ấy không thấy, vị ấy nói: "Tôi thấy";
hay dầu cho vị ấy thấy, vị ấy nói: "Tôi không
thấy". Như vậy lời nói của người ấy trở thành
cố ý nói láo, hoặc nguyên nhân vì mình, hoặc
nguyên nhân vì người, hoặc nguyên nhân vì
một vài quyền lợi gì.
- Người ấy là người nói hai lưỡi, nghe điều gì ở
chỗ này, đến chỗ kia nói, để sanh chia rẽ ở
những người này; nghe điều gì ở chỗ kia, đi nói
với những người này, để sanh chia rẽ ở những
người kia. Như vậy, vị ấy ly gián những kẻ hòa
hợp, hay xúi giục những kẻ ly gián, ưa thích
chia rẽ, vui thích chia rẽ, thích thú chia rẽ, nói
những lời đưa đến chia rẽ.
- Và người ấy nói lời thô ác, bất cứ lời gì thô bạo,
thô tục, khiến người đau khổ, khiến người tức

CHÁNH NGỮ                                           212

giận, liên hệ đến phẫn nộ, không đưa đến Thiền
định. Người ấy nói những lời như vậy.
- Và người ấy nói những lời phù phiếm, nói phi
thời, nói những lời phi chơn, nói những lời
không lợi ích, nói những lời phi pháp, nói
những lời phi Luật, nói những lời không đáng
gìn giữ. Vì nói phi thời, nên lời nói không có
thuận lý, không có mạch lạc, hệ thống, không
có lợi ích.

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, bốn phần là lầm lỗi, phạm tội của ngữ nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

Như thế nào, này các Tỷ-kheo, ba phần là lầm lỗi, và phạm tội của ý nghiệp, đã bất thiện tư niệm, đã dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Có người có tham ái, tham lam tài vật kẻ khác,
nghĩ rằng: "Ôi, mong rằng mọi tài vật của
người khác trở thành của mình! ".
- Có sân tâm, khởi lên hại ý, hại niệm như sau:
"Mong rằng những loài hữu tình này bị giết,
hay bị tàn sát, hay bị tiêu diệt, hay bị tàn hại,
hay mong chúng không còn tồn tại! ".

CHÁNH NGỮ                                          213

- Người ấy có tà kiến, có tưởng điên đảo, như:
"Không có bố thí, không có cúng thí, không có
tế tự, các hành vi thiện ác không có kết quả dị
thục, không có đời này, không có đời sau,
không có mẹ, không có cha, không có các loại
hóa sanh, trong đời không có các Sa-môn, Bà-
la-môn chân chánh hành trì, chân chánh thành
tựu, sau khi tự mình với thắng trí, giác ngộ đời
này và đời sau, và tuyên bố".

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần là lầm lỗi, phạm tội của ý nghiệp, đã bất thiện tư niệm, đã dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

5. Này các này các Tỷ-kheo,

- Do nhân bất thiện tư niệm, sự lầm lỗi và phạm
tội của thân nghiệp có ba phần, các chúng
sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
- Hay là này các Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư
niệm, lầm lỗi phạm tội của ngữ nghiệp có bốn
phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục.
- Hay là này các Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư
niệm, lầm lỗi phạm tội của ý nghiệp có ba phần,

CHÁNH NGỮ                                         214

các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

6. Ví như, này các Tỷ-kheo, một hòn ngọc ma ni viên
mãn, được quăng lên và rơi xuống chỗ nào, tại chỗ
ấy nó khéo an lập. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do
nhân bất thiện tư niệm, lầm lỗi phạm tội của thân
nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại
mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục. Hay là này các Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư
niệm, lầm lỗi phạm tội của ngữ nghiệp có bốn phần,
các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Hay là này các
Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư niệm, lầm lỗi phạm tội
của ý nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi
thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa
xứ, địa ngục.

7. Ta tuyên bố rằng, này các Tỷ-kheo, các nghiệp được tư niệm, được làm, được tích tập, nếu không cảm thọ (kết quả) thời không có chấm dứt, dầu quả ấy thuộc trong đời hiện tại, hay trong đời sau.

Ta tuyên bố rằng, này các Tỷ-kheo, các nghiệp được tư niệm, được làm, được tích tập, nếu không cảm thọ (kết quả) thời khổ không có chấm dứt.

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

CHÁNH NGỮ                                         215

- Ba phần là thành đạt của thân nghiệp đã thiện
tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục,
- Bốn phần là thành đạt của ngữ nghiệp đã thiện
tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục,
- Ba phần là thành đạt của ý nghiệp đã thiện tư
niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, ba phần là thành đạt của thân nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục?

8. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Có người đoạn tận sát sanh, từ bỏ sát sanh, bỏ
trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống
thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng
sanh và các loài hữu tình.
- Đoạn tận lấy của không cho, từ bỏ lấy của
không cho, bất cứ vật gì của người khác, hoặc
tại thôn làng, hoặc tại rừng núi, không cho
người ấy, người ấy không lấy trộm tài vật ấy.
- Đoạn tận sống tà hạnh trong các dục vọng,
không hành tà hạnh với hạng nữ nhân có mẹ
che chở, có cha che chở, có anh em che chở, có
chị che chở, có bà con che chở, có pháp che
chở, đã có chồng, được hình phạt gậy gộc bảo

CHÁNH NGỮ                                        216

vệ, cho đến những nữ nhân được trang sức bằng vòng hoa (đám cưới).

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần thành đạt của thân nghiệp, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bốn phần là thành đạt của ngữ nghiệp, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục?

9. Ở đây, này các Tỷ-kheo

- Có người đoạn tận nói láo, từ bỏ nói láo, đến
chỗ tập hội hay đến chỗ chúng hội, hay đến
giữa các thân tộc, hay đến giữa các tổ hợp, hay
đến giữa các vương tộc, khi bị dẫn xuất làm
chứng và được hỏi: "Này người kia, hãy nói
những gì người biết", nếu biết, người ấy nói:
"Tôi biết", nếu không biết, người ấy nói: "Tôi
không biết"; hay nếu không thấy, người ấy nói:
"Tôi không thấy"; nếu thấy, người ấy nói: "Tôi
thấy". Như vậy lời nói của người ấy không trở
thành cố ý vọng ngữ, hoặc nguyên nhân vì
mình, hoặc nguyên nhân vì người, hoặc nguyên
nhân vì một vài quyền lợi gì.
- Đoạn tận nói hai lưỡi, từ bỏ nói hai lưỡi, nghe
điều gì ở chỗ này, không đi đến chỗ kia nói, để

CHÁNH NGỮ                                        217

sanh chia rẽ ở những người này; nghe điều gì ở
chỗ kia, không đi nói với những người này, để
sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy,
người ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián, tăng
trưởng những kẻ hòa hợp, thích thú hòa hợp,
nói những lời đưa đến hòa hợp.
- Đoạn tận lời nói thô ác, từ bỏ lời nói thô ác,
những lời nói nhu hòa, êm tai, dễ thương, thông
cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người,
vui lòng nhiều người, người ấy nói những lời
như vậy.
- Đoạn tận lời nói phù phiếm, từ bỏ lời nói phù
phiếm, nói đúng thời, nói những lời chân thật,
nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về
Chánh Pháp, nói những lời về Luật, nói những
lời đáng được gìn giữ. Vì nói hợp thời, nên lời
nói thuận lý, có mạch lạc, hệ thống, lợi ích.

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, bốn phần là sự thành đạt của ngữ nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ba phần là thành đạt của ý nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục?

10. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

CHÁNH NGỮ                                        218

- Có người không tham ái, không tham lam tài
vật của kẻ khác, không có nghĩ rằng: "Ôi!
Mong rằng món tài vật của người khác trở
thành của mình! ".
- Lại có người không có sân tâm, không khởi lên
hại ý, hại niệm, nhưng nghĩ rằng: "Mong rằng
những loài hữu tình này sống không thù hận,
không oán thù, không nhiễu loạn, được an lạc,
lo nghĩ tự thân! ".
- Có chánh kiến, không có tư tưởng điên đảo,
nghĩ rằng: "Có bố thí, có cúng thí, có tế tự, các
hành vi thiện ác, có kết quả dị thục, có đời này,
có đời sau, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh,
trong đời có các Sa-môn, Bà-la-môn chân
chánh hành trì, chân chánh thành tựu, sau khi
tự mình chứng ngộ với thắng trí đời này và đời
sau, rồi tuyên bố".

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần là thành đạt của ý nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

11. Này các Tỷ-kheo,

- Do nhân ba phần là thành đạt của thân nghiệp, đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc thục,

CHÁNH NGỮ                                          219

các chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung,
được sanh thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.
- Này các Tỷ-kheo, do nhân bốn phần là thành
đạt của ngữ nghiệp, đã thiện tư niệm, dẫn đến
lạc, đưa đến lạc dị thục, các chúng sanh sau khi
thân hoại mạng chung, được sanh thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này.
- Này các Tỷ-kheo, do nhân ba phần là thành đạt
của ý nghiệp, đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa
đến lạc thục, các chúng sanh sau khi thân hoại
mạng chung, được sanh thiện thú, Thiên giới,
cõi đời này.

12. Ví như, này các Tỷ-kheo, hòn ngọc ma-ni viên mãn, được quăng lên và rơi xuống chỗ nào, tại chỗ ấy nó khéo an lập. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do nhân thiện tư niệm, thành đạt của thân nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào thiện thú, Thiên giới cõi đời này. Hay là do nhân thiện tư niệm, thành đạt của ngữ nghiệp có bốn phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào thiện thú, Thiên giới cõi đời này. Hay là do nhân thiện tư niệm, thành đạt của ý nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào thiện thú, Thiên giới cõi đời này.

CHÁNH NGỮ                                          220

13. Này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố rằng các nghiệp
đã tư niệm, đã làm, đã tích tập, nếu chưa lãnh thọ
(kết quả) thời không chấm dứt, dầu cho quả ấy thuộc
đời hiện tại, hay trong đời sau.

Và này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố rằng các nghiệp đã tư niệm, đã được làm, đã được tích tập, nếu chưa lãnh thọ (kết quả) thời khổ không được chấm dứt.

CHÁNH NGỮ                                        221

28    Cách tu tập Chánh ngữ - Kinh GIÁO GIỚI LAHẦULA Ở RỪNG AMBÀLA – 61 Trung II, 171

KINH GIÁO GIỚI LAHẦULA Ở RỪNG
AMBÀLA
(Ambalatthika Rahulovada suttam)
– Bài kinh số 61 – Trung II, 171

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú ở Rajagaha (Vương Xá),
Veluvana (Trúc Lâm), tại Kalandakanivapa (chỗ
nuôi dưỡng sóc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Rahula (La-
hầu-la) ở tại Ambalatthika. Rồi Thế Tôn, vào buổi
chiều, từ Thiền tịnh đứng dậy, đi đến Ambalatthika,
chỗ Tôn giả Rahula ở. Tôn giả Rahula thấy Thế Tôn
từ xa đi đến, sau khi thấy, liền sửa soạn chỗ ngồi và
nước rửa chân. Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ đã soạn
sẵn, và sau khi ngồi, Ngài rửa chân. Tôn giả Rahula
đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên.

Rồi Thế Tôn, sau khi để một ít nước còn lại trong chậu nước, bảo Tôn giả Rahula:

CHÁNH NGỮ                                          222

– Cũng lật úp vậy, này Rahula, là Sa-môn hạnh của những người nào biết mà nói láo, không có tàm quý.

Rồi Thế Tôn lật ngửa trở lại chậu nước ấy và bảo Tôn giả Rahula:

– Này Rahula, Ông có thấy chậu nước này trống không không?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Cũng trống không vậy, này Rahula, là Sa-môn hạnh của những người nào biết mà nói láo.

Này Rahula, ví như một con voi của vua, có ngà dài như một cán cày, to lớn, khéo luyện, thường có mặt ở chiến trường. Khi lâm trận, con voi này dùng hai chân trước, dùng hai chân sau, dùng phần thân trước, dùng phần thân sau, dùng đầu, dùng tai, dùng ngà, dùng đuôi, nhưng bảo vệ cái vòi. Ở đây, người nài nghĩ rằng: "Con voi của vua này có ngà dài như một cán cày, to lớn, khéo luyện, thường hay có mặt ở chiến trường. Khi lâm trận con voi này thường dùng hai chân trước, dùng hai chân sau, dùng phần thân trước, dùng phần thân sau, dùng đầu, dùng tai, dùng ngà, dùng đuôi, nhưng bảo vệ cái vòi. Con voi của vua (như vậy) không quăng bỏ mạng sống (của

CHÁNH NGỮ                                        224

mình)".

Này Rahula, nhưng khi con voi của vua, có ngà
dài như một cán cày, to lớn, khéo luyện, thường hay
có mặt ở chiến trường, khi lâm trận, con voi này dùng
hai chân trước, dùng hai chân sau, dùng phần thân
trước, dùng phần thân sau, dùng đầu, dùng tai, dùng
ngà, dùng đuôi, dùng vòi. Ở đây, người nài nghĩ
rằng: "Con voi của vua này, có ngà dài như một cán
cày, to lớn, khéo luyện, thường hay có mặt ở chiến
trường... (như trên)... dùng đuôi, dùng vòi. Con voi
của vua (như vậy) đã quăng bỏ mạng sống (của
mình), và nay con voi của vua không có việc gì mà
không làm".

Cũng vậy, này Rahula, đối với ai biết mà nói
láo, không có tàm quý, thời Ta nói rằng người ấy
không có việc ác gì mà không làm. Do vậy, này
Rahula, "Ta quyết không nói láo, dầu nói để mà
chơi", này Rahula, Ông phải học tập như vậy.

Này Rahula, Ông nghĩ thế nào? Mục đích của cái gương là gì?

– Bạch Thế Tôn, mục đích là để phản tỉnh.

– Cũng vậy, này Rahula, sau khi phản tỉnh nhiều lần, hãy hành thân nghiệp. Sau khi phản

CHÁNH NGỮ                                          225

tỉnh nhiều lần, hãy hành khẩu nghiệp. Sau khi phản tỉnh nhiều lần, hãy hành ý nghiệp.

 Này Rahula, khi Ông muốn làm một thân nghiệp
gì, hãy phản tỉnh thân nghiệp ấy như sau: "Thân
nghiệp này của ta có thể đưa đến tự hại, có thể
đưa đến hại người, có thể đưa đến hại cả hai; thời
thân nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ,
đem đến quả báo đau khổ".

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Thân nghiệp này, ta muốn làm. Thân nghiệp
này của ta có thể đưa đến tự hại, có thể đưa đến
hại người, có thể đưa đến hại cả hai; thời thân
nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đem
đến quả báo đau khổ". Một thân nghiệp như
vậy, này Rahula, Ông nhất định chớ có làm.

 Này Rahula, nếu sau khi phản tỉnh, ông biết:
"Thân nghiệp này ta muốn làm. Thân nghiệp
này của ta không có thể đưa đến tự hại, không
có thể đưa đến hại người, không có thể đưa đến
hại cả hai; thời thân nghiệp này là thiện, đưa
đến an lạc, đem đến quả báo an lạc". Một thân
nghiệp như vậy, này Rahula, Ông nên làm.

 Này Rahula, khi Ông đang làm một thân nghiệp, Ông cần phải phản tỉnh thân nghiệp ấy như sau:

CHÁNH NGỮ                                         226

"Thân nghiệp này ta đang làm. Thân nghiệp này
của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến
hại cả hai; thời thân nghiệp này là bất thiện, đưa
đến đau khổ; đem đến quả báo đau khổ.

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Thân nghiệp này ta đang làm. Thân nghiệp
này của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người,
đưa đến hại cả hai; thời thân nghiệp này là bất
thiện, đưa đến đau khổ, đưa đến quả báo đau
khổ". Này Rahula, ông hãy từ bỏ một thân
nghiệp như vậy.

 Nhưng nếu, này Rahula, trong khi phản tỉnh
ông biết như sau: "Thân nghiệp này ta đang
làm. Thân nghiệp này của ta không đưa đến tự
hại, không đưa đến hại người, không đưa đến
hại cả hai; thời thân nghiệp này là thiện, đưa
đến an lạc, đem đến quả báo an lạc". Thân
nghiệp như vậy, này Rahula, Ông cần phải
tiếp tục làm.

 Sau khi ông làm xong một thân nghiệp, này
Rahula, Ông cần phải phản tỉnh thân nghiệp ấy
như sau: "Thân nghiệp này ta đã làm. Thân nghiệp
này của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa
đến hại cả hai; thời thân nghiệp này là bất thiện,

CHÁNH NGỮ                                         227

đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau khổ".

 Nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula, Ông biết
như sau: "Thân nghiệp này ta đã làm. Thân
nghiệp này đưa đến tự hại, đưa đến hại người,
đưa đến hại cả hai; thời thân nghiệp này là bất
thiện đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau
khổ". Một thân nghiệp như vậy, này Rahula,
Ông cần phải thưa lên, cần phải tỏ lộ, cần phải
trình bày trước các vị Đạo sư, hay trước các vị
đồng Phạm hạnh có trí. Sau khi đã thưa lên,
tỏ lộ, trình bày, cần phải phòng hộ trong
tương lai.

 Nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula Ông biết
như sau: "Thân nghiệp này ta đã làm. Thân
nghiệp này không đưa đến tự hại, không đưa
đến hại người, không đưa đến hại cả hai; thời
thân nghiệp này thiện, đưa đến an lạc, đem đến
quả báo an lạc". Do vậy, này Rahula, Ông phải
an trú trong niềm hoan hỷ tự mình tiếp tục
tu học ngày đêm trong các thiện pháp.

 Này Rahula, khi Ông muốn làm một khẩu nghiệp
gì, hãy phản tỉnh khẩu nghiệp ấy như sau: "Khẩu
nghiệp này của ta có thể đưa đến tự hại, có thể đưa
đến hại người, có thể đưa đến hại cả hai, khẩu

CHÁNH NGỮ                                          228

nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau khổ".

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Khẩu nghiệp này ta muốn làm. Khẩu nghiệp
này của ta có thể đưa đến tự hại, có thể đưa đến
hại người, có thể đưa đến hại cả hai; thời khẩu
nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đem
đến quả báo đau khổ". Một khẩu nghiệp như
vậy này Rahula, nhất định chớ có làm.

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Khẩu nghiệp này ta muốn làm. Khẩu nghiệp
này của ta không có thể đưa đến tự hại, không
có thể đưa đến hại người, không có thể đưa đến
hại cả hai; thời khẩu nghiệp này là thiện, đưa
đến an lạc, đem đến quả báo an lạc". Một khẩu
nghiệp như vậy, này Rahula, Ông nên làm.

 Này Rahula, khi Ông đang làm một khẩu nghiệp,
Ông cần phải phản tỉnh khẩu nghiệp ấy như sau:
"Khẩu nghiệp này ta đang làm. Khẩu nghiệp này
của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến
hại cả hai, thời khẩu nghiệp này là bất thiện, đưa
đến đau khổ, đem đến quả báo đau khổ".

 Này Rahula nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết: "Khẩu nghiệp này ta đang làm. Khẩu nghiệp

CHÁNH NGỮ                                         229

này của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người,
đưa đến hại cả hai; thời khẩu nghiệp này là bất
thiện, đưa đến đau khổ, đưa đến quả báo đau
khổ". Này Rahula, Ông hãy từ bỏ một khẩu
nghiệp như vậy.

 Nhưng nếu này Rahula, khi phản tỉnh, Ông biết
như sau: "Khẩu nghiệp này ta đang làm. Khẩu
nghiệp này của ta không đưa đến tự hại, không
đưa đến hại người, không đưa đến hại cả hai;
thời khẩu nghiệp này là thiện, đưa đến an lạc,
đem đến quả báo an lạc". Khẩu nghiệp như vậy
này Rahula, Ông cần phải tiếp tục làm.

 Sau khi Ông làm xong một khẩu nghiệp, này
Rahula, Ông cần phải phản tỉnh khẩu nghiệp ấy
như sau: "Khẩu nghiệp này ta đã làm. Khẩu
nghiệp này của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại
người, đưa đến hại cả hai; thời khẩu nghiệp này là
bất thiện, đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau
khổ".

 Nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula, Ông biết
như sau: "Khẩu nghiệp này ta đã làm. Khẩu
nghiệp này đưa đến tự hại, đưa đến hại người,
đưa đến hại cả hai, khẩu nghiệp này là bất
thiện, đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau

CHÁNH NGỮ                                         230

khổ". Một khẩu nghiệp như vậy, này Rahula,
Ông cần phải thưa lên, cần phải tỏ lộ, cần phải
trình bày trước vị Đạo sư, hay trước các vị
đồng Phạm hạnh có trí. Sau khi đã thưa lên, tỏ
lộ, trình bày, cần phải phòng hộ trong tương
lai.

 Nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula, Ông biết
như sau: "Khẩu nghiệp này ta đã làm. Khẩu
nghiệp này không đưa đến tự hại, không đưa
đến hại người, không đưa đến hại cả hai; thời
khẩu nghiệp này là thiện, đưa đến an lạc, đưa
đến quả báo an lạc". Do vậy, này Rahula, Ông
phải an trú trong niềm hoan hỷ, tự mình tiếp
tục tu học ngày đêm trong các thiện pháp.

 Này Rahula, như Ông muốn làm một ý nghiệp gì,
hãy phản tỉnh ý nghiệp ấy như sau: "Ý nghiệp này
của ta có thể đưa đến tự hại, có thể đưa đến hại
người, có thể đưa đến hại cả hai, ý nghiệp này là
bất thiện, đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau
khổ".

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Ý nghiệp này ta muốn làm. Ý nghiệp này của
ta có thể đưa đến tự hại, có thể đưa đến hại
người, có thể đưa đến hại cả hai; thời ý nghiệp

CHÁNH NGỮ                                         231

này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đưa đến quả báo đau khổ". Một ý nghiệp như vậy, này Rahula, Ông nhất định chớ có làm.

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, ông biết:
"Ý nghiệp này ta muốn làm. Ý nghiệp này của
ta không có thể đưa đến tự hại, không có thể
đưa đến hại người, không có thể đưa đến hại cả
hai; thời ý nghiệp này là thiện, đưa đến an lạc,
đem đến quả báo an lạc". Ý nghiệp như vậy,
này Rahula, Ông nên làm.

 Này Rahula, khi Ông đang làm một ý nghiệp, Ông
cần phải phản tỉnh ý nghiệp ấy như sau: "Ý nghiệp
này ta đang làm. Ý nghiệp này của ta đưa đến tự
hại, đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai; thời ý
nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đưa đến
quả báo đau khổ".

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Ý nghiệp này ta đang làm. Ý nghiệp này của
ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến
hại cả hai; thời ý nghiệp này là bất thiện, đưa
đến đau khổ, đem lại quả báo đau khổ". Này
Rahula, Ông hãy từ bỏ một ý nghiệp như vậy.

 Nhưng nếu, này Rahula, khi phản tỉnh Ông biết

CHÁNH NGỮ                                         232

như sau: "Ý nghiệp này ta đang làm. Ý nghiệp
này của ta không đưa đến tự hại, không đưa đến
hại người, không đưa đến hại cả hai; thời ý
nghiệp này là thiện, đưa đến an lạc, đem đến
quả báo an lạc". Ý nghiệp như vậy, này Rahula,
Ông phải tiếp tục làm.

 Sau khi Ông làm xong một ý nghiệp, này Rahula,
Ông cần phải phản tỉnh ý nghiệp ấy như sau: "Ý
nghiệp này ta đã làm. Ý nghiệp này của ta đưa đến
tự hại, đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai; thời
ý nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đem
lại quả báo đau khổ, đem đến quả báo đau khổ".

 Nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula, Ông biết
như sau: "Ý nghiệp này ta đã làm. Ý nghiệp này
đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến hại
cả hai; ý nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau
khổ, đưa đến quả báo đau khổ". Một ý nghiệp
như vậy, này Rahula, Ông cần phải lo âu, cần
phải tàm quý, cần phải nhàm chán. Sau khi lo
âu, tàm quý, nhàm chán, cần phải phòng hộ
trong tương lai.

 Còn nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula, Ông biết: "Ý nghiệp này ta đã làm. Ý nghiệp này không đưa đến tự hại, không đưa đến hại

CHÁNH NGỮ                                          233

người, không đưa đến hại cả hai, ý nghiệp này
là thiện, đưa đến an lạc, đem đến quả báo an
lạc". Do vậy, này Rahula, Ông phải an trú
trong niềm hoan hỷ, tự mình tiếp tục tu học
ngày đêm trong các thiện pháp.

Này Rahula, trong thời quá khứ, những Sa-môn
hay Bà-la-môn nào đã tịnh hóa thân nghiệp, đã tịnh
hóa khẩu nghiệp, đã tịnh hóa ý nghiệp, tất cả những
vị ấy, sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần đã tịnh hóa
thân nghiệp, sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần, đã
tịnh hóa khẩu nghiệp, sau khi phản tỉnh như vậy
nhiều lần, đã tịnh hóa ý nghiệp.

Này Rahula, trong thời vị lai, những Sa-môn
hay Bà-la-môn nào sẽ tịnh hóa thân nghiệp, sẽ tịnh
hóa khẩu nghiệp, sẽ tịnh hóa ý nghiệp, tất cả những
vị ấy; sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần, sẽ tịnh
hóa thân nghiệp, sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần,
sẽ tịnh hóa khẩu nghiệp, sau khi phản tỉnh nhiều lần,
sẽ tịnh hóa ý nghiệp.

Này Rahula, trong thời hiện tại, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào tịnh hóa thân nghiệp, tịnh hóa khẩu nghiệp, tịnh hóa ý nghiệp, tất cả những vị ấy, sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần, tịnh hóa khẩu nghiệp; sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần, tịnh hóa

CHÁNH NGỮ                                           234

ý nghiệp.

 Do vậy, này Rahula: "Sau khi phản tỉnh nhiều
lần, tôi sẽ tịnh hóa thân nghiệp; sau khi phản
tỉnh nhiều lần, tôi sẽ tịnh hóa khẩu nghiệp, sau
khi phản tỉnh nhiều lần, tôi sẽ tịnh hóa ý
nghiệp". Như vậy, này Rahula, Ông cần phải tu
học.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Rahula, hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn giảng...

CHÁNH NGỮ                                       235

29    Cẩn thận khen chê - Con người được sanh ra với búa trong miệng - Kinh Kokàlika – Tương I, 329

Kokàlika – Tương I, 329

1) Tại Sàvatthi.

2) Rồi Tỷ-kheo Kokàlika đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo Kokàlika bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, Sàriputta và Moggallàna là hạng ác dục. Họ bị ác dục chi phối.

4) Khi được nghe nói vậy, Thế Tôn nói với Tỷ-kheo Kokàlika:

- Này Kokàlika, chớ có nói như vậy. Này Kokàlika,
chớ có nói như vậy. Này Kokàlika, hãy đặt tin tưởng
vào Sàriputta và Moggallàna. Sàriputta và
Moggallàna thật là hòa ái.

5) Lần thứ hai, Tỷ-kheo Kokàlika bạch Thế Tôn:

CHÁNH NGỮ                                        236

Bạch Thế Tôn, dầu Thế Tôn đáng tin tưởng, rất đáng tin cậy; nhưng Sàriputta và Moggallàna là hạng ác dục. Họ bị ác dục chi phối.

6) Lần thứ hai, Thế Tôn nói với Tỷ-kheo Kokalika:

-- Này Kokàlika, chớ có nói như vậy. Này Kokàlika,
chớ có nói như vậy. Này Kokàlika, hãy đặt tin tưởng
vào Sàriputta và Moggallàna. Sàriputta và
Moggallàna thật là hòa ái.

7) Lần thứ ba, Tỷ-kheo Kokàlika bạch Thế Tôn:

--.. Họ bị ác dục chi phối.

8) Lần thứ ba, Thế Tôn bảo Tỷ-kheo Kokàlika:

--.. Sariputta và Moggallàna thật là hòa ái.

9) Rồi Tỷ-kheo Kokàlika từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên phải hướng về Ngài, rồi ra đi.

10) Tỷ-kheo Kokàlika ra đi không được bao lâu, toàn thân mọc lên những mụt nhọt lớn bằng hột cải. Từ hột cải, chúng lớn lên bằng hột đậu xanh (mugga). Từ hột đậu xanh, chúng lớn lên bằng hột đậu lớn (kalàya). Từ hột đậu lớn, chúng lớn lên bằng rolatthi (hột cây jujube, cây táo?). Từ hột rolatthi, chúng lớn lên bằng hột kolama. Từ hột kolama,

CHÁNH NGỮ                                          237

chúng lớn lên bằng hột amala (a-ma-la quả). Từ quả
amala, chúng lớn lên bằng quả beluva chưa chín. Từ
quả beluva chưa chín, chúng lớn lên bằng quả billa.
Từ hình lớn bằng quả billa, chúng nứt vỡ ra, chảy
máu và mủ.

11) Rồi Tỷ-kheo Kokàlika do bệnh này bị mệnh chu8002 0 Td/F1 . BË

CHÁNH NGỮ                                        238

Nhỏ thay bất hạnh này,
Trong canh bạc rủi may,
Bị tan hoang tài sản,
Trong giờ phút đỏ đen.
Lớn hơn sự bất hạnh,
Hơn mọi bất hạnh khác,
Do tự mình gây nên,
Cho tự ngã của mình.
Ai đối xử ác ý,
Với chư Phật, Thiện Thệ,
Phải trải qua thời gian,
Trăm ngàn nhiều hơn nữa,
Ba mươi sáu và năm,
Trải thời gian thật dài.
Ai với lời và ý,
Phỉ báng bậc Hiền Thánh,
Dùng ác tâm chống đối,
Sẽ sa đọa địa ngục.

CHÁNH NGỮ                     242

7) -- Này Hiền giả, phải chăng Ông đã được Thế Tôn nói là đã chứng quả Bất lai. Vậy Ông đến ở đời này làm gì? Ông có thấy lỗi lầm của Ông như thế nào?

Phàm con người đã sanh,
Sanh với búa trong miệng,
Kẻ ngu khi nói bậy,
Tự chặt đứt lấy thân.
Ai khen kẻ làm bậy,
Ai chê người làm hay,
Tự nhen nhúm bất hạnh,
Do chính miệng của mình;
Chính do bất hạnh ấy,
Nên không được an lạc,
Nhỏ thay bất hạnh này,
Trong canh bạc (rủi may),
Bị tan hoang tài sản,
Trong giờ phút đỏ đen!
Lớn hơn, sự bất hạnh,
Hơn mọi bất hạnh khác,
Do tự mình gây nên,
Cho tự ngã của mình!
Ai đối xử ác ý,
Với chư Phật, Thiện Thệ,
Phải trải qua thời gian,

CHÁNH NGỮ                                       244

Trăm ngàn, nhiều hơn nữa,
Ba mươi sáu và năm,
Trải thời gian thật dài.
Ai với lời và ý,
Phỉ báng bậc Hiền Thánh,
Dùng ác tâm chống đối,
Sẽ sa đọa địa ngục.

CHÁNH NGỮ                      245

31    Cẩn thận khen chê - Con người được sanh ra với búa trong miệng - Kinh TỶ KHEO KOKÀLIKA – Tăng IV, 467

TỶ KHEO KOKÀLIKA – Tăng IV, 467

1. Bấy giờ có Tỷ-kheo Kokàlika đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Kokàlika bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Sàriputta và Moggallàna là ác dục, bị ác dục chinh phục.

- Này Kokàlika, chớ có nói vậy! Này Kokàlika, chớ
có nói vậy. Này Kokàlika, tâm hãy tịnh tín đối với
Sàriputta và Moggallàna. Hiền thiện là Sàriputta và
Moggallàna.

Lần thứ hai, Tỷ-kheo Kokàlika bạch Thế Tôn: "Bạch
Thế Tôn, dầu Thế Tôn có lòng tin và tin tưởng, đối
với con Sàriputta và Moggallàna là ác dục, bị ác dục
chinh phục."

- Này Kokàlika, chớ có nói vậy! Này Kokàlika, chớ
có nói vậy. Này Kokàlika, tâm hãy tịnh tín đối với
Sàriputta và Moggallàna. Hiền thiện là Sàriputta và
Moggallàna.

CHÁNH NGỮ                                         246

Lần thứ ba, Tỷ-kheo Kokàlika bạch Thế Tôn: ... Hiền thiện là Sàriputta và Moggallàna.

2. Rồi Tỷ-kheo Kokàlika từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Thế Tôn rồi đi ra.

Tỷ-kheo Kokàlika ra đi không bao lâu, toàn thân của Tỷ-kheo Kokàlika nổi lên những mụt to bằng hạt cải; sau khi lớn bằng hạt cải, chúng lớn lên bằng hột đậu; sau khi lớn lên bằng hột đậu, chúng lớn lên bằng hạt đậu lớn; sau khi lớn bằng hột đậu lớn, chúng lớn lên bằng hòn sỏi; sau khi lớn bằng hòn sỏi Kolatthi, chúng lớn lên bằng hột táo; sau khi lớn lên bằng hột táo, chúng lớn lên bằng trái Àmala, chúng lớn lên bằng trái dưa (trái vilva); sau khi lớn lên bằng trái dưa vilva, chúng lớn lên bằng trái billa (trái dưa đã chín); sau khi lớn lên bằng trái billa, chúng bị phá vỡ, mủ và máu chảy ra. Tại đây, nó nằm trên lá chuối, như con cá ăn phải đồ độc.

3. Lúc ấy có độc giác Phạm thiên Tudu đi đến Tỷ- kheo Kokàlika, sau khi đến, đứng trên hư không và nói với Tỷ-kheo Kokàlika:

- Này Kokàlika, hãy đặt tâm tịnh tín nơi Sàriputta và Moggallàna! Hiền thiện là Sàriputta và Moggallàna.

CHÁNH NGỮ                                          247

- Ông là ai?

- Ta là độc giác Phạm thiên Tudu.

- Thưa Hiền giả, có phải Hiền giả là người được Thế
Tôn trả lời là đã chứng Bất lai? Sao người lại đến
đây? Hãy xem như thế nào người đã lầm lạc trong
vấn đề này.

Rồi độc giác Phạm thiện Tudu nói lên với Tỷ-kheo Kokàlika bài kệ này:

-Con người được sanh ra,
Sanh với búa trong miệng,
Người ngu nói điều xấu,
Là tự chém vào mình.
-Ai khen người đáng chê,
Ai chê người đáng khen,
Đều chất chứa bất hạnh,
Do từ miệng tạo thành,
Và chính do bất hạnh,
Nên không được an lạc.
-Nhỏ thay, bất hạnh này,
Chính do cờ bạc sanh,
Khiến tài sản tiêu hao,
-Bất hạnh này lớn hơn,

CHÁNH NGỮ                                        248

Không những mất tất cả,
Lại mất cả tự mình,
Là người khởi ác ý
Đối với chư Thiện Thệ.
-Ai chỉ trích bậc Thánh,
Với lời, với ác ý,
Trải qua trăm ngàn thời,
Với ni-rab-bu-đa,
Còn thêm ba mươi sáu,
Với năm a-bu-đa,
Phải sanh vào địa ngục
Chịu khổ đau tại đấy.

4. Rồi Tỷ-kheo Kokàlika, do chứng bệnh ấy mệnh
chung. Sau khi chết, Tỷ-kheo Kokàlika sanh vào địa
ngục sen hồng vì tâm khởi ác ý đối với Sàriputta và
Moggallàna.

Rồi Phạm thiên Sahampati, sau khi đêm gần mãn, với dung sắc thù thắng chói sáng toàn vùng Jetavana, đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên, đứng một bên, Phạm thiên Sahampati bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Kokàlika đã mệnh chung. Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Kokàlika mệnh chung, phải sanh vào địa ngục sen hồng, vì tâm khởi ác ý đối với Sàriputta và Moggallàna". Phạm thiên Sahampati nói như vậy. Nói như vậy xong, đảnh lễ

CHÁNH NGỮ                                         249

Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Thế Tôn rồi biến mất tại chỗ.

5. Rồi Thế Tôn, sau khi đêm đã qua, bảo các Tỷ- kheo:

- Này các Tỷ-kheo, đêm nay Phạm thiên Sahampati
khi đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng chói
sáng toàn vùng Jetavana, đi đến Ta; sau khi đến,
đảnh lễ Ta rồi đứng một bên, đứng một bên, này các
Tỷ-kheo, Phạm thiên Sahampati thưa với Ta: "Bạch
Thế Tôn, Tỷ-kheo, Kokàlika đã mệnh chung, phải
sanh vào địa ngục sen hồng, vì tâm khởi ác ý đối với
Sàripuuta và Moggallàna". Này các Tỷ-kheo, Phạm
thiên Sahampati nói như vậy. Nói như vậy xong,
đảnh lễ Ta, thân phía hữu hướng về Ta rồi biến mất
tại chỗ.

6. Khi nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, lâu dài bao nhiêu, là tuổi thọ ở địa ngục sen hồng?

- Này Tỷ-kheo, tuổi thọ ở địa ngục sen hồng, rất khó
mà tính được. Có chừng ấy năm, hay có chừng ấy
trăm năm, hay có chừng ấy ngàn năm, hay có chừng
ấy trăm ngàn năm.

CHÁNH NGỮ                                         250

- Bạch Thế Tôn, có thể cho một ví dụ được chăng?

- Có thể được, này Tỷ-kheo, một cỗ xe chở hai mươi
cân kosala chở đầy hột mè. Rồi một người cứ sau
một trăm năm, một trăm năm lấy lên một hột mè.
Mau hơn này Tỷ-kheo là cỗ xe chở hai mươi cân
kosala chở đầy hột mè, do phương pháp này, đi đến
tận sạch, không còn gì nữa, cũng chưa đủ là một
Abbuda địa ngục.

1. Địa ngục Abbuda.
2. Ví như, hai mươi abbuda địa ngục là bằng một
Nirabbuda địa ngục.
3. Ví như, hai mươi Nirabbuda địa ngục là bằng
một Ababà địa ngục.
4. Ví như, hai mươi ababà địa ngục bằng một
Ahaha địa ngục.
5. Ví như, hai mươi ahaha địa ngục là bằng một
Atato địa ngục.
6. Ví như, hai mươi atato địa ngục bằng một
Kumodo địa ngục.
7. Ví như, hai mươi kumodo địa ngục là bằng một
Sogandhika địa ngục.
8. Ví như, hai mươi sogandhika địa ngục bằng
một Uppalako địa ngục.
9. Ví như, hai mươi uppalako địa ngục bằng một
Pundarika địa ngục.

CHÁNH NGỮ                                       251

10. Ví như, hai mươi pundarika địa ngục bằng một Paduma địa ngục.

Này Tỷ kheo, Tỷ kheo Kokàlika phải sanh vào địa ngục Paduma (sen hồng), vì khởi lên ác ý đối với Sàriputta và Moggallàna.

Thế Tôn nói như vậy. Thiện Thệ nói như vậy xong, bậc Đạo Sư lại nói thêm:

Con người được sanh ra
Sanh với búa trong miệng,
Người ngu nói điều xấu,
Là tự chém vào mình.
Ai khen người đáng chê,
Ai chê người đáng khen,
Đều chất chứa bất hạnh,
Do từ miệng tạo thành,
Và chính do bất hạnh,
Nên không được an lạc.
Nhỏ thay bất hạnh này,
Chính do cờ bạc sanh,
Khiến tài sản tiêu hao,
Bất hạnh này lớn hơn,
Không những mất tất cả,
Lại mất cả tự mình.

CHÁNH NGỮ                                       252

Là người khởi ác ý,
Đối với chư Thiện thệ.
Ai chỉ trích bậc Thánh,
Với lời, với ác ý,
Trải qua trăm ngàn thời,
Với Ni-rab-bu-da,
Còn thêm ba mươi sáu,
Với năm A-bu-đa,
Phải sanh vào địa ngục,
Chịu khổ đau tại đấy.

CHÁNH NGỮ                         253

32    Cẩn thận khen chê - Kinh GANH TỊ – Tăng II, 536

GANH TỊ – Tăng II, 536

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không suy xét, không thẩm sát, tán thán người
không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Ganh tị;
- Xan tham;
- Bác bỏ các vật dụng tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

4. Thế nào là năm?

CHÁNH NGỮ                                       254

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người
không đáng được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Không có ganh tị;
- Không có xan tham;
- Không bác bỏ các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

TRI KIẾN – Tăng II, 537

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không suy xét, không thẩm sát, tán thán người
không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Có tà kiến;
- Có tà tư duy;
- Bác bỏ các vật tín thí.

CHÁNH NGỮ                                       255

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

Thế nào là năm?

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người
không đáng được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Có chánh tri kiến;
- Có chánh tư duy;
- Không bác bỏ các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

LỜI NÓI – Tăng II, 538

...(Giống như kinh số #118) ở trên, chỉ có khác trong kinh này: tà tinh tấn, tà niệm thế cho tà tri kiến, tà tư duy và chánh tinh tấn, chánh niệm thế cho chánh tri kiến, chánh tư duy của kinh trước).

CHÁNH NGỮ                                              256

TINH TẤN – Tăng II, 538

...(Giống như kinh số #118) ở trên, chỉ có khác trong kinh này: tà tinh tấn, tà niệm thế cho tà tri kiến, tà tư duy và chánh tinh tấn, chánh niệm thế cho chánh tri kiến, chánh tư duy của kinh trước).

CHÁNH NGỮ                                              257

33    Cẩn thận khen chê - Kinh KHÔNG TÁN THÁN TƯƠNG XỨNG – Tăng II, 736

KHÔNG TÁN THÁN TƯƠNG XỨNG – Tăng II, 736

1. - Thành tựu năm pháp, Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không có suy xét, không thẩm sát, tán thán
người không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, đặt lòng tin
(làm rõ ràng) vào những chỗ không đáng được
tịnh tín;
- Không suy xét, không thẩm sát, không đặt lòng
tin vào những chỗ đáng được tịnh tín;
- Làm rơi rớt các vật tín thí.

Do thành tựu năm pháp, Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

CHÁNH NGỮ                                       258

34    Cẩn thận khen chê - Kinh MẤT GỐC – Tăng I, 552

MẤT GỐC – Tăng I, 552

1. Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
không thông minh, không phải bậc Chân nhân, tự
mình sử xự như một kẻ mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều
vô phước. Thế nào là bốn?

 Không có suy xét, không có cứu xét, tán thán
người không đáng tán thán;
 Không có suy xét, không có cứu xét, không tán
thán người đáng được tán thán;
 Không có suy xét, không có cứu xét, tỏ bày sự
tín nhiệm tại những chỗ không đáng tín nhiệm;
 Không có suy xét, không có cứu xét, tỏ bày sự
bất tín nhiệm tại những chỗ đáng được tín
nhiệm.

Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
không thông minh, không phải bậc Chân nhân, tự
mình sử xự như một kẻ mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều
vô phước.

CHÁNH NGỮ                                         260

2. Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình sử xự như một người không mất gốc, không bị thương tích, không phạm tội, không bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều phước đức. Thế nào là bốn?

 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, không tán thán
những người không đáng được tán thán;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tán thán những
người đáng được tán thán;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tỏ bày sự bất
tín nhiệm tại những chỗ không đáng được tín
nhiệm;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tỏ bày sự tín
nhiệm tại những chỗ đáng được tín nhiệm.

Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền
trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình sử xự như
một người không mất gốc, không bị thương tích,
không phạm tội, không bị kẻ trí quở trách và tạo nên
nhiều điều phước đức.

Ai khen người đáng chê
Ai chê người đáng khen
Kẻ ấy với miệng lưỡi
Chứa chấp điều bất hạnh
Do vì bất hạnh ấy

CHÁNH NGỮ                                         261

Không tìm được an lạc.
Nhỏ nhen không đáng kể
Là loại bất hạnh này
Bất hạnh do cờ bạc
Phá hoại các tài sản
Lớn hơn, lớn hơn nhiều
Là loại bất hạnh này
Cho tất cả mọi người
Và cả với riêng mình
Những ai với ác ý
Đối với bậc Thiện thệ
Trải qua một trăm ngàn
Thời Nirabbudà
Và cộng ba mươi sáu
Với năm Abbudà
Bị sanh vào địa ngục
Trong suốt thời gian ấy
Nếu mắng nhiếc bậc Thánh
Với lời, ý, nguyện ác.

CHÁNH NGỮ                     262

35      Cẩn thận khen chê - Kinh SÁT SANH – Tăng I, 546

SÁT SANH – Tăng I, 546

 Đầy đủ ba pháp, này các Tỷ-kheo, tương xứng
như vậy, bị rơi vào địa ngục. Thế nào là ba?
- Tự mình sát sanh,
- Khích lệ người khác sát sanh,
- Tùy hỷ sự sát sanh.
Đầy đủ ba pháp này, này các Tỷ-kheo, tương xứng
như vậy, bị rơi vào địa ngục.
 Đầy đủ ba pháp này, này các Tỷ-kheo, tương xứng
như vậy được sanh thiên giới. Thế nào là ba?
- Tự mình từ bỏ sát sanh,
- Khích lệ người khác từ bỏ sát sanh,
- Tùy hỷ sự từ bỏ sát sanh.
Đầy đủ ba pháp này, này các Tỷ-kheo, tương xứng
như vậy, được sanh thiên giới.

LẤY CỦA KHÔNG CHO – Tăng I, 547

CHÁNH NGỮ                                      263

CHÁNH NG   264

36    Cẩn thận khen chê - Kinh TRI KIẾN – Tăng II, 537

TRI KIẾN – Tăng II, 537

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không suy xét, không thẩm sát, tán thán người
không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Có tà kiến;
- Có tà tư duy;
- Bác bỏ các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

Thế nào là năm?

CHÁNH NGỮ                                       265

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người
không đáng được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Có chánh tri kiến;
- Có chánh tư duy;
- Không bác bỏ các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

LỜI NÓI – Tăng II, 538

...(Giống như kinh số #118) ở trên, chỉ có khác trong kinh này: tà tinh tấn, tà niệm thế cho tà tri kiến, tà tư duy và chánh tinh tấn, chánh niệm thế cho chánh tri kiến, chánh tư duy của kinh trước).

TINH TẤN – Tăng II, 538

...(Giống như kinh số #118) ở trên, chỉ có khác trong kinh này: tà tinh tấn, tà niệm thế cho tà tri kiến, tà tư duy và chánh tinh tấn, chánh niệm thế cho chánh tri kiến, chánh tư duy của kinh trước).

CHÁNH NGỮ                                              266

CHÁNH NGỮ   267

37    Cẩn thận khen chê - Kinh TÁN THÁN – Tăng I, 713

TÁN THÁN – Tăng I, 713

1. - Thành tựu với bốn pháp, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục. Thế nào là bốn?

- Không suy tư, không thẩm sát, tán thán người
không xứng đáng được tán thán;
- Không suy tư, không thẩm sát, không tán thán
người xứng đáng được tán thán;
- Không suy tư, không thẩm sát, tự cảm thấy tin
tưởng đối với những chỗ không đáng tin tưởng
- Không suy tư, không thẩm sát, tự cảm thấy
không tin tưởng đối với những chỗ đáng tin
tưởng.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thành tựu với bốn pháp, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

- Có suy tư, có thẩm sát, không tán thán người không xứng đáng được tán thán;

CHÁNH NGỮ                                        268

- Có suy tư, có thẩm sát, tán thán người xứng
đáng được tán thán;
- Có suy tư, có thẩm sát, tự cảm thấy không tin
tưởng đối với những chỗ không xứng đáng
được tin tưởng;
- Có suy tư, có thẩm sát, tự cảm thấy tin tưởng
đối với những chỗ đáng tin tưởng.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

PHẪN NỘ – Tăng I, 714

(Như kinh trên, (83), chỉ khác về bốn pháp:

- Tôn trọng phẫn nộ, không tôn trọng diệu
pháp;
- Tôn trọng gièm pha, không tôn trọng diệu
pháp;
- Tôn trọng lợi dưỡng, không tôn trọng diệu
pháp;
- Tôn trọng cung kính, không tôn trọng diệu
pháp).

CHÁNH NGỮ                                      269

CHÁNH NGỮ   270

38    Cẩn thận khen chê - Kinh TÁN THÁN – Tăng II, 534

TÁN THÁN – Tăng II, 534

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo-ni tương xứng như vậy bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không suy xét, không thẩm sát, tán thán người
không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, đặt lòng tin vào
những chỗ không đáng được tịnh tín;
- Không suy xét, không thẩm sát, không đặt lòng
tin vào những chỗ đáng được tịnh tín;
- Bác bỏ các vật dụng tín thí.

Do thành tựu năm pháp này, Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo-ni tương xứng như vậy được sanh lên cõi Trời.

Thế nào là năm?

CHÁNH NGỮ                                        271

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người
không đáng được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, không đặt lòng tin vào
những chỗ không đáng được tịnh tín;
- Có suy xét, có thẩm sát, đặt lòng tin vào những
chỗ đáng được tịnh tín;
- Không bác bỏ các vật dụng tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo- ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

CHÁNH NGỮ                                        272

39    Cẩn thận khen chê - Kinh XAN THAM 1 – Tăng II, 738

XAN THAM 1 – Tăng II, 738

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không suy xét, không thẩm sát, tán thán người
không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Xan tham trú xứ, tham đắm trú xứ;
- Xan tham gia đình, tham đắm gia đình;
- Làm cho rơi rớt các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp, Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

4. Thế nào là năm?

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người không đáng được tán thán;

CHÁNH NGỮ                                         273

- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Không xan tham trú xứ, không tham đắm trú
xứ;
- Không xan tham gia đình, không tham đắm gia
đình;
- Không làm cho rơi rớt các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

XAN THAM 2 – Tăng II, 739

(Như kinh trước #237, bỏ "tham đắm trú xứ", bỏ
"tham đắm gia đình", thay thế "làm cho rơi rớt vật
thí" bằng "xan tham lợi dưỡng". Phần sau có những
thay đổi cần thiết.)

XAN THAM 3 – Tăng II, 739

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

CHÁNH NGỮ                                         274

-   Xan tham chỗ ở,
-   Xan tham gia đình,
-   Xan tham lợi dưỡng,
-   Xan tham tán thán,
-   Làm cho các vật tín thí rơi rớt.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

4. Thế nào là năm?

-   Không xan tham chỗ ở,
-   Không xan tham gia đình,
-   Không xan tham lợi dưỡng,
-   Không xan tham tán thán,
-   Không làm cho vật tín thí rơi rớt.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

XAN THAM 4 – Tăng II, 739

CHÁNH NGỮ                                       275

(Hoàn toàn giống như kinh #239, chỉ khác pháp thứ năm là "xan tham pháp", thế cho "làm cho vật tín thí rơi rớt".)

CHÁNH NGỮ                                         276

40    Do chánh tư duy nên chánh ngữ được khởi lên - ĐẠI Kinh BỐN MƯƠI – 117 Trung III, 237

ĐẠI KINH BỐN MƯƠI (Mahacattarisaka suttam) – Bài kinh số 117 – Trung III, 237

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn".

– "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông
về Thánh chánh định cùng với các cận duyên và
các tư trợ. Hãy lắng tai nghe và suy nghiệm kỹ, Ta
sẽ giảng".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

CHÁNH NGỮ                                       277

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Thánh chánh định với các cận duyên và các tư trợ?

– Chính là chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ,
chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh
niệm. Này các Tỷ-kheo, phàm có nhất tâm nào
(ekaggata) được tư trợ với bảy chi phần này, này
các Tỷ-kheo, như vậy gọi là Thánh chánh định
cùng với các cận duyên và các tư trợ.

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là chánh
kiến đi hàng đầu? – Tuệ tri tà kiến là tà kiến,
tuệ tri chánh kiến là chánh kiến. Như vậy là
chánh kiến của vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà kiến? –
Không có bố thí, không có cúng dường, không
có tế tự, không có quả báo các nghiệp thiện
ác, không có đời này, không có đời khác,
không có mẹ, không có cha, không có các loại
hóa sanh; ở đời không có các vị Sa-môn, Bà-
la-môn, chánh hướng, chánh hạnh, sau khi với
thượng trí tự mình chứng đạt lại tuyên bố lên.
Như vậy, này các Tỷ-kheo là tà kiến.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh kiến? –

CHÁNH NGỮ                                         278

Chánh kiến này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai
loại. Này các Tỷ-kheo, có loại chánh kiến
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh
y (upadhivepakka); có loại chánh kiến thuộc
bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi
(magganga).
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh kiến
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh
y? – Có bố thí, có cúng dường, có tế tự, có quả
báo các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời
khác, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh; ở
đời có các vị Sa-môn, Bà-la-môn, chánh
hướng, chánh hạnh, sau khi với thượng trí tự
mình chứng đạt đời này và đời khác lại tuyên
bố lên. Như vậy, này các Tỷ-kheo là chánh
kiến hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả
sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh kiến
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo
chi? – Phàm cái gì, này các Tỷ-kheo, thuộc
trí tuệ, tuệ căn, tuệ lực, trạch pháp giác chi,
chánh kiến, đạo chi của một vị tu tập
Thánh đạo, thành thục trong Thánh đạo,
có vô lậu tâm, có Thánh tâm. Chánh kiến
như vậy, này các Tỷ-kheo, thuộc bậc Thánh,
vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.

CHÁNH NGỮ                                        279

 Ai tinh tấn đoạn trừ tà kiến, thành tựu chánh
kiến, như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy.
 Ai chánh niệm đoạn trừ tà kiến, chánh niệm
đạt được và an trú chánh kiến, như vậy là
chánh niệm của vị ấy.
 Như vậy ba pháp này chạy theo, chạy vòng
theo chánh kiến, tức là chánh kiến, chánh
tinh tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào chánh kiến đi
hàng đầu? – Tuệ tri tà tư duy là tà tư duy, tuệ
tri chánh tư duy là chánh tư duy, như vậy là
chánh kiến của các vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà tư duy? –
Dục tư duy, sân tư duy, hại tư duy, này các Tỷ-
kheo, như vậy là tà tư duy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh tư duy?
– Chánh tư duy, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai
loại: có loại chánh tư duy hữu lậu, thuộc phước
báo, đưa đến quả sanh y; có loại chánh tư duy
thuộc bậc Thánh vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh tư duy
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh

CHÁNH NGỮ                                         280

y? – Ly dục tư duy, vô sân tư duy, bất hại tư
duy, như vậy, này các Tỷ-kheo là chánh tư duy,
hữu lậu, thuộc phước báo, đưa đến quả sanh y.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh tư duy
thuộc bậc Thánh, vô lậu, siêu thếthu

CHÁNH NGỮ                                      281

 Ai tinh tấn đoạn trừ tà ngữ, thành tựu chánh
ngữ; như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy.
 Ai chánh niệm đoạn trừ tà ngữ, chánh niệm đạt
được và an trú chánh ngữ; như vậy là chánh
niệm của vị ấy.
 Như vậy, ba pháp này chạy theo, chạy vòng
theo chánh ngữ, tức là chánh kiến, chánh tinh
tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.

 Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, chánh kiến
đi hàng đầu? – Biết được tà nghiệp là tà nghiệp,
biết được chánh nghiệp là chánh nghiệp; như
vậy là chánh kiến của vị ấy.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà nghiệp? – Sát
sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục;
như vậy, này các Tỷ-kheo, là tà nghiệp.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chánh nghiệp?
– Chánh nghiệp, này các Tỷ

CHÁNH NGỮ                                         283

Thánh, vô lậu, siêu thế, thuộc đạo chi.
 Ai tinh tấn đoạn trừ tà mạng, thành tựu chánh
mạng; như vậy là chánh tinh tấn của vị ấy. Ai
chánh niệm đoạn trừ tà mạng, chánh niệm đạt
được và an trú chánh mạng, như vậy là chánh
niệm của vị ấy. Như vậy là ba pháp này chạy
theo, chạy vòng theo chánh mạng, tức là chánh
kiến, chánh tinh tấn, chánh niệm.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.
Và thế nào, này Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu?

