Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 123 - Con Đường Tu Tập
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 123

CON ĐƯỜNG
TU TẬP
Chịu trách nhiệm chính tả:
TÂM MINH ANH

123

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC

DẪN NHẬP .............................................................3

1     Kinh MAHA SAKULUDAYI – 77 Trung II, 399.....................................................................9 2     Kinh Diệt Hỷ Tiêu Tận 1 – Tương IV, 237 ....51 3     Kinh KANDARAKA – 51 Trung II, 9 ...........54 4     TIỂU Kinh XÓM NGỰA – 40 Trung I, 613 ..76 5     Kinh HỮU HỌC – 53 Trung II, 39 ................86 6     Kinh THÀNH TRÌ – Tăng III, 426 ................99 7     Kinh SÁU SANH LOẠI – Tăng III, 169 .....110 8     Kinh SANDAKA – 76 Trung II, 377 ...........116 9     Kinh SÁU THANH TỊNH – 112 Trung III, 161 .......................................................................138 10 Kinh UTTIYA – Tăng IV, 502 .....................151 11 Kinh GANAKA MOGGALLANA – 107 Trung III, 107 ..........................................................156

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                                             1

CON ĐƯỜNG TU TẬP   2

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                         3

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                        4

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                         5

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                        6

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                           7

CON ĐƯỜNG TU TẬP   8

1     Kinh MAHA SAKULUDAYI – 77 Trung II, 399

KINH MAHA SAKULUDAYI – Bài kinh số 77 – Trung II, 39

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Rajagaha (Vương Xá),
Veluvana (Trúc Lâm), tại Kalandakanivapa (chỗ
nuôi dưỡng sóc). Lúc bấy giờ, có rất nhiều vị du sĩ,
có thời danh, có danh tiếng trú ở Moranivapa (Khổng
Tước Lâm), tu viện các du sĩ, như Anugara,
Varadhara, và du sĩ Sakuludayi cùng với các vị du sĩ
thời danh, danh tiếng khác. Thế Tôn vào buổi sáng
đắp y, cầm y bát đi vào Rajagaha để khất thực. Rồi
Thế Tôn suy nghĩ: "Nay còn quá sớm để đi khất thực
ở Rajagaha. Ta hãy đến Moranivapa, tu viện các du
sĩ, đi đến gặp du sĩ Sakuludayi". Rồi Thế Tôn đi đến
Moranivapa, tu viện các du sĩ.

Lúc bấy giờ du sĩ Sakuludayi đang ngồi cùng với đại chúng du sĩ, đang lớn tiếng, cao tiếng, to tiếng, bàn luận nhiều vấn đề phù phiếm như vương luận, tặc luận, đại thần luận, binh luận, bố úy luận,

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   9

chiến đấu luận, thực luận, ẩm luận, y luận, sàng luân,
hoa man luận, hương liệu luận, thân tộc luận, xa thừa
luận, thôn luận, trấn luận, thị luận, quốc độ luận, phụ
nữ luận, anh hùng luận, câu chuyện bên lề đường,
câu chuyện tại chỗ lấy nước, câu chuyện về người đã
chết, tạp thoại luận, thế giới luận, hải dương luận,
hiện hữu, vô hiện hữu luận. Du sĩ Sakuludayi thấy
Thế Tôn từ xa đi đến, thấy vậy liền khuyến cáo chúng
của mình:

– Các Tôn giả hãy nhỏ tiếng! Các Tôn giả hãy
lặng tiếng! Nay Sa-môn Gotama đang đến, vị Tôn
giả ấy ưa mến an tịnh, tán thán an tịnh, nếu biết
chúng này an tịnh, có thể ghé tại đây.

Các du sĩ ấy đều im lặng. Rồi Thế Tôn đến chỗ du sĩ Sakuludayi. Du sĩ Sakuludayi bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy đến! Bạch Thế
Tôn, thiện lai Thế Tôn! Đã lâu Thế Tôn mới tạo cơ
hội này, nghĩa là đến đây. Thế Tôn hãy ngồi! Đây là
chỗ ngồi đã soạn sẵn.

Thế Tôn ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Du sĩ
Sakuludayi lấy một ghế thấp khác rồi ngồi xuống
một bên. Thế Tôn nói với du sĩ Sakuludayi đang ngồi
một bên:

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     10

– Này Udayi, nay các vị họp nhau ở đây, đang bàn vấn đề gì? Và câu chuyện gì giữa các vị bị gián đoạn?

– Bạch Thế Tôn, hãy gác một bên vấn đề chúng tôi đang hội họp bàn luận. Về sau Thế Tôn nghe lại cũng không khó khăn gì!

Bạch Thế Tôn, trong những ngày trước, nhiều
ngày trước nữa, khi các vị Sa-môn, Bà-la-môn thuộc
nhiều ngoại đạo sai khác, ngồi lại và tập họp tại luận
nghị đường, đối thoại này được khởi lên:

"Thật lợi ích thay cho dân chúng Anga và
Magadha thật tốt đẹp thay cho dân chúng Anga và
Magadha khi được những vị Sa-môn, Bà-la-môn nay
là những vị lãnh đạo hội chúng, lãnh đạo đồ chúng,
những vị sư trưởng đồ chúng, những vị thời danh,
những Tổ sư có thanh danh, được quần chúng tôn
sùng, đã đến Rajagaha để an cư trong mùa mưa!

 Ngài Purana Kassapa (Bất-lan Ca-diếp) này là
bậc lãnh đạo hội chúng, lãnh đạo đồ chúng, bậc
sư trưởng đồ chúng, có thời danh, bậc Tổ sư có
thanh danh, được quần chúng tôn sùng, đã đến
Rajagaha để an cư trong mùa mưa.
 Ngài Makkhali Gosala này... (như trên)...

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    11

 Ngài Ajita Kesakambali...
 Ngài Pakudha Kaccayana...
 Ngài Saniaya Belatthiputta...
 Ngài Nigantha Nataputta này là bậc lãnh đạo
hội chúng, bậc lãnh đạo đồ chúng, bậc sư
trưởng đồ chúng, có thời danh, bậc Tổ sư có
thanh danh, được quần chúng tôn sùng, vị này
đã đến Rajagaha để an cư trong mùa mưa.
 Sa-môn Gotama này là bậc lãnh đạo hội chúng,
bậc lãnh đạo đồ chúng, bậc sư trưởng đồ chúng,
có thời danh, bậc Tổ sư có thanh danh, được
quần chúng tôn sùng, vị này đã đến Rajagaha
để an cư trong mùa mưa.
Trong những bậc Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn
này, những bậc lãnh đạo hội chúng, những bậc lãnh
đạo đồ chúng, những bậc sư trưởng đồ chúng, có
thời danh, những bậc Tổ sư có thanh danh, được
quần chúng tôn sùng, vị nào được các đệ tử cung
kính tôn trọng, kính lễ, cúng dường? Và các đệ tử
sau khi cung kính tôn trọng đã sống nương tựa như
thế nào?"

Ở đây, có một số người đã nói như sau:

 "Vị Purana Kassapa này là bậc lãnh đạo hội

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                12

chúng, bậc lãnh đạo đồ chúng, bậc sư trưởng
đồ chúng, có thời danh, bậc Tổ sư có thanh
danh, được quần chúng tôn sùng, vị ấy không
được các đệ tử cung kính, tôn trọng, kính lễ
cúng dường. Và các đệ tử, sau khi không cung
kính tôn trọng đã không sống nương tựa Purana
Kassapa.
 Thuở xưa, Purana Kassapa thuyết pháp cho hội
chúng hàng trăm người; ở đấy, một đệ tử của
Purana Kassapa nói lớn tiếng như sau: "Chư
Tôn giả, chớ có hỏi Purana Kassapa về ý nghĩa
này. Vị ấy không biết ý nghĩa này, chúng tôi
biết ý nghĩa này. Hãy hỏi chúng tôi về ý nghĩa
này. Chúng tôi sẽ trả lời về ý nghĩa này cho chư
Tôn giả".
 Thuở xưa, Purana Kassapa dang tay, khóc lóc
nhưng không được nghe theo: "Chư tôn giả,
hãy nhỏ tiếng! Chư Tôn giả hãy lặng tiếng!
Những vị ấy không hỏi Chư Tôn giả. Những vị
ấy hỏi chúng tôi. Chúng tôi sẽ trả lời cho những
vị ấy".
 Nhiều đệ tử của Purana Kassapa, sau khi kích
bác Purana Kassapa, bỏ đi và nói: "Ông không
biết pháp và luật này. Ta biết pháp và luật này.
Làm sao Ông có thể biết pháp và luật này? Ông
theo tà hạnh. Ta theo chánh hạnh. Điều ta nói

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 13

có tương ưng. Điều Ông nói không tương ưng.
Điều đáng nói trước, Ông lại nói như sau. Điều
đáng nói sau ngươi lại nói trước. Chủ trương
của Ông đã bị lật ngược, câu hỏi của Ông đã bị
bài bác. Ông đã bị thuyết bại. Hãy đến giải vây
lời nói (ấy) nếu có thể được, gắng thoát khỏi lối
bí".
 Như vậy, Purana Kassapa không được các đệ
tử cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng dường.
Và sau khi không cung kính tôn trọng, các đệ
tử đã không sống nương tựa Purana Kassapa.
Trái lại, Purana Kassapa đã bị mạ lỵ với những
lời mắng nhiếc vì hành động của mình.
Có một số người đã nói như sau: "Vị Makkhali
Gosala này... (như trên)... Ajita Kesakambali...
Pukudha Kaccayana... Sanjaya Belatthiputta...Vị
Nigantha Nataputta này là bậc lãnh đạo hội chúng,
bậc lãnh đạo đồ chúng, bậc sư trưởng đồ chúng, có
thời danh, bậc Tổ sư có thanh danh, được quần chúng
tôn sùng. Vị ấy không được các đệ tử cung kính, tôn
trọng, kính lễ, cúng dường. Và các đệ tử sau khi
không cung kính, tôn trọng đã không sống nương tựa
Nigantha Nataputta. Thuở xưa, Nigantha Nataputta
thuyết pháp cho hội chúng hàng trăm người. Ở đây,
một đệ tử của Nigantha Nataputta lớn tiếng nói như
sau: "Chư Tôn giả, chớ có hỏi Nigantha Nataputta về

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    14

ý nghĩa này. Vị ấy không biết ý nghĩa này. Chúng tôi
biết ý nghĩa này. Hãy hỏi chúng tôi về ý nghĩa này.
Chúng tôi trả lời về ý nghĩa này cho chư Tôn giả".
Thuở xưa Nigantha Nataputta dang tay, khóc lóc
nhưng không được nghe theo: "Chư Tôn giả hãy nhỏ
tiếng! Chư Tôn giả hãy lặng tiếng! Những vị ấy
không hỏi chư Tôn giả. Những vị ấy hỏi chúng tôi.
Chúng tôi sẽ trả lời cho những vị ấy". Nhiều đệ tử
của Nigantha Nataputta, sau khi kích bác Nigantha
Nataputta, bỏ đi và nói: "Ông không biết pháp và luật
này. Ta biết pháp và luật này. Làm sao Ông có thể
biết pháp và luật này? Ông theo tà hạnh. Ta theo
chánh hạnh. Điều ta nói có tương ưng. Điều Ông nói
không tương ưng. Điều đáng nói trước Ông lại nói
sau. Điều đáng nói sau, Ông lại nói trước. Chủ
trương của Ông đã bị lật ngược. Câu nói của Ông đã
bị bài bác. Ông đã bị thất bại. Hãy đến giải vây lời
nói ấy. Nếu có thể được, gắng thoát khỏi lối bí". Như
vậy, Nigantha Nataputta không được các đệ tử cung
kính, tôn trọng, kính lễ, cúng dường. Và các đệ tử
không có sau khi cung kính, tôn trọng sống nương
tựa Nigantha Nataputta. Trái lại Nigantha Nataputta
đã bị mạ lỵ với những lời mắng nhiếc vì hành động
của mình.

Có một số người nói như sau:

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   15

 "Sa-môn Gotama này là bậc lãnh đạo hội
chúng, bậc lãnh đạo đồ chúng, bậc sư trưởng
đồ chúng, có thời danh, bậc Tổ sư có thanh
danh, được quần chúng tôn sùng. Và vị này
được các đệ tử cung kính, tôn trọng, kính lễ,
cúng dường. Và các đệ tử sau khi cung kính tôn
trọng, sống nương tựa Sa-môn Gotama.
 Thuở xưa, Sa-môn Gotama đang thuyết pháp
cho hội chúng hàng trăm người. Ở đây, một đệ
tử của Sa-môn Gotama ho (thành tiếng). Một
vị đồng Phạm hạnh dùng đầu gối đập (nhẹ) vào
người ấy và nói: "Tôn giả hãy lặng tiếng! Tôn
giả chớ có làm ồn! Thế Tôn, bậc Đạo sư của
chúng ta đang thuyết pháp".
 Trong khi Sa-môn Gotama đang thuyết pháp
cho hội chúng hàng trăm người, trong khi ấy
không có một tiếng đằng hắng, không có một
tiếng ho giữa các đệ tử của Sa-môn Gotama.
Từng nhóm đại thính chúng đang sống trong
nhiệt tình kỳ vọng; nghĩ rằng: "Thế Tôn sẽ
thuyết pháp cho ta và ta được nghe". Ví như có
người tại ngã tư đường, đang bóp vắt một bánh
mật ong nhỏ trong sạch, và đại chúng đang
sống nhiệt tình kỳ vọng. Cũng vậy, trong khi
Sa-môn Gotama đang thuyết pháp cho hội
chúng hàng trăm người, trong khi ấy không có

CON ĐƯỜNG TU TẬP                               16

một tiếng đằng hắng, không một tiếng ho giữa
các đệ tử của Sa-môn Gotama. Từng nhóm đại
thính chúng đang sống trong nhiệt tình kỳ vọng
nghĩ rằng: "Thế Tôn sẽ thuyết pháp cho ta và
ta sẽ được nghe".
 Các đệ tử của Sa-môn Gotama sau khi cãi lộn
với các vị đồng Phạm hạnh từ bỏ tu học, trở lại
hoàn tục, các vị ấy vẫn tán thán bậc Đạo sư, tán
thán Pháp, tán thán Tăng, tự quở trách mình,
không quở trách người khác: "Chính chúng ta
thật bất hạnh, chính chúng ta thật thiếu phước,
dầu chúng ta xuất gia trong pháp luật được
khéo giảng như vậy mà không thể sống theo
Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh cho
đến trọn đời". Họ trở thành những người giữ
vườn, hay những người cư sĩ và sống thọ trì
năm giới".
 Như vậy Sa-môn Gotama được các đệ tử cung
kính, tôn trọng, kính lễ, cúng dường, và các đệ
tử sau khi cung kính, tôn trọng, sống nương tựa
Sa-môn Gotama.

 Này Udayi, Ông thấy nơi ta có bao nhiêu pháp mà
do các pháp này, các đệ tử cung kính, tôn trọng,
kính lễ, cúng dường Ta và sau khi cung kính tôn
trọng, sống nương tựa vào Ta?

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  17

– Bạch Thế Tôn, con thấy nơi Thế Tôn có năm
pháp mà do năm pháp này, các đệ tử cung kính, tôn
trọng, kính lễ, cúng dường Thế Tôn, và sau khi cung
kính, tôn trọng, sống nương tựa vào Thế Tôn. Thế
nào là năm?

 Bạch Thế Tôn, Thế Tôn ăn ít và tán thán hạnh
ăn ít. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn ăn ít và tán thán
hạnh ăn ít. Chính pháp này, bạch Thế Tôn, là
pháp thứ nhất, con thấy nơi Thế Tôn. Do pháp
này các đệ tử cung kính, tôn trọng, kính lễ,
cúng dường Thế Tôn, và sau khi cung kính, tôn
trọng, sống nương tựa vào Thế Tôn.
 Lại nữa, bạch Thế Tôn, Thế Tôn biết đủ với bất
cứ loại y nào và tán thán hạnh biết đủ với bất
cứ loại y nào. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn biết đủ
với bất cứ loại y nào và tán thán hạnh biết đủ
với bất cứ loại y nào. Chính pháp này, bạch Thế
Tôn là pháp thứ hai con thấy nơi Thế Tôn. Do
pháp này, các đệ tử cung kính, tôn trọng, kính
lễ, cúng dường Thế Tôn, và sau khi cung kính,
tôn trọng sống nương tựa vào Thế Tôn.
 Lại nữa, bạch Thế Tôn, Thế Tôn biết đủ với bất
cứ món ăn khất thực nào và tán thán hạnh biết
đủ với bất cứ món ăn khất thực nào. Bạch Thế
Tôn, Thế Tôn biết đủ với bất cứ món ăn khất

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 18

thực nào và tán thán hạnh biết đủ với bất cứ
món ăn khất thực nào. Chính pháp này, bạch
Thế Tôn, là pháp thứ ba con thấy nơi Thế Tôn.
Do pháp này, các đệ tử cung kính, tôn trọng,
kính lễ, cúng dường Thế Tôn, và sau khi cung
kính, tôn trọng, sống nương tựa vào Thế Tôn.
 Lại nữa, bạch Thế Tôn, Thế Tôn biết đủ với bất
cứ sàng tọa nào và tán thán hạnh biết đủ với bất
cứ sàng tọa nào. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn biết
đủ với bất cứ sàng tọa nào và tán thán hạnh biết
đủ với bất cứ sàng tọa nào. Chính pháp này,
bạch Thế Tôn, là pháp thứ tư con thấy nơi Thế
Tôn. Do pháp này, các đệ tử cung kính, tôn
trọng, kính lễ, cúng dường Thế Tôn, và sau khi
cung kính, tôn trọng, sống nương tựa vào Thế
Tôn.
 Lại nữa, bạch Thế Tôn, Thế Tôn sống viễn ly
và tán thán hạnh sống viễn ly. Bạch Thế Tôn,
Thế Tôn sống viễn ly và tán thán hạnh sống
viễn ly. Chính pháp này bạch Thế Tôn, là pháp
thứ năm con thấy nơi Thế Tôn. Do pháp này
các đệ tử cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng
dường Thế Tôn, và sau khi cung kính, tôn
trọng, sống nương tựa vào Thế Tôn.
Chính năm pháp này, bạch Thế Tôn, con thấy
nơi Thế Tôn. Do năm pháp này, các đệ tử cung kính,

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  19

tôn trọng, kính lễ, cúng dường Thế Tôn, và sau khi cung kính, tôn trọng sống nương tựa vào Thế Tôn.

 "Sa-môn Gotama ăn ít và tán thán hạnh ăn
ít"; này Udayi, nếu vì vậy các đệ tử cung
kính, tôn trọng, kính lễ, cúng dường Ta, và
sau khi cung kính, tôn trọng, sống nương tựa
vào Ta, thời này Udayi, có những đệ tử của
Ta chỉ ăn với một bát (kosa), chỉ ăn với nửa
bát, chỉ ăn với trái cây veluva, chỉ ăn với nửa
trái cây veluva, và này Udayi. Còn Ta, có khi
Ta ăn hơn một bình bát này, có khi Ta ăn
nhiều hơn như vậy nữa. "Sa-môn Gotama ăn
ít và tán thán hạnh ăn ít"; này Udayi, nếu vì
vậy các đệ tử cung kính, tôn trọng, kính lễ,
cúng dường Ta, và sau khi tôn trọng, cung
kính sống nương tựa vào Ta, thời này Udayi,
những đệ tử ấy của Ta, sống nương tựa vào
Ta chỉ ăn với một bát, chỉ ăn với nửa bát, chỉ
ăn với trái cây veluva, chỉ ăn với nửa trái cây
veluva; những vị ấy vì pháp hạnh này đáng lẽ
không cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng
dường Ta, và đáng lẽ không tôn trọng cung
kính không sống nương tựa vào Ta.
 "Sa-môn Gotama sống biết đủ với bất cứ loại
y nào và tán thán hạnh biết đủ với bất cứ loại
y nào"; này Udayi, nếu vì vậy các đệ tử cung

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   20

kính, tôn trọng, kính lễ, cúng dường Ta, và
sau khi cung kính, tôn trọng, sống nương tựa
vào Ta, thời này Udayi, có những đệ tử của
Ta sống mặc phấn tảo y, mặc thô y. Những vị
ấy lượm từng mảnh vải từ bãi tha ma, hay
từng đống rác, hay từ tiệm phố, và sau khi
làm thành áo sanghati (tăng-già-lê), họ mang
loại áo ấy. Còn Ta, này Udayi, có khi Ta mặc
vải y của cư sĩ cúng dường, các chỗ sờn mỏng
được bện chắc lại với dây tơ cây bí trắng.
"Sa-môn Gotama sống biết đủ với bất cứ loại
y nào và tán thán hạnh biết đủ với bất cứ loại
y nào"; này Udayi, nếu vì vậy các đệ tử của
Ta cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng dường
Ta và sau khi tôn trọng cung kính, sống
nương tựa vào Ta, thời này Udayi, những vị
đệ tử ấy của Ta, sống mặc phấn tảo y, mặc
thô y. Những vị ấy lượm từng mảnh vải từ
bãi tha ma, hay từ đống rác, hay từ tiệm phố,
và sau khi làm thành áo sanghati, họ mang
loại áo ấy; những vị ấy vì pháp (hạnh) này
đáng lẽ không cung kính, tôn trọng, kính lễ,
cúng dường Ta, và đáng lẽ không cung kính,
tôn trọng, không sống nương tựa vào Ta.
 "Sa-môn Gotama sống biết đủ với bất cứ món
ăn khất thực nào và tán thán hạnh biết đủ với
bất cứ món ăn khất thực nào", nếu vì vậy, này

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 21

Udayi, các đệ tử cung kính, tôn trọng, kính
lễ, cúng dường Ta và sau khi cung kính, tôn
trọng, sống nương tựa vào Ta, thời này
Udayi, có những đệ tử của Ta chỉ ăn những
món ăn nhận trong bình bát khất thực, chỉ đi
khất thực từng nhà một (không bỏ sót nhà
nào); tự thỏa mãn với những món ăn mảy
mún, khi đi vào trong nhà, dầu được mời
ngồi, cũng không chấp nhận. Còn Ta, này
Udayi, đôi khi Ta nhận ăn những chỗ được
mời, nhận ăn các thứ gạo, cháo trong ấy các
hạt đen được vứt bỏ, các loại canh, các loại
trợ vị. "Sa-môn Gotama sống biết đủ với bất
cứ món ăn khất thực nào và tán thán hạnh biết
đủ với bất cứ món ăn khất thực nào"; này
Udayi nếu vì vậy, các đệ tử của Ta cung kính,
tôn trọng, kính lễ, cúng dường Ta, và sau khi
cung kính, tôn trọng, sống nương tựa vào Ta,
thời này Udayi, những vị đệ tử ấy của Ta, chỉ
ăn những món ăn nhận trong bình bát khất
thực, chỉ đi khất thực từng nhà một, tự thỏa
mãn với những món ăn mảy mún, khi đi vào
trong nhà, dầu được mời ngồi cũng không
chấp nhận; những vị ấy vì pháp (hạnh) này
đáng lẽ không cung kính, tôn trọng, kính lễ,
cúng dường Ta và đáng lẽ không cung kính,
tôn trọng, không sống nương tựa vào Ta.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                22

 "Sa-môn Gotama sống biết đủ và bất cứ sàng
tọa nào và tán thán hạnh biết đủ với bất cứ
sàng tọa nào"; nếu vì vậy, này Udayi, các đệ
tử cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng dường
Ta, và sau khi cung kính, tôn trọng, sống
nương tựa vào Ta, thời này Udayi, có những
đệ tử của Ta sống dưới gốc cây, sống ở ngoài
trời. Những vị ấy trong tám tháng không sống
dưới mái che nào. Còn ta, này Udayi, có đôi
khi Ta sống dưới những ngôi lầu có gác nhọn,
có tô vôi trong và ngoài, được che gió, có
then chốt đóng lại và có các cửa sổ khép kín.
"Sa-môn Gotama sống biết đủ với bất cứ
sàng tọa nào và tán thán hạnh biết đủ với bất
cứ sàng tọa nào" và nếu vì vậy, này Udayi,
các đệ tử cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng
dường Ta, và sau khi cung kính, tôn trọng,
sống nương tựa vào Ta, thời này Udayi, các
vị đệ tử ấy của Ta, sống dưới gốc cây, sống ở
ngoài trời, trong tám tháng không sống dưới
mái che nào; những vị ấy vì pháp (hạnh) này
đáng lẽ không cung kính, tôn trọng, kính lễ,
cúng dường Ta, và đáng lẽ không cung kính
tôn trọng, không sống nương tựa vào Ta.
 "Sa-môn Gotama là vị sống viễn ly và tán
thán hạnh viễn ly"; này Udayi, nếu vì vậy các
đệ tử cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                23

dường Ta, và sau khi cung kính, tôn trọng,
sống nương tựa vào Ta, thời này Udayi, có
những đệ tử của Ta sống trong rừng núi, tại
các trú xứ xa vắng. Sau khi đi sâu vào trong
rừng núi, trong các trú xứ xa vắng, sống tại
các chỗ ấy, và nửa tháng một lần mới trở về
giữa Tăng chúng để tụng đọc Giới bổn. Còn
Ta, này Udayi, đôi khi ta sống đoanh vây
xung quanh bởi các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, Cư
sĩ nam, Cư sĩ nữ, Quốc vương, Đại thần,
Ngoại đạo, đệ tử các ngoại đạo. "Sa-môn
Gotama là vị sống viễn ly và tán thán hạnh
viễn ly"; và nếu vì vậy, này Udayi, các đệ tử
cung kính, tôn trọng kính lễ, cúng dường Ta,
và sau khi cung kính, tôn trọng, sống nương
tựa vào Ta, thời này Udayi, các vị đệ tử ấy
của Ta, sống trong rừng núi, tại các trú xứ xa
vắng. Sau khi đi sâu vào trong núi, trong các
trú xứ xa vắng, sống tại các chỗ ấy và nửa
tháng một lần, mới trở về giữa Tăng chúng
để tụng đọc Giới bổn; những vị đệ tử ấy vì
pháp (hạnh) này đáng lẽ không cung kính,
tôn trọng, kính lễ, cúng dường Ta, và đáng lẽ
không cung kính, tôn trọng, không sống
nương tựa vào Ta.
Như vậy, này Udayi, các đệ tử của Ta do năm pháp
này không cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng dường

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   24

Ta và không cung kính, tôn trọng, không sống nương tựa vào Ta.