 Chánh tư duy, này các Tỷ-kheo, do chánh kiến,
được khởi lên.
 Chánh ngữ do chánh tư duy được khởi lên.
 Chánh nghiệp do chánh ngữ được khởi lên.
 Chánh mạng do chánh nghiệp được khởi lên.
 Chánh tinh tấn do chánh mạng được khởi lên.
 Chánh niệm do chánh tinh tấn được khởi lên.
 Chánh định do chánh niệm được khởi lên.
 Chánh trí do chánh định được khởi lên.
 Chánh giải thoát do chánh trí được khởi lên.
 Như vậy, này các Tỷ-kheo, đạo lộ của vị hữu
học gồm có tám chi phần và đạo lộ của vị A-

CHÁNH NGỮ                                          286

la-hán, gồm có mười chi phần.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi hàng đầu.
Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, chánh kiến đi
hàng đầu?

 Tà kiến này các Tỷ-kheo, do chánh kiến làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà kiến duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu diệt
trong vị có chánh kiến. Và những thiện pháp
được chánh kiến duyên khởi, các pháp ấy được
tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà tư duy, này các Tỷ-kheo, do chánh tư duy
làm cho tiêu diệt và những ác bất thiện pháp,
được tà tư duy duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu
diệt trong người có chánh tư duy. Và những
thiện pháp được chánh tư duy duyên khởi, các
pháp ấy được phát triển trở thành viên mãn.
 Tà ngữ, này các Tỷ-kheo, do chánh ngữ làm
cho tiêu diệt và những ác bất thiện pháp được
tà ngữ duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu diệt
trong người có chánh ngữ. Và những thiện
pháp được chánh ngữ duyên khởi, các pháp ấy
được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà nghiệp, này các Tỷ-kheo, do chánh nghiệp
làm cho tiêu diệt, và những ác bất thiện pháp
được tà nghiệp duyên khởi, các pháp ấy bị tiêu

CHÁNH NGỮ                                       287

diệt trong người có chánh nghiệp. Và những
thiện pháp được chánh nghiệp duyên khởi, các
pháp ấy được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà mạng, này các Tỷ-kheo, do chánh mạng làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà mạng duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt
trong người có chánh mạng. Và những thiện
pháp được chánh mạng duyên khởi, các pháp
ấy được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà tinh tấn, này các Tỷ-kheo, do chánh tinh tấn
làm cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp
được tà tinh tấn duyên khởi, các pháp ấy được
tiêu diệt trong người có chánh tinh tấn. Và
những thiện pháp sai biệt được khởi lên do
duyên chánh tinh tấn, các pháp ấy được tu tập
và trở thành viên mãn.
 Tà niệm, này các Tỷ-kheo, do chánh niệm làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà niệm duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt
trong người có chánh niệm. Và những thiện
pháp được chánh niệm duyên khởi, các pháp ấy
được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà định, này các Tỷ-kheo do chánh định làm
cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được
tà định duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt

CHÁNH NGỮ                                       288

trong người có chánh định. Và những thiện
pháp được chánh định duyên khởi, các pháp ấy
được tu tập và trở thành viên mãn.
 Tà trí, này các Tỷ-kheo, do chánh trí làm cho
tiêu diệt. Và những ác bất thiện pháp được tà
trí duyên khởi, các pháp ấy được tiêu diệt trong
người có chánh trí. Và những thiện pháp được
chánh trí duyên khởi, các pháp ấy được phát
triển và trở thành viên mãn.
 Tà giải thoát, này các Tỷ-kheo, do chánh giải
thoát làm cho tiêu diệt. Và những ác bất thiện
pháp được tà giải thoát duyên khởi, các pháp
ấy được tiêu diệt trong người có chánh giải
thoát. Và các thiện pháp sai biệt được chánh
giải thoát duyên khởi, các pháp ấy được phát
triển và trở thành viên mãn.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, có hai mươi thiện
phần, hai mươi bất thiện phần. Đại pháp môn Bốn
mươi đã được chuyển vận không bị chận đứng lại bởi
một Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên, Ma, Phạm thiên hay
một ai ở đời.

Nếu có Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ- kheo, nghĩ rằng đại pháp môn Bốn mươi này đáng bị phê bình, đáng bị phỉ báng, thời ngay hiện tại, mười thuận thuyết tùy thuyết hợp pháp được nói lên để

CHÁNH NGỮ                                         289

chỉ trích người ấy:

 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh kiến, thời các Sa-
môn có tà kiến, các Tôn giả ấy là những vị đáng
được cúng dường, các Tôn giả ấy là những vị
đáng được tán thán.
 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh tư duy, thời các
Sa-môn, Bà-la-môn có tà tư duy, các Tôn giả
ấy là những vị đáng được cúng dường, các Tôn
giả ấy là những vị đáng được tán thán.
 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh ngữ... chánh
nghiệp... chánh mạng... chánh tinh tấn... chánh
niệm... chánh định... chánh trí...
 Nếu Tôn giả chỉ trích chánh giải thoát, thời các
Sa-môn, Bà-la-môn có tà giải thoát, các Tôn
giả ấy là những vị đáng cúng dường, các Tôn
giả ấy là những vị đáng được tán thán.
Nếu có Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-
kheo, nghĩ rằng đại pháp môn Bốn mươi này đáng bị
phê bình, đáng bị phỉ báng, thời ngay hiện tại, mười
thuận thuyết hợp pháp được nói lên để chỉ trích
người ấy.

Này các Tỷ-kheo, cho đến các dân chúng ở Ukkala và dân chúng Vassa, dân chúng Bhanna theo vô nhân luận, theo vô tác luận, theo hư vô luận,

CHÁNH NGỮ                                         290

những vị ấy cũng không nghĩ rằng đại pháp môn Bốn mươi đáng chỉ trích, đáng bị phỉ báng. Vì sao vậy? Vì sợ quở trách, phẫn nộ, công kích.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

CHÁNH NGỮ                                       291

41    Dầu được hỏi.. - Kinh BẬC CHÂN NHÂN – Tăng I, 699

BẬC CHÂN NHÂN – Tăng I, 699

1. - Thành tựu với bốn pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải được hiểu không phải bậc Chân nhân. Thế nào là bốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, không phải bậc Chân nhân
là người dầu không được hỏi, nói lên lời không tán
thán người khác; còn nói gì nếu được hỏi! Nhưng
nếu được hỏi và phải trả lời, thời không dè dặt, không
ngập ngừng, vị này nói lên lời không tán thán người
khác, đầy đủ toàn bộ. Này các Tỷ-kheo, cẩn phải
được hiểu, này các Tỷ-kheo, vị này không phải Chân
nhân.

2. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, không phải Chân nhân
là người dầu được hỏi, không nói lên lời tán thán
người khác; còn nói gì nếu không được hỏi! Nhưng
nếu được hỏi và phải trả lời, thời dè dặt và ngập
ngừng, vị này nói lên lời tán thán người khác, không
đầy đủ, không toàn bộ. Này các Tỷ-kheo, cần phải
được hiểu, này các Tỷ-kheo, vị này không phải Chân
nhân.

CHÁNH NGỮ                                           292

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, không phải Chân nhân là người dầu được hỏi, không nói lên lời không tán thán về mình; còn nói gì nếu không được hỏi! Nhưng nếu được hỏi và phải trả lời, thời dè dặt và ngập ngừng, vị này nói lên lời không tán thán về mình, không đầy đủ, không toàn bộ. Này các Tỷ-kheo, cần phải được hiểu, vị này không phải Chân nhân.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, không phải là Chân
nhân là người dầu không được hỏi, cũng nói lên lời
tán thán về mình; còn nói gì nếu được hỏi! Nhưng
nếu được hỏi và phải trả lời, không dè dặt, không
ngập ngừng, vị này nói lên lời tán thán về mình, đầy
đủ và toàn bộ. Này các Tỷ-kheo, cần phải được hiểu
vị này không phải Chân nhân.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, cần phải được hiểu không phải bậc Chân nhân.

5. Thành tựu với bốn pháp, này các Tỷ-kheo, cần phải được hiểu là bậc Chân nhân. Thế nào là bốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, bậc Chân nhân là người dầu có được hỏi, không nói lên lời không tán thán người khác; còn nói gì nếu không được hỏi! Nhưng nếu được hỏi, và phải trả lời, dè dặt và ngập ngừng, vị ấy nói lên lời không tán thán người khác. Cần phải được hiểu, này các Tỷ-kheo, vị này là bậc Chân nhân.

CHÁNH NGỮ                                           293

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Chân nhân là người
dầu không được hỏi, cũng nói lên lời tán thán người
khác; còn nói gì nếu được hỏi. Nếu được hỏi và phải
trả lời, không dè dặt, không ngập ngừng, vị ấy nói lời
tán thán người khác, đầy đủ và toàn bộ. Cần phải
được hiểu, này các Tỷ-kheo, vị này là bậc Chân
nhân.

7. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Chân nhân là
Người, dầu không được hỏi, vẫn nói lên lời không
tán thán về mình; còn nói gì nếu được hỏi! Nếu được
hỏi và phải trả lời, không dè dặt, không ngập ngừng,
vị ấy nói lên lời không tán thán về mình, đầy đủ và
toàn bộ. Cần phải được hiểu, này các Tỷ-kheo, vị này
là bậc Chân nhân.

8. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Chân nhân dầu có
được hỏi cũng không nói lên lời tán thán về mình;
còn nói gì nếu không được hỏi! Nếu được hỏi và phải
trả lời, dè dặt và ngập ngừng, vị ấy nói lên lời tán
thán về mình, không đầy đủ; không toàn bộ. Cần phải
được hiểu, này các Tỷ-kheo, vị này là bậc Chân
nhân.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, cần phải được hiểu là bậc Chân nhân.

CHÁNH NGỮ                                           294

CHÁNH NGỮ   295

42    Ham nói khởi lên thật khó trừ khử - Kinh KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612

KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612

1. - Năm pháp này khởi lên, này các Tỷ-kheo, thật khó trừ khử.

2. Thế nào là năm?

-   Tham khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Sân khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Si khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Ham nói khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Tâm lang thang thật khó trừ khử.

Năm pháp này đã khởi lên, này các Tỷ-kheo, thật khó trừ khử.

CHÁNH NGỮ                                        296

43    Hý luận một vấn đề không phải hý luận - Kinh KOTTHITA – Tăng II, 123

KOTTHITA – Tăng II, 123

1. Rồi Tôn giả Mahàkotthita đi đến Tôn giả Sàriputta, sau khi đến, nói lên với Tôn giả Sàriputta những lời chào đón thăm hỏi … ngồi xuống một bên, Tôn giả Mahàkotthita thưa với Tôn giả Sàriputta:

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, còn có một cái gì khác nữa?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, không còn có một cái gì khác nữa?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, còn có và không còn có một cái gì khác nữa?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

CHÁNH NGỮ                                          297

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ

CHÁNH NGỮ                                       298

-

CHÁNH NGỮ   299

- Thưa Hiền giả, do sự đoạn diệt ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, có phải còn có vật gì khác?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

.. (giống như đoạn trước, khi Sàriputta trả lời cho Mahàkotthita) … cho đến hý luận được chỉ tịnh ".

CHÁNH NGỮ                                        300

6) Rồi này các Tỷ-kheo, chư Thiên ở Tam thập tam thiên đi đến Thiên chủ Sakka; sau khi đến, nói với Thiên chủ Sakka:

7) "- Ở đây, này Tôn giả, có một Dạ-xoa xấu xí, thấp lùn, bụng to đến ngồi trên chỗ ngồi của Ngài. Ở đây, này Tôn giả, chư Thiên ở Tam thập tam thiên, bực tức, chán ghét, phẫn uất: "Thật vi diệu thay! Thật hy hữu thay! Dạ-xoa này xấu xí, thấp lùn, bụng to lại đến ngồi trên chỗ ngồi của Thiên chủ Sakka!". Nhưng này Tôn giả, chư Thiên ở Tam  ủ thi c

CHÁNH NGỮ                                          302

45     Hỏi - 4 dạng trả lời - Kinh TRẢ LỜI – Tăng II, 70

TRẢ LỜI – Tăng II, 70

1. Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn?

-   Trả lời tương ứng, trả lời không tự tại;
-   Trả lời tự tại, trả lời không tương ứng;
-   Trả lời tương ứng và trả lời tự tại;
-   Trả lời không tương ứng và trả lời không tự tại.

Có bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.

CHÁNH NGỮ                                           304

46       Hỏi - 5 trường hợp đặt câu hỏi - Kinh NHỮNG CÂU HỎI – Tăng II, 621

NHỮNG CÂU HỎI – Tăng II, 621

1. Tại đấy, Tôn giả Sàriputta gọi các Tỷ-kheo... (như trên)...

2. Này các Hiền giả, ai hỏi một người khác câu hỏi gì, tất cả đều nằm trong năm trường hợp này, hay một trong năm trường hợp này.

3. Thế nào là năm?

- Do đần độn ngu si, hỏi người khác câu hỏi;
- Do ác dục, tham dục, hỏi người khác câu hỏi;
- Khinh thường, hỏi người khác câu hỏi;
- Với tâm muốn hiểu biết, hỏi người khác câu
hỏi,
- Nghĩ rằng nếu do ta hỏi, vị ấy trả lời đúng đắn,
thời như vậy tốt đẹp, nhưng nếu do ta hỏi, vị ấy
trả lời không chân chánh, thời ta sẽ trả lời chân
chánh cho vị ấy.

Này các Hiền giả, ai hỏi một người khác câu hỏi gì đều nằm trong năm trường hợp này, hay một trong năm trường hợp này.

CHÁNH NGỮ                                             305

Này các Hiền giả, ta với tâm như vậy hỏi người khác
câu hỏi. Nếu do ta hỏi, người ấy trả lời một cách chân
chánh, thời như vậy thật tốt đẹp. Nếu ta hỏi và vị ấy
trả lời không chơn chánh, thời ta sẽ trả lời chơn
chánh.

CHÁNH NGỮ                                           306

47    Khó nói và dễ nói - Kinh TƯ LƯỢNG – 15 Trung I, 219

KINH TƯ LƯỢNG (Anumanasuttam) – Bài kinh số 15 – Trung I, 219

Như vầy tôi nghe:

Một thời, Tôn giả Mahamoggallana sống giữa
những người thuộc dòng họ Bhagga, tại núi
Sumsumaragira, rừng Bhesakala, vườn Lộc Uyển. Ở
đây, Tôn giả Mahamoggallana (Đại Mục-kiền-liên)
gọi các Tỷ-kheo:

"– Chư Hiền Tỷ-kheo.

"– Thưa Hiền giả.

Những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahamoggallana. Tôn giả Mahamoggallana nói như sau:

– Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo thỉnh nguyện: "Mong rằng chư Tôn giả nói với tôi, mong rằng tôi được chư

CHÁNH NGỮ                                         307

Tôn giả nói!" Nhưng nếu vị ấy là một người khó nói,
đầy đủ những tánh khiến người ấy trở thành khó nói,
khó kham nhẫn, không cung kính đón nhận khi được
giảng dạy thì các vị đồng phạm hạnh nghĩ rằng, Tỷ-
kheo ấy không đáng nói đến, nghĩ rằng Tỷ-kheo ấy
không đáng được giáo huấn, nghĩ rằng không nên đặt
lòng tin vào người ấy.

Chư Hiền, thế nào là những tánh khiến người ấy trở thành khó nói?

- Chư Hiền, ở đây, vị Tỷ-kheo có ác dục, bị ác dục
chi phối; chư Hiền, Tỷ-kheo có ác dục, bị ác dục
chi phối, như vậy là một tánh khiến trở thành khó
nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo khen mình chê người;
chư Hiền, Tỷ-kheo khen mình chê người, như vậy
là một tánh khiến trở thành khó nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, bị phẫn nộ
chi phối; chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, bị phẫn nộ
chi phối như vậy là một tánh khiến trở thành khó
nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, vì phẫn nộ
làm nhân trở thành người có hiềm hận; chư Hiền,
Tỷ-kheo phẫn nộ, vì phẫn nộ làm nhân trở thành
người có hiềm hận, như vậy là... khó nói.

CHÁNH NGỮ                                        308

- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, vì phẫn nộ
làm nhân trở thành cố chấp; chư Hiền, Tỷ-kheo
phẫn nộ, vì phẫn nộ làm nhân trở thành cố chấp
như vậy là... khó nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, thốt ra
những lời liên hệ đến phẫn nộ...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội trở lại
chống đối vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội trở lại chỉ
trích vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội trở lại chất
vấn vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội tránh né
vấn đề với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn
đề, để lộ phẫn nộ, sân hận và bất mãn của mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội không giải
thích thỏa mãn hành động của mình cho vị buộc
tội...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo hư ngụy và não hại...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo tật đố và xan tham...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo lừa đảo và lường
gạt...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo ngoan mê và quá

CHÁNH NGỮ                                          309

mạn...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo chấp trước thế tục, cố
chấp tư kiến, tánh khó hành xả; chư Hiền, Tỷ-
kheo chấp trước thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó
hành xả, như vậy là một tánh trở thành khó nói.

Chư Hiền, như vậy được gọi là những tánh khiến trở thành khó nói.

Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo không thỉnh nguyện:
"Mong rằng chư Tôn giả nói với tôi, mong rằng tôi
được chư Tôn giả nói!"; Và nếu vị ấy là một người
dễ nói, đầy đủ những đức tánh khiến người ấy trở
thành dễ nói, kham nhẫn, cung kính đón nhận khi
được nghe giảng dạy, thì các vị đồng phạm hạnh nghĩ
rằng, Tỷ-kheo ấy đáng được nói đến, nghĩ rằng Tỷ-
kheo ấy đáng được giáo huấn, nghĩ rằng nên đặt lòng
tin vào người ấy.

Chư Hiền, thế nào là những đức tánh khiến người ấy trở thành dễ nói?

- Chư Hiền, ở đây Tỷ-kheo không có ác dục, không
bị ác dục chi phối; chư Hiền, Tỷ-kheo không có
ác dục, không bị ác dục chi phối, như vậy là một
đức tánh khiến trở thành dễ nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không khen mình chê

CHÁNH NGỮ                                         310

người; chư Hiền, Tỷ-kheo không khen mình chê
người... dễ nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không bị phẫn nộ chi phối...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không vì phẫn nộ làm nhân trở thành người hiềm
hận...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không vì phẫn nộ làm nhân trở thành cố chấp...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không vì phẫn nộ thốt ra những lời liên hệ đến
phẫn nộ...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội, không trở
lại chống đối vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội không trở
lại chỉ trích vị đã khiển trách mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội không trở
lại chất vấn vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội, không
tránh né vấn đề với một vấn đề khác, trả lời ra
ngoài vấn đề, để lộ phẫn nộ, sân hận và bất mãn
của mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội, giải thích
thỏa mãn hành động của mình cho vị buộc tội...

CHÁNH NGỮ                                         311

- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không hư ngụy và não
hại...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không tật đố và xan
tham...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không khi cuống và
lường gạt...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không ngoan mê và
quá mạn...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không chấp trước thế
tục, cố chấp tư kiến, tánh dễ hành xả, chư Hiền,
Tỷ-kheo không chấp trước thế tục, không cố chấp
tư kiến, tánh dễ hành xả, như vậy là một đức tánh
trở thành dễ nói.

Chư Hiền, như vậy được gọi là những đức tánh khiến trở thành dễ nói.

Chư Hiền, ở đây Tỷ-kheo cần phải tư lượng tự ngã với tự ngã như sau:

- "Người này có ác dục, bị ác dục chi phối nên ta
không ưa người ấy, không thích người ấy. Và nếu
ta có ác dục, bị ác dục chi phối, các người khác
sẽ không ưa ta, không thích ta". Chư Hiền, Tỷ-
kheo khi biết vậy cần phải phát tâm như sau: "Ta
sẽ không có ác dục, sẽ không bị ác dục chi phối".

CHÁNH NGỮ                                        312

- "Người này khen mình chê người, nên ta không
ưa người ấy, không thích người ấy. Và nếu ta khen
mình chê người, các người khác sẽ không ưa ta,
sẽ không thích ta". Chư Hiền, Tỷ-kheo khi biết
vậy, cần phải phát tâm như sau: "Ta sẽ không
khen mình chê người".
- Người này có phẫn nộ, bị phẫn nộ chi phối, nên ta
không ưa người ấy... Ta sẽ không phẫn nộ, không
bị phẫn nộ chi phối";
- "Người này phẫn nộ, vì vị phẫn nộ làm nhân trở
thành người hiềm hận nên ta không ưa người ấy...
Ta sẽ không phẫn nộ, không vì phẫn nộ làm nhân
trở thành người hiềm hận";
- "Người này phẫn nộ, vì phẫn nộ làm nhân trở
thành cố chấp nên ta không ưa người ấy... Ta sẽ
không phẫn nộ, không vì phẫn nộ làm nhân trở
thành cố chấp";
- "Người này phẫn nộ, thốt ra những lời liên hệ đến
phẫn nộ nên Ta không ưa người ấy... Ta sẽ không
phẫn nộ, không thốt ra những lời liên hệ đến phẫn
nộ";
- "Người này bị buộc tội, trở lại chống đối vị đã
buộc tội mình, nên Ta không ưa người ấy... Ta có
bị buộc tội, sẽ không trở lại chống đối vị buộc tội
mình";

CHÁNH NGỮ                                          313

- "Người này bị buộc tội, trở lại chất vấn vị đã buộc
tội mình, nên ta không ưa người ấy... Ta có bị
buộc tội, sẽ không trở lại chất vấn vị đã buộc tội
mình";
- "Người này bị buộc tội, tránh né vấn đề với một
vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn đề, để lộ phẫn nộ,
sân hận, bất mãn của mình, nên ta không ưa người
ấy... Ta bị buộc tội sẽ không tránh né vấn đề với
một vấn đề khác, không trả lời ra ngoài vấn đề, và
không để lộ phẫn nộ, sân hận bất mãn của mình";
- "Người này bị buộc tội, không giải thích thỏa mãn
hành động của mình cho vị buộc tội biết nên ta
không ưa người ấy... Ta bị buộc tội, sẽ giải thích
thỏa mãn hành động của mình cho vị buộc tội
biết";
- "Người này hư ngụy và não hại nên Ta không ưa
người ấy... Ta sẽ không hư ngụy và não hại";
- "Người này tật đố và xan tham nên ta không ưa
người ấy... Ta sẽ không tật đố và xan tham";
- "Người này khi cuống và lường gạt nên ta không
ưa người ấy... Ta sẽ không khi cuống và lường
gạt";
- "Người này ngoan mê và quá mạn nên ta không
ưa người ấy... Ta sẽ không ngoan mê và quá mạn";

CHÁNH NGỮ                                           314

- "Người này chấp trước thế tục, cố chấp tư kiến,
tánh khó hành xả nên ta không ưa người ấy, không
thích người ấy. Và nếu ta chấp trước thế tục, cố
chấp tư kiến, tánh khó hành xả, các người khác sẽ
không ưa ta, không thích ta". Chư Hiền, Tỷ-kheo
khi biết vậy, cần phải phát tâm như sau: "Ta sẽ
không chấp trước thế tục, không cố chấp tư kiến,
tánh dễ hành xả".

Chư Hiền, ở đây, Tỷ-kheo cần phải quán sát tự ngã với tự ngã như sau:

- "Không biết ta có ác dục, có bị ác dục chi phối
không?" Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo quán sát và biết
rằng: "Ta có ác dục và bị ác dục chi phối", thì chư
Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải tinh tấn đoạn trừ các
ác, bất thiện pháp ấy. Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo
quán sát và biết rằng: "Ta không có ác dục, không
bị ác dục chi phối", thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy phải
sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày đêm tu học các
thiện pháp.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phải quán sát tự ngã
với tự ngã như sau: "Không biết ta có khen mình
chê người hay không?...
- Lại nữa... không biết ta có phẫn nộ, bị phẫn nộ chi
phối không?...

CHÁNH NGỮ                                          315

- Lại nữa... không biết ta có phẫn nộ, vì phẫn nộ làm
nhân, trở thành có hiềm hận không?...
- Lại nữa... không biết ta có phẫn nộ làm nhân, trở
thành người cố chấp không?...
- Lại nữa,... không biết ta có phẫn nộ, thốt ra những
lời liên hệ đến phẫn nộ không?...
- Lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có trở lại
chống đối vị đã buộc tội ta không?...
- Lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có trở lại
chất vấn vị đã buộc tội ta không?...
- Lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có tránh né
vấn đề với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn
đề, để lộ phẫn nộ, sân hận, bất mãn của ta
không?...
- Và lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có giải
thích thỏa mãn hành động của ta cho vị buộc tội
biết không?...
- Lại nữa, không biết ta có hư ngụy và não hại
không? ...
- Lại nữa, không biết ta có tật đố và xan tham
không?...
- Lại nữa, không biết ta có khi cuống và lường gạt
không?...

CHÁNH NGỮ                                           316

- Lại nữa... không biết ta có ngoan mê và quá mạn
không?....
- Lại nữa, chư Hiền, ở đây Tỷ-kheo cần phải quán
sát tự ngã như sau: "Không biết ta có chấp trước
thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó hành xả không?"
Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo quán sát và biết rằng: "Ta
có chấp trước thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó
hành xả", thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải tinh
tấn đoạn trừ những ác, bất thiện pháp ấy. Chư
Hiền, nếu Tỷ-kheo quán sát và biết rằng: "Ta
không chấp trước thế tục, không cố chấp tư kiến,
tánh dễ hành xả", thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy phải
sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày đêm tu học thiện
pháp.

Chư Hiền, nếu trong khi quán sát, Tỷ-kheo thấy rõ rằng tất cả các ác, bất thiện pháp chưa được đoạn trừ trong nội tâm, thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải tinh tấn đoạn trừ các ác, bất thiện pháp ấy.

Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát thấy rõ rằng tất cả các ác, bất thiện pháp đã được đoạn trừ trong nội tâm, thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy phải sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày đêm tu học thiện pháp.

Chư Hiền, ví như một phụ nữ hay một đàn ông trẻ tuổi, trong tuổi thanh xuân, tánh ưa trang điểm,

CHÁNH NGỮ                                           317

tự quán sát mặt mày của mình trong một tấm kính
sạch sẽ và trong suốt, hay trong một bát nước trong
sáng. Nếu người ấy thấy bụi bặm hay cấu uế trên mặt
mình, thì người ấy tinh tấn đoạn trừ bụi bặm hay cấu
uế ấy. Nếu người ấy không thấy bụi bặm hay cấu uế
trên mặt mình, thì người ấy sẽ hoan hỷ nghĩ rằng:
"Thật sự ta được điều tốt đẹp; thật sự ta được thanh
tịnh".

Cũng vậy chư Hiền, nếu trong khi quán sát, Tỷ-
kheo thấy rõ rằng tất cả các ác, bất thiện pháp chưa
đoạn trừ ở nội tâm, thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải
tinh tấn đoạn trừ các ác, bất thiện pháp ấy. Chư Hiền,
nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát thấy rõ rằng các ác,
bất thiện pháp đã đoạn trừ ở nội tâm, thì chư Hiền,
Tỷ-kheo ấy phải sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày
đêm tu học thiện pháp.

Tôn giả Mahamoggallana thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Tôn giả Mahamoggallana.

CHÁNH NGỮ                                           318

48    Không nói riêng một bên tai - Kinh ĐI ĐẾN CÁC GIA ĐÌNH – Tăng II, 529

ĐI ĐẾN CÁC GIA ĐÌNH – Tăng II, 529

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thân cận các gia đình, không được các gia đình ái mộ, thích ý, kính trọng, noi gương để tu tập.

2. Thế nào là năm?

-   Vị ấy thân mật với người không thân tín,
-   Can thiệp vào việc không có thẩm quyền,
-   Ra vào với các phần tử chống đối,
-   Nói riêng một bên tai,
-   Xin quá nhiều.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thân cận các gia đình, không được các gia đình ái mộ, thích ý, kính trọng, noi gương để tu tập.

3. Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thân cận các gia đình, được các gia đình ái mộ, thích ý, kính trọng, noi gương để tu tập.

Thế nào là năm?

- Vị ấy không thân mật với người không thân tín,

CHÁNH NGỮ                                          319

- Không can thiệp vào việc không có thẩm
quyền,
- Không ra vào với các phần tử chống đối,
- Không nói riêng một bên tai,
- Không xin quá nhiều.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thân cận các gia đình, được các gia đình ái mộ, thích ý, kính trọng, noi gương để tu tập.

CHÁNH NGỮ                                        320

49    Kinh KESI – Tăng II, 26

KESI – Tăng II, 26

1. Rồi Kesi, người đánh xe điều phục ngựa đi đến
Thế tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế tôn rồi ngồi xuống
một bên. Thế tôn nói với Kesi, người đánh xe điều
phục ngựa đang ngồi một bên:

2. - Này Kesi, Ông là người đánh xe điều phục ngựa, có chế ngự. Và này Kesi, Ông nhiếp phục ngựa như thế nào?

- Bạch Thế tôn, con nhiếp phục ngựa đáng được điều
phục với lời nói mềm mỏng; con nhiếp phục ngựa
đáng được điều phục với lời thô ác; con nhiếp phục
ngựa đáng được điều phục với lời nói mềm mỏng và
thô ác.

- Này Kesi, nếu con ngựa đáng được điều phục
không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng, không
chịu nhiếp phục với lời nói thô ác, không chịu nhiếp
phục với lời nói mềm mỏng và thô ác, thời Ông làm
gì với con ngựa ấy?

- Bạch Thế Tôn, nếu con ngựa đáng được điều phục không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng, không chịu nhiếp phục với lời nói thô ác, không chịu nhiếp

CHÁNH NGỮ                                         321

phục với lời nói mềm mỏng và thô ác của con, thời bạch Thế Tôn, con giết nó. Vì sao? Vì mong rằng nó không làm mất danh dự cho gia đình thầy của con!

Nhưng bạch Thế Tôn, Thế Tôn là bậc Vô thượng,
đánh xe điều ngự những ai đáng được điều ngự, như
thế nào Thế Tôn nhiếp phục những ai đáng được điều
phục?

3 - Này Kesi, Ta nhiếp phục người đáng được nhiếp
phục với lời nói mềm mỏng, Ta nhiếp phục với lời
nói cứng rắn, Ta nhiếp phục với lời nói vừa mềm
mỏng, vừa cứng rắn.

 Tại đây, này Kesi, đây là với lời nói mềm mỏng:

- Đây là thân làm thiện, đây là quả báo thân làm
thiện.
- Đây là lời nói thiện, đây là quả báo lời nói
thiện.
- Đây là ý nghĩ thiện, đây là quả báo ý nghĩ thiện.
- Đây là chư thiên. Đây là loài Người.

 Tại đây, này Kesi, đây là với lời nói cứng rắn:

- Đây là thân làm ác, đây là quả báo thân làm ác. - Đây là lời nói ác, đây là quả báo lời nói ác. - Đây là ý nghĩ ác, đây là quả báo ý nghĩ ác.

CHÁNH NGỮ                                           322

- Đây là địa ngục. Đây là loài bàng sanh. Đây là loại ngạ quỷ.

 Tại đây, này Kesi, đây là lời nói vừa mềm mỏng vừa cứng rắn:

- Đây là thân làm thiện, đây là quả báo thân làm
thiện.
- Đây là thân làm ác, đây là quả báo thân làm ác.
- Đây là lời nói thiện, đây là quả báo lời nói
thiện.
- Đây là lời nói ác, đây là quả báo lời nói ác.
- Đây là ý nghĩ thiện, đây là quả báo ý nghĩ thiện.
- Đây là ý nghĩ ác, đây là quả báo ý nghĩ ác.
- Đây là chư Thiên. Đây là loài Người.
- Đây là địa ngục. Đây là loài bàng sanh. Đây là
ngạ quỷ.

- Bạch Thế Tôn, nếu người đáng được điều phục
không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng của Thế
Tôn, không chịu nhiếp phục với lời nói cứng rắn,
không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng và cứng
rắn, thời Thế Tôn làm gì với người ấy?

- Này Kesi, nếu người đáng được điều phục không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng của Ta, không chịu nhiếp phục với lời nói cứng rắn, không chịu

CHÁNH NGỮ                                          323

nhiếp phục với lời nói vừa mềm mỏng vừa cứng rắn, này Kesi, thời Ta giết hại người ấy!

4. - Nhưng bạch Thế Tôn, sát sanh không xứng đáng với Thế Tôn. Tuy vậy, Thế Tôn nói: "Này Kesi, Ta giết hại người ấy".

- Thật vậy, này Kesi, sát sanh không xứng đáng với
Như Lai. Nhưng người đáng được điều phục ấy
không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng, không
chịu nhiếp phục với lời nói cứng rắn, không chịu
nhiếp phục với lời nói mềm mỏng và cứng rắn, Như
Lai nghĩ rằng người ấy không xứng đáng để được nói
đến, để được giáo giới. Và các vị đồng Phạm hạnh
có trí nghĩ rằng người ấy không xứng đáng để được
nói đến, để được giáo giới. Bị giết hại, này Kesi là
con người này, trong giới luật của bậc Thánh, bị Như
Lai nghĩ rằng không đáng được nói đến, không
đáng được giáo giới, bị các vị đồng Phạm hạnh có trí
nghĩ rằng không đáng được nói đến, không đáng
được giáo giới.

- Bạch Thế Tôn, người ấy bị bậc Thiện Thệ giết hại
là người nào bị Như Lai nghĩ rằng không xứng đáng
được nói đến, không xứng đáng được giáo giới, bị
các vị đồng Phạm hạnh có trí nghĩ rằng không đáng
được nói đến, không đáng được giáo giới.

CHÁNH NGỮ                                         324

Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay,
bạch Thế Tôn! … bắt đầu từ nay, mong Thế Tôn
nhận con làm đệ tử cư sĩ, cho đến mạng chung, con
trọn đời quy ngưỡng.

CHÁNH NGỮ                                        325

50    Kinh Không Phẫn Nộ – Tương I, 533

Không Phẫn Nộ – Tương I, 533 (Không Hại)

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi, Jetavana, tại vườn Anàthapindika (Cấp Cô Độc).

2) Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo... Thế Tôn nói như sau:

3) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka, để
làm hòa dịu chư Thiên ở Tam thập tam thiên tại hội
trường Sudhamma, ngay trong lúc ấy nói lên bài kệ
này:

Chớ để lòng phẫn nộ,
Nhiếp phục, chi phối người!
Chớ để lòng sân hận,
Đối trị với sân hận!
Không phẫn nộ, vô hại,
Bậc Thánh thường an trú.
Phẫn nộ quăng người ác,
Như đá rơi vực thẳm.

CHÁNH NGỮ                                       326

51    Kinh Tội Lỗi – Tương I, 532

Tội Lỗi – Tương I, 532 (Hay Không Phẫn Nộ)

1) Tại Sàvatthi... tại vườn ông Cấp Cô Độc.

2) Lúc bấy giờ hai Tỷ-kheo cãi lộn nhau. Ở đây, một
Tỷ-kheo phạm tội, Tỷ-kheo ấy phát lộ tội phạm là tội
phạm trước mặt Tỷ-kheo kia. Tỷ-kheo ấy không
chấp nhận.

3) Rồi Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

4) Ở đây, bạch Thế Tôn, có hai Tỷ-kheo cãi lộn nhau.
Một Tỷ-kheo phạm tội. Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo ấy
phát lộ tội phạm là tội phạm trước mặt Tỷ-kheo kia.
Tỷ-kheo ấy không chấp nhận.

5) - Này các Tỷ-kheo, hai Tỷ-kheo này là ngu si: một
vị không thấy phạm tội là phạm tội, một vị không
chấp nhận phát lộ tội phạm đúng pháp. Này các Tỷ-
kheo, hai vị Tỷ-kheo này là ngu si.

6) - Này các Tỷ-kheo, hai Tỷ-kheo này là sáng suốt, một vị thấy phạm tội là phạm tội, một vị chấp nhận

CHÁNH NGỮ                                         327

phát lộ tội phạm đúng pháp. Này các Tỷ- kheo, hai Tỷ-kheo này là sáng suốt.

7) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka, để
làm hòa dịu chư Thiên ở Tam thập tam thiên tại hội
trường Sudhamma, ngay trong lúc ấy, nói lên bài kệ
này:

Hãy nhiếp phục phẫn nộ,
Giữ tình bạn không phai,
Không đáng mắng, chớ mắng,
Không nên nói hai lưỡi,
Phẫn nộ quăng người ác,
Như đá rơi vực thẳm.

CHÁNH NGỮ                                       328

52      Muốn Buộc tội người khác... - Kinh BUỘC TỘI – Tăng II, 627

BUỘC TỘI – Tăng II, 627

1. Tại đấy, Tôn giả Sàriputta bảo các Tỷ-kheo:

- Này các Hiền giả, khi Tỷ-kheo buộc tội muốn buộc tội người khác, hãy an trú nội tâm năm pháp rồi hãy buộc tội.

2. Thế nào là năm?

- "Tôi sẽ nói đúng thời, không phải phi thời";
- "Tôi sẽ nói chơn thật, không phải phi chơn";
- "Tôi sẽ nói nhu hòa, không phải thô bạo";
- "Tôi sẽ nói liên hệ đến lợi ích, không phải lời
không liên hệ đến lợi ích";
- "Tôi sẽ nói với từ tâm, không phải sân tâm".

Này các Hiền giả, khi vị Tỷ-kheo buộc tội muốn buộc tội người khác, hãy an trú nội tâm năm pháp rồi hãy buộc tội.

3. Ở đây, này các Hiền giả, tôi thấy:

- Có người bị buộc tội phi thời, nhưng phản ứng không đúng thời;

CHÁNH NGỮ                                         329

- Có người bị buộc tội phi chơn và có phản ứng
không chơn thực;
- Bị buộc tội thô bạo và có phản ứng không nhu
hòa;
- Bị buộc tội không liên hệ đến lợi ích và có phản
ứng không liên hệ đến lợi ích;
- Bị buộc tội với sân tâm và có phản ứng không
có từ tâm.

4. Tỷ-kheo buộc tội phi pháp, có năm lý do không cần sắp đặt sám hối:

- "Tôn giả bị buộc tội phi thời, không đúng thời,
như vậy vừa đủ để Tôn giả không sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội phi chơn, không phải chơn
thực, như vậy vừa đủ để Tôn giả không sám
hối";
- "Tôn giả bị buộc tội thô bạo, không có nhu hòa,
như vậy vừa đủ để Tôn giả không sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tôi không liên hệ đến lợi ích,
không phải liên hệ đến lợi ích, như vậy vừa đủ
để Tôn giả không sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội với sân tâm, không với từ
tâm, như vậy vừa đủ để Tôn giả không sám
hối".

Tỷ-kheo bị buộc tội một cách phi pháp, có năm lý do này không cần phải sắp đặt sám hối.

CHÁNH NGỮ                                         330

5. Tỷ-kheo buộc tội phi pháp, có năm lý do cần sắp đặt sám hối:

- "Hiền giả đã buộc tội phi thời, không phải đúng
thời, như vậy vừa đủ để Hiền giả sám hối";
- "Hiền giả đã buộc tội phi chơn, không phải
chơn thực, như vậy vừa đủ để Hiền giả sám
hối";
- "Hiền giả đã buộc tội thô bạo, không có nhu
hòa, như vậy vừa đủ để Hiền giả sám hối";
- "Tôn giả đã buộc tội liên hệ đến không lợi ích,
không phải liên hệ đến lợi ích, như vậy vừa đủ
để Hiền giả sám hối";
- "Hiền giả đã buộc tội với sân tâm, không với từ
tâm, như vậy vừa đủ để Hiền giả sám hối".

Tỷ-kheo buộc tội phi pháp, này các Hiền giả, có năm
lý do này cần phải sắp đặt sám hối. Vì sao? Vì rằng
nhờ vậy không một Tỷ-kheo nào khác nghĩ rằng có
thể buộc tội phi chơn.

6. Ở đây, này các Hiền giả, tôi thấy:

- Có người bị buộc tội đúng thời, không phản
ứng phi thời;
- Bị buộc tội chơn thực, không phản ứng phi
chơn;
- Bị buộc tội nhu hòa, không phản ứng thô bạo;

CHÁNH NGỮ                                        331

- Bị buộc tội liên hệ đến lợi ích, không phản ứng
không liên hệ đến lợi ích;
- Bị buộc tội với từ tâm, không phản ứng với sân
tâm.

7. Tỷ-kheo bị buộc tội đúng pháp, có năm lý do cần phải sắp đặt sám hối:

- "Tôn giả bị buộc tội đúng thời, không phải phi
thời, như vậy vừa đủ để Tôn giả sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội chơn thực, không phải phi
thực, như vậy vừa đủ để Tôn giả sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội nhu hòa không thô bạo,
như vậy vừa đủ để Tôn giả sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội liên hệ đến lợi ích, không
phải liên hệ đến lợi ích, như vậy vừa đủ để Tôn
giả sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội với từ tâm, không với sân
tâm, như vậy vừa đủ để Tôn giả sám hối".

Tỷ-kheo bị buộc tội đúng pháp có năm lý do này, cần phải sắp đặt sám hối.

8. Tỷ-kheo buộc tội đúng pháp, có năm lý do để không phải sắp đặt sám hối:

CHÁNH NGỮ                                        332

- "Hiền giả buộc tội đúng thời, không phải phi
thời, như vậy vừa đủ để Hiền giả không sám
hối";
- "Hiền giả bị buộc tội chơn thực, không phải phi
thực, như vậy vừa đủ để Hiền giả không sám
hối";
- "Tôn giả bị buộc tội thô bạo, không có nhu hòa,
như vậy vừa đủ để Tôn giả không sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tôi không liên hệ đến lợi ích,
không phải liên hệ đến lợi ích, như vậy vừa đủ
để Hiền giả không sám hối";
- "Hiền giả bị buộc tội với từ tâm, không với sân
tâm, như vậy vừa đủ để Hiền giả không sám
hối".

Này các Hiền giả, Tỷ-kheo buộc tội đúng pháp, do
năm lý do này không cần phải sắp đặt sám hối. Vì
sao? Vì nhờ vậy, các Tỷ-kheo khác nghĩ rằng buộc
tội cần phải đúng pháp.

9. Người bị buộc tội, thưa các Hiền giả, cần phải an trú trong hai pháp: chơn thực và bất động. Này các Hiền giả, nếu các người khác buộc tội tôi, đúng thời hay phi thời, chơn thực hay phi chơn, nhu hòa hay thô bạo, liên hệ đến lợi ích hay không liên hệ đến lợi ích, với từ tâm hay với sân tâm, thì cần phải an trú trong hai pháp: Chơn thực và bất động. Nếu tôi biết:

CHÁNH NGỮ                                           333

"Pháp này có trong tôi", nếu tôi nghĩ là "có", tôi sẽ nói: "Pháp này có trong tôi". Nếu tôi biết: "Pháp này không có trong tôi", nếu tôi nghĩ là "không có", tôi sẽ nói: "Pháp này không có trong tôi".

10. Thế Tôn nói:

- Như vậy này Sàriputta, khi Thầy nói như vậy, ở đây có một số người ngu nào không có khả năng nắm được vấn đề?

11. - Bạch Thế Tôn, những người nào không có lòng
tin, với mục đích mưu sống, không vì lòng tin xuất
gia từ bỏ gia đình; những người xảo trá, lường gạt,
hư ngụy, mất thăng bằng, cao mạn, dao động, lắm
lời, nói phô tạp nhạp, không hộ trì các căn, ăn uống
không tiết độ, không chú tâm cảnh giác, thờ ơ với
Sa-môn hạnh, không tôn kính học tập, sống quá đầy
đủ, uể oải, đi đầu trong thối thất, từ bỏ gánh nặng,
viễn ly, biếng nhác, tinh cần thấp kém, thất niệm,
không tỉnh giác, không định tâm, tâm tán loạn, liệt
tuệ, câm ngọng; khi con nói như vậy, họ không có
khả năng nắm được vấn đề.

Nhưng các thiện nam tử, bạch Thế Tôn, vì lòng tin xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, không xảo trá, lường gạt, không hư ngụy, không mất thăng bằng, không cao mạn, không dao động, không lắm

CHÁNH NGỮ                                          334

lời, không nói tạp nhạp, hộ trì các căn, ăn uống có
tiết độ, chú tâm cảnh giác, không thờ ơ với Sa-môn
hạnh, tôn kính học tập, không sống quá đầy đủ,
không uể oải, từ bỏ gánh nặng đọa lạc, đi đầu trong
đời sống viễn ly, tinh cần tinh tất, siêng năng, an trú
chánh niệm tỉnh giác, định tĩnh, nhất tâm, có trí tuệ,
không câm ngọng. Khi con nói như vậy, các vị này
có khả năng nắm giữ vấn đề.

12. - Này Sàriputta, các Thầy không vì lòng tin xuất gia từ bỏ gia đình… liệt tuệ, câm ngọng, hãy để họ một bên.

Nhưng này Sàriputta, những thiện nam tử, vì lòng tin
xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình... không
câm ngọng, hãy nói chuyện với họ. Hãy giáo giới các
vị đồng Phạm hạnh, hãy giảng dạy, này Sàriputta,
các vị đồng Phạm hạnh nghĩ rằng: "Sau khi giúp ra
khỏi phi diệu pháp, tôi an trú các vị đồng Phạm
hạnh trong diệu pháp".

CHÁNH NGỮ                                            335

53     Muốn Buộc tội người khác... - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Này các Hiền giả, năm pháp nội tâm một vị Tỷ kheo cần phải có nếu muốn chỉ trích một vị khác:

- "Tôi nói đúng thời, không phải phi thời.

- Tôi nói đúng sự thật, không sai sự thật.

- Tôi nói một cách từ tốn, không nói lời ác khẩu.

- Tôi nói lời có lợi ích, không nói lời không có lợi ích.

- Tôi nói lời có lòng từ, không phải lời sân hận".

 Này các Hiền giả, như vậy là năm pháp nội tâm một vị Tỷ kheo cần phải có, nếu muốn chỉ trích một vị khác.

CHÁNH NGỮ                                             336

CHÁNH NGỮ   337

54    Muốn Buộc tội người khác... - Kinh TẠI KUSINÀRÀ – Tăng IV, 344

TẠI KUSINÀRÀ – 344tc4

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Kusanàrà, trong khóm rừng Baliharana. Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, Thế Tôn nói như sau:

2. - Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội muốn buộc
tội người khác, sau khi quan sát nội thân năm
pháp, sau khi khiến năm pháp an trú nội thân, rồi
hãy buộc tội người khác.

Thế nào là năm pháp cần phải quán sát nội thân?

3. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tôi, trong khi
buộc tội người khác, cần quán sát như sau: "Ta có
thân hành thanh tịnh hay không? Ta có thành tựu
thân hành thanh tịnh, không có sứt mẻ, không có uế
nhiễm hay không? Ta có pháp này hay không có?"
Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo thân hành không có

CHÁNH NGỮ                                       338

thanh tịnh, không thành tựu thân hành thân tịnh, có
sứt mẻ, có uế nhiễm, có người sẽ nói với vị ấy như
sau: "Tôn giả hãy học tập về thân đi". Như vậy các
Tỷ-kheo nói với vị ấy.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội, muốn buộc tội người khác, cần phải quán sát như sau: "Ta có khẩu hành thanh tịnh hay không? Ta có thành tựu khẩu hành thanh tịnh, không có sứt mẻ, không có uế nhiễm hay không? Ta có pháp này hay không có? " Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo, khẩu hành không có thanh tịnh, không có thành tựu khẩu hành thanh tịnh, không có sứt mẻ, không có uế nhiễm, có người sẽ nói về vị ấy như sau: "Tôn giả hãy học tập về lời". Như vậy, các Tỷ-kheo nói với vị ấy.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội, muốn
buộc tội người khác, cần phải quán sát như sau: "Ta
có an lập từ tâm, không sân hận đối với các đồng
Phạm hạnh hay không? Trong ta có pháp ấy hay
không có? " Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo không
có an lập từ tâm, sân hận đối với các đồng Phạm
hạnh, có người sẽ nói về vị ấy như sau: "Tôn giả hãy
an lập từ tâm đối với các vị đồng Phạm hạnh". Như
vậy, các Tỷ-kheo nói với vị ấy.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội muốn buộc tội người khác, cần phải quán sát như sau: "Ta

CHÁNH NGỮ                                           339

có phải là người nghe nhiều, thọ trì điều đã được nghe, cất giữ điều đã được nghe hay không? Những pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, đề cao đời sống Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh, những pháp ấy, ta có nghe nhiều, có thọ trì, có tụng đọc bằng lời, có suy tư với ý, được khéo thể nhập với chánh kiến không? Pháp ấy có nơi ta hay không? " Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo không phải là vị nghe nhiều, thọ trì điều đã nghe, cất giữ điều đã nghe. Những pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, đề cao đời sống Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh; các pháp ấy, vị ấy không có nghe nhiều, không có thọ trì, không có tụng đọc bằng lời, không có suy tư với ý, không khéo thể nhập với chánh kiến thì có người sẽ nói về vị ấy như sau: "Tôn giả hãy học tập về Àgama (a-hàm) đi". Như vậy, có người sẽ nói về vị ấy.

7. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội muốn buộc tội người khác, hãy quán sát như sau: "Cả hai bộ giới bổn Pàtimokkha, ta có khéo truyền đạt một cách rộng rãi, khéo phân tích, khéo thông hiểu, khéo quyết định theo kinh, theo chi tiết hay không?" Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo không khéo truyền đạt một cách rộng rãi về hai bộ giới bổn Pàtimokkha, không khéo phân tích, khéo thông hiểu, khéo quyết định theo kinh, theo chi tiết thì: "Thưa Tôn giả, vấn

CHÁNH NGỮ                                          340

đề này được thế Tôn nói tại chỗ nào? ", được hỏi như vậy, vị ấy không có thể trả lời. Người ta sẽ nói về vị ấy như sau: "Mong rằng Tôn giả hãy học tập về luật". Như vậy, có người sẽ nói về vị ấy.

Năm pháp này, cần phải tự quán sát về nội thân

8. Năm pháp nào cần phải an trú nội tâm?

1. "Ta nói đúng thời, không phải phi thời.
2. Ta nói đúng sự thật, không phải không đúng sự
thật.
3. Ta nói lời nhu hòa, không phải nói lời thô bạo.
4. Ta nói lời liên hệ đến mục đích, không phải lời
không liên hệ đến mục đích.
5. Ta nói với tâm từ bi, không nói với tâm sân
hận".

Năm pháp này cần phải an trú nội tâm.

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo muốn buộc tội người
khác, sau khi quán sát nội tâm về năm pháp này, sau
khi an trú nội tâm về năm pháp này, hãy buộc tội
người khác.

CHÁNH NGỮ                                           341

55    Muốn Buộc tội người khác... - Kinh VÍ DỤ CÁI CƯA – 21 Trung I, 277

KINH VÍ DỤ CÁI CƯA (Kakacupamasutta) – Bài kinh số 21 – Trung I, 277

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả
Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo ni
một cách quá độ. Tôn giả Moliyaphagguna sống liên
hệ với các Tỷ-kheo-ni như sau: Nếu có Tỷ-kheo nào,
trước mặt Tôn giả Moliyaphagguna nói xấu các Tỷ-
kheo-ni ấy, Tôn giả Moliyaphagguna liền phẫn nộ,
bất mãn, vấn tội ngay; nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt
các Tỷ-kheo ni ấy, nói xấu Tôn giả Moliyaphagguna,
các Tỷ-kheo ni ấy liền phẫn nộ, bất mãn, vấn tội
ngay. Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các
Tỷ-kheo-ni như vậy. Có một Tỷ-kheo khác đi đến
chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tỷ-
kheo ấy bạch Thế Tôn:

CHÁNH NGỮ                                         342

– Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo ni một cách quá độ. Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni như sau: Nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt Tôn giả Moliyaphagguna nói xấu các Tỷ-kheo- ni ấy, Tôn giả Moliyaphagguna liền phẫn nộ, bất mãn và vấn tội ngay; nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt các Tỷ-kheo ni ấy, nói xấu Tôn giả Moliyaphagguna, các Tỷ-kheo-ni ấy liền phẫn nộ, bất mãn và vấn tội ngay. Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni một cách quá độ như vậy.

Thế Tôn gọi một Tỷ-kheo khác và bảo:

– Này Tỷ-kheo, hãy đi, nhân danh Ta, cho gọi Tỷ-kheo Moliyaphagguna: "Hiền giả Phagguna bậc Đạo Sư gọi Hiền giả".

– Bạch Thế Tôn, vâng!

Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, đi đến chỗ Tôn giả Moliyaphagguna, khi đến xong, liền thưa Tôn giả Moliyaphagguna:

– Hiền giả Moliyaphagguna, bậc Đạo Sư gọi Hiền giả.

– Vâng, Hiền giả.

CHÁNH NGỮ                                         343

Tỷ-kheo Moliyaphagguna vâng đáp Tỷ-kheo
ấy, đến chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong, đảnh lễ Thế
Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn
giả Moliyaphagguna đang ngồi xuống một bên:

– Này Phagguna, có đúng sự thật không, như lời
người ta đồn là Ông sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni
một cách quá độ. Người ta đồn Ông sống liên hệ với
các Tỷ-kheo-ni như sau: "Nếu Tỷ-kheo nào, trước
mặt Ông nói xấu các Tỷ-kheo-ni ấy, Ông liền phẫn
nộ, bất mãn, vấn tội ngay; nếu Tỷ-kheo nào, trước
mặt Tỷ-kheo-ni ấy, nói xấu Ông, các Tỷ-kheo-ni ấy
liền phẫn nộ, bất mãn, vấn tội ngay". Này Phagguna,
có phải Ông sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni như
vậy?

– Bạch Thế Tôn, có như vậy.

– Này Phagguna, có phải Ông là Thiện nam tử, vì lòng tin, đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Này Phagguna, thật không xứng đáng cho
Ông, một Thiện nam tử, vì lòng tin đã xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình, mà sống liên hệ với
các Tỷ-kheo-ni một cách quá độ như vậy.

CHÁNH NGỮ                                          344

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông,
nói xấu các Tỷ-kheo-ni ấy, này Phagguna, Ông
phải từ bỏ những dục liên hệ đến thế tục, những
tư duy liên hệ đến thế tục. Này Phagguna, Ông
phải học tập như sau: "Mong rằng tâm của ta sẽ
không bị biến nhiễm! Mong rằng ta sẽ không nói
những lời ác ngữ! Mong rằng ta sẽ sống với lòng
lân mẫn, với tâm từ bi, không ôm lòng sân hận!"
Này Phagguna, Ông phải học tập như vậy.

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông,
lấy tay đánh những Tỷ-kheo-ni ấy, lấy đất ném,
lấy gậy đập, lấy gươm đánh, này Phagguna, Ông
phải từ bỏ những dục... không ôm lòng sân hận.
Này Phagguna, Ông phải học tập như vậy.

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông
nói xấu (ai), này Phagguna, Ông phải từ bỏ những
dục... không ôm lòng sân hận. Này Phagguna,
Ông phải học tập như vậy.

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông
lấy tay đánh, lấy đất ném, lấy gậy đập, lấy gươm
đánh, này Phagguna, Ông phải từ bỏ những dục
liên hệ đến thế tục, những tư duy liên hệ đến thế
tục. Này Phagguna, Ông phải học tập như sau:
"Mong rằng tâm của ta sẽ không bị biến nhiễm!

CHÁNH NGỮ                                        345

Mong rằng ta sẽ không nói những lời ác ngữ!
Mong rằng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm
từ bi, không ôm lòng sân hận!" Này Phagguna,
Ông phải học tập như vậy.

Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, một thời các Tỷ-kheo của
Ta có tâm rất thuần thục hoan hỷ. Này các Tỷ-kheo,
ở đây, Ta bảo các Tỷ-kheo, này các Tỷ-kheo, Ta theo
hạnh nhất tọa thực. Chư Tỷ-kheo, sống theo hạnh
nhất tọa thực, Ta cảm thấy không bệnh tật, không
ốm đau, nhẹ nhàng, khang kiện và sảng khoái.
Chư Tỷ-kheo, các Người hãy sống theo hạnh nhất
tọa thực. Chư Tỷ-kheo, các Người theo hạnh nhất tọa
thực thời các Người sẽ cảm thấy không bệnh tật,
không ốm đau, nhẹ nhàng, khang kiện và sảng khoái.
Chư Tỷ-kheo, Ta không cần phải giảng dạy gì cho
các Tỷ-kheo ấy; chư Tỷ-kheo, Ta chỉ cần khơi dậy
ức niệm nơi các Tỷ-kheo ấy.

Chư Tỷ-kheo, ví như trên đất bằng, tại chỗ ngã tư, có một chiếc xe đang đậu, thắng với ngựa hay, có roi ngựa đặt ngang sẵn sàng. Có người mã thuật sư thiện xảo, người đánh xe điều ngự các con ngựa đáng được điều ngự, leo lên xe ấy, tay trái nắm lấy dây cương, tay mặt cầm lấy roi ngựa, có thể đánh xe

CHÁNH NGỮ                                         346

ngựa ấy đi tới đi lui, tại chỗ nào và như thế nào, theo ý mình muốn. Cũng vậy chư Tỷ-kheo, Ta không cần phải giảng dạy gì cho các Tỷ-kheo ấy; chư Tỷ-kheo, Ta chỉ cần khơi dậy ức niệm nơi các Tỷ-kheo ấy.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện,
hãy nỗ lực đối với các thiện pháp, như vậy các Người
mới thành tựu sự trưởng thành, hưng thịnh, lớn mạnh
trong pháp luật này. Chư Tỷ-kheo, cũng như gần một
thôn làng hay thị trấn nhỏ, có ngôi rừng cây tala lớn,
ngôi rừng bị các cây leo y lan bao phủ. Có một người
đến khu rừng này, muốn lợi ích cho ngôi rừng, muốn
hạnh phúc, muốn an ổn khỏi các ách phược cho ngôi
rừng. Người ấy chặt đứt các nhành cây cong thiếu
hẳn sinh lực, vất chúng ra khỏi ngôi rừng, dọn dẹp
trong rừng sạch sẽ. Người ấy săn sóc kỹ lưỡng các
nhánh cây tala thẳng thắn, khéo mọc. Chư Tỷ-kheo,
sau một thời gian, ngôi rừng như vậy được trưởng
thành, hưng thịnh, lớn mạnh. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, các Người hãy từ bỏ bất thiện, hãy nỗ lực đối
với các thiện pháp, như vậy các Người mới thành tựu
sự trưởng thành, hưng thịnh, lớn mạnh trong pháp
luật này.

Chư Tỷ-kheo, thuở xưa, tại thành Savatthi này có nữ gia chủ tên là Vedehika. Chư Tỷ-kheo, tiếng đồn tốt đẹp sau đây được khởi lên về nữ gia chủ

CHÁNH NGỮ                                            347

Vedehika: "Nữ gia chủ Vedehika là hiền thục, nữ gia chủ Vedehika là nhu thuận; nữ gia chủ Vedehika là ôn hòa". Chư Tỷ-kheo, nữ gia chủ Vedehika có người nữ tỳ tên là Kali, người này khéo tay, siêng năng, và làm việc cẩn thận chu toàn. Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali khởi lên ý nghĩ: "Chủ của ta được tiếng đồn tốt đẹp khởi lên như sau: "Nữ gia chủ Vedehika là hiền thục; nữ gia chủ Vedehika là nhu thuận; nữ gia chủ Vedehika là ôn hòa". Không biết nữ chủ của ta có nội sân mà không tỏ lộ hay không có nội sân, hay vì công việc ta-làm cẩn thận chu toàn nên nữ chủ ta có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải không có. Vậy ta hãy thử nữ chủ của ta!" Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kali sáng ngày sau dậy thật trễ. Chư Tỷ-kheo, nữ gia chủ Vedehika nói với nữ tỳ Kali:

"– Này Kali!

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì?

"– Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?

"– Thưa nữ chủ, có việc gì đâu?

"– Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm nay Ngươi dậy trễ!". Và nữ chủ phẫn nộ, bất mãn, trừng mắt.

CHÁNH NGỮ                                         348

Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali suy nghĩ: "Nữ chủ của
ta thật sự có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải
không có. Vì những công việc ta-làm cẩn thận chu
toàn, nên nữ chủ của ta tuy có nội sân nhưng không
tỏ lộ, không phải không có. Vậy Ta hãy thử thêm nữa
nữ chủ của ta!" Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kali ngày sau
lại dậy trễ hơn nữa. Chư Tỷ-kheo, nữ chủ Vedehika
nói với nữ tỳ Kali:

"– Này Kali!

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì?

"– Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì đâu?

"– Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm nay Ngươi dậy trễ!". Và nữ chủ phẫn nộ, bất mãn, thốt lên những lời bất mãn.

Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali suy nghĩ: "Nữ chủ của
ta thật sự có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải
không có. Vì những công việc ta-làm cẩn thận chu
toàn nên nữ chủ của ta tuy có nội sân nhưng không
tỏ lộ, không phải không có. Vậy ta hãy thử thêm nữa
nữ chủ của ta!"

CHÁNH NGỮ                                          349

Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kali sáng hôm sau lại dậy trễ hơn nữa. Chư Tỷ-kheo, nữ chủ Vedehika nói với nữ tỳ Kali:

"– Này Kali!

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì?

"– Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì đâu?

"– Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm nay Ngươi dậy trễ!". Rồi phẫn nộ, không hoan hỷ, nàng cầm cái then gài cửa, đánh một cú trên đầu nữ tỳ khiến bể đầu. Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali, với đầu bể máu chảy, liền đi kể lể với các nhà láng giềng:

"– Hãy xem việc làm của nữ chủ hiền thục! Hãy
xem việc làm của nữ chủ nhu thuận! Hãy xem việc
làm của nữ chủ ôn hòa! Sao nữ chủ nói với nữ tỳ độc
nhất: "Hôm nay Ngươi dậy trễ", rồi phẫn nộ, bất
mãn, nàng cầm then gài cửa, đánh tôi một cú trên đầu
khiến bể đầu".

Chư Tỷ-kheo, sau một thời gian, tiếng đồn xấu sau đây được khởi lên về nữ chủ Vedehika: "Nữ chủ Vedehika là độc ác! Nữ chủ Vedehika là không nhu

CHÁNH NGỮ                                          350

thuận! Nữ chủ Vedehika là không ôn hòa!".

 Cũng vậy chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo hết sức
hiền lành, hết sức nhu thuận, hết sức ôn hòa trong
khi chưa bị những lời nói bất khả ý, xúc phạm. Và
chư Tỷ-kheo, chỉ khi nào Tỷ-kheo bị những lời nói
bất khả ý, xúc phạm, khi ấy vị ấy mới được xem là
hiền lành, mới được xem là nhu thuận, mới được
xem là ôn hòa.

 Chư Tỷ-kheo, Ta không gọi một Tỷ-kheo là dễ nói,
khi vị ấy dễ nói về các vật dụng như y áo, món ăn,
sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, khi vị ấy thành tựu
được tánh dễ nói. Vì sao vậy? Chư Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo ấy khi không được các vật dụng như y áo,
thức ăn, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, không còn
là dễ nói, không còn thành tựu tánh dễ nói.

 Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào tôn trọng Pháp, cung
kính Pháp, sùng kính Pháp trở thành dễ nói, thành
tựu tánh dễ nói, vị ấy Ta mới gọi là dễ nói. Do
vậy, này các Tỷ-kheo, hãy suy nghĩ: "Chỉ vì tôn
trọng Pháp, cung kính Pháp, sùng kính Pháp
chúng ta sẽ trở thành dễ nói, thành tựu tánh dễ
nói". Chư Tỷ-kheo, các Người phải học tập như
vậy.

CHÁNH NGỮ                                         351

Chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ mà các Người có thể dùng khi nói với các người khác:

 Đúng thời hay phi thời,
 Chơn thực hay không chơn thực,
 Nhu nhuyến hay thô bạo,
 Có lợi ích hay không lợi ích,
 Với từ tâm hay với sân tâm.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói đúng thời hay phi
thời.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói lời chơn thực hay nói
lời không chơn thực.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói lời nhu nhuyến hay
nói lời thô bạo.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói lời lợi ích hay nói lời
không lợi ích.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói với từ tâm hay với
sân tâm.

CHÁNH NGỮ                                         352

Chư Tỷ-kheo, ở tại đây, các Người cần phải học
tập như sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta
không biến nhiễm, chúng ta sẽ không thốt ra những
lời ác ngữ, chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với
tâm từ bi, với nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ
sống bao phủ người này với tâm câu hữu với từ. Và
với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng
khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại vô
biên, không hận, không sân". Chư Tỷ-kheo, như vậy
các Người cần phải học tập.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm xẻng
và thúng, nói như sau: "Tôi sẽ làm cho đất lớn này
không thành đất nữa", và người ấy đào chỗ này chỗ
kia, rải đất chỗ này chỗ kia, nhổ nước miếng chỗ này
chỗ kia, đi tiểu tiện chỗ này chỗ kia, với ý nghĩ:
"Ngươi trở thành không phải đất, Ngươi trở thành
không phải đất". Chư Tỷ-kheo, nghĩ thế nào? Người
ấy có thể làm cho đất lớn này trở thành không phải
đất chăng?

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Vì đất lớn
này thâm sâu và vô lượng, không dễ gì khiến cho đất
lớn này trở thành không phải đất, trước khi người ấy
bị mệt nhoài và bị thất bại.

– Cũng vậy, này chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn

CHÁNH NGỮ                                         353

ngữ này mà các Ông có thể nói với người khác: "Đúng thời hay phi thời... hay với sân tâm". Các Tỷ- kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói: "Đúng thời... hay với sân tâm". Các Tỷ-kheo, ở tại đây, các Ông cần phải học tập như sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận; chúng ta sẽ sống biến mãn người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới, với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân". Các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm màu
sơn, màu vàng, màu xanh sẫm hay màu đỏ tía. Người
ấy có thể nói như sau: "Ta sẽ viết các hình sắc trên
hư không này. Ta sẽ làm cho các hình sắc hiển hiện".
Các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy có thể
viết các hình sắc trên hư không và làm cho các hình
sắc hiển hiện được không?

– Bạch Thế Tôn, không thể được. Vì sao vậy?
Bạch Thế Tôn, hư không là vô sắc, không thể thấy
được. Ở đây, không dễ gì viết các hình sắc và làm
hình sắc hiển hiện, trước khi người ấy bị mệt nhoài
và bị thất bại.

CHÁNH NGỮ                                          354

– Cũng vậy, này Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ
này mà các Ông có thể nói với người khác: "Đúng
thời hay phi thời... hay với sân tâm... (như trên)... Và
với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng
khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô
biên, không hận, không sân". Chư Tỷ-kheo, các Ông
cần phải học tập như vậy.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm một bó
cỏ khô đang cháy và nói như sau: "Ta với bó cỏ khô
đang cháy này sẽ hâm nóng và đun sôi sông Hằng
này". Chư Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy,
với bỏ cỏ khô đang cháy có thể hâm nóng và đun sôi
sông Hằng được không?

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Bạch Thế
Tôn, vì sông Hằng thâm sâu và vô lượng, không dễ
gì với bó cỏ khô đang cháy có thể hâm nóng và đun
sôi sông Hằng được, trước khi người ấy mệt nhoài
và bị thất bại.

– Cũng vậy, này chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ này mà các Ông có thể nói với các người khác: "Đúng thời hay phi thời... hay với sân tâm". Chư Tỷ- kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói: "Đúng thời... hay với sân tâm... (như trên)... Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp

CHÁNH NGỮ                                             355

thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân". Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.

– Chư Tỷ-kheo, ví như một cái bị bằng da mèo,
đã được thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng
khắp, nhu nhuyến, như bông, không còn tiếng xì
tiếng xọp, và một người đến, cầm gậy hay cầm mẻ
sành và nói như sau: "Ta sẽ lấy cái gậy hay với cái
mẻ sành làm cho cái bị bằng da mèo này, đã được
thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu
nhuyễn, như bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp,
phát ra tiếng xì, tiếng xọp". Chư Tỷ-kheo, các Ông
nghĩ thế nào? Người ấy có thể, với cái gậy hay với
cái mẻ sành làm cho cái bị bằng da mèo này đã được
thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu
nhuyễn, như bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp,
phát ra tiếng xì, tiếng xọp được không?

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Bạch Thế
Tôn, cái bị bằng da mèo này đã được thuộc chín,
khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu nhuyễn, như
bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp, không dễ gì làm
cho cái bị ấy phát ra tiếng xì, tiếng xọp được, trước
khi người ấy bị mệt nhoài và bị thất bại.

– Cũng vậy, chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ

CHÁNH NGỮ                                          356

mà các Ông có thể dùng khi nói với các người khác: "Đúng thời hay phi thời, chơn thực, hay không chơn thực, nhu nhuyễn hay thô bạo, có lợi ích hay không lợi ích, với từ tâm hay với sân tâm". Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói đúng thời hay phi thời. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời chơn thực hay nói lời không chơn thực. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời nhu nhuyễn hay nói lời thô bạo. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời lợi ích hay nói lời không lợi ích. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói với từ tâm hay với sân tâm. Chư Tỷ- kheo, ở tại đây, các Ông cần phải học tập như sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm, chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ sống biến mãn người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân" Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.

Chư Tỷ-kheo, như những kẻ đạo tặc hạ liệt, dùng cưa hai lưỡi mà cưa tay, cưa chân; dầu vậy, nếu một ai ở đây khởi ý nhiễm loạn, người ấy do

CHÁNH NGỮ                                           357

vậy không phải là người thực hành giáo pháp của Ta.

Ở đây, chư Tỷ-kheo các Ông phải học tập như
sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến
nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ;
chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với
nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ sống bao phủ
người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này
là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với
tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận,
không sân". Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập
như vậy.

Và này chư Tỷ-kheo, nếu các Ông luôn luôn
suy tư lời dạy ví dụ cái cưa này, thì này các Tỷ-
kheo, các Ông có thấy loại ngôn ngữ nào, dầu tế nhị
hay thô bạo mà các Ông không kham nhẫn được
chăng?

– Bạch Thế Tôn, không.

– Chư Tỷ-kheo, do vậy, hãy luôn luôn suy tư lời dạy ví như cái cưa này, và các Ông sẽ được hạnh phúc an lạc lâu ngày.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

CHÁNH NGỮ                                          358

CHÁNH NGỮ   359

56     Người bất chánh và người chơn chánh - TIỂU Kinh MÃN NGUYỆT – 110 Trung III, 145

TIỂU KINH MÃN NGUYỆT (Culapunnama suttam) – Bài kinh số 110 – Trung III, 145

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, tại Pubbarama
(Đông Viên) Migaramatupasada (Lộc Mẫu Giảng
đường). Lúc bấy giờ trong ngày Bố-tát, ngày trăng
tròn, trong đêm trăm rằm, Thế Tôn đang ngồi giữa
trời, xung quanh có chúng Tỷ-kheo đoanh vây. Rồi
Thế Tôn nhìn chúng Tỷ-kheo đang yên lặng, hết sức
yên lặng và bảo các Tỷ-kheo:

 Này các Tỷ-kheo, một người bất chánh (asappurisa) có thể biết một người bất chánh: "Người bất chánh là vị này", hay không?

– Bạch Thế Tôn, không biết được.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Này các Tỷ-kheo

CHÁNH NGỮ                                         360

không thể có sự tình, không thể có sự kiện, một người bất chánh có thể biết một người bất chánh: "Người bất chánh là vị này."

Này các Tỷ-kheo, nhưng một người bất chánh có thể biết một người chơn chánh: "Người chơn chánh là vị này" hay không?

– Bạch Thế Tôn, không biết được

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Này các Tỷ-
kheo, không thể có sự tình, không thể có sự kiện
một người bất chánh có thể biết được một người
chơn chánh: "Người chơn chánh là vị này".

 Người bất chánh, này các Tỷ-kheo, là người đầy
đủ pháp bất chánh, giao du với người bất chánh,
suy tư như người bất chánh, tư lường như người
bất chánh, nói năng như người bất chánh, hành
động như người bất chánh, có tà kiến như người
bất chánh, bố thí như người bất chánh.

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh đầy đủ pháp bất chánh? Ở đây, này các
Tỷ-kheo, người bất chánh bất tín, vô tàm, vô quý,
nghe ít, biếng nhác, thất niệm, liệt tuệ. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là người bất chánh đầy đủ pháp
bất chánh.

CHÁNH NGỮ                                         361

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh giao du với những người bất chánh? Ở
đây, này các Tỷ-kheo, những vị Bà-la-môn nào
bất tín, vô tàm, vô quý, ít nghe, biếng nhác, thất
niệm, liệt tuệ, những vị ấy là bạn, là thân hữu với
người bất chánh ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là
người bất chánh giao du với người bất chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh suy tư như người bất chánh? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, người bất chánh suy nghĩ tự làm hại
mình, suy nghĩ làm hại người khác, suy nghĩ làm
hại cả hai. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người bất
chánh suy tư như người bất chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh tư lường như người bất chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người bất chánh tư lường tự làm
hại mình, tư lường làm hại người, tư lường làm
hại cả hai. Như vậy, này các Tỷ-kheo là người bất
chánh tư lường như người bất chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh nói năng như người bất chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người bất chánh nói lời nói láo,
nói lời hai lưỡi, nói ác khẩu, nói lời phù phiếm.
Như vậy này các Tỷ-kheo, là người bất chánh nói
năng như người bất chánh.

CHÁNH NGỮ                                          362

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh hành động như người bất chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người bất chánh sát sanh, lấy
của không cho, làm các tà hạnh trong các dục.
Như vậy, này các Tỷ-kheo là người bất chánh
hành động như người bất chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người bất
chánh có tà kiến như người bất chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người bất chánh có tà kiến như
sau: "Không có bố thí, không có lễ hy sinh, không
có tế tự, không có quả dị thục các nghiệp thiện ác,
không có đời này, không có đời khác, không có
cha, không có mẹ, không có loại hóa sanh. Ở đời,
không có những vị Sa-môn, những vị Bà-la-môn
chánh hướng, chánh hạnh đã tự mình chứng đạt
với thượng trí đời này và đời khác, và truyền dạy
lại".. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người bất
chánh có tà kiến như người bất chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người bất chánh
bố thí như người bất chánh? Ở đây, này các Tỷ-
kheo, người bất chánh bố thí một cách vô lễ, bố
thí không phải tự tay, bố thí không có suy tư kỹ
lưỡng, bố thí những vật không cần dùng, bố thí
không nghĩ đến tương lai. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, là người bất chánh bố thí như người bất
chánh.

CHÁNH NGỮ                                          363

 Này các Tỷ-kheo, người bất chánh ấy, đầy đủ
pháp bất chánh như vậy, giao du với người bất
chánh như vậy, suy tư như người bất chánh như
vậy, tư lường như người bất chánh như vậy, nói
năng như người bất chánh như vậy, hành động
như người bất chánh như vậy, có tà kiến như
người bất chánh như vậy, bố thí như người bất
chánh như vậy, sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cảnh giới của những người
bất chánh.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là cảnh giới của những người bất chánh? Địa ngục hay là bàng sanh.

 Này các Tỷ-kheo, một người chơn chánh có thể biết được một người chơn chánh: "Người chơn chánh là vị này" hay không?

– Thưa biết được, bạch Thế Tôn.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Sự tình này xảy ra là người chơn chánh có thể biết được người chơn chánh: "Người chơn chánh là vị này".

Nhưng này các Tỷ-kheo, người chơn chánh có thể biết được người bất chánh: "Người bất chánh là vị này" hay không?

CHÁNH NGỮ                                       364

– Thưa biết được, bạch Thế Tôn.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Này các Tỷ- kheo, có sự tình này là người chơn chánh có thể biết được người bất chánh: "Người bất chánh là vị này".

 Này các Tỷ-kheo, người chơn chánh đầy đủ
Chánh pháp, giao du với các bậc chơn chánh, suy
nghĩ như các bậc chơn chánh, tư lường như các
bậc chơn chánh, nói năng như bậc chơn chánh,
hành động như bậc chơn chánh, có chánh kiến như
bậc chơn chánh, bố thí như bậc chơn chánh.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chơn chánh
đầy đủ Chánh pháp? Ở đây, này các Tỷ-kheo,
người chơn chánh có lòng tin, có lòng tàm, có
lòng quý, có nghe nhiều, có tinh cần, tinh tấn, có
chánh niệm, có trí tuệ. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
là người chơn chánh đầy đủ những Chánh pháp.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chơn chánh
giao du với các bậc chơn chánh? Ở đây, này các
Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có
lòng tin, có lòng tàm, có lòng quý nghe nhiều, tinh
cần, tinh tấn, chánh niệm, có trí tuệ, những vị ấy
là bạn, là thân hữu của vị chơn chánh ấy. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là người chơn chánh giao du với
các bậc chơn chánh.

CHÁNH NGỮ                                          365

 Và này, các Tỷ-kheo, như thế nào là người chơn
chánh suy tư như người chơn chánh? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, người chơn chánh không suy nghĩ tự
làm hại mình, không suy nghĩ làm hại người khác,
không suy nghĩ làm hại cả hai. Như vậy, này các
Tỷ-kheo là người chơn chánh suy tư như người
chơn chánh.
 Và này, các Tỷ-kheo, như thế nào là người chơn
chánh tư lường như người chơn chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người chơn chánh không tư
lường tự làm hại mình, không tư lường làm hại
người khác, không tư lường làm hại cả hai. Như
vậy, này các Tỷ-kheo là người chơn chánh tư
lường như người chơn chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là người chơn
chánh nói năng như người chơn chánh? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người chơn chánh từ bỏ không
nói láo, từ bỏ không nói hai lưỡi, từ bỏ không nói
ác khẩu, từ bỏ không nói phiếm luận. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là người chơn chánh nói năng
như người chơn chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chơn chánh
hành động như người chơn chánh? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, người chơn chánh từ bỏ sát sanh, từ
bỏ lấy của không cho, từ bỏ làm các tà hạnh trong
dâm dục. Như vậy, này các Tỷ-kheo là người chơn

CHÁNH NGỮ                                         366

chánh hành động như người chơn chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chơn chánh
có chánh kiến như bậc chơn chánh? Ở đây, này
các Tỷ-kheo, người chơn chánh có chánh kiến như
sau: "Có bố thí, có lễ hy sinh, có tế tự, có quả dị
thục các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời khác,
có cha, có mẹ, có loại hóa sanh. Ở đời có những
vị Sa-môn, những vị Bà-la-môn chánh hướng,
chánh hạnh, đã tự mình chứng đạt với thượng trí
đời này và đời khác, và truyền dạy lại. Như vậy,
này các Tỷ-kheo là người chơn chánh có chánh
kiến như người chơn chánh.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người chơn chánh
bố thí như người chơn chánh? Ở đây, này các
Tỷ-kheo, người chơn chánh bố thí một cách lễ độ,
bố thí với tự tay, bố thí có suy tư kỹ lưỡng, bố thí
những vật cần dùng, bố thí có nghĩ đến tương lai.
Như vậy, này các Tỷ-kheo là người chơn chánh
bố thí như người chơn chánh.

 Này các Tỷ-kheo, người chơn chánh ấy, đầy đủ
Chánh pháp như vậy, giao du với người chơn
chánh như vậy, suy tư như người chơn chánh
như vậy, tư lường như người chơn chánh như
vậy, nói năng như người chơn chánh như vậy,
hành động như người chơn chánh như vậy, có

CHÁNH NGỮ                                           367

chánh kiến như người như người chơn chánh
như vậy, bố thí như người chơn chánh như vậy,
sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào
cảnh giới của những người chơn chánh.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là cảnh giới của những người chơn chánh? Đại tánh của chư Thiên hay đại tánh của loài Người.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

CHÁNH NGỮ                                      368

57      Người có khả năng nói chuyện không - Kinh CÁC VẤN ĐỀ ĐƯỢC NÓI ĐẾN – Tăng I, 355

CÁC VẤN ĐỀ ĐƯỢC NÓI ĐẾN – Tăng I, 355
1. - Này các Tỷ-kheo, có ba vấn đề này được nói đến.
Thế nào là ba?
- Có thể nói về quá khứ, nói rằng: "Như vậy đã
xảy ra trong thời quá khứ.
- Có thể nói về tương lai, nói rằng: "Như vậy sẽ
xảy ra trong thời tương lai".
- Có thể nói về hiện tại, nói rằng: "Như vậy đang
xảy ra trong thời hiện tại".
2. Với sự thảo luận, một người có thể biết được là
có khả năng nói chuyện hay không có khả năng.
Nếu người nào, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi một
câu:
- Không trả lời một cách dứt khoát một câu hỏi
cần phải trả lời dứt khoát,
- Không trả lời một cách phân tích một câu hỏi
cần phải trả lời một cách phân tích,

CHÁNH NGỮ                                         369

- Không trả lời với một câu hỏi ngược lại một
câu hỏi cần phải trả lời với một câu hỏi ngược
lại,
- Không có gạt qua một bên một câu hỏi cần phải
gạt qua một bên.
 Như vậy, này các Tỷ-kheo, một người như vậy
không có khả năng để thảo luận.
Nếu người nào, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi một
câu:
- Trả lời dứt khoát một câu hỏi cần phải trả lời
dứt khoát,
- Trả lời một cách phân tích một câu hỏi cần
phải trả lời một cách phân tích,
- Trả lời với một câu hỏi ngược lại một câu hỏi
cần phải trả lời với một câu hỏi ngược lại,
- Gạt qua một bên một câu hỏi cần phải gạt qua
một bên.
 Như vậy, này các Tỷ-kheo, một người như vậy
có khả năng để thảo luận.
3. Với sự thảo luận, một người có thể biết được là có
khả năng thảo luận hay không có khả năng thảo luận.
Nếu một người, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi một
câu,:
- Không xác nhận là đúng hay không đúng,

CHÁNH NGỮ                                          370

- Không xác nhận là một giả thuyết,
- Không xác nhận là quan điểm của bậc trí,
không xác nhận là sở hành thường làm.
 Nếu là như vậy, này các Tỷ-kheo, người ấy
không có khả năng thảo luận.
Nếu một người, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi một
câu,
- Xác nhận là đúng hay không đúng,
- Xác nhận là một giả thuyết,
- Xác nhận là quan điểm của bậc trí, xác nhận
là sở hành thường làm.
 Nếu là như vậy, này các Tỷ-kheo, người ấy có
khả năng thảo luận.
4. Với sự thảo luận, một người có thể biết được là có
khả năng thảo luận hay không có khả năng thảo luận.
Nếu một người này, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi
một câu,
- Tránh câu hỏi ấy với một câu hỏi khác,
- Hướng câu chuyện ra ngoài (vấn đề),
- Bày tỏ sự phẫn nộ, sân, hận, bất mãn.
 Nếu là như vậy, này các Tỷ-kheo, người này
không có khả năng thảo luận.

CHÁNH NGỮ                                          371

Nếu một người, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi một
câu,
- Không tránh câu hỏi ấy với một câu hỏi khác,
- Không hướng câu chuyện ra ngoài (vấn đề),
- Không bày tỏ sự phẫn nộ, sân, hận, bất mãn.
 Nếu là như vậy, này các Tỷ-kheo, người này có
khả năng thảo luận.
5. Với sự thảo luận, một người có thể biết được là có
khả năng thảo luận hay không có khả năng thảo luận.
- Nếu một người, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi
một câu, lại mắng chửi, đánh đập, nhạo báng,
chụp lấy chỗ sơ hở. Nếu là như vậy, này các
Tỷ-kheo, người này có không khả năng thảo
luận.
- Nếu một người, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi
một câu, không mắng chửi, không đánh đập,
không nhạo báng, không chụp lấy chỗ sơ hở.
Nếu là như vậy, này các Tỷ-kheo, người này có
khả năng thảo luận.
6. Với sự thảo luận, có thể biết được một người có
duyên hay không có duyên.
- Không có lóng tai, là không có duyên.
- Có lóng tai là có duyên.

CHÁNH NGỮ                                          372

Người có duyên thắng tri một pháp, biến tri một
pháp, từ bỏ một pháp, chứng đắc một pháp. Do thắng
tri một pháp, biến tri một pháp, từ bỏ một pháp,
chứng đắc một pháp, vị ấy cảm thấy chánh giải thoát.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là lợi ích của thảo luận,
như vậy là lợi ích của đàm luận, như vậy là lợi ích có
duyên, như vậy là lợi ích nghe lời khuyên, tức là tâm
giải thoát không có chấp thủ.
7. Nói chuyện với hiềm thù,
Thiên chấp và kiêu mạn,
Nghịch lại đức bậc Thánh,
Bới móc lỗi lầm nhau;
Thích nghe nói xấu người,
Người lầm, người bối rối,
Người bị thua, bị hại.
Bậc Thánh không làm vậy.

Nếu muốn cùng đàm luận,
Bậc hiền biết thời gian,
Câu chuyện của bậc Thánh,
Liên hệ pháp, pháp nghĩa,
Người có trí nói chuyện,
Không hiềm thù, kiêu mạn,
Với tâm không chấp trước,
Không hiềm hận, độc đoán,
Không để tâm lơ đãng,
Nói lên với chánh trí.

CHÁNH NGỮ                                           373

Hoan hỷ lời khéo nói,
Không vui lời vụng về,
Không học cách chỉ trích,
Không chụp sơ hở người,
Không nhiếc mắng, đánh đập,
Không nói lời vu vơ,
Lời nói của bậc Thánh,
Vừa dạy, vừa hoan hỷ.
Như vầy bậc Thánh nói,
Như vầy Thánh luận đàm,
Bậc trí biết rõ vậy,
Nói lời thật khiêm tốn.

CHÁNH NGỮ                            374

58    Như Lai có bao giờ nói lời 2 nghĩa không - Kinh BA LÊ – 24 Trường II, 269

KINH BA LÊ – Bài kinh số 24 – Trường II, 269

1. Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở giữa bộ lạc Malla (Mạt la), tại Anupiya (A dật di), một thành của bộ lạc Mallà. Lúc bấy giờ, Thế Tôn đắp y vào buổi sáng, cầm y bát vào thành Anupiya để khất thực. Rồi Thế Tôn tự nghĩ: "Thật là quá sớm để vào thành Anupiya khất thực. Ta hãy đến tịnh xá của du sĩ Bhaggava và thăm vị này." Thế Tôn liền đi đến tịnh xá du sĩ Bhaggava.

2. Rồi du sĩ Bhaggava bạch Thế Tôn:

- Thế Tôn hãy đến gần! Xin chào đón Thế Tôn. Đã lâu, Thế Tôn mới có dịp đến đây. Mời Thế Tôn ngồi, đây là chỗ ngồi đã soạn sẵn!

Thế Tôn ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, và du sĩ Bhaggava lấy một ghế ngồi khác thấp hơn rồi ngồi

CHÁNH NGỮ                                        375

xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, du sĩ Bhaggava bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, ngày xưa và nhiều ngày xưa nữa,
Sunakkhatta (Thiện Tịnh) thuộc bộ lạc Licchavi (Ly
xa tử) đến con và nói như sau: "Này Bhaggava, nay
tôi từ bỏ Thế Tôn! Nay tôi không sống dưới sự chỉ
dẫn của Thế Tôn nữa." Bạch Thế Tôn, sự việc có
phải như Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi nói hay
không?

- Này Bhaggava, sự việc thật như Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi đã nói:

3. Này Bhaggava, thuở xưa và rất xa xưa,
Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi đến thăm Ta. Sau
khi đến, đảnh lễ Ta và ngồi xuống một bên. Này
Bhaggava, Sumakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi bạch
với Ta: "Bạch Thế Tôn, nay con xin từ bỏ Thế Tôn.
Bạch Thế Tôn, nay con không sống dưới sự chỉ dẫn
của Thế Tôn nữa."

Này Bhaggava, khi nghe nói vậy, Ta nó với Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi:

"- Này Sunakkhatta, Ta có nói với Ngươi: "Này Sunakkhatta, hãy đến đây sống dưới sự chỉ dẫn của Ta" chăng?

CHÁNH NGỮ                                        376

"- Bạch Thế Tôn, không!

"- Hay Ngươi có nói với Ta: "Bạch Thế Tôn, con sẽ sống dưới sự chỉ dẫn của Thế Tôn" chăng?

"- Bạch Thế Tôn, không!

"- Này Sunakkhatta, Ta không nói: "Này
Sunakkhatta, hãy đến đây và sống dưới sự chỉ dẫn
của Ta", và Ngươi cũng không nói với Ta: "Bạch Thế
Tôn, con sẽ sống dưới sự chỉ dẫn của Thế Tôn". Này
kẻ ngu kia, như vậy thời Ngươi là ai và Ta là ai mà
Ngươi nói chuyện từ bỏ? Này kẻ ngu kia, hãy thấy
sự lỗi lầm của Ngươi như vậy là thế nào!

-------------------------------------------------

4. "- Bạch Thế Tôn, nhưng Thế Tôn không khiến cho con chứng được các pháp thượng nhân thần thông.

"- Này Sunakkhatta, Ta có nói với Ngươi: "Này
Sunakkhatta, hãy đến đây và sống dưới sự chỉ dẫn
của Ta! Ta sẽ khiến cho Ngươi chứng được các pháp
thượng nhân thần thông" chăng?

"- Bạch Thế Tôn, không!

"- Ngươi có nói với Ta: "Bạch Thế Tôn, con sẽ sống

CHÁNH NGỮ                                           377

dưới sự chỉ dẫn của Thế Tôn. Thế Tôn sẽ khiến cho con chứng được các pháp thượng nhân thần thông" chăng?

"- Bạch Thế Tôn, không!

"- Này Sunakkhatta, Ta không nói với Ngươi: "Này
Sunakkhatta, hãy đến đây và sống dưới sự chỉ dẫn
chủ Ta, Ta sẽ khiến cho Ngươi chứng được các pháp
thượng nhân thần thông; Ngươi cũng không nói với
Ta: "Bạch Thế Tôn, con sẽ sống dưới sự chỉ dẫn của
Thế Tôn, và Thế Tôn sẽ khiến cho con chứng được
các pháp thượng nhân thần thông." Này kẻ ngu kia,
như vậy thời Ngươi là ai và Ta là ai mà Ngươi nói
chuyện từ bỏ.

Này Sunakkhatta, Ngươi nghĩ thế nào? Các pháp
thượng nhân thần thông có thực hiện hay không thực
hiện, nhưng mục đích mà Ta thuyết giảng Chánh
pháp là đưa người thực hành đến chỗ tận diệt khổ
đau, có phải như vậy không?

"- Bạch Thế Tôn, các pháp thượng nhân thần thông
có thực hiện hay không thực hiện, nhưng mục đích
mà Thế Tôn thuyết giảng Chánh pháp là đưa người
thực hành đến chỗ tận diệt khổ đau, chính thật là như
vậy!

CHÁNH NGỮ                                          378

"- Này Sunakkhatta, các pháp thượng nhân thần
thông có thực hiện hay không thực hiện, nhưng mục
đích mà Ta thuyết giảng Chánh pháp là đưa người
thực hành đến chỗ tận diệt khổ đau. Này
Sunakkhatta! như vậy thời các pháp thượng nhân
thần thông là gì mà cần phải thực chứng? Này kẻ ngu
kia, hãy thấy lỗi lầm của Ngươi như vậy là như thế
nào!

----------------------------------------------------------

5. "- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn không giải thích cho con khởi nguyên của thế giới.

"- Này Sunakkhatta, Ta có nói với Ngươi: "Này
Sunakkhatta, hãy đến đây và sống dưới sự chỉ dẫn
của Ta. Ta sẽ giải thích cho Ngươi khởi nguyên của
Thế giới" chăng?

"- Bạch Thế Tôn, không!

"- Này Sunakkhatta, Ngươi có nói với Ta: "Bạch Thế
Tôn, con sẽ sống dưới sự chỉ dẫn của Thế Tôn, rồi
Thế Tôn sẽ giải thích cho con khởi nguyên của thế
giới" chăng?

"- Bạch Thế Tôn, không!

CHÁNH NGỮ                                                    379

"- Này Sunakkhatta, như vậy Ta không nói với
Ngươi: "Này Sunakkhatta, hãy đến đây và sống dưới
sự chỉ dẫn của Ta. Ta sẽ giải thích cho Ngươi khởi
nguyên của thế giới." Ngươi cũng không nói với Ta:
"Bạch Thế Tôn, con sẽ sống dưới sự chỉ dẫn của Thế
Tôn, rồi Thế Tôn sẽ giải thích cho con khởi nguyên
của thế giới." Này kẻ ngu kia, sự kiện là như vậy,
thời Ngươi là ai và Ta là ai mà Ngươi nói chuyện từ
bỏ?

Này Sunakkhatta, Ngươi nghĩ thế nào? Khởi nguyên
của thế giới có giải thích hay không giải thích, nhưng
mục đích mà Ta thuyết giảng Chánh pháp là đưa
người thực hành đến chỗ tận diệt khổ đau, có phải
như vậy không?

"- Bạch Thế Tôn, khởi nguyên của thế giới có giải
thích hay không giải thích, mục đích mà Thế Tôn
thuyết giảng Chánh pháp là đưa người thực hành đến
chỗ tận diệt khổ đau, chính thật là như vậy.

"- Này Sunakkhatta, khởi nguyên của thế giới có giải thích hay không giải thích, mục đích của Thế Tôn thuyết giảng Chánh pháp là đưa người thực hành đến chỗ tận diệt khổ đau. Này Sunakkhatta, như vậy thời giải thích về khởi nguyên thế giới có ích lợi gì cho Ngươi? Này kẻ ngu kia, hãy thấy sự lỗi lầm của

CHÁNH NGỮ                                           380

Ngươi như vậy là thế nào!

6. "- Này Sunakkhatta, dưới nhiều phương diện Ngươi đã nói lời tán thán Ta tại làng Vajji: "Như vậy, Thế Tôn là bậc A la hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn." Này Sunakkhatta, như vậy dưới nhiều phương diện, Ngươi đã nói lời tán thán Ta tại làng Vajji.

"Này Sunakkhatta, dưới nhiều phương diện, Ngươi
nói lời tán thán Pháp tại làng Vajji: "Chánh pháp
được Thế Tôn khéo thuyết giảng, thiết thực hiện tại,
vượt ngoài thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, chỉ người có trí mới thâm hiểu." Này
Sunakkhatta, như vậy dưới nhiều phương diện,
Ngươi tán thán Chánh pháp tại làng Vajji.

"Này Sunakkhatta, dưới nhiều phương diện, Ngươi đã tán thán Tăng tại làng Vajji: "Chư Tăng đệ tử của Thế Tôn khéo tu tập về chánh chơn, chư Tăng đệ tử của Thế Tôn khéo tu tập về Chánh trực, chư Tăng đệ tử của Thế Tôn khéo tu tập về khuôn phép, chư Tăng đệ tử của Thế Tôn khéo tu tập về chánh hạnh, tức là bốn đôi tám chúng. Chư Tăng đệ tử của Thế Tôn này đáng được kính trọng, đáng được cung kính, đáng được cúng dường, đáng được chấp tay cúi chào, vì là

CHÁNH NGỮ                                           381

phước điền tối thượng ở đời". Này Sunakkhatta, như vậy dưới nhiều phương diện, Ngươi tán thán Tăng tại làng Vajji.

"Này Sunakkhatta, Ta nói cho Ngươi biết; này
Sunakkhatta Ta tin cho Ngươi biết; sẽ có lời luận bàn
về Ngươi như sau: "Sunakkhatta, thuộc bộ lạc
Licchavi không thể sống phạm hạnh dưới sự hướng
dẫn của Sa môn Gotama. Vì không kham nổi, nên
từ bỏ tu học trở về với đời sống thấp kém". Này
Sunakkhatta, sẽ có lời luận bàn về Ngươi như vậy.

Này Bhaggava, như vậy Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi dầu được Ta nói vậy, từ bỏ pháp luật này, như người phải rớt vào đọa xứ, địa ngục.

-------------------------------------------------------

7. Này Bhaggava, một thời Ta ở bộ lạc Bumu, tại thị trấn của bộ lạc Bumu tên là Uttaraka. Này Bhaggava, rồi buổi sáng Ta đắp y, cầm y bát cùng với Sa di Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi theo sau, vào thị trấn Uttaraka khất thực. Lúc bấy giờ, lõa thể Korakkhattiya, tu theo hạnh chó đi bốn chân, bò lết trên đất, lấy miệng mà ăn đồ cứng hay đồ ăn mềm.

Này Bahaggava, Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi thấy lõa thể Korakkhattiya tu theo hạnh chó, đi bốn

CHÁNH NGỮ                                                 382

chân, bò lết trên đất, lấy miệng ăn đồ cứng hay đồ ăn mềm.

Này Bhaggava, Ta biết được tâm tư của Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi với tâm tư của Ta và Ta nói với ông ta như sau:

"- Này kẻ ngu kia, có phải Ngươi vẫn tự nhận Ngươi là Thích Tử không?

"- Bạch Thế Tôn, sao Thế Tôn lại nói: "Này kẻ ngu kia, có phải Ngươi tự nhân Ngươi là Thích Tử không"?

"- Này Sunakkhatta, có phải Ngươi, sau khi thấy lõa
thể Korakkhattiya tu theo hạnh chó, đi bốn chân bò
lết trên đất, lấy miệng mà ăn đồ ăn cứng hay đồ ăn
mềm, liền suy nghĩ: "Thật tốt đẹp thay vị A la hán Sa
môn đi bốn chân, bò lết trên đất, lấy miệng mà ăn đồ
ăn cứng hay đồ ăn mềm"?

"- Bạch Thế Tôn có vậy. Bạch Thế Tôn, sao Thế Tôn lại ganh ghét với một bị A la hán?

"- Này kẻ ngu kia, Ta đâu có ganh ghét với một vị A la hán? Chính Ngươi tự sinh ác tà kiến ấy, hãy bỏ nó đi. Chớ để tự mình lâu ngày bị khổ đau thiệt hại.

CHÁNH NGỮ                                          383

Này Sunakkhtta, lõa thể Korakkhattiya mà Ngươi nghĩ là tốt đẹp, là vị Sa môn, sau bảy ngày sẽ bị trúng thực mà chết, sau khi chết sẽ tái sanh thuộc loại Kàlakanjà, một trong loại Asura thấp kém nhất. Sau khi chết, nó sẽ bị quăng trong nghĩa địa đặt trên đống cỏ Bìrana. Này Sunakkhatta, nếu Ngươi muốn, hãy đến hỏi lõa thể Korakkhattiya như sau: "Này bạn Korakkhattiya, bạn có biết bạn thác sanh cảnh giới nào không?" Này Sunakkhatta, sự kiện này có thể xảy ra, lõa thể Korakkhatta ấy có thể trả lời với Ngươi: "Này bạn Sunakkhatta, tôi biết cảnh giới thác sanh của tôi. Tôi sẽ thác sanh thuộc loại Kàlakanjà, một trong loại Asura thấp kém nhất".

8. Này Bhaggava, Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi, đi đến loã thể Korakkhattiya và nói:

" - Này bạn Korakkhattiya, Sa-môn Gotama có nói như sau: "Loã thể Korakkhattiya sau bảy ngày trúng thực mà chết, sau khi chết sẽ tái sanh thuộc loại Kàlakanjà, một trong loại Asura thấp kém nhất. Sau khi chết, ông ta sẽ bị quăng trong nghĩa địa, đặt trên đống cỏ Birana". Này Bạn Korakkhattiya, vậy Bạn hãy ăn cho có tiết độ, vậy Bạn hãy uống cho có tiết độ, để lời nói của Sa môn Gotama trở thành nói láo."

Này Bhaggava, vì không tin tưởng Như Lai,

CHÁNH NGỮ                                           384

Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi đếm từng ngày một cho đến bảy ngày. Nhưng này Bhaggava, lõa thể Korakkhattiya sau bảy ngày bị trúng thực mà chết. Sau khi chết, bị tái sanh thuộc loại Kàlakanjà, một trong loại Asura thấp kém nhất. Sau khi chết, ông ta bị quăng trong nghĩa địa, đặt trên đống cỏ Birana.

9. Này Bhaggava, Sunakkhatta được nghe: "Lõa thể
Korakkhattiya bị trúng thực chết, quăng trong nghĩa
địa, đặt trên đống cỏ Birana." Này Bhaggava,
Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi liền đi đến đống
cỏ Birana tại nghĩa địa, đến lõa thể Korakkhattiya,
lấy tay đánh ba lần và hỏi:

"- Này bạn Korakkhattiya, Bạn có biết cảnh giới thác sanh của Bạn không?"

Này Bhaggava, lõa thể Korakkhattiya lấy tay xoa lưng và ngồi dậy:

"- Này bạn Sunakkhatta, tôi biết cảnh giới thác sanh
của tôi. Tôi thác sanh thuộc loại Kàlakanjà, một
trong loại Asura thấp kém nhất." Sau khi nói xong,
ông ta ngã ngữa xuống.

10. Này Bhaggava, rồi Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi đến Ta, đảnh lễ và ngồi xuốn một bên. Này Bhaggava, Ta nói với Sunakkhatta, thuộc bộ lạc

CHÁNH NGỮ                                         385

Licchavi đang ngồi một bên:

"- Này Sunakkhatta, Ngươi nghĩ thế nào? Điều Ta nói với Người về lõa thể Korakkhattiya, có phải sự việc xảy ra như Ta nói không, hay là khác?

"- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã nói với con lề lõa thể Korakkhattiya như thế nào, sự việc xảy ra như Thế Tôn nói, không phải khác!

"- Này Sunakkhatta, Ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, thời có phải pháp thượng nhân thần thông đã được thực hiện có phải không?

"- Bạch Thế Tôn, sự kiện là như vậy, chắc chắn là pháp thượng nhân thần thông đã được thực hiện.

"- Vậy này kẻ ngu kia, như vậy là pháp thượng nhân thần thông đã được Ta thực hiện, thế mà Ngươi nói: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn không thực hiện pháp thượng nhân thần thông cho con." Này kẻ ngu kia, hãy thấy sự lỗi lầm của Ngươi như vậy là thế nào!"

Này Bhaggava, như vậy Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi được Ta nói như vậy, từ bỏ pháp luật này, như người phải rơi vào đọa xứ, địa ngục.

--------------------------------------------------------------

CHÁNH NGỮ                                                   386

11. Này Bhaggava, một thời, Ta trú tại Vesàli (Tỳ xá
ly), rừng Đại Lâm, ở Trùng Các giảng đường. Lúc
bấy giờ, lõa thể Kandaramasuka ở tại Vesàli được
sự cúng dường tối thượng, được xưng danh tối
thượng tại làng Vajji. Vị này có phát nguyện tuân
theo bảy giới hạnh:

- "Trọn đời, ta theo hạnh lõa thể, không mặc
quần áo;
- Trọn đời, ta sống phạm hạnh, không có hành
dâm;
- Trọn đời ta tự nuôi sống với rượu và thịt, không
phải với cháo cơm;
- Ta không bao giờ đi quá tháp Udana phía Đông
thành Vesàli;
- Ta không bao giờ đi quá tháp Gotamaka, phía
Nam thành Vesàli;
- Ta không bao giờ đi quá tháp Sattamba, phía
Tây thành Vesà;
- Ta không bao giờ đi quá tháp Bahuputta, phía
Bắc thành Vesàli."

Vị này, nhờ tuân theo bảy giới hạnh này mà được sự cúng dường tối thượng, được danh xưng tối thượng tại làng Vajji.

CHÁNH NGỮ                                         387

12. Này Bhaggava, rồi Sunakkhatta, thuộc bộ lạc
Licchavi đi đến lõa thể Kandaramasuka và hỏi câu
hỏi; lõa thể Kandaramasuka khi bị hỏi như vậy,
không theo dõi câu hỏi, vì không theo dõi, nên tỏ ra
tức tối, giận dữ, phật ý. Này Bhaggava, rồi
Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi suy nghĩ:
"Chúng ta có thể trở thành chống đối vị A-la-hán Sa-
môn tốt đẹp này. Hãy giữ đừng có gì xảy ra khiến
chúng ta có thể bất lợi đau khổ lâu đời."

13. Này Bhaggava, rồi Sunakkhata, thuộc bộ lạc
Licchavi đi đến Ta, đảnh lễ và ngồi xuống một bên.
Này Bahaggava, Ta nói với Sunakkhatta, thuộc bộ
lạc Licchavi đang ngồi một bên:

- Này kẻ ngu kia, Ngươi vẫn tự nhận Ngươi là Thích tử không?

- Bạch Thế Tôn, sao Thế Tôn lại nói với con như vậy: Này kẻ ngu kia, Ngươi vẫn tự nhận Ngươi là Thích tử không?

- Này Sunakkhatta, có phải Ngươi đã đi đến lõa thể Kandaramasuka và hỏi câu hỏi? Lõa thể Kandaramasuka khi được Ngươi hỏi như vậy, không theo dõi câu hỏi; vì không theo dõi nên tỏ ra tức tối, giận dữ, phật ý. Rồi tự nghĩ: "Chúng ta có thể trở thành chống đối vị A la hán, Sa môn tốt đẹp này. Hãy

CHÁNH NGỮ                                           388

giữ đừng có có gì xảy ra khiến chúng có thể bất lợi đau khổ lâu đời!

- Bạch Thế Tôn có vậy. Bạch Thế Tôn, sao Thế Tôn lại ganh ghét với một vị A la hán?

- Này kẻ ngu kia, Ta đâu có ganh ghét với một vị A la hán! Chính Ngươi tự sanh ác tà kiến ấy, hãy từ bỏ nó đi. Chớ để mình lâu ngày bị thiệt hại đau khổ!

Này Sunakkhatta, lõa thể Kandaramasuka mà Ngươi
nghĩ là vị A la hán, là vị Sa môn tốt đẹp, không bao
lâu sẽ sống mặc áo và lập gia đình, sẽ ăn cơm cháo,
sẽ đi vượt quá các tháp ở Vesàli và sẽ chết mất hết
cả danh xưng.

Này Bhaggava, lõa thể Kandaramasuka, không bao
lâu sống mặc áo và lập gia đình, ăn dùng cơm cháo,
đi vượt quá các tháp ở Vesàli và bị chết mất hết cả
danh xưng.

14. Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi được nghe tin
lõa thể Kandaramasuka không bao lâu sống mặc áo
và lập gia đình, ăn dùng cơm cháo, đi vượt quá các
tháp ở Vesàli và bị chết mất hết danh xưng. Này
Bhaggava, rồi Sunakkhatta đi đến chỗ Ta ở, sau khi
đến đảnh lễ Ta và ngồi xuống một bên. Này
Bhaggava, và Ta nói với Sunakkhatta thuộc bộ lạc

CHÁNH NGỮ                                         389

Licchavi đang ngồi một bên:

- Này Sunakkhatta, Ngươi nghĩ thế nào? Điều Ta nói với Ngươi về lõa thể Kandaramasuka có phải sự việc xảy ra như Ta nói không, hay là khác?

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã nói với con về lõa thể Kandaramasuka như thế nào, sự việc xảy ra như Thế Tôn nói, không phải khác.

- Này Sunakkhatta, Ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, thời có phải là pháp thượng nhân thần thông đã được thực hiện, có phải không?

- Bạch Thế Tôn, sự kiện là như vậy, chắc chắn là pháp thượng nhân thần thông đã được thực hiện.

- Vậy này kẻ ngu kia, như vậy là pháp thượng nhân
thần thông đã được Ta thực hiện, thế mà Ngươi nói:
"Bạch Thế Tôn, Thế Tôn không thực hiện pháp
thượng nhân thần thông cho con." Này kẻ ngu kia,
hãy thấy rõ sự lỗi lầm của Ngươi như vậy là như thế
nào"!

Này Bhaggava, như vậy Sunakkhtta, thuộc bộ lạc Licchavi được Ta nói như vậy, từ bỏ luật này, như người phải rơi vào đọa xứ địa ngục.

CHÁNH NGỮ                                         390

----------------------------------------------------------

15. Này Bhaggava, một thời Ta trú ở Vesàli, rừng
Đại Lâm, tại Trùng Các giảng đường. Lúc bấy giờ,
lõa thể Patikaputta sống ở Vesàli, được cúng
dường tối thượng, được danh xưng tối thượng ở làng
Vajji. Trong các buổi họp ở Vesàli, ông ta thường
tuyên bố như sau:

"Sa môn Gotama là người có trí, ta cũng là người có
trí. Người có trí có thể trình bày pháp thượng nhân
thần thông của mình, nhờ trí lực của mình. Nếu Sa
môn Gotama chịu đi nửa đường, ta chịu di nửa
đường. Và hai chúng ta có thể thực hiện pháp thượng
nhân thần thông ở tại đây. Nếu Sa môn Gotama thực
hiện một pháp thượng nhân thần thông, thời ta sẽ
thực hiện hai pháp. Nếu Sa môn Gotama thực hiện
bốn pháp thượng nhân thần thông, thời ta sẽ thực
hiện tám pháp. Như vậy Sa môn Gotama thực hiện
bao nhiều pháp thần thông thời ta sẽ thực hiện gấp
hai lần."

16. Này Bhaggava, Sunakkhatta, thuộc bộ lạc
Licchavi đã đến Ta, sau khi đến, đảnh lễ Ta và ngồi
xuống một bên. Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi
bạch với Ta:

"- Bạch Thế Tôn, lõa thể Patikaputta (Ba kê tử) sống

CHÁNH NGỮ                                                    391

ở Vesàli, được cúng dường tối thượng, được danh
xưng tối thượng ở làng Vajji. Trong buổi họp ở
Vesàli, thường tuyên bố như sau: "Sa môn Gotama
là người có trí, ta cũng là người có trí. Người có trí
có thể trình bày pháp thượng nhân thần thông nhờ
trí lực của mình. Nếu Sa môn Gotama chịu đi nửa
đường, ta chịu đi nửa đường. Và hai chúng ta có thể
thực hiện pháp thần thông ở tại đây. Nếu Sa môn
Gotama có thể thực hiện một pháp thượng nhân thần
thông... thời ta sẽ thực hiện gấp hai lần."

Này Bhaggava, khi nghe nói vậy, Ta nói với Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi:

"- Này Sunakkhatta, lõa thể Patikaputta không có thể
đến gặp mặt Ta nếu ông ấy không từ bỏ lời ấy, không
từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy. Nếu ông ấy
nghĩ rằng ông ấy sẽ đến gặp mặt Ta mà không từ
bỏ lời ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến
ấy, thời đầu của ông ta sẽ bị bể tan.

17. "- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thận trọng lời nói! Thiện Thệ hãy thận trọng lời nói!

"- Này Sunakkhatta, tại sao Ngươi lại nói với Ta: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thận trọng lời nói"?

"- Bạch Thế Tôn, lời nói này đã được Thế Tôn tuyên

CHÁNH NGỮ                                           392

bố một cách cực đoan: "Lõa thể Patikaputta không
có thể đến gặp mặt Ta, nếu ông ấy không từ bỏ lời
nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy.
Nếu ông ấy nghĩ rằng ông ấy sẽ đến gặp Ta mà không
từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà
kiến ấy, thời đầu ông ấy sẽ bị bể tan"! Bạch Thế Tôn,
lõa thể Patikaputta có thể đến gặp mặt Thế Tôn với
một hóa thân khác, và như vậy Thế Tôn trở thành nói
không thật!

18. "- Này Sunakkhatta, Như Lai có bao giờ nói lời nói nào có hai nghĩa không?

"- Bạch Thế Tôn, có phải do tự tâm phán xét mà Thế Tôn đã được biết về Patikaputta: "Lõa thể Patikaputta không có thể đến gặp mặt Ta, nếu ông ấy không từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy. Nếu ông ấy nghĩ rằng ông ấy sẽ đến gặp mặt Ta mà không từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy, thời đầu của ông ấy sẽ bị bể tan". Hay là có vị Thiên thần nào đã báo tin cho Như Lai biết: "Bạch Thế Tôn, lõa thể Patikaputta không có thể... đầu của ông ấy sẽ bị bể tan!"