 Này Udayi, lại có năm pháp khác, do năm pháp
này, các đệ tử của Ta cung kính, tôn trọng, kính
lễ, cúng dường, và sau khi cung kính, tôn trọng,
sống nương tựa (vào Ta). Thế nào là năm?

 Ở đây, này Udayi, các đệ tử của Ta thán phục
Tăng thượng giới: "Sa-môn Gotama là vị có
giới hạnh và thành tựu giới uẩn tối thượng".
Này Udayi, chính đệ tử của Ta thán phục Tăng
thượng giới, nghĩ rằng: "Sa-môn Gotama là vị
có giới hạnh và thành tựu giới uẩn tối thượng".
Đây là pháp thứ nhất, này Udayi, các đệ tử của
Ta cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng dường
Ta và sau khi cung kính , tôn trọng, sống nương
tựa vào Ta.

 Lại nữa, này Udayi, các đệ tử của Ta thán
phục tri kiến vi diệu. Khi nói: "Ta biết", nghĩa
là Sa-môn Gotama có biết. Khi nói: "Ta thấy",
nghĩa là Sa-môn Gotama có thấy. Sa-môn
Gotama thuyết pháp với thắng trí, không phải
không với thắng trí. Sa-môn Gotama thuyết
pháp có nhơn duyên, không phải không có
nhơn duyên. Sa-môn Gotama thuyết pháp có

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  25

thần thông lực (Sappatihariyam), không phải
không có thần thông lực. Này Udayi, chính đệ
tử của Ta thán phục tri kiến vi diệu và nghĩ
rằng: "Khi nói: "Ta biết", nghĩa là Sa-môn
Gotama có biết: Khi nói: "Ta thấy", nghĩa là
Sa-môn Gotama có thấy. Sa-môn Gotama
thuyết pháp với thắng trí, không phải không với
thắng trí. Sa-môn thuyết pháp với nhơn duyên,
không phải không có nhơn duyên. Sa-môn
Gotama thuyết pháp có thần thông lực, không
phải không có thần thông lực". Đây là pháp thứ
hai này Udayi, các đệ tử của Ta cung kính, tôn
trọng, kính lễ, cúng dường Ta và sau khi cung
kính, tôn trọng, sống nương tựa vào Ta.

 Lại nữa, này Udayi, đệ tử của Ta thán phục
Tăng thượng trí tuệ và sự kiện này không thể
xảy ra khi họ nghĩ rằng: "Sa-môn Gotama là vị
có trí tuệ và thành tựu tuệ uẩn tối thượng. Ngài
không thấy trước một luận đạo nào ở tương lai,
hay một luận nạn ngoại đạo nào khởi lên (trong
hiện tại) mà Ngài không luận phá sau khi khéo
léo nạn phá với Chánh pháp". Này Udayi, Ông
nghĩ thế nào? Các đệ tử của Ta, sau khi biết
như vậy, thấy như vậy, có thể làm gián đoạn
một cuộc đàm thoại đang diễn tiến nửa chừng
không?

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 26

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này Udayi, Ta không chờ đợi sự giáo giới từ
nơi những đệ tử của Ta. Trái lại, chính những đệ tử
của Ta chờ đợi sự giáo giới từ nơi Ta. Do vậy, này
Udayi, sự kiện này không thể xảy ra khi các đệ tử
của Ta thán phục Tăng thượng trí tuệ và suy nghĩ:
"Sa-môn Gotama là bậc có trí tuệ và thành tựu tuệ
uẩn tối thắng. Ngài không thấy một luận đạo nào ở
tương lai, hay một luận nạn ngoại đạo nào khởi lên
(trong hiện tại) mà Ngài không luận phá, sau khi
khéo léo nạn phá với chánh pháp". Đây là pháp thứ
ba, này Udayi, mà các đệ tử của Ta cung kính, tôn
trọng, kính lễ, cúng dường Ta, và sau khi cung kính,
tôn trọng, sống nương tựa vào Ta.

 Lại nữa, này Udayi, những đệ tử của Ta bị
đắm chìm trong đau khổ, bị đau khổ chi
phối, đến Ta và hỏi về khổ Thánh đế. Được
hỏi về Khổ Thánh đế, Ta trả lời cho họ. Ta làm
cho tâm của họ thỏa mãn với câu trả lời của Ta.
Họ hỏi Ta về Khổ tập, Khổ diệt, Khổ diệt đạo
Thánh đế, Ta trả lời cho họ. Ta làm cho tâm
của họ thỏa mãn với câu trả lời của Ta. Đây là
pháp thứ tư, này Udayi, mà các đệ tử của Ta
cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng dường Ta
và sau khi cung kính, tôn trọng, sống nương tựa

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  27

vào Ta.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường
tu hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ
theo đường tu hành này, tu tập Bốn Niệm Xứ.
Ở đây, này Udayi, vị Tỷ-kheo sống quán thân trên
thân, nhiệt tâm tỉnh giác, chánh niệm để nhiếp
phục tham ưu trên đời, quán thọ trên các cảm thọ...
quán tâm trên các tâm... quán pháp trên các pháp,
nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để nhiếp phục
tham ưu trên đời. Và ở đây các đệ tử của Ta, phần
đông an trú, sau khi chứng ngộ nhờ thắng trí và
chứng đắc cứu cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con
đường tu hành này, tu tập Bốn Chánh cần. Ở
đây, này Udayi, vị Tỷ-kheo với mục đích khiến
cho các ác, bất thiện pháp từ trước chưa sanh
không cho sanh khởi, khởi lên ý muốn cố gắng,
tinh tấn, sách tâm, trì tâm; với mục đích khiến cho
các ác, bất thiện pháp đã sanh ra được trừ diệt,
khởi lên ý muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì
tâm; với mục đích khiến cho các thiện pháp từ
trước chưa sanh nay cho sanh khởi, khởi lên ý
muốn cố gắng; tinh tấn, sách tâm, trì tâm; với mục
đích khiến cho các thiện pháp đã được sanh có thể

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   28

duy trì, không có mù mờ, được tăng trưởng, được
quảng đại, được tu tập, được viên mãn, khởi lên ý
muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm... Và ở
đây, các đệ tử của Ta phần đông an trú, sau khi
chứng ngộ nhờ thắng trí và chứng đắc cứu cánh
viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ theo
đường tu hành này tu tập Bốn Thần túc. Ở đây,
này Udayi, vị Tỷ-kheo tu tập thần túc, câu hữu với
dục Thiền định tinh cần hành... tinh tấn Thiền
định... tâm Thiền định, tu tập thần túc, câu hữu với
tư duy Thiền định tinh cần hành. Và ở đây, các đệ
tử của Ta phần đông an trú, sau khi chứng ngộ
nhờ thắng trí và chứng đắc cứu cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ theo
đường tu hành này tu tập Năm Căn. Ở đây, này
Udayi, vị Tỷ-kheo tu tập tín căn hướng đến an
tịnh, đưa đến giác ngộ, tu tập tinh tấn căn... tu tập
niệm căn... tu tập định căn... tu tập tuệ căn, hướng
đến an tịnh, đưa đến giác ngộ. Và ở đây, này
Udayi, các đệ tử của Ta phần đông an trú, sau khi
chứng ngộ nhờ thắng trí và chứng đắc cứu cánh
viên mãn.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     29

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ theo
đường tu hành này, tu tập Năm Lực. Ở đây, này
Udayi, vị Tỷ-kheo tu tập tín lực, hướng đến an
tịnh, đưa đến giác ngộ, tu tập tinh tấn lực... tu tập
niệm lực... tu tập định lực...tu tập tuệ lực, hướng
đến an tịnh, đưa đến giác ngộ. Ở đây, này Udayi,
các đệ tử của Ta phần đông an trú, sau khi chứng
ngộ nhờ thắng trí, và chứng đắc cứu cánh viên
mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con
đường tu hành này, tu tập Bảy Giác chi. Ở đây,
này các Udayi, vị Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi, y
chỉ viễn ly, y chỉ ly tham, y chỉ diệt, hướng đến
xả, tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác
chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi...
tu tập định giác chi, tu tập xả giác chi, y chỉ viễn
ly, y chỉ ly tham, y chỉ diệt, hướng đến xả. Và ở
đây, này Udayi, các đệ tử của Ta phần đông an
trú, sau khi chứng ngộ nhờ thắng trí, và chứng đắc
cứu cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con đường tu hành này, tu tập Thánh đạo Tám

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                        30

ngành. Ở đây, này Udayi, vị Tỷ-kheo tu tập chánh
tri kiến, tu tập chánh tư duy, tu tập chánh ngữ, tu
tập chánh nghiệp, tu tập chánh mạng, tu tập chánh
tinh tấn, tu tập chánh niệm, tu tập chánh định. Và
ở đây, này Udayi, các vị đệ tử của Ta phần đông
an trú, sau khi chứng ngộ nhờ thắng trí và chứng
đắc cứu cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu hành cho các đệ tử. Và đệ tử của Ta y cứ con đường tu hành này tu tập Tám Giải thoát.

 "Tự mình có sắc, thấy các sắc", đó là giải thoát
thứ nhất.
 "Quán tưởng nội sắc, thấy các ngoại sắc", đó là
giải thoát thứ hai.
 "Quán tưởng tịnh,, chú tâm trên suy tưởng ấy",
đó là giải thoát thứ ba.
 Vượt hoàn toàn sắc tưởng, diệt trừ các tưởng
đối ngại, không suy tư đến những tưởng khác
biệt, với suy tư "Hư không là vô biên", chứng
và trú "Không vô biên xứ", đó là giải thoát thứ
tư.
 Vượt hoàn toàn Hư không vô biên xứ, với suy
tư "Thức là vô biên", chứng và trú "Thức vô
biên xứ", đó là giải thoát thứ năm.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   31

 Vượt hoàn toàn "Thức vô biên xứ", với suy tư
"không có vật gì", chứng và trú "Vô sở hữu
xứ", đó là giải thoát thứ sáu.
 Vượt hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, đó là giải thoát thứ bảy.
 Vượt hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
chứng và trú Diệt thọ tưởng, đó là giải thoát thứ
tám.
 Và ở đây, này Udayi, các đệ tử của Ta phần
đông an trú, sau khi chứng ngộ nhờ thắng trí,
và chứng đắc cứu cánh viên mãn.
 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con
đường tu hành này tu tập Tám Thắng xứ.
 Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các loại ngoại
sắc, có hạn lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức
rằng. "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta
thấy", đó là thắng xứ thứ nhất.
 Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các loại ngoại
sắc vô lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng:
"Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy",
đó là thắng xứ thứ hai.
 Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc có hạn lượng, đẹp, xấu. Vị ấy

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   32

nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta
biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ ba.
 Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc vô lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận
thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết,
ta thấy", đó là thắng xứ thứ tư.
 Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc màu xanh, sắc màu xanh, hình
sắc xanh, ánh sáng xanh... như bông gai màu
xanh, sắc màu xanh, hình sắc xanh, ánh sáng
xanh... như lụa Ba la nại, cả hai mặt láng trơn,
màu xanh, sắc màu xanh, hình sắc xanh, ánh
sáng xanh. Như vậy vị này quán tưởng vô sắc
ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu xanh,
sắc màu xanh, hình sắc xanh, ánh sáng xanh.
Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng
chúng, ta thấy, ta biết", đó là thắng xứ thứ năm.
 Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc màu vàng, hình sắc vàng, ánh
sáng vàng... như bông Kanikara màu vàng, sắc
màu vàng, hình sắc vàng, ánh sáng vàng... như
lụa Ba la nại, cả hai mặt láng trơn màu vàng,
sắc màu vàng, hình sắc vàng, ánh sáng vàng.
Như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm,
thấy các loại ngoại sắc màu vàng, sắc màu
vàng, hình sắc vàng, ánh sáng vàng, vị ấy nhận

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  33

thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết,
ta thấy", đó là thắng xứ thứ sáu.
 Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc màu đỏ, sắc màu đỏ, hình sắc
màu đỏ, ánh sáng đỏ... như bông Bandhujivaka
màu đỏ, sắc màu đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ...
như lụa sa Ba la nại, cả hai mặt láng trơn màu
đỏ, sắc màu đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ. Như
vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy
các loại ngoại sắc màu đỏ, sắc màu đỏ, hình sắc
đỏ, ánh sáng đỏ, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi
nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng
xứ thứ bảy.
 Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc màu trắng, sắc màu trắng, hình
sắc trắng, ánh sáng trắng... như sao mai Osadhi
màu trắng, sắc màu trắng, hình sắc trắng, ánh
sáng trắng... như lụa sa Ba la nại, cả hai mặt
láng trơn màu trắng, sắc màu trắng, hình sắc
trắng, ánh sáng trắng. Như vậy vị này quán
tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc
màu trắng, sắc màu trắng, hình sắc trắng, ánh
sáng trắng. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi
nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng
xứ thứ tám.
Và ở đây, này Udayi, các đệ tử của Ta phần

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  34

đông an trú, sau khi chứng ngộ nhờ thắng trí, và chứng đắc cứu cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con đường tu hành này tu tập Mười Biến xứ.

 Một vị biết được đất biến xứ: trên dưới, ngang,
bất nhị, vô lượng.
 Một vị biết được nước biến xứ...
 Một vị biết được lửa biến...
 Một vị biết được gió biến...
 Một vị biết được xanh biến...
 Một vị biết được vàng biến...
 Một vị biết được đỏ biến...
 Một vị biết được trắng biến...
 Một vị biết được hư không biến...
 Một vị biết được thức biến xứ: trên, dưới,
ngang, bất nhị, vô lượng.
Và ở đây, này Udayi, các đệ tử của Ta phần
đông an trú, sau khi chứng ngộ nhờ thắng trí, và
chứng đắc cứu cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 35

hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con đường tu hành này tu tập Bốn Thiền.

 Ở đây, này Udayi, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất
thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một
trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với
tứ. Vị Tỷ-kheo thấm nhuần tẩm ướt, làm cho
sung mãn, tràn đầy thân mình với hỷ lạc do ly
dục sanh, không một chỗ nào trên toàn thân
không có hỷ lạc do ly dục sanh ấy thấm nhuần.
Này Udayi, như một người hầu tắm lão luyện,
hay đệ tử người hầu tắm, sau khi rắc bột tắm
trong thau bằng đồng, liền nhồi bột ấy với
nước, cục bột tắm ấy được thấm nhuần nước
ướt, trào trộn với nước ướt, thấm ướt cả trong
lẫn ngoài với nước, nhưng không chảy thành
giọt. Cũng vậy, này Udayi, vị Tỷ-kheo thấm
nhuần, tẩm ướt, làm sung mãn, tràn đầy thân
mình với hỷ lạc do ly dục sanh, không một chỗ
nào trên toàn thân không được hỷ lạc do ly dục
sanh ấy thấm nhuần.

 Lại nữa, này Udayi, vị Tỷ-kheo ấy diệt tầm và
tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái
hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội
tĩnh nhất tâm. Vị Tỷ-kheo ấy thấm nhuần, tẩm
ướt, làm cho sung mãn, tràn đầy thân mình với

CON ĐƯỜNG TU TẬP                               36

hỷ lạc do định sanh, không một chỗ nào trên
toàn thân không được hỷ lạc do định sanh ấy
thấm nhuần. Này Udayi, ví như một hồ nước,
nước từ trong dâng lên, phương Đông không
có lỗ nước chảy ra, phương Tây không có lỗ
nước chảy ra, phương Bắc không có lỗ nước
chảy ra, phương Nam không có lỗ nước chảy
ra, và thỉnh thoảng trời lại mưa lớn. Suối nước
mát từ hồ nước ấy phun ra thấm nhuần, tẩm
ướt, làm cho sung mãn tràn đầy hồ nước ấy,
với nước mát lạnh, không một chỗ nào của hồ
nước ấy không được nước mát lạnh ấy thấm
nhuần. Cũng vậy, này Udayi, vị Tỷ-kheo thấm
nhuần; tẩm ướt, làm cho sung mãn tràn đầy
thân mình với hỷ lạc do định sanh, không một
chỗ nào trên toàn thân không được hỷ lạc do
định sanh ấy thấm nhuần.

 Lại nữa, này Udayi, vị Tỷ-kheo ly hỷ trú xả,
chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ và
các bậc Thánh gọi là "xả niệm lạc trú", chứng
và an trú vào Thiền thứ ba. Vị Tỷ-kheo thấm
nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn, tràn đầy
thân mình với lạc thọ không có hỷ ấy, không
một chỗ nào trên toàn thân không được lạc thọ
không có hỷ ấy thấm nhuần. Này Udayi, ví như
trong hồ sen xanh, hồ sen hồng, hồ sen trắng,

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 37

có những sen xanh, sen hồng hay sen trắng;
những bông sen ấy sanh trong nước, lớn lên
trong nước, không vượt khỏi nước, nuôi sống
dưới nước, từ đầu ngọn cho đến gốc rễ đều
thấm nhuần tẩm ướt, đầy tràn thấu suốt bởi
nước mát lạnh ấy, không một chỗ nào của toàn
thể sen xanh, sen hồng hay sen trắng không
được nước mát lạnh ấy thấm nhuần. Cũng vậy,
này Udayi, vị Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt,
làm cho sung mãn, tràn đầy thân mình với lạc
thọ không có hỷ ấy, không một chỗ nào trên
toàn thân không được lạc thọ không có hỷ ấy
thấm nhuần.

 Lại nữa, này Udayi, vị Tỷ-kheo xả lạc xả khổ,
diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền
thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh
tịnh. Vị Tỷ-kheo ấy ngồi thấm nhuần toàn thân
mình với tâm thuần tịnh trong sáng, không một
chỗ nào trên toàn thân không được tâm thuần
tịnh trong sáng ấy thấm nhuần. Này Udayi, ví
như một người ngồi, dùng tấm vải trắng trùm
đầu, không một chỗ nào trên toàn thân không
được vải trắng ấy che thấu. Cũng vậy, này
Udayi, vị Tỷ-kheo ngồi thấm nhuần toàn thân
mình với tâm thuần tịnh, trong sáng, không một
chỗ nào trên toàn thân không được tâm thuần

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                38

tịnh trong sáng ấy thấm nhuần.

Và ở đây, này Udayi, các đệ tử của Ta phần đông an trú, sau khi chứng ngộ nhờ thắng trí và chứng đắc cứu cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi. Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con
đường tu hành này tuệ tri như sau: "Thân này
của ta là sắc pháp, do bốn đại thành, do cha mẹ
sanh, nhờ cơm cháo nuôi dưỡng, vô thường, biến
hoại, phấn toái, đoạn tuyệt, hoại diệt, trong thân
ấy thức ta lại nương tựa và bị trói buộc.

 Ví như, này Udayi, một hòn lưu ly bảo châu,
đẹp đẽ, trong suốt, có tám mặt, khéo dũa, khéo
mài, sáng chói, không uế trược, đầy đủ tất cả
mỹ tướng. Và một sợi dây được xâu qua hòn
ngọc ấy, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ,
màu trắng, hay màu vàng nhạt. Một người có
mắt cầm hòn ngọc ấy trên tay sẽ thấy: "Hòn
lưu ly bảo châu này, đẹp đẽ, trong suốt, có tám
mặt, khéo dũa, khéo mài, sáng chói, không uế
trược, đầy đủ tất cả mỹ tướng. Và sợi dây này
được xâu qua hòn ngọc ấy, sợi dây màu xanh,
màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng
nhạt".