"- Này Sunakkhatta, chính tự tâm phán xét mà ta đã biết về lõa thể Patikaputta: "Lõa thể Pàtikaputta không có thể đến gặp mặt Ta... đầu của ông ấy sẽ bị

CHÁNH NGỮ                                          393

bể tan." Và cũng có vị Thiên thần đã báo tin cho Ta biết: "Lõa thể Pàtikaputta không có thể đến gặp mặt Thế Tôn... đầu ông ấy sẽ bị bể tan". Vị tướng quân ở bộ lạc Licchavi tên là Ajita, khi mệnh chung vào ngày kia đã được sanh vào Tam thập tam thiên. Rồi vị ấy đến bạch với Ta: "Bạch Thế Tôn, lõa thể Pàtikaputta không có tàm quý! Bạch Thế Tôn, lõa thể Pàtikaputta không nói sự thật! Bạch Thế Tôn, lõa thể Pàtikaputta đã nói về con, ở giữa làng Vajji như sau: "Tướng quân ở bộ lạc Licchavi tên là Ajita sẽ thác sanh vào Đại địa ngục," Bạch Thế Tôn, con không thác sanh vào Đại địa ngục, Bạch Thế Tôn, con được sanh vào cõi Tam thập tam thiên! Bạch Thế Tôn, lõa thể Pàtikaputta không có tàm quý. Bạch Thế Tôn, lõa thể Pàtikaputta không nói sự thật! Bạch Thế Tôn, lõa thể Pàtikaputta không có thể đến gặp mặt Sa môn Gotama... đầu của ông ấy sẽ bị bể tan."

Này Sunakkhatta, như vậy chính tự tâm phán xét mà Ta biết về lõa thể Pàtikaputta. Lõa thể Pàtikaputta không có thể đến gặp mặt Ta nếu ông ấy không từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy. Nếu ông ấy nghĩ rằng ông ấy sẽ đến gặp mặt Ta mà không từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy, thời đầu của ông ấy sẽ bị bể tan. Và một vị thiên Thần đã báo tin cho ta biết: "Bạch Thế Tôn, lõa thể Pàtikaputta không có thể đến gặp mặt

CHÁNH NGỮ                                           394

Thế Tôn nếu ông ấy không từ bỏ lời nói ấy, không từ
bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy. Nếu ông nghĩ rằng
ông ấy sẽ đến gặp mặt Thế Tôn mà không từ bỏ lời
nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy,
thời đầu của ông ấy sẽ bị bể tan."

"Này Sunakkhatta, sau khi Ta đi khất thực ở
Vesàli, ăn xong và khất thực trở về, Ta sẽ đến tại
vườn Pàtikaputta để nghỉ trưa. Này Sunakkhatta,
nếu Ngươi muốn, hãy tin cho ông ấy biết."

19. Này Bhaggava, rồi Ta đắp y vào buổi sáng, cầm
y bát vào thành Vesàli để khất thực. Sau khi đi khất
thực, ăn xong và đi khất thực trở về, Ta đi đến vườn
của Pàtikaputta để nghỉ trưa. Này Bhaggava,
Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi vội vàng vào
thành Vesàli, đến những Licchava có danh tiếng và
báo tin cho những vị ấy biết: "- Này Hiền giả, Thế
Tôn sau khi khất thực, ăn xong và đi khất thực trở
về, đã đi đến vườn của Pàtikaputta để nghỉ trưa!
Mong quý vị hãy đến! Mong quý vị hãy đến! Sẽ có
biểu diễn pháp thượng nhân thần thông giữa các vị
Sa môn thiện xảo."

Này Bhaggava, các Licchavi có danh tiếng suy nghĩ như sau: "Sẽ có biểu diễn pháp thượng nhân thần thông giữa các vị Sa môn thiện xảo. Vậy chúng ta

CHÁNH NGỮ                                         395

hãy đi đến đó."

Và chỗ nào có những Bà la môn có địa vị, những gia chủ giàu sang, các Bà la môn, Bà la môn ngoại đạo có danh tiếng, ông ta đi đến các vị này và báo tin cho biết: "- Này Hiền giả, Thế Tôn sau khi đi khất thực, ăn xong và đi khất thực trở về, đã đi đến vườn của Pàtikaputta để nghỉ trưa. Mong quý vị hãy đến! Mong quý vị hãy đến! Sẽ có biểu diễn pháp thượng nhân thần thông giữa các vị Sa môn thiện xảo."

Này Bhaggava, các Sa môn, Bà la môn ngoại đạo có
danh tiếng suy nghĩ: "Sẽ có biểu diễn pháp thượng
nhân thần thông giữa các vị Sa môn thiện xảo. Vậy
chúng ta hãy đi đến đó."

Này Bhaggava, rồi các Licchavi có danh tiếng, các Bà la môn có địa vị, các Gia chủ giàu sang, các Sa môn, Bà la môn ngoại đạo có danh tiếng cùng đi đến vườn của Pàtikaputta. Này Bhaggava, như vậy Hội chúng này lên đến hàng trăm hàng ngàn người.

20. Này Bhaggava, lõa thể Pàtikaputta được nghe: "Các Licchavi danh tiếng đã đến, các Bà la môn có địa vị, các gia chủ giàu sang, các Sa môn, Bà la môn ngoại đạo có danh tiếng cũng đã đến, còn Sa môn Gotama thì ngồi nghỉ trưa tại vườn của ta." Khi nghe vậy ông ấy hoảng sợ, run rẩy, lông tóc dựng ngược.

CHÁNH NGỮ                                           396

Này Bhaggava, lõa thể Pàtikaputta hoảng sợ, run rẩy, lông tóc dựng ngược, liền đi đến vườn các du sĩ Tindukkhànu.

Này Bhaggava, Hội chúng ấy được nghe: "Lõa thể
Pàtikaputta hoảng sợ, run rẩy, lông tóc dựng ngược
đã đi đến vườn các du sĩ Tindukkhànu." Này
Bhaggava, Hội chúng liền cho gọi một người và bảo:

"- Này bạn hãy đi đến vườn các du sĩ Tindukkhànu, gặp lõa thể Pàtikaputta và nói như sau: "Này bạn Pàtikaputta hãy đến. Các Licchavi danh tiếng đã đến, các Bà la môn có địa vị, các Gia chủ giàu sang, các Sa môn, Bà la môn ngoại đạo có danh tiếng cũng đã đến. Sa môn Gotama đang ngồi nghỉ trưa tại vườn của Hiền giả. Này Hiền giả Pàtikaputta, lời nói sau đây được Hiền giả nói tại Hội chúng ở Vesàli: "Sa môn là người có trí, ta cũng là người có trí. Người có trí có thể trình bày pháp thượng nhân thần thông nhờ trí lực của mình. Nếu Sa môn Gotama chịu đi nửa đường, ta chịu đi nửa đường. Và hai chúng ta có thể thực hiện pháp thượng nhân thần thông ở tại đây. Nếu Sa môn Gotama thực hiện một pháp thượng nhân thần thông, thời ta sẽ thực hiện hai pháp. Nếu Sa môn Gotama thực hiện hai pháp thượng thần thông, thời ta sẽ thực hiện bốn pháp. Nếu Sa môn Gotama thực hiện bốn pháp thượng nhân thần thông,

CHÁNH NGỮ                                           397

thời ta sẽ thực hiện tám pháp. Như vậy Sa môn
Gotama thực hiện bao nhiêu pháp thượng nhân thần
thông, thời ta sẽ thực hiện gấp hai lần. "Này Hiền giả
Pàtikaputta, hãy chịu đi nửa đường. Sa môn Gotama
đã đi hết tất cả nửa đường rồi và đang ngồi nghỉ trưa
tại vườn của Hiền giả!".

21. Này Bhaggava, người ấy vâng theo lời Hội chúng ấy, đi đến vườn các du sĩ Tindukkhànu, gặp lõa thể Pàtikaputta, sau khi gặp xong, liền thưa:

"- Này bạn Pàtikaputta, hãy đi đến. Các Licchavi
danh tiếng... Sa môn Gotama đang ngồi nghỉ trưa tại
vườn của Hiền giả. Này Hiền giả Pàtikaputta, lời nói
sau được Hiền giả nói tại Hội chúng ở Vesàli: "Sa
môn Gotama là người có trí, ta cũng là người có trí...
ta sẽ thực hiện gấp hai lần". Này Hiền giả
Pàtikaputta, hãy chịu đi nửa đường, Sa môn Gotama
đã đi hết tất cả nửa đường và ngồi nghỉ trưa tại vườn
của Hiền giả."

Này Bhaggava, khi nghe nói vậy, lõa thể Pàtikaputta trả lời:

"- Này Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến". Nhưng
ông ấy như trườn bò qua lại tại chỗ, không thể đứng
dậy khỏi chỗ ngồi. Này Bhaggava, người ấy nói với
lõa thể Pàtikaputta:

CHÁNH NGỮ                                           398

"- Này Hiền giả Pàtikaputta sao lại như vậy? Hình như mông của Hiền giả dính liền vào ghế, hay ghế dính liền vào mông của Hiền giả?

"- Này Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến." Tuy nói vậy nhưng ông ấy trườn bò qua lại tại chỗ, không có thể đứng dậy khỏi chỗ ngồi.

Này Bhaggava, được nói vậy, lõa thể Pàtikaputta tuy
nói: "Này Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến";
nhưng ông ấy trườn bò qua lại tại chỗ không có thể
đứng dậy khỏi chỗ ngồi.

22. Này Bhaggava, khi người ấy biết được lõa thể
Pàtikaputta này đã bị thảm bại, tuy nói: "Này Bạn,
tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", lại trườn bò qua lại
tại chỗ, không thể đứng dậy khỏi chỗ ngồi, liền đến
Hội chúng ấy báo tin:

"- Lõa thể Pàtikaputta đã thảm bại, tuy nói: "Này Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", lại trườn bò qua lại, không thể đứng dậy khỏi chỗ ngồi."

Này Bhaggava, khi nghe vậy Ta nói Hội chúng:

"- Này các Hiền giả, lõa thể Pàtikaputta không có thể đến gặp mặt Ta, nếu ông ấy không từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy. Nếu ông

CHÁNH NGỮ                                            399

ấy nghĩ rằng ông ấy sẽ đến gặp mặt Ta mà không từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy, thời đầu của ông ấy sẽ bị bể tan."

II

1. Này Bhaggava, một vị đại thần Licchavi, từ chỗ ngồi đứng dậy, nói với Hội chúng ấy:

"- Các Hiền giả hãy chờ một lát, để tôi đi, xem có thể đưa lõa thể Pàtikaputta đến Hội chúng này không?"

Này Bhaggava, rồi vị đại thần Licchavi ấy đi đến vườn các du sĩ Tindukkhànu, gặp mặt lõa thể Pàtikaputta và nói với ông ấy:

"- Này bạn Pàtikaputta hãy đến! Các Licchavi danh tiếng đã đến, và các Bà la môn có địa vị, các Gia chủ giàu sang, các Sa môn, Ba la môn ngoại đạo có danh tiếng cũng đã đến; còn Sa môn Gotama đang ngồi nghỉ trưa tại vườn của Hiền giả. Này Hiền giả Pàtikaputta, Hiền giả đã tuyên bố giữa Hội chúng Vesàli: "Sa môn Gotama là người có trí, ta cũng là người có trí... thời ta sẽ thực hiện gấp hai lần". Này

CHÁNH NGỮ                                           400

Hiền giả Pàtikaputta, hãy chịu đi nửa đường. Sa môn Gotama đã đi hết tất cả nửa đường rồi và đang ngồi nghỉ trưa tại vườn của Hiền giả. Này Hiền giả Pàtikaputta, Sa môn Gotama đã nói với Hội chúng về Hiền giả như sau: "Lõa thể Pàtikaputta không có thể đến gặp mặt Ta nếu ông ấy không từ bỏ lời nói ấy... ông ấy có thể đến gặp mặt Thế Tôn thì đầu của ông ấy sẽ bị bể tan". Này Hiền giả Pàtikaputta hãy đến! Nếu Hiền gải đến, chúng tôi sẽ làm cho Hiền giả thắng và làm cho Sa môn Gotama thất bại."

2. Này Bhaggava, khi được nghe nói vậy, lõa thể Pàtikaputta, tuy nói: "Này Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", nhưng trườn bò qua lại tại chỗ không thể từ chỗ ngồi đứng dậy. Này Bhaggava, vị đại thần Licchavi liền nói với lõa thể Pàtikaputta:

"- Này Hiền giả Pàtikaputta, sao lại vậy? Hình như
mông của Hiền giả dính liền vào ghế, hay ghế dính
liền vào mông của Hiền giả. Tuy nói: "Này Bạn, tôi
sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", nhưng Hiền giả trườn
bò qua lại tại chỗ, không có thể từ chỗ ngồi đứng
dậy."

Này Bhaggava, khi được nói vậy, lõa thể Pàtikaputta tuy nói: "Này Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", nhưng ông ấy trườn bò qua lại tại chỗ, không có thể

CHÁNH NGỮ                                          401

từ chỗ ngồi đứng dậy.

3. Này Bhaggava, khi vị đại thần Licchavi biết được
lõa thể Pàtikaputta này đã bị thảm bại, tuy nói: "Này
Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", nhưng trườn bò
qua lại tại chỗ, không có thể từ chỗ ngồi đứng dậy,
liền đến Hội chúng ấy báo tin:

"- Lõa thể Pàtikaputta đã thảm bại, tuy nói: "Này
Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", nhưng ông ấy
trườn bò qua lại tại chỗ, không có thể từ chỗ ngồi
đứng dậy."

Này Bhaggava, khi nghe nói vậy, Ta nói với Hội chúng ấy:

"- Này các Hiền giả, lõa thể Pàtikaputta, nếu ông ấy không từ bỏ lời nói ấy... thời đầu của ông ấy sẽ bị bể tan. Nếu quí vị Licchavi nghĩ rằng: "Chúng ta hãy cột lõa thể Pàtikaputta với dây thừng, và dùng bò kéo ông ấy lại đây, Pàtikaputta sẽ bứt đứt dây thừng ấy. Lõa thể Pàtikaputta không có thể, nếu không từ bỏ lời nói ấy..." Nếu ông ấy nghĩ rằng: "Ta không từ bỏ lời nói ấy...", thời đầu của ông ấy sẽ bị bể tan."

4. Này Bhaggava, lúc ấy Jàliya, đệ tử của Dàrupatti, từ chỗ ngồi đứng dậy và nói với Hội chúng ấy:

CHÁNH NGỮ                                           402

"- Các Hiền giả hãy chờ một lát, để tôi đi xem có thể đưa lõa thể Pàtikaputta đến Hội chúng này hay không?"

Này Bhggava, rồi Jàliya, đệ tử của Dàrupatti đi đến vườn các du sĩ Tindukkhànu, gặp mặt lõa thể Pàtikaputta và nói với ông ấy:

"- Này bạn Pàtikaputta hãy đến. Các Licchavi danh tiếng đã đến... Sa môn Gotama nay đang ngồi nghỉ trưa tại vườn của Hiền giả. Này Hiền giả Pàtikaputta, Hiền giả đã tuyên bố giữa Hội chúng Vesàli như sau: "Sa môn Gotama là người có trí... thời ta sẽ thực hiện gấp hai lần." Này Hiền giả Pàtikaputta, hãy chịu đi nửa đường. Sa môn Gotama đã đi hết tất cả nửa đường rồi và đang ngồi nghỉ trưa tại vườn của Hiền giả. Này Hiền giả Pàtikaputta, Sa môn Gotama đã nói với Hội chúng về Hiền giả như sau: "Lõa thể Pàtikaputta nếu không từ bỏ lời nói ấy... Nếu ông ấy nghĩ rằng: "Ta không bỏ lời nói ấy... có thể đến gặp mặt Sa môn Gotama...", thì đầu của ông ấy sẽ bị bể tan". Nếu quý vị Licchavi nghĩ rằng: "Chúng ta hãy cột lõa thể Pàtikaputta với dây thừng, và dùng bò kéo ông ấy lại đây", Pàtikaputta sẽ bứt đứt dây thừng ấy. Lõa thể Pàtikaputta không có thể, nếu không từ bỏ lời nói ấy... đầu của ông ấy sẽ bị bể tan".

CHÁNH NGỮ                                           403

Này Hiền giả Pàtikaputta hãy đến. Nếu Hiền giả đến, chúng tôi sẽ làm cho Hiền giả thắng, và làm cho Sa môn Gotama thất bại."

5. Này Bhaggava, khi được nghe nói vậy, lõa thể Pàtikaputta, tuy nói: "Này Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", nhưng trườn bò qua lại tại chỗ, không có thể từ chỗ ngồi đứng dậy. Này Bhaggava, Jàliya, đệ tử của Dàrupatti nói với lõa thể Pàtikaputta:

"- Này Hiền giả Pàtikaputta sao lại vậy? Hình như mông của Hiêng giả dính liền vào ghế, hay ghế dính vào mông của Hiền giả. Tuy nói: "Này Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", nhưng Hiền giả trương bò qua lại tại chỗ, không có thể từ chỗ ngồi đứng dậy."

Này Bhaggava, được nói vậy, lõa thể Pàtikaputta, tuy
nói: "Này Bạn, tôi sẽ đến; này Ban, tôi sẽ đến",
nhưng Hiền giả trườn bò qua lại tại chỗ, không có
thể từ chỗ ngồi đứng dậy."

Này Bhaggava, được nói vậy, lõa thể Pàtikaputta, tuy
nói: "Này Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", lại
trườn bò qua lại tại chỗ, không có thể từ chỗ ngồi
đứng dậy."

Này Bhaggava, khi Jàliya, đệ tử của Dàrupatti biết được lõa thể Pàtikaputta nay đã bị thảm bại, tuy nói:

CHÁNH NGỮ                                          404

"Này Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", lại trườn bò qua lại tại chỗ, không có thể từ chỗ ngồi đứng dậy, liền nói với ông ấy:

"- Này Hiền giả Pàtikaputta, thuở xưa con sư tử vua
các loài thú suy nghĩ: "Ta hãy y cứ vào một khu rừng
để xây dựng sào huyệt. Sau khi xây dựng sào huyệt,
vào buổi chiều ta sẽ ra khỏi sào huyệt, duỗi chân cho
khỏe, rồi nhìn khắp bốn phương và ba lần rống tiếng
rống con sư tử. Sau khi rống tiếng rống con sư tử, ta
sẽ đi đến chỗ các thú qua lại, tìm giết những con thú
tốt đẹp nhất, ăn các loại thịt mềm mại rồi trở về sào
huyệt lại".

"Này Hiền giả, con sư tử ấy y cứ vào một khu rừng để xây dựng sào huyệt, vào buổi chiều ra khỏi sào huyệt, duỗi chân cho khỏe, rồi nhìn khắp bốn phương và ba lần rống tiếng rống con sư tử. Sau khi rống tiếng rống con sư tử, nó đi đến chỗ các thú qua lại, tìm giết những con thú tốt đẹp nhất, ăn các loại thịt mềm mại rồi trở về sào huyệt lại.

7. "Này Hiền giả Pàtikaputta, có con chó rừng già kiêu ngạo và mạnh mẽ, thường sống bằng đồ ăn thừa của con sư tử, vua các loài thú. Con chó rừng ấy suy nghĩ: "Ta là ai, và con sư tử, vua các loài thú là ai? Ta hãy y cứ vào một khu rừng để xây dựng sào huyệt.

CHÁNH NGỮ                                           405

Sau khi xây dựng sào huyệt, vào buổi chiều ta sẽ ra khỏi sào huyệt, duỗi chân cho khỏe, rồi nhìn khắp bốn phương và ba lần rống tiếng rống con sư tử. Sau khi rống tiếng rống con sư tử, ta sẽ đi đến chỗ các thú qua lại, tìm giết những con thú tốt đẹp nhất, ăn các loại thịt mềm mại, rồi trở về sào huyệt lại."

"Này Hiền giả, con chó rừng kia ý cứ vào một khu
rừng để xây dựng sào huyệt, duỗi chân cho khỏe, rồi
nhìn khắp bốn phương và định ba lần rống tiếng rống
con sư tử. Nhưng nó chỉ kêu lên tiếng loại chó
rừng, tiếng sủa loại chó rừng. Ai có thể so sánh
tiếng sủa con chó rừng đê tiện với tiếng rống con
sư tử?

"Cũng vậy, này Hiền giả Pàtikaputta, Hiền giả sống
dựa trên uy tín của bậc Thiện Thệ, ăn uống đồ tàn
thực của bậc Thiện Thệ, thế mà tự nghĩ có thể trịch
thượng với các bậc Như Lai, A la hán, Chánh Đẳng
Giác. Bọn Pàtikaputta đê tiện là ai, lại có thể trịch
thượng với các bậc Như Lai, A la hán, Chánh Đẳng
Giác?"

8. Này Bhaggava, Jàliya, đệ tử của Dàrupati dầu có dùng ví dụ ấy cũng không thể khiến lõa thể Pàtikaputta rời khỏi chỗ ngồi, liền nói với ông ấy:

Chó rừng nhìn tự thân,

CHÁNH NGỮ                                          406

Tự nghĩ là sư tử.
Nó sủa tiếng chó rừng,
Loại chó rừng đê tiện.
Chó rừng sủa là ai?
Ai rống tiếng sư tử?

"Cũng vậy, này Hiền giả Pàtikaputta, Hiền giả sống
dựa trên uy tín của bậc Thiện Thệ, ăn uống đồ tàn
thực của bậc Thiện Thệ, thế mà nghĩ có thể trịch
thượng với các bậc Như Lai, A la hán, Chánh Đẳng
Giác. Bọn Pàtikaputta đê tiện là ai, lại có thể trịch
thượng với các bậc Như Lai, A lán hán, Chánh Đẳng
Giác?"

10. Này Bhaggava, Jàliya, đệ tử của Dàrupatti, dầu có dùng ví dụ ấy cũng không có thể khiến lõa thể Pàtikaputta rời khỏi chỗ ngồi, liền nói với ông ấy:

Ăn cóc, chuột kho thóc,
Ăn xác quăng nghĩa địa,
Sống Đại lâm, Không lâm,
Tự nghĩ là vua thú.
Nó sủa tiếng chó rừng,
Loại chó rừng đê tiện.
Chó rừng sủa là ai?
Ai rống tiếng sư tử?

"Cũng vậy này Hiền giả Pàtikaputta, Hiền giả sống

CHÁNH NGỮ                                          407

dựa trên uy tín của bậc Thiện Thệ, ăn uống đồ tàn
thực của bậc Thiện Thệ, thế mà tự nghĩ có thể trịch
thượng với các bậc Như Lai, A la hán, Chánh Đẳng
Giác. Bọn Pàtikaputta đê tiện là ai, lại có thể trịch
thượng với các bậc Nha Lai, A la hán, Chánh Đẳng
Giác?"

11. Này Bhaggava, Jàliya, đệ tử của Dàrupatti, dầu
có dùng ví dụ ấy, cũng không thể khiến lõa thể
Pàtikaputta rời khỏi chỗ ngồi, liền về Hội chúng ấy
và báo tin:

"- Lõa thể Pàtikaputta đã thảm bại, tuy nói: "Này
Bạn, tôi sẽ đến; này Bạn, tôi sẽ đến", nhưng ông ấy
trườn bò qua lại tại chỗ, không có thể từ chỗ ngồi
đứng dậy."

12. Này Bhaggava, khi nghe nói vậy, Ta nói với hội chúng ấy:

"- Này các Hiền giả, lõa thể Pàtikaputta, nếu ông ấy không từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy, thì không có thể đến gặp mặt Ta được. Nếu ông ấy nghĩ rằng: "Ta tuy không từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không từ bỏ tà kiến ấy, có thể đến gặp mặt Sa môn Gotama được", thì đầu của ông ấy sẽ bị bể tan. Nếu quý vị Licchavi nghĩ rằng: "Chúng ta hãy cột lõa thể Pàtikaputta với dây thừng

CHÁNH NGỮ                                          408

và dùng bò kéo ông ấy lại đây". Pàtikaputta sẽ bứt
đứt dây thừng ấy. Lõa thể Pàtikaputta không có thể
không tử bỏ lời nói ấy... có thể đến gặp mặt Ta được.
Nếu ông ấy nghĩ rằng: "Ta có thể không từ bỏ lời nói
ấy... có thể đến gặp mặt Sa môn Gotama được", thì
đầu của ông ấy sẽ bị bể tan."

13. Này Bhaggava, rồi Ta giảng dạy cho hội chúng
ấy, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan
hỷ với bài thuyết pháp. Sau khi giảng dạy cho hội
chúng ấy, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho
hoan hỷ với bài thuyết pháp, Ta khiến cho họ giải
thoát đại kiết sử, cứu vớt tám vạn bốn ngàn chúng
sanh thoát khỏi đại đọa xứ, Ta nhập thiền quang giới
tam muội, bay lên hư không cao đến bảy cây ta la,
phóng hào quang cao đến hơn bảy cây ta la, khiến
cho cháy sáng, rực sáng và Ta hiện ra tại Trùng Các
giảng đường ở Đại Lâm.

Này Bhaggava, rồi Sunakkhatta, thuộc bộ lạc
Licchavi đến Ta, đảnh lễ Ta và ngồi xuống một bên.
Sau khi ngồi xuống một bên, này Bhaggava, Ta nói
với Sunakkhatta, thuộc bộ lạc Licchavi đang ngồi
một bên:

"- Này Sunakkhatta, Ngươi nghĩ thế nào? Có phải điều Ta nói cho Ngươi về lõa thể Pàtikaputta, đã

CHÁNH NGỮ                                          409

được thực hiện đúng như vậy, không có gì khác?

"- Bạch Thế Tôn, điều Thế Tôn nói cho con về lõa thể Pàtikaputta đã được thực hiện đúng như vậy, không có gì khác.

"- Này Sunakkhatta, Ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, thì có phải pháp thượng nhân thần thông đã được thực hiện hay không được thực hiện?

"- Bạch Thế Tôn, sự kiện là như vậy, thì pháp thượng nhân thần thông đã được thực hiện, không phải không thực hiện.

- "Này kẻ ngu kia, như vậy là pháp thượng nhân thần
thông đã được Ta thực hiện, thế mà Ngươi lại nói:
"Bạch Thế Tôn, Thế Tôn không thực hiện pháp
thượng nhân thần thông." Này kẻ ngu kia, hãy thấy
sự lỗi lầm của Ngươi như vậy là như thế nào!"

Này Bhaggava, như vậy Sunakkhatta thuộc bộ lạc Licchavi dầu được Ta nói vậy, từ bỏ pháp luật này, như người phải rơi vào đọa xứ, địa ngục.

-----------------------------------

14. Này Bhaggava, Ta biết về khởi nguyên thế giới, Ta còn biết hơn thế nữa. Và khi Ta biết như vậy,

CHÁNH NGỮ                                         410

Ta không có chấp trước. Vì không có chấp trước,
Ta tự thân thấu hiểu được sự an tịnh ấy; chính
nhờ chứng ngộ sự an tịnh này mà Như Lai không
rơi vào lầm lỗi.

 Này Bhaggava, có những vị Sa môn, Bà la môn
tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo truyền
thống là do Tự Tại thiên (Issara) tạo ra, do
Phạm thiên (Brahma) tạo ra. Ta đến những vị
ấy và nói:

"- Có phải chư Tôn giả lại tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo truyền thống là do Tự tại thiên tạo ra, do Phạm thiên tạo ra?"

Được Ta hỏi vậy, quý vị ấy trả lời:

"- Vâng!"

Ta nói với quý vị ấy:

"- Sao chư Tôn giả lại tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo thuyền thống là do Tự tại thiên tạo ra, do Phạm thiên tạo ra"?

Được Ta hỏi vậy, quý vị ấy không thể trả lời được. Không thể trả lời được, quý vị ấy hỏi lại Ta, và được hỏi vậy, Ta trả lời như sau:

CHÁNH NGỮ                                          411

15. "- Chư Hiền giả, có một thời, đến một giai đoạn nào đó, sau một thời gian rất lâu, thế giới này chuyển hoại. Trong khi thế giới chuyển hoại, phần lớn các loài hữu tình chuyển sanh qua Àbhassara (Quang Âm thiên) ở tại đây, những loài hữu tình nào do ý sanh, nuôi sống bằng hỷ, tự chiếu hào quang, phi hành trên hư không, sống trong sự quang vinh và sống như vậy trong một thời gian khá dài.

Chư Hiền giả, có một thời, đến một giai đoạn nào đó, sau một thời gian rất lâu, thế giới này chuyển thành, Phạm cung được hiện ra nhưng trống không.

- Lúc bấy giờ, một loài hữu tình, hoặc thọ mạng
đã tận, hay phước báo đã tận, mạng chung từ
Quang Âm thiên sanh qua Phạm cung trống
không ấy. Vị ấy ở tại đấy, do ý sanh, nuôi sống
bằng hỷ, tự chiếu hào quang, phi hành trên hư
không, sống trong sự quang vinh, và sống như
vậy trong một thời gian khá dài.

- Vị này, tại chỗ ấy, sau khi sống lâu một mình
như vậy, khởi ý chán nản, không hoan hỷ và có
kỳ vọng: "Mong sao có các loài hữu tình khác
cũng đến tại chỗ này!"

- Lúc bấy giờ, các loài hữu tình khác, hoặc thọ

CHÁNH NGỮ                                           412

mạng đã tận, hay phước báo đã tận, bị mệnh
chung và từ thân Quang Âm thiên sanh qua
Phạm cung trống không để làm bạn với vị hữu
tình kia. Các loại hữu tình này ở đây cũng có ý
sanh, nuôi sống bằng hỷ, tự chiếu hào quang,
phi hành trên hư không, sống trong sự quang
vinh và sống như vậy trong một thời gian khá
dài.

16. "Lúc bấy giờ, này các Hiền giả, vị hữu tình sanh
qua đầu tiên nghĩ rằng: "Ta là Phạm thiên, Đại
Phạm thiên, Toàn năng, Tối thắng, Biến nhãn,
Thượng tôn, Thượng đế, Sáng tạo chủ, Hóa sanh
chủ, Đại tôn, Chúa tể mọi định mạng, đấng Tự tại,
Tổ phụ các chúng sanh đã và sẽ sanh. Những loài
hữu tình ấy do chính ta hóa sanh. Tại sao vậy? Vì
chính do ta khởi niệm: Mong sao các loài hữu tình
khác cũng đến tại chỗ này! Chính do sở nguyện của
ta mà những loại hữu tình ấy đến tại chỗ này".

Các loài hữu tình đến sau cùng nghĩ như thế này: "Vị ấy là Phạm thiên, Đại Phạm thiên, đấng Toàn năng, Tối thắng, Biến nhãn, Thượng tôn, Thượng đế, Sáng tạo chủ, Hóa sanh chủ, Đại tôn, Chúa tể mọi định mạng, đấng Tự tại, Tổ phụ các chúng sanh đã và sẽ sanh. Chúng ta do vị Phạm thiên này hoá sanh. Vì chúng ta thấy vị này sanh trước ở đây rồi, còn chúng

CHÁNH NGỮ                                         413

ta thì sanh sau".

17. "Này các Hiền giả, vị hữu tình sanh ra đầu tiên
ấy, sống được lâu hơn, sắc tướng tốt đẹp hơn, và
được nhiều uy quyền hơn. Còn các loài hữu tình sanh
sau thì sống ngắn hơn, sắc tướng ít tốt đẹp hơn, và
được ít uy quyền hơn.

Này các Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra. Một trong các loài hữu tình ấy, sau khi từ bỏ thân kia lại thác sanh đến cõi này. Khi đến cõi này, vị ấy xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Sau khi xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vị ấy nhờ nhất tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ không phóng dật, nhờ chánh ức niệm, nên tâm nhập định. Khi tâm nhập định, vị ấy nhớ tới đời sống ấy. Vị ấy nói rằng: "Vị kia là Phạm thiên, Đại Phạm thiên, đấng Toàn năng, Tối thắng, Biến nhãn, Thượng Tôn, Thượng đế, Sáng tạo chủ, Hóa sanh chủ, Đại tôn, Chúa tể mọi định mạng, đấng Tự tại, Tổ phụ các chúng sanh đã và sẽ sanh. Chúng ta do vị Phạm thiên ấy hóa sanh. Vị ấy là thường hằng, kiên cố, thường trú, không biến chuyển, thường trú như vậy mãi mãi. Còn chúng ta do vị Phạm thiên ấy hóa sanh đến tại chỗ này. Chúng ta là vô thường, không kiên cố, yểu thọ, chịu sự biến dịch và thác sanh đến tại chỗ này"! Này các Hiền giả, như vậy quý vị tuyên bố về khởi

CHÁNH NGỮ                                           414

nguyên thế giới theo truyền thống là do Tự Tại thiên tạo ra, là do Phạm thiên tạo ra...?"

Các vị ấy nói như sau: "- Này Tôn giả Gotama, chúng tôi có nghe đúng như Tôn giả Gotama nói: "

Này Bhaggava, Ta biết về khởi nguyên thế giới... mà Như Lai không rơi vào lầm lỗi."

18. Này Bhaggava:

 Một số Sa môn, Bà la môn tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo truyền thống là do nhiễm hoặc bởi dục lạc. Ta đến những vị ấy và nói:

"- Có phải chư Tôn giả tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo truyền thống là do nhiễm hoặc vì dục lạc?"

Được Ta hỏi vậy, quý vị ấy trả lời: "- Vâng."

Ta nói với quý vị ấy: "- Sao chư Hiền giả lại tuyên bố về khởi nguyên thế giới truyền thống, là do nhiễm hoặc bởi dục lạc?"

Được Ta hỏi như vậy, quý vị ấy không thể trả lời được. Không thể trả lời được, quý vị ấy hỏi lại Ta, và được hỏi vậy, Ta trả lời như sau:

CHÁNH NGỮ                                         415

"- Này các Hiền giả, có những hạng chư Thiên gọi
là Khiddàpadosikà (bị nhiễm hoặc bởi dục lạc).
Những vị này sống lâu ngày, mê say trong hý tiếu
dục lạc. Vì sống lâu ngày, mê say trong hý tiếu dục
lạc, nên bị thất niệm. Do thất niệm, chư Thiên ấy thác
sanh, từ bỏ thân thể của họ.

Sự tình này xảy ra. Một trong các loài hữu tình kia khi thác sanh, từ bỏ thân thể ấy, lại sanh đến chỗ này. Khi đến tại chỗ này, vị ấy xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Sau khi xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vị ấy nhờ nhất tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ không phóng dật, nhờ chánh ức niệm, nên tâm nhập định. Khi tâm nhập định, vị ấy nhớ đến đời sống quá khứ ấy chớ không nhớ xa hơn đời sống ấy. Vị ấy nói: "Những vị Thiên không bị nhiễm hoặc vì dục lạc, họ sống lâu ngày không mê say trong hý tiếu dục lạc. Vì sống lâu ngày không mê say trong hý tiếu dục lạc, nên không bị thất niệm. Nhờ không thất niệm, nên Chư thiên ấy không thác sanh, không từ bỏ thân thể của họ, sống thường hằng, kiên cố, thường trú, không bị chuyển biến, thường trú như vậy mãi mãi. Còn chúng ta đã bị nhiễm hoặc bởi dục lạc, sống lâu ngày mê say trong hý tiếu dục lạc. Vì chúng ta sống lâu ngày mê say trong hý tiếu dục lạc nên bị thất niệm. Do thất niệm, chúng ta từ bỏ thân thể này, sống vô thường, không

CHÁNH NGỮ                                            416

kiên cố, yểu thọ, chịu sự biến dịch và thác sanh đến
chỗ này". Này các Tôn giả, như vậy quý vị tuyên bố
về khởi nguyên thế giới theo truyền thống là do
nhiễm hoặc vì dục lạc có phải không?"

Các vị ấy nói như sau:

"- Này Tôn giả Gotama, chúng tôi có nghe đúng như Tôn giả Gotama đã nói: "...

Này Bhaggava, Ta biết về khởi nguyên thế giới,... mà Như Lai không rơi vào lầm lỗi".

19.

 Này Bhaggava, một số Sa môn, Bà la môn
tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo truyền
thống là do nhiễm hoặc bởi tâm trí. Ta đến
những vị ấy và nói:

"- Có phải chư Tôn giả tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo truyền thống là do nhiễm hoặc bởi tâm trí?"

Được Ta hỏi vậy, quý vị ấy trả lời: - "Vâng".

Ta nói với quý vị ấy: "- Sao chư Tôn giả lại tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo truyền thống là do nhiễm hoặc bởi tâm trí?"

CHÁNH NGỮ                                          417

Được Ta hỏi vậy, quý vị ấy không thể trả lời được. Không thể trả lời được, quý vị ấy hỏi lại Ta, và được hỏi vậy, Ta trả lời như sau:

"- Chư Hiền giả, có những hạng chư Thiên gọi là Manopadosikà (nhiễm hoặc bởi tâm trí). Họ sống lâu ngày, nung nấu bởi sự đố kỵ lẫn nhau. Vì sống lâu ngày, nung nấu bởi sự đố kỵ lẫn nhau, tâm trí của họ oán ghét lẫn nhau. Vì tâm trí oán ghét lẫn nhau, nên thân họ mệt mỏi, tâm họ mệt mỏi. Các hạng chư Thiên ấy thác sanh, từ bỏ thân này của họ.

Các Hiền giả, sự tình này xảy ra. Một trong các loài hữu tình kia, khi thác sanh, từ bỏ thân thể ấy, lại sanh đến cõi này. Khi sanh đến cõi này, vị ấy xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Sau khi xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Khi tâm nhập định, vị ấy nhớ đến đời sống ấy. Vị ấy nói rằng: "Chư Thiên không bị nhiễm hoặc bởi tâm trí, họ sống lâu ngày không bị nung nấu bởi sự đố kỵ lẫn nhau, tâm trí của họ không oán ghét nhau. Vì tâm trí họ không oán ghét nhau, nên thân họ không mệt mỏi, tâm họ không mệt mỏi. Hạng chư Thiên ấy không thác sanh từ bỏ thân thể của họ, sống thường hằng, kiên cố, thường trú, không bị chuyển biến, thường trú như vậy mãi mãi. Còn chúng ta bị nhiễm hoặc bởi tâm trí, sống lâu ngày nung nấu bởi sự đố kỵ lẫn nhau,

CHÁNH NGỮ                                             418

nên tâm trí chúng ta oán ghét lẫn nhau. Vì tâm trí chúng ta oán ghét lẫn nhau, nên thân mệt mỏi và tâm mệt mỏi. Chúng thác sanh, từ bỏ thân này, sống vô thường không kiên cố, yểu thọ, chịu sự biến dịch và thác sanh đến tại chỗ này". Như vậy, này các Hiền giả, quý vị tuyên bố về khởi nguyên của thế giới theo truyền thống là do bị nhiễm hoặc bởi tâm trí."

Họ trả lời như sau:

"- Này Tôn giả Gotama, chúng tôi có nghe đúng như Tôn giả Gotama đã nói: "

Này Bhaggava, Ta biết về khởi nguyên của thế giới... mà Như Lai không rơi vào lầm lỗi."

20.

 Này Bhaggava, một số Sa môn, Bà la môn
tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo truyền
thống là do vô nhân sanh. Ta đến những vị ấy
và nói:

"- Có phải chư Tôn giả tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo truyền thống là do vô nhân sanh?"

Được Ta hỏi vậy, quý vị ấy trả lời: "- Vâng".

CHÁNH NGỮ                                          419

Ta nói với quý vị ấy: "- Sao chư Tôn giả lại tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo truền thống là do vô nhân sanh?"

Được Ta hỏi vậy, quý vị ấy không thể trả lời được. Không thể trả lời được, quý vị ấy hỏi lại Ta, và được hỏi vậy, Ta trả lời như sau:

"- Chư Hiền giả, có những chư Thiên gọi là Vô
tưởng hữu tình. Khi một tưởng niệm khởi lên, thời
chư Thiên ấy thác sanh, từ bỏ thân chư Thiên của
mình.

Chư Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra. Một trong loài hữu tình ấy, khi thác sanh, từ bỏ thân chư Thiên ấy của mình, lại sanh đến cõi này. Khi đến tại chỗ này, vị ấy xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Sau khi xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vị ấy nhờ nhiệt tâm... nên tâm nhập định. Vị ấy nhớ đến khi tưởng niệm phát sanh, chớ không nhớ xa hơn nữa. Vị ấy nói: "Bản ngã về thế giới do vô nhân sanh. Tại sao vậy? Vì rằng: Tôi trước kia không có, nay có. Từ nơi trạng thái không có, tôi trở thành loại hữu tình". Như vậy, này các Tôn giả, quý vị tuyên bố về khởi nguyên thế giới theo truyền thống là do vô nhân sanh có phải như vậy không?"

Họ trả lời: "- Này Hiền giả Gotama, chúng tôi có

CHÁNH NGỮ                                          420

nghe đúng như Tôn giả Gotama đã nói: "

Này Bhaggava, Ta biết về khởi nguyên thế giới, Ta
còn biết hơn thế nữa. Và khi Ta biết như vậy, Ta
không có chấp trước. Vì không chấp trước, Ta tự
thân thấu hiểu được sự an tịnh ấy. Chính nhờ
chứng ngộ sự an tịnh này mà Như Lai không rơi
vào lầm lỗi".

21. Này Bhaggava, Ta tuyên bố như vậy, Ta quan niệm như vậy. Nhưng một số Sa-môn, Bà-la-môn lại bài xích Ta một cách không thật, trống không, hư ngụy, giả dối: "Sa môn Gotama và các vị Tỷ kheo là điên đảo. Sa môn Gotama đã tuyên bố: "Khi một ai đạt đến thanh tịnh, giải thoát, khi ấy vị ấy biết mọi vật là bất tịnh". Nhưng này Bhaggava, Ta không có nói như vậy: "Khi một ai đạt đến thanh tịnh, giải thoát, khi ấy vị ấy biết mọi vật là bất tịnh."

Này Bhaggava, Ta nói như sau: "Khi một ai đạt đến thanh tịnh, giải thoát, khi ấy vị ấy biết mọi vật là thanh tịnh"

- Bạch Thế Tôn, chính họ là điên đảo khi họ chỉ trích Thế Tôn và các Tỷ kheo là điên đảo. Con tin tưởng hoan hỷ đối với Thế Tôn khiến con tin rằng Thế Tôn có thể dạy cho con đến thanh tịnh giải thoát.

CHÁNH NGỮ                                          421

- Này Bhaggava, thật khó cho Ngươi khi Ngươi theo các kiến giải sai khác, kham nhẫn các sự việc sai khác, theo dõi những mục tiêu sai khác, đeo đuổi những mục đích sai khác, được huấn luyện theo các phương pháp sai khác để có thể đạt được thanh tịnh, giải thoát. Này Bhaggava, hãy đặt nặng lòng tin ở nơi Ta, hãy khéo gìn giữ lòng tin tưởng ấy.

- Bạch Thế Tôn, nếu thật khó cho con, khi con theo
các kiến giải sai khác, kham nhẫn các sự việc sai
khác, theo dõi những mục tiêu sai khác, đeo đuổi
những mục đích sai khác, được huấn luyện theo các
phươg pháp sai khác, để có thể đạt được thanh tịnh
giải thoát, thời Bạch Thế Tôn, ít nhất con cũng đặt
nặng lòng tin vào Thế Tôn, và con sẽ khéo gìn giữ
lòng tin tưởng ấy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy, du sĩ Bhaggava hoan hỷ tín thọ lời dạy Thế Tôn.

CHÁNH NGỮ                                        422

59    Như Lai nói gì thì làm vậy - Kinh THẾ GIỚI – Tăng I, 592

THẾ GIỚI – Tăng I, 592

1.

- Này các Tỷ-kheo, thế giới được Như Lai Chánh
Đẳng Giác, Như Lai không hệ lụy đối với đời.
- Này các Tỷ-kheo, thế giới tập khởi được Như Lai
Chánh Đẳng Giác. Thế giới tập khởi được Như
Lai đoạn tận.
- Này các Tỷ-kheo, thế giới đoạn diệt được Như Lai
Chánh Đẳng Giác. Thế giới đoạn diệt được Như
Lai giác ngộ.
- Này các Tỷ-kheo, con đường đưa đến thế giới
đoạn diệt được Như Lai Chánh Đẳng Giác. Con
đường đưa đến thế giới đoạn diệt được Như Lai
tu tập.

2.

 Này các Tỷ-kheo, Cái gì trong toàn thế giới với
Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với
quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và
loài Người, được thấy, được nghe, được cảm giác,
được thức tri, được đạt đến, được tầm cầu, được

CHÁNH NGỮ                                       423

ý tư sát, tất cả đều được Như Lai Chánh Đẳng
Giác. Do vậy, được gọi là Như Lai.
 Này các Tỷ-kheo, từ đêm Như Lai được Chánh
Đẳng Giác, đến đêm Như Lai nhập Niết-bàn,
trong thời gian ấy, điều gì Như Lai nói, nói lên,
tuyên bố, tất cả là như vậy, không có khác được.
Do vậy, được gọi là Như Lai.
 Này các Tỷ-kheo, Như Lai nói gì thì làm vậy, làm
gì thì nói vậy. Vì rằng nói gì thì làm vậy, làm gì
thì nói vậy, nên được gọi là Như Lai.
 Này các Tỷ-kheo, trong toàn thế giới với Thiên
giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với quần
chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài
Người, Như Lai là bậc chiến thắng, không bị ai
chiến bại, toàn tri, toàn kiến đại tự tại, do vậy
được gọi là Như Lai.

Do thắng tri thế giới
Đúng như thật như vậy
Ly hệ mọi thế giới
Không chấp thủ thế giới
Thắng tất cả bậc trí
Giải thoát mọi buộc ràng
Cảm thọ tối thắng tịnh
Niết-bàn, không sợ hãi
Vị này đoạn lậu hoặc
Bậc Giác ngộ, Trí giả

CHÁNH NGỮ                                         424

Không dao động nhiễu loạn
Nghi ngờ được chặt đứt
Đạt diệt tận mọi nghiệp
Giải thoát diệt sanh y
Là Thế Tôn là Phật
Bậc Sư tử vô thượng
Trong thế giới, Thiên giới
Chuyển bánh xe pháp luân
Như vậy hàng Thiên, Nhân
Đến quy y đức Phật
Gặp nhau đảnh lễ Ngài
Vĩ đại không sanh hữu
Điều phục bậc tối thượng
Trong người được điều phục
An tịnh bậc ẩn sĩ
Những người được an tịnh
Giải thoát bậc tối thượng
Những người được giải thoát
Vượt qua bậc tối thắng
Những người được vượt qua
Như vậy họ lễ Ngài
Vĩ đại, không sanh hữu
Thiên giới, thế giới này
Không ai được bằng Ngài.

CHÁNH NGỮ                            425

60    Như Lai nói lời chánh ngữ - Kinh KASSAPA – 8 Trường I, 281

KINH KASSAPA – Bài kinh số 8 – Trường I, 281

1. - Như vầy tôi nghe. Một thời đức Thế Tôn ở tại
Ujunnà (Uy-nhã-quốc), tại vườn nai Kannakatthala.
Lúc bấy giờ, lõa thể Kassapa (Ca-diếp) đến chỗ đức
Phật, nói những lời chào đón hỏi thăm xã giao với
đức Thế Tôn và đứng một bên. Sau khi đứng một
bên, lõa thể Kassapa thưa với Thế Tôn:

2. - Tôn giả Gotama, tôi nghe như vầy: "Sa-môn
Gotama chỉ trích mọi khổ hạnh, tuyệt đối phỉ báng,
mạt sát mọi khổ hạnh, mọi lối sống khắc khổ", có
phải những vị ấy nói đúng lời của Tôn giả Gotama?
Có phải những vị ấy đã vu oan không xác thật cho
Tôn giả Gotama? Có phải những vị ấy đã tuyên bố
như pháp, thuận pháp không? Có những chủ trương
nào chính và phụ gặp phải cật nạn không? Thật sự
chúng tôi không muốn chỉ trích sai lạc Tôn giả
Gotama.

3. - Này Kassapa, những ai nói: "Sa-môn Gotama chỉ

CHÁNH NGỮ                                       426

trích mọi khổ hạnh, tuyệt đối phỉ báng, mạt sát mọi
khổ hạnh, mọi lối sống khắc khổ", những vị ấy nói
không đúng lời của Ta, đã vu oan không xác thật cho
Ta.

-     Này Kassapa, ở đời này, với thiên nhãn thanh
tịnh, siêu nhân, Ta thấy một số người tu khổ
hạnh, sống khắc khổ... Sau khi thân hoại mạng
chung, phải sinh vào ác sanh, ác thú, đọa xứ,
địa ngục.
- Này Kassapa, ở đời này, với thiên nhãn thanh
tịnh, siêu nhân, Ta thấy một số người tu khổ
hạnh, sống khắc khổ... Sau khi thân hoại mạng
chung, được sinh vào thiện chú, thiên giới, cõi
đời này.
- Này Kassapa, ở đời này, thanh tịnh, siêu nhân,
Ta thấy một số người tu khổ hạnh nhưng sống
ít khắc khổ hơn... Sau khi thân hoại mạng
chung, phải sinh vào ác sanh, ác thú, đọa xứ,
địa ngục.
- Này Kassapa, ở đời này, với thiên nhãn thanh
tịnh, siêu nhân, Ta thấy một số người tu khổ
hạnh nhưng sống ít khắc khổ hơn... Sau khi
thân hoại mạng chung, được sinh vào thiện thú,
thiên giới, cõi đời này.

CHÁNH NGỮ                                         427

 Này Kassapa, khi đã biết đúng với sự thật sự
lai, khứ, sanh, diệt của những người tu khổ
hạnh như vậy, làm sao Ta lại chỉ trích mọi khổ
hạnh và tuyệt đối phỉ báng mạt sát mọi khổ
hạnh, mọi lối sống khắc khổ.

4. Này Kassapa, có một số Sa-môn, Bà-la-môn là
những nhà bác học, tế nhị, biệt tài trong tranh luận,
(nhà thiện xạ) bắn chẻ hai sợi tóc, đi chỗ này chỗ kia
như đả phá mọi tà kiến với trí tuệ của mình. Giữa Ta
và những vị này, có những điểm tương đồng và có
những điểm không tương đồng. Có điểm những vị
này công nhận là phải, chúng tôi cũng công nhận là
phải. Có điểm những vị này công nhận là không phải,
chúng tôi cũng công nhận là không phải. Có điểm
những vị này không công nhận là phải, chúng tôi
công nhận là phải. Có điểm chúng tôi công nhận là
phải, các vị này cũng công nhận là phải. Có điểm
chúng tôi không công nhận là phải, các vị này cũng
không công nhận là phải. Có điểm chúng tôi công
nhận là phải, các vị này không công nhận là phải. Có
điểm chúng tôi không công nhận là phải, các vị này
công nhận là phải.

5. Ta đến các vị ấy và nói: "Này các Hiền giả, những điểm bất đồng ý, hãy để chúng yên như vậy. Những điểm đồng ý, các vị có trí hãy hỏi nhau, tìm hiểu và

CHÁNH NGỮ                                           428

đàm luận với nhau, giáo sư với giáo sư, hay chúng
đệ tử với chúng đệ tử: "Những pháp bất thiện hay
được xem là bất thiện, những pháp lỗi lầm hay được
xem là lỗi lầm, những pháp không nên tuân hành hay
được xem là không nên tuân hành, những pháp
không xứng bậc Thánh hay được xem là không xứng
đáng bậc Thánh, giữa những pháp ô nhiễm hay được
xem là ô nhiễm, giữa quí vị hiền giả này, ai đã hoàn
toàn xả ly những pháp ấy, Sa-môn Gotama hay
những vị Tôn giả, sư trưởng các giáo phái kia?"

6. Này Kassapa, và sự tình này xảy ra. Khi các vị có
trí hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau. Các vị
này nói: "Những pháp bất thiện hay được xem là bất
thiện, những pháp lỗi lầm hay được xem là lỗi lầm,
những pháp không nên tuân hành hay được xem là
không nên tuân hành, những pháp không xứng bậc
Thánh hay được xem là không xứng bậc Thánh,
những pháp ô nhiễm hay được xem là ô nhiễm, giữa
những vị hiền giả này, Sa-môn Gotama đã hoàn toàn
xả ly những pháp ấy, còn những vị tôn giả, sư trưởng
các giáo phái kia chỉ xả ly một phần thôi". Như vậy,
này Kassapa, những vị có trí khi hỏi nhau, tìm hiểu
và đàm luận với nhau, một phần lớn tán thán chúng
tôi về vấn đề này.

7. Này Kassapa, lại nữa các vị có trí lại hỏi nhau, tìm

CHÁNH NGỮ                                            429

hiểu và đàm luận với nhau, giữa giáo sư với giáo sư,
giữa chúng đệ tử với chúng đệ tử: "Những pháp thiện
hay được xem là thiện, những pháp không lỗi lầm
hay được xem là không lỗi lầm, những pháp nên tuân
hành hay được xem là nên tuân hành, những pháp
xứng bậc Thánh hay được xem là xứng bậc Thánh,
những pháp thanh tịnh hay được xem là thanh tịnh,
giữa quí vị hiền giả này ai đã hoàn toàn thành tựu
những pháp này, Sa-môn Gotama hay những vị tôn
giả, sư trưởng các giáo phái kia?

8. Này Kassapa, và sự tình này xảy ra. Khi các vị có
trí hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau, các vị
này nói: "Những pháp thiện hay được xem là thiện,
những pháp không lỗi lầm hay được xem là không
lỗi lầm, những pháp nên tuân hành hay được xem là
nên tuân hành, những pháp xứng bậc Thánh hay
được xem là xứng bậc Thánh, những pháp thanh tịnh
hay được xem là thanh tịnh, Sa-môn Gotama đã hoàn
toàn thành tựu những pháp này, còn những vị tôn
giả, sư trưởng các giáo phái kia chỉ thành tựu một
phần". Như vậy này Kassapa, những vị có trí hỏi
nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau, một phần lớn
tán thán chúng tôi về vấn đề này.

9. Này Kassapa, lại nữa, các vị có trí lại hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau, giữa giáo sư với giáo

CHÁNH NGỮ                                         430

sư, giữa chúng đệ tử với chúng đệ tử: "Những pháp
bất thiện hay được xem là bất thiện, những pháp lỗi
lầm hay được xem là lỗi lầm, những pháp không nên
tuân hành hay được xem là không nên tuân hành,
những pháp không xứng bậc Thánh hay được xem là
không xứng bậc Thánh, những pháp ô nhiễm hay
được xem là ô nhiễm, giữa những vị hiền giả này ai
đã hoàn toàn xả ly những pháp ấy, chúng đệ tử của
Gotama hay chúng đệ tử của những tôn giả, sư
trưởng các giáo phái kia?".

10. Này Kassapa, và sự tình này xảy ra khi các vị có trí hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau. Các vị này nói: "Những pháp bất thiện hay được xem là bất thiện, những pháp lỗi lầm hay được xem là lỗi lầm, những pháp không nên tuân hành hay được xem là không nên tuân hành, những pháp không xứng bậc Thánh hay được xem là không xứng bậc Thánh, những pháp ô nhiễm hay được xem là ô nhiễm, giữa những vị hiền giả này, chúng đệ tử của Gomata đã hoàn toàn xả ly những pháp ấy, còn chúng đệ tử của những vị tôn giả, sư trưởng các giáo phái kia chỉ xả ly một phần thôi". Như vậy, này Kassapa, những vị có trí khi hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau một phần lớn tán thán chúng tôi về vấn đề này.

11. Này Kassapa, lại nữa, các vị có trí lại hỏi nhau,

CHÁNH NGỮ                                          431

tìm hiểu và đàm luận với nhau, giữa giáo sư với giáo
sư, giữa chúng đệ tử với chúng đệ tử: "Những pháp
thiện hay được xem là thiện, những pháp không lỗi
lầm hay được xem là không lỗi lầm, những pháp nên
tuân hành hay được xem là nên tuân hành, những
pháp xứng bậc Thánh hay được xem là xứng bậc
Thánh, những pháp thanh tịnh hay được xem là
thanh tịnh, giữa những vị hiền giả này ai đã hoàn
toàn thành tựu những pháp này, chúng đệ tử của
Gotama hay chúng đệ tử của những tôn giả, sư
trưởng các giáo phái kia?"

12. Này Kassapa, sự tình này xảy ra khi các vị có trí
hỏi nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau. Các vị này
nói: "Những pháp thiện hay được xem là thiện,
những pháp không lỗi lầm hay được xem là không
lỗi lầm, những pháp nên tuân hành hay được xem là
nên tuân hành, những pháp xứng bậc Thánh hay
được xem là xứng bậc Thánh, những pháp thanh tịnh
hay được xem là thanh tịnh, giữa những vị hiền giả
này, chúng đệ tử của Gotama đã hoàn toàn thành tựu
những pháp này, còn chúng đệ tử của những vị tôn
giả, sư trưởng các giáo phái kia chỉ thành tựu một
phần thôi". Như vậy này Kassapa, những vị có trí hỏi
nhau, tìm hiểu và đàm luận với nhau, một phần lớn
tán thán chúng tôi về vấn đề này.