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  39

 Cũng vậy, này Udayi, Ta thuyết giảng con
đường tu hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của
Ta y cứ con đường tu hành này biết được như
sau: "Thân này của ta là sắc pháp, do bốn đại
thành, do cha mẹ sanh, nhờ cơm cháo nuôi
dưỡng, vô thường, biến hoại, phấn toái, đoạn
tuyệt, hoại diệt, trong thân ấy thức ta lại nương
tựa và bị trói buộc. Và ở đây, này Udayi, các
đệ tử của Ta phần đông an trú, sau khi chứng
ngộ nhờ thắng trí và chứng đắc cứu cánh viên
mãn.
 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con
đường tu hành này chú tâm, hướng tâm đến sự
hóa hiện một thân do ý làm ra. Vị ấy tạo một
thân khác từ nơi thân này, cũng là sắc pháp, do ý
làm ra, đầy đủ các chi tiết lớn nhỏ, không thiếu
một căn nào.
 Ví như, này Udayi, một người rút một cây lau
ra ngoài vỏ, người ấy nghĩ: "Đây là vỏ, đây là
cây lau, vỏ khác, cây lau khác, và cây lau từ vỏ
rút ra".
 Ví như, này Udayi, một người rút thanh kiếm
từ bao kiếm. Người ấy nghĩ: "Đây là thanh
kiếm, đây là bao kiếm; thanh kiếm khác, bao

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   40

kiếm khác; và thanh kiếm từ nơi bao kiếm rút
ra.
 Ví như, này Udayi, một người lột xác một con
rắn. Người ấy nghĩ: "Đây là con rắn, đây là
xác rắn; con rắn khác, xác rắn khác; và con
rắn từ nơi xác rắn được lột ra".
 Cũng vậy, này Udayi, Ta thuyết giảng con
đường tu hành cho các đệ tử . Và các đệ tử của
Ta y cứ con đường tu hành này, chú tâm, hướng
tâm đến sự hóa hiện một thân do ý làm ra. Vị
ấy tạo một thân khác từ nơi thân này, cũng là
sắc pháp, do ý làm ra, đầy đủ các chi tiết lớn
nhỏ,không thiếu một căn nào. Và ở đây, này
Udayi, các đệ tử của Ta phần đông an trú, sau
khi chứng ngộ nhờ thắng trí và chứng đắc cứu
cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con
đường tu hành này dẫn tâm, hướng tâm đến
các thần thông. Vị ấy chứng được các loại thần
thông, một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân
hiện ra một thân; hiện hình, biến hình đi ngang
qua vách, qua tường, qua núi như đi ngang hư
không; độn thổ, trồi lên ngang qua đất liền, như ở
trong nước; đi trên nước không chìm như trên đất

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  41

liền; ngồi kiết già đi trên hư không như con chim;
với bàn tay chạm và rờ mặt trăng và mặt trời,
những vật có đại oai lực, đại oai thần như vậy; có
thể tự thân bay đến cõi Phạm thiên.

 Ví như, này Udayi, một người thợ gốm khéo
tay, hay đệ tử người thợ gốm, với đất sét khéo
nhồi nhuyễn, có thể làm các loại đồ gốm tùy
theo sở thích.
 Ví như, này Udayi, một người thợ ngà khéo tay,
hay đệ tử người thợ ngà, với ngà khéo đẽo khéo
dũa, có thể làm các loại đồ ngà tùy theo sở
thích.
 Ví như, này Udayi, người thợ vàng khéo tay,
hay đệ tử người thợ vàng, với vàng khéo tinh
nhuyễn có thể làm các loại đồ vàng tùy theo sở
thích.
 Cũng vậy, này Udayi, Ta thuyết giảng con
đường tu hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của
Ta y cứ con đường tu hành này, dẫn tâm, hướng
tâm đến các thần thông. Vị ấy chứng được các
thần thông, một thân hiện ra nhiều thân, nhiều
thân hiện ra một thân; hiện hình biến hình đi
ngang qua vách, qua tường, qua núi, như đi
ngang qua hư không; độn thổ, trồi lên ngang
qua đất liền như ở trong nước; đi trong nước

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 42

không chìm như đi trên đất liền; ngồi kiết gia
đi trên hư không như con chim; với bàn tay
chạm và rờ mặt trời và mặt trăng, những vật có
đại oai lực, đại oai thần như vậy; có thể tự thân
bay đến cõi Phạm thiên. Và ở đây, này Udayi,
các đệ tử của Ta phần đông an trú, sau khi
chứng ngộ nhờ thắng trí và chứng đắc cứu cánh
viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con
đường tu hành này, với thiên nhĩ thanh tịnh siêu
nhân, có thể nghe được hai loại tiếng, chư Thiên
và Người, xa và gần.

 Ví như, này Udayi, một người đang đi qua
đường, nghe tiếng trống lớn, tiếng trống nhỏ,
tiếng loa, tiếng xập xỏa và tiếng kiểng. Người
ấy nghĩ: "Đây là tiếng trống lớn, đây là tiếng
trống nhỏ, đây là tiếng loa, tiếng xập xỏa, tiếng
kiểng.
 Cũng vậy, này Udayi, Ta thuyết giảng con
đường tu hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của
Ta, y cứ con đường tu hành này, với thiên nhĩ,
thanh tịnh, siêu nhân, có thể nghe được hai loại
tiếng, chư Thiên và Người, xa và gần. Và ở
đây, này Udayi, các đệ tử của Ta phần đông an

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    43

trú, sau khi chứng ngộ nhờ thắng trí và chứng đắc cứu cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con
đường tu hành này, sau khi đi sâu vào tâm của
chúng sanh, của loài người với tâm của mình
được biết như sau: "Tâm tham biết là tâm tham;
tâm không tham, biết là tâm không tham. Tâm
sân, biết là tâm sân; tâm không sân, biết là tâm
không sân. Tâm si, biết là tâm si; tâm không si,
biết là tâm không si. Tâm chuyên chú, biết là tâm
chuyên chú; tâm không chuyên chú, biết là tâm
không chuyên chú. Tâm đại hành, biết là tâm đại
hành; tâm không đại hành, biết là tâm không đại
hành. Tâm chưa vô thượng, biết là tâm chưa vô
thượng; tâm vô thượng biết là tâm vô thượng.
Tâm Thiền định, biết là tâm Thiền định; tâm
không Thiền định, biết là tâm không Thiền định.
Tâm giải thoát, biết là tâm giải thoát; tâm không
giải thoát, biết là tâm không giải thoát.

 Ví như, này Udayi, một người đàn bà, một
người đàn ông, một thiếu niên trẻ hay một
thanh niên ưa trang sức, nhìn mặt của mình
trong tấm gương trong sạch sáng suốt, hay một
chậu nước trong; nếu mặt có tỳ vết, liền biết

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 44

mặt có tỳ vết nếu mặt không có tỳ vết, liền biết
mặt không có tỳ vết".
 Cũng vậy, này Udayi, Ta thuyết giảng con
đường tu hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của
Ta, y cứ con đường tu hành này, sau khi đi sâu
vào tâm của chúng sanh, của loài người với tâm
của mình được biết như sau:
- "Tâm tham, biết là tâm tham; Tâm không
tham biết là tâm không tham.
- Tâm sân, biết là tâm sân; Tâm không sân,
biết là tâm không sân.
- Tâm si biết là tâm si; Tâm không si biết
là tâm không si.
- Tâm chuyên chú, biết là tâm chuyên chú;
tâm không chuyên chú; biết là tâm không
chuyên chú.
- Tâm đại hành, biết là tâm đại hành; tâm
không đại hành, biết là tâm không đại
hành.
- Tâm chưa vô thượng, biết là tâm chưa vô
thượng; tâm vô thượng biết là tâm vô
thượng.
- Tâm Thiền định, biết là tâm Thiền định;
tâm không Thiền định, biết là tâm không

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  45

Thiền định.
- Tâm giải thoát; biết là tâm giải thoát; tâm
không giải thoát, biết là tâm không giải
thoát".
Và ở đây, này Udayi, các đệ tử của Ta phần
đông an trú, sau khi chứng ngộ nhờ thắng trí và
chứng đắc cứu cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con
đường tu hành này, nhớ đến các đời sống quá
khứ như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm
đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn
mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm
đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại
kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp.
Vị ấy nhớ rằng: "Tại chỗ kia, ta có tên như thế
này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này,
thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế
này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra tại
chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ
như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như
thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi
chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây". Như vậy
các vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng
với nét đại cương và các chi tiết.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   46

 Ví như, này Udayi, một người đi từ làng mình
đến làng khác, từ làng ấy đi đến một làng khác
nữa, và từ làng này lại trở về làng của mình.
Người ấy nghĩ: "Ta từ làng của mình đi đến
làng kia, nơi đây ta đã đứng như thế này, đã
ngồi như thế này, đã nói như thế này, đã yên
lặng như thế này. Từ nơi làng nọ, ta đã trở về
làng của ta".
 Cũng vậy, này Udayi, Ta thuyết giảng con
đường tu hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của
Ta y cứ con đường tu hành này, nhớ đến các
đời sống quá khứ như một đời, hai đời... (như
trên)... Như vậy các vị ấy nhớ đến nhiều đời
sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các
chi tiết. Và ở đây, này Udayi, các đệ tử của Ta
phần đông an trú, sau khi chứng ngộ nhờ thắng
trí chứng đắc cứu cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con
đường tu hành này, với thiên nhãn thuần tịnh
siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh.
Những vị ấy biết rõ rằng chúng sanh người hạ liệt
kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may
mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ.
Những chúng sanh nào làm những ác hạnh về
thân, lời và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 47

kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến; những người này
sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi
dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng
sanh nào làm những thiện hạnh về thân, lời và ý,
không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến,
tạo các nghiệp theo chánh kiến; những người này,
sau khi thân hoại mạng chung được sanh lên các
thiện thú, cõi Trời, trên đời này. Như vậy, các vị
ấy với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, thấy sự
sống chết của chúng sanh. Những vị ấy biết rõ
rằng chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người
đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh,
đều do hạnh nghiệp của họ.

 Ví như, này Udayi, một tòa lầu có thượng đài
giữa ngã tư đường, một người có mắt đứng trên
ấy, sẽ thấy những người đi vào nhà, đi từ nhà
ra, đi qua lại trên đường, ngồi ở giữa ngã tư
hay trên đài thượng. Người ấy nghĩ: "Những
người này đi vào nhà, những người này đi từ
nhà ra, những người này đi qua lại trên đường,
những người này ngồi giữa ngã tư hay trên đài
thượng".
 Cũng vậy, này Udayi, Ta thuyết giảng con
đường tu hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của
Ta y cứ con đường tu hành này, với thiên nhãn
thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và sự chết

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 48

của chúng sanh. Những vị ấy biết rõ rằng chúng
sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ
kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh... (như
trên)... đều do hạnh nghiệp của họ. Và ở đây,
này Udayi, các đệ tử của Ta phần đông an trú
sau khi chứng ngộ nhờ thắng trí chứng đắc cứu
cánh viên mãn.

 Lại nữa, này Udayi, Ta thuyết giảng con đường tu
hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của Ta y cứ con
đường tu hành này, sau khi đoạn tận các lậu
hoặc, tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt
và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát,
tuệ giải thoát.

 Ví như, này Udayi, tại dãy núi lớn có một hồ
nước thuần tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm,
một người có mắt đứng trên bờ sông thấy con
hến, con sò, những hòn đá, hòn sạn, những đàn
cá bơi qua lại, hay đứng một chỗ. Vị ấy nghĩ:
"Đây hồ nước, thuần tịnh, trong sáng, không
cấu nhiễm. Đây là những con hến, con sò,
những hòn đá, hòn sạn, những đàn cá đang bơi
qua lại hay đứng yên một chỗ".
 Cũng vậy, này Udayi, Ta thuyết giảng con
đường tu hành cho các đệ tử. Và các đệ tử của
Ta y cứ con đường tu hành này, sau khi đoạn

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    49

tận các lậu hoặc, tự mình chứng ngộ với thắng
trí, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô
lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Và ở đây, này
Udayi, các đệ tử của Ta phần đông an trú, sau
khi chứng ngộ nhờ thắng trí và chứng đắc cứu
cánh viên mãn.

 Này Udayi, đây là pháp thứ năm, do pháp này các
đệ tử của Ta cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng
dường Ta và sau khi cung kính, tôn trọng, sống
nương tựa vào Ta.

Này Udayi, do năm pháp này, các đệ tử của Ta cung kính, tôn trọng, kính lễ, cúng dường Ta và sau khi cung kính, tôn trọng, sống nương tựa vào Ta.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Du sĩ Sakuludayi hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    50

2        Kinh Diệt Hỷ Tiêu Tận 1 – Tương IV, 237

Diệt Hỷ Tiêu Tận 1 – Tương IV, 237

1) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, khi Tỷ-kheo thấy mắt vô
thường là vô thường, thấy vậy là chánh tri kiến. Do
thấy chơn chánh, vị ấy nhàm chán. Do diệt hỷ tiêu
tận (nandi) nên tham tiêu tận. Do tham tiêu tận nên
diệt hỷ tiêu tận. Do diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm
được gọi là khéo giải thoát.

4-7) Này các Tỷ-kheo, khi Tỷ-kheo thấy tai vô
thường là vô thường... thấy mũi vô thường là vô
thường... thấy lưỡi vô thường là vô thường... thấy
thân vô thường là vô thường...

8) Này các Tỷ-kheo, khi Tỷ-kheo thấy ý vô thường
là vô thường, thấy vậy là chánh tri kiến. Do thấy
chơn chánh, vị ấy nhàm chán. Do diệt hỷ tiêu tận nên
tham tiêu tận. Do tham tiêu tận nên diệt hỷ tiêu tận.
Do diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm được gọi là khéo
giải thoát.

Diệt Hỷ Tiêu Tận 2 – Tương IV, 238

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   51

(Như kinh trên, chỉ khác là thế vào các sắc, các tiếng, các hương, các vị, các xúc, các pháp).

Diệt Hỷ Tiêu Tận 3 – Tương IV, 238

1-2) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, hãy như lý tác ý mắt, và hãy
như thật chánh quán con mắt là vô thường. Này
các Tỷ-kheo, do như lý tác ý con mắt và như thật
chánh quán con mắt là vô thường, Tỷ-kheo nhàm
chán đối với con mắt. Do diệt hỷ tiêu tận nên tham
tiêu tận. Do tham tiêu tận nên diệt hỷ tiêu tận. Do
diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm được gọi là khéo giải
thoát.

4-7) Này các Tỷ-kheo, hãy như lý tác ý tai... mũi... lưỡi... thân...

8) Này các Tỷ-kheo, hãy như lý tác ý và như thật
chánh quán ý là vô thường. Này các Tỷ-kheo, do như
lý tác ý và như thật chánh quán ý là vô thường, Tỷ-
kheo nhàm chán đối với ý. Do diệt hỷ tiêu tận nên
tham tiêu tận. Do tham tiêu tận nên diệt hỷ tiêu tận.
Do diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm được gọi là khéo
giải thoát.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     52

Diệt Hỷ Tiêu Tận 4 – Tương IV, 239

(Như kinh trên chỉ thế vào các sắc, các tiếng, các hương, các vị, các xúc và các pháp)

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                53

3     Kinh KANDARAKA – 51 Trung II, 9

KINH KANDARAKA (Kandaraka suttam) – Bài kinh số 51 – Trung II, 9

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Campa, trên bờ hồ
Gaggara cùng với đại chúng Tỷ-kheo. Rồi Pessa, con
trai người huấn luyện voi và Du sĩ Kandaraka đi đến
chỗ Thế Tôn ở Pessa, con trai người huấn luyện voi
sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Còn du sĩ Kandaraka nói lên với Thế Tôn những lời
hỏi thăm, sau khi nói lên những lời hỏi thăm thân
hữu rồi đứng một bên. Du sĩ Kandaraka đứng một
bên, sau khi nhìn quanh chúng Tỷ-kheo đang giữ im
lặng, thật im lặng, liền bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật hy hữu thay, Tôn giả Gotama! Chúng Tỷ-kheo này được Tôn giả Gotama chơn chánh hướng dẫn.

Tôn giả Gotama, các vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong thời quá khứ, không biết quý vị Thế Tôn

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  54

ấy đã có một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy, mà quý vị ấy chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng Tỷ- kheo được Tôn giả Gotama chơn chánh hướng dẫn?

Tôn giả Gotama, các vị A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác trong tương lai, không biết quý vị Thế Tôn ấy
sẽ có một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy, mà quý
vị ấy sẽ chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng Tỷ-
kheo được Tôn giả Gotama chơn chánh hướng dẫn?

– Thật sự là vậy, này Kandaraka! Thật sự là vậy,
này Kandaraka! Này Kandaraka, các vị A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác trong thời quá khứ, những vị Thế
Tôn ấy đã có một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy,
mà quý vị ấy chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng
Tỷ-kheo được Ta chơn chánh hướng dẫn.

Này Kandaraka, các vị A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác trong thời tương lai, những vị Thế Tôn ấy sẽ có
một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy, mà quý vị ấy
chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng Tỷ-kheo
được Ta chơn chánh hướng dẫn.

Này Kandaraka, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những vị Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu
hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt
gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ
hữu kiết sử, đã được giải thoát nhờ chánh trí.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  55

Này Kandaraka, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo là bậc hữu học, giới luật kiên trì, giới
hạnh kiên trì, sáng suốt, hạnh nghiệp sáng suốt, sống
với tâm khéo an trú Bốn Niệm Xứ.

Thế nào là bốn? Ở đây này Kandaraka, Tỷ-kheo
sống quán thân trên thân, nhiệt tâm tỉnh giác, chánh
niệm, để nhiếp phục tham ưu trên đời; sống quán thọ
trên các cảm thọ, nhiệt tâm tỉnh giác, chánh niệm, để
nhiếp phục tham ưu trên đời; sống quán tâm trên tâm,
nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để nhiếp phục tham
ưu trên đời; sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu trên
đời.

Được nghe nói vậy, Pessa, con trai người huấn luyện voi bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Bốn Niệm Xứ này đã được Thế
Tôn khéo trình bày, để chúng sanh được thanh tịnh,
để sầu bi được vượt qua, để khổ ưu được diệt trừ, để
chánh lý được thành đạt, để Niết-bàn được chứng
ngộ.

Bạch Thế Tôn, chúng con là hàng tại gia, mặc đồ trắng, thỉnh thoảng chúng con sống khéo an trú tâm vào Bốn Niệm Xứ này. Ở đây, Bạch Thế

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    56

Tôn, chúng con sống quán thân trên thân, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu trên
đời; chúng con sống quán thọ trên các cảm thọ, nhiệt
tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu
trên đời; chúng con sống quán tâm trên tâm, nhiệt
tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu
trên đời; chúng con sống quán pháp trên các pháp,
nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham
ưu trên đời.

Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hiểu
được hạnh phúc và sự bất hạnh của chúng sanh trong
khi loài người sống trong sự rối ren như vậy, trong
sự cặn bã như vậy, trong sự xảo quyệt như vậy.

Bạch Thế Tôn, rối ren thay như loài người. Bạch
Thế Tôn, cởi mở thay như loài thú vật. Bạch Thế
Tôn, con có thể nhiếp phục con voi, một cách khiến
con voi ấy mỗi khi đi hay đến Campa, liền trình bày
mọi sự gian dối, giả dối, xảo trá, xảo quyệt. Nhưng
bạch Thế Tôn, những người đầy tớ của chúng con,
những người phục dịch, những người làm công, thân
hành họ làm một cách, khẩu hành họ làm một cách
khác, ý hành họ làm một cách khác nữa.

Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  57

thay, bạch Thế Tôn! Thế Tôn biết được hạnh phúc
và sự bất hạnh của chúng sanh, trong khi loài người
sống trong sự rối ren như vậy, trong sự cặn bã như
vậy, trong sự xảo quyệt như vậy. Bạch Thế Tôn, rối
ren thay như loài người! Bạch Thế Tôn, cởi mở thay,
như loài thú vật!

– Thật như vậy, này Pessa! Thật như vậy, này Pessa! Này Pessa, rối ren thay, như loài người! Cởi mở thay, như loài thú vật!

 Này Pessa, có bốn hạng người này có mặt ở trên đời. Thế nào là bốn?

 Có người tự hành khổ mình, chuyên tâm tự
hành khổ mình.
 Có người hành khổ người, chuyên tâm hành
khổ người.
 Có người vừa tự hành khổ mình, chuyên tâm
hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên
tâm hành khổ người.
 Có người vừa không hành khổ mình, không
chuyên tâm hành khổ mình, vừa không hành
khổ người, không chuyên tâm hành khổ người.
Người ấy không hành khổ mình, không chuyên
tâm hành khổ mình, không hành khổ người,

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 58

không chuyên tâm hành khổ người, ngay trong
hiện tại không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy
mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm
thể.
 Này Pessa, bốn hạng người này, hạng người nào,
được tâm Ông thích ý nhất?

 Bạch Thế Tôn, hạng người tự hành khổ mình,
chuyên tâm hành khổ mình, hạng người này
tâm con không thích ý.
 Bạch Thế Tôn, hạng người hành khổ người,
chuyên tâm hành khổ người, hạng người này
tâm con không thích ý.
 Bạch Thế Tôn, hạng người vừa tự hành khổ
mình, chuyên tâm hành khổ mình, vừa hành
khổ người, chuyên tâm hành khổ người, hạng
người này tâm con không thích ý.
 Bạch Thế Tôn, hạng người vừa không tự hành
khổ mình, không chuyên tâm tự hành khổ
mình, vừa không hành khổ người, không
chuyên tâm hành khổ người, hạng người không
tự hành khổ mình không hành khổ người, ngay
trong hiện tại không có tham dục, tịch tịnh, cảm
thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào
Phạm thể, hạng người này, tâm con thích ý.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  59

 Này Pessa, vì sao Ông không thích ý ba hạng người này?

 Bạch Thế Tôn, hạng người tự hành khổ mình,
chuyên tâm hành khổ mình, hạng người này
hành khổ mình, hành hạ mình, trong khi tự ao
ước lạc, nhàm chán khổ; do vậy, tâm con không
thích ý hạng người này.
 Bạch Thế Tôn, hạng người hành khổ người,
chuyên tâm hành khổ người, hạng người này,
hành khổ người khác, hành hạ người khác,
trong khi người khác ao ước lạc, nhàm chán
khổ; do vậy, tâm con không thích ý hạng người
này.
 Bạch Thế Tôn, hạng người vừa hành khổ mình,
chuyên tâm hành khổ mình, vừa hành khổ
người, chuyên tâm hành khổ người, hạng người
này hành khổ, hành hạ mình và người khác,
trong khi mình và người khác ao ước lạc, nhàm
chán khổ; do vậy, tâm con không thích ý hạng
người này.
 Nhưng bạch Thế Tôn, người vừa không hành
khổ mình, không chuyên tâm hành khổ mình,
vừa không hành khổ người, không chuyên tâm
hành khổ người, hạng người này không hành
khổ mình, không hành khổ người, ngay trong

CON ĐƯỜNG TU TẬP                               60

hiện tại không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy
mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm
thể; do vậy, tâm con thích ý hạng người này.
Và này, bạch Thế Tôn, chúng con phải đi, chúng
con có nhiều công vụ, có nhiều công việc phải làm.
– Này Pessa, Ông hãy làm những gì Ông nghĩ là
hợp thời.

Rồi Pessa, con trai người huấn luyện voi hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy,
đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài rồi ra
đi.

Rồi Thế Tôn, sau khi Pessa, con trai người huấn luyện voi ra đi không được bao lâu, liền nói với các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, Pessa, con trai người huấn
luyện voi là bậc có trí; Pessa, con trai người huấn
luyện voi là người có đại trí tuệ. Này các Tỷ-kheo,
nếu Pessa, con trai người huấn luyện voi ngồi thêm
một chút nữa, cho đến khi Ta phân tích rộng rãi hơn
bốn hạng người này, thời anh ta sẽ thâu đạt được
nhiều lợi ích. Tuy vậy, này các Tỷ-kheo, Pessa, con
trai người huấn luyện voi như vậy cũng đã thâu đạt
được nhiều lợi ích.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  61

– Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời. Bạch Thiện
Thệ, nay đã đến thời để Thế Tôn phân tích rộng rãi
hơn bốn hạng người này. Sau khi nghe Thế Tôn, các
Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo léo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất thực không chịu đứng một chỗ, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn dành riêng, không nhận mời đi ăn, không nhận từ nơi miệng nồi, không nhận từ nơi miệng chảo, không nhận tại ngưỡng cửa, không nhận giữa những cây gậy, không nhận giữa những cối giã gạo, không nhận từ hai người đang ăn, không nhận từ người đàn bà có thai, không nhận từ người đàn bà đang cho con bú, không nhận từ người đàn bà đang giao cấu người đàn ông, không nhận đồ ăn đi

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  62

quyên, không nhận tại chỗ có chó đứng, không nhận tại chỗ có ruồi bu, không ăn cá, ăn thịt, không uống rượu nấu, rượu men. Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà, hay chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại hai nhà, hay chỉ nhận ăn hai miếng... hay vị ấy chỉ nhận ăn bảy nhà, hay vị ấy chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát,... nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày một bữa,... bảy ngày một bữa. Như vậy vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho đến nửa tháng mới ăn một lần. Vị ấy chỉ ăn cỏ hoang, ăn lúa tắc, ăn lúa hoang, ăn da vụn, ăn rong nước, ăn bột tấm, ăn váng gạo, ăn bột vừng, ăn cỏ hay ăn phân bò. Vị ấy ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống. Vị ấy mặc vải gai thô, mặc vải gai thô lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm rồi quăng đi, mặc vải phấn tảo y, mặc vỏ cây tirita làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện bằng từng mảnh da con sơn dương đen, mặc áo bằng cỏ cát tường, mặc áo vỏ cây, mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông cừu. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người chuyên sống theo hạnh nhổ râu tóc, là người theo hạnh thường đứng, từ bỏ chỗ ngồi, là người ngồi chõ hỏ, chuyên sống theo hạnh ngồi chõ hỏ, một cách tinh tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ nằm trên giường

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     63

gai, sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi).

Như vậy dưới nhiều hình thức, vị ấy sống tự
hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hạng người tự
hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người?

Ở đây, các Tỷ-kheo, có người giết trâu bò, là người giết heo, là người giết vịt, săn thú, là thợ săn, thợ đánh cá, ăn trộm, người xử tử các người ăn trộm, cai ngục và những người làm các nghề độc ác khác. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người vừa hành khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm vua, thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ, đã làm lễ quán đảnh, hay một Bà-la-môn triệu phú. Vị này cho xây dựng một giảng đường mới về phía Đông thành phố, cạo bỏ râu tóc, đắp áo da thô, toàn thân bôi thục tô và dầu, gãi lưng với một sừng nai, đi vào giảng đường với người

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     64

vợ chính và một Bà-la-môn tế tự. Rồi vị ấy nằm xuống dưới đất trống trơn chỉ có lát cỏ. Vị vua sống với sữa từ vú một con bò cái, có con bò con cùng một mầu sắc; bà vợ chính sống với sữa từ vú thứ hai; và vị Bà-la-môn tế tự sống với sữa từ vú thứ ba. Sữa từ vú thứ tư dùng để tế lửa. Còn con nghé con thì sống với đồ còn lại. Vị vua nói như sau: "Hãy giết một số bò đực để tế lễ, hãy giết một số nghé đực để tế lễ, hãy giết một số nghé cái để tế lễ, hãy giết một số dê để tế lễ, hãy giết một số cừu để tế lễ, hãy chặt một số cây để làm cột tế lễ, hãy thâu lượm một số cỏ dabbha để làm chỗ tế lễ. Và những người nô tỳ, những người phục vụ, những người làm công, những người này vì sợ đòn gậy, vì sợ nguy hiểm, với mặt tràn đầy nước mắt, khóc lóc làm các công việc.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hạng
người vừa tự hành khổ mình, chuyên tâm tự hành
khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ
người.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người vừa
không tự hành khổ mình, không chuyên tâm tự
hành khổ mình, vừa không hành khổ người, không
chuyên tâm hành khổ người, hạng người này
không tự hành khổ mình, không hành khổ người,
hiện tại sống không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     65

mát lạnh, cảm thấy lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai xuất hiện ở
đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh
Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều
Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.
Như Lai sau khi riêng tự chứng ngộ với thượng trí,
thế giới này là Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới,
gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên,
Nhơn, lại tuyên bố điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài
thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, đầy đủ
văn nghĩa, Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy
đủ thanh tịnh.

Người gia trưởng hay con người gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nghe pháp ấy, sau khi nghe pháp, người ấy sanh lòng tín ngưỡng Như Lai. Khi có lòng tín ngưỡng ấy, người ấy suy nghĩ: "Đời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật không dễ gì cho một người sống ở gia đình có thể sống theo Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Một thời gian sau, người ấy bỏ tài sản nhỏ, hay bỏ tài sản

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    66

lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ, hay bỏ bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, và xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

 Vị ấy xuất gia như vậy, hành trì các học giới và
hạnh sống các Tỷ-kheo, từ bỏ sát sanh, tránh xa
sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết xấu hổ, sợ
hãi, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc
tất cả chúng sanh và loài hữu tình.
 Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của
không cho, chỉ mong những vật đã cho, tự sống
thanh tịnh, không có trộm cướp. Vị ấy từ bỏ đời
sống không Phạm hạnh, sống theo Phạm hạnh,
sống đời sống viễn ly, tránh xa dâm dục hạ liệt.
 Vị ấy từ bỏ nói láo, nói những lời chân thật,
liên hệ đến sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy,
không lường gạt đời.
 Vị ấy từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi,
nghe điều gì ở chỗ này, không đến chỗ kia nói
để sanh chia rẽ ở những người này; nghe điều
gì ở chỗ kia, không đi nói với những người này
để sanh chuyện chia rẽ ở những người kia. Như
vậy, vị ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián,
khuyến khích những kẻ hòa hợp, hoan hỷ trong
hòa hợp, thích thú trong hòa hợp, hân hoan
trong hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   67

 Vị ấy từ bỏ nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác,
nói những lời nói dịu hiền, đẹp tai, dễ thương,
thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều
người; vị ấy nói những lời nói như vậy.
 Vị ấy từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói
phù phiếm, nói đúng thời, nói chân thật, nói có
ý nghĩa, nói pháp, nói luật, nói những lời đáng
được gìn giữ, những lời hợp thời, hợp lý có
mạch lạc hệ thống, có ích lợi.
 Vị ấy từ bỏ không làm hại đến các hạt giống và
các loại cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không
ăn ban đêm; từ bỏ các món ăn phi thời; từ bỏ
không đi xem múa, hát, nhạc, các cuộc trình
diễn; từ bỏ không dùng vòng hoa, hương liệu,
dầu thoa, trang sức, và các thời trang; từ bỏ
không dùng giường cao và giường lớn; từ bỏ
không nhận vàng và bạc; từ bỏ không nhận các
hạt sống; từ bỏ không nhận thịt sống, từ bỏ
không nhận đàn bà con gái; từ bỏ không nhận
nô tỳ gái và trai; từ bỏ không nhận cừu và dê;
từ bỏ không nhận gia cầm và heo; từ bỏ không
nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái; từ bỏ không
nhận ruộng nương đất đai; từ bỏ không dùng
người làm môi giới hoặc tự mình làm môi giới;
từ bỏ không buôn bán; từ bỏ các sự gian lận
bằng cân, tiền bạc và đo lường; từ bỏ các tà

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 68

hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo; từ bỏ không
làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bức đoạt,
trộm cắp, cướp phá.
 Vị ấy sống biết đủ, bằng lòng với tấm y để che
thân với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại
chỗ nào cũng mang theo (y và bình bát). Như
con chim bay đến chỗ nào cũng mang theo hai
cánh, cũng vậy, Tỷ-kheo bằng lòng với tấm y
để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng,
đi tại chỗ nào cũng mang theo.
 Vị ấy thành tựu Thánh Giới uẩn này, nội
tâm hưởng lạc thọ không khuyết phạm.

 Khi mắt thấy sắc, vị ấy không nắm giữ tướng
chung, không nắm giữ tướng riêng. Những
nguyên nhân gì, vì con mắt không được chế
ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác, bất thiện pháp
khởi lên, vị ấy tự chế ngự các nguyên nhân ấy,
hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt.
 Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi
nếm vị... thân cảm xúc...
 Khi ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ
tướng chung, không nắm giữ tướng riêng,
những nguyên nhân gì, vì ý căn không được
chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác bất thiện
pháp khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy,

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  69

hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn.  Vị ấy thành tựu Thánh Hộ Trì Các Căn này nội tâm hưởng lạc thọ không uế nhiễm.

 Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác;
 Khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác;
 Khi co tay, khi duỗi tay đều tỉnh giác;
 Khi mang y kép, bình bát, thượng y đều tỉnh
giác;
 Khi ăn, uống, nhai, nuốt đều tỉnh giác;
 Khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác;
 Khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều
tỉnh giác.
 Vị ấy thành tựu Thánh Chánh Niệm Tỉnh
Giác này nội tâm hưởng lạc thọ.

Vị ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, thành tựu Thánh hộ trì các căn này, thành tựu Thánh chánh niệm tỉnh giác này, lựa một trú xứ thanh vắng, như khu rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây ngoài trời, đống rơm. Sau khi ăn xong và đi khất thực trở về, vị ấy ngồi kiết-già, lưng thẳng tại chỗ nói trên, và an trú chánh niệm trước mặt.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                      70

 Vị ấy từ bỏ dục tham ở đời, sống với tâm thoát
ly dục tham, gột rửa tâm hết dục tham.
 Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân
hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng sanh
hữu tình, gột rửa tâm hết sân hận.
 Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát ly
hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về
ánh sáng chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết
hôn trầm thụy miên.
 Từ bỏ trạo cử, hối quá, vị ấy sống không trạo
cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử,
hối quá.
 Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi ngờ,
không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi
ngờ đối với thiện pháp.
 Vị ấy sau khi từ bỏ năm triền cái này, các pháp
làm tâm cấu uế, làm trí tuệ trở thành yếu ớt:
 Vị ấy ly dục, ly pháp bất thiện, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, với tầm với tứ.
 Vị ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
 Vị ấy ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 71

cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm
lạc trú, chứng và an trú Thiền thứ ba.
 Vị ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ
trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ,
không lạc, xả niệm thanh tịnh.
Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng,
không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến,
dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy
hướng tâm đến túc mạng trí. Vị ấy nhớ đến các đời
sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời,
năm đời, hai mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời,
một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời,
nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng:
"Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế
này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ
khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này.
Sau khi tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại
chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này,
giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ
lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau
khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây". Như vậy
vị ấy nhớ đến những đời sống quá khứ, cùng với các
nét đại cương và các chi tiết.
Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không
cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  72

dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng
tâm đến sanh tử trí của chúng sanh. Vị ấy với thiên
nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của
chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh người
hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người
may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Vị
ấy nghĩ rằng: "Thật sự những vị chúng sanh này
thành tựu những ác hạnh về thân, thành tựu những
ác hạnh về lời nói, thành tựu những ác hạnh về ý, phỉ
báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp
theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại
mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ,
địa ngục. Còn những vị chúng sanh này thành tựu
những thiện hạnh về thân, thành tựu những thiện
hạnh về lời nói, thành tựu những thiện hạnh về ý,
không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo
các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau
khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện
thú, Thiên giới, trên đời này". Như vậy, vị ấy với
thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết
của chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh,
người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu,
người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của
họ.

Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   73

dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy tuệ tri như thật: "Đây là Khổ", tuệ tri như thật: "Đây là Khổ tập", tuệ tri như thật: "Đây là Khổ diệt", tuệ tri như thật: "Đây là con Đường đưa đến khổ diệt" tuệ tri như thật: "Đây là những lậu hoặc", tuệ tri như thật: "Đây là nguyên nhân của các lậu hoặc", tuệ tri như thật: "Đây là sự diệt trừ các lậu hoặc", tuệ tri như thật: "Đây là con Đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc" Nhờ biết như vậy, thấy như vậy, tâm vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát". Vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có trở lui đời sống này nữa".

Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hạng
người vừa không tự hành khổ mình, không chuyên
tâm hành khổ mình, vừa không hành khổ người,
không chuyên tâm hành khổ người. Vị ấy không tự
hành khổ mình, không hành khổ người, ngay trong
hiện tại không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy mát
lạnh, cảm thấy lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    74

CON ĐƯỜNG TU TẬP   75

4     TIỂU Kinh XÓM NGỰA – 40 Trung I, 613

TIỂU KINH XÓM NGỰA (Culaassapura suttam) – Bài kinh số 40 – Trung I, 613

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở giữa dân chúng Anga (Ương già), tại một xã ấp của dân chúng Anga, tên là Assapura. Lúc bấy giờ Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo.

– Bạch Thế Tôn.

Những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Sa-môn! Sa-môn! Này các Tỷ-kheo, dân
chúng biết các Ông là vậy. Và nếu các Ông có được
hỏi: "Các Ông là ai!" Các Ông phải tự nhận: "Chúng
tôi là Sa-môn".

Này các Tỷ-kheo, các Ông đã được danh xưng

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                76

như vậy, đã tự nhận là như vậy, thì này, các Tỷ-
kheo, các Ông phải tự tu tập như sau: "Những
pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn, chúng ta sẽ tu tập
pháp môn ấy. Như vậy danh xưng này của chúng ta
mới chân chính và sự tự nhận này của chúng ta mới
như thật. Và những thứ cúng dường mà chúng ta thọ
hưởng như y phục, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược
phẩm trị bệnh mới có được kết quả lớn, lợi ích lớn
cho chúng ta. Và chúng ta xuất gia không thành vô
dụng, có kết quả, có thành tích".

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn?

Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo có tâm tham dục và lòng tham dục không được đoạn diệt, có tâm sân hận và lòng sân hận không được đoạn diệt, có tâm phẫn nộ và lòng phẫn nộ không được đoạn diệt, có tâm thù hận và lòng thù hận không được đoạn diệt, có tâm giả dối và lòng giả dối không được đoạn diệt, có tâm não hại và lòng não hại không được đoạn diệt, có tâm tật đố và lòng tật đố không được đoạn diệt, có tâm xan lẫn và lòng xan lẫn không được đoạn diệt, có tâm man trá và lòng man trá không được đoạn diệt, có tâm xảo trá và lòng xảo trá không được đoạn diệt, có tâm ái dục và lòng ái dục không được đoạn diệt, có tà kiến và tà kiến không được đoạn diệt.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   77

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, nếu vị ấy không
thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn, thì
không thể đoạn diệt được những cấu uế cho Sa-môn,
những tỳ vết cho Sa-môn, những lỗi lầm cho Sa-
môn, sự đọa sanh vào đọa xứ, sự thọ lãnh các ác thú.
Này các Tỷ-kheo, ví như một loại võ khí nguy hiểm
tên mataja có hai lưỡi rất sắc bén, có thể được bao
lại và bỏ vào trong một cái bao. Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, Ta nói sự xuất gia của Tỷ-kheo ấy là như
vậy.

 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị mang đại y (Sanghati) chỉ tùy
thuộc vào mang đại y.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị lõa thể chỉ tùy thuộc vào lõa thể.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị sống thoa bụi và đất chỉ tùy thuộc
vào hạnh thoa bụi và đất.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị sống theo lễ nghi tắm rửa chỉ tùy
thuộc vào lễ nghi tắm rửa.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị sống dưới gốc cây chỉ tùy thuộc
vào hạnh sống dưới gốc cây.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  78

 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị sống ngoài trời chỉ tùy thuộc vào
hạnh sống ngoài trời.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của người theo hạnh đứng thẳng chỉ tùy
thuộc vào hạnh đứng thẳng.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của một vị ăn uống có định kỳ chỉ tùy thuộc
vào hạnh ăn uống có định kỳ.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của người sống theo chú thuật chỉ tùy thuộc
vào hạnh sống theo chú thuật.
 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng Sa-môn
hạnh của vị bện tóc chỉ tùy thuộc vào hạnh bện
tóc.
Này các Tỷ-kheo, nếu lòng tham dục của người
có tâm tham dục được đoạn diệt chỉ nhờ vào hạnh
mang đại y của người mang đại y, nếu lòng sân của
người có tâm sân được đoạn diệt, nếu lòng phẫn nộ
của người có tâm phẫn nộ được đoạn diệt, nếu lòng
hiềm hận của người có tâm hiềm hận được đoạn diệt,
nếu lòng giả dối của người có tâm giả dối được đoạn
diệt, nếu lòng não hại của người có tâm não hại được
đoạn diệt, nếu lòng tật đố của người có tâm tật đố
được đoan diệt, nếu lòng xan lẩn của người có tâm

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  79

xan lẩn được đoạn diệt, nếu lòng man trá của người có tâm man trá được đoạn diệt, nếu lòng xảo trá của người có tâm xảo trá được đoạn diệt, nếu lòng ái dục của người có tâm ái dục được đoạn diệt, nếu tà kiến của người có tà kiến được đoạn diệt, (chỉ nhờ hạnh mang đại y của người mang đại y), thì những thân hữu quyến thuộc, bà con cùng một huyết thống có thể khiến người đó mang đại y ngay khi người đó mới sanh, và khuyên người đó mặc đại y như sau: "Này hiền nhi, hãy mang đại y, nếu mang đại y thì lòng tham dục của người có tâm tham dục, sẽ được đoạn diệt, lòng sân của người có tâm sân sẽ được đoạn diệt, lòng giả dối của người có tâm giả dối sẽ được đoạn diệt, lòng não hại của người có tâm não hại sẽ được đoạn diệt, lòng tật đố của người có tâm tật đố sẽ được đoạn diệt, lòng xan lẫn của người có tâm xan lẫn sẽ được đoạn diệt, lòng man trá của người có tâm man trá sẽ được đoạn diệt, lòng xảo trá của người có tâm xảo trá sẽ được đoạn diệt, lòng ái dục của người có tâm ái dục sẽ được đoạn diệt, tà kiến của người có tà kiến sẽ được đoạn diệt chỉ nhờ mang đại y. "Này các Tỷ-kheo, bởi vì Ta thấy có người mang đại y nhưng vẫn có tâm tham dục, có tâm sân hận, có tâm phẫn nộ, có tâm giả dối, có tâm não hại, có tâm tật đố, có tâm xan lẩn, có tâm man trá, có tâm xảo trá, có tâm ái dục, có tâm tà kiến, nên Ta không nói rằng, Sa-môn hạnh của người có tham

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     80

dục chỉ tùy thuộc vào hạnh mang đại y của vị ấy. Này các Tỷ-kheo, nếu lòng tham dục của người có tâm tham dục được đoạn diệt chỉ nhờ hạnh lõa thể của người lõa thể... chỉ nhờ hạnh thoa bụi và đất của người sống theo hạnh thoa bụi và đất... chỉ nhờ hạnh lễ nghi tắm rửa của người sống theo hạnh lễ nghi tắm rửa... chỉ nhờ hạnh sống dưới gốc cây của người sống dưới gốc cây... chỉ nhờ hạnh sống ngoài trời của người sống ngoài trời... chỉ nhờ hạnh sống đứng thẳng của người sống đứng thẳng... chỉ nhờ hạnh ăn uống có định kỳ của người sống ăn uống có định kỳ... chỉ nhờ hạnh sống theo chú thuật của người sống theo chú thuật... Này các Tỷ-kheo, nếu lòng tham dục của người có tâm tham dục đoạn diệt chỉ nhờ hạnh bện tóc của người sống theo hạnh bện tóc; nếu lòng sân hận của người có tâm sân hận... (như trên)..., nếu tà kiến của người có tà kiến được đoạn diệt (chỉ nhờ hạnh của người sống theo hạnh bện tóc), thì những thân hữu quyến thuộc, bà con cùng một huyết thống có thể khiến người đó bện tóc ngay khi người đó mới sanh, và khuyên người đó bện tóc như sau: "Này hiền nhi, hãy bện tóc; nếu bện tóc thì lòng dục của người có tâm tham dục sẽ được đoạn diệt, lòng sân hận của người có tâm sân hận... nếu tà kiến của người có tà kiến sẽ được đoạn diệt, chỉ nhờ sống theo hạnh bện tóc"". Này các Tỷ-kheo, bởi vì Ta thấy có người theo hạnh bện tóc nhưng vẫn có tâm tham dục, có tâm sân

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    81

hận, có tâm phẫn nộ, có tâm giả dối, có tâm não hại, có tâm tật đố, có tâm xan lẩn, có tâm man trá, có tâm xảo trá, có tâm ái dục, có tà kiến, nên Ta không nói rằng Sa-môn hạnh của người theo hạnh bện tóc chỉ tùy thuộc vào hạnh bện tóc của vị ấy.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn?

Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo có tâm tham dục và lòng tham dục được đoạn diệt, có tâm sân và lòng sân hận được đoạn diệt, có tâm phẫn nộ và lòng phẫn nộ được đoạn diệt, có tâm hiềm hận và lòng hiềm hận được đoạn diệt, có tâm giả dối và lòng giả dối được đoạn diệt, có tâm não hại và lòng não hại được đoạn diệt, có tâm tật đố và lòng tật đố được đoạn diệt, có tâm xan lẩn và lòng xan lẩn được đoạn diệt, có tâm man trá và lòng man trá được đoạn diệt, có tâm xảo trá và lòng xảo trá được đoạn diệt, có tâm ái dục và lòng ái dục được đoạn diệt, có tà kiến và tà kiến được đoạn diệt... => Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, nếu vị ấy thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn, thì có thể đoạn diệt được những cấu uế cho Sa-môn, những tỳ vết cho Sa-môn, những lỗi lầm cho Sa-môn, đọa sanh vào đọa xứ, sự thọ lãnh các ác thú. Vị ấy thấy tự ngã được gột sạch tất cả những ác, bất thiện pháp và vị ấy thấy tự ngã

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    82

được giải thoát. Do thấy tự ngã được gột sạch tất cả những ác, bất thiện pháp ấy, do thấy tự ngã được giải thoát nên hân hoan sanh; do tâm hân hoan nên hỷ sanh; do hỷ nên thân được khinh an; do thân khinh an nên lạc thọ sanh; do lạc thọ nên tâm được định tĩnh. Vị ấy an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy, phương thứ hai, cũng vậy, phương thứ ba, cũng vậy, phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại vô biên, không hận không sân. Với tâm câu hữu với bi... (như trên)... với tâm câu hữu với hỷ... an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với xả, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, vô biên, không hận, không sân.