CHÁNH NGỮ                                          432

13. Này Kassapa, có con đường, có phương pháp
khiến ai tuân theo sẽ tự thấy và tự biết: "Sa-môn
Gotama nói đúng thời, nói chân thật, nói lợi ích,
nói hợp pháp, nói đúng luật". Này Kassapa, con
đường ấy là gì, phương pháp ấy là gì khiến ai tuân
theo sẽ tự thấy và biết: "Sa-môn Gotama nói đúng
thời, nói chân thật, nói lợi ích, nói hợp pháp, nói
đúng luật "?

- Chính là con đường Thánh tám ngành tức
là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định. Này Kassapa, chính con đường này,
chính phương pháp này khiến ai tuân theo sẽ tự thấy
và tự biết: "Sa-môn Gotama nói đúng thời, nói lời
chân thật, nói lợi ích, nói hợp pháp, nói đúng luật".

14. Nghe nói vậy, lõa thể Kassapa bạch đức Thế Tôn:

- Hiền giả Gotama, những pháp khổ hạnh này được những Sa-môn và Bà-la-môn công nhận là đưa đến Sa-môn quả và Bà-la-môn quả: Sống lõa thể, - Sống phóng túng, không theo lễ nghi (như đứng mà đi đại tiểu tiện, đứng ăn, không chịu ngồi theo lễ nghi), - Liếm tay cho sạch (sau khi ăn, không chịu rửa), - Đi khất thực không chịu bước tới (theo yêu cầu để thí chủ bỏ đồ ăn vào bát), - Không nhận đồ ăn

CHÁNH NGỮ                                          433

mang đến (cho mình, trước khi đi khất thực), - Không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình. - Không nhận mời đi ăn. - Không nhận đồ ăn từ nơi nồi chảo (sợ nồi chảo bị nạo, bị cạy để cúng dường đồ ăn), - Không nhận đồ ăn tại ngưỡng cửa (sợ dành riêng cho mình), - Không nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy (sợ dành riêng cho mình), - Không nhận đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo (sợ dành riêng cho mình), - Không nhận đồ ăn từ hai người đang ăn (sợ đồ ăn chỉ do một người cho), - Không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai (sợ đứa con trong bụng mẹ bị thiệt thòi), - Không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con bú (sợ sữa đàn bà sẽ bớt đi), - Không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao cấu (sợ làm trở ngại sự giao cấu), - Không nhận đồ ăn đi quyên (bởi tín đồ khi có nạn đói), - Không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng (sợ chó mất phần ăn), - Không nhận đồ ăn tại chỗ ruồi bu (sợ ruồi mất phần ăn), - Không ăn cá, ăn thịt, không uống rượu nấu, rượu men. - Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một miếng hay vị ấy chỉ nhận ăn tại hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại bảy nhà, vị ấy chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy chỉ nuôi sống với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát, nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa. Như vậy vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho đến nửa tháng mới ăn một lần.

CHÁNH NGỮ                                           434

Này Hiền giả Gotama, những pháp khổ hạnh
này được chúng Sa-môn, Bà-la-môn công nhận là
đưa đến Sa-môn quả và Bà-la-môn quả. Vị này chỉ
ăn cỏ lúa để sống, lúa tắc, gạo lức, ăn hột cải nivara,
ăn da vụn, ăn trấu, ăn nước bột gạo, ăn bột vừng, ăn
cỏ, ăn phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn
trái cây rụng để sống.

Này Hiền giả Gotama, những pháp khổ hạnh này được công nhận bởi những Sa-môn, Bà-la-môn là đưa đến Sa-môn và Bà-la-môn quả. Vị ấy mặc vải gai thô, mặc vải gai thô lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm rồi quăng đi, mặc vải phấn tảo y, mặc vỏ cây tititaka làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện bằng từng mảnh da của con sơn dương đen, mặc áo bằng cỏ cát tường (kusa), mặc áo vỏ cây, mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông cú. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người theo tập tục sống nhổ râu tóc, là người theo hạnh thường dùng, không dùng chỗ ngồi, là người ngồi chò hỏ, sống theo hạnh ngồi chò hỏ một cách tinh tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ nằm trên giường gai, sống dùng ván gỗ làm giường, sống nằm trên đất trần, thường nằm ngủ một bên hông, sống để bụi và nhớp che dính thân mình, sống và ngủ ngoài trời, theo hạnh bạ đâu nằm đấy, sống ăn các uế

CHÁNH NGỮ                                            435

vật, theo hạnh ăn các uế vật (phân bò, nước tiểu bò, tro và đất), sống không uống nước lạnh, theo hạnh không uống nước lạnh, sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi).

15. - Này Kassapa nếu một người sống lõa thể, sống
phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay... như vậy
sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho đến nửa tháng
chỉ ăn một lần, nhưng nếu vị này không tu và không
chứng được giới cụ túc, tâm cụ túc, tuệ cụ túc, thời
vị ấy cách rất xa Sa-môn vị, cách rất xa Bà-la-môn
vị. Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ bi
tâm, không hận thù, không ác hại và với sự diệt
tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay
hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này
Kassapa Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi
là Bà-la-môn .

Này Kassapa, nếu một người chỉ ăn cỏ lúa để sống, này Kassapa nếu người ấy chỉ ăn lúa tắc, gạo lức, ăn hột cải nivàra... ăn trái cây, rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống, nhưng nếu vị này không tu và không chứng được giới cụ túc, tâm cụ túc, tuệ cụ túc thời vị ấy cách rất xa Sa-môn vị, cách rất xa Bà- la-môn vị. Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác hại, và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay hiện

CHÁNH NGỮ                                              436

tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa, Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-la- môn .

Này Kassapa, nếu một người mặc vải gai thô, mặc vải gai thô trộn với các vải khác,... sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi), nhưng nếu vị này không tu và không chứng được giới cụ túc, tâm cụ túc, tuệ cụ túc, thời vị ấy cách rất xa Sa-môn vị, cách rất xa Bà-la-môn vị. Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác hại và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa, Tỷ- kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-la-môn .

16. Khi nghe nói đến đây, lõa thể Kassapa bạch Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó hành thay Bà-la-môn hạnh!

- Này Kassapa, đó là lời nói thường tình ở đời: "Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó hành thay Bà-la- môn hạnh! Này Kassapa, như một người sống lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay... như vậy sống theo hạnh tiết chế ăn uống, cho đến nửa tháng chỉ ăn một lần. Này Kassapa, nếu sự khó

CHÁNH NGỮ                                             437

hành, sự rất khó hành của Sa-môn hạnh, của Bà-la-
môn hạnh chỉ tùy thuộc khổ hạnh này và chỉ tùy
thuộc sự thiệt hành khổ hạnh này, thời thật không
xứng mà nói: "Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó
hành thay Bà-la-môn hạnh!" Một người cư sĩ, hay
con một người cư sĩ cho đến một người đầy tớ gái
đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi sống
lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm
tay... . như vậy sống theo hạnh tiết chế ăn uống, cho
đến nửa tháng ăn một lần". Này Kassapa, vì ngoài
khổ hạnh này, ngoài sự thiệt hành khổ hạnh này, Sa-
môn hạnh hay Bà-la-môn hạnh vẫn khó hành trì, vẫn
thật khó hành trì, do vậy thật xứng đáng mà nói:
"Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó hành thay Bà-la-
môn hạnh!" Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập
từ bi tâm, không hận thù, không ác hại, và với sự tận
diệt các lậu hoặc tự giác chứng và an trú ngay hiện
tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa,
Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-la-
môn .

Này Kassapa, nếu một người chỉ ăn cỏ lúa để sống, ăn lúa tắc, gạo lức... ăn trái cây, rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống, nếu sự khó hành, sự rất khó hành của Sa-môn hạnh, của Bà-la-môn hạnh chỉ tùy thuộc khổ hạnh này, và chỉ tùy thuộc sự thực hành khổ hạnh này thời thật không xứng mà nói:

CHÁNH NGỮ                                             438

"Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó hành thay Bà-la- môn hạnh". Một người cư sĩ, hay con một người cư sĩ, cho đến một người đầy tớ gái đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi chỉ ăn cỏ lúa để sống, ăn lúa tắc, gạo lức... ăn trái cây, rễ cây trong rừng, ăn trái cây rừng để sống". Này Kassapa, vì ngoài khổ hạnh này, ngoài sự thực hành khổ hạnh này, Sa-môn hạnh hay Bà-la-môn hạnh vẫn khó hành trì, vẫn thật khó hành trì, do vậy thật xứng đáng mà nói: "Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó hành thay Bà-la-môn hạnh!" Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác hại, và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa, Tỷ- kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-la-môn!

Này Kassapa, nếu một người mặc vải gai thô, mặc vải gai thô trộn lẫn với các vải khác... sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi), nếu có sự khó hành, sự rất khó hành của Sa-môn hạnh, của Bà-la-môn hạnh chỉ tùy thuộc khổ hạnh này và chỉ tùy thuộc sự thi hành khổ hạnh này, thời thật không xứng mà nói: "Khó hành thay Sa- môn hạnh! Khó hành thay Bà-la-môn hạnh!" Một người cư sĩ hay con một người cư sĩ cho đến một người đầy tớ gái đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi chỉ mặc vải gai thô, mặc vải gai thô trộn

CHÁNH NGỮ                                            439

lẫn với các vải khác... sống một đêm tắm ba lần, theo
hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi)", này
Kassapa, vì ngoài khổ hạnh này, ngoài sự thực hành
khổ hạnh này, Sa-môn hạnh hay Bà-la-môn hạnh vẫn
khó hành trì, vẫn thật khó hành trì, do vậy thật xứng
đáng mà nói: "Khó hành thay Sa-môn hạnh! Khó
hành thay Bà-la-môn hạnh!" Này Kassapa, nếu Tỷ-
kheo sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác
hại, và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và
an trú ngay hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô
lậu, này Kassapa, Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn,
được gọi là Bà-la-môn .

17. Khi nghe nói vậy, lão thể Kassapa bạch đức Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, khó biết thay một vị Sa- môn! Khó biết thay một Bà-la-môn!

- Này Kassapa, đó là lời nói thường tình ở đời:
"Khó biết thay một Sa-môn! Khó biết thay một Bà-
la-môn!" Này Kassapa, nếu một người sống lõa thể,
sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay... như
vậy sống theo hạnh tiết chế ăn uống, cho đến nửa
tháng chỉ ăn một lần.

Này Kassapa, nếu trở thành một Sa-môn, nếu trở thành một Bà-la-môn chỉ tùy thuộc khổ hạnh này,

CHÁNH NGỮ                                            440

và chỉ tùy thuộc sự thi hành khổ hạnh này, thời thật
không xứng mà nói: "Khó biết thay một Sa-môn!
Khó biết thay một Bà-la-môn!" Một người cư sĩ, hay
con một người cư sĩ cho đến một người đầy tớ gái
đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi sống
lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm
tay... như vậy sống theo hạnh tiết chế ăn uống, cho
đến nửa tháng chỉ ăn một lần". Này Kassapa, vì ngoài
khổ hạnh này, ngoài sự thực hành khổ hạnh này, vẫn
khó biết vẫn thật khó biết một người Sa-môn hay một
người Bà-la-môn, do vậy thật xứng đáng mà nói:
"Khó biết thay, một Sa-môn! Khó biết thay một Bà-
la-môn!" Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ
bi tâm, không hận thù, không ác hại, và với sự diệt
tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay hiện
tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa,
vị Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-
la-môn .

Này Kassapa, nếu một người chỉ ăn cỏ lúa để sống, ăn lúa tắc, gạo lức... ăn trái cây, rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống. Này Kassapa, nếu trở thành một Sa-môn, trở thành một Bà-la-môn chỉ tùy thuộc khổ hạnh này và chỉ tùy thuộc sự thực hành khổ hạnh này, thời thật không xứng đáng mà nói: "Khó biết thay một Sa-môn! Khó biết thay một Bà- la-môn!" Một người cư sĩ, hay con một người cư sĩ,

CHÁNH NGỮ                                             441

cho đến một người đầy tớ gái đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi chỉ ăn lúa để sống, ăn lúa tắc, gạo lức... ăn trái cây, rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống". Này Kassapa, vì ngoài khổ hạnh này, ngoài sự thực khổ hạnh này, vẫn khó biết một người Sa-môn hay một người Bà-la-môn . Do vậy thật xứng đáng mà nói: "Khó biết thay, một Sa-môn! Khó biết thay, một Bà-la-môn! ". Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác hại, và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an trú ngay hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Kassapa, Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được gọi là Bà-la-môn .

Này Kassapa, nếu một người mặc vải gai thô, mặc vải gai thô trộn lẫn với các vải khác... sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi). Này Kassapa, nếu trở thành một Sa- môn, trở thành một Bà-la-môn chỉ tùy thuộc khổ hạnh này, và chỉ tùy thuộc sự thực hành khổ hạnh này thời thật không xứng mà nói: "Khó biết thay một Sa-môn! Khó biết thay một Bà-la-môn!" Một người cư sĩ hay con một người cư sĩ, cho đến một người đầy tớ gái đội ghè nước có thể làm theo những hạnh: "Tôi mặc vải gai thô, mặc vải gai thô trộn lẫn với các vải khác ... sống một đêm tắm ba lần". Này Kassapa, vì ngoài khổ hạnh này vẫn rất khó biết một người Sa-

CHÁNH NGỮ                                            442

môn hay một người Bà-la-môn . Do vậy thật xứng
đáng mà nói: "Khó biết thay một Sa-môn! Khó biết
thay một Bà-la-môn!" Này Kassapa, nếu Tỷ-kheo
sống tu tập từ bi tâm, không hận thù, không ác hại,
và với sự diệt tận các lậu hoặc, tự giác chứng và an
trú ngay hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu,
này Kassapa, Tỷ-kheo ấy được gọi là Sa-môn, được
gọi là Bà-la-môn .

18. Khi nghe nói vậy, lõa thể Kassapa bạch đức Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, thế nào là giới cụ túc? Thế là tâm cụ túc? Thế nào là tuệ cụ túc?

- Này Kassapa, nay ở đời, Như Lai xuất hiện,
là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri... (xem kinh Sa-môn
Quả, từ số 40-42)... thấy nguy hiểm trong những lỗi
nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu học trong giới pháp, thân
nghiệp, ngữ nghiệp thanh tịnh, sanh hoạt trong sạch,
giới hạnh cụ túc, thủ hộ các căn, đầy đủ chánh niệm,
chánh trí và biết tri túc.

Này Kassapa, thế nào là Tỷ-kheo giới hạnh cụ túc? Ở đây, này Kassapa, Tỷ-kheo từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng sanh và loài hữu tình. Như vậy là giới hạnh

CHÁNH NGỮ                                              443

của vị ấy trong giới luật. (Như Kinh Sa-môn Quả, số 43-61,... ) Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà mạng, như dùng các ảo thuật để được an ổn, để khỏi làm các điều đã hứa... (như Kinh Sa-môn Quả, số 62)... . ngăn ngừa công hiệu của thuốc. Còn vị ấy thì tránh xa các tà mạng kể trên. Như vậy là giới cụ túc của vị ấy. Và như vậy, này Kassapa, vị Tỷ-kheo ấy, nhờ giới luật cụ túc nên không thấy sợ hãi từ một chỗ nào về sự hộ trì giới luật. Này Kassapa, như một Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, đã hàng phục kẻ thù địch, không còn thấy sợ hãi chỗ nào về sự thù địch. Cũng vậy, này Kassapa, Tỷ-kheo ấy nhờ giới luật cụ túc, nên không thấy sợ hãi từ một chỗ nào về sự hộ trì giới luật. Vị ấy nhờ cụ túc giới luật cao quý này, nên hưởng lạc thọ, nội tâm thanh tịnh. Như vậy, này Kassapa, Tỷ-kheo giới luật cụ túc.

19. Này Kassapa, thế nào là vị Tỷ-kheo bảo hộ các căn? Này Kassapa, khi mắt thấy sắc, Tỷ-kheo không nắm giữ tướng chung... (như Kinh Sa-môn Quả, số 64)... những nguyên nhân gì vì ý căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thiệt hành sự hộ trì ý căn. Vị ấy, nhờ sự hộ trì cao quý các căn ấy, nên hưởng lạc thọ, nội tâm thanh

CHÁNH NGỮ                                           444

tịnh... Như vậy, này Kassapa Tỷ-kheo hộ trì các căn... (như kinh Sa-môn Quả, số 64-75)

... khi quán tự thân đã xả ly năm triền cái ấy, hân
hoan sanh; do hân hoan nên hỷ sanh; do tâm hoan
hỷ, thân được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ
sanh; do lạc thọ, tâm được định tỉnh. Tỷ-kheo ly dục,
ly ác pháp, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng
thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm với tứ. Tỷ-kheo
thấm nhuần, tẩm ướt làm cho sung mãn tràn đầy thân
mình với hỷ lạc do ly dục sanh, không một chỗ nào
trên toàn thân không do hỷ lạc từ ly dục sanh ấy thấm
nhuần. Này Kassapa, như một người hầu tắm lão
luyện hay đệ tử người hầu tắm. Sau khi rắc bột tắm
trong thau bằng đồng, liền nhồi bột ấy với nước, cục
bột tắm ấy được thấm nhuần nước ướt, trào trộn với
nước ướt, thấm ướt cả trong lẫn ngoài với nước
nhưng không chảy thành giọt. Cũng vậy, này
Kassapa Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung
mãn, tràn đầy thân mình với hỷ lạc do ly dục sanh,
không một chỗ nào trên toàn thân không được hỷ lạc
do ly dục sanh ấy thấm nhuần. Như vậy là tâm cụ
túc của vị ấy.

Lại nữa, này Kassapa, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhất tâm... (như

CHÁNH NGỮ                                          445

Kinh Sa-môn Quả số 77-79)... đệ tam thiền (như
Kinh Sa-môn Quả số 79-81)... chứng và trú vào thiền
thứ tư... (số 81-82)... đó là tâm cụ túc của vị ấy. Này
Kassapa, đó là tâm cụ túc.

20. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm,
không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc
bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến
chánh trí, chánh kiến. Vị ấy biết: "Thân này của ta là
sắc pháp, do bốn đại thành, do cha mẹ sanh, nhờ cơm
cháo nuôi dưỡng, vô thường, biến hoại, phân toái,
đoạn tuyệt, hoại diệt, trong thân ấy thức ta lại nương
tựa và bị trói buộc."

Này Kassapa, ví như một hòn lưu ly bảo châu, đẹp đẽ, trong suốt, có tám mặt khéo giũa, khéo mài, sáng chói, không uế trược, đầy đủ tất cả mỹ tướng. Và một sợi dây được xâu qua hòn ngọc ấy, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu nhạt. Một người có mắt cầm hòn ngọc ấy ở trên tay sẽ thấy: "Hòn ngọc lưu ly bảo châu này, đẹp đẽ, trong suốt, có tám mặt, khéo giũa, khéo mài, sáng chói, không uế trược, đầy đủ tất cả mỹ tướng. Và sợi dây này được xâu qua hòn ngọc ấy, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng, hay màu vàng nhạt". Cũng vậy, này Kassapa, với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ

CHÁNH NGỮ                                            446

sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, vị Tỷ-kheo
dẫn tâm, hướng tâm đến chánh trí, chánh kiến. Vị ấy
biết: "Thân này của ta là sắc pháp, do bốn đại thành,
do cha mẹ sanh, nhờ cơm cháo nuôi dưỡng, vô
thường, biến hoại, phân toái, đoạn tuyệt, hoại diệt.
Trong thân ấy, thức ta lại nương tựa và bị trói buộc".
Đó là tuệ cụ túc của vị ấy... (như kinh Sa-môn Quả,
số 85-98)... Vị ấy biết: "... không có đời sống nào
khác nữa". Đó là tuệ cụ túc của vị ấy. Này Kassapa,
đó là tuệ cụ túc.

Này Kassapa, và không có một giới cụ túc,
tâm cụ túc, tuệ cụ túc nào khác cao thượng hơn,
thù thắng hơn giới cụ túc, tâm cụ túc và tuệ cụ túc
này.

21. Này Kassapa, có một số Sa-môn, Bà-la-môn chủ
trương giới luật. Những vị này dùng nhiều phương
tiện tán thán giới luật. Này Kassapa, nói về giới luật
tôn kính cao thượng nhất, Ta nhận thấy không có
một ai bằng giới luật của Ta, làm sao có ai hơn
được. Như vậy Ta hơn trên tất cả về giới luật, tức là
tăng thượng giới.

Này Kassapa, có một số Sa-môn, Bà-la-môn chủ trương khổ hạnh, yểm ly. Những vị này dùng nhiều phương tiện tán thán khổ hạnh, yểm ly. Này

CHÁNH NGỮ                                           447

Kassapa, nói về khổ hạnh yểm ly tôn kính cao
thượng nhất, Ta nhận thấy không có một ai bằng
được khổ hạnh yểm ly của Ta, làm sao có ai hơn
được. Như vậy Ta hơn trên tất cả về khổ hạnh yểm
ly, tức là tăng thượng yểm ly.

Này Kassapa, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
chủ trương trí tuệ. Những vị này dùng nhiều phương
tiện tán thán trí tuệ. Này Kassapa, nói về trí tuệ tôn
kính cao thượng nhất, Ta nhận thấy không có một
ai bằng được trí tuệ của Ta, làm sao có ai hơn được.
Như vậy Ta hơn trên tất cả về trí tuệ, tức là tăng
thượng trí tuệ.

Này Kassapa, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
chủ trương giải thoát. Những vị này dùng nhiều
phương tiện tán thán giải thoát. Này Kassapa, nói về
giải thoát tôn kính cao thượng nhất, Ta nhận thấy
không có một ai bằng được giải thoát của Ta, làm
sao có ai hơn được. Như vậy, Ta hơn trên tất cả về
giải thoát, tức là tăng thượng giải thoát.

22. Này Kassapa, sự tình này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Sa-môn Gotama rống tiếng rống con sư tử nhưng chỉ tại chỗ vắng người, không ở giữa đại chúng". Nên nói với chúng: "Chớ có nói như vậy. Sa-môn Gotama rống tiếng rống con sư tử

CHÁNH NGỮ                                           448

tại chỗ vắng người và cả giữa đại chúng". Này Kassapa, nên nói với chúng như vậy.

Này Kassapa, sự tình này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể hỏi: "Sa-môn Gotama rống tiếng rống con sư tử giữa đại chúng, nhưng rống không với tinh thần vô úy... với tinh thần vô úy... và "Không có ai hỏi Sa-môn Gotama câu hỏi gì... và "có người hỏi Sa-môn Gotama"... "Khi có người hỏi, Sa-môn Gotama không thể trả lời"... và "Khi có người hỏi, Sa-môn Gotama trả lời cho chúng"... và "Dầu cho có trả lời, câu trả lời không làm tâm người ta thỏa mãn"... và "Câu trả lời làm tâm người ta thỏa mãn"... "Nhưng người ta không xem ý kiến của Sa-môn Gotama là đáng được nghe"... . "Người ta xem ý kiến của Sa-môn Gotama là đáng được nghe"... . "Dầu cho có được nghe, người ta cũng không tin tưởng"... "Người ta nghe có lòng tin tưởng"... "Dầu cho người ta có lòng tin tưởng, người ta không biểu lộ lòng tin tưởng"... "Người ta có lòng tin tưởng và biểu lộ lòng tin tưởng" ... "Dầu cho có biểu lộ lòng tin tưởng, người ta không đạt đến chỗ như thực"... . "Người ta đạt đến chỗ như thực"... . "Dầu cho đạt đến chỗ như thực, người ta không đem ra thực hành được". Nên nói với chúng: "Chớ có nói như vậy. Sa-môn Gotama rống tiếng rống con sư tử, rống ở giữa đại chúng, rống với tinh thần vô úy, có người hỏi Sa-

CHÁNH NGỮ                                           449

môn Gotama, Sa-môn Gotama trả lời khi được hỏi,
câu trả lời làm tâm người ta được thỏa mãn, người
ta xem ý kiến của Sa-môn Gotama đáng được nghe,
sau khi được nghe người ta tin tưởng, khi có lòng
tin tưởng người ta biểu lộ lòng tin tưởng, người ta
đạt đến chỗ như thực, đạt đến chỗ như thực, người
ta đem ra thực hành". Này Kassapa, nên nói với
chúng như vậy.

23. Này Kassapa, một thời Ta ở tại Vương Xá trên núi Linh Thứu. Lúc bấy giờ, có người Phạm chí tu khổ hạnh tên là Nigrodha đến hỏi về tối thắng khổ hạnh yểm ly. Khi được hỏi về tối thắng khổ hạnh yểm ly, Ta đã trả lời. Và khi được Ta trả lời, vị ấy phát tâm hoan hỷ như với một hoan lạc tối thượng.

- Bạch Đại đức, ai có thể sau khi nghe Thế Tôn thuyết pháp, lại không hoan hỷ như với một hoan lạc tối thượng? Thật vi diệu thay, bạch Đại đức! Thật vi diệu thay, bạch Đại đức! Bạch Đại đức, như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Và nay con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp, quy y Tỷ-kheo Tăng. Bạch Đại đức, con xin xuất gia

CHÁNH NGỮ                                          450

với Thế Tôn, con xin thọ đại giới.

24. - Này Kassapa, ai trước kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong pháp và luật này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt trú, chúng Tăng nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng ta nhận thấy cá tánh con người sai biệt nhau.

- Bạch Đại đức, nếu những người xưa kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong pháp và luật này phải sống bốn tháng biệt trú, sau khi sống bốn tháng biệt trú chúng Tăng nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới, thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm, nếu chúng Tăng đồng ý, mong chúng Tăng xuất gia cho con, thọ đại giới cho con để thành vị Tỷ-kheo.

Và lõa thể Kassapa được xuất gia với Thế Tôn và được thọ đại giới. Thọ đại giới không bao lâu, Đại đức Kassapa ở một mình an tịnh, không phóng dật, sống nhiệt tâm, cần mẫn. Và không bao lâu, vị này chứng được mục đích tối cao mà con cháu các lương gia đã xuất gia từ bỏ gia đình sống không gia đình hướng đến ... Đó là vô thượng cứu cánh phạm hạnh ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng, ngộ và an trú: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành,

CHÁNH NGỮ                                           451

những gì nên làm đã làm, sau đời này sẽ không có đời sống khác nữa". Đại đức Kassapa liễu tri như vậy.

Và đại đức Kassapa trở thành một vị A-la-hán nữa.

CHÁNH NGỮ                                       452

61    Như Lai nói lời chánh ngữ - Kinh THANH TỊNH – 29 Trường II, 441

KINH THANH TỊNH – Bài kinh số 29 – Trường II, 441

Như vầy tôi nghe.

1. Một thời, Thế Tôn trú giữa giòng tộc Sakya (Thích ca) trong vườn xoài của một gia đình Thích ca tên là Vedhannà.

Lúc bấy giờ, Nigantha Nàthaputta vừa mới tạ thế ở Pàvà.

Sau khi vị này tạ thế, các vị Nigantha chia ra làm hai phái, chia rẽ nhau, tranh chấp nhau, tranh luận nhau và sống tàn hại nhau với binh khí bằng miệng - "Ngươi không biết pháp luật này, ta biết pháp luật này. Sao Ngươi có thể biết pháp luật này? Ngươi theo tà hạnh, ta theo chánh hạnh. Lời nói của ta tương ưng, lời nói Ngươi không tương ưng. Điều đáng nói trước, Ngươi nói sau; điều đáng nói sau, Ngươi nói trước. Điều Ngươi quan niệm trình bày, đã bị đảo lộn. Quan điểm của Ngươi đã bị thách đố. Ngươi đã bị đánh bại. Hãy đi giải tỏa quan điểm của Ngươi!

CHÁNH NGỮ                                           453

Hãy tự thoát khỏi bế tắc nếu Ngươi có thể làm được."
Hình như các đệ tử của Nigantha Nàthaputta muốn
tàn hại lẫn nhau. Chính các đệ tử cư sĩ mặc đồ trắng
của Nigantha Nàthaputta cũng chán ngấy, cơ hiềm,
và phản đối các vị Nigantha, vì pháp luật của họ đã
được trình bày, tuyên bố một cách vụng về, không
có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an tịnh,
không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, pháp y
chỉ đã bị đổ vỡ, không có chỗ y chỉ.

2. Rồi Sa di Cunda, sau khi an cư mùa mưa ở Pàvà
đến thăm tôn giả Ananda ở Sàmàgama, sau khi đến,
đảnh lễ tôn giả Ananda và ngồi xuống một bên. Sau
khi ngồi xuống một bên. Sa di Cunda bạch tôn giả
Ananda:

- Bạch Tôn giả, Nigantha Nàthaputta đã từ trần ở
Pàvà sau khi vị này tạ thế, các Nigantha chia ra làm
hai phái... Pháp y chỉ đã bị đổ vỡ, không có chỗ y
chỉ.

Khi nghe nói vậy, tôn giả Ananda nói với Sa di Cunda:

- Này Hiền giả Cunda, đây là vấn đề đáng đưa ra để
yết kiến Thế Tôn. Này Hiền giả Cunda, chúng ta hãy
đi yết kiến Thế Tôn; sau khi đến xong, chúng ta hãy
trình bày vấn đề này để Thế Tôn biết.

CHÁNH NGỮ                                         454

- Bạch Tôn giả, vâng!

- Sa di Cunda vâng lời tôn giả Ananda.

3. Rồi tôn giả Ananda cùng với Sa di Cunda, đi đến
yết kiến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Ngài và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, tôn giả
Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Sa di Cunda có nói: "Nigantha
Nàthaputta đã từ trần ở Pàvà. Sau khi vị này từ trần,
các vị Nigantha chia ra làm hai phái... Pháp y chỉ đã
bị đổ vỡ, không có chỗ y chỉ."

- Này Cunda, như vậy ở đây pháp luật đã được trình
bày tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng
hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị
Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.

4. Này Cunda, ở đây có vị đạo sư không phải là Chánh Đẳng Giác, có pháp luật đã được trình bày tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Và người đệ tử trong pháp này, không thành tựu và an trú trong pháp và tùy pháp, không sống đúng chánh hạnh, không sống đúng tùy pháp, sống vượt ra ngoài pháp. Người đệ tử ấy cần được nói như sau: "Này Hiền giả, thật là lợi

CHÁNH NGỮ                                          455

ích cho Ngươi. Thật khéo chứng đắc cho Ngươi. Đạo
sư của Ngươi không phải là vị Chánh Đẳng Giác.
Pháp của Ngươi đã được trình bày, tuyên bố một
cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn, không
hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác
tuyên bố. Và Ngươi trong pháp này, không thành tựu
và an trú trong pháp và tùy pháp, không sống đúng
chánh hạnh, không sống đúng tùy pháp, vượt ra
ngoài pháp.

 Này Cunda, như vậy ở đây, vị đạo sư đáng quở
trách, ở đây pháp đáng quở trách, nhưng ở đây đệ
tử đáng tán thán. Này Cunda, với vị đệ tử như vậy,
nên nói như sau:" Này Đại đức, dầu Đại đức thực
hành đúng như pháp vị đạo sư đã dạy và trình bày,
ai có suy tầm, ai có bị suy tầm, ai có suy tầm rồi
như thực thi hành, tất cả đều không có phước báo.
Vì sao vậy? Vì pháp luật đã được trình bày tuyên
bố một cách vụng về, không có hiệu năng hướng
dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh
Đẳng Giác tuyên thuyết."

5. Này Cunda, ở đây, vị đạo sư không là vị Chánh Đẳng Giác, và pháp được trình bày tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, và vị đệ tử trong pháp này, sống thành

CHÁNH NGỮ                                         456

tựu pháp và tùy pháp, sống theo chánh hạnh, sống
đúng tùy pháp, sống luận theo pháp. Người này nên
được nói như sau: "Này Hiền giả, thật không lợi ích
cho Ngươi, thật không khéo chứng đắc cho Ngươi.
Vị đạo sư của Ngươi không là vị Chánh Đẳng Giác
và pháp được trình bày tuyên bố một cách vụng về,
không có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an
tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết,
những người trong pháp này sống thành tựu pháp và
tùy pháp, sống theo chánh hạnh, sống đúng tùy pháp,
sống thuận theo pháp".

 Này Cunda, ở đây vị đạo sư đáng quở trách, ở đây
pháp đáng quở trách, ở đây vị đệ tử cũng đáng quở
trách. Này Cunda, với vị đệ tử như vậy, có ai, nên
nói như sau: "Thật vậy, Đại đức thành tựu theo
chánh hạnh, tinh tấn trong chánh hạnh, người
khen, người được khen, người được khen như vậy
lại càng tinh tấn hơn nữa, tất cả đều không được
phước đức." Vì sao vậy? Này Cunda, vì pháp
được trình bày tuyên bố một cách vụng về, không
có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an
tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.

6. Này Cunda, ở đây vị đạo sư là vị Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo giảng và trình bảy, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh

CHÁNH NGỮ                                         457

Đẳng Giác tuyên thuyết. Vị đệ tử trong pháp này
sống không thành tựu pháp và tùy pháp, sống không
theo chánh hạnh, sống không đúng tùy pháp, sống
không thuận theo pháp. Vị đệ tử ấy cần phải được
nói: "Này Hiền giả, thật không lợi ích cho Ngươi,
thật không khéo chứng đắc cho Ngươi. Vị đạo sư của
Ngươi là vị Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo tuyên
bố trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an
tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Nhưng
Ngươi trong pháp này sống không thành tựu pháp,
sống không theo chánh hạnh, sống không đúng tùy
pháp, sống không thuận theo pháp."

 Này Cunda, ở đây vị đạo sư đáng được tán thán,
ở đây pháp đáng được tán thán, ở đây vị đệ tử đáng
quở trách. Nếu có ai, hãy nói với vị đệ tử ấy như
sau: "Đại đức hãy thực hành đúng như pháp do vị
đạo sư của Đại đức trình bày và tuyên thuyết. Ai
có điều tra, ai có bị điều tra, ai có bị điều tra rồi
như thực thi hành, tất cả đều được phước báo". Vì
sao vậy? Này Cunda, pháp luật này khéo thuyết
khéo trình bày là như vậy, có hiệu năng hướng
dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác
tuyên thuyết.

7. Này Cunda ở đây vị đạo sư là Chánh Đẳng Giác, và pháp được khéo tuyên thuyết, khéo trình bày, có

CHÁNH NGỮ                                            458

hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị
Cháng Đẳng Giác tuyên thuyết, và vị đệ tử trong
pháp này sống thành tựu pháp và tùy pháp, sống
thành tựu chánh hạnh, sống đúng tùy pháp, sống
thuận theo pháp. Nếu có ai, hãy nói vị đệ tử ấy nói
như sau: "Này Hiền giả, thật là lợi ích cho Ngươi,
thật khéo chứng đắc cho Ngươi. Vị đạo sư của Ngươi
là vị A la hán Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo
tuyên thuyết, được khéo trình bày, có hiệu năng
hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng
Giác tuyên thuyết. Và Ngươi trong pháp này sống
thành tựu pháp và tùy pháp, sống thành tựu chánh
hạnh, sống đúng tùy pháp, sống thuận theo pháp".

 Này Cunda, như vậy ở đây vị đạo sư đáng được
tán thán, ở đây pháp đáng được tán thán, ở đây vị
đệ tử cũng đáng được tán thán. Này Cunda, nếu
có ai, hãy nói vị đệ tử ấy như sau: "Thật vậy, Đại
đức thành tựu như pháp, tinh tấn như pháp, người
khen, người được khen, người được khen như vậy
lại càng tinh tấn thực hành, tất cả đều được nhiều
công đức". Vì sao vậy? Này Cunda, vì pháp luật
được khéo tuyên thuyết, khéo trình bày như vậy,
có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị
Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.

8. Này Cunda, ở đây vị đạo sư xuất hiện ở đời, bậc

CHÁNH NGỮ                                         459

A la hán, Chánh Đẳng Giác, và pháp được khéo
tuyên thuyết, được khéo trình bày, có hiệu năng
hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng
Giác tuyên thuyết. Và các vị đệ tử chưa được tinh
thông diệu pháp, và phạm hạnh hoàn toàn viên mãn
chưa được tỏ lộ cho các vị này, chưa được trình bày
rõ ràng, với tất cả thứ bậc vị trí liên hệ, chưa được
trở thành diệu dụng, chưa được khéo trình bày cho
loài Người, và vị đạo sư viên tịch. Này Cunda, đối
với vị đạo sư như vậy, nếu viên tịch, các đệ tử sẽ ưu
tư rất nhiều. Vì sao vậy? Vì đạo sư của chúng ta xuất
hiện ở đời, và pháp được khéo tuyên thuyết, khéo
trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an
tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Nhưng
chúng ta chưa được tinh thông diệu pháp, và phạm
hạnh hoàn toàn viên mãn chưa được tỏ lộ cho chúng
ta với tất cả thứ bậc, vị trí liên hệ, chưa được trở
thành diệu dụng, chưa được khéo trình bày cho loài
Người, và vị đạo sư của chúng ta viên tịch. Này
Cunda, vị Đạo sư như vậy có viên tịch, các đệ tử có
sự ưu tư.

9. Này Cunda, ở đây vị đạo sư xuất hiện ở đời, bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo tuyên bố và được khéo trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Và các vị đệ tử được tinh thông diệu pháp, và

CHÁNH NGỮ                                          460

Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn được tỏ lộ cho các vị ấy với tất cả thứ bậc vị trí liên hệ, được trở thành diệu dụng, được khéo trình bày cho loài Người, và vị đạo sư của những vị ấy viên tịch. Này Cunda, vị đạo sư như vậy có viên tịch, các đệ tử không có ưu tư. Vì cớ sao? Vị đạo sư của chúng ta xuất hiện ở đời là bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo tuyên thuyết, được khéo trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, được vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Còn chúng ta được tinh thông diệu pháp, và phạm hạnh hoàn toàn viên mãn được tỏ lộ cho chúng ta biết với tất cả thứ bậc vị trí liên hệ, được trở thành diệu dụng, được khéo trình bày cho loài Người, và vị Đạo sư của chúng ta viên tịch. Này Cunda, vị đạo sư như vậy có viên tịch, các đệ tử không có ưu tư.

10. Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những
chi phần như vậy, nếu không có một vị đạo sư là một
vị Thượng tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia lâu
ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng
thành, một phạm hạnh như vậy được xem là không
viên mãn, trong trường hợp như vậy.

Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những chi phần như vậy, và nếu có vị đạo sư là một vị Thượng tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia lâu ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, một

CHÁNH NGỮ                                              461

Phạm hạnh như vậy được xem là viên mãn, trong trường hợp như vậy.

11. Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những
chi phần như vậy, và có vị đạo sư là vị Thượng tọa
có nhiều kinh nghiệm, xuất gia lâu ngày, đã đến tuổi
trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, nhưng
không có các vị Thượng tọa Tỷ kheo, những vị đệ tử
là những vị sáng suốt, tự điều phục, vô úy, đa văn,
đã đạt đến sự an ổn, có thể thuyết diệu pháp, với giáo
lý ngoại đạo được khởi lên có thể khéo nhiếp phục
với giáo pháp của mình, có thể thuyết diệu pháp bất
tư nghì; như vậy Phạm hạnh này không thể viên mãn
bởi chi tiết này.

12. Này Cunda, khi nào Phạm hạnh được đầy đủ về những phương diện này, vị đạo sư là vị Thượng tọa, có nhiều kinh nghiệm, xuất gia đã lâu ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, và những vị Thượng tọa Tỷ kheo, những vị đệ tử... nếu không có các vị Trung lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... có các vị Trung lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Hạ lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... có các Hạ lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Trưởng lão Tỷ kheo ni, các vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Trung lạp Tỷ kheo ni, các vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Hạ lạp Tỷ kheo

CHÁNH NGỮ                                           462

ni, các vị đệ tử... có các vị Hạ lạp Tỷ kheo ni, các vị
đệ tử... nhưng nếu không có Nam cư sĩ đệ tử, những
vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh... có
những Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo
trắng, sống theo Phạm hạnh... nhưng nếu không có
những Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo
trắng, chấp nhận dục lạc... có những Nam cư sĩ đệ tử,
những vị tại gia, mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc...
nhưng nếu không có những Nữ cư sĩ đệ tử, những vị
tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh... có
những Nư cư sĩ đệ tử, những vị tại giam mặc áo
trắng, sống theo Phạm hạnh... nhưng nếu không có
những Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng
chấp nhận dục lạc... có những Nữ cư sĩ đệ tử, những
vị tại gia, mặc áo trắng chấp nhận dục lạc ...Phạm
hạnh như vậy nếu không được thành công, hưng
thịnh, phát triển và phổ thông một cách rộng rãi,
khéo tuyên bố giữa các người, nhưng không đạt được
danh xưng và lợi dưỡng một cách tối thắng, Phạm
hạnh như vậy không được viên mãn về phương diện
này.

13. Này Cunda, khi nào Phạm hạnh được đầy đủ với những phương diện này, vị đạo sư là Thượng tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia đã lâu ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, và những vị Thượng tọa là những bậc Tỷ kheo, những vị đệ tử

CHÁNH NGỮ                                            463

sáng suốt, tự điều phục... thuyết pháp diệu dụng, có Trung lạp Tỷ kheo đệ tử, có Hạ lạp Tỷ kheo đệ tử, có Trưởng lão Ni đệ tử, có Trung lạp Ni đệ tử, có Hạ lạp Ni đệ tử, có Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh, có Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc, có Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh, có những vị Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc; Phạm hạnh như vậy được thành công, hưng thịnh, phát triển, và phổ thông một cách rộng rãi, khéo tuyên bố giữa các người, đạt được danh xưng và lợi dưỡng một cách tối thắng, Phạm hạnh như vậy được viên mãn về phương diện này.

14. Này Cunda, nay Ta hiện tại là bậc Đạo sư xuất
hiện ở đời, là bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác, và
pháp được khéo tuyên bố, khéo trình bày, có hiệu
năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, được vị
Chánh Đẳng Giác trình bày, và các vị đệ tử của
Ta tinh thông diệu pháp, và Phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn được tỏ lộ với tất cả thứ bậc vị trí
liên hệ, được trở thành diệu dụng, được khéo
trình bày cho loài Người. Này Cunda, nay Ta là vị
Đạo sư Trưởng lão, có nhiều kinh nghiệm, xuất gia
đã lâu ngay, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi
trưởng thành.

CHÁNH NGỮ                                           464

15. Này Cunda, nay Ta có những vị Thượng tọa Tỷ kheo đệ tử sáng suốt, tự biết điều phục, vô úy, đa văn, đã đạt đến sự an ổn, có thể thuyết diệu pháp, đối với giáo lý ngoại đạo được khởi lên, có thể khéo chiết phục với giáo pháp của mình, có thể thuyết diệu pháp bất khả tư nghì. Này Cunda, Ta lại có những Trung lạp Tỷ kheo sáng suốt. Này Cunda, nay Ta có những vị Hạ lạp Tỷ kheo đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Trưởng lão Tỷ kheo ni đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Trung lạp Tỷ kheo ni đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Hạ lạp Tỷ kheo ni đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Nam cư sĩ, là những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh. Này Cunda, nay Ta có những vị Nam cư sĩ, là những vị tại gia mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc. Này Cunda, nay Ta có những vị Nữ cư sĩ, là những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh. Này Cunda, nay Ta có những vị Nữ cư sĩ là những vị tại gia, mặc áo trắng chấp nhận dục lạc...

Này Cunda, nay Phạm hạnh của Ta được thành công, hưng thịnh, phát triển, và phổ thông một cách rộng rãi, khéo tuyên bố giữa mọi người.

16. Này Cunda, đối với tất cả những vị đạo sĩ nay xuất hiện ở đời; này Cunda, Ta không thấy một vị đạo sư nào khác có thể bằng Ta về phương diện lợi

CHÁNH NGỮ                                            465

dưỡng và danh xưng tối thượng.

Này Cunda, đối với tất cả các đoàn thể, các hội chúng nay xuất hiện ở đời; này Cunda, Ta không thấy một đoàn thể nào khác có thể bằng đoàn thể Tỷ-kheo về phương diện lợi dưỡng và danh xưng tối thượng.

Nếu có ai, khi tả một Phạm hạnh, thành tựu hết thảy
tướng, không thiếu sót, không quá đáng, được khéo
tuyên bố một cách viên mãn, vị ấy nếu tuyên bố đúng
đắn sẽ tuyên bố như sau: "Thành tựu hết thảy tướng...
Phạm hạnh được khéo tuyên bố".

Này Cunda, Uddaka con của Ràma thường nói:
"Thấy mà không thấy". Thấy cái gì mà không thấy?
Với một con dao sắc bén, chỉ thấy lưỡi dao không
thấy khía cạnh sắc bén của dao. Này Cunda, đấy là
nghĩa của câu: "Thấy mà không thấy". Này Cunda,
ở đây Uddaka con của Ràma đề cập đến một vật đê
tiện, hạ liệt, thuộc về phàm phu, không xứng bậc
Thánh, không có lợi ích, nói về con dao.

 Này Cunda, nếu nói đúng đắn câu "Thấy mà không thấy", thời phải nói như sau: "Thấy mà không thấy". Vị ấy thấy cái gì mà không thấy?

 Một Phạm hạnh, thành tựu hết thảy tướng, đầy đủ hết thảy tướng, không thiếu sót,

CHÁNH NGỮ                                          466

không quá đáng, được khéo tuyên bố một cách viên mãn, được khéo trình bày. Chính vị ấy thấy Phạm hạnh này.

 Nếu vị ấy trừ bớt một phương diện nào tại một chỗ nào, nghĩ rằng làm vậy sẽ được rõ ràng hơn, vị ấy sẽ không thấy gì.

 Nếu vị ấy thêm vào một phương diện nào tại chỗ nào, nghĩ rằng làm vậy sẽ được rõ ràng hơn, vị ấy sẽ không thấy gì.

 Nếu vị ấy thêm vào một phương diện nào tại chỗ nào, nghĩ rằng làm vậy được viên mãn hơn, vị ấy sẽ không thấy gì.

 Như vậy gọi là "Thấy mà không thấy".

 Này Cunda, nếu có ai khi tả một Phạm hạnh thành
tựu hết thảy tướng... Phạm hạnh được khéo tuyên
bố, vị ấy sẽ tuyên bố đúng đắn như sau: "Phạm
hạnh này thành tựu hết thảy tướng, cụ túc hết
thảy tướng, không thiếu thốn, không quá đáng,
được khéo tuyên bố một cách viên mãn, được
khéo trình bày".

17. Do vậy, này Cunda, những pháp do Ta tự chứng tri và tuyên bố cho các Ngươi, tất cả các

CHÁNH NGỮ                                      467

Ngươi hãy hội họp lại và tụng đọc lại, chớ có cãi
lộn nhau, nhưng hãy so sánh các nghĩa với nhau, các
câu với nhau để cho Phạm hạnh này được tồn tại lâu
dài, được an trú lâu dài, vì hạnh phúc cho muôn loài,
vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và cho loài
Người.

Này Cunda, thế nào là những pháp do Ta tự chứng tri và tuyên bố cho các Ngươi, tất cả các Ngươi hãy hội họp lại và tụng đọc lại, chớ có cãi lộn nhau, nhưng hãy so sánh các nghĩa với nhau, các câu với nhau, để cho Phạm hạnh này được tồn tại lâu dài, được an trú lâu dài, vì hạnh phúc cho muôn loài, vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và cho loài Người?

 Những pháp ấy là Bốn Niệm xứ, Bốn Chánh
cần, Bốn Như ý túc, Năm Căn, Năm Lực,
Bảy Giác chi, Tám Thánh đạo. Này Cunda,
những pháp ấy do Ta tự chứng tri và tuyên bố
cho các Ngươi, tất cả Ngươi hãy hội họp lại và
tụng đọc lại, chớ có cãi lộn nhau, nhưng hãy so
sánh các nghĩa với nhau, các câu với nhau, để
cho Phạm hạnh này được tồn tại lâu dài, được
an trú lâu dài, vì hạnh phúc của muôn loài, vì
an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho

CHÁNH NGỮ                                           468

đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và cho loài Người.

18. Này Cunda, các Ngươi hãy hội họp với nhau trong tinh thần hòa đồng và tương kính, không có tranh luận nhau. Có vị đồng phạm hạnh nói pháp giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ rằng "Vị Đại đức này nắm nghĩa sai lạc hay hành văn sai lạc", các Ngươi không nên tán thán, không nên bác bỏ. Không tán thán không bác bỏ, các Ngươi nên nói với vị ấy:

"Này Hiền giả, với nghĩa này, cách hành văn này hay
cách hành văn kia, cách nào thích hợp hơn? Giữa
những cách hành văn này, nghĩa này hay nghĩa kia,
nghĩa nào thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả lời: "Này
Hiền giả, với nghĩa này, cách hành văn này thích hợp
hơn cách hành văn kia. Giữa những cách hành văn
này, nghĩa này thích hợp hơn nghĩa kia", các Ngươi
không nên bác bỏ vị ấy, không nên phỉ báng vị ấy.
Không bác bỏ, không phỉ báng, các Ngươi phải giải
thích cho vị ấy một cách cẩn thận cả nghĩa lẫn hành
văn.

19. Lại nữa này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác nói pháp giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ rằng: "Vị Đại đức ấy nắm nghĩa sai lạc nhưng hành văn đúng đắn", các Ngươi không nên tán thán, không nên

CHÁNH NGỮ                                         469

bác bỏ. Không thán thán, không bác bỏ, các ngươi
nên nói với vị ấy: Này Hiền giả, giữa những cách
hành văn này, nghĩa này hay nghĩa kia, nghĩa nào
thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả lời: "Này Hiền giả,
giữa những cách hành văn này, nghĩa này thích hợp
hơn nghĩa kia", các Ngươi không nên bác bỏ, không
phỉ báng, các Ngươi phải giải thích một cách cẩn
thận ý nghĩa đúng đắn cho vị ấy.

20. Này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác nói pháp giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ rằng: "Vị Đại đức này nắm nghĩa đúng đắn, nhưng hành văn sai lạc", các Ngươi không nên tán thán, không nên bác bỏ. Không tán thán không bác bỏ, các Ngươi nên nói với vị ấy: "Này Hiền giả, giữa những cách hành văn này, nghĩa này hay nghĩa kia, nghĩa nào thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả lời: "Giữa những cách hành văn này, nghĩa này thích hợp hơn nghĩa kia", các Ngươi không nên bác bỏ vị ấy, không nên phỉ báng vị ấy. Không bác bỏ, không phỉ báng, các ngươi phải giải thích một cách cẩn thận cách hành văn cho vị ấy.

21. Này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác nói pháp giữa Tăng chúng, nếu các Ngươi nghĩ rằng: "Vị Đại đức này nắm nghĩa đúng đắn và hành văn đúng đắn", các Ngươi nên tán đồng và tán thán vị ấy với câu: "Thật là tốt đẹp", các Ngươi phải nói với vị ấy" "Thật

CHÁNH NGỮ                                           470

là tốt đẹp", các Ngươi phải nói với vị ấy: "Này Hiền
giả thật là lợi ích cho chúng tôi, này Hiền giả thật là
lợi ích cho chúng tôi; này Hiền giả, thật là may mắn
cho chúng tôi; này Hiền giả, thật là may mắn cho
chúng tôi, khi chúng tôi thấy một vị đồng Phạm hạnh
như Hiền giả, tinh thông nghĩ lý như vậy, tinh thông
hành văn như vậy".

22. Này Cunda, một pháp mới, Ta thuyết giảng để
ngăn chận các lậu hoặc ngay trong hiện tại. Này
Cunda, Ta không thuyết pháp, chỉ để diệt trừ các
lậu hoặc trong tương lai mà thôi. Này Cunda, Ta
thuyết pháp vừa để ngăn chận các lậu hoặc ngay
trong hiện tại mà cũng để diệt trừ các lậu hoặc
trong tương lai nữa.

 Do vậy, này Cunda, tấm y mà Ta cho phép các
Ngươi mặc, như vậy vừa đủ cho các Ngươi
ngăn chận lạnh, ngăn chận nóng, ngăn chận sự
xúc chạm của các loài ruồi muỗi, của gió, mặt
trời và các loài rắn, và các che dấu sự hổ thẹn.

 Các món ăn khất thực mà Ta cho phép các
Ngươi dùng, như vậy vừa đủ để nuôi dưỡng
thân thể, giúp thân thể sống còn, tránh khỏi
nguy hại và giúp đời sống Phạm hạnh với hy
vọng: "Như vậy ta diệt trừ các cảm thọ củ và

CHÁNH NGỮ                                            471

không cho khởi lên các cảm thọ mới. Nhờ vậy đời sống của ta mới khỏi bị lỗi lầm và ta sống an lạc"

 Nhà cửa mà ta cho phép các ngươi an trú như
vậy vừa đủ cho các Ngươi ngăn chận lạnh,
ngăn chận nóng, ngăn chận sự xúc chạm của
ruồi muỗi, gió, mặt trời và các loài rắn, chỉ với
mục đích tránh thoát sự nguy hiểm của thời tiết,
và an hưởng đời sống tịnh cư.

 Các dược phẩm và thuốc trị bịnh mà Ta cho
phép các Ngươi dùng, như vậy vừa đủ để ngăn
chận các cảm thọ đau ốm khởi lên và để gìn giữ
sức khỏe.

23. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra, các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Các Sa-môn Thích tử sống đam mê hỷ lạc".

 Này Cunda, nếu được nói như vậy, các du sĩ ngoại
đạo phải được trả lời như vậy: "Này Hiền giả, thế
nào là đam mê hỷ lạc? Đam mê hỷ lạc có nhiều
loại, có nhiều cách". Này Cunda, bốn loại đam mê
hỷ lạc này là thấp kém, hạ liệt, thuộc phàm phu,
không xứng Thánh hạnh, không có lợi ích, không
hướng đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh,
thắng trí, giác ngộ và Niết-bàn.

CHÁNH NGỮ                                          472

Thế nào là bốn?

- Này Cunda, ở đây có người ngu si, sau khi sát
sanh, tự mình sung sướng hoan hỷ, đó là hỷ lạc
thứ nhất.
- Lại nữa, này Cunda, ở đây có người sau khi lấy
của không cho, tự mình sung sướng, hoan hỷ,
đó là hỷ lạc thứ hai.
- Lại nữa này Cunda, ở đây có người sau khi nói
láo, tự mình sung sướng hoan hỷ, đó la hỷ lạc
thứ ba.
- Lại nữa này Cunda, ở đây có người say đắm,
đam mê sống vây quanh với năm món dục lạc,
đó là hỷ lạc thứ tư.

Này Cunda, bốn loại hỷ lạc này là thấp kém, hạ liệt, thuộc phàm phu, không xứng Thánh hạnh, không có lợi ích, không hướng đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết-bàn.

24. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra, các ngoại đạo có thể hỏi: "Các Sa-môn Thích tử có phải sống đam mê bốn loại hỷ lạc này không?"

 Họ cần phải được trả lời: "Chớ có nói như vậy. Các ông nói như vậy là nói không đúng đắn. Nói

CHÁNH NGỮ                                         473

như vậy là các ông xuyên tạc, không đúng sự thật, không thực có". Này Cunda, có bốn loại hỷ lạc nhất định đưa đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Thế nào là bốn?

- Này Cunda, ở đây vị Tỷ-kheo, ly dục, ly ác
pháp, chứng và an trú Sơ thiền, một trạng thái
hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ. Đó là hỷ
lạc thứ nhất.
- Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo diệt tầm và tứ,
chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ
lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tình
nhất tâm. Đó là hỷ lạc thứ hai.
- Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo ly hỷ... Đó là
hỷ lạc thứ ba.
- Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo xả lạc... Đó là
hỷ lạc thứ tư. Này Cunda, bốn loại hỷ lạc nhất
định đưa đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh,
thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Các vị Sa-môn Thích tử đang
sống đam mê bốn loại hỷ lạc này". Họ cần phải được
trả lời: "Nói như vậy là phải; các ông nói như vậy là
nói đúng đắn. Nói như vậy là các ông không xuyên
tạc, đúng sự thật, và thực có".

CHÁNH NGỮ                                           474

25. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, những ai sống
đam mê theo bốn loại hỷ lạc ấy có thể mong đợi kết
quả gì, lợi ích gì?"

 Được nói vậy, phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo
như sau: "Này Hiền giả, những ai sống đam mê
bốn loại hỷ lạc ấy, có thể mong đợi bốn kết quả,
bốn sự lợi ích. Thế nào là bốn?

- Này Hiền giả, ở đây, vị Tỷ-kheo diệt trừ ba kiết
sử, được nhập vào dòng Thánh, không còn bị
đọa lạc, nhất định sẽ được giác ngộ. Đó là kết
quả thứ nhất.
- Lại nữa này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ ba
kiết sử, làm muội lược tham, sân, si, chứng bậc
Nhất lai, chỉ còn trở lại đời này một lần nữa
trước khi diệt tận khổ đau. Đó là kết quả thứ
hai, lợi ích thứ hai.
- Lại nữa, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ năm
hạ phần kiết sử, được hóa sanh ở tại chỗ ấy mà
nhập Niết-bàn, không còn phải trở lại đời này
nữa. Như vậy là kết quả thứ ba, lợi ích thứ ba.
- Lại nữa, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ các
lậu hoặc, tự mình chứng tri, chứng ngộ và an
trú ngay trong hiện tại vô lậu Tâm giải thoát,

CHÁNH NGỮ                                         475

Tuệ giải thoát. Như vậy là kết quả thứ tư.

Này Hiền giả, vị nào sống đam mê bốn loại hỷ lạc này, có thể mong đợi bốn kết quả, bốn lợi ích như vậy".

26. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Các Sa-môn Thích tử sống không giữ vững lập trường".

Này Cunda, các vị du sĩ ngoại đạo nói vậy cần phải được trả lời như sau: "Này Hiền giả, Thế Tôn, vị đã biết, đã thấy, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã thuyết, đã trình bày những pháp cho các đệ tử cho đến trọn đời. Này Hiền giả, giống như cột trụ bằng đá hay bằng sắt, chân cột được khéo chôn sâu vào đất, không lắc qua lại, không có rung động.

Này Hiền giả, vị Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, đã diệt trừ
các lậu hoặc, phạm hạnh đã thành, các việc phải làm
đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, mục tiêu đã đạt, hữu
kiết sử đã diệt trừ, chánh trí giải thoát, không thể làm
chín việc sau đây:

1. Này Hiền giả, vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc, không thể cố ý tước đoạt sanh mạng của loài hữu tình;

CHÁNH NGỮ                                             476

2. Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể
lấy của không cho, tức là ăn trộm;
3. Vị Tỷ kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể
hành dâm;
4. Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc, không thể
biết mà nói láo;
5. Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể
cất chứa tiền của để hưởng thọ dục lạc, như khi
còn tại gia;
6. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc không thể
đi con đường hành tham;
7. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc không thể
di con đường hành sân;
8. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc, không thể
đi con đường hành si;
9. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc, không thể
đi con đường hành theo sợ hãi.

Này Hiền giả, một vị Tỷ-kheo, là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, đã diệt tận các lậu hoặc, (Phạm
hạnh) đã thành, các việc phải làm đã làm, đã đặt gánh
nặng xuống, mục tiêu đã đạt, hữu kiết sử đã diệt trừ,
chánh trí giải thoát, không thể làm chín việc như
vậy".

CHÁNH NGỮ                                          477

27. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: "Đối với quá khứ, Sa- môn Gotama có tri kiến siêu việt. Nhưng đối với tương lai, Sa-môn Gotama không có tri kiến siêu việt; như sự việc xảy ra như thế nào và vì sao lại xảy ra như vậy?" Như vậy, các vị du sĩ ngoại đạo này chủ trương rằng tri kiến về vấn đề này có thể được trình bày nêu rõ bởi tri kiến một vấn đề khác, như những kẻ ngu si không thông minh khác.

- Này Cunda, về vấn đề quá khứ, Như Lai có thức nhớ đến đời sống quá khứ. Ngài muốn như thế nào, Ngài có thể nhớ xa được như vậy.

- Về vấn đề vị lai, Như Lai có trí do tuệ sanh: "Đây là đời sống cuối cùng, nay không còn đời sống nào khác nữa".

28.

- Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là hư
vọng, không thật, không lợi ích, Như Lai không
trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là
chơn chánh, như thật, nhưng không lợi ích,
Như Lai cũng không trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là

CHÁNH NGỮ                                           478

chơn chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết
thời trả lời câu hỏi ấy.
 Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là hư
vọng, không thật, không lợi ích, Như Lai không
trả lời.
 Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là chơn
chánh, như thật, nhưng không lợi ích, Như Lai
cũng không trả lời.
 Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là chơn
chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết thời
trả lời câu hỏi ấy một cách vắn tắt.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại là hư
vọng, không thật, không lợi ích, Như Lai không
trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại và
chơn chánh, như thật, nhưng không lợi ích,
Như Lai cũng không trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại là chơn
chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết thời
trả lời câu hỏi ấy.

Như vậy, này Cunda, đối với các pháp quá khứ, vị
lai, hiện tại, Như Lai là vị nói phải thời nói chơn
chánh, nói như thật, nói có lợi ích, nói đúng Pháp,
nói đúng Luật. Do vậy mới gọi là Như Lai.

CHÁNH NGỮ                                        479

29. Này Cunda, trong thế giới này với chư Thiên, Ma
vương, Phạm thiên, với chúng Sa-môn và Bà-la-
môn, với chư Thiên và loài Người, những gì được
thấy, được nghe, được cảm giác, được phân biệt,
được đạt đến, được tìm cầu, được suy đạt với ý,
tất cả đều được Như Lai biết rõ. Do vậy mới gọi là
Như Lai.

Này Cunda, trong thời gian giữa đêm Như Lai chứng
ngộ Vô thượng Chánh Đẳng Giác và đêm Như Lai
nhập Vô dư y Niết-bàn giới, trong thời gian ấy,
những gì Như Lai nói trong khi thuyết giảng, nói
chuyện hay trình bày, tất cả là như vậy, chớ
không gì khác. Do vậy mới gọi là Như Lai.

Này Cunda, Như Lai nói gì thời làm vậy, làm gì thời nói vậy. Nói gì thời làm vậy, làm gì thời nói vậy nên được gọi là Như Lai.

Đối với thế giới với chư Thiên, Ma vương, Phạm
thiên, với chúng Sa-môn và Bà-la-môn, với chư
Thiên và loài Người, Như Lai là bậc Toàn Thắng,
không ai có thể thắng nổi, bậc Toàn kiến, bậc Tự
Tại.

30. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai có tồn tại sau khi chết không. Như vậy là đúng sự thực,

CHÁNH NGỮ                                           480

ngoài ra là sai lầm?" Này Cunda, được nói vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Như Lai không có nói: "Như Lai có tồn tại sau khi chết. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm!"

Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai
không có tồn tại sau khi chết, có phải không? Như
vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm?" Này
Cunda, được nói vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ
ngoại đọa như sau: "Như Lai không có nói: "Như Lai
không có tồn tại sau khi chết. Như vậy là đúng sự
thực, ngoài ra là sai lầm!"

Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết... Như lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết? Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra là sai lầm?" Này Cunda được nói vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Như Lai không có nói: "Như Lai không có tồn tại và không không tồn tại sau khi chết. Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra là sai lầm!".

31. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, vì sao Sa môn Gotama lại không nói?" Này Cunda, được nói vậy,

CHÁNH NGỮ                                           481

Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Này
Hiền giả, vì không liên hệ đến lợi ích, không liên hệ
đến Pháp, không liên hệ đến căn bản Phạm hạnh,
không hướng đến yểm ly, vô tham, đoạn diệt, an tịnh,
thắng trí, giác ngộ và Niết bàn. Do vậy Thế Tôn
không trả lời."

32. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, Sa môn
Gotama nói điều gì?" Này Cunda, được nói vậy,
Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Đây
là Khổ, này Hiền giả, đó là điều Thế Tôn nói. Đây
là Khổ tập, này Hiền giả, đó là điều Thế Tôn nói.
Đây là Khổ diệt, này Hiền giả, đó là điều Thế Tôn
nói. Đây là con đường đưa đến Khổ diệt, này Hiền
giả, đó là điều Thế Tôn nói."

33. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, vì sao Thế Tôn lại nói vậy?" Này Cunda, được nói như vậy, Ngươi phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo như sau: "Này Hiền giả, vì liên hệ đến lợi ích, liên hệ đến Pháp, liên hệ đến căn bản Phạm hạnh, vì nhất định hướng đến yểm ly, vô tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết bàn. Do vậy, Thế Tôn mới nói."

34. Này Cunda, mọi biện luận về các tà kiến liên hệ

CHÁNH NGỮ                                             482

đến quá khứ tối sơ, những biện luận nào đáng nói cho
các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những biện
luận nào không đáng nói cho các Ngươi, sao Ta lại
sẽ nói cho các Ngươi? Này Cunda, mọi biện luận về
các tà kiến liên hệ đến tương lai, những biện luận nào
đáng nói cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi.
Còn những biện nào không đáng nói cho các Ngươi,
sao Ta lại sẽ nói cho các Ngươi?

Này Cunda, thế nào là những biện luận về tà kiến
liên hệ đến quá khứ tối sơ, những biện luận nào đáng
nói cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi, và
những biện luận không đáng nói cho các Ngươi?

Này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những
quan điểm như sau, có những tri kiến như sau: "Bản
ngã và thế giới là thường còn, như vậy là đúng sự
thực, ngoài ra là sai lầm". Có một số Sa-môn, Bà-la-
môn có những quan điểm như sau, có những tri kiến
như sau:

- "Bản ngã và thế giới là không thường còn...
- "Bản ngã và thế giới là thường còn và không
thường còn...
- "Bản ngã và thế giới là không thường còn và
không không thường còn...

CHÁNH NGỮ                                           483

- "Bản ngã và thế giới là do mình tự tạo ra...
- "Bản ngã và thế giới là do người khác tạo ra...
- "Bản ngã và thế giới là do mình tạo ra và do
người khác tạo ra...
- "Bản ngã và thế giới là không do mình tự tạo
ra và cũng không phải không do mình tự tạo
ra...
- "Bản ngã và thế giới là tự nhiên sanh, không do
mình tạ tạo ra, không do người khác tạo ra. Như
vậy là đúng sự thực, ngoài ra sai lầm.
- "Lạc, khổ là thường còn...
- "Lạc, khổ là vô thường...
- "Lạc, khổ là thường còn và vô thường...
- "Lạc, khổ là do tự mình tạo ra...
- "Lạc, khổ là do người khác tạo ra...
- "Lạc, khổ là do tự nhiên sanh, không do mình
tự tạo ra, không do người khác tạo ra. Như vậy
là đúng sự thực, ngoài ra đều là sai lầm".

35. Này Cunda, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản ngả và thế giới là thường còn, như vậy là đúng sự thật, ngoài ra đều là sai lầm". Ta đến những vị ấy và nói: "Này

CHÁNH NGỮ                                           484

Hiền giả có phải Hiền giả nói rằng: "Bản ngã và thế
giới là thường còn" không?" Nếu các vị ấy trả lời:
"Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra đều là sai lầm",
thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Có
một số hữu tình có những tư tưởng sai khác. Ta cũng
không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của
Ta, chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây Ta cao hơn
về thượng trí.

36. Này Cunda, những Sa-môn, Bà-la-môn nào có quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản ngã và thế giới là thường còn...

"Bản ngã và thế giới là vô thường...

"Bản ngã và thế giới là thường còn và vô thường...

"Bản ngã và thế giới là không thường còn và không không thường còn...

"Bản ngã và thế giới là do mình tự tạo ra...

"Bản ngã và thế giới là do người khác tạo ra...

"Bản ngã và thế giới là do tự mình tạo ra và do người khác tạo ra..." "Bản ngã và thế giới là do tự mình tạo ra và không do người khác tạo ra. "Bản ngã và thế giới do tự nhiên sanh, không do mình tự tạo, không

CHÁNH NGỮ                                           485

do người khác tạo ra...

"Lạc, khổ là thường còn...

"Lạc, khổ là vô thường...

"Lạc, khổ là thường còn và vô thường...

"Lạc, khổ không thường còn và không vô thường...

"Lạc, khổ là tự mình tạo ra...

"Lạc, khổ là tự người khác tạo ra...

"Lạc, khổ là tự mình tạo ra và tự người khác tạo ra...

"Lạc, khổ là tự nhiên sanh, không tự mình tạo ra và không do người khác tạo ra. Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra đều là sai lầm".

Ta đến những vị ấy và nói: Này Hiền giả, có phải Hiền giả nói rằng: "Lạc, khổ là tự nhiên sanh, không tự mình tạo ra và không do người khác tạo ra?" Nếu các vị ấy trả lời: "Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra đều là sai lầm", thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Có một số hữu tình có những ý tưởng sai khác. Này Cunda Ta cũng không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của Ta, chớ đừng nói cao hơn.

CHÁNH NGỮ                                           486

Như vậy ở đây Ta cao hơn về thượng trí.

Này Cunda, những biện luận về các tà kiến liên hệ
đến quá khứ tối sơ này, biện luận nào đáng nói cho
các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những biện
luận nào không đáng nói cho các Ngươi, sao Ta lại
sẽ nói cho các Ngươi?

37. Này Cunda, thế nào là những biện luận về tà kiến
liên hệ đến tương lai, những biện luận nào đáng nói
cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi; và những
biện luận không đáng nói cho các Ngươi?

- Này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có
những quan điểm như sau, có những tri kiến
như sau: "Bản ngã là có sắc, không bệnh, sau
khi chết. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là
sai lầm".
- Lại nữa này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-
môn có những quan điểm như sau, có những tri
kiến như sau:
- "Bản ngã là vô sắc...
- "Bản ngã là không phải sắc, không phải vô
sắc...
- "Bản ngã là có tưởng...

CHÁNH NGỮ                                         487

- "Bản ngã là vô tưởng...
- "Bản ngã là không có tưởng, không vô tưởng...
- "Bản ngã là đoạn diệt, biến hoại, sau khi chết
không có tồn tại, như vậy là đúng sự thật ngoài
ra là sai lầm".

38. Này Cunda, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản ngã là có sắc, không bệnh sau khi chết. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm", Ta đến những vị ấy và nói: "Này Hiền giả có phải Hiền giả có nói: "Bản ngã là có sắc, không có bệnh sau khi chết?" Nếu các vị ấy trả lời: "Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm", thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Này Cunda, vì có mọt số hữu tình có những tư tưởng sai khác. Này Cunda, Ta cũng không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của Ta, chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây, Ta cao hơn về thượng trí.

39. Này Cunda, có những Sa-môn, Bà-la-môn có những quan điểm như sau, có những tri kiến như sau:

"Bản ngã là vô sắc...

"Bản ngã là có sắc và vô sắc...

"Bản ngã là không có sắc và không không có sắc...

CHÁNH NGỮ                                             488

"Bản ngã là có tưởng...

"Bản ngã là không tưởng...

"Bản ngã là không có tưởng và không không có tưởng...

"Bản ngã là đoạn diệt, biến hoại, sau khi chết không có tồn tại. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm".

Ta đến những vị ấy và nói: "Này Hiền giả, có phải Hiền giả nói rằng: "Bản ngã là đoạn diệt biến hoại, sau khi chết không có tồn tại?" Này Cunda nếu những vị ấy nói: "Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm", thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Vì có một số hữu tình có những tư tưởng sai khác. Này Cunda, Ta cũng không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của Ta chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây, Ta cao hơn về thượng trí.

Này Cunda, những biện luận về những tà kiến liên
hệ đến tương lai, những biện luận nào đáng nói cho
các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những biện
luận nào không đáng nói cho các Ngươi, sao Ta lại
sẽ nói cho các Ngươi?

40. Này Cunda, với mục đích đoạn trừ và vượt qua

CHÁNH NGỮ                                         489

những biện luận về các tà kiến liên hệ đến quá khứ
tối sơ này và các biện luận về các tà kiến liên hệ đến
tương lai này, mà bốn pháp Niệm xứ được ta
truyền thuyết, trình bày. Thế nào là bốn?

Này Cunda, ở đây vị Tỷ kheo sống quan thân trên
thân, tinh thần, tỉnh giác, chánh niệm, với mục đích
nhiếp phục tham, sân ở đời, sống quán thọ trên các
cảm thọ... trong các tâm... quán pháp trên các pháp,
tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, với mục đích nhiệp
phục tham, sân ở đời.

 Này Cunda, với mục đích đoạn trừ và vượt qua
các biện luận về các tà kiến liên hệ đến quá khứ
tối sơ này và các biện luận về các tà kiến liên hệ
đến tương lai này mà bốn Niệm xứ được Ta
truuyền thuyết trình bày.

41. Lúc bấy giờ, Tôn giả Upavàna đang đứng sau lưng hầu quạt Thế Tôn. Tôn giả Upavàna bạch Thế Tôn:

- Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Thật kỳ diệu thay,
bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, pháp thoại này thật là
thanh tịnh! Bạch Thế Tôn, pháp thoại này thật là
tuyệt đối thanh tịnh! Bạch Thế Tôn, pháp thoại này
tên là gì?

CHÁNH NGỮ                                           490

- Này Upavàna, pháp thoại này là Thanh tịnh (Pàsàdikà), hãy như vậy mà phụng trì.

Thế Tôn thuyết dạy như vậy. Tôn giả Upavàna hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

CHÁNH NGỮ                                     491

62    Như Lai nói những lời nào - Kinh VƯƠNG TỬ ABHAYA – 58 Trung II, 127

KINH VƯƠNG TỬ ABHAYA VÔ ÚY (Abhayarajakumara suttam) – Bài kinh số 58 – Trung II, 127

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Rajagaha (Vương Xá),
Veluvana (Trúc Lâm), Kalandakanivapa (chỗ nuôi
các con sóc). Rồi Vương tử Abhaya (Vô Úy) đi đến
Nigantha Nataputta, sau khi đến đảnh lễ Nigantha
Nataputta rồi ngồi xuống một bên. Nigantha
Nataputta nói với Vương tử Abhaya đang ngồi một
bên:

– Này Vương tử, Vương tử hãy đi đến luận
chiến với Sa-môn Gotama, và nhờ vậy tiếng đồn tốt
đẹp sau đây được truyền đi cho Vương tử: "Sa-môn
Gotama có thần lực như vậy, có uy lực như vậy, đã
bị Vương tử Abhaya luận chiến".

– Thưa Tôn giả, làm thế nào con có thể luận

CHÁNH NGỮ                                      492

chiến Sa-môn Gotama có thần lực như vậy, có uy lực như vậy?

– Này Vương tử, hãy đi đến Sa-môn Gotama,
sau khi đến hãy nói với Sa-môn Gotama, sau khi đến
hãy nói với Sa-môn Gotama như sau: "Bạch Thế
Tôn, Như Lai có thể nói lời nói, do lời nói ấy những
người khác không ưa, không thích chăng?"

Nếu Sa-môn Gotama được Vương tử hỏi như
vậy và trả lời như sau: "Này Vương tử, Như Lai có
thể nói lời nói, do lời nói ấy những người khác không
ưa, không thích", thời Vương tử hãy nói với Sa-môn
Gotama: "Bạch Thế Tôn, nếu xử sự như vậy thời có
gì sai khác giữa kẻ phàm phu và Ngài? Kẻ phàm phu
có thể nói lời nói, do lời nói ấy những người khác
không ưa không thích".

Còn nếu Sa-môn Gotama được Vương tử hỏi như vậy và trả lời như sau: "Này Vương tử, Như Lai không có thể nói lời nói, do lời nói ấy những người khác không ưa, không thích", thời Vương tử hãy nói với Sa-môn Gotama: "Bạch Thế Tôn, nếu xử sự như vậy, thời vì sao Devadatta được Ngài trả lời như sau: "Devadatta phải đọa vào đọa xứ, Devadatta phải đọa vào địa ngục, Devadatta phải đọa trong một kiếp Devadatta không thể nào cứu chữa được?" Và do

CHÁNH NGỮ                                          493

Ngài nói những lời như vậy, Devadatta phẫn nộ, không hoan hỷ".

Này Vương tử, Sa-môn Gotama khi bị Vương
tử hỏi câu hỏi hai móc như vậy, sẽ không có thể nhả
ra, cũng không có thể nuốt vào. Ví như một móc sắt
bị móc vào cổ họng một người nào, người ấy không
có thể nhả ra, cũng không có thể nuốt vào được.
Cũng vậy, này Vương tử, Sa-môn Gotama khi vị
Vương tử hỏi câu hỏi hai móc như vậy, sẽ không có
thể nhả ra, cũng không có thể nuốt vào.

– Thưa vâng, Tôn giả.

Vương tử Abhaya vâng đáp Nigantha
Nataputta, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Nigantha
Nataputta, thân bên hữu hướng về ông rồi đi đến Thế
Tôn. Sau khi đến, liền đảnh lễ Thế Tôn và ngồi
xuống một bên. Vương tử Abhaya đang ngồi một
bên, nhìn mặt trời rồi suy nghĩ: "Hôm nay, không
phải thời để luận chiến với Sa-môn Gotama. Ngày
mai, ta sẽ luận chiến với Sa-môn Gotama tại nhà của
ta," liền bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, ngày mai mong Thế Tôn nhận lời dùng cơm, với Ngài là người thứ tư.

Thế Tôn im lặng nhận lời. Rồi Vương tử

CHÁNH NGỮ                                        494

Abhaya, sau khi biết Thế Tôn đã nhận lời, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài rồi ra đi.

Thế Tôn, sau khi đêm ấy đã mãn, vào buổi sáng
đắp y, cầm theo y bát, đi đến chỗ của Vương tử
Abhaya, sau khi đến liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn.
Rồi Vương tử Abhaya tự tay mời mọc, làm cho Thế
Tôn thỏa mãn với những món ăn thượng vị, loại cứng
và loại mềm. Vương tử Abhaya chờ cho Thế Tôn sau
khi đã dùng xong, tay đã rời khỏi bát, liền lấy một
ghế thấp khác rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi
một bên, Vương tử Abhaya bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Như Lai có thể nói những lời, do những lời ấy người khác không ưa, không thích chăng?

– Này Vương tử, phải chăng ở đây, (câu hỏi) có dụng ý một chiều?

– Bạch Thế Tôn, các vị Nigantha đã bị bại ở đây rồi.

– Này Vương tử, vì sao Vương tử lại nói như vầy: "Bạch Thế Tôn, các vị Nigantha đã bị bại ở đây rồi"?

CHÁNH NGỮ                                           495

– Bạch Thế Tôn, ở đây, con đi đến Nigantha Nataputta, sau khi đến con đảnh lễ Nigantha Nataputta rồi ngồi xuống một bên. Bạch Thế Tôn, Nigantha Nataputta nói với con đang ngồi một bên: "Này Vương tử, Vương tử hãy đi đến luận chiến với Sa-môn Gotama, và nhờ vậy tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi cho Vương tử: "Sa-môn Gotama có thần lực như vậy, có uy lực như vậy, đã bị Vương tử Abhaya luận chiến". Bạch Thế Tôn, khi được nói vậy, con thưa với Nigantha Nataputta: "Thưa Tôn giả, nhưng làm thế nào, tôi có thể luận chiến với Sa- môn Gotama, một vị có thần lực như vậy, có uy lực như vậy?" – "Này Vương tử, hãy đi đến Sa-môn Gotama, sau khi đến hãy nói với Sa-môn Gotama như sau: "Bạch Thế Tôn, Như Lai có thể nói lời nói, do lời nói ấy, những người khác không ưa, không thích chăng?" Nếu Sa-môn Gotama được Vương tử hỏi như vậy và trả lời như sau: "Này Vương tử, Như Lai có thể nói lời nói, do lời nói ấy, những người khác không ưa không thích", thời Vương tử hãy nói với Sa-môn Gotama: "Bạch Thế Tôn, nếu xử sự như vậy, thời có gì sai khác giữa kẻ phàm phu với Ngài? Kẻ phàm phu có thể nói lời nói, do lời nói ấy, những người khác không ưa, không thích". Còn nếu Sa-môn Gotama được Vương tử hỏi như vậy và trả lời như sau: "Này Vương tử, Như Lai không có thể nói lời nói, do lời nói ấy những người khác không ưa, không

CHÁNH NGỮ                                          496

thích", thời Vương tử hãy nói với Sa-môn Gotama:
"Bạch Thế Tôn, nếu còn xử sự như vậy, thời vì sao
Devadatta được Ngài trả lời như sau: Devadatta phải
đọa vào đọa xứ, Devadatta phải đọa vào địa ngục,
Devadatta phải đọa trong một kiếp, Devadatta không
thể nào cứu chữa được.? Và vì Ngài nói những lời
như vậy, Devadatta phẫn nộ, không hoan hỷ". Này
Vương tử, Sa-môn Gotama, khi bị Vương tử hỏi câu
hỏi hai móc như vậy, sẽ không thể nhả ra, cũng
không thể nuốt vào. Vì như một móc sắt bị mắc vào
cổ họng của một người nào, người ấy không có thể
nhả ra, cũng không có thể nuốt vào được. Cũng vậy,
này Vương tử, Sa-môn Gotama, khi bị Vương tử hỏi
câu hỏi hai móc như vậy, sẽ không có thể nhả ra,
cũng không có thể nuốt vào".

Lúc bấy giờ, có đứa con nít ngây thơ nằm giữa trên đầu gối của Vương tử Abhaya. Rồi Thế Tôn nói với Vương tử Abhaya:

– Này Vương tử, Vương tử nghĩ thế nào? Nếu
đứa con nít này, do sự vô ý của Vương tử, hay do sự
vô ý của người vú hầu, thọc một cây gậy hay nuốt
một hòn đá vào trong miệng, vậy Vương tử phải làm
gì?

– Bạch Thế Tôn, con phải móc cho ra. Bạch Thế

CHÁNH NGỮ                                        497

Tôn, nếu con không thể móc ra lập tức, thời với tay
trái con nắm đầu nó lại, với tay mặt lấy ngón tay làm
như cái móc, con sẽ móc cho vật ấy ra, dầu có phải
chảy máu. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì con có lòng
thương tưởng đứa trẻ.

 Cũng vậy, này Vương tử:

 Lời nói nào Như Lai biết không như thật,
không như chân, không tương ứng với mục
đích, và lời nói ấy khiến những người khác
không ưa, không thích, thời Như Lai không nói
lời nói ấy.
 Lời nói nào Như Lai biết là như thật, như chân,
không tương ứng với mục đích, và lời nói ấy
khiến những người khác không ưa, không
thích, thời Như Lai không nói lời nói ấy.
 Và lời nói nào Như Lai biết là như thật, như
chân, tương ứng với mục đích, và lời nói ấy
khiến những người khác không ưa, không
thích, Như Lai ở đây biết thời giải thích lời nói
ấy.
 Lời nói nào Như Lai biết là không như thật,
không như chân, không tương ứng với mục
đích, và lời nói ấy khiến những người khác ưa
thích, Như Lại không nói lời nói ấy.

CHÁNH NGỮ                                          498

 Lời nói nào Như Lai biết là như thật, như chân,
không tương ứng với mục đích, và lời nói ấy
khiến những người khác ưa và thích, Như Lai
không nói lời nói ấy.
 Và lời nói nào Như Lai biết là như thật, như
chân, tương ứng với mục đích, và lời nói ấy
khiến những người khác ưa và thích, ở đây,
Như Lai biết thời giải thích lời nói ấy. Vì sao
vậy? Này Vương tử, Như Lai có lòng thương
tưởng đối với các loài hữu tình.
– Bạch Thế Tôn, những Sát-đế-lỵ có trí, những
Bà-la-môn có trí, những Gia chủ có trí, những Sa-
môn có trí này, sau khi soạn sẵn câu hỏi, đến Như
Lai và hỏi: "Bạch Thế Tôn, không hiểu Thế Tôn có
suy nghĩ trước trong trí như sau: "Nếu có những ai
đến Ta và hỏi như vậy, được hỏi như vậy, Ta sẽ trả
lời như vậy", hay Như Lai trả lời ngay (tại chỗ)?"

– Này Vương tử, nay ở đây Ta sẽ hỏi Vương tử,
nếu Vương tử hoan hỷ, hãy trả lời câu hỏi ấy. Này
Vương tử, Vương tử nghĩ như thế nào? Vương tử có
giỏi về các bộ phận sai biệt một cái xe không?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn, con có giỏi về các bộ phận sai biệt một cái xe.

– Thưa Vương tử, Vương tử nghĩ thế nào? Nếu

CHÁNH NGỮ                                        499

có những người đến Vương tử và hỏi như sau: "Bộ
phận này của cái xe tên gọi là gì?", không hiểu
Vương Tử có suy nghĩ trước trong trí như sau: "Nếu
có những ai đến ta, và hỏi ta như vậy, ta sẽ trả lời
cho họ như vậy", hay là Vương tử trả lời ngay (tại
chỗ)?

– Bạch Thế Tôn, vì con là người đánh xe nổi tiếng, rất giỏi về các bộ phận sai biệt trong một cái xe nên con sẽ trả lời ngay (tại chỗ).

– Cũng vậy, này Vương tử, những Sát-đế-lỵ có
trí, những Bà-la-môn có trí, những Gia chủ có trí,
những Sa-môn có trí này, sau khi soạn sẵn câu hỏi,
đến Như Lai và hỏi, như Như Lai sẽ trả lời ngay (tại
chỗ). Vì sao vậy? Thưa Vương tử, pháp giới
(Dhammadhatu) đã được Như Lai khéo biết. Và
vì Như Lai khéo biết pháp giới nên Như Lai trả
lời ngay (tại chỗ).

Khi được nói vậy, Vương tử Abhaya bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ đi lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt

CHÁNH NGỮ                                          500

có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày.

Nay con quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y
chúng Tỷ-kheo Tăng. Mong Thế Tôn nhận con làm
cư sĩ, từ nay cho đến mạng chúng, con trọn đời quy
ngưỡng.

CHÁNH NGỮ                                       501

63    Nên hay không nên nói - Kinh NGHĨ NHƯ THẾ NÀO – 103 Trung III, 55

KINH NGHĨ NHƯ THẾ NÀO (Kinti sutta) – Bài kinh số 103 – Trung III, 55

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Kusinara, tại khu rừng
Baliharana. Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: "Này
các Tỷ-kheo", – "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các
Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, đối với Ta, các Ông nghĩ
như thế nào? Có phải vì nhân y áo, Sa-môn Gotama
thuyết pháp? Hay có phải vì nhân đồ ăn khất thực,
Sa-môn Gotama thuyết pháp? Hay có phải vì nhân
sàng tọa, Sa-môn Gotama thuyết pháp? Hay có phải
vì nhân thành bại, Sa-môn Gotama thuyết pháp?

– Thưa không phải vậy, bạch Thế Tôn! Chúng
con không nghĩ rằng: "Vì nhân y áo, Sa-môn Gotama
thuyết pháp.. (như trên)... Vì nhân thành bại, Sa-môn
Gotama thuyết pháp".

CHÁNH NGỮ                                          502

– Và như vậy, này các Tỷ-kheo, đối với Ta, các
Ông không nghĩ như sau: "Vì nhân y áo, Sa-môn
Gotama thuyết pháp... (như trên)... Vì nhân thành
bại, Sa-môn Gotama thuyết pháp". Vậy này các Tỷ-
kheo, đối với ta, các Ông nghĩ như thế nào?"

– Như thế này, bạch Thế Tôn, đối với Thế Tôn, chúng con nghĩ như sau: "Với từ tâm, vì lợi tha và do lòng từ Thế Tôn thuyết pháp".

– Như vậy, này các Tỷ-kheo, đối với Ta, các Ông nghĩ như sau: "Với từ tâm, vì lợi tha và do lòng từ Thế Tôn thuyết pháp".

Do vậy, này các Tỷ-kheo, những pháp Ta
giảng cho các Ông với thượng trí, như là Bốn
Niệm Xứ, Bốn chánh cần, Bốn như ý túc, Năm
căn, Năm lực, Bảy Bồ đề phần, Thánh đạo tám
ngành. Ở đây, các ông phải học tập tất cả, trong
tinh thần hòa đồng, hoan hỷ, không cãi lộn với
nhau.

 Và này các Tỷ-kheo, khi các Ông học tập trong
các pháp ấy, trong tinh thần hòa đồng, hoan hỷ,
không cãi lộn với nhau, có thể có hai vị Tỷ-kheo
nói khác nhau về Abhidhamma (Thắng pháp).

 Ở đây, nếu các Ông nghĩ như sau: "Giữa các vị

CHÁNH NGỮ                                         503

Tôn giả này, có sự sai khác về nghĩa, có sự sai
khác về văn"; ở đây, Tỷ-kheo nào các Ông
nghĩ là nhu thuận dễ nói hơn, hãy đến vị ấy nói
như sau: "Giữa các Tôn giả có sự sai khác về
nghĩa, có sự sai khác về văn. Về vấn đề này các
Tôn giả phải biết có sự sai khác về nghĩa, có sự
sai khác về văn như thế này. Các Tôn giả chớ
có cãi lộn với nhau". Rồi một Tỷ-kheo nào của
phái bên kia mà các Ông nghĩ là nhu thuận dễ
nói hơn, hãy đến vị ấy và nói như sau: "Giữa
các Tôn giả có sự sai khác về nghĩa, có sự sai
khác về văn. Về vấn đề này, các Tôn giả phải
biết có sự sai khác về nghĩa, có sự sai khác về
văn như thế này. Các Tôn giả chớ có cãi lộn với
nhau". Như vậy, cái gì khó nắm giữ, cần phải
thọ trì là khó nắm giữ. Sau khi thọ trì là khó
nắm giữ cái gì khó nắm giữ, cái gì thuộc về
pháp, cái gì thuộc về luật phải được nói lên.
 Ở đây, nếu các Ông suy nghĩ như sau: "Giữa
các bậc Tôn giả này, có sự sai khác về nghĩa,
có sự đồng nhất về văn". Ở đây, Tỷ-kheo nào
các Ông nghĩ là nhu thuận dễ nói hơn, hãy đến
vị ấy và nói như sau. "Giữa các Tôn giả, có sự
sai khác về nghĩa, có sự đồng nhất về văn. Về
vấn đề này, các Tôn giả phải biết có sự sai khác
về nghĩa, có sự đồng nhất về văn như thế này.
Các Tôn giả chớ có cãi lộn với nhau". Rồi một

CHÁNH NGỮ                                        504

Tỷ-kheo nào của phe bên kia mà các Ông nghĩ
là nhu thuận dễ nói hơn, hãy đến vị ấy và nói
như sau: "Giữa các Tôn giả có sự sai khác về
nghĩa, có sự đồng nhất về văn. Về vấn đề này,
các Tôn giả phải biết có sự sai khác về nghĩa,
có sự đồng nhất về văn như thế này. Các Tôn
giả chớ có cãi lộn với nhau". Như vậy, cái gì
khó nắm giữ, cần phải thọ trì là khó nắm giữ,
cái gì dễ nắm giữ phải thọ trì là dễ nắm giữ. Sau
khi thọ trì là khó nắm giữ cái gì khó nắm giữ,
sau khi thọ trì là dễ nắm giữ cái gì dễ nắm giữ,
cái gì thuộc về pháp, cái gì thuộc về luật phải
được nói lên.
 Ở đây, nếu các Ông nghĩ như sau: "Giữa các
Tôn giả này, có sự đồng nhất về nghĩa, có sự
sai khác về văn". Ở đây, Tỷ-kheo nào các Ông
nghĩ là nhu thuận dễ nói hơn, hãy đến vị ấy và
nói như sau: "Giữa các Tôn giả, có sự đồng
nhất nghĩa, có sự sai khác về văn. Về vấn đề
này, các Tôn giả phải biết có sự đồng nhất về
nghĩa, có sự sai khác về văn như thế này.
Nhưng đây chỉ là một vấn đề nhỏ nhặt tức là
văn: Các Tôn giả chớ có cãi lộn với nhau vì
một vấn đề nhỏ nhặt". Rồi một Tỷ-kheo nào
của phe bên kia mà các Ông nghĩ là nhu thuận
dễ nói hơn, hãy nghĩ đến vị ấy và nói như sau:
"Giữa các Tôn giả, có sự đồng nhất về nghĩa,

CHÁNH NGỮ                                         505

có sự sai khác về văn. Về vấn đề này, các Tôn
giả phải biết có sự đồng nhất về nghĩa, có sự
sai khác về văn như thế này. Nhưng đây chỉ là
một vấn đề nhỏ nhặt, tức là văn. Các Tôn giả
chớ có cãi lộn với nhau, vì một vấn đề nhỏ
nhặt" Như vậy, cái gì dễ nắm giữ, phải thọ trì
là dễ nắm giữ, cái gì khó nắm giữ, phải thọ trì
là khó nắm giữ. Sau khi thọ trì là dễ nắm giữ
cái gì dễ nắm giữ, sau khi thọ trì là khó nắm
giữ cái gì khó nắm giữ, cái gì thuộc về pháp,
cái gì thuộc về luật phải được nói lên.
 Ở đây, nếu các Ông nghĩ như sau: "Giữa các
Tôn giả này có sự đồng nhất về nghĩa, có sự
đồng nhất về văn"; ở đây, vị Tỷ-kheo nào các
Ông nghĩ là nhu thuận dễ nói hơn, hãy đến vị
ấy và nói như sau: "Giữa các Tôn giả có sự
đồng nhất về nghĩa và cũng có sự đồng nhất về
văn. Về vấn đề này, các Tôn giả phải biết có sự
đồng nhất về nghĩa và cũng có sự đồng nhất về
văn như thế này. Các Tôn giả chớ có cãi lộn
nhau". Rồi một Tỷ-kheo nào của phe bên kia
mà các Ông nghĩ là nhu thuận dễ nói hơn, hãy
đến vị ấy và nói như sau: "Giữa các Tôn giả,
có sự đồng nhất về nghĩa và có sự đồng nhất về
văn. Về vấn đề này, các Tôn giả phải biết có sự
đồng nhất về nghĩa và cũng có sự đồng nhất về
văn như thế này. Các Tôn giả chớ có cãi lộn

CHÁNH NGỮ                                       506

với nhau". Như vậy, cái gì dễ nắm giữ phải thọ
trì là dễ nắm giữ. Sau khi thọ trì là dễ nắm giữ
cái gì dễ nắm giữ, cái gì thuộc về pháp, cái gì
thuộc về luật hãy được nói lên".

 Và này các Tỷ-kheo, khi các Ông học tập các
pháp ấy trong tinh thần hòa đồng, hoan hỷ,
không cãi lộn với nhau, có thể có một Tỷ-kheo
khác phạm giới, phạm luật. Ở đây, này các Tỷ-
kheo, chớ có khiển trách hấp tấp cá nhân người
kia, cần phải giác sát.

 (Các Ông phải suy nghĩ): "Sẽ không có hại gì
cho ta, và sẽ không có tổn hại gì cho người kia.
Nếu người kia không phẫn nộ, không uất hận,
có ý kiến lanh lợi, và dễ thuyết phục, và ta có
thể khiến người ấy vượt khỏi bất thiện, an trú
vào thiện". Này các Tỷ-kheo, nếu các Ông nghĩ
như vậy, thời các Ông nên nói là phải.
 Nhưng nếu, này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ
như sau: "Sẽ không có hại gì cho ta, và sẽ có
tổn hại cho người kia. Người kia phẫn nộ, uất
hận, có ý kiến chậm chạp, nhưng dễ thuyết
phục, và ta có thể khiến người ấy vượt khỏi bất
thiện, an trú vào thiện. Nhưng đây chỉ là một
vấn đề nhỏ nhặt, tức là sự tổn hại cho người
kia. Và đây là sự việc to lớn hơn, là ta có thể

CHÁNH NGỮ                                          507

khiến người này vượt khỏi bất thiện, an trú vào
thiện". Này các Tỷ-kheo, nếu các Ông nghĩ như
vậy, thời các Ông nên nói là phải.
 Nhưng này các Tỷ-kheo, nếu các Ông suy nghĩ
như sau: "Sẽ có hại cho ta và không có tồn tại
cho người kia. Người kia không có phẫn nộ, uất
hận, có ý kiến lanh lợi, nhưng khó thuyết phục,
và ta có thể khiến người ấy vượt khỏi bất thiện,
an trú vào thiện. Nhưng đây chỉ là một vấn đề
nhỏ nhặt, tức là sự tổn hại cho ta. Và đây là sự
việc to lớn hơn, là ta có thể khiến người này
vượt khỏi bất thiện, an trú vào thiện". Này các
Tỷ-kheo, nếu các Ông suy nghĩ như vậy, thời
các Ông nên nói là phải.
 Nhưng này các Tỷ-kheo, nếu các Ông suy nghĩ
như sau: "Sẽ có hại cho ta và sẽ có tổn hại cho
người kia. Người khác phẫn nộ, uất hận, có ý
kiến chậm chạp, khó thuyết phục và ta có thể
khiến người này vượt khỏi bất thiện, an trú vào
thiện. Nhưng đây chỉ là một vấn đề nhỏ nhặt,
tức là hại cho ta và tổn hại cho người kia. Và
đây là sự việc to lớn hơn, là ta có thể khiến
người này vượt khỏi bất thiện, an trú vào
thiện". Này các Tỷ-kheo, nếu các Ông suy nghĩ
như vậy, thời các Ông nên nói là phải.
 Nhưng này các Tỷ-kheo, nếu các Ông suy nghĩ

CHÁNH NGỮ                                        508

như sau: "Ta sẽ bị hại và người kia cũng bị tổn
hại. Người kia phẫn nộ, uất hận, có ý kiến chậm
chạp, khó thuyết phục, và ta không có thể
khiến người này vượt khỏi bất thiện, an trú vào
thiện". Đối với một người như vậy, này các Tỷ-
kheo, hãy xã, chớ có nên khinh miệt.

 Và này các Tỷ-kheo, khi các Ông học tập các
pháp ấy trong tinh thần hòa đồng, hoan hỷ,
không cãi lộn với nhau, có thể khởi lên giữa các
Ông, một khẩu hành, một ý kiến ngoan cố, một
tâm hiềm hận, ưu não, phẫn nộ.

Ở đây, một Tỷ-kheo nào của phe bên kia mà các Ông nghĩ là nhu thuận dễ nói hơn, hãy đến vị ấy và nói như sau: "Này Hiền giả, dầu chúng tôi học tập các pháp ấy trong tinh thần hòa đồng, hoan hỷ, không cãi lộn nhau, có khởi lên một khẩu hành, một ý kiến ngoan cố, một tâm hiềm hận, ưu não, phẫn nộ. Nếu biết được như thế, vị Sa-môn sẽ quở trách". Trả lời một cách chơn chánh, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phải trả lời như sau: ""Này Hiền giả, dầu cho, chúng tôi học tập các pháp ấy trong tinh thần hòa đồng, hoan hỷ, không cãi lộn nhau... (như trên)... vị Sa- môn sẽ quở trách. Nhưng này Hiền giả, nếu không từ bỏ điều kiện ấy, Niết-bàn có thể chứng được chăng?" Nếu trả lời một cách chơn chánh, này các Tỷ-kheo,

CHÁNH NGỮ                                         509

Tỷ-kheo phải trả lời như sau: "Này Hiền giả, nếu không từ bỏ điều kiện ấy, Niết-bàn không có thể chứng được".

Rồi một Tỷ-kheo nào của phe bên kia mà các Ông nghĩ là nhu thuận dễ nói hơn hãy đến vị ấy và nói như sau: "Này Hiền giả, dầu chúng tôi học tập các pháp ấy... (như trên).. vị Sa-môn sẽ quở trách". Trả lời một cách chơn chánh, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo phải trả lời như sau: "Này Hiền giả, dầu cho chúng tôi ... (như trên)... Sa-môn sẽ quở trách. Nhưng này Hiền giả, nếu không từ bỏ điều kiện ấy, Niết-bàn có thể chứng được chăng?" Nếu trả lời một cách chơn chánh, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phải trả lời như sau: "Này Hiền giả, nếu không từ bỏ điều kiện ấy, Niết-bàn không có thể chứng được".

Nhưng này các Tỷ-kheo, nếu các Ông khác hỏi Tỷ-kheo ấy, nói rằng: "Các Tỷ-kheo ấy có được Tôn giả khiến cho vượt khỏi bất thiện, an trú vào thiện chăng?" Nếu trả lời một cách chơn chánh, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phải trả lời như sau: "Ở đây, này Hiền giả, tôi đi đến Thế Tôn và Thế Tôn thuyết pháp của Ngài cho tôi. Sau khi nghe pháp ấy, tôi đã nói lại cho các Tỷ-kheo ấy. Khi các Tỷ-kheo ấy nghe pháp ấy xong, các vị ấy tự vượt khỏi bất thiện và an trú vào thiện". Trả lời như vậy, này các Tỷ-kheo,

CHÁNH NGỮ                                         510

Tỷ-kheo không tự khen mình chê người. Vị ấy giải
thích tùy pháp đúng với pháp, và không một ai trong
các Pháp hữu nói lời tùy thuyết, có thể đưa đến phỉ
báng.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

CHÁNH NGỮ                                        511

64    Nên hay không nên nói - Kinh THANH TỊNH – 29 Trường II, 441

KINH THANH TỊNH – Bài kinh số 29 – Trường II, 441

Như vầy tôi nghe.

1. Một thời, Thế Tôn trú giữa giòng tộc Sakya (Thích ca) trong vườn xoài của một gia đình Thích ca tên là Vedhannà.

Lúc bấy giờ, Nigantha Nàthaputta vừa mới tạ thế ở Pàvà.

Sau khi vị này tạ thế, các vị Nigantha chia ra làm hai phái, chia rẽ nhau, tranh chấp nhau, tranh luận nhau và sống tàn hại nhau với binh khí bằng miệng - "Ngươi không biết pháp luật này, ta biết pháp luật này. Sao Ngươi có thể biết pháp luật này? Ngươi theo tà hạnh, ta theo chánh hạnh. Lời nói của ta tương ưng, lời nói Ngươi không tương ưng. Điều đáng nói trước, Ngươi nói sau; điều đáng nói sau, Ngươi nói trước. Điều Ngươi quan niệm trình bày, đã bị đảo lộn. Quan điểm của Ngươi đã bị thách đố. Ngươi đã bị đánh bại. Hãy đi giải tỏa quan điểm của Ngươi!

CHÁNH NGỮ                                           512

Hãy tự thoát khỏi bế tắc nếu Ngươi có thể làm được."
Hình như các đệ tử của Nigantha Nàthaputta muốn
tàn hại lẫn nhau. Chính các đệ tử cư sĩ mặc đồ trắng
của Nigantha Nàthaputta cũng chán ngấy, cơ hiềm,
và phản đối các vị Nigantha, vì pháp luật của họ đã
được trình bày, tuyên bố một cách vụng về, không
có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an tịnh,
không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, pháp y
chỉ đã bị đổ vỡ, không có chỗ y chỉ.

2. Rồi Sa di Cunda, sau khi an cư mùa mưa ở Pàvà
đến thăm tôn giả Ananda ở Sàmàgama, sau khi đến,
đảnh lễ tôn giả Ananda và ngồi xuống một bên. Sau
khi ngồi xuống một bên. Sa di Cunda bạch tôn giả
Ananda:

- Bạch Tôn giả, Nigantha Nàthaputta đã từ trần ở
Pàvà sau khi vị này tạ thế, các Nigantha chia ra làm
hai phái... Pháp y chỉ đã bị đổ vỡ, không có chỗ y
chỉ.

Khi nghe nói vậy, tôn giả Ananda nói với Sa di Cunda:

- Này Hiền giả Cunda, đây là vấn đề đáng đưa ra để
yết kiến Thế Tôn. Này Hiền giả Cunda, chúng ta hãy
đi yết kiến Thế Tôn; sau khi đến xong, chúng ta hãy
trình bày vấn đề này để Thế Tôn biết.

CHÁNH NGỮ                                         513

- Bạch Tôn giả, vâng!

- Sa di Cunda vâng lời tôn giả Ananda.

3. Rồi tôn giả Ananda cùng với Sa di Cunda, đi đến
yết kiến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Ngài và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, tôn giả
Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Sa di Cunda có nói: "Nigantha
Nàthaputta đã từ trần ở Pàvà. Sau khi vị này từ trần,
các vị Nigantha chia ra làm hai phái... Pháp y chỉ đã
bị đổ vỡ, không có chỗ y chỉ."

- Này Cunda, như vậy ở đây pháp luật đã được trình
bày tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng
hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị
Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.

4. Này Cunda, ở đây có vị đạo sư không phải là Chánh Đẳng Giác, có pháp luật đã được trình bày tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Và người đệ tử trong pháp này, không thành tựu và an trú trong pháp và tùy pháp, không sống đúng chánh hạnh, không sống đúng tùy pháp, sống vượt ra ngoài pháp. Người đệ tử ấy cần được nói như sau: "Này Hiền giả, thật là lợi

CHÁNH NGỮ                                          514

ích cho Ngươi. Thật khéo chứng đắc cho Ngươi. Đạo
sư của Ngươi không phải là vị Chánh Đẳng Giác.
Pháp của Ngươi đã được trình bày, tuyên bố một
cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn, không
hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác
tuyên bố. Và Ngươi trong pháp này, không thành tựu
và an trú trong pháp và tùy pháp, không sống đúng
chánh hạnh, không sống đúng tùy pháp, vượt ra
ngoài pháp.

 Này Cunda, như vậy ở đây, vị đạo sư đáng quở
trách, ở đây pháp đáng quở trách, nhưng ở đây đệ
tử đáng tán thán. Này Cunda, với vị đệ tử như vậy,
nên nói như sau:" Này Đại đức, dầu Đại đức thực
hành đúng như pháp vị đạo sư đã dạy và trình bày,
ai có suy tầm, ai có bị suy tầm, ai có suy tầm rồi
như thực thi hành, tất cả đều không có phước báo.
Vì sao vậy? Vì pháp luật đã được trình bày tuyên
bố một cách vụng về, không có hiệu năng hướng
dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh
Đẳng Giác tuyên thuyết."

5. Này Cunda, ở đây, vị đạo sư không là vị Chánh Đẳng Giác, và pháp được trình bày tuyên bố một cách vụng về, không có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, và vị đệ tử trong pháp này, sống thành

CHÁNH NGỮ                                         515

tựu pháp và tùy pháp, sống theo chánh hạnh, sống
đúng tùy pháp, sống luận theo pháp. Người này nên
được nói như sau: "Này Hiền giả, thật không lợi ích
cho Ngươi, thật không khéo chứng đắc cho Ngươi.
Vị đạo sư của Ngươi không là vị Chánh Đẳng Giác
và pháp được trình bày tuyên bố một cách vụng về,
không có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an
tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết,
những người trong pháp này sống thành tựu pháp và
tùy pháp, sống theo chánh hạnh, sống đúng tùy pháp,
sống thuận theo pháp".

 Này Cunda, ở đây vị đạo sư đáng quở trách, ở đây
pháp đáng quở trách, ở đây vị đệ tử cũng đáng quở
trách. Này Cunda, với vị đệ tử như vậy, có ai, nên
nói như sau: "Thật vậy, Đại đức thành tựu theo
chánh hạnh, tinh tấn trong chánh hạnh, người
khen, người được khen, người được khen như vậy
lại càng tinh tấn hơn nữa, tất cả đều không được
phước đức." Vì sao vậy? Này Cunda, vì pháp
được trình bày tuyên bố một cách vụng về, không
có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an
tịnh, không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.

6. Này Cunda, ở đây vị đạo sư là vị Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo giảng và trình bảy, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh

CHÁNH NGỮ                                         516

Đẳng Giác tuyên thuyết. Vị đệ tử trong pháp này
sống không thành tựu pháp và tùy pháp, sống không
theo chánh hạnh, sống không đúng tùy pháp, sống
không thuận theo pháp. Vị đệ tử ấy cần phải được
nói: "Này Hiền giả, thật không lợi ích cho Ngươi,
thật không khéo chứng đắc cho Ngươi. Vị đạo sư của
Ngươi là vị Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo tuyên
bố trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an
tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Nhưng
Ngươi trong pháp này sống không thành tựu pháp,
sống không theo chánh hạnh, sống không đúng tùy
pháp, sống không thuận theo pháp."

 Này Cunda, ở đây vị đạo sư đáng được tán thán,
ở đây pháp đáng được tán thán, ở đây vị đệ tử đáng
quở trách. Nếu có ai, hãy nói với vị đệ tử ấy như
sau: "Đại đức hãy thực hành đúng như pháp do vị
đạo sư của Đại đức trình bày và tuyên thuyết. Ai
có điều tra, ai có bị điều tra, ai có bị điều tra rồi
như thực thi hành, tất cả đều được phước báo". Vì
sao vậy? Này Cunda, pháp luật này khéo thuyết
khéo trình bày là như vậy, có hiệu năng hướng
dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác
tuyên thuyết.

7. Này Cunda ở đây vị đạo sư là Chánh Đẳng Giác, và pháp được khéo tuyên thuyết, khéo trình bày, có

CHÁNH NGỮ                                            517

hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị
Cháng Đẳng Giác tuyên thuyết, và vị đệ tử trong
pháp này sống thành tựu pháp và tùy pháp, sống
thành tựu chánh hạnh, sống đúng tùy pháp, sống
thuận theo pháp. Nếu có ai, hãy nói vị đệ tử ấy nói
như sau: "Này Hiền giả, thật là lợi ích cho Ngươi,
thật khéo chứng đắc cho Ngươi. Vị đạo sư của Ngươi
là vị A la hán Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo
tuyên thuyết, được khéo trình bày, có hiệu năng
hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng
Giác tuyên thuyết. Và Ngươi trong pháp này sống
thành tựu pháp và tùy pháp, sống thành tựu chánh
hạnh, sống đúng tùy pháp, sống thuận theo pháp".

 Này Cunda, như vậy ở đây vị đạo sư đáng được
tán thán, ở đây pháp đáng được tán thán, ở đây vị
đệ tử cũng đáng được tán thán. Này Cunda, nếu
có ai, hãy nói vị đệ tử ấy như sau: "Thật vậy, Đại
đức thành tựu như pháp, tinh tấn như pháp, người
khen, người được khen, người được khen như vậy
lại càng tinh tấn thực hành, tất cả đều được nhiều
công đức". Vì sao vậy? Này Cunda, vì pháp luật
được khéo tuyên thuyết, khéo trình bày như vậy,
có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị
Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết.

8. Này Cunda, ở đây vị đạo sư xuất hiện ở đời, bậc

CHÁNH NGỮ                                         518

A la hán, Chánh Đẳng Giác, và pháp được khéo
tuyên thuyết, được khéo trình bày, có hiệu năng
hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng
Giác tuyên thuyết. Và các vị đệ tử chưa được tinh
thông diệu pháp, và phạm hạnh hoàn toàn viên mãn
chưa được tỏ lộ cho các vị này, chưa được trình bày
rõ ràng, với tất cả thứ bậc vị trí liên hệ, chưa được
trở thành diệu dụng, chưa được khéo trình bày cho
loài Người, và vị đạo sư viên tịch. Này Cunda, đối
với vị đạo sư như vậy, nếu viên tịch, các đệ tử sẽ ưu
tư rất nhiều. Vì sao vậy? Vì đạo sư của chúng ta xuất
hiện ở đời, và pháp được khéo tuyên thuyết, khéo
trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an
tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Nhưng
chúng ta chưa được tinh thông diệu pháp, và phạm
hạnh hoàn toàn viên mãn chưa được tỏ lộ cho chúng
ta với tất cả thứ bậc, vị trí liên hệ, chưa được trở
thành diệu dụng, chưa được khéo trình bày cho loài
Người, và vị đạo sư của chúng ta viên tịch. Này
Cunda, vị Đạo sư như vậy có viên tịch, các đệ tử có
sự ưu tư.

9. Này Cunda, ở đây vị đạo sư xuất hiện ở đời, bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo tuyên bố và được khéo trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Và các vị đệ tử được tinh thông diệu pháp, và

CHÁNH NGỮ                                          519

Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn được tỏ lộ cho các vị ấy với tất cả thứ bậc vị trí liên hệ, được trở thành diệu dụng, được khéo trình bày cho loài Người, và vị đạo sư của những vị ấy viên tịch. Này Cunda, vị đạo sư như vậy có viên tịch, các đệ tử không có ưu tư. Vì cớ sao? Vị đạo sư của chúng ta xuất hiện ở đời là bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác, pháp được khéo tuyên thuyết, được khéo trình bày, có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, được vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Còn chúng ta được tinh thông diệu pháp, và phạm hạnh hoàn toàn viên mãn được tỏ lộ cho chúng ta biết với tất cả thứ bậc vị trí liên hệ, được trở thành diệu dụng, được khéo trình bày cho loài Người, và vị Đạo sư của chúng ta viên tịch. Này Cunda, vị đạo sư như vậy có viên tịch, các đệ tử không có ưu tư.

10. Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những
chi phần như vậy, nếu không có một vị đạo sư là một
vị Thượng tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia lâu
ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng
thành, một phạm hạnh như vậy được xem là không
viên mãn, trong trường hợp như vậy.

Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những chi phần như vậy, và nếu có vị đạo sư là một vị Thượng tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia lâu ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, một

CHÁNH NGỮ                                              520

Phạm hạnh như vậy được xem là viên mãn, trong trường hợp như vậy.

11. Này Cunda, nếu Phạm hạnh được đầy đủ những
chi phần như vậy, và có vị đạo sư là vị Thượng tọa
có nhiều kinh nghiệm, xuất gia lâu ngày, đã đến tuổi
trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, nhưng
không có các vị Thượng tọa Tỷ kheo, những vị đệ tử
là những vị sáng suốt, tự điều phục, vô úy, đa văn,
đã đạt đến sự an ổn, có thể thuyết diệu pháp, với giáo
lý ngoại đạo được khởi lên có thể khéo nhiếp phục
với giáo pháp của mình, có thể thuyết diệu pháp bất
tư nghì; như vậy Phạm hạnh này không thể viên mãn
bởi chi tiết này.

12. Này Cunda, khi nào Phạm hạnh được đầy đủ về những phương diện này, vị đạo sư là vị Thượng tọa, có nhiều kinh nghiệm, xuất gia đã lâu ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, và những vị Thượng tọa Tỷ kheo, những vị đệ tử... nếu không có các vị Trung lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... có các vị Trung lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Hạ lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... có các Hạ lạp Tỷ kheo, những vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Trưởng lão Tỷ kheo ni, các vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Trung lạp Tỷ kheo ni, các vị đệ tử... nhưng nếu không có các vị Hạ lạp Tỷ kheo

CHÁNH NGỮ                                           521

ni, các vị đệ tử... có các vị Hạ lạp Tỷ kheo ni, các vị
đệ tử... nhưng nếu không có Nam cư sĩ đệ tử, những
vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh... có
những Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo
trắng, sống theo Phạm hạnh... nhưng nếu không có
những Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo
trắng, chấp nhận dục lạc... có những Nam cư sĩ đệ tử,
những vị tại gia, mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc...
nhưng nếu không có những Nữ cư sĩ đệ tử, những vị
tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh... có
những Nư cư sĩ đệ tử, những vị tại giam mặc áo
trắng, sống theo Phạm hạnh... nhưng nếu không có
những Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng
chấp nhận dục lạc... có những Nữ cư sĩ đệ tử, những
vị tại gia, mặc áo trắng chấp nhận dục lạc ...Phạm
hạnh như vậy nếu không được thành công, hưng
thịnh, phát triển và phổ thông một cách rộng rãi,
khéo tuyên bố giữa các người, nhưng không đạt được
danh xưng và lợi dưỡng một cách tối thắng, Phạm
hạnh như vậy không được viên mãn về phương diện
này.

13. Này Cunda, khi nào Phạm hạnh được đầy đủ với những phương diện này, vị đạo sư là Thượng tọa có nhiều kinh nghiệm, xuất gia đã lâu ngày, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi trưởng thành, và những vị Thượng tọa là những bậc Tỷ kheo, những vị đệ tử

CHÁNH NGỮ                                            522

sáng suốt, tự điều phục... thuyết pháp diệu dụng, có Trung lạp Tỷ kheo đệ tử, có Hạ lạp Tỷ kheo đệ tử, có Trưởng lão Ni đệ tử, có Trung lạp Ni đệ tử, có Hạ lạp Ni đệ tử, có Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh, có Nam cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc, có Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh, có những vị Nữ cư sĩ đệ tử, những vị tại gia, mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc; Phạm hạnh như vậy được thành công, hưng thịnh, phát triển, và phổ thông một cách rộng rãi, khéo tuyên bố giữa các người, đạt được danh xưng và lợi dưỡng một cách tối thắng, Phạm hạnh như vậy được viên mãn về phương diện này.

14. Này Cunda, nay Ta hiện tại là bậc Đạo sư xuất
hiện ở đời, là bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác, và
pháp được khéo tuyên bố, khéo trình bày, có hiệu
năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, được vị
Chánh Đẳng Giác trình bày, và các vị đệ tử của
Ta tinh thông diệu pháp, và Phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn được tỏ lộ với tất cả thứ bậc vị trí
liên hệ, được trở thành diệu dụng, được khéo
trình bày cho loài Người. Này Cunda, nay Ta là vị
Đạo sư Trưởng lão, có nhiều kinh nghiệm, xuất gia
đã lâu ngay, đã đến tuổi trưởng thượng, đã đến tuổi
trưởng thành.

CHÁNH NGỮ                                           523

15. Này Cunda, nay Ta có những vị Thượng tọa Tỷ kheo đệ tử sáng suốt, tự biết điều phục, vô úy, đa văn, đã đạt đến sự an ổn, có thể thuyết diệu pháp, đối với giáo lý ngoại đạo được khởi lên, có thể khéo chiết phục với giáo pháp của mình, có thể thuyết diệu pháp bất khả tư nghì. Này Cunda, Ta lại có những Trung lạp Tỷ kheo sáng suốt. Này Cunda, nay Ta có những vị Hạ lạp Tỷ kheo đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Trưởng lão Tỷ kheo ni đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Trung lạp Tỷ kheo ni đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Hạ lạp Tỷ kheo ni đệ tử. Này Cunda, nay Ta có những vị Nam cư sĩ, là những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh. Này Cunda, nay Ta có những vị Nam cư sĩ, là những vị tại gia mặc áo trắng, chấp nhận dục lạc. Này Cunda, nay Ta có những vị Nữ cư sĩ, là những vị tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh. Này Cunda, nay Ta có những vị Nữ cư sĩ là những vị tại gia, mặc áo trắng chấp nhận dục lạc...

Này Cunda, nay Phạm hạnh của Ta được thành công, hưng thịnh, phát triển, và phổ thông một cách rộng rãi, khéo tuyên bố giữa mọi người.

16. Này Cunda, đối với tất cả những vị đạo sĩ nay xuất hiện ở đời; này Cunda, Ta không thấy một vị đạo sư nào khác có thể bằng Ta về phương diện lợi

CHÁNH NGỮ                                            524

dưỡng và danh xưng tối thượng.

Này Cunda, đối với tất cả các đoàn thể, các hội chúng nay xuất hiện ở đời; này Cunda, Ta không thấy một đoàn thể nào khác có thể bằng đoàn thể Tỷ-kheo về phương diện lợi dưỡng và danh xưng tối thượng.

Nếu có ai, khi tả một Phạm hạnh, thành tựu hết thảy
tướng, không thiếu sót, không quá đáng, được khéo
tuyên bố một cách viên mãn, vị ấy nếu tuyên bố đúng
đắn sẽ tuyên bố như sau: "Thành tựu hết thảy tướng...
Phạm hạnh được khéo tuyên bố".

Này Cunda, Uddaka con của Ràma thường nói:
"Thấy mà không thấy". Thấy cái gì mà không thấy?
Với một con dao sắc bén, chỉ thấy lưỡi dao không
thấy khía cạnh sắc bén của dao. Này Cunda, đấy là
nghĩa của câu: "Thấy mà không thấy". Này Cunda,
ở đây Uddaka con của Ràma đề cập đến một vật đê
tiện, hạ liệt, thuộc về phàm phu, không xứng bậc
Thánh, không có lợi ích, nói về con dao.

 Này Cunda, nếu nói đúng đắn câu "Thấy mà không thấy", thời phải nói như sau: "Thấy mà không thấy". Vị ấy thấy cái gì mà không thấy?

 Một Phạm hạnh, thành tựu hết thảy tướng, đầy đủ hết thảy tướng, không thiếu sót,

CHÁNH NGỮ                                          525

không quá đáng, được khéo tuyên bố một cách viên mãn, được khéo trình bày. Chính vị ấy thấy Phạm hạnh này.

 Nếu vị ấy trừ bớt một phương diện nào tại một chỗ nào, nghĩ rằng làm vậy sẽ được rõ ràng hơn, vị ấy sẽ không thấy gì.

 Nếu vị ấy thêm vào một phương diện nào tại chỗ nào, nghĩ rằng làm vậy sẽ được rõ ràng hơn, vị ấy sẽ không thấy gì.

 Nếu vị ấy thêm vào một phương diện nào tại chỗ nào, nghĩ rằng làm vậy được viên mãn hơn, vị ấy sẽ không thấy gì.

 Như vậy gọi là "Thấy mà không thấy".

 Này Cunda, nếu có ai khi tả một Phạm hạnh thành
tựu hết thảy tướng... Phạm hạnh được khéo tuyên
bố, vị ấy sẽ tuyên bố đúng đắn như sau: "Phạm
hạnh này thành tựu hết thảy tướng, cụ túc hết
thảy tướng, không thiếu thốn, không quá đáng,
được khéo tuyên bố một cách viên mãn, được
khéo trình bày".

17. Do vậy, này Cunda, những pháp do Ta tự chứng tri và tuyên bố cho các Ngươi, tất cả các

CHÁNH NGỮ                                      526

Ngươi hãy hội họp lại và tụng đọc lại, chớ có cãi
lộn nhau, nhưng hãy so sánh các nghĩa với nhau, các
câu với nhau để cho Phạm hạnh này được tồn tại lâu
dài, được an trú lâu dài, vì hạnh phúc cho muôn loài,
vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và cho loài
Người.

Này Cunda, thế nào là những pháp do Ta tự chứng tri và tuyên bố cho các Ngươi, tất cả các Ngươi hãy hội họp lại và tụng đọc lại, chớ có cãi lộn nhau, nhưng hãy so sánh các nghĩa với nhau, các câu với nhau, để cho Phạm hạnh này được tồn tại lâu dài, được an trú lâu dài, vì hạnh phúc cho muôn loài, vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và cho loài Người?

 Những pháp ấy là Bốn Niệm xứ, Bốn Chánh
cần, Bốn Như ý túc, Năm Căn, Năm Lực,
Bảy Giác chi, Tám Thánh đạo. Này Cunda,
những pháp ấy do Ta tự chứng tri và tuyên bố
cho các Ngươi, tất cả Ngươi hãy hội họp lại và
tụng đọc lại, chớ có cãi lộn nhau, nhưng hãy so
sánh các nghĩa với nhau, các câu với nhau, để
cho Phạm hạnh này được tồn tại lâu dài, được
an trú lâu dài, vì hạnh phúc của muôn loài, vì
an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho

CHÁNH NGỮ                                           527

đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và cho loài Người.

18. Này Cunda, các Ngươi hãy hội họp với nhau trong tinh thần hòa đồng và tương kính, không có tranh luận nhau. Có vị đồng phạm hạnh nói pháp giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ rằng "Vị Đại đức này nắm nghĩa sai lạc hay hành văn sai lạc", các Ngươi không nên tán thán, không nên bác bỏ. Không tán thán không bác bỏ, các Ngươi nên nói với vị ấy:

"Này Hiền giả, với nghĩa này, cách hành văn này hay
cách hành văn kia, cách nào thích hợp hơn? Giữa
những cách hành văn này, nghĩa này hay nghĩa kia,
nghĩa nào thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả lời: "Này
Hiền giả, với nghĩa này, cách hành văn này thích hợp
hơn cách hành văn kia. Giữa những cách hành văn
này, nghĩa này thích hợp hơn nghĩa kia", các Ngươi
không nên bác bỏ vị ấy, không nên phỉ báng vị ấy.
Không bác bỏ, không phỉ báng, các Ngươi phải giải
thích cho vị ấy một cách cẩn thận cả nghĩa lẫn hành
văn.

19. Lại nữa này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác nói pháp giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ rằng: "Vị Đại đức ấy nắm nghĩa sai lạc nhưng hành văn đúng đắn", các Ngươi không nên tán thán, không nên

CHÁNH NGỮ                                         528

bác bỏ. Không thán thán, không bác bỏ, các ngươi
nên nói với vị ấy: Này Hiền giả, giữa những cách
hành văn này, nghĩa này hay nghĩa kia, nghĩa nào
thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả lời: "Này Hiền giả,
giữa những cách hành văn này, nghĩa này thích hợp
hơn nghĩa kia", các Ngươi không nên bác bỏ, không
phỉ báng, các Ngươi phải giải thích một cách cẩn
thận ý nghĩa đúng đắn cho vị ấy.

20. Này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác nói pháp giữa Tăng chúng. Nếu các Ngươi nghĩ rằng: "Vị Đại đức này nắm nghĩa đúng đắn, nhưng hành văn sai lạc", các Ngươi không nên tán thán, không nên bác bỏ. Không tán thán không bác bỏ, các Ngươi nên nói với vị ấy: "Này Hiền giả, giữa những cách hành văn này, nghĩa này hay nghĩa kia, nghĩa nào thích hợp hơn?" Nếu vị ấy trả lời: "Giữa những cách hành văn này, nghĩa này thích hợp hơn nghĩa kia", các Ngươi không nên bác bỏ vị ấy, không nên phỉ báng vị ấy. Không bác bỏ, không phỉ báng, các ngươi phải giải thích một cách cẩn thận cách hành văn cho vị ấy.

21. Này Cunda, có vị đồng Phạm hạnh khác nói pháp giữa Tăng chúng, nếu các Ngươi nghĩ rằng: "Vị Đại đức này nắm nghĩa đúng đắn và hành văn đúng đắn", các Ngươi nên tán đồng và tán thán vị ấy với câu: "Thật là tốt đẹp", các Ngươi phải nói với vị ấy" "Thật

CHÁNH NGỮ                                           529

là tốt đẹp", các Ngươi phải nói với vị ấy: "Này Hiền
giả thật là lợi ích cho chúng tôi, này Hiền giả thật là
lợi ích cho chúng tôi; này Hiền giả, thật là may mắn
cho chúng tôi; này Hiền giả, thật là may mắn cho
chúng tôi, khi chúng tôi thấy một vị đồng Phạm hạnh
như Hiền giả, tinh thông nghĩ lý như vậy, tinh thông
hành văn như vậy".

22. Này Cunda, một pháp mới, Ta thuyết giảng để
ngăn chận các lậu hoặc ngay trong hiện tại. Này
Cunda, Ta không thuyết pháp, chỉ để diệt trừ các
lậu hoặc trong tương lai mà thôi. Này Cunda, Ta
thuyết pháp vừa để ngăn chận các lậu hoặc ngay
trong hiện tại mà cũng để diệt trừ các lậu hoặc
trong tương lai nữa.

 Do vậy, này Cunda, tấm y mà Ta cho phép các
Ngươi mặc, như vậy vừa đủ cho các Ngươi
ngăn chận lạnh, ngăn chận nóng, ngăn chận sự
xúc chạm của các loài ruồi muỗi, của gió, mặt
trời và các loài rắn, và các che dấu sự hổ thẹn.

 Các món ăn khất thực mà Ta cho phép các
Ngươi dùng, như vậy vừa đủ để nuôi dưỡng
thân thể, giúp thân thể sống còn, tránh khỏi
nguy hại và giúp đời sống Phạm hạnh với hy
vọng: "Như vậy ta diệt trừ các cảm thọ củ và

CHÁNH NGỮ                                            530

không cho khởi lên các cảm thọ mới. Nhờ vậy đời sống của ta mới khỏi bị lỗi lầm và ta sống an lạc"

 Nhà cửa mà ta cho phép các ngươi an trú như
vậy vừa đủ cho các Ngươi ngăn chận lạnh,
ngăn chận nóng, ngăn chận sự xúc chạm của
ruồi muỗi, gió, mặt trời và các loài rắn, chỉ với
mục đích tránh thoát sự nguy hiểm của thời tiết,
và an hưởng đời sống tịnh cư.

 Các dược phẩm và thuốc trị bịnh mà Ta cho
phép các Ngươi dùng, như vậy vừa đủ để ngăn
chận các cảm thọ đau ốm khởi lên và để gìn giữ
sức khỏe.

23. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra, các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Các Sa-môn Thích tử sống đam mê hỷ lạc".

 Này Cunda, nếu được nói như vậy, các du sĩ ngoại
đạo phải được trả lời như vậy: "Này Hiền giả, thế
nào là đam mê hỷ lạc? Đam mê hỷ lạc có nhiều
loại, có nhiều cách". Này Cunda, bốn loại đam mê
hỷ lạc này là thấp kém, hạ liệt, thuộc phàm phu,
không xứng Thánh hạnh, không có lợi ích, không
hướng đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh,
thắng trí, giác ngộ và Niết-bàn.

CHÁNH NGỮ                                          531

Thế nào là bốn?

- Này Cunda, ở đây có người ngu si, sau khi sát
sanh, tự mình sung sướng hoan hỷ, đó là hỷ lạc
thứ nhất.
- Lại nữa, này Cunda, ở đây có người sau khi lấy
của không cho, tự mình sung sướng, hoan hỷ,
đó là hỷ lạc thứ hai.
- Lại nữa này Cunda, ở đây có người sau khi nói
láo, tự mình sung sướng hoan hỷ, đó la hỷ lạc
thứ ba.
- Lại nữa này Cunda, ở đây có người say đắm,
đam mê sống vây quanh với năm món dục lạc,
đó là hỷ lạc thứ tư.

Này Cunda, bốn loại hỷ lạc này là thấp kém, hạ liệt, thuộc phàm phu, không xứng Thánh hạnh, không có lợi ích, không hướng đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết-bàn.

24. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra, các ngoại đạo có thể hỏi: "Các Sa-môn Thích tử có phải sống đam mê bốn loại hỷ lạc này không?"

 Họ cần phải được trả lời: "Chớ có nói như vậy. Các ông nói như vậy là nói không đúng đắn. Nói

CHÁNH NGỮ                                         532

như vậy là các ông xuyên tạc, không đúng sự thật, không thực có". Này Cunda, có bốn loại hỷ lạc nhất định đưa đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Thế nào là bốn?

- Này Cunda, ở đây vị Tỷ-kheo, ly dục, ly ác
pháp, chứng và an trú Sơ thiền, một trạng thái
hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ. Đó là hỷ
lạc thứ nhất.
- Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo diệt tầm và tứ,
chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ
lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tình
nhất tâm. Đó là hỷ lạc thứ hai.
- Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo ly hỷ... Đó là
hỷ lạc thứ ba.
- Lại nữa này Cunda, vị Tỷ-kheo xả lạc... Đó là
hỷ lạc thứ tư. Này Cunda, bốn loại hỷ lạc nhất
định đưa đến yểm ly, vô tham, tịch diệt, an tịnh,
thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Các vị Sa-môn Thích tử đang
sống đam mê bốn loại hỷ lạc này". Họ cần phải được
trả lời: "Nói như vậy là phải; các ông nói như vậy là
nói đúng đắn. Nói như vậy là các ông không xuyên
tạc, đúng sự thật, và thực có".

CHÁNH NGỮ                                           533

25. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, những ai sống
đam mê theo bốn loại hỷ lạc ấy có thể mong đợi kết
quả gì, lợi ích gì?"

 Được nói vậy, phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo
như sau: "Này Hiền giả, những ai sống đam mê
bốn loại hỷ lạc ấy, có thể mong đợi bốn kết quả,
bốn sự lợi ích. Thế nào là bốn?

- Này Hiền giả, ở đây, vị Tỷ-kheo diệt trừ ba kiết
sử, được nhập vào dòng Thánh, không còn bị
đọa lạc, nhất định sẽ được giác ngộ. Đó là kết
quả thứ nhất.
- Lại nữa này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ ba
kiết sử, làm muội lược tham, sân, si, chứng bậc
Nhất lai, chỉ còn trở lại đời này một lần nữa
trước khi diệt tận khổ đau. Đó là kết quả thứ
hai, lợi ích thứ hai.
- Lại nữa, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ năm
hạ phần kiết sử, được hóa sanh ở tại chỗ ấy mà
nhập Niết-bàn, không còn phải trở lại đời này
nữa. Như vậy là kết quả thứ ba, lợi ích thứ ba.
- Lại nữa, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo diệt trừ các
lậu hoặc, tự mình chứng tri, chứng ngộ và an
trú ngay trong hiện tại vô lậu Tâm giải thoát,

CHÁNH NGỮ                                         534

Tuệ giải thoát. Như vậy là kết quả thứ tư.

Này Hiền giả, vị nào sống đam mê bốn loại hỷ lạc này, có thể mong đợi bốn kết quả, bốn lợi ích như vậy".

26. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Các Sa-môn Thích tử sống không giữ vững lập trường".

Này Cunda, các vị du sĩ ngoại đạo nói vậy cần phải được trả lời như sau: "Này Hiền giả, Thế Tôn, vị đã biết, đã thấy, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã thuyết, đã trình bày những pháp cho các đệ tử cho đến trọn đời. Này Hiền giả, giống như cột trụ bằng đá hay bằng sắt, chân cột được khéo chôn sâu vào đất, không lắc qua lại, không có rung động.

Này Hiền giả, vị Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, đã diệt trừ
các lậu hoặc, phạm hạnh đã thành, các việc phải làm
đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, mục tiêu đã đạt, hữu
kiết sử đã diệt trừ, chánh trí giải thoát, không thể làm
chín việc sau đây:

10. Này Hiền giả, vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc, không thể cố ý tước đoạt sanh mạng của loài hữu tình;

CHÁNH NGỮ                                             535

11. Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể
lấy của không cho, tức là ăn trộm;
12. Vị Tỷ kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể
hành dâm;
13. Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc, không
thể biết mà nói láo;
14. Vị Tỷ-kheo đã diệt trừ các lậu hoặc không thể
cất chứa tiền của để hưởng thọ dục lạc, như khi
còn tại gia;
15. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc không thể
đi con đường hành tham;
16. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc không thể
di con đường hành sân;
17. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc, không
thể đi con đường hành si;
18. Vị Tỷ-kheo đã diệt tận các lậu hoặc, không
thể đi con đường hành theo sợ hãi.

Này Hiền giả, một vị Tỷ-kheo, là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, đã diệt tận các lậu hoặc, (Phạm
hạnh) đã thành, các việc phải làm đã làm, đã đặt gánh
nặng xuống, mục tiêu đã đạt, hữu kiết sử đã diệt trừ,
chánh trí giải thoát, không thể làm chín việc như
vậy".

CHÁNH NGỮ                                          536

27. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói như sau: "Đối với quá khứ, Sa- môn Gotama có tri kiến siêu việt. Nhưng đối với tương lai, Sa-môn Gotama không có tri kiến siêu việt; như sự việc xảy ra như thế nào và vì sao lại xảy ra như vậy?" Như vậy, các vị du sĩ ngoại đạo này chủ trương rằng tri kiến về vấn đề này có thể được trình bày nêu rõ bởi tri kiến một vấn đề khác, như những kẻ ngu si không thông minh khác.

- Này Cunda, về vấn đề quá khứ, Như Lai có thức nhớ đến đời sống quá khứ. Ngài muốn như thế nào, Ngài có thể nhớ xa được như vậy.

- Về vấn đề vị lai, Như Lai có trí do tuệ sanh: "Đây là đời sống cuối cùng, nay không còn đời sống nào khác nữa".

28.

- Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là hư
vọng, không thật, không lợi ích, Như Lai không
trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là
chơn chánh, như thật, nhưng không lợi ích,
Như Lai cũng không trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc quá khứ là

CHÁNH NGỮ                                           537

chơn chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết
thời trả lời câu hỏi ấy.
 Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là hư
vọng, không thật, không lợi ích, Như Lai không
trả lời.
 Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là chơn
chánh, như thật, nhưng không lợi ích, Như Lai
cũng không trả lời.
 Này Cunda, nếu những gì thuộc vị lai là chơn
chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết thời
trả lời câu hỏi ấy một cách vắn tắt.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại là hư
vọng, không thật, không lợi ích, Như Lai không
trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại và
chơn chánh, như thật, nhưng không lợi ích,
Như Lai cũng không trả lời.
- Này Cunda, nếu những gì thuộc hiện tại là chơn
chánh, như thật, có lợi ích, Như Lai biết thời
trả lời câu hỏi ấy.

Như vậy, này Cunda, đối với các pháp quá khứ, vị
lai, hiện tại, Như Lai là vị nói phải thời nói chơn
chánh, nói như thật, nói có lợi ích, nói đúng Pháp,
nói đúng Luật. Do vậy mới gọi là Như Lai.

CHÁNH NGỮ                                        538

29. Này Cunda, trong thế giới này với chư Thiên, Ma
vương, Phạm thiên, với chúng Sa-môn và Bà-la-
môn, với chư Thiên và loài Người, những gì được
thấy, được nghe, được cảm giác, được phân biệt,
được đạt đến, được tìm cầu, được suy đạt với ý,
tất cả đều được Như Lai biết rõ. Do vậy mới gọi là
Như Lai.

Này Cunda, trong thời gian giữa đêm Như Lai chứng
ngộ Vô thượng Chánh Đẳng Giác và đêm Như Lai
nhập Vô dư y Niết-bàn giới, trong thời gian ấy,
những gì Như Lai nói trong khi thuyết giảng, nói
chuyện hay trình bày, tất cả là như vậy, chớ
không gì khác. Do vậy mới gọi là Như Lai.

Này Cunda, Như Lai nói gì thời làm vậy, làm gì thời nói vậy. Nói gì thời làm vậy, làm gì thời nói vậy nên được gọi là Như Lai.

Đối với thế giới với chư Thiên, Ma vương, Phạm
thiên, với chúng Sa-môn và Bà-la-môn, với chư
Thiên và loài Người, Như Lai là bậc Toàn Thắng,
không ai có thể thắng nổi, bậc Toàn kiến, bậc Tự
Tại.

30. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai có tồn tại sau khi chết không. Như vậy là đúng sự thực,

CHÁNH NGỮ                                           539

ngoài ra là sai lầm?" Này Cunda, được nói vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Như Lai không có nói: "Như Lai có tồn tại sau khi chết. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm!"

Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai
không có tồn tại sau khi chết, có phải không? Như
vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm?" Này
Cunda, được nói vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ
ngoại đọa như sau: "Như Lai không có nói: "Như Lai
không có tồn tại sau khi chết. Như vậy là đúng sự
thực, ngoài ra là sai lầm!"

Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Thế nào Hiền giả, Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết... Như lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết? Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra là sai lầm?" Này Cunda được nói vậy, Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Như Lai không có nói: "Như Lai không có tồn tại và không không tồn tại sau khi chết. Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra là sai lầm!".

31. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, vì sao Sa môn Gotama lại không nói?" Này Cunda, được nói vậy,

CHÁNH NGỮ                                           540

Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Này
Hiền giả, vì không liên hệ đến lợi ích, không liên hệ
đến Pháp, không liên hệ đến căn bản Phạm hạnh,
không hướng đến yểm ly, vô tham, đoạn diệt, an tịnh,
thắng trí, giác ngộ và Niết bàn. Do vậy Thế Tôn
không trả lời."

32. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ
ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, Sa môn
Gotama nói điều gì?" Này Cunda, được nói vậy,
Ngươi phải trả lời các du sĩ ngoại đạo như sau: "Đây
là Khổ, này Hiền giả, đó là điều Thế Tôn nói. Đây
là Khổ tập, này Hiền giả, đó là điều Thế Tôn nói.
Đây là Khổ diệt, này Hiền giả, đó là điều Thế Tôn
nói. Đây là con đường đưa đến Khổ diệt, này Hiền
giả, đó là điều Thế Tôn nói."

33. Này Cunda, sự kiện này có thể xảy ra. Các du sĩ ngoại đạo có thể nói: "Này Hiền giả, vì sao Thế Tôn lại nói vậy?" Này Cunda, được nói như vậy, Ngươi phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo như sau: "Này Hiền giả, vì liên hệ đến lợi ích, liên hệ đến Pháp, liên hệ đến căn bản Phạm hạnh, vì nhất định hướng đến yểm ly, vô tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết bàn. Do vậy, Thế Tôn mới nói."

34. Này Cunda, mọi biện luận về các tà kiến liên hệ

CHÁNH NGỮ                                             541

đến quá khứ tối sơ, những biện luận nào đáng nói cho
các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những biện
luận nào không đáng nói cho các Ngươi, sao Ta lại
sẽ nói cho các Ngươi? Này Cunda, mọi biện luận về
các tà kiến liên hệ đến tương lai, những biện luận nào
đáng nói cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi.
Còn những biện nào không đáng nói cho các Ngươi,
sao Ta lại sẽ nói cho các Ngươi?

Này Cunda, thế nào là những biện luận về tà kiến
liên hệ đến quá khứ tối sơ, những biện luận nào đáng
nói cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi, và
những biện luận không đáng nói cho các Ngươi?

Này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có những
quan điểm như sau, có những tri kiến như sau: "Bản
ngã và thế giới là thường còn, như vậy là đúng sự
thực, ngoài ra là sai lầm". Có một số Sa-môn, Bà-la-
môn có những quan điểm như sau, có những tri kiến
như sau:

- "Bản ngã và thế giới là không thường còn...
- "Bản ngã và thế giới là thường còn và không
thường còn...
- "Bản ngã và thế giới là không thường còn và
không không thường còn...

CHÁNH NGỮ                                           542

- "Bản ngã và thế giới là do mình tự tạo ra...
- "Bản ngã và thế giới là do người khác tạo ra...
- "Bản ngã và thế giới là do mình tạo ra và do
người khác tạo ra...
- "Bản ngã và thế giới là không do mình tự tạo
ra và cũng không phải không do mình tự tạo
ra...
- "Bản ngã và thế giới là tự nhiên sanh, không do
mình tạ tạo ra, không do người khác tạo ra. Như
vậy là đúng sự thực, ngoài ra sai lầm.
- "Lạc, khổ là thường còn...
- "Lạc, khổ là vô thường...
- "Lạc, khổ là thường còn và vô thường...
- "Lạc, khổ là do tự mình tạo ra...
- "Lạc, khổ là do người khác tạo ra...
- "Lạc, khổ là do tự nhiên sanh, không do mình
tự tạo ra, không do người khác tạo ra. Như vậy
là đúng sự thực, ngoài ra đều là sai lầm".

35. Này Cunda, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản ngả và thế giới là thường còn, như vậy là đúng sự thật, ngoài ra đều là sai lầm". Ta đến những vị ấy và nói: "Này

CHÁNH NGỮ                                           543

Hiền giả có phải Hiền giả nói rằng: "Bản ngã và thế
giới là thường còn" không?" Nếu các vị ấy trả lời:
"Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra đều là sai lầm",
thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Có
một số hữu tình có những tư tưởng sai khác. Ta cũng
không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của
Ta, chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây Ta cao hơn
về thượng trí.

36. Này Cunda, những Sa-môn, Bà-la-môn nào có quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản ngã và thế giới là thường còn...

"Bản ngã và thế giới là vô thường...

"Bản ngã và thế giới là thường còn và vô thường...

"Bản ngã và thế giới là không thường còn và không không thường còn...

"Bản ngã và thế giới là do mình tự tạo ra...

"Bản ngã và thế giới là do người khác tạo ra...

"Bản ngã và thế giới là do tự mình tạo ra và do người khác tạo ra..." "Bản ngã và thế giới là do tự mình tạo ra và không do người khác tạo ra. "Bản ngã và thế giới do tự nhiên sanh, không do mình tự tạo, không

CHÁNH NGỮ                                           544

do người khác tạo ra...

"Lạc, khổ là thường còn...

"Lạc, khổ là vô thường...

"Lạc, khổ là thường còn và vô thường...

"Lạc, khổ không thường còn và không vô thường...

"Lạc, khổ là tự mình tạo ra...

"Lạc, khổ là tự người khác tạo ra...

"Lạc, khổ là tự mình tạo ra và tự người khác tạo ra...

"Lạc, khổ là tự nhiên sanh, không tự mình tạo ra và không do người khác tạo ra. Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra đều là sai lầm".

Ta đến những vị ấy và nói: Này Hiền giả, có phải Hiền giả nói rằng: "Lạc, khổ là tự nhiên sanh, không tự mình tạo ra và không do người khác tạo ra?" Nếu các vị ấy trả lời: "Như vậy là đúng sự thực, ngoài ra đều là sai lầm", thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Có một số hữu tình có những ý tưởng sai khác. Này Cunda Ta cũng không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của Ta, chớ đừng nói cao hơn.

CHÁNH NGỮ                                           545

Như vậy ở đây Ta cao hơn về thượng trí.

Này Cunda, những biện luận về các tà kiến liên hệ
đến quá khứ tối sơ này, biện luận nào đáng nói cho
các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những biện
luận nào không đáng nói cho các Ngươi, sao Ta lại
sẽ nói cho các Ngươi?

37. Này Cunda, thế nào là những biện luận về tà kiến
liên hệ đến tương lai, những biện luận nào đáng nói
cho các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi; và những
biện luận không đáng nói cho các Ngươi?

- Này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có
những quan điểm như sau, có những tri kiến
như sau: "Bản ngã là có sắc, không bệnh, sau
khi chết. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là
sai lầm".
- Lại nữa này Cunda, có một số Sa-môn, Bà-la-
môn có những quan điểm như sau, có những tri
kiến như sau:
- "Bản ngã là vô sắc...
- "Bản ngã là không phải sắc, không phải vô
sắc...
- "Bản ngã là có tưởng...

CHÁNH NGỮ                                         546

- "Bản ngã là vô tưởng...
- "Bản ngã là không có tưởng, không vô tưởng...
- "Bản ngã là đoạn diệt, biến hoại, sau khi chết
không có tồn tại, như vậy là đúng sự thật ngoài
ra là sai lầm".

38. Này Cunda, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có quan điểm như sau, có tri kiến như sau: "Bản ngã là có sắc, không bệnh sau khi chết. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm", Ta đến những vị ấy và nói: "Này Hiền giả có phải Hiền giả có nói: "Bản ngã là có sắc, không có bệnh sau khi chết?" Nếu các vị ấy trả lời: "Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm", thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Này Cunda, vì có mọt số hữu tình có những tư tưởng sai khác. Này Cunda, Ta cũng không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của Ta, chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây, Ta cao hơn về thượng trí.

39. Này Cunda, có những Sa-môn, Bà-la-môn có những quan điểm như sau, có những tri kiến như sau:

"Bản ngã là vô sắc...

"Bản ngã là có sắc và vô sắc...

"Bản ngã là không có sắc và không không có sắc...

CHÁNH NGỮ                                             547

"Bản ngã là có tưởng...

"Bản ngã là không tưởng...

"Bản ngã là không có tưởng và không không có tưởng...

"Bản ngã là đoạn diệt, biến hoại, sau khi chết không có tồn tại. Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm".

Ta đến những vị ấy và nói: "Này Hiền giả, có phải Hiền giả nói rằng: "Bản ngã là đoạn diệt biến hoại, sau khi chết không có tồn tại?" Này Cunda nếu những vị ấy nói: "Như vậy là đúng sự thật, ngoài ra là sai lầm", thì Ta không chấp nhận như vậy. Tại sao vậy? Vì có một số hữu tình có những tư tưởng sai khác. Này Cunda, Ta cũng không xem quan điểm ấy ngang bằng quan điểm của Ta chớ đừng nói cao hơn. Như vậy ở đây, Ta cao hơn về thượng trí.

Này Cunda, những biện luận về những tà kiến liên
hệ đến tương lai, những biện luận nào đáng nói cho
các Ngươi, Ta đã nói cho các Ngươi. Còn những biện
luận nào không đáng nói cho các Ngươi, sao Ta lại
sẽ nói cho các Ngươi?

40. Này Cunda, với mục đích đoạn trừ và vượt qua

CHÁNH NGỮ                                         548

những biện luận về các tà kiến liên hệ đến quá khứ
tối sơ này và các biện luận về các tà kiến liên hệ đến
tương lai này, mà bốn pháp Niệm xứ được ta
truyền thuyết, trình bày. Thế nào là bốn?

Này Cunda, ở đây vị Tỷ kheo sống quan thân trên
thân, tinh thần, tỉnh giác, chánh niệm, với mục đích
nhiếp phục tham, sân ở đời, sống quán thọ trên các
cảm thọ... trong các tâm... quán pháp trên các pháp,
tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, với mục đích nhiệp
phục tham, sân ở đời.

 Này Cunda, với mục đích đoạn trừ và vượt qua
các biện luận về các tà kiến liên hệ đến quá khứ
tối sơ này và các biện luận về các tà kiến liên hệ
đến tương lai này mà bốn Niệm xứ được Ta
truuyền thuyết trình bày.

41. Lúc bấy giờ, Tôn giả Upavàna đang đứng sau lưng hầu quạt Thế Tôn. Tôn giả Upavàna bạch Thế Tôn:

- Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Thật kỳ diệu thay,
bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, pháp thoại này thật là
thanh tịnh! Bạch Thế Tôn, pháp thoại này thật là
tuyệt đối thanh tịnh! Bạch Thế Tôn, pháp thoại này
tên là gì?

CHÁNH NGỮ                                           549

- Này Upavàna, pháp thoại này là Thanh tịnh (Pàsàdikà), hãy như vậy mà phụng trì.

Thế Tôn thuyết dạy như vậy. Tôn giả Upavàna hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

CHÁNH NGỮ                                     550

65    Nên hay không nên nói - Kinh ĐIỀU ĐƯỢC NGHE – Tăng II, 145

ĐIỀU ĐƯỢC NGHE – Tăng II, 145

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá) tại
Veluvana (Trúc Lâm), chỗ nuôi dưỡng các con sóc.
Rồi Bà-la-môn Vassakàra, vị đại thần nước Magadha
đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói lên với Thế Tôn
những lời chào đón thăm hỏi. Sau khi nói lên với Thế
Tôn những lời chào đón thăm hỏi thân hữu, Bà-la-
môn Vassakàra, vị đại thần nước Magadha bạch Thế
Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, tôi nói như sau, thấy như sau:

- "Khi người nào nói lên điều mình thấy: "Tôi
thấy như vậy". Do vậy, người ấy không có lỗi
gì.
- Khi người nào nói lên điều mình nghe: "Tôi
nghe như vậy". Do vậy, người ấy không có lỗi
gì.
- Khi người nào nói lên điều mình cảm giác:
"Tôi cảm giác như vậy". Do vậy, người ấy
không có lỗi gì.

CHÁNH NGỮ                                         551

- Khi người nào nói lên điều mình tri thức: "Tôi tri thức như vậy". Do vậy, người ấy không có lỗi gì".

2. Này Bà-la-môn,

 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thấy cần
phải nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thấy
không nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được nghe nên
nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được nghe
không nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được cảm giác
nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được cảm giác
không nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thức tri
nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thức tri
không nên nói ra".

3. Này Bà-la-môn,

CHÁNH NGỮ                                       552

 Phàm nói lên điều thấy gì, các pháp bất thiện
tăng trưởng, các pháp thiện tổn giảm, Ta nói
rằng điều thấy như vậy không nên nói ra.
 Phàm nói lên điều thấy gì, các pháp bất thiện
tổn giảm, các pháp thiện tăng trưởng, Ta nói
rằng điều thấy như vậy nên nói ra.
 Phàm nói ra điều nghe gì …
 Phàm nói ra điều cảm giác gì …
 Phàm nói ra điều thức tri gì, các pháp bất thiện
tăng trưởng, các pháp thiện tổn giảm, Ta nói
rằng điều thức tri như vậy không nên nói ra.
 Phàm nói lên điều thức tri gì, các pháp bất
thiện tổn giảm, các pháp thiện tăng trưởng, Ta
nói rằng điều thức tri như vậy nên nói ra.

Rồi Bà-la-môn Vassakàra, vị đại thần xứ Magadha, hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn nói, từ chỗ ngồi đứng dậy rồi ra đi.

CHÁNH NGỮ                                         553

66    Nên nói thật từ từ - Kinh VÔ TRÁNH PHÂN BIỆT – 139 Trung III, 527

KINH VÔ TRÁNH PHÂN BIỆT (Anaravibhanga suttam) – Bài kinh số 139 – Trung III, 527

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tịnh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông Vô tránh phân biệt. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

CHÁNH NGỮ                                        554

 Chớ có hành trì dục lạc, hạ liệt, đê tiện, phàm
phu, không xứng bậc Thánh, không liên hệ
mục đích. Và cũng không nên hành trì tự kỷ
khổ hạnh, đau khổ, không xứng bậc Thánh,
không liên hệ mục đích.
 Từ bỏ hai cực đoan ấy, có con đường Trung
đạo đã được Như Lai giác ngộ, tác thành mắt,
tác thành trí, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.
 Nên biết tán thán và nên biết chỉ trích. Sau
khi biết tán thán và sau khi biết chỉ trích,
không tán thán, không chỉ trích, chỉ nên
thuyết pháp.
 Nên biết phán xét về lạc. Sau khi biết phán
xét về lạc, nên chú tâm vào nội lạc.
 Không nên nói lên lời bí mật.
 Mặt đối mặt (với ai), không nên nói lời mất
lòng.
 Nên nói thật từ từ, không có vội vàng.
 Chớ có chấp trước địa phương ngữ, chớ có đi
quá xa ngôn ngữ thường dùng.
 Như vậy là tổng thuyết về vô tránh phân
biệt.

CHÁNH NGỮ                                         555

 Khi được nói đến "Chớ có hành trì dục lạc, hạ
liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc Thánh,
không liên hệ mục đích, và cũng không nên
hành trì tự kỷ khổ hạnh, đau khổ, không xứng
bậc Thánh, không liên hệ mục đích", do duyên
gì được nói đến như vậy?

 Phàm lạc gì liên hệ với dục nhưng đam mê loại
hỷ hạ liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc
Thánh, không liên hệ mục đích, pháp như vậy
là có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có nhiệt
não, thuộc tà đạo.
 Phàm lạc gì liên kết với dục, nhưng không đam
mê loại hỷ hạ liệt, đê tiện, phàm phu, không
xứng bậc Thánh, không liên hệ mục đích, pháp
như vậy không có đau khổ, không có phiền lao,
không có ưu não, không có nhiệt não, thuộc
chánh đạo.
 Phàm hành trì tự kỷ khổ hạnh nào, khổ đau,
không xứng bậc Thánh, không liên hệ mục
đích, pháp như vậy có đau khổ, có phiền lao,
có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà đạo.
 Phàm không hành trì khổ hạnh nào, đau khổ
không xứng bậc Thánh, không liên hệ mục
đích, pháp như vậy không có đau khổ, không
có phiền lao, không có ưu não, không có nhiệt

CHÁNH NGỮ                                         556

não, thuộc chánh đạo".

Khi được nói đến "Chớ có hành trì dục lạc, hạ
liệt, đê tiện, không xứng bậc Thánh, không liên hệ
mục đích, và cũng không nên hành trì tự kỷ khổ
hạnh, đau khổ, không xứng bậc Thánh, không liên hệ
mục đích", chính do duyên này, được nói đến như
vậy.

 Khi được nói đến "Từ bỏ hai cực đoan ấy, có
con đường Trung đạo đã được Như Lai giác
ngộ, tác thành mắt, tác thành trí, đưa đến an
tịnh, thượng trí, giác ngộ, Niết-bàn", do duyên
gì được nói đến như vậy?

 Đây là con đường Thánh tám ngành, tức là
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh
niệm, chánh định.
Khi được nói đến "Từ bỏ hai cực đoan ấy, có
con đường Trung đạo đã được Như Lai giác ngộ..
giác ngộ, Niết-bàn", chính do duyên này, được nói
đến như vậy.

 Khi được nói đến "Nên biết tán thán và nên biết chỉ trích; sau khi biết tán thán và sau khi biết chỉ trích, không tán thán, không chỉ trích, chỉ nên

CHÁNH NGỮ                                           557

thuyết pháp", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Này các Tỷ-kheo, thế nào là tán thán, thế nào là chỉ trích, nhưng không thuyết pháp?

 Vị ấy chỉ trích một số người và nói như sau:
"Những ai tìm thấy lạc liên hệ với dục nhưng
đam mê loại hỷ hạ liệt, đê tiện, phàm phu,
không xứng bậc Thánh, không liên hệ mục
đích, tất cả những người ấy có đau khổ, có
phiền lao, có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà
đạo".
 Vị ấy tán thán một số người và nói như sau:
"Những ai tìm thấy lạc liên hệ với dục,
nhưng không đam mê loại hỷ hạ liệt, đê tiện,
phàm phu, không xứng bậc Thánh, không
liên hệ mục đích, tất cả những vị ấy không
có đau khổ, không có phiền lao, không có
ưu não, không có nhiệt não, thuộc chánh
đạo".
 Ở đây, vị ấy chỉ trích một số người và nói
như sau: "Những ai đam mê hành trì tự kỷ
khổ hạnh, đau khổ, không xứng bậc Thánh,
không liên hệ mục đích, tất cả những vị ấy
đều có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có

CHÁNH NGỮ                                      558

nhiệt não, thuộc về tà đạo".
 Ở đây, vị ấy tán thán một số người và nói
như sau: "Những ai không đam mê hành trì
tự kỷ khổ hạnh; đau khổ, không xứng bậc
Thánh, không liên hệ mục đích, tất cả những
vị ấy đều không có đau khổ, không có phiền
lao, không có ưu não, không có nhiệt não,
thuộc chánh đạo".
 Ở đây, vị ấy chỉ trích một số người và nói
như sau: "Những ai chưa đoạn tận hữu kiết
sử, tất cả những vị ấy đều có đau khổ, có
phiền lao, có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà
đạo".
 Ở đây, vị ấy tán thán một số người và nói
như sau: "Những ai đã đoạn tận hữu kiết sử,
tất cả những vị ấy không có đau khổ, không
có phiền lao, không có ưu não, không có
nhiệt não, thuộc chánh đạo".
 Như vậy, này các Tỷ-kheo là có tán thán và
có chỉ trích nhưng không thuyết pháp.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không có tán thán và không có chỉ trích, nhưng có thuyết pháp?

 Vị ấy không nói như sau: "Những ai tìm thấy

CHÁNH NGỮ                                      559

lạc liên hệ với dục, nhưng đam mê loại hỷ
hạ liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc
Thánh, không liên hệ mục đích, tất cả những
vị ấy có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não, thuộc tà đạo". Vị ấy chỉ thuyết
pháp và nói như sau: "Sự đam mê là một
pháp có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não, thuộc tà đạo".
 Vị ấy không nói: "Những ai tìm thấy lạc liên
hệ với dục, nhưng không đam mê loại hỷ hạ
liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc
Thánh, tất cả những vị ấy không có đau khổ,
không có phiền lao, không có ưu não, không
có nhiệt não, thuộc chánh đạo". Vị ấy chỉ
thuyết pháp và nói như sau: "Không đam mê
là một pháp không đau khổ, không có phiền
lao, không có ưu não, không có nhiệt não,
thuộc chánh đạo".
 Vị ấy không nói: "Những ai đam mê hành trì
tự kỷ khổ hạnh, đau khổ, không xứng bậc
Thánh, không liên hệ mục đích, tất cả những
vị ấy có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não, thuộc tà đạo". Vị ấy chỉ thuyết
pháp và nói như sau: "Sự đam mê là một
pháp có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não, thuộc tà đạo."

CHÁNH NGỮ                                       560

 Vị ấy không nói: "Những ai không đam mê
hành trì tự kỷ khổ hạnh, đau khổ, không
xứng bậc Thánh, không liên hệ đến mục
đích, tất cả những vị ấy đều không có đau
khổ, không có phiền lao, không có ưu não,
không có nhiệt não, thuộc chánh đạo". Vị ấy
chỉ thuyết pháp và nói như sau: "Sự không
đam mê là không đau khổ, pháp này không
có phiền lao, không có ưu não, không có
nhiệt não, thuộc về chánh đạo".
 Vị ấy không nói: "Những ai chưa đoạn tận
hữu kiết sử, tất cả những vị ấy đều có đau
khổ, có phiền lao, có ưu não, có nhiệt não".
Vị ấy chỉ thuyết pháp và nói như sau: "Khi
hữu kiết sử chưa đoạn tận, hữu chưa đoạn
tận".
 Vị ấy không nói như sau: "Những ai đã đoạn
tận hữu kiết sử, tất cả những vị ấy không có
đau khổ, không có phiền lao, không có ưu
não, không có nhiệt não. "Vị ấy chỉ thuyết
pháp và nói như sau: "Và khi hữu kiết sử
được đoạn tận, hữu được đoạn tận". Như
vậy, này các Tỷ-kheo là không tán thán,
không chỉ trích, nhưng chỉ thuyết pháp.

Khi được nói đến "Nên biết tán thán và nên biết

CHÁNH NGỮ                                       561

chỉ trích; sau khi biết tán thán và sau khi biết chỉ trích, chớ có tán thán, chớ có chỉ trích, chỉ nên thuyết pháp", chính do duyên này được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Nên biết phán xét về lạc; sau khi biết pháp xét về lạc, nên chú tâm vào nội lạc", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Này các Tỷ-kheo, có năm dục trưởng dưỡng
này. Thế nào là năm? Các sắc pháp do mắt nhận
thức, khả ái, khả lạc, khả ý, khả hỷ, liên hệ đến
dục, hấp dẫn; các tiếng do tai nhận thức, ...; các
hương do mũi nhận thức, ....; các vị do lưỡi
nhận thức....; các xúc do thân cảm giác, khả ái,
khả lạc, khả ý, khả hỷ, liên hệ đến dục, hấp dẫn.
Này các Tỷ-kheo, như vậy là năm dục trưởng
dưỡng.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên năm dục trưởng
dưỡng này khởi lên lạc và hỷ, như vậy gọi là
dục lạc, uế lạc, phàm phu lạc, phi Thánh lạc.
Ta nói loại lạc này không nên thực hành,
không nên tu tập, không nên làm cho sung mãn,
nên sợ hãi.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly bất
thiện pháp chứng đạt và an trú Thiền thứ nhất,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có

CHÁNH NGỮ                                             562

tứ. Đình chỉ tầm và tứ, chứng đạt và an trú
Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhứt tâm...
Thiền thứ ba... chứng đạt và an trú Thiền thứ
tư. Như vậy gọi là xuất ly lạc, viễn ly lạc, an
tịnh lạc, giác ngộ lạc. Ta nói loại lạc này nên
thực hành, nên tu tập, nên làm cho sung mãn,
không nên sợ hãi.
Khi được nói đến "Nên biết phán xét về lạc; sau
khi phán xét về lạc, hãy chú tâm vào nội lạc", do
chính duyên này được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Không nên nói lên lời bí mật. Mặt đối mặt (với ai), không nên nói lời mất lòng", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, biết được một lời bí
mật là không thực, hư vọng, không liên hệ mục
đích, nếu có thể được, chớ nói lên lời bí mật ấy.
 Và nếu biết được một lời bí mật là thực, không
hư vọng, nhưng không liên hệ mục đích, hãy
tự tập đừng nói lời ấy.
 Và nếu biết được một lời bí mật là thực, không
hư vọng, có liên hệ mục đích; ở đây nên biết
thời nói lên lời bí mật ấy.
 Nếu biết một lời mất lòng, mặt đối mặt (với ai)

CHÁNH NGỮ                                          563

là không thực, hư vọng, không liên hệ mục
đích, nếu có thể được, mặt đối mặt; chớ có nói
lên lời nói mất lòng ấy.
 Nếu biết một lời mất lòng, mặt đối mặt (với ai)
là thực, không hư vọng, nhưng không liên hệ
mục đích, hãy tập chớ nói lên lời ấy.
 Và nếu biết một lời mất lòng, mặt đối mặt (với
ai) là thực, không hư vọng, có liên hệ mục đích;
ở đây nên biết thời nói lên lời mất lòng ấy.
Khi được nói đến "Không nên nói lên lời bí mật,
mặt đối mặt (với ai), không nên nói lên lời mất lòng",
do chính duyên này được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Nên nói thật từ từ, chớ có vội vàng", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, nếu nói vội vàng, thời
thân mệt mõi, tâm bị tổn hại, tiếng bị tổn hại và
cổ họng bị đau.
 Lời nói một người vội vàng không được rõ ràng
và không được nhận hiểu.
 Tại đây, này các Tỷ-kheo, nói lời từ từ, thân
không mệt mỏi, tâm không tổn hại, tiếng không
tổn hại và cổ họng không bị đau.
 Lời nói một người nói từ từ được rõ ràng và

CHÁNH NGỮ                                           564

được nhận hiểu.
Khi được nói đến "Nên nói thật từ từ, chớ có nói
vội vàng ", chính do duyên này được nói đến như
vậy.

 Khi được nói đến "Chớ có chấp trước địa phương ngữ, chớ có đi quá xa ngôn ngữ thường dùng", do duyên gì, được nói đến như vậy?

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chấp trước địa
phương ngữ và đi quá xa ngôn ngữ thường
dùng? Ở đây, này các Tỷ-kheo, trong nhiều
quốc độ, người ta biết (những chữ) Pati...
Patta... Vittha.. Sarava.. Dharopa.. Pona...
Pisila. Như vậy, như họ biết trong các quốc độ
ấy những chữ là như vậy, như vậy, có người lại
làm như vậy, kiên trì chấp thủ, chấp trước và
nói: "Chỉ như vây là sự thật, ngoài ra là hư
vọng". Như vậy, này các Tỷ-kheo, là chấp
trước địa phương ngữ, là đi quá xa ngôn ngữ
thường dùng.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không chấp
trước địa phương ngữ, không đi quá xa ngôn
ngữ thường dùng? Ở đây, này các Tỷ-kheo,
trong nhiều quốc độ, người ta biết những chữ
Pati.. Patta... Vittha.. Sarava... Dharopa...

CHÁNH NGỮ                                          565

Pona.. Pisila.. Như vậy, như họ biết trong các
quốc độ ấy, những chữ là như vậy, như vậy,
một người không chấp thủ mà giải thích: "Các
vị ấy y cứ như thế này, giải thích như vậy". Như
vậy, này các Tỷ-kheo là không chấp trước địa
phương ngữ, không đi quá xa ngôn ngữ thường
dùng.
Khi được nói đến "Chớ có chấp trước địa
phương ngữ, chớ có đi quá xa ngôn ngữ thường
dùng", do chính duyên này được nói đến như vậy.

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, phàm lạc gì liên hệ
với dục nhưng có đam mê loại hỷ, hạ liệt, đê
tiện, phàm phu, không xứng bậc Thánh, không
liên hệ mục đích, pháp như vậy có đau khổ, có
phiền lao, có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà đạo.
Do vậy, pháp này là pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lạc gì, liên kết
với dục, nhưng không có đam mê loại hỷ, hạ
liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc Thánh,
không liên hệ mục đích, pháp như vậy không
có đau khổ, không có phiền lao, không có ưu
não, không có nhiệt não, thuộc chánh đạo. Do
vậy, pháp này là pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm hành trì tự kỷ

CHÁNH NGỮ                                          566

khổ hạnh, đau khổ, không xứng bậc Thánh,
không liên hệ mục đích, pháp như vậy có đau
khổ, có phiền lao, có ưu não, có nhiệt não,
thuộc tà đạo. Do vậy, pháp này là pháp hữu
tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm không có hành
trì tự kỷ khổ hạnh, không đau khổ, không xứng
bậc Thánh, không liên hệ mục đích, pháp như
vậy không có đau khổ, không có phiền lao,
không có ưu não, không có nhiệt não, thuộc
chánh đạo. Do vậy, pháp này là pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, đây là Trung đạo đã
được Thế Tôn giác ngộ, tác thành mắt, tác
thành trí, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác ngộ,
Niết - bàn. Pháp này không có đau khổ, không
có phiền lao, không có ưu não, không có nhiệt
não, thuộc chánh đạo. Do vậy, pháp này là pháp
vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, pháp tán thán và chỉ
trích nhưng không thuyết pháp này, pháp này
có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có phiền
não, thuộc tà đạo. Do vậy, pháp này là pháp
hữu tránh.

CHÁNH NGỮ                                        567

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, pháp không tán thán,
cũng không chỉ trích, chỉ có thuyết pháp, pháp
này không có đau khổ, không có phiền lao,
không có ưu não, không có nhiệt não, thuộc
chánh đạo. Do vậy, pháp này là pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, pháp dục lạc này là
uế lạc, phàm phu lạc, phi Thánh lạc, pháp này
là pháp có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não. Do vậy, pháp này là pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, pháp xuất ly lạc,
viễn ly lạc, an tịnh lạc, pháp này là pháp không
đau khổ, không phiền lao, không ưu não, không
nhiệt não, thuộc chánh đạo. Do vậy, pháp này
là pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói bí mật
nào không thật, hư vọng, không liên hệ mục
đích, pháp này là pháp có đau khổ, có phiền
lao, có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà đạo. Do
vậy, pháp này là pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói bí mật
nào là chân thật, không hư vọng, không liên hệ
mục đích, pháp này là pháp có đau khổ, có
phiền lao, có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà đạo.

CHÁNH NGỮ                                         568

Do vậy, pháp này là pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói bí mật
nào là chân thật, không hư vọng, có liên hệ mục
đích, pháp này là pháp không đau khổ, không
có phiền lao, không có ưu não, không có nhiệt
não, thuộc chánh đạo. Do vậy, pháp này là pháp
vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói mất
lòng nào, mặt đối mặt (với ai), không chân thật,
hư vọng, không liên hệ mục đích, pháp này là
pháp có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não, thuộc tà đạo. Do vậy, pháp này là
pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói mất
lòng nào, mặt đối mặt (với ai) là chân thật,
không hư vọng, không liên hệ mục đích, pháp
này là pháp có đau khổ, có phiền lao, có ưu não,
có nhiệt não, thuộc tà đạo. Do vậy, pháp này là
pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói mất
lòng nào, mặt đối mặt (với ai) là chân thật,
không hư vọng, liên hệ mục đích, pháp này là
pháp không đau khổ.. thuộc chánh đạo. Do vậy,

CHÁNH NGỮ                                        569

pháp này là pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói nào được nói lên một cách vội vàng, pháp này có đau khổ... tà đạo... pháp hữu tránh.

 Tại đây này các Tỷ-kheo, phàm lời nói nào được nói lên một cách từ từ, pháp này không có đau khổ.. chánh đạo.. pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, chấp trước địa
phương ngữ và đi quá xa ngôn ngữ thường
dùng, pháp này là pháp có đau khổ.. thuộc về
tà đạo... pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, không chấp trước
địa phương ngữ và không đi quá xa ngôn ngữ
thường dùng, pháp này là pháp không có đau
khổ... thuộc về chánh đạo... pháp vô tránh.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông phải tự tu
học như sau: "Chúng ta sẽ biết hữu tránh pháp và
chúng ta sẽ biết vô tránh pháp. Sau khi biết hữu
tránh pháp và sau khi biết vô tránh pháp, chúng ta
sẽ hành trì vô tránh đạo". Và này các Tỷ-kheo, Thiện
gia nam tử Subhuti (Tu-bồ-đề) đã hành trì vô tránh
pháp.

CHÁNH NGỮ                                         570

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

CHÁNH NGỮ                                     571

67    Nói đúng thời là hạng người vi diệu hơn... - Kinh POTALIYA – Tăng I, 742

POTALIYA – Tăng I, 742

1. Rồi du sĩ Potaliya đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói
lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau
khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hưu,
rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với du sĩ
Potaliya đang ngồi một bên:

2. - Này Potaliya, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

- Ở đây, này Potaliya, có hạng người nói lời không
tán thán đối với người không đáng được tán thán,
đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời; không nói
lời tán thán đối với hạng người đáng được tán
thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời.
- Ở đây, này Potaliya, có hạng người nói lên lời tán
thán hạng người đáng được tán thán, đúng sự kiện,
đúng sự thật, đúng thời; không nói lời không tán
thán đối với hạng người không đáng được tán
thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời.
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không nói
lời không tán thán đối với hạng người không đáng
được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng

CHÁNH NGỮ                                           572

thời; không nói lời tán thán đối với hạng người
đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật,
đúng thời.
- Ở đây, này Potaliya, có hạng người nói lời không
tán thán đối với hạng người không đáng tán thán,
đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời; và nói lời
tán thán đối với hạng người đáng được tán thán,
đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời.

3. Này Potaliya, có bốn hạng người này có mặt, hiện
hữu ở đời. Này Potaliya, trong bốn hạng người này
hạng người nào Ông chấp nhận là vi diệu hơn, thù
thắng hơn?

- Thưa Tôn giả Gotama, có bốn hạng người này, có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

- Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, có hạng người nói
lời không tán thán đối với hạng người không
đáng được tán thán ... không nói lời tán thán
đối với người xứng đáng được tán thán, đúng
sự kiện, đúng sự thật, đúng thời.
- Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, có hạng người nói
lời tán thán đối với hạng người đáng được tán
thán ... không nói lời không tán thán đối với
hạng người không đáng được tán thán, đúng sự
kiện, đúng sự thật, đúng thời.

CHÁNH NGỮ                                        573

- Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, có hạng người
không nói lời không tán thán đối với hạng
người không đáng được tán thán ... không nói
lời tán thán đối với hạng người được tán thán,
đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời.
- Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, có hạng người nói
lời không tán thán đối với hạng người không
đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật,
đúng thời; nói lời tán thán đối với hạng người
đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật,
đúng thời.

Thưa Tôn giả Gotama, có bốn hạng người này có
mặt, hiện hữu ở đời. Trong bốn hạng người này, thưa
Tôn giả Gotama, hạng người này không nói lời
không tán thán đối với hạng người không đáng được
tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời;
không nói lời tán thán đối với hạng người xứng đáng
được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời,
hạng người này đối với tôi đáng được chấp nhận là
vi diệu hơn, thù thắng hơn trong bốn hạng người trên.
Vì cớ sao? Thưa Tôn giả Gotama, thật là vi diệu tức
là xả này.

4. - Này Potaliya, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn? ... Này Potaliya, có bốn hạng người này ... ở trong đời. Này Potaliya,

CHÁNH NGỮ                                          574

trong bốn hạng người này, này Potaliya, hạng người này, nói lời không tán thán đối với hạng người không đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời; nói lời tán thán đối với hạng người đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời, hạng người này vi diệu hơn, thù thắng hơn, đối với bốn hạng người trên. Vì cớ sao? Này Potaliya, thật là vi diệu, tức là tại đây, tại đây rõ biết đúng thời.

5. - Thưa Tôn giả Gotama, có bốn hạng người ... hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn? ... Thưa Tôn giả Gotama, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Trong bốn hạng người này, thưa Tôn giả Gotama, hạng người nói lời không tán thán đối với hạng người không đáng tán thán ... nói lời tán thán đối với hạng người đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời; hạng người này, tôi chấp nhận là vi diệu hơn, thù thắng hơn bốn hạng người trên. Vì cớ sao? Thưa Tôn giả Gotama, thật là vi diệu tức là tại đây, tại đây rõ biết đúng thời.

Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật hy hữu
thay, thưa Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama,
như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã
xuống ... để cho người có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy, pháp được Tôn giả Gotama tuyên thuyết với
nhiều pháp môn. Con nay xin quy y Tôn giả

CHÁNH NGỮ                                          575

Gotama ... từ nay cho đến trọn đời, con xin quy ngưỡng.

CHÁNH NGỮ                                    576

68       Nếu có nói, hãy nói Đây là khổ... - Kinh Tranh Luận – Tương V, 608

Tranh Luận – Tương V, 608 (Viggàhikà)

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, chớ có nói lời tranh luận nhau: "Ông không biết Pháp và Luật này. Tôi biết Pháp và Luật này. Sao Ông có thể biết Pháp và Luật này? Ông theo tà hạnh. Tôi theo chánh hạnh. Điều đáng nói trước, Ông lại nói sau. Điều đáng nói sau, Ông lại nói trước. Lời nói tôi tương ưng. Lời nói Ông không tương ưng. Điều Ông quan niệm, trình bày đã bị đảo lộn. Quan điểm của Ông đã bị thách đố. Hãy đi giải tỏa quan điểm của Ông. Hãy tự thoát khỏi bế tắc nếu Ông có thể làm được". Vì sao?

3) Những câu chuyện ấy, này các Tỷ-kheo, không
liên hệ đến mục đích, không phải căn bản cho Phạm
hạnh, không đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an
tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

4) Và này các Tỷ-kheo, nếu có nói, thời hãy nói:
"Đây là Khổ"... hãy nói "Đây là Khổ tập"... hãy nói:
"Đây là Khổ diệt"... hãy nói: "Đây là Con Đường đưa
đến Khổ diệt". Vì sao?

CHÁNH NGỮ                                          577

5) Các lời nói ấy, này các Tỷ-kheo, liên hệ đến mục
đích, chúng là căn bản cho Phạm hạnh, chúng đưa
đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ
diệt".

Lời Nói – Tương V, 609

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, chớ có nói những câu
chuyện của loài súc sanh, như câu chuyện về vua
chúa, câu chuyện về ăn trộm, câu chuyện về đại thần,
câu chuyện về binh lính, câu chuyện về hãi hùng, câu
chuyện về chiến tranh, câu chuyện về đồ ăn, câu
chuyện về đồ uống, câu chuyện về vải mặc, câu
chuyện về giường nằm, câu chuyện về vòng hoa, câu
chuyện về hương liệu, câu chuyện về bà con, câu
chuyện về xe cộ, câu chuyện về làng xóm, câu
chuyện về thị tứ, câu chuyện về thành phố, câu

CHÁNH NGỮ                                             578

chuyện về quốc độ, câu chuyện về đàn bà, câu
chuyện về đàn ông, câu chuyện về vị anh hùng, câu
chuyện bên lề đường, câu chuyện tại chỗ lấy nước,
câu chuyện người đã chết, các câu chuyện tạp thoại,
các câu chuyện biến trạng của thế giới, câu chuyện
về biến trạng của đại dương, câu chuyện về sự hiện
hữu và sự không hiện hữu. Vì sao?

3) Những câu chuyện này, này các Tỷ-kheo, không
đưa đến mục đích, không phải căn bản cho Phạm
hạnh, không đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an
tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

4) Có nói chuyện, này các Tỷ-kheo, các Ông hãy nói
chuyện: "Đây là Khổ"... hãy nói chuyện "Đây là Khổ
tập"... hãy nói chuyện: "Đây là Khổ diệt"... hãy nói
chuyện: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ diệt". Vì
sao?

5) Các câu chuyện này, này các Tỷ-kheo, liên hệ đến
mục đích, là căn bản cho Phạm hạnh, đưa đến yếm
ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ,
Niết-bàn.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng cần

CHÁNH NGỮ                                          579

phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ diệt".

CHÁNH NGỮ                                       580

69       Nếu có nói, hãy nói Đây là khổ... - Kinh Các Tầm – Tương V, 606

Các Tầm – Tương V, 606

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, chớ có suy tầm các tầm ác, bất thiện, như dục tầm, sân tầm, hại tầm. Vì sao?

3) Các tầm ấy, này các Tỷ-kheo, không liên hệ đến
mục đích, chúng không phải căn bản cho Phạm hạnh,
chúng không đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an
tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

4) Khi các Ông suy tầm, này các Tỷ-kheo, các Ông hãy suy tầm: "Đây là khổ"... hãy suy tầm: "Đây là Khổ tập"... hãy suy tầm: "Đây là Khổ diệt"... hãy suy tầm: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ diệt". Vì sao?

5) Các suy tầm ấy, này các Tỷ-kheo, liên hệ đến mục
đích, chúng là căn bản cho Phạm hạnh, chúng đưa
đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải làm để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần phải

CHÁNH NGỮ                                             581

làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng cần phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ diệt".

Suy Tư – Tương V, 607 (Cintà)

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, chớ có suy tư ác, bất thiện tầm: "Thế giới là thường hằng", hay "Thế giới là vô thường", hay "Thế giới là hữu biên", hay "Thế giới là vô biên", hay "Sinh mạng này, thân thể này là một", hay "Sinh mạng này, thân thể này là khác", hay "Như Lai có tồn tại sau khi chết", hay "Như Lai không tồn tại sau khi chết", hay "Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết", hay "Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết". Vì sao?

3) Các suy tư ấy, này các Tỷ-kheo, không liên hệ đến
mục đích, chúng không phải căn bản cho Phạm hạnh,
chúng không đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an
tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

4) Và có suy tư, này các Tỷ-kheo, các Ông hãy suy tư: "Đây là Khổ"... hãy suy tư: "Đây là Khổ tập"...

CHÁNH NGỮ                                          582

hãy suy tư: "Đây là Khổ diệt"... hãy suy tư: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ diệt". Vì sao?

5) Các suy tư ấy, này các Tỷ-kheo, liên hệ đến mục
đích, chúng là căn bản cho Phạm hạnh, chúng đưa
đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ
diệt".

Tranh Luận – Tương V, 608 (Viggàhikà)

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, chớ có nói lời tranh luận nhau: "Ông không biết Pháp và Luật này. Tôi biết Pháp và Luật này. Sao Ông có thể biết Pháp và Luật này? Ông theo tà hạnh. Tôi theo chánh hạnh. Điều đáng nói trước, Ông lại nói sau. Điều đáng nói sau, Ông lại nói trước. Lời nói tôi tương ưng. Lời nói Ông không tương ưng. Điều Ông quan niệm, trình bày đã

CHÁNH NGỮ                                             583

bị đảo lộn. Quan điểm của Ông đã bị thách đố. Hãy đi giải tỏa quan điểm của Ông. Hãy tự thoát khỏi bế tắc nếu Ông có thể làm được". Vì sao?

3) Những câu chuyện ấy, này các Tỷ-kheo, không
liên hệ đến mục đích, không phải căn bản cho Phạm
hạnh, không đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an
tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

4) Và này các Tỷ-kheo, nếu có nói, thời hãy nói:
"Đây là Khổ"... hãy nói "Đây là Khổ tập"... hãy nói:
"Đây là Khổ diệt"... hãy nói: "Đây là Con Đường đưa
đến Khổ diệt". Vì sao?

5) Các lời nói ấy, này các Tỷ-kheo, liên hệ đến mục
đích, chúng là căn bản cho Phạm hạnh, chúng đưa
đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ
diệt".

CHÁNH NGỮ                                             584

Lời Nói – Tương V, 609

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, chớ có nói những câu
chuyện của loài súc sanh, như câu chuyện về vua
chúa, câu chuyện về ăn trộm, câu chuyện về đại thần,
câu chuyện về binh lính, câu chuyện về hãi hùng, câu
chuyện về chiến tranh, câu chuyện về đồ ăn, câu
chuyện về đồ uống, câu chuyện về vải mặc, câu
chuyện về giường nằm, câu chuyện về vòng hoa, câu
chuyện về hương liệu, câu chuyện về bà con, câu
chuyện về xe cộ, câu chuyện về làng xóm, câu
chuyện về thị tứ, câu chuyện về thành phố, câu
chuyện về quốc độ, câu chuyện về đàn bà, câu
chuyện về đàn ông, câu chuyện về vị anh hùng, câu
chuyện bên lề đường, câu chuyện tại chỗ lấy nước,
câu chuyện người đã chết, các câu chuyện tạp thoại,
các câu chuyện biến trạng của thế giới, câu chuyện
về biến trạng của đại dương, câu chuyện về sự hiện
hữu và sự không hiện hữu. Vì sao?

3) Những câu chuyện này, này các Tỷ-kheo, không
đưa đến mục đích, không phải căn bản cho Phạm
hạnh, không đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an
tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

CHÁNH NGỮ                                         585

4) Có nói chuyện, này các Tỷ-kheo, các Ông hãy nói
chuyện: "Đây là Khổ"... hãy nói chuyện "Đây là Khổ
tập"... hãy nói chuyện: "Đây là Khổ diệt"... hãy nói
chuyện: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ diệt". Vì
sao?

5) Các câu chuyện này, này các Tỷ-kheo, liên hệ đến
mục đích, là căn bản cho Phạm hạnh, đưa đến yếm
ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ,
Niết-bàn.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ". Một cố gắng cần phải làm
để rõ biết: "Đây là Khổ tập". Một cố gắng cần phải
làm để rõ biết: "Đây là Khổ diệt". Một cố gắng cần
phải làm để rõ biết: "Đây là Con Đường đưa đến Khổ
diệt".

CHÁNH NGỮ                                          586

70    Quả rất nhẹ của tà ngữ - Kinh RẤT LÀ NHẸ – Tăng III, 623

RẤT LÀ NHẸ –Tăng III, 623

1.- Này các Tỷ-kheo, sát sanh được thực hiện, được
tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến địa ngục,
đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ. Quả dị
thục hết sức nhẹ của sát sanh là được làm người với
tuổi thọ ngắn.

2. Này các Tỷ-kheo, lấy của không cho được thực
hiện, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến
địa ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ
quỷ. Quả dị thục hết sức nhẹ của lấy của không cho
là được làm người với sự tổn hại tài sản.

3. Này các Tỷ-kheo, tà hạnh trong các dục được thực hiện, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến địa ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ. Quả dị thục hết sức nhẹ của tà hạnh trong các dục là được làm người với sự oán thù của kẻ địch.

4. Này các Tỷ-kheo, nói láo được thực hiện, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến địa ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ. Quả dị thục

CHÁNH NGỮ                                         587

hết sức nhẹ của nói láo là được làm người bị vu cáo không đúng sự thật.

5. Này các Tỷ-kheo, nói hai lưỡi được thực hiện,
được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến địa
ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ.
Quả dị thục hết sức nhẹ của nói hai lưỡi là được làm
người với bạn bè bị đổ vỡ.

6. Này các Tỷ-kheo, nói ác khẩu được thực hiện,
được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến địa
ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ.
Quả dị thục hết sức nhẹ của nói ác khẩu là được làm
người và được nghe những tiếng không khả ý.

7. Này các Tỷ-kheo, nói lời phù phiếm được thực
hiện, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến
địa ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ
quỷ. Quả dị thục hết sức nhẹ của nói lời phù phiếm
là được làm người và được nghe những lời khó
chấp nhận.

8. Này các Tỷ-kheo, uống men rượu, rượu nấu, được
thực hiện, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa
đến địa ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi
ngạ quỷ. Quả dị thục hết sức nhẹ của uống rượu là
được làm người với tâm điên loạn.

CHÁNH NGỮ                                         588

71    Sau khi chứng đạt 4 thiền - Kinh ĐẠI KHÔNG – 122 Trung III, 301

KINH ĐẠI KHÔNG (Mahasunnata suttam – Bài kinh số 122 – Trung III, 301

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú giữa các dòng họ Sakka (Thích-ca), tại Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ), ở tu viện Nigrodha (Ni-câu-luật Thọ Viên). Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào Kapilavatthu để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Kapilavatthu, ăn xong, trên đường đi khất thực trở về, Thế Tôn đi đến trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka để ở ban ngày. Lúc bấy giờ, tại tu viện của Thích-ca Kalakhemaka, có sắp đặt rất nhiều sàng tọa. Thế Tôn thấy rất nhiều sàng tọa tại trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka, thấy vậy Thế Tôn suy nghĩ: "Rất nhiều sàng tọa được sắp đặt tại tu viện của Thích-ca Kalakhemaka. Không biết ở đấy có rất nhiều Tỷ-kheo ở không?"

Lúc bấy giờ Tôn giả Ananda cùng với rất nhiều vị Tỷ-kheo đang làm y (civarakamma) ở trú xứ của

CHÁNH NGỮ                                          589

Thích-ca Ghataya.

Rồi Thế Tôn vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc
cư đứng dậy, đi đến trú xứ của Thích-ca Ghataya, sau
khi đến liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi,
Thế Tôn bảo Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, có rất nhiều sàng tọa được sắp đặt tại trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka. Không biết có nhiều Tỷ-kheo trú ở đấy không.

– Bạch Thế Tôn, có rất nhiều sàng tọa được sắp
đặt ở trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka; có rất nhiều
Tỷ-kheo trú tại chỗ ấy. Bạch Thế Tôn, nay là thời
chúng con làm y.

 Này Ananda, một Tỷ-kheo không chói sáng
nếu thích thú trong hội chúng của mình, nếu
hân hoan trong hội chúng của mình, nếu hoan
hỷ trong hội chúng của mình, nếu thích thú
trong hội chúng của người, nếu hân hoan trong
hội chúng của người, nếu hoan hỷ trong hội
chúng của người.

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo nào thích thú trong
hội chúng của mình, hân hoan trong hội chúng
của mình, hoan hỷ trong hội chúng của mình,
thích thú trong hội chúng của người, hân hoan

CHÁNH NGỮ                                          590

trong hội chúng của người, hoan hỷ trong hội
chúng của người, có thể là một vị chứng đắc
tùy theo ý muốn, chứng đắc không khó khăn,
chứng đắc không mệt nhọc, viễn ly lạc, độc cư
lạc, an tịnh lạc, chánh giác lạc; sự kiện như vậy
không xảy ra.

 Nhưng này Ananda, Tỷ-kheo nào sống một
mình, xa lánh tụ hội, thời vị ấy có hy vọng
chứng đắc tùy theo ý muốn, chứng đắc không
khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, viễn ly
lạc, độc cư lạc, an tịnh lạc, chánh giác lạc; sự
kiện như vậy có thể xảy ra.

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo nào thích thú trong
hội chúng của mình, hân hoan trong hội chúng
của mình, hoan hỷ trong hội chúng của mình,
thích thú trong hội chúng của người, hân hoan
trong hội chúng của người, hoan hỷ trong hội
chúng của người sẽ chứng đắc và an trú với tâm
giải thoát có hạn kỳ và thoải mái hay không có
hạn kỳ và bất động; sự kiện như vậy không xảy
ra.

 Nhưng này Ananda, Tỷ-kheo nào sống một mình, xa lánh tụ hội, thời vị ấy có hy vọng sẽ chứng đắc và an trú với tâm giải thoát có hạn

CHÁNH NGỮ                                         591

kỳ và thoái mái, hay không có hạn kỳ và bất động; sự kiện như vậy có xảy ra.

 Này Ananda, Ta không quán thấy một sắc
pháp nào trong ấy có hoan hỷ, trong ấy có
hoan lạc, chịu sự biến dịch, chịu sự đổi khác
mà không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não.

 Nhưng sự (an) trú này, này Ananda, đã được
Như Lai hoàn toàn giác ngộ, tức là sau khi
không tác ý với tất cả tướng, chứng đắc và (an)
trú nội không. Và nếu, này Ananda, trong khi
Như Lai an trú trong an trú này, nếu có những
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ, quốc
vương, đại thần, ngoại đạo, ngoại đạo đệ tử đến
yết kiến, trong khi ấy, này Ananda, Như Lai
với tâm hướng đến viễn ly, thiên về viễn ly,
nặng về viễn ly, sống độc cư, hoan hỷ trong ly
dục, làm cho đoạn tận tất cả các pháp dựa trên
các lậu hoặc an trú, nói lên tại chỗ ấy những lời
thuần túy liên hệ đến khích lệ.

 Do vậy, này Ananda, nếu Tỷ-kheo ước vọng:
"Sau khi chứng đạt nội không, ta sẽ an trú",
vị Tỷ-kheo ấy, này Ananda, cần phải an chỉ,
an tọa, chuyên nhất và an định nội tâm.

 Và này Ananda, như thế nào Tỷ-kheo an chỉ, an

CHÁNH NGỮ                                          592

tọa, chuyên nhất và an định nội tâm?

Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện
pháp, chứng đạt và an trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ
lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Diệt tầm và tứ,
chứng và trú Nhị thiền, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhứt tâm... Tam
thiền... chứng và trú Tứ thiền. Như vậy, này Ananda,
Tỷ-kheo an chỉ, an tọa, chuyên nhất và an định nội
tâm.

Vị ấy tác ý nội không. Trong khi vị ấy tác ý nội
không, tâm không thích thú, không tịnh tín, không an
trú, không hướng đến nội không. Sự kiện là như vậy,
này Ananda, Tỷ-kheo biết như sau: "Trong khi ta tác
ý nội không, tâm không thích thú, không tịnh tín,
không an trú, không hướng đến nội không". Ở đây,
vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Vị ấy tác ý ngoại không. Vị ấy tác ý nội ngoại không. Vị ấy tác ý bất động. Trong khi vị ấy tác ý bất động thời tâm không thích thú, không tịnh tín, không an trú, không hướng đến bất động". Sự kiện là như vậy, này Ananda, Tỷ-kheo biết như sau: "Trong khi ta tác ý bất động, tâm không thích thú, không tịnh tín, không an trú, không hướng đến bất động". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy. Này Ananda, Tỷ-kheo

CHÁNH NGỮ                                           593

ấy cần phải an trú, an tọa, chuyên nhất, và an định nội tâm trên định tướng (samadhinimitte) đã đề cập về trước ấy.

Vị ấy tác ý nội không. Trong khi vị ấy tác ý nội
không, tâm thích thú, tịnh tín, an trú, hướng đến nội
không. Sự kiện là như vậy, này Ananda, Tỷ-kheo biết
như sau: "Trong khi ta tác ý nội không, tâm thích thú,
tịnh tín, an trú, hướng đến nội không". Ở đây, vị ấy
ý thức rõ ràng như vậy.

Vị ấy tác ý ngoại không. Vị ấy tác ý nội ngoại
không. Vị ấy tác ý bất động. Trong khi vị ấy tác ý bất
động, tâm thích thú, tịnh tín, an trú hướng đến bất
động. Sự kiện là như vậy, này Ananda, vị Tỷ-kheo
biết như sau: "Trong khi ta tác ý bất động, tâm thích
thú, tịnh tín, an trú, hướng đến bất động". Ở đây, vị
ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu Tỷ-kheo ấy đang an trú trong
an trú này, tâm vị ấy hướng đến đi kinh hành, vị ấy
đi kinh hành (cankamati), và nghĩ rằng: "Trong khi
ta đang đi kinh hành, thời tham và ưu, các ác bất
thiện pháp không có chảy vào". Ở đây, vị ấy ý thức
rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu Tỷ-kheo đang an trú trong an trú này, tâm vị ấy hướng đến đứng lại, vị ấy đứng lại

CHÁNH NGỮ                                           594

và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang đứng lại, thời tham và ưu, các ác bất thiện pháp không có chảy vào". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ-kheo ấy an trú
trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến ngồi, vị ấy
ngồi và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang ngồi, tham và
ưu, các ác bất thiện pháp không có chảy vào". Ở đây,
vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ-kheo ấy an trú
trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến nằm, vị ấy
nằm và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang nằm, thời
tham và ưu, các ác bất thiện pháp không chảy vào".
Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ-kheo ấy an trú trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến nói, vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta sẽ không nói những câu chuyên hạ liệt, đê tiện, thuộc phàm phu, không thuộc bậc Thánh, không liên hệ đến mục đích, không đưa đến yếm ly, ly dục, đoạn tiệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ. Niết-bàn, như quốc vương luận, đạo tặc luận, đại thần luận, quân luận, bố úy luận, chiến tranh luận, thực vật luận, ẩm liệu luận, y phục luận, ngọa cụ luận, hoan man luận, hương liệu luận, thân thích luận, xa thừa luận, thôn luận, thị trấn luận, đô thị

CHÁNH NGỮ                                            595

luận, quốc độ luận, nữ luận, anh hùng luận, hạng
trung luận, thủy bình xứ luận, tiên linh luận, sai biệt
luận, thế giới luận, hải thuyết luận, hữu vô hữu luận.
Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy. Nhưng này
Ananda, đối với những lời nói nào khắc khổ, khai
tâm, đưa đến nhứt hướng yếm ly, ly tham, đoạn diệt,
an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn, như thiểu dục
luận, tri túc luận, độc cư luận, bất chúng hội luận,
tinh cần luận, giới luận, định luận, tuệ luận, giải thoát
luận, giải thoát tri kiến luận, vị ấy nghĩ: "Ta sẽ nói
các luận như vậy". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như
vậy.

Này Ananda, nếu Tỷ-kheo ấy trong khi an trú
với sự an trú này, tâm hướng đến suy tầm (vitakka),
vị ấy suy nghĩ: "Đối với những suy tầm hạ liệt, đê
tiện, phàm phu, không thuộc bậc Thánh, không liên
hệ đến mục đích, không đưa đến yếm ly, ly tham,
đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn, như
là dục tầm, sân tầm, hại tầm, ta sẽ không suy nghĩ
các loại suy tầm ấy". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như
vậy.

Nhưng này Ananda, đối với những suy tầm này, thuộc bậc Thánh, có khả năng cầu tiến, hướng dẫn (người suy nghĩ các suy tầm ấy) đến sự đoạn trừ hoàn toàn đau khổ, như là ly dục tầm, vô sân tầm, bất hại

CHÁNH NGỮ                                              596

tầm, vị ấy nghĩ: "Ta sẽ suy tư các loại suy tầm này". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

 Này Ananda, có năm dục trưởng dưỡng này. Thế nào là năm?

 Các sắc do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả
lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn; các tiếng
do tai nhận thức; các hương do mũi nhận thức;
các vị do lưỡi nhận thức; các xúc do thân nhận
thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến
dục, hấp dẫn. Này Ananda, có năm dục trưởng
dưỡng này. Từ đây Tỷ-kheo cần phải thường
thường quán sát tự tâm như sau: "Trong tâm
ta, có khởi lên tâm hành gì với xứ (ayatana)
này hay xứ khác của năm dục trưởng
dưỡng?".

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát
như vậy, tuệ tri rằng: "Trong tâm ta, có khởi
lên tâm hành với xứ này hay xứ khác của năm
dục trưởng dưỡng". Sự kiện là như vậy, Tỷ-
kheo tuệ tri như sau: "Dục ái (chandaraga)
này đối với năm dục trưởng dưỡng đối với ta,
chưa đoạn diệt được". Ở đây, vị ấy ý thức rõ
ràng như vậy.

CHÁNH NGỮ                                          597

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát
như vậy, tuệ tri rằng: "Trong tâm ta, không có
khởi lên tâm hành với xứ này hay xứ khác của
năm dục trưởng dưỡng". Sự kiện là như vậy,
Tỷ-kheo tuệ tri như sau: "Dục tham này đối với
năm dục trưởng dưỡng đối với ta, đã được
đoạn diệt". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

 Này Ananda, có năm thủ uẩn.

 Ở đây, Tỷ-kheo cần phải đoạn tận chúng, khi
vị ấy tùy quán sự sanh diệt. Đây là sắc, đây là
sự tập khởi của sắc, đây là sự đoạn diệt của sắc.
Đây là thọ, đây là sự tập khởi của thọ, đây là sự
đoạn diệt của thọ. Đây là tưởng... Đây là
hành... Đây là thức, đây là sự tập khởi của thức,
đây là sự đoạn diệt của thức.

 Trong khi vị ấy an trú, tùy quán sự sanh diệt
của năm thủ uẩn này, nếu có ngã mạn nào
(asmimmano) (khởi lên) đối với năm thủ uẩn,
ngã mạn ấy được đoạn tận. Sự kiện là như vậy,
này Ananda, Tỷ-kheo tuệ tri như sau: "Phàm
có ngã mạn nào đối với năm thủ uẩn (khởi lên)
nơi ta, ta đã đoạn tận ngã mạn ấy". Ở đây, vị
ấy ý thức rõ ràng như vậy. Những pháp này,
này Ananda, thuần nhất liên hệ đến thiện, đều

CHÁNH NGỮ                                          598

thuộc hiền, Thánh, siêu thế, vượt ngoài tầm của ác ma.

– Này Ananda, Ông nghĩ thế nào? Vì thấy lý do gì, một Thanh văn Đệ tử tự nghĩ là xứng đáng (hợp lý) để đi theo một Đạo sư dầu cho bị hất hủi?

– Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, các pháp dựa Thế Tôn làm căn bản, hướng Thế Tôn làm lãnh đạo, nương tựa Thế Tôn làm y cứ. Bạch Thế Tôn, tốt lành thay nếu Thế Tôn thuyết giảng cho ý nghĩa này. Sau khi được nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ hành trì.

– Này Ananda, thật không xứng đáng cho một đệ tử bám sát theo vị đạo sư, nếu vì lý do được nghe giải thích khế kinh và phúng tụng. Vì cớ sao? Trong một thời gian lâu dài, các pháp đã được các Ông nghe, thọ trì, đọc lớn tiếng, suy tư với ý, khéo thấu hiểu với chánh trí. Nhưng này Ananda, đối với những lời nói nào, khắc khổ, khai tâm đưa đến nhất hướng viễn ly, ly tham, đoạn diệt an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn như là thiểu dục luận, tri túc luận, độc cư luận, bất chúng hội luận, tinh cần luận, giới luận, định luận, tuệ luận, giải thoát luận, giải thoát tri kiến luận. Này Ananda, do nhân duyên những loại thuyết luận như vậy, thật xứng đáng cho một Thanh văn đệ tử bám sát vị Đạo sư dầu cho bị hất hủi. Sự

CHÁNH NGỮ                                               599

kiện là như vậy, này Ananda, thời có sự phiền lụy
(upaddava) cho vị Đạo sư; sự kiện là như vậy, thời
có sự phiền lụy do đệ tử; sự kiện là như vậy, thời có
sự phiền lụy cho các vị tu Phạm hạnh.

Và này Ananda, như thế nào là sự phiền lụy cho vị Đạo sư? Ở đây, này Ananda, có Đạo sư lựa một trú xứ (senasanam) xa vắng trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài trời hay trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà- la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lui lại đời sống sung túc. Như vậy, này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của Đạo sư. Vì sự phiền lụy của Đạo sư, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sanh, đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả dẫn đến sanh, già, chết trong tương lai, các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy, này Ananda, là sự phiền lụy của Đạo sư.

Này Ananda, thế nào là sự phiền lụy của đệ tử? Này Ananda, đệ tử của một Đạo sư, bắt chước đời sống viễn ly của Đạo sư mình, lựa một trú xứ xa vắng, trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng,

CHÁNH NGỮ                                            600

ngoài trời hay trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân với quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà- la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây cung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lui lại đời sống sung túc. Như vậy, này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của đệ tử. Vì sự phiền lụy của đệ tử, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sanh, đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả, dẫn đến sanh, già, chết trong tương lai; các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy, này Ananda, là sự phiền lụy của đệ tử.

Và này Ananda, như thế nào là sự phiền lụy của
các vị tu Phạm hạnh? Ở đây, này Ananda, Như Lai
xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri,
Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư,
Phật, Thế Tôn. Ngài lựa một trú xứ xa vắng, trong
rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu,
trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài
trời hay trên một đống rơm. Trong khi Ngài sống
viễn ly như vậy, các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân
và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà-la-
môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung
quanh, Ngài không khởi lên nhiễm tâm, không rơi
vào dục vọng, không khởi lên tham ái, không trở lui

CHÁNH NGỮ                                           601

lại đời sống sung túc.

Nhưng này Ananda, vị đệ tử của bậc Đạo sư chủ tâm theo (hạnh) viễn ly của bậc Đạo sư, bắt chước (theo hạnh ấy) lựa một trú xứ xa vắng, trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài trời, trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lại đời sống sung túc. Như vậy, này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của các vị tu Phạm hạnh. Vì sự phiền lụy của Phạm hạnh, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sanh đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả, dẫn đến sanh, già, chết trong tương lai, các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy, này Ananda, là sự phiền lụy của các vị tu Phạm hạnh.

Nhưng này Ananda, sự phiền lụy của các vị tu
Phạm hạnh là nhiều quả khổ hơn, nhiều quả não hơn
đối với phiền lụy của Đạo sư này và phiền lụy của đệ
tử này, hơn nữa nó dẫn đến đọa lạc.

 Do vậy, này Ananda, hãy đối xử với Ta, với tâm thân hữu, không với tâm thù nghịch, và như

CHÁNH NGỮ                                             602

vậy các Ông sẽ được hạnh phúc an lạc lâu dài.

Và như thế nào là các đệ tử đối xử vị Đạo sư với
tâm thù nghịch, không với tâm thân hữu? Ở đây, này
Ananda, vị Đạo sư ấy với lòng từ mẫn thuyết pháp
cho các đệ tử, mong cầu hạnh phúc cho họ, vì lòng
từ mẫn nói rằng: "Đây là hạnh phúc cho các Ông, đây
là an lạc cho các Ông". Nhưng các đệ tử của vị ấy
không chịu nghe theo, không chịu lóng tai, chú tâm
vào hướng khác (annan), ngược lại, họ đi xa lời giảng
dạy của vị Đạo sư. Như vậy, này Ananda, là các đệ
tử đối xử với bậc Đạo sư, với tâm thù nghịch, không
với tâm thân hữu.

Và như thế nào, này Ananda, là các đệ tử đối xử
với bậc Đạo sư, với tâm thân hữu, không với tâm thù
nghịch? Ở đây, này Ananda, vị Đạo sư với lòng từ
mẫn thuyết pháp cho các đệ tử, tìm cầu hạnh phúc
cho họ, vì lòng từ mẫn nói rằng: "Đây là hạnh phúc
cho các Ông, đây là an lạc cho các Ông". Các đệ tử
của vị ấy chịu nghe theo, chịu lóng tai, không chú
tâm vào hướng khác, và không ngược lại đi xa lời
dạy của bậc Đạo sư. Như vậy, này Ananda, là các đệ
tử đối xử với bậc Đạo sư, với tâm thân hữu, không
phải với tâm thù nghịch.

Do vậy, này Ananda, hãy đối xử với Ta, với tâm

CHÁNH NGỮ                                          603

thân hữu, chớ với tâm thù nghịch và như vậy sẽ là
hạnh phúc, là an lạc lâu dài cho các Ông. Ta không
sách tấn các Ông như người thợ gốm đối với các đồ
gốm chưa nung, chưa được nung chín. Ta sẽ nói hết
lời chỉ trích này đến lời chỉ trích khác, hết lời tán thán
này đến lời tán thán khác. Cái gì là lõi cây, cái ấy sẽ
đứng vững tồn tại.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

CHÁNH NGỮ                                               604

72    Thiên chủ Sakka với hạnh không gian trá - Kinh Không Gian Trá – Tương I, 498

Không Gian Trá – Tương I, 498

1) Ở Sàvatthi.

2) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka
trong khi Thiền tịnh độc cư, khởi lên ý nghĩ sau đây:
"Dầu ai là kẻ thù của ta. Đối với họ, ta không có
gian trá".

3) Rồi này các Tỷ-kheo, Vepacitti, vua các A-tu-la, với tâm của mình biết tâm của Thiên chủ Sakka, liền đi đến Thiên chủ Sakka.

4) Này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka thấy Vepacitti, vua các A-tu-la, từ xa đi đến, thấy vậy liền nói với vua A-tu-la:

"- Hãy đứng lại, này Vepacitti, Ông đã bị bắt ".

5) "- Này Thân hữu, tâm của Ông trước như thế nào, chớ có bỏ tâm ấy ".

CHÁNH NGỮ                                          605

6) "- Này Vepacitti, Ông có thể thề: "Ta không bao giờ gian trá".

(Vepacitti):

7) Ác báo do vọng ngôn,
Ác báo do báng Thánh,
Ác báo do phản bạn,
Ác báo do vong ân.
Này Sujampati,
Ai gian trá với Ông,
Người ấy sẽ thọ lãnh,
Các quả báo như vậy.

CHÁNH NGỮ                                       606

73    Tà ngữ - 8 phi Thánh ngôn - Kinh PHI THÁNH NGÔN – Tăng III, 695

PHI THÁNH NGÔN –Tăng III, 695

1. - Này các Tỷ-kheo, có tám phi Thánh ngôn này.

2. Thế nào là tám?

9. Không thấy nói thấy.
10. Không nghe nói nghe.
11. Không nghĩ nói nghĩ.
12. Không biết nói biết.
13. Thấy nói không thấy.
14. Nghe nói không nghe.
15. Nghĩ nói không nghĩ.
16. Biết nói không biết.

Này các Tỷ-kheo, đây là tám phi Thánh ngôn.

THÁNH NGÔN –Tăng III, 695

1. - Này các Tỷ-kheo, có tám Thánh ngôn này.

2. Thế nào là tám?

CHÁNH NGỮ                                          607

9. Không thấy nói không thấy.
10. Không nghe nói không nghe.
11. Không nghĩ nói không nghĩ.
12. Không biết nói không biết.
13. Thấy nói thấy.
14. Nghe nói nghe.
15. Nghĩ nói nghĩ.
16. Biết nói biết.

Này các Tỷ-kheo, đây là tám Thánh ngôn.

CHÁNH NGỮ                                 608

74    Tà ngữ - Nguyên nhân sanh khởi tà ngữ - Kinh DO THAM SÂN SI – Tăng IV, 583

DO THAM SÂN SI – Tăng IV, 583

1. Này các Tỷ-kheo,

- Ta nói sát sanh có ba: do nhân tham, do nhân sân,
do nhân si.
- Ta nói lấy của không cho có ba: do nhân tham, do
nhân sân, do nhân si.
- Ta nói tà hạnh trong các dục có ba: do nhân tham,
do nhân sân, do nhân si.
- Ta nói, nói láo có ba: do nhân tham, do nhân sân,
do nhân si.
- Ta nói, nói hai lưỡi có ba: do nhân tham, do nhân
sân, do nhân si.
- Ta nói, nói lời độc ác có ba: do nhân tham, do
nhân sân, do nhân si.
- Ta nói, nói lời phù phiếm có ba: do nhân tham, do
nhân sân, do nhân si.
- Ta nói, tham dục có ba: do nhân tham, do nhân
sân, do nhân si.
- Ta nói, sân có ba: do nhân tham, do nhân sân, do
nhân si.

CHÁNH NGỮ                                        609

- Ta nói, tà kiến có ba: do nhân tham, do nhân sân, do nhân si.

2. Như vậy, này các Tỷ-kheo,

- Tham là nhân duyên cho nghiệp sanh khởi,
- Sân là nhân duyên cho nghiệp sanh khởi,
- Si là nhân duyên cho nghiệp sanh khởi,
- Do tham đoạn diệt, là nhân duyên cho nghiệp
đoạn diệt,
- Do sân đoạn diệt, là nhân duyên cho nghiệp
đoạn diệt,
- Do si đoạn diệt, là nhân duyên cho nghiệp đoạn
diệt.

CHÁNH NGỮ                                        610

75    Tầm tứ là khẩu hành - Kinh Kàmabhù 2 – Tương IV, 458

Kàmabhù 2 – Tương IV, 458

1) Một thời Tôn giả Kàmabhù trú tại Macchikàsanda, tại rừng Ambàtaka.

2) Rồi gia chủ Citta đi đến Tôn giả Kàmabhà; sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả Kàmabhù, rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi một bên, gia chủ Citta thưa Tôn giả Kàmabhù:

-- Bạch Thượng tọa, có bao nhiêu hành tất cả?

-- Này Gia chủ có ba hành: thân hành, khẩu hành và ý hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

-- Bạch Thượng tọa, thế nào là thân hành? Thế nào là khẩu hành? Thế nào là ý hành?

CHÁNH NGỮ                                         611

-- Hơi thở vô, hơi thở ra, này Gia chủ, là thân hành. Tầm và tứ là khẩu hành. Tưởng và thọ là ý hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

5) -- Vì sao, bạch Thượng tọa, thở vô thở ra là thân hành? Vì sao tầm và tứ là khẩu hành? Vì sao tưởng và thọ là ý hành?

- Thở vô thở ra, này Giả chủ, thuộc về thân. Các
pháp này liên hệ đến thân; do vậy, thở vô thở ra
là thân hành.
- Trước phải tầm cầu, tư sát, này Gia chủ, sau mới
phát lời nói; do vậy, tầm và tứ là khẩu hành.
- Tưởng và thọ thuộc về ý. Những pháp này liên hệ
đến tâm; do vậy, tưởng và thọ là ý hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

6) -- Như thế nào, bạch Thượng tọa, là chứng Diệt thọ tưởng định?

CHÁNH NGỮ                                          612

-- Này Gia chủ, Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng
định không có nghĩ rằng: "Tôi sẽ chứng đạt Diệt thọ
tưởng định", hay: "Tôi đang chứng đạt Diệt thọ
tưởng định", hay: "Tôi đã chứng đạt Diệt thọ tưởng
định". Do tâm vị ấy trước đã được tu tập như vậy,
nên đưa đến thành tựu như thật như vậy.

-- Lành thay...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

7) -- Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, những pháp nào được đoạn diệt trước, thân hành, hay khẩu hành, hay ý hành?

-- Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, khẩu hành được diệt trước, thứ đến thân hành, rồi đến ý hành.

-- Lành thay...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

8) -- Bạch Thượng tọa, người đã chết, đã mệnh chung, và Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, giữa những người này có những sai khác gì?

CHÁNH NGỮ                                        613

-- Đối với người đã chết, đã mệnh chung, này Gia chủ, thân hành người ấy được đoạn diệt, được khinh an; khẩu hành được đoạn diệt, được khinh an; ý hành được đoạn diệt, được khinh an, thọ mạng được đoạn tận, sức nóng được tịnh chỉ, các căn bị hủy hoại.

Còn Tỷ-kheo đã chứng đạt Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, thân hành được đoạn diệt, khinh an; khẩu hành được đoạn diệt, khinh an; ý hành được đoạn diệt, khinh an; thọ mạng không bị đoạn tận, sức nóng không bị tịnh chỉ, các căn được trong sáng.

Này Gia chủ, người đã chết, đã mệnh chung và Tỷ- kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, giữa những người này có những sai khác như vậy.

-- Lành thay...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

9) -- Như thế nào, bạch Thượng tọa, là ra khỏi Diệt thọ tưởng định?

-- Này Gia chủ, Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định không có suy nghĩ: "Tôi sẽ ra khỏi Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đang ra khỏi Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đã ra khỏi Diệt thọ tưởng định". Do tâm vị

CHÁNH NGỮ                                         614

ấy trước đã được tu tập như vậy, nên đưa đến thành tựu như thật như vậy.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ... và hỏi thêm câu hỏi nữa:

10) -- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, pháp nào khởi lên trước, thân hành, khẩu hành, hay ý hành?

-- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, ý hành khởi lên trước, rồi đến thân hành, rồi đến khẩu hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ... và hỏi thêm câu hỏi nữa:

11) -- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, cảm giác được bao nhiêu xúc?

-- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định cảm thọ được ba xúc: không xúc, vô tướng xúc, vô nguyện xúc.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

CHÁNH NGỮ                                           615

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ... và hỏi thêm câu hỏi nữa:

12) -- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, tâm thiên về đâu, hướng về đâu, nghiêng về đâu?

-- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, tâm vị ấy thiên về viễn ly, hướng về viễn ly, nghiêng về viễn ly.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói rồi hỏi thêm câu hỏi nữa:

13) -- Bạch Thượng tọa, có bao nhiêu pháp giúp đỡ nhiều cho sự chứng đắc Diệt thọ tưởng định?

-- Thật sự, này Gia chủ, điều Gia chủ cần phải hỏi
trước, Gia chủ lại hỏi sau. Tuy vậy, ta sẽ trả lời cho
Gia chủ. Này Gia chủ, có hai pháp giúp đỡ rất nhiều
cho Diệt thọ tưởng định được chứng đắc. Đó là Chỉ
và Quán.

CHÁNH NGỮ                                           616

76    Đàm luận thì mới biết có trí tuệ hay không - Kinh TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 177

TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 177

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn trường hợp này, cần phải được hiểu với bốn trường hợp. Thế nào là bốn?

 Này các Tỷ-kheo, với cộng trú, thì giới cần
phải được hiểu biết, như vậy, trong một thời
gian dài, không khác được, có tác ý, không có
không tác ý, với trí tuệ, không phải với liệt tuệ.
 Này các Tỷ-kheo, cùng với một nghề, thì thanh
tịnh liêm khiết cần phải được hiểu biết, như
vậy, trong một thời gian dài, không thể khác
được, có tác ý, không có không tác ý, với trí
tuệ, không phải với liệt tuệ.
 Này các Tỷ-kheo, trong những hoạn nạn, sức
kiên trì cần phải được hiểu biết, như vậy trong
một thời gian dài … với liệt tuệ.
 Này các Tỷ-kheo, với đàm luận, thì trí tuệ cần
phải được hiểu biết, như vậy, trong một thời
gian dài … với liệt tuệ.

CHÁNH NGỮ                                           617

2. Này các Tỷ-kheo, với cộng trú, giới cần phải được
hiểu biết, như vậy, trong một thời gian dài, không
khác được có tác ý, không có không tác ý, với trí tuệ,
không phải với liệt tuệ, như vậy được nói đến … Do
duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người do cộng trú với
một người khác biết được như sau: "Trong một
thời gian dài, vị Tôn giả này làm giới bị bể vụn,
làm giới bị cắt xén, làm giới bị vết nhơ, làm giới
bị chấm, đen, làm việc không có liên tục, hạnh
kiểm không có liên tục trong các giới. Ác giới là
Tôn giả, Tôn giả này không giữ giới".
- Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, người này do
cộng trú với người kia, biết như sau: "Trong một
thời gian dài, vị Tôn giả này không làm giới bị bể
vụn, không làm giới bị cắt xén, không làm giới bị
vết nhơ, không làm giới bị chấm đen, làm việc có
liên tục, hạnh kiểm có liên tục trong các giới. Giữ
giới là Tôn giả này, Tôn giả này không phải ác
giới".

Này các Tỷ-kheo, với cộng trú giới cần phải được
hiểu biết, như vậy, trong một thời gian dài, không
khác được, có tác ý, không có không tác ý, với trí
tuệ, không phải với liệt tuệ. Như vậy được nói đến,
do duyên này được nói đến như vậy .

CHÁNH NGỮ                                           618

3. Này các Tỷ-kheo, với cùng chung làm một nghề, thanh tịnh liêm khiết cần phải được hiểu biết. Như vậy trong một thời gian … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, một người cùng làm một
nghề với một người khác, biết được như sau:
"Khác thay, vị Tôn giả này khi làm việc với một
người; khác thay, với hai người; khác thay, với ba
người; khác thay, với nhiều người, làm trái ngược
là vị Tôn giả này, các sở hành trước khác với sở
hành sau. Không thanh tịnh là sở hành của vị Tôn
giả này.
- Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, một người do
cùng làm một nghề với một người khác, biết được
như sau: "Như thế nào, Tôn giả này khi làm việc
với một người, như thế ấy với hai người, như thế
ấy với ba người, như thế ấy với nhiều người,
không làm trái ngược là vị Tôn giả này, các sở
hành trước giống với sở hành sau. Thanh tịnh là
sở hành của vị Tôn giả này."

Này các Tỷ-kheo, với cùng chung làm một nghề, thanh tịnh liêm khiết cần phải được hiểu biết, như vậy trong một thời gian dài … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

CHÁNH NGỮ                                         619

4. Này các Tỷ-kheo, trong các hoạn nạn, sức kiên
trì cần phải được hiểu biết. Như vậy trong một thời
gian … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên
gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người cảm thọ bà con
bị ách nạn, cảm thọ tài sản bị ách nạn, cảm thọ sức
khỏe bị ách nạn, suy nghĩ như sau: "Bản chất như
vậy là sự an trú thế giới này; Bản chất như vậy là
bản tánh tự ngã có được này; Bản chất như vậy là
sự an trú thế giới. Bản chất như vậy là có được
bản tánh tự ngã. Tám thế giới pháp này vận
chuyển thế giới, và thế giới vận chuyển tám pháp,
tức là, lợi và thất lợi, không danh tiếng và danh
tiếng, chê và khen, lạc và khổ". Người ấy, cảm thọ
bà con bị ách nạn, cảm thọ tài sản bị ách nạn, cảm
thọ sức khỏe bị ách nạn, sầu muộn, than van, khóc
lóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh.
- Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có người cảm thọ
bà con bị ách nạn, cảm thọ tài sản bị ách nạn, cảm
thọ sức khỏe bị ách nạn, suy nghĩ như sau: "Bản
chất như vậy là sự an trú thế giới … lạc và khổ".
Người ấy cảm thọ bà con bị ách nạn, cảm thọ tài
sản bị ách nạn, cảm thọ sức khỏe bị ách nạn,
không sầu muộn, không than van, không khóc lóc,
không đập ngực, không rơi vào bất tỉnh.

CHÁNH NGỮ                                          620

Này các Tỷ-kheo, trong các hoạn nạn, sức mạnh kiên
trì cần phải được hiểu biết. Như vậy trong một thời
gian dài … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do
duyên này được nói đến như vậy.

5. Này các Tỷ-kheo, trong đàm luận, trí tuệ cần phải
được hiểu biết. Như vậy trong một thời gian … với
liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói
đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người, do đàm luận với một người khác, biết như vầy: "Vị Tôn giả này, đối một câu hỏi như vậy, phản ứng là như vậy, giải đáp câu hỏi là như vậy, thời liệt tuệ là Tôn giả này, Tôn giả này không có trí tuệ. Vì sao? Vì Tôn giả này không nói lên câu nghĩa sâu sắc an tịnh, thù thắng, vượt ngoài lý luận suông, tế nhị, được người hiền trí cảm thọ. Còn về pháp, vị này thuyết giảng, vị ấy không có khả năng, hoặc tóm tắt, hoặc rộng rãi, nói lên ý nghĩa, thuyết giảng, trình bày, an lập, mở rộng, phân tích, phát lộ. Liệt tuệ là vị Tôn giả này, vị Tôn giả này không có trí tuệ". Ví như, này các Tỷ-kheo, một người có mắt, đứng trên bờ một hồ nước, thấy một con cá nhỏ nổi lên, người ấy suy nghĩ như sau: "Như vậy, con cá này nổi lên; như vậy, làm cho gợn sóng; như

CHÁNH NGỮ                                           621

vậy là độ nhanh của nó. Nhỏ bé là con cá này, con
cá này không lớn".
- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có người đàm luận
với một người khác, biết như vầy: "Vị Tôn giả
này, đối một câu hỏi như vậy, phản ứng là như
vậy, giải đáp câu hỏi là như vậy, thời có trí tuệ là
Tôn giả này, Tôn giả này không phải là liệt tuệ.
Vì sao? Vì Tôn giả này nói lên câu nghĩa sâu sắc
an tịnh, thù thắng, vượt ngoài luận lý suông, tế
nhị, được người hiền trí cảm thọ. Còn về pháp, vị
này thuyết giảng, vị ấy có khả năng, hoặc tóm tắt,
hoặc rộng rãi, nói lên ý nghĩa, thuyết giảng, trình
bày, an lập, mở rộng, phân tích, phát lộ. Có trí tuệ
là vị Tôn giả này, vị Tôn giả này không phải là liệt
tuệ". Ví như, này các Tỷ-kheo, một người có mắt,
đứng trên bờ một hồ nước, thấy một con cá lớn
nổi lên, người ấy suy nghĩ như sau: "Như vậy, con
cá này nổi lên; như vậy, con cá này làm cho gợn
sóng; như vậy là độ nhanh của nó. To lớn là con
cá này, con cá này không nhỏ". Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, có người đàm luận với một người khác,
biết như vầy: "Vị Tôn giả này, đối một câu hỏi
như vậy, phản ứng là như vậy, giải đáp câu hỏi là
như vậy, thời có trí tuệ là Tôn giả này, Tôn giả
này không phải là liệt tuệ. Vì sao? Vì Tôn giả này
nói lên câu nghĩa sâu sắc an tịnh, thù thắng, vượt
ngoài luận lý suông, tế nhị, được người hiền trí

CHÁNH NGỮ                                           622

cảm thọ. Còn về pháp, vị này thuyết giảng, vị ấy
có khả năng, hoặc tóm tắt, hoặc rộng rãi, nói lên
ý nghĩa, thuyết giảng, trình bày, an lập, mở rộng,
phân tích, phát lộ. Có trí tuệ là vị Tôn giả này, vị
Tôn giả này không phải là liệt tuệ"

Này các Tỷ-kheo, trong đàm luận, trí tuệ cần phải được hiểu biết. Như vậy trong một thời gian dài, không thể khác được, có tác ý, không phải không tác ý với trí tuệ, không phải với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

Có bốn trường hợp này, này các Tỷ-kheo, cần phải được hiểu với bốn trường hợp này.

CHÁNH NGỮ                                           623