Này các Tỷ-kheo, ví như một hồ sen có nước trong, có nước ngọt, có nước mát, có nước trong sáng, có bờ hồ khéo sắp đặt, đẹp đẽ. Nếu có người từ phương Đông đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước. Người ấy đi đến hồ sen ấy giải trừ khát nước và giải trừ nóng bức. Nếu có người từ phương Tây đi đến...

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     83

nếu có người từ phương Bắc đi đến, nếu có người từ phương Nam đi đến, nếu có người từ bất cứ ở đâu đi đến, bị nóng bức áp đảo, bị nóng bức hành hạ, mệt mỏi, khô cổ, đắng họng, khát nước, người ấy đi đến hồ sen ấy, giải trừ khát nước, giải trừ nóng bức.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu có người từ gia đình Sát đế lỵ xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vị ấy đi đến pháp luật do Như lai thuyết dạy, sau khi tu tập từ, bi, hỷ, xả, nội tâm được định tĩnh... Ta nói rằng chính nhờ nội tâm định tĩnh, vị ấy thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa- môn. Nếu vị ấy từ gia đình Bà-la-môn... từ gia đình Phệ xá (Vessa)... từ gia đình Thủ đà (Sudda), xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vị ấy đi đến pháp luật do Như Lai thuyết dạy, sau khi tu tập từ, bi, hỷ, xả, nội tâm được định tĩnh... Ta nói rằng chính nhờ nội tâm định tĩnh, vị ấy thực hành các pháp môn xứng đáng bậc Sa-môn.

Nếu có người từ gia đình Sát đế ly, xuất gia từ
bỏ gia đình, sống không gia đình, sau khi đi đến pháp
luật do Như Lai thuyết dạy, nhờ đoạn trừ các lậu
hoặc, vị ấy ngay trong hiện tại, tự mình chứng tri,
chứng ngộ và thành đạt vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải
thoát. Vị ấy thành Sa-môn nhờ đoạn diệt các lậu
hoặc.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     84

Nếu từ gia đình Bà-la-môn... từ gia đình Phệ xá... từ gia đình Thủ đà, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, sau khi đi đến pháp luật do Như Lai thuyết dạy, nhờ đoạn trừ các lậu hoặc, vị ấy ngay trong hiện tại, tự mình chứng tri, chứng ngộ và thành đạt vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, vị ấy thành Sa-môn nhờ đoạn diệt các lậu hoặc.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                      85

5     Kinh HỮU HỌC – 53 Trung II, 39

KINH HỮU HỌC (Sekha suttam) – Bài kinh số 53 – Trung II, 39

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn sống giữa các Sakka, (Thích-
ca), thành Kapilavatthu, tại tinh xá Nigrodha. Lúc
bấy giờ, một ngôi giảng đường mới được dựng lên
không bao lâu cho các Sakya ở Kapilavatthu, và chưa
được một Sa-môn, Bà-la-môn, hay một người nào
đến ở. Rồi các Sakya ở Kapilavatthu đi đến chỗ Thế
Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Các Sakya ở Kapilavatthu đang ngồi một
bên, bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, có một ngôi giảng
đường mới, được dựng lên không bao lâu cho các
Sakya ở Kapilavatthu, và chưa được một Sa-môn,
Bà-la-môn, hay một người nào đến ở. Bạch Thế Tôn,
Thế Tôn hãy dùng nhà giảng đường ấy trước tiên, rồi
các Sakya ở Kapilavatthu sẽ dùng sau, và như vậy
các vị Sakya ở Kapilavatthu sẽ hưởng hạnh phúc, an

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 86

lạc lâu dài.

Thế Tôn im lặng nhận lời. Các vị Sakya ở
Kapilavatthu, sau khi được biết Thế Tôn đã nhận lời,
từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía
hữu hướng về Ngài, rồi đi đến ngôi giảng đường, sau
khi đến, cho lấy nệm trải khắp giảng đường, sắp đặt
chỗ ngồi, đặt ghè nước, treo đèn dầu, rồi đi đến chỗ
Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng
một bên. Các Sakya ở Kapilavatthu đứng một bên,
bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, ngôi giảng đường đã được trải
nệm tất cả, các chỗ ngồi đã được sắp đặt, ghè nước
đã được đặt sẵn, đèn dầu đã được treo lên. Bạch Thế
Tôn, Thế Tôn hãy làm những gì Thế Tôn nghĩ là hợp
thời.

Rồi Thế Tôn đắp y, cầm y bát, cùng với chúng Tỷ-kheo Tăng đi đến giảng đường, sau khi đến Ngài rửa chân, bước vào ngôi giảng đường và ngồi xuống, dựa vào cột ở giữa, mặt hướng phía Đông. Chúng Tỷ-kheo Tăng, sau khi rửa chân, bước vào giảng đường, ngồi dựa vào bức tường phía Tây, mặt hướng về phía Đông, với Thế Tôn ngồi trước họ. Các Sakya ở thành Kapilavatthu cũng rửa chân, bước vào ngôi giảng đường, rồi ngồi xuống dựa vào bức tường phía

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  87

Đông, mặt hướng phía Tây, với Thế Tôn ngồi trước
mặt. Rồi Thế Tôn cho đến quá nửa đêm, thuyết pháp,
khai thị, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan
hỷ các Sakya ở Kapilavatthu, rồi nói với Tôn giả
Ananda:

– Này Ananda, hãy giảng hữu học đạo cho các Sakya ở Kapilavatthu, Ta bị đau lưng. Ta sẽ nằm nghỉ.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế
Tôn trải đại y gấp bốn lại, nằm xuống phía bên hông
bên hữu như dáng nằm con sư tử chân gác trên chân
với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng niệm đến lúc
ngồi dậy lại.

Rồi Tôn giả Ananda nói với Sakya Mahanama:

– Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử:

 Thành tựu giới hạnh,
 Hộ trì các căn,
 Biết tiết độ trong ăn uống,
 Chú tâm cảnh giác,

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 88

 Thành tựu bảy diệu pháp,
 Hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng
thượng tâm, chứng đắc không khó
khăn, chứng đắc không mệt nhọc,
chứng đắc không phí sức.
 Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử
thành tựu giới hạnh?

Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử có giới
hạnh, sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn
Patimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy
hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu học các
học pháp. Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ
tử thành tựu giới hạnh.

 Này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử hộ trì các căn?

Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử, khi mắt
thấy sắc, không nắm giữ tướng chung, không nắm
giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì vì nhãn căn
không được chế ngự, khiến tham ưu, các ác, bất thiện
pháp khởi lên, vị ấy tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ
trì nhãn căn, thực hành sự hộ trì nhãn căn.

Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị... thân cảm xúc... ý nhận thức các pháp, vị ấy

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    89

không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng
riêng. Những nguyên nhân gì vì ý căn không được
chế ngự, khiến tham ưu, các ác, bất thiện pháp khởi
lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thiệt
hành sự hộ trì ý căn. Này Mahanama, như vậy là vị
Thánh đệ tử hộ trì các căn.

 Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử biết tiết độ trong ăn uống?

Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử chơn
chánh giác sát, thọ dụng món ăn, không phải để vui
đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức,
không phải để tự làm đẹp mình, chỉ để thân này được
duy trì, được bảo dưỡng, khỏi bị gia hại, để chấp trì
Phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy ta diệt trừ các cảm
thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới; và ta
sẽ không phạm lỗi lầm, sống được an ổn". Này
Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử biết tiết độ
trong sự ăn uống.

 Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử chú tâm cảnh giác?

Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử ban ngày trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp, ban đêm trong canh một, trong khi đi kinh hành và trong khi

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    90

đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại
pháp, ban đêm trong canh giữa, vị này nằm xuống
phía hông bên phải, như dáng nằm con sư tử, chân
gác trên chân với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng
niệm đến lúc ngồi dậy lại. Ban đêm trong canh cuối,
khi đã thức dậy, trong khi đi kinh hành và trong khi
đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại
pháp. Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử chú
tâm cảnh giác.

 Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử thành tựu Bảy diệu pháp?

1. Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử có lòng
tin, có lòng tin ở sự giác ngộ của Như Lai: Ngài
là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân
Sư, Phật, Thế Tôn.
2. Vị này có lòng tàm, tự xấu hổ vì thân ác hạnh,
khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, tự xấu hổ vì thành tựu
ác, bất thiện pháp.
3. Vị này có lòng quý, tự sợ hãi vì thân ác hạnh,
khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, tự sợ hãi vì thành tựu
ác, bất thiện pháp.
4. Vị này là vị đa văn, nhớ nghĩ những điều đã

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   91

nghe, tích tụ những điều đã nghe. Những pháp
nào, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa,
có văn, nói lên phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ
thanh tịnh, những pháp như vậy, vị ấy nghe
nhiều, thọ trì, đọc tụng bằng lời, được ý suy tư,
được chánh kiến thể nhập.
5. Vị ấy sống tinh cần tinh tấn, trừ bỏ các pháp
bất thiện, thành tựu các thiện pháp, nỗ lực, kiên
trì, không từ bỏ gánh nặng đối với các thiện
pháp.
6. Vị ấy có niệm, thành tựu niệm tuệ tối thắng,
nhớ lại, nhớ lại nhiều lần những gì đã làm từ
lâu, đã nói từ lâu.
7. Vị ấy có trí tuệ, thành tựu trí tuệ về sanh diệt,
thành tựu Thánh thể nhập đưa đến chơn chánh
đoạn tận khổ đau.
Này Mahanama, như vậy vị Thánh đệ tử thành
tựu bảy diệu pháp.

 Và này, Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử
hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng
tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc
không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức?

 Ở đây, này Mahanama, (vị ấy) ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Sơ thiền, một trạng

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    92

thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ.
 Diệt tầm và tứ, vị ấy chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
 Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự
lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú,
vị ấy chứng và trú Thiền thứ ba.
 Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, vị
ấy chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc, xả niệm thanh tịnh.
Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử hiện
tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng
đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc,
chứng đắc không phí sức.

Này Mahanama, khi một vị Thánh đệ tử thành
tựu giới hạnh như vậy, hộ trì các căn như vậy, biết
tiết độ trong ăn uống như vậy, chú tâm cảnh giác như
vậy, đầy đủ bảy diệu pháp như vậy, hiện tại lạc trú
bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không
khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc
không phí sức như vậy, này Mahanama, vị Thánh
đệ tử ấy được gọi là đang đi trên con đường hữu
học, có trứng không bị hư hoại, có khả năng phá vỡ,
có khả năng giác ngộ, có khả năng chứng đạt vô
thượng an ổn khỏi các ách phược.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  93

Này Mahanama, ví như có tám, có mười hay có
mười hai trứng gà, được gà mái khéo ấp ngồi, khéo
ấp nóng, khéo ấp dưỡng; dầu cho con gà mái ấy
không khởi lên ý muốn: "Mong rằng, các con gà con
của ta, sau khi phá vỡ vỏ trứng với móng chân, hay
với mỏ của chúng, thoát ra ngoài một cách an toàn".
Những con gà con ấy, sau khi phá vỡ vỏ trứng với
móng chân hay mỏ của chúng, có thể thoát ra ngoài
một cách an toàn.

Cũng vậy, này Mahanama khi một vị Thánh đệ
tử, thành tựu giới hạnh như vậy, hộ trì các căn như
vậy, biết tiết độ trong ăn uống như vậy, chú tâm cảnh
giác như vậy, đầy đủ bảy diệu pháp như vậy, hiện tại
lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc
không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng
đắc không phí sức như vậy, này Mahanama, vị
Thánh đệ tử ấy được gọi là đang đi trên con đường
hữu học, có trứng không bị hư hoại, có khả năng phá
vỡ, có khả năng giác ngộ, có khả năng chứng đạt vô
thượng an ổn khỏi các ách phược.

 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử ấy, khi chứng
được vô thượng xả niệm thanh tịnh này, nhớ
đến các đời sống quá khứ sai biệt, như một đời,
hai đời... (như trên)... nhớ đến nhiều đời sống quá
khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   94

Đây là sự phá vỡ thứ nhất của con gà con ra khỏi
vỏ trứng.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử ấy, khi chứng
được vô thượng xả niệm thanh tịnh này, với thiên
nhãn thuần tịnh siêu nhân thấy sự sống chết của
chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người
hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người
may mắn kẻ bất hạnh.. (như trên)... đều do hạnh
nghiệp của chúng. Đây là sự phá vỡ thứ hai của
con gà con ra khỏi vỏ trứng.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử ấy, khi chứng
được vô thượng xả niệm thanh tịnh này, với sự
đoạn tận các lậu hoặc, tự mình ngay trong hiện tại
với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay
trong hiện tại, vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.
Đây là sự phá vỡ thứ ba của con gà con ra khỏi vỏ
trứng.
 Hạnh Đức:

 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào thành tựu
giới hạnh, như vậy thuộc về hạnh đức của vị
ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào hộ trì các
căn, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào có tiết độ
trong ăn uống, như vậy thuộc về hạnh đức của

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                      95

vị ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào chú tâm
cảnh giác, như vậy thuộc về hạnh đức của vị
ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào đầy đủ bảy
diệu pháp, như vậy thuộc về hạnh đức của vị
ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào hiện tại lạc
trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng
đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt
nhọc, chứng đắc không phí sức, như vậy thuộc
về hạnh đức của vị ấy.
 Trí Đức:

 Mahanama, vị Thánh đệ tử nào, nhớ đến các
đời sống quá khứ sai biệt, như một đời, hai
đời... (như trên)... cùng với các nét đại cương
và các chi tiết như vậy thuộc về trí đức của vị
ấy.
 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào với thiên
nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết
của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh
người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô
xấu, người may mắn kẻ bất hạnh... (như trên)...
đều do hạnh nghiệp của chúng, như vậy thuộc
về trí đức của vị ấy.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 96

 Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào với sự
đoạn tận các lậu hoặc, tự mình ngay trong hiện
tại với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú
ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ
giải thoát, như vậy thuộc về trí đức của vị ấy.
Như vậy, này Mahanama, vị Thánh đệ tử được
gọi là Minh cụ túc, Hạnh cụ túc, Minh Hạnh cụ
túc.

Này Mahanama, Phạm thiên Sanankumara (Thường Đồng Hình Phạm thiên) có nói bài kệ như sau:

Chúng sanh tin giai cấp
Vương tộc là tối thượng.
Vị minh hạnh cụ túc,
Tối thắng ở Nhơn Thiên.
Này Mahanama, bài kệ ấy được Phạm thiên
Sanankumara khéo hát, không phải vụng hát, khéo
nói, không phải vụng nói, có ý nghĩa, không phải vô
nghĩa, và được Thế Tôn ấn khả.
Rồi Thế Tôn ngồi dậy, nói với Tôn giả Ananda:

– Lành thay, lành thay Ananda! Thật lành thay, này Ananda, người đã giảng hữu học đạo cho các Sakka (Thích tử) ở Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  97

Tôn giả Ananda thuyết giảng như vậy, bậc Đạo Sư ấn khả. Các vị Sakka ở Kapilavatthu hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Ananda dạy.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                98

6      Kinh THÀNH TRÌ – Tăng III, 426

THÀNH TRÌ –Tăng III, 426

1. - Này các Tỷ-kheo, khi nào một thành trì biên địa của vua được khéo trang bị với bảy trang bị của một thành trì, và bốn loại đồ ăn có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức, thời này các Tỷ-kheo, thành trì biên địa ấy được gọi là không bị chinh phục bởi quân địch ở bên ngoài và kẻ đồng minh phản nghịch ở bên trong.

Thế nào là được khéo trang bị với bảy trang bị của một thành trì?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có một cột trụ đâm sâu vào đất, khéo đào sâu, không bị dao động, không bị lay chuyển. Với trang bị thành trì thứ nhất này là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có một đường thông hào sâu và rộng. Với trang bị thành trì thứ hai này là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                      99

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có một đường chạy vòng xung quanh vừa cao và vừa rộng. Với trang bị thành trì thứ ba này của một thành trì, là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có nhiều vũ khí được cất chứa như Salàkam (cung tên) và Jevanìyam (cây lao) với trang bị thành trì thứ tư này là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có nhiều quân đội đồn trú, như những người cưỡi voi, những người cưỡi ngựa, những người cưỡi xe, những người cầm cung, những người cầm cờ, các quan lo chỗ ở, các lính lo vấn đề lương thực, những người con vua dõng mãnh, những bộ đội xung kích, đội voi lớn, các dũng sĩ, các binh sĩ mặc áo giáp, những người con của các nô tỳ. Với trang bị thành trì thứ năm này là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

7. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua, có người giữ cửa thành là người hiền trí,

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    100

thông minh, có trí, ngăn chặn những người lạ mặt,
cho vào những người quen biết. Với sự trang bị thành
trì thứ sáu này là thành trì biên địa của vua được khéo
trang bị, để bảo vệ những người ở trong thành và để
chống cự những người bên ngoài.

8. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có bức thành vừa cao vừa rộng, ngoài mặt
có trét vôi hồ. Với sự trang bị thành trì thứ bảy này
là thành trì biên địa của vua được khéo trang bị, để
bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự
những người bên ngoài.

Với bảy loại trang bị thành trì này, thành trì được xem là được khéo trang bị.

Thế nào là bốn loại đồ ăn có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức?

9. Ở đây, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có nhiều cỏ, củi, nước được tích trữ để
những người ở trong thành được an vui, khỏi sự lo
ngại, được lạc trú và để chống cự những người bên
ngoài.

10. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có cất chứa nhiều lúa và lùa mì để những

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     101

người ở trong thành được an vui, khỏi sự lo ngại, được lạc trú và để chống cự những người bên ngoài.

11. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có cất chứa nhiều mè, đậu, các loại giả đậu
và ngũ cốc để những người ở trong thành... để chống
cự những người bên ngoài.

12. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có cất chứa nhiều dược phẩm, như thục tô, sanh tô, dầu, mật, đường bánh, muối để những người ở trong thành... để chống cự những người bên ngoài.

Bốn loại đồ ăn này, có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức.

Khi nào, này các Tỷ-kheo, một thành trì biên địa của vua, được khéo trang bị với bảy món trang bị này của một thành trì và bốn loại đồ ăn có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức, thời này các Tỷ-kheo, thành trì biên địa ấy được gọi là không bị chinh phục với quân địch ở bên ngoài và kẻ đồng minh phản nghịch ở bên trong.

 Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi nào Thánh đệ tử
thành tựu với bảy diệu pháp và bốn Thiền thuộc
tăng thượng tâm, hiện tại lạc trú, có được không
khó khăn, có được không mệt nhọc, có được

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    102

không phí sức, thời này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử này được gọi là không bị Ma chinh phục, không bị ác chinh phục.

Vị ấy thành tựu bảy pháp gì?

13. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có một cột trụ đâm sâu vào đất, khéo đóng,
không bị dao động, không bị lay chuyển để bảo vệ
những người ở trong thành và để chống cự những
người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử có lòng tin, tin tưởng ở sự giác ngộ của Như Lai: "Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn". Với lòng tin làm cột trụ, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập thiện, từ bỏ có tội, tu tập không có tội, gìn giữ tự thân thanh tịnh. Với diệu pháp thứ nhất này, vị ấy được thành tựu.

14. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có một con đường thông hào, vừa sâu và
rộng để bảo vệ những người ở trong thành và để
chống cự những người bên ngoài.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                       103

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử có lòng xấu
hổ. Vị ấy xấu hổ vì thân làm ác, vì miệng nói ác, vì
ý nghĩ ác. Vị ấy xấu hổ vì thân làm ác, vì miệng nói
ác, vì ý nghĩ ác. Vị ấy xấu hổ vì bị rơi vào các ác, bất
thiện pháp. Lấy xấu hổ làm con đường thông hào,
này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập
thiện, từ bỏ có tội, tu tập không tội, gìn giữ tự thân
thanh tịnh. Với diệu pháp thứ hai này, vị ấy được
thành tựu.

15. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có một con đường vòng chung quanh, vừa
cao vừa rộng để bảo vệ những người ở trong thành
và để chống cự những người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử có lòng sợ
hãi, sợ hãi vì thân làm ác, vì miệng nói ác, vì ý nghĩ
ác. Vị ấy sợ hãi vì bị rơi vào các ác, bất thiện pháp.
Lấy sợ hãi làm con đường đi vòng xung quanh,
này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập
thiện, từ bỏ có tội, tu tập không tội, gìn giữ tự thân
thanh tịnh. Với diệu pháp thứ ba này, vị ấy được
thành tựu.

16. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có nhiều vũ khí được cất chứa, như cung tên
và cây lao để bảo vệ những người ở trong thành và
để chống cự những người bên ngoài.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                      104

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử là người nghe nhiều, thọ trì điều đã được nghe, cất chứa điều đã được nghe. Những pháp nào, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, nói lên Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh. Các pháp như vậy được nghe nhiều, được thọ trì, được đọc cho thành thục, được ý khéo tùy quán, được khéo thể nhập với tri kiến. Lấy nghe nhiều làm vũ khí, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập thiện, từ bỏ có tội, tu tập không tội, gìn giữ tự thân thanh tịnh. Với diệu pháp thứ tư này, vị ấy được thành tựu.

17. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có nhiều quân đội đồn trú, như những người cưỡi voi, những người cưỡi ngựa, những người cưỡi xe, những người cầm cung, những người cầm cờ, những quan lo chỗ ở, các lính lo vấn đề lương thực, những người con vua dõng mãnh, những bộ đội xung kích, đội voi lớn, các dũng sĩ, các binh sĩ mặc áo giáp, những con của nô tỳ, để bảo vệ những người ở trong thành và để chống cự những người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử sống tinh cần tinh tấn để đoạn tận các pháp bất thiện, để đầy đủ các pháp thiện, nỗ lực, kiên trì, không từ bỏ gánh nặng trong các thiện pháp. Lấy tinh tấn làm quân đội, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử sống có chánh

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                      105

niệm thành tựu tối thắng niệm tuệ, nhớ đến và tùy
niệm việc làm đã lâu ngày. Với niệm làm người giữ
cửa thành, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất
thiện, tu tập thiện pháp, từ bỏ có tội, tu tập không tội,
gìn giữ tự thân thanh tịnh. Với diệu pháp thứ sáu này,
vị ấy được thành tựu.

18. Ví như, này các Tỷ kheo, trong thành trì biên địa
của vua có người giữ cửa thành là người hiền trí
thông minh, có trí, ngăn chặn những người lạ mặt,
cho vào những người quen biết để bảo vệ những
người ở trong thành và để chống cự những người ở
bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ kheo, Thánh đệ tử sống có
chánh niệm, thành tựu tối thắng niệm tuệ, nhớ đến
và tùy niệm việc làm đã lâu ngày, lời nói đã lâu ngày.
Với niệm làm người giữ cửa thành, này các Tỷ
kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập thiện pháp,
từ bỏ có tội, tu tập không tội, gìn giữ tự thân thanh
tịnh. Với diệu pháp thứ sáu này, vị ấy được thành
tựu.

19. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có bức thành vừa cao vừa rộng, ngoài mặt
trét vôi hồ để bảo vệ những người ở trong thành và
để chống cự những người bên ngoài.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                       106

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử có trí tuệ, thành tựu trí tuệ về sanh diệt, với sự Thánh thể nhập vào con đường đưa đến đoạn tận khổ đau. Với trí tuệ làm lớp vôi hồ trét bên ngoài, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử từ bỏ bất thiện, tu tập thiện, từ bỏ có tội, tu tập không tội, gìn giữ tự thân thanh tịnh. Với diệu pháp thứ bảy này, vị ấy được thành tựu.

Với bảy diệu pháp này, vị ấy thành tựu.

Thế nào là bốn Thiền thuộc tăng thượng tâm, hiện tại lạc trú, có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức?

20. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có nhiều cỏ, củi, nước được tích trữ để
những người ở trong thành được an vui, khỏi sự lo
ngại, được lạc trú và để chống những người bên
ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử ly dục, ly
pháp bất thiện, chứng đạt và an trú sơ Thiền, một
trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ để tự
mình được an vui, khỏi sự lo ngại, được lạc trú và
để bước vào Niết-bàn.

21. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa của vua có cất chứa nhiều lúa và lúa mì để những

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                      107

người ở trong thành được an vui, khỏi sự lo ngại, được lạc trú để chống cự những người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử, do tịnh chỉ tầm và tứ, chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm, để tự mình được an vui, không phải lo ngại, được lạc trú và để bước vào Niết-bàn.

22. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có cất chứa nhiều mè, đậu, các loại giả đậu
và ngũ cốc để những người trong thành được an vui,
khỏi sự lo ngại, được lạc trú và để chống cự những
người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử, do ly hỷ trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng đạt và an trú Thiền thứ ba để tự mình được an vui, khỏi phải lo ngại, được lạc trú và để bước vào Niết-bàn.

23. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong thành trì biên địa
của vua có nhiều dược phẩm được cất chứa ví như
thục tô, dầu, mật, đường bánh, muối để những người
trong thành được an vui, người bên ngoài.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử, do đoạn lạc, do đoạn khổ, chấm dứt hỷ ưu đã cảm thọ từ

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   108

trước, chứng đạt và an trú Thiền thứ tư, không khổ
không lạc, xả niệm thanh tịnh, để tự mình được an
vui, khỏi sự lo ngại, được lạc trú và để bước vào
Niết-bàn.

Bốn Thiền này thuộc tăng thượng tâm, hiện tại lạc trú, có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức.

Này các Tỷ-kheo, khi nào Thánh đệ tử thành tựu bảy
diệu pháp này và bốn Thiền này, thuộc tăng thượng
tâm, hiện tại lạc trú, có được không khó khăn, có
được không mệt nhọc, có được không phí sức, này
các Tỷ-kheo, đây gọi là Thánh đệ tử không bị ma
chinh phục, không bị ác chinh phục.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                109

7      Kinh SÁU SANH LOẠI – Tăng III, 169

SÁU SANH LOẠI –Tăng III, 169

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Ràijagaha (Vương Xá),
tại núi Gijjhakùta (Linh Thứu). Rồi Tôn giả Ànanda
đi đến Thế Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả
Ànanda bạch Thế Tôn:
2. - Bạch Thế Tôn, Tôn giả Pùrana Kassapa trình bày
sáu sanh loại: sanh loại đen, sanh loại xanh, sanh loại
đỏ, sanh loại vàng, sanh loại trắng, sanh loại hết sức
trắng.
Ở đây, bạch Thế Tôn, đây là loại sanh đen do Pùrana
Kassapa trình bày: "Kẻ giết cừu, kẻ giết heo, kẻ giết
chim, kẻ săn thú, kẻ hung bạo, người đánh cá, kẻ ăn
trộm, kẻ ăn trộm giết người, kẻ ngục tốt và những
người khác theo nghề tàn ác". Ở đây, bạch Thế Tôn,
đây là các sanh loại xanh do Pùrana Kassapa trình
bày: "Các Tỷ-kheo sống như cỏ gai đâm bên hông,
và tất cả những ai khác chủ trương nghiệp nhân luận,
nghiệp quả luận". Ở đây, bạch Thế Tôn, đây là các
sanh loại đỏ do Pùrana Kassapa trình bày: "Các Ni-
kiền-tử và những kẻ mặc một tấm vải". Ở đây, bạch

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     110

Thế Tôn, là các sanh loại vàng do Pùrana Kassapa
trình bày: "Các gia chủ và đệ tử những người ở trần
truồng". Ở đây, bạch Thế Tôn, đây là các sanh loại
trắng do Pùrana Kassapa trình bày: "Các tà mạng
ngoại đạo và đệ tử của họ". Ở đây, bạch Thế Tôn,
đây là các sanh loại hết sức trắng do Pùrana Kassapa
trình bày: "Nanda Vaccha, Kisa Sankicca và
Makkhali Gosàla". Bạch Thế Tôn, sáu sanh loại này
do Pùrana Kassapa trình bày.
3. - Này Ànanda, có phải toàn thế giới đều đồng ý
chấp nhận sự trình bày thành sáu sanh loại này của
Pùrana Kassapa không?
- Thưa không, bạch Thế Tôn.
- Ví như này Ànanda, một người nghèo khổ, không
có sở hữu, sống túng thiếu, dầu miễn cưỡng, không
muốn, người ta quăng cho người ấy một miếng thịt
và nói: "Hãy ăn miếng thịt này, này Người kia, và trả
tiền luôn". Cũng vậy, này Ànanda là lời tuyên bố của
Pùrana Kassapa về sáu sanh loại này cho những Sa-
môn, Bà-la-môn ấy, không được họ đồng ý, như bởi
một kẻ ngu si, không thông minh, không biết thích
ứng, bất thiện.
Này Ànanda, Ta tuyên bố có sáu sanh loại, hãy nghe
và khéo tác ý, Ta sẽ nói:
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   111

Tôn giả Ànanda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như
sau:
4. - Này Ànanda, thế nào là sáu sanh loại?
Ở đây, này Ànanda,
- Có một số sanh loại đen, sanh ra các pháp đen.
- Có một số sanh loại đen sanh ra pháp trắng.
- Có một số sanh loại đen sanh ra Niết-bàn,
không đen không trắng.
- Có một số sanh loại trắng sanh ra pháp đen.
- Có một số sanh loại trắng sanh ra pháp trắng.
- Có một số sanh loại trắng sanh ra Niết-bàn,
không đen không trắng.
Và này, Ànanda, thế nào là một số sanh loại đen sanh
ra pháp đen?
5. Ở đây, này Ànanda, có một số người sanh ra trong
gia đình thấp kém, gia đình người đổ phân hay gia
đình người thợ săn, hay gia đình người đan tre, hay
gia đình người đóng xe, hay gia đình người quét rác,
hay trong gia đình một người nghèo khổ, khó tìm
được đồ ăn uống để sống, khó tìm cho được đồ ăn đồ
mặc. Và người ấy xấu xí, khó nhìn, lùn thấp, nhiều
bệnh hoạn, đui một mắt, tàn tật, còm, què, hay đi
khấp khểnh, không có được đồ ăn, đồ uống, đồ mặc,
xe cộ, vòng hoa, hương, phấn sáp, chỗ nằm, chỗ ở và

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  112

đèn. Người ấy làm ác hạnh về thân, làm ác hạnh về
lời, làm ác hạnh về ý. Người ấy do làm ác hạnh về
thân, về lời, về ý, sau khi thân hoại mạng chung sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Như vậy, này
Ànanda, là hạng sanh loại đen sanh ra pháp đen.
Và này Ànanda, thế nào là hạng sanh loại đen sanh
ra pháp trắng?
6. Ở đây, này Ànanda, có hạng người sanh ra trong
gia đình thấp kém... chỗ nằm, chỗ ở và đèn. Người
ấy làm thiện hạnh về thân, làm thiện hạnh về lời, làm
thiện hạnh về ý. Người ấy do làm thiện hạnh về thân,
về lời, về ý, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào
cõi lành, Thiên giới, thế giới này. Như vậy, này
Ànanda, là hạng sanh loại đen sanh ra pháp trắng.
Và này Ànanda, thế nào là hạng sanh loại đen sanh
ra Niết-bàn, không đen không trắng?
7. Ở đây, này Ànanda, có hạng người sanh ra trong
gia đình thấp kém... và người ấy xấu xí, khó nhìn,
lùn thấp. Người ấy, sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà
sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vị
ấy xuất gia như vậy, sau khi đoạn tận năm triền cái,
làm cho muội lược các kiết sử về tâm với trí tuệ, trú
tâm trên Bốn niệm xứ, như thật tu tập Bảy giác chi,
sanh ra Niết-bàn không đen không trắng. Như vậy,
này Ànanda là hạng sanh loại đen sanh ra Niết-bàn,
không đen không trắng.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   113

Và này Ànanda, thế nào là sanh loại trắng sanh ra
pháp đen?
8. Ở đây, này Ànanda, có hạng người sanh ra trong
gia đình cao quý, trong gia đình Sát-đế-ly đại phú,
hay trong gia đình Bà-la-môn đại phú, hay trong gia
đình gia chủ đại phú, phú hào, có tiền của lớn, tài sản
lớn, có nhiều vàng bạc, có nhiều tài sản, vật dụng,
nhiều tiền của, ngũ cốc. Người ấy lại đẹp trai, dễ
nhìn, dễ thương, với màu da tuyệt đẹp, mỹ miều.
Người ấy lại được ăn đồ ăn, đồ uống, áo mặc, xe cộ,
vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, chỗ nằm, chỗ trú,
đèn đuốc. Người ấy làm ác hạnh về thân, làm ác hạnh
về lời, làm ác hạnh về ý. Người ấy do làm ác hạnh
về thân, do làm ác hạnh về lời, do làm ác hạnh về ý,
sau khi thân hoại mạng chung sanh, sanh vào cõi dữ,
ác thú, đạo xứ, địa ngục. Như vậy, này Ànanda, là
hạng sanh loại trắng sanh ra pháp đen.
Và này Ànanda, thế nào là hạng sanh loại trắng sanh
ra pháp trắng?
9. Ở đây, này Ànanda, có hạng người sanh ra trong
gia đình cao quý, trong gia đình Sát-đế-ly đại phú...
chỗ trú, đèn đuốc. Người ấy làm thiện hạnh về thân,
làm thiện hạnh về lời, làm thiện hạnh về ý. Người ấy
do làm thiện hạnh về thân, do làm thiện hạnh về lời,
do làm thiện hạnh về ý, sau khi thân hoại mạng
chung sanh lên thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     114

Như vậy, này Ànanda, là hạng sanh loại trắng sanh
ra pháp trắng.
Và này Ànanda, thế nào là hạng sanh loại trắng sanh
ra Niết-bàn, không đen không trắng?
10. Ở đây, này Ànanda, có hạng người sanh ra trong
gia đình cao quý, trong gia đình Sát-đế-lỵ đại phú...
chỗ trú, đèn đuốc. Vị ấy, sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp
áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia
đình. Vị ấy xuất gia như vậy, sau khi đoạn tận năm
triền cái, làm cho muội lược các kiết sử về tâm với
trí tuệ, trú tâm trên Bốn niệm xứ, như thật tu tập Bảy
giác chi, sanh ra Niết-bàn không đen không trắng.
Như vậy, này Ànanda là hạng sanh loại trắng sanh ra
Niết-bàn, không đen không trắng.
Này Ànanda, đây là sáu sanh loại.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    115

8      Kinh SANDAKA – 76 Trung II, 377

KINH SANDAKA (Sandaka suttam) – Bài kinh số 76 – Trung II, 377

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Kosambi (Kiều-thưởng-
di), tại tu viện Ghosita (Cù-sư-la). Lúc bấy giờ, du sĩ
Sandaka trú ở hang Pilakka với đại chúng du sĩ,
khoảng độ năm trăm du sĩ. Rồi Tôn giả Ananda, vào
buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, và nói với
các Tỷ-kheo:

– Chư Hiền, chúng ta                hãy    đi   đến Devakatasobbha để xem hang.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Ananda. Rồi Tôn giả Ananda với một số đông Tỷ-kheo đi đến Devakatasobbha. Lúc bấy giờ, du sĩ Sandaka ngồi với đại chúng du sĩ đang lớn tiếng, cao tiếng, to tiếng bàn luận nhiều vấn đề phù phiếm như câu chuyện về vua chúa, câu chuyện về ăn trộm, câu chuyện về đại

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     116

thần, câu chuyện về binh lính, các câu chuyện hãi
hùng, câu chuyện về chiến tranh, câu chuyện về đồ
ăn, câu chuyện về đồ uống, câu chuyện về đồ mặc,
câu chuyện về giường nằm, câu chuyện về vòng hoa,
câu chuyện về hương liệu, câu chuyện về bà con, câu
chuyện về xe cộ, câu chuyện về làng xóm, câu
chuyện về thị trấn, câu chuyện về thành phố, câu
chuyện về quốc độ, câu chuyện về đàn bà, câu
chuyện về vị anh hùng, câu chuyện bên lề đường, câu
chuyện tại chỗ lấy nước, câu chuyện về người đã
chết, các câu chuyện tạp thoại, câu chuyện về hiện
trạng của thế giới, hiện trạng của đại dương, câu
chuyện về hiện hữu và không hiện hữu. Du sĩ
Sandaka thấy Tôn giả Ananda từ xa đi đến, thấy vậy
liền khuyến cáo chúng của mình:

– Các Tôn giả hãy nhỏ tiếng! Các Tôn giả hãy
lặng tiếng! Nay đệ tử của Sa-môn Gotama, Sa-môn
Ananda đang đến. Khi nào các đệ tử của Sa-môn
Gotama trú ở Kosambi, thời Sa-môn Ananda này là
một vị trong những vị ấy. Các Tôn giả ấy ưa mến
trầm lặng, tu tập trong trầm lặng, tán thán trầm lặng,
nếu biết chúng này trầm lặng, có thể ghé tại đây.

Rồi các du sĩ ấy đều im lặng. Tôn giả Ananda đến chỗ du sĩ Sandaka. Du sĩ Sandaka thưa với Tôn giả Ananda:

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    117

– Hãy đến, Tôn giả Ananda! Thiện lai, Tôn giả
Ananda! Đã lâu Tôn giả Ananda mới tạo cơ hội này,
nghĩa là đến đây. Tôn giả Ananda hãy ngồi, đây là
chỗ ngồi đã soạn sẵn.

Tôn giả Ananda ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Du
sĩ Sandaka lấy một ghế thấp khác rồi ngồi xuống một
bên. Tôn giả Ananda nói với du sĩ Sandaka đang ngồi
một bên:

– Này Sandaka, nay các vị hội họp nhau ở đây, đang bàn vấn đề gì? Và câu chuyện gì giữa các vị bị gián đoạn?

– Tôn giả Ananda, hãy gác một bên vấn đề
chúng tôi đang hội họp bàn luận. Lát nữa Tôn giả
Ananda nghe lại cũng không khó khăn gì. Lành thay,
nếu được Tôn giả Ananda thuyết cho pháp thoại vị
Đạo sư của mình.

– Vậy này Sandaka, hãy nghe và khéo tác ý, tôi sẽ giảng:

– Thưa vâng, Tôn giả.

Du sĩ Sandaka vâng đáp Tôn giả Ananda. Tôn giả Ananda nói như sau:

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                 118

– Này Sandaka, bốn pháp phi phạm hạnh trú
này, do Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, Bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và bốn pháp bất
an phạm hạnh cũng được tuyên bố. Ở đây, người có
trí không thể tự mình sống Phạm hạnh và nếu sống,
thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và
(chí) thiện.

 Tôn giả Ananda, bốn pháp phi phạm hạnh trú do
Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí
không thể tự mình sống Phạm hạnh, và nếu sống,
thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và
(chí) thiện; bốn pháp phi phạm hạnh trú ấy là gì?

– Ở đây, này Sandaka, có vị Đạo sư có thuyết lý như sau, có quan điểm như sau: "Không có bố thí, không có lễ hy sinh, không có tế tự, không có quả dị thục các nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời khác, không có mẹ, không có cha, không có loại hóa sanh, ở đời không có những vị Sa-môn, Bà-la- môn chánh hướng, chánh hạnh, sau khi đã tự mình giác ngộ với thắng trí tuyên bố về đời này và đời sau. Con người này do bốn đại họp thành, khi mệnh chung, địa đại quy nhập địa giới, thủy đại quy nhập thủy giới, hỏa đại quy nhập hỏa giới, phong đại quy nhập phong giới, các căn nhập vào hư không. (Bốn)

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    119

người, gánh quan tài với người nằm trong quan tài là
năm gánh người chết mang đi, đến chỗ hỏa tảng và
thốt ra những lời kể lể, đặc tánh của người chết. Các
xương thành màu xám như chim bồ câu, và những
vật cúng dường trở thành tro bụi. Chỉ có người ngu
mới tán dương bố thí, lời nói của họ trống không, giả
dối, vô ích khi họ chấp thuyết "có sự hiện hữu
(Atthikavada)". Kẻ ngu cũng như người trí, sau khi
thân hoại mạng chung sẽ đoạn diệt, tiêu thất, không
còn tồn tại sau khi chết".

 Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau: "Vị Tôn sư này, thuyết lý như vầy, quan điểm như vầy: "Không có bố thí, không có lễ hy sinh... (như trên)... Không còn tồn tại sau khi chết". Nếu vị Tôn sư này nói đúng sự thật, thời cái gì đã làm ở đây không phải ta làm, cái gì được sống ở đây không phải ta sống, nhưng cả hai chúng ta ở đây đều đồng đẳng khi chứng Sa-môn quả, và ta không có nói: "Cả hai chúng ta, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị đoạn diệt, tiêu thất, sẽ không hiện hữu sau khi chết". Thật sự là quá độ hạnh lõa thể, trọc đầu, tinh tấn ngồi chỏ hỏ, nhổ lông tóc của vị Tôn sư này; trong khi ta sống trong gia đình được con cái bao bọc đoanh vây, thọ dụng chiên-đàn Kasi, mang dùng vòng hoa, hương liệu phấn sáp, hưởng thọ vàng bạc, và trong đời sau ta sẽ đồng đẳng

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    120

với vị Tôn sư này về chỗ thọ sanh. Như vậy, ta biết
gì, thấy gì mà ta sẽ sống Phạm hạnh dưới vị Đạo
sư này?" Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú
này, yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

 Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ
nhất, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố và ở đây
người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy,
và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo,
pháp và (chí) thiện.

Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Đạo sư có thuyết lý như sau, có quan điểm như sau: "Tự làm hay khiến người làm, chém giết hay khiến người chém giết, đốt nấu hay khiến người đốt nấu, gây phiền muộn, hay khiến người gây phiền muộn, gây áo não hay khiến người gây áo não, tự mình gây sợ hãi hay khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của không cho, phá cửa nhà mà vào, cướp đoạt, đánh cướp một nhà lẻ loi, chận đường cướp giựt, tư thông vợ người, nói láo, hành động như vậy không có tội ác. Nếu lấy một bánh xe sắc bén giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất này, làm thành một đống thịt, thành một chồng thịt, cũng không vì vậy mà có tội ác, gây ra tội ác. Nếu đi trên bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến người chém giết, đốt

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   121

nấu, khiến người đốt nấu, cũng không vì vậy có tội ác, gây ra tội ác. Nếu đi trên bờ phía Bắc sông Hằng bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người tế lễ, cũng không vì vậy có phước báo, tạo nên phước báo. Bố thí, tự điều phục, tự chế ngự, nói thật không có công đức, không tạo nên công đức".

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau:
"Vị Tôn sư này, có thuyết lý như vầy, có quan điểm
như vầy: "Tự làm, khiến người làm... (như trên)...
không tạo nên công đức". Nếu vị Tôn sư này nói
đúng sự thật, thời cái gì đã làm ở đây không phải ta
làm, cái gì được sống ở đây không phải ta sống;
nhưng cả hai chúng ta ở đây đều đồng đẳng khi
chứng Sa-môn quả, và ta không có nói: "Hành động
cả hai (chúng ta) không tạo ra tội ác". Thật sự là quá
độ... (như trên)... mà ta sẽ sống Phạm hạnh dưới vị
Đạo sư này?" Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú
này, yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

 Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ
hai, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác đã tuyên bố và ở đây
người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy,
và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo,
pháp và (chí) thiện.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    122

Lại nữa, này Sandaka, ở đây, có vị Đạo sư có thuyết lý như vậy, có quan điểm như vầy: "Không có nhân, không có duyên, các loài hữu tình bị nhiễm ô; không có nhân, không có duyên, các loài hữu tình sẽ bị nhiễm ô. Không có nhân, không có duyên, các loài hữu tình được thanh tịnh, không nhân không duyên, các loài hữu tình sẽ được thanh tịnh. Không có lực, không có tinh tấn, không có nhân lực, không có cố gắng của người. Tất cả loài hữu tình, tất cả chúng sanh, tất cả sanh loại, tất cả sinh mạng đều không tự tại, không lực, không tinh tấn. Họ bị dắt dẫn chi phối bởi định mệnh, bởi sự trùng hợp, bởi tự tánh. Họ hưởng thọ khổ lạc, y theo sáu sanh loại".

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau:
"Vị Tôn sư này có thuyết lý như vầy, có quan điểm
như vầy: "Không có nhân, không có duyên... (như
trên)... họ hưởng thọ khổ lạc, y theo sáu sanh loại".
Nếu vị Tôn sư này nói đúng sự thật, thời cái gì đã
làm ở đây không phải ta làm, cái gì được sống ở đây
không phải ta sống, nhưng cả hai chúng ta ở đây đều
đồng đẳng khi chứng Sa-môn quả, và ta không có
nói: "Cả hai chúng tôi, không có nhân, không có
duyên sẽ được thanh tịnh". Thật sự là quá độ... (như
trên)... mà ta sẽ sống theo hạnh ấy dưới vị Đạo sư
này?" Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú này, yểm
ly hạnh ấy và bỏ đi.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    123

 Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ
ba, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây
người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy,
và nếu sống thời không thể thành đạt (chánh) đạo,
pháp và (chí) thiện.

Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Đạo sư có thuyết lý như vầy, có quan điểm như vầy: "Có bảy thân này không bị làm ra, không làm ra, không bị sáng tạo, không sáng tạo, không sanh sản, thường tại như đảnh núi, đứng thẳng như trụ đá. Chúng bất động, không chuyển biến, không xâm hại nhau. Chúng không thể ảnh hưởng đến lạc hay khổ với nhau, hoặc cả khổ và lạc. Thế nào là bảy? Địa thân, thủy thân, hỏa thân, phong thân, khổ, lạc, và thứ bảy là mạn. Bảy thân này không bị làm ra, không làm ra, không bị sáng tạo, không sáng tạo, không sanh sản, thường tại như đỉnh núi, đứng thẳng như trụ đá. Chúng bất động, không chuyển biến, không xâm hại nhau. Chúng không thể ảnh hưởng đến lạc hay khổ với nhau, hoặc cả khổ và lạc. Ở đây, không có người giết hại hoặc người bị giết hại, người nghe hoặc người nói, người biết hoặc người khiến cho biết, khi có một ai dùng lưỡi kiếm sắc bén chém đầu, thời không ai tước đoạt sanh mạng của ai cả, lưỡi kiếm chỉ rơi vào giữa bảy thân mà thôi. Có tất cả là 14 trăm

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     124

ngàn chủng loại thác sanh, lại có thêm 60 một trăm và 6 một trăm. Có 5 một trăm loại nghiệp và có 5 nghiệp (theo 5 căn), lại có 3 nghiệp (về thân, khẩu, ý), lại có toàn nghiệp (thân và khẩu), bán nghiệp (ý), có 62 đạo, 62 trung kiếp, 6 giai cấp, 8 nhân địa; 4900 sanh nghiệp, 4900 kẻ du hành, 4900 chỗ ở của loài Naga, 2000 căn, 3000 cảnh địa ngục, 36 trần giới, 7 tưởng thai, 7 vô tưởng thai, 7 tiết thai (sanh từ đốt, hay ly hệ thai?) 7 loài Thiên, 7 loài Người, 7 loài Quỷ, 7 hồ nước, 7 pavutas (núi hay hồ nhỏ), 7000 pavutas, 700 papatas (vực thẳm), 7 mộng, 700 mộng có 8.400.000 đại kiếp, trong thời gian ấy kẻ ngu và người trí, sau khi lưu chuyển, luân hồi, sẽ trừ tận khổ đau. Không có lời nguyện: "Với giới này, với giới cấm này, với khổ hạnh này, hay với Phạm hạnh này, tôi sẽ làm cho chín muồi những nghiệp chưa được thuần thục, hoặc trừ diệt những nghiệp đã được thuần thục, bởi những nhẫn thọ liên tục không thể đo lường, khổ và lạc với những vật đo lường, trong luân hồi không có tăng giảm, không có cao thấp. Ví như cuộn chỉ được tung ra sẽ được kéo dài đến một mức độ nào đó. Cũng như vậy, kẻ ngu và người trí, sau khi lưu chuyển luân hồi sẽ chấm dứt khổ đau".

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau: "Vị Tôn sư này có lý thuyết như vầy, có quan điểm như vầy: "Có bảy thân này... (như trên)... sẽ

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     125

chấm dứt khổ đau". Nếu vị Tôn sư này nói đúng sự thật, thời cái gì đã làm ở đây không phải ta làm, cái gì được sống ở đây không phải ta sống, nhưng cả hai chúng ta ở đây đều đồng đẳng khi chứng Sa-môn quả, và ta không có nói: "Cả hai chúng tôi, sau khi lưu chuyển luân hồi sẽ chấm dứt khổ đau". Thật sự là quá độ hạnh lõa thể, trọc đầu, tinh tấn ngồi chỏ hỏ, nhổ lông tóc của vị Tôn sư này, trong khi ta sống trong gia đình, được con cái bao bọc đoanh vây, thọ dụng chiên-đàn Kasi, mang dùng vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, hưởng thọ vàng bạc, và trong đời sau ta sẽ đồng đẳng với vị Tôn sư này về chỗ thọ sanh. Như vậy ta biết gì, ta thấy gì mà ta sẽ sống theo hạnh ấy với vị Đạo sư này?" Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú này, yểm ly theo hạnh ấy và bỏ đi.

 Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ
tư, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A la
hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người
có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu
sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp,
và (chí) thiện.

Này Sandaka, bốn phi phạm hạnh trú này được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây, người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống, thời không

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     126

thể thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Ananda! Thật hy
hữu thay, Tôn giả Ananda! Bốn phi phạm hạnh trú
này đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bấc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố là phi phạm hạnh
trú, và ở đây, người có trí không thể tự mình sống
theo hạnh ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt
(chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

 Tôn giả Ananda, thế nào là bốn pháp bất an
phạm hạnh được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở
đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh
ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh)
đạo, pháp, và (chí) thiện?

 Ở đây, này Sandaka, có bậc Đạo sư nhứt thiết tri nhứt thiết kiến, tự xem đã chứng được tri kiến hoàn toàn: "Khi ta đi, ta đứng, ta ngủ và ta thức, tri, kiến được an trú ở trong ta, liên tục, không gián đoạn". Vị ấy đi vào một nhà trống, không nhận được đồ ăn khất thực, và con chó cắn vị ấy, vị ấy gặp voi dữ, gặp người dữ, gặp bò dữ, và vị ấy hỏi tên và họ một người đàn bà, một người đàn ông, và hỏi tên những con đường của làng, của trị trấn. Vị ấy được hỏi: "Sao như thế này?", và trả

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  127

lời: "Ta phải vào một nhà trống, do vậy ta đã vào;
ta phải không nhận được đồ ăn khất thực, do vậy
ta đã không nhận được đồ ăn khất thực. (Có
người) phải bị chó cắn, do vậy ta đã bị chó cắn.
(Có người) phải gặp voi dữ, do vậy ta đã gặp; phải
gặp ngựa dữ, do vậy ta đã gặp, phải gặp bò dữ, do
vậy ta đã gặp. Có người phải hỏi tên và họ một
người đàn bà, một người đàn ông, do vậy ta đã
hỏi. (Có người) phải hỏi tên những con đường của
làng, của thị trấn, do vậy ta đã hỏi".

 Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau:
"Vị Tôn sư này là nhất thiết tri, nhứt thiết kiến...
(như trên)... do vậy ta đã hỏi". Vị ấy sau khi biết:
"Hạnh này là bất an", nên yểm ly hạnh ấy và
bỏ đi.

Này Sandaka, đây là Bất an phạm hạnh thứ nhất,
được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí
không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống
thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí)
thiện.

 Lại nữa, này Sandaka, ở đây, có vị Đạo sư y cứ truyền thuyết, (xem) truyền thuyết là chân thật, vị này thuyết pháp theo truyền thuyết, theo tương

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    128

truyền và truyền thống, theo uy tín (Thánh) tạng.
Này Sandaka, nếu vị Đạo sư y cứ truyền thuyết,
xem truyền thuyết là chân thật, vị ấy (có phần)
khéo nhớ, (có phần) không khéo nhớ, (khi thì) như
thế này, (khi thì) như thế khác.

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư: "Vị Tôn sư này y cứ truyền thuyết, xem truyền thuyết là chơn thật, vị này thuyết pháp theo truyền thuyết, theo tương truyền và truyền thống, theo uy tín (Thánh) tạng. Nếu vị Đạo sư y cứ truyền thuyết, xem truyền thuyết là chơn thật, vị ấy (có phần) khéo nhớ, (có phần) không khéo nhớ, (khi thì) như thế này, (khi thì) như thế khác. Vị ấy sau khi biết: "Hạnh này là bất an", nên yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

Này Sandaka, đây là bất an phạm hạnh thứ hai,
được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí
không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống,
thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp, và (chí)
thiện.

 Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Đạo sư là nhà lý luận, là nhà suy luận. Do sự đả phá của lý luận và y cứ theo suy luận, vị này thuyết pháp theo nguyên tắc tự mình sáng tác. Này Sandaka, nếu vị

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    129

Đạo sư là nhà lý luận, là nhà suy luận, vị ấy (có phần) khéo lý luận, (có phần) không khéo lý luận, (khi thì) như thế này, (khi thì) như thế khác.

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy nghĩ: "Vị
Tôn sư này là nhà lý luận, là nhà suy luận. Do sự đả
phá của lý luận và y cứ theo suy luận, vị này thuyết
pháp theo nguyên tắc tự mình sáng tác. Nếu vị Đạo
sư là nhà lý luận, là nhà suy luận, vị ấy (có phần)
khéo lý luận, (có phần) không khéo lý luận, (khi thì)
như thế này, (khi thì) như thế khác. Vị ấy sau khi
biết: "Hạnh này là bất an" nên yểm ly hạnh ấy và bỏ
đi.

Này Sandaka đây là bất an phạm hạnh thứ ba,
được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí
không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống
thì không thể thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí)
thiện.

 Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Đạo sư là người
đần độn, là người ngu si. Vì đần độn ngu si, khi
được hỏi về vấn đề này, vấn đề khác, vị ấy dùng
những lời ngụy biện trườn uốn như con lươn:
"Theo tôi không phải như vậy, theo tôi không phải
như kia, theo tôi không khác như thế, theo tôi

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   130

không phải như thế, theo tôi không không phải như thế".

Ở đây, này Sandaka người có trí suy tư: "Vị
Tôn sư này là người đần độn, là người ngu si... (như
trên)... theo tôi không phải như thế". Vị ấy sau khi
biết: "Hạnh này là bất an", nên yểm ly hạnh ấy và bỏ
đi.

Này Sandaka, đây là bất an phạm hạnh thứ tư, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy và nếu sống thì không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện.

Này Sandaka, bốn bất an phạm hạnh này được
Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không
thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống thì
không thể thành đạt (chánh) lý, pháp và (chí)
thiện.

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Ananda! Thật hy
hữu thay, Tôn giả Ananda! Bốn pháp bất an phạm
hạnh này đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố là bất an
phạm hạnh, và ở đây người trí không thể tự mình
sống theo hạnh ấy, và nếu sống thì không thể thành

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   131

đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

 Thưa Tôn giả Ananda, vị Đạo sư ấy dạy những gì,
tuyên bố những gì, mà ở đây, người có trí có thể
tự mình sống Phạm hạnh, và khi sống, có thể
thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện?

– Ở đây, này Sandaka, Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thưởng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai sau khi riêng tự chứng ngộ với thượng trí... lại tuyên thuyết điều Ngài đã chứng ngộ... Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh. Người gia trưởng hay con người gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nghe pháp ấy... (như Kinh Kandaraka của tập này, tr. 20 – tr. 25). Sau khi trừ bỏ năm triền cái này, các pháp làm tâm cấu uế, làm trí tuệ trở thành yếu ớt vị ấy ly dục, ly bất thiện pháp, chứng đạt và an trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ.

Này Sandaka, nếu một đệ tử chứng được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một vị Đạo sư, thời ở đây người có trí có thể tự mình sống Phạm hạnh, và khi sống có thể thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

Lại nữa, này Sandaka, vị Tỷ-kheo diệt tầm và

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     132

tứ... Nhị thiền... Tam thiền... chứng đạt và an trú Tứ
thiền. Này Sandaka, nếu một đệ tử chiếm được ưu
thắng đặc thù như vậy dưới một Đạo sư... (như
trên)... (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện".

Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyễn, dễ sử dụng, vững chắc bất động như vậy, vị ấy, hướng tâm đến túc mạng trí. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời... như vậy, vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Này Sandaka, nếu một đệ tử chiếm được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một vị Đạo sư... (như trên)... (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không
cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử
dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm
đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Vị ấy với thiên
nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của
chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người hạ
liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may
mắn kẻ bất hạnh... đều do hạnh nghiệp của họ. Này
Sandaka nếu một đệ tử chứng được ưu thắng đặc thù
như vậy dưới một vị Đạo sư... (như trên)... (chánh)
đạo, pháp và (chí) thiện.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    133

Với tâm định tĩnh thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy như thật biết: "Đây là Khổ"... vị ấy như thật biết: "Đây là con đường đưa đến lậu hoặc diệt". Vị ấy do biết vậy, do thấy vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát". Vị ấy biết: "Sanh đã diệt, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa". Này Sandaka, nếu một đệ tử chứng được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một Đạo sư nào, thời ở đây người có trí có thể tự mình sống Phạm hạnh, và khi sống có thể thành đạt (chánh) đạo, pháp, và (chí) thiện.

 Nhưng, thưa Tôn giả Ananda, một Tỷ-kheo nào là
bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn,
các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống,
đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã
giải thoát nhờ chánh trí, vị Tỷ-kheo ấy có thể thọ
dụng các dục vọng không?

– Này Sandaka, vị Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                      134

tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, vị ấy không thể vi phạm năm điều:

 Vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể cố ý sát
hại mạng sống chúng sanh;
 Vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể lấy của
không cho, được gọi là ăn trộm;
 Vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể hành dâm
dục;
 Vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể cố ý nói
láo;
 Vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể hưởng thọ
các dục đối với các vật được tàng trữ như trước
khi còn tại gia.
Này Sandaka, một vị Tỷ-kheo nào là bậc A-la-
hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên
làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý
tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh
trí, vị ấy không có thể vi phạm năm điều này.
 Thưa Tôn giả Ananda, vị Tỷ-kheo nào là bậc A-
la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các
việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã
thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải
thoát nhờ chánh trí, khi vị ấy đi, đứng, ngủ và
thức, có phải tri kiến vị ấy được an trú một cách

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    135

liên tục, không gián đoạn: "Các lậu hoặc của ta đã được đoạn tận"?

– Này Sandaka, tôi sẽ cho Ông một ví dụ, nhờ
ví dụ ở đây, một số người có trí sẽ biết ý nghĩa câu
nói. Ví như, này Sandaka, một người tay chân bị
chặt; khi người ấy đi, đứng, ngủ và thức, tay chân bị
chặt một cách liên tục, không gián đoạn, và khi
người ấy suy tư về vấn đề này, người ấy biết: "Tay
chân của ta bị chặt".

Cũng vậy, này Sandaka, vị Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, khi vị ấy đi, đứng, ngủ và thức, các lậu hoặc được đoạn tận một cách liên tục, không gián đoạn, và khi vị ấy suy tư về vấn đề này, vị ấy biết: "Các lậu hoặc ta đã được đoạn tận".

– Nhưng thưa Tôn giả Ananda, có bao nhiêu vị lãnh đạo tối thắng trong pháp và luật này?

– Này Sandaka, không phải chỉ có một trăm, hai trăm, ba trăm, bốn trăm, năm trăm, mà còn nhiều vị lãnh đạo tối thắng hơn nữa trong pháp và luật này.

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Ananda! Thật hy

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     136

hữu thay, Tôn giả Ananda! Không có sự tự tán thán
pháp của mình, không có sự hủy báng pháp của
người khác, nhưng cả hai sự thuyết pháp với các
hành trì (ayatane) và rất nhiều vị lãnh đạo tối thắng
như vậy đã được thấy (ở đây). Còn các tà mạn ngoại
đạo này là những đứa con của người mẹ không con,
họ tự tán thán khen mình chê người, và họ chỉ có ba
vị lãnh đạo tối thắng, tức là Nanda Vaccha, Kisa
Sankicca và Makkhali Gosala.

Rồi du sĩ Sandaka nói với đồ chúng của mình:

– Chư Tôn giả, hãy đi và sống Phạm hạnh dưới Sa-môn Gotama, tuy rằng nay không có dễ gì cho chúng ta từ bỏ quyền lợi, tôn kính và danh tiếng.

Như vậy du sĩ Sandaka đã đưa đồ chúng của mình sống Phạm hạnh dưới Sa-môn Gotama.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   137

9     Kinh SÁU THANH TỊNH – 112 Trung III, 161

KINH SÁU THANH TỊNH (Chabbisodhana suttam) – Bài kinh số 112 – Trung III, 161

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, Jetavana, tại
tinh xá ông Anathapindika. Tại đấy, Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo, "Này các Tỷ-kheo". – "Thưa vâng, bạch
Thế Tôn". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế
Tôn nói như sau:

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo nói lên chánh trí (annam) như sau: "Ta tuệ tri như vầy: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa"". Này các Tỷ-kheo, lời nói của vị Tỷ-kheo ấy, không nên tán thán cũng không nên bác bỏ. Không tán thán, không bác bỏ, cần hỏi câu hỏi: "Này Hiền giả, có bốn hình thức tuyên bố này được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chân chánh nói lên. Thế nào là bốn? Cái gì được thấy được nói

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   138

lên như là được thấy. Cái gì được nghe được nói lên
là được nghe. Cái gì được cảm giác được nói lên như
là cảm giác. Cái gì được nhận thức được nói lên như
là được nhận thức. Bốn hình thức tuyên bố này, Này
Hiền giả, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chơn chánh nói lên.
Nhưng biết cái gì, thấy cái gì, đối với bốn hình thức
tuyên bố này, Tôn giả có thể nói là tâm của Tôn giả
được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có chấp
thủ?"

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo, các lậu hoặc đã
đoạn tận, tu hành thành mãn, những việc phải làm đã
làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt mục đích,
đã đoạn trừ hữu kiết sử, và đã được giải thoát nhờ
chánh trí, câu trả lời tùy pháp (anudhamma) của vị
ấy phải như sau: "Này chư Hiền, tôi không cảm
thấy luyến ái, không chống đối, độc lập, không
trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm
không có hạn chế, đối với những vật được thấy...
được nghe... được cảm giác... được nhận thức.
Chư Hiền, vì rằng tôi biết như vậy, thấy như vậy, đối
với bốn hình thức tuyên bố này, tôi có thể nói tâm tôi
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp
thủ".

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy cần phải được tán

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    139

thán, phải được tùy hỷ với lời nói: "Lành thay! Sau
khi tán thán, tùy hỷ với lời nói: "Lành thay, một câu
hỏi nữa cần phải được hỏi.: "Này Hiền giả, năm thủ
uẩn này được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chân chánh nói lên. Thế
nào là năm? Tức là sắc thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, thọ
thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Năm thủ uẩn
này, này Hiền giả, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến
Giả, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chân chánh
nói lên. Nhưng biết cái gì, thấy cái gì, đối với năm
thủ uẩn này, Tôn giả có thể nói tâm của Tôn giả
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp
thủ?"

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo các lậu hoặc đã đoạn tận, tu hành thành mãn, những việc phải làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt mục đích, đã đoạn trừ hữu kiết sử, và đã được giải thoát nhờ chánh trí, câu trả lời tùy pháp của vị ấy phải như sau: "Này chư Hiền, sau khi biết sắc này là vô lực, biến hoại, không an ổn, đối với những sắc là những chấp thủ phương tiện (upayupadana), là những tâm cố chấp, thiên chấp, tùy miên, đối với những sắc ấy, với sự đoạn tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri tâm tôi được giải thoát. Này chư Hiền, sau khi biết thọ này... Này chư Hiền, sau khi biết tưởng này.. Này chư Hiền, sau khi biết

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     140

hành này.. Này chư Hiền, sau khi biết thức này là vô
lực, biến hoại, không an ổn, đối với thức là những
chấp thủ phương tiện, là những tâm cố chấp, thiên
chấp, tùy miên. Đối với những thức ấy, với sự đoạn
tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri
tâm tôi được giải thoát. Chư Hiền, vì rằng tôi biết
như vậy, thấy như vậy, đối với năm thủ uẩn này, tôi
có thể nói tâm tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc,
không có chấp thủ".

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy cần phải được tán
thán, phải được tùy hỷ với lời nói: "Lành thay". Sau
khi tán thán, tùy hỷ với lời nói: "Lành thay", một câu
hỏi nữa cần phải được hỏi thêm: "Này Hiền giả, sáu
giới này được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chơn chánh nói lên. Thế
nào là sáu? Địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới,
không giới, thức giới. Sáu giới này, này Hiền giả,
được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác nói lên. Nhưng biết cái gì, thấy
cái gì với sáu giới này, Tôn giả có thể nói tâm của
Tôn giả được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có
chấp thủ?"

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo các lậu hoặc đã đoạn tận, tu hành thành mãn, những việc phải làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt mục đích,

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     141

đã đoạn trừ hữu kiết sử, và đã được giải thoát nhờ chánh trí, câu trả lời tùy pháp của vị ấy phải như sau: "Chư Hiền, tôi đã đi đến địa giới như là không phải tự ngã, và (đi đến) tự ngã như là không tùy thuộc địa giới. Đối với những pháp là những chấp thủ phương tiện tùy thuộc địa giới, là những tâm cố chấp, thiên chấp, tùy miên; đối với những pháp ấy, với sự đoạn tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri tâm tôi được giải thoát. Này chư Hiền, sau khi tôi đã đi đến thủy giới.. Này chư Hiền, sau khi tôi đã đi đến hỏa giới… Này chư Hiền, sau khi tôi đã đi đến phong giới... Này chư Hiền, sau khi tôi đã đi đến không giới... Này chư Hiền, sau khi tôi đã đi đến thức giới như là không phải tự ngã, và (đi đến) tự ngã như là không tùy thuộc thức giới. Đối với những pháp là những chấp thủ phương tiện tùy thuộc thức giới, là những tâm cố chấp, thiên chấp, tùy miên; đối với những pháp ấy, với sự đoạn tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri tâm tôi được giải thoát. Chư Hiền, vì rằng tôi biết như vậy, thấy như vậy, đối với sáu giới này, tôi có thể nói tâm tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ".

Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ấy cần phải được tán thán, cần phải được tùy hỷ với lời nói: "Lành thay". Sau khi tán thán tùy hỷ với lời nói: "Lành thay", một câu hỏi nữa cần phải được hỏi: "Này Hiền

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                      142

giả, sáu nội ngoại xứ này được Thế Tôn, bậc Tri Giả,
Kiến Giả bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chơn
chánh nói lên. Thế nào là sáu? Mắt và sắc, tai và
tiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, thân và xúc, ý và
pháp. Sáu nội ngoại xứ này, này Hiền giả, được Thế
Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác nói lên. Nhưng biết cái gì, thấy cái gì,
thấy cái gì đối với sáu nội ngoại xứ này, Tôn giả có
thể nói tâm của Tôn giả được giải thoát khỏi các lậu
hoặc, không có chấp thủ".

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo các lậu hoặc đã đoạn tận, tu hành thành mãn, những việc phải làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt mục đích, đã đoạn trừ hữu kiết sử, và đã được giải thoát nhờ chánh trí, câu trả lời tùy pháp của vị ấy phải như sau: "Chư Hiền, đối với mắt, đối với sắc, đối với nhãn thức, đối với những pháp được nhận thức bởi nhãn thức, phàm có dục gì, tham gì, hỷ gì, ái gì, phàm có những pháp chấp thủ phương tiện, những tâm cố chấp, thiên chấp, tùy miên. Đối với những pháp ấy, với sự đoạn tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri tâm tôi được giải thoát. Chư Hiền, vì rằng tôi biết như vậy, thấy như vậy, đối với sáu nội ngoại xứ này, tôi có thể nói tâm tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ. Chư Hiền, đối với tai, đối với tiếng, đối với nhĩ thức; chư Hiền, đối

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     143

với mũi, đối với hương, đối với tỷ thức; chư Hiền, đối với lưỡi, đối với vị, đối với thiệt thức; chư Hiền, đối với thân, đối với xúc, đối với thân thức; chư Hiền, đối với ý, đối với pháp, đối với ý thức, đối với các pháp được nhận thức bởi ý thức, phàm có dục gì, tham gì, hỷ gì, ái gì, phàm có những chấp thủ phương tiện, những tâm cố chấp, thiên chấp, tùy miên; đối với những pháp ấy, với sự đoạn tận, đoạn ly, đoạn diệt, đoạn trừ, đoạn xả, tôi tuệ tri tâm tôi được giải thoát. Chư Hiền, vì rằng tôi biết như vậy, thấy như vậy, đối với sáu nội ngoại xứ này, tôi có thể nói tâm tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ".

Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ấy cần phải được
tán thán, cần phải được tùy hỷ với lời nói: "Lành
thay!" Sau khi tán thán, tùy hỷ với lời nói: "Lành
thay", một câu hỏi nữa cần phải được hỏi thêm:
"Nhưng này Hiền giả, do biết gì, thấy gì, do đối với
các thân có nhận thức này và đối với tất cả tướng ở
ngoài, Tôn giả có thể nói về mạn tùy miên: "Ta là
người làm, sở thuộc của ta là người làm", mạn tùy
miên của Tôn giả được đoạn trừ một cách hoàn
toàn"?

Chư Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo các lậu hoặc đã đoạn tận, tu hành thành mãn, những việc phải làm,

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     144

đã làm, đã đặt gánh xuống, đã thành đạt mục đích, đã đoạn trừ hữu kiết sử, và đã được giải thoát nhờ chánh trí, câu trả lời tùy pháp của vị ấy phải như sau: "Chư Hiền, thuở xưa, khi tôi chưa xuất gia, tôi còn ngu muội. Tôi được Như Lai, đệ tử Như Lai thuyết pháp. Sau khi nghe pháp. Tôi có lòng tịnh tín đối với Như Lai. Thành tựu được tịnh tín ấy, tôi suy nghĩ: "Đời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật rất khó cho một người sống ở gia đình có thể sống theo Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình".

"Chư Hiền, một thời gian sau, tôi từ bỏ tài sản nhỏ hay từ bỏ tài sản lớn, từ bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay từ bỏ bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, và xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Khi đã xuất gia như vậy, tôi thành tựu học giới và nếp sống các vị Tỷ-kheo, tôi từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót tất cả chúng sanh và các loại hữu tình. Tôi từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của không cho, chỉ lấy những vật đã cho, chỉ mong những vật đã cho, tự sống thanh tịnh không có trộm cướp. Tôi từ bỏ phi Phạm hạnh, sống theo Phạm

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    145

hạnh, sống tránh xa (phi Phạm hạnh), từ bỏ dâm dục tục pháp. Tôi từ bỏ nói láo, tránh xa nói láo, nói những lời chơn thật, y chỉ trên sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy, không phản lại đời. Tôi từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi; nghe điều gì ở chỗ này, không đến nói chỗ kia để sanh chia rẽ ở những người này; nghe điều này ở chỗ kia, không đi nói với những người này, để sinh chia rẽ ở những người kia. Tôi sống hòa hợp những kẻ ly gián, khuyến khích những kẻ hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, thoải mái trong hòa hợp, hân hoan trong hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp. Tôi từ bỏ nói lời độc ác, tránh xa nói lời độc ác, tôi nói những lời nhẹ nhàng, thuận tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người, tôi nói những lời nói như vậy. Tôi từ bỏ nói lời phù phiếm, tránh xa nói phù phiếm, nói đúng thời, nói những lời chân thật, nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về Chánh pháp, nói những lời về luật, nói những lời đáng được gìn giữ, những lời hợp thời thuận lý, có mạch lạc hệ thống, có ích lợi. Tôi từ bỏ không làm hại đến các hột giống và các loại cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không ăn ban đêm, từ bỏ không ăn phi thời. Tôi từ bỏ không đi xem múa, hát, nhạc, các cuộc trình diễn. Tôi từ bỏ không trang sức bằng vòng hoa, hương liệu, dầu thoa, các thời trang, các thời sức. Tôi từ bỏ không dùng giường cao và giường lớn. Tôi từ bỏ không nhận các hạt sống. Tôi

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    146

từ bỏ không nhận thịt sống. Tôi từ bỏ không nhận đàn bà, con gái. Tôi từ bỏ không nhận nô tỳ gái và trai. Tôi từ bỏ không nhận cừu dê. Tôi từ bỏ không nhận gia cầm và heo. Tôi từ bỏ không voi, bò, ngựa và ngựa cái. Tôi từ bỏ không nhận ruộng nương và đất đai. Tôi từ bỏ không nhận người môi giới hoặc tự mình làm môi giới. Tôi từ bỏ không buôn bán. Tôi từ bỏ các sự gian lận bằng cân tiền bạc và đo lường. Tôi từ bỏ các tà hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo. Tôi từ bỏ không làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bức đoạt, trộm cắp, cướp phá. Tôi bằng lòng (tri túc) với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo (y bát). Ví như con chim bay đến chỗ nào cũng mang theo hai cánh; cũng vậy, tôi bằng lòng với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo (y bát). Tôi thành tựu Thánh giới uẩn này, cảm giác lạc thọ thuộc nội tâm, không lỗi lầm. Khi mắt thấy sắc, tôi không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì con mắt không được chế ngự khiến tham ái, ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, tôi tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt. Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị... thân cảm xúc... ý nhận thức các pháp, tôi không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì ý căn không được chế ngự khiến

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   147

tham ái ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, tôi tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. Tôi thành tựu Thánh hộ trì các căn này, cảm giác lạc thọ thuộc nội tâm, không vẩn đục. Khi đi tới, khi đi lui, tôi đều tỉnh giác. Khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh, tôi đều tỉnh giác. Khi co tay, khi duỗi tay, tôi đều tỉnh giác. Khi mang y kép, y bát, tôi đều tỉnh giác. Khi ăn, uống, nhai, nuốt, tôi đều tỉnh giác. Khi đi đại tiện, tiểu tiện, tôi đều tỉnh giác. Khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng, tôi đều tỉnh giác.

"Và tôi đều thành tựu Thánh giới uẩn này, thành tựu Thánh hộ trì các căn này và thành tựu Thánh chánh niệm tỉnh giác này chọn một chỗ thanh vắng, tịch mịch như rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm. Sau khi đi khất thực về và ăn xong, tôi ngồi kiết-già, lưng thẳng tại chỗ nói trên và an trú chánh niệm trước mặt. Tôi từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái. Từ bỏ sân hận, tôi sống với tâm không sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu tình, gột rữa tâm hết sân hân. Từ bỏ hôn trầm thụy miên, tôi sống thoát ly hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về ánh sáng chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết hôn trâm thụy miên. Trừ bỏ trạo cử hối quá, tôi sống không trạo cử, hối quá, nội tâm trầm

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     148

lặng, gột rửa tâm hết trạo cử, hối quá. Từ bỏ nghi ngờ, tôi sống thoát khỏi nghi ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với thiện pháp.

"Tôi từ bỏ năm triền cái, các pháp làm cho tâm ô uế, làm cho trí tuệ muội lược này, ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục, sanh có tầm có tứ. Tôi diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Tôi ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Tôi xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

"Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu
nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng,
vững chắc, bình thản như vậy, tôi dẫn tâm, hướng
tâm đến lậu tận trí. Tôi biết như thật: "Đây là khổ",
biết như thật: "Đây là nguyên nhân của khổ", biết như
thật: "Đây là khổ diệt", biết như thật: "Đây là con
đường đưa đến khổ diệt", biết như thật: "Đây là
những lậu hoặc", biết như thật: "Đây là nguyên nhân
của lậu hoặc", biết như thật: "Đây là các lậu hoặc
được đoạn trừ", biết như thật: "Đây là con đường đưa
đến các lậu hoặc được diệt trừ".

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     149

"Tôi nhờ biết như vậy, nhờ thấy như vậy, tâm của tôi thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, tôi khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát"". Tôi biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; không còn trở lui trạng thái này nữa".

"Chư Hiền do biết như vậy, thấy như vậy, đối với
các thân có nhận thức này và đối với tất cả tướng ở
ngoài, mạn tùy miên: "Ta là người làm, sở thuộc của
ta là người làm", mạn tùy miên này được đoạn trừ
một cách hoàn toàn".

Này các Tỷ-kheo Tỷ-kheo ấy cần phải được tán thán, cần phải được tùy hỷ với lời nói: "Lành thay!" Sau khi tán thán, tùy hỷ với lời nói: "Lành thay" vị ấy cần phải nói như sau: "Thật lợi ích thay cho chúng tôi, thật khéo lợi ích thay cho chúng tôi, khi chúng tôi được thấy một vị sống Phạm hạnh như Tôn giả".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                      150

10    Kinh UTTIYA – Tăng IV, 502

UTTIYA – Tăng IV, 502

(Thế Tôn thuyết pháp để làm gì; ngoại đạo chất vấn; con đường đưa đến khổ diệt; Thế Tôn - có bao nhiêu người được giải thoát)

1. Bấy giờ có du sĩ ngoại đạo Uttiya đi đến Thế Tôn;
sau khi đến nói lên với Thế Tôn những lời chào đón
hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, du sĩ Uttiya nói với Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, có phải Tôn giả chủ trương thế giới là vô thường. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng?

- Này Uttiya, Ta không có nói như sau: "Thế giới là vô thường. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng".

- Này Tôn giả Gotama, có phải thế giới là có biên tế... thế giới là không biên tế… sinh mạng và thân thể là một... sinh mạng và thân thể là khác... Như Lai có tồn tại sau chết... Như Lai không có tồn tại sau khi chết... Như Lai có tồn tại và không tồn tại sau khi chết... Như Lai không tồn tại và không không tồn tại

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     151

sau khi chết. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng?

- Này Uttiya, Ta không có nói như sau: "Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết. Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng".

2- Thưa Tôn giả Gotama, có phải thế giới là vô
thường, kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư
vọng? Được hỏi vậy, Thế Tôn trả lời: "Này Uttiya,
Ta không có nói: "Thế giới là vô thường. Kiến này
là sự thật, kiến nào khác là hư vọng."

- Thưa Tôn giả Gotama, có phải thế giới là vô thường? ... có phải thế giới là có biên tế? ... có phải thế giới không có biên tế? ... có phải sinh mạng và thân thể là một? ... có phải sinh mạng và thân thể là khác? ... có phải Như Lai có tồn tại sau khi chết? ... có phải Như Lai không có tồn tại sau khi chết? ... có phải Như Lai có tồn tại và không có tồn tại sau chết? ... có phải Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sao khi chết? Kiến này là sự thật, kiến nào khác là hư vọng? Được hỏi vậy, Thế Tôn trả lời: "Này Uttiya, Ta không có nói: "Như Lai không tồn tại và không không tồn tại sau khi chết. Kiến này là sự thật. Kiến nào khác là hư vọng."

- Vậy cái gì được Tôn giả Gotama nói lên?

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     152

- Với thắng trí, này Uttiya, Ta thuyết pháp cho các
đệ tử để họ được thanh tịnh, để sầu bi được vượt
qua, để khổ ưu được chấm dứt, để chánh lý được
chứng đạt, để Niết-bàn được chứng ngộ.

- "Nếu Tôn giả Gotama thuyết pháp cho các đệ tử để
họ được thanh tịnh... để Niết-bàn được chứng ngộ",
thời do vậy, cả thế giới này sẽ đi ra khỏi, hay chỉ
có một nữa, hay chỉ có một phần ba?

Được nghe nói vậy, Thế Tôn im lặng.

3. Rồi Tôn giả Ànanda suy nghĩ như sau: "Chớ có để cho du sĩ Uttiya có ác tà kiến rằng: "Sa-môn Gotama khi được nghe ta hỏi câu hỏi tối ư quan trọng lại tránh né, không có trả lời, không dám trả lời" và như vậy là bất hạnh, là đau khổ lâu dài cho du sĩ Uttiya." Rồi Tôn giả Ananda nói với du sĩ Uttiya:

4.- Vậy này Uttiya, Ta sẽ dùng một ví dụ, chính nhờ ví dụ, ở đây một số người có trí có thể hiểu được ý nghĩa của lời nói.

Ví như, này Hiền giả Uttiya, ngôi thành biên địa của vua với những nền móng vững chắc, với các thành lũy thác canh vững chắc, và chỉ có một cửa vào. Tại đây, người giữ cửa là người sáng suốt, thông minh, có trí, ngăn chận những người không quen biết, cho

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                     153

vào những người quen biết. Khi đi tuần trên con
đường chạy vòng quanh thành trì ấy, người ấy có thể
không thấy một kẻ hở trong thành hay lỗ trống trong
thành lớn cho đến một con mèo có thể chui qua.
Người ấy có thể không biết được: "Từng ấy loài hữu
tình đã đi vào hay đi ra thành này, nhưng điều này nó
biết: "Những loài hữu tình thô lớn nào đi vào hay đi
ra thành này", tất cả chúng phải đi vào hay đi ra
ngang qua cửa thành này.

Cũng vậy, này Hiền giả Uttiya, đối với Như Lai,
không phải là một vấn đề quan trọng (câu hỏi này
của Thầy) là có phải toàn thế giới do vậy được thoát
ra khỏi hay nữa phần thế giới, hay là một phần ba?
Những điều Như Lai nói là như sau: "Những ai đã
được thoát ra khỏi thế giới, hay đang được thoát
ra, hay sẽ thoát ra, tất cả những vị ấy, sau khi
đoạn tận năm triền cái, những pháp làm ô nhiễm
tâm, làm yếu ớt trí tuệ, với tâm khéo an trú trên
Bốn niệm xứ; sau khi như thật tu tập Bảy giác chi,
như vậy các vị ấy đã thoát khỏi, đang thoát khỏi,
sẽ thoát khỏi thế giới".

Này Hiền giả Uttiya, về câu hỏi mà Thầy đã hỏi Thế Tôn đứng trên một lập trường khác. Đó là lý do tại sao Thế Tôn không trả lời câu hỏi ấy cho Thầy.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   154

CON ĐƯỜNG TU TẬP   155

11    Kinh GANAKA MOGGALLANA – 107 Trung III, 107

KINH GANAKA MOGGALLANA (Ganaka Moggallana suttam) – Bài kinh số 107 – Trung III, 107

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, Pubbarama,
nơi lâu đài của Migaramatu (Đông Viên Lộc Mẫu
Giảng đường). Rồi Bà-la-môn Gananka Moggallana
đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến nói lên những lời
chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Ganaka
Moggallana bạch Thế Tôn:

 Ví như, thưa Tôn giả Gotama, tại lâu đài
Migaramatu này, có thể thấy được một học tập
tuần tự, một công trình tuần tự, một đạo lộ tuần
tự, tức là những tầng cấp của lầu thượng cuối
cùng.
 Thưa Tôn giả Gotama, cũng vậy, đối với những
vị Bà-la-môn này, được thấy một học tập tuần

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  156

tự, một công trình tuần tự, một đạo lộ tuần tự,
tức là sự học hỏi (các tập Veda).
 Thưa Tôn giả Gotama, cũng vậy, đối với những
vị bắn cung này, được thấy một học tập tuần tự,
một công trình tuần tự, một đạo lộ tuần tự, tức
là nghệ thuật bắn cung.
 Cũng vậy, Thưa Tôn giả Gotama, đối với
chúng con là những người toán số, sống nhờ
nghề toán số, cũng được thấy một học tập tuần
tự, một công trình tuần tự, một đạo lộ tuần tự,
tức là toán số. Thưa Tôn giả Gotama, vì rằng
khi có được người đệ tử, trước hết chúng con
bắt người ấy đếm như sau: "Một, một lần, hai,
hai lần, ba, ba lần, bốn, bốn lần, năm, năm lần,
sáu, sáu lần, bảy, bảy lần, tám, tám lần, chín,
chín lần, mười, mười lần". Và thưa Tôn giả
Gotama, chúng con bắt đếm tới một trăm.
 Có thể trình bày chăng, thưa Tôn giả Gotama,
trong pháp và luật này, cũng có một tuần tự
học tập, một tuần tự công trình, một tuần tự
đạo lộ như vậy?
– Có thể trình bày, này Bà-la-môn, trong pháp
và luật này, có một tuần tự học tập, có một tuần tự
công trình, có một tuần tự đạo lộ.

Ví như, này Bà-la-môn, một người huấn luyện

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  157

ngựa thiện xảo, sau khi được một con ngựa hiền thiện, trước tiên luyện tập cho nó quen mang dây cương, rồi tập luyện cho nó quen các hạnh khác.

Cũng vậy, này Bà-la-môn, Như Lai khi được
một người đáng được điều phục, trước tiên huấn
luyện người ấy như sau: "Hãy đến Tỷ-kheo, hãy giữ
giới hạnh, hãy sống chế ngự với sự chế ngự của giới
bổn, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy sự nguy hiểm
trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ trì và học tập các học
giới".

Này Bà-la-môn, khi vị Tỷ-kheo giữ giới hạnh, chế ngự với sự chế ngự của giới bổn, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy sự nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ trì và học tập các học giới, Như Lai mới huấn luyện vị ấy thêm như sau: "Hãy đến Tỷ-kheo, hãy hộ trì các căn, khi mắt thấy sắc chớ có nắm giữ tướng chung, chớ có nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì nhãn căn không được chế ngự khiến tham ái ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, vị Tỷ-kheo tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt. Khi tai nghe tiếng.... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị.. thân cảm xúc... ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì ý căn không được chế ngự, khiến

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  158

tham ái, ưu bi, các pháp ác bất thiện khởi lên, Tỷ- kheo chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn".

Này Bà-la-môn, sau khi Tỷ-kheo hộ trì các căn rồi, Như Lai mới huấn luyện vị ấy thêm như sau: "Hãy đến Tỷ-kheo, hãy tiết độ trong ăn uống, chơn chánh giác sát thọ dụng món ăn, không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình, chỉ để thân này được duy trì, được bảo dưỡng, khỏi bị gia hại, để chấp trì Phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy ta diệt trừ các cảm thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới; và ta sẽ không phạm lỗi lầm, sống được an ổn".

Này Bà-la-môn, sau khi Tỷ-kheo tiết độ trong ăn uống rồi, Như Lai mới huấn luyện vị ấy thêm như sau: "Hãy đến Tỷ-kheo, hãy chú tâm cảnh giác! Ban ngày trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp; ban đêm trong canh đầu, trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp; ban đêm trong canh giữa, hãy nằm xuống phía hông bên phải, như dáng nằm con sư tử, chân gác trên chân với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng niệm đến lúc ngồi dậy lại. Ban đêm trong canh cuối, khi đã thức dậy, trong khi đi kinh hành và trong khi

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   159

đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp".

Này, Bà-la-môn, sau khi vị Tỷ-kheo chú tâm
tỉnh giác, Như Lai mới huấn luyện vị ấy thêm nữa
như sau: "Hãy đến Tỷ-kheo, hãy thành tựu chánh
niệm tỉnh giác, khi đi tới khi đi lui đều tỉnh giác; khi
nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác; khi co tay,
khi duỗi tay đều tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát,
thượng y đều tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nuốt, đều
tỉnh giác; khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác; khi
đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều tỉnh
giác".

Này Bà-la-môn, sau khi chánh niệm tỉnh giác
rồi, Như Lai mới huấn luyện vị ấy thêm như sau:
"Hãy đến Tỷ-kheo, hãy lựa một chỗ thanh vắng, tịch
mịch như rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha
ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm". Vị ấy lựa một
chỗ thanh vắng, tịch mịch, như rừng, gốc cây, khe
núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống
rơm. Sau khi đi khất thực về và ăn xong, vị ấy ngồi
kiết-già, lưng thẳng tại chỗ nói trên và an trú chánh
niệm trước mặt:

 Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                      160

 Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân
hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu
tình, gột rửa tâm hết sân hận.
 Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát
ly hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng
về ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa
tâm hết hôn trầm thụy miên.
 Từ bỏ trạo cử hối tiếc, vị ấy sống không trạo
cử, nội tâm trầm lặng gột rửa tâm hết trạo cử
hối tiếc.
 Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi
ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm
hết nghi ngờ đối với các thiện pháp.

Sau khi đoạn trừ năm triền cái ấy, những pháp làm ô nhiễm tâm, làm trí tuệ yếu ớt:

 Vị ấy ly dục, ly bất thiện pháp chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly
dục sanh, với tầm với tứ.
 Vị ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
 Vị ấy ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân
cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  161

niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba.
 Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc, xả niệm thanh tịnh.

 Này Bà-la-môn, đối với những Tỷ-kheo nào là
bậc hữu học, tâm chưa thành tựu, đang sống cần
cầu sự vô thượng an tịnh các triền ách, đó là sự
giảng dạy của Ta như vậy đối với những vị ấy.

 Còn đối với những vị Tỷ-kheo là bậc A-la-hán,
các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên
làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt
lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải
thoát, những pháp ấy đưa đến sự hiện tại lạc trú
và chánh niệm tỉnh giác.

Khi được nói vậy,          Bà-la-môn     Ganaka Moggallana bạch Thế Tôn:

– Các đệ tử của Sa-môn Gotama, khi được Sa-
môn Gotama khuyến giáo như vậy, giảng dạy như
vậy, có phải tất cả đều chứng được cứu cánh đích
Niết-bàn hay chỉ có một số chứng được?

– Này Bà-la-môn, một số đệ tử của Ta, khi được khuyến giáo như vậy, giảng dạy như vậy, chứng

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  162

được cứu cánh đích Niết-bàn, một số không chứng được.

– Thưa Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên
gì trong khi có mặt Niết-bàn, trong khi có mặt con
đường đưa đến Niết-bàn, trong khi có mặt Tôn giả
Gotama là bậc chỉ đường, tuy vậy các đệ tử Tôn giả
Gotama, được Tôn giả Gotama khuyến giáo như vậy,
giảng dạy như vậy, một số chứng được cứu cánh đích
Niết-bàn, một số không chứng được?

– Này Bà-la-môn, ở đây Ta sẽ hỏi Ông. Nếu
Ông kham nhẫn, hãy trả lời cho Ta. Này Bà-la-môn,
Ông nghĩ thế nào? Ông có giỏi về con đường đi đến
Rajagaha (Vương Xá)?

– Thưa Tôn giả, con có giỏi về con đường đi đến Rajagaha.

– Này Bà-la-môn, Ông nghĩ thế nào? Ở đây, có
một người, muốn đi đến Rajagaha, người này đến
Ông và nói như sau: "Thưa Tôn giả, tôi muốn đi đến
Rajagaha. Hãy chỉ cho tôi con đường đi đến
Rajagaha". Ông nói với người ấy như sau: "Được,
này Bạn, đây là con đường đưa đến Rajagaha. Hãy
đi theo con đường ấy trong một thời gian. Sau khi đi
trong một thời gian, Bạn sẽ thấy một làng tên như
thế này. Hãy đi theo trong một thời gian. Sau khi đi

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  163

trong một thời gian, Bạn sẽ thấy một thị trấn tên như
thế này. Hãy đi theo trong một thời gian. Sau khi đi
trong một thời gian, Bạn sẽ thấy Rajagaha với những
khu vườn mỹ diệu, với những khu rừng mỹ diệu, với
những vùng đất mỹ diệu, với những hồ ao mỹ diệu".
Dầu cho người ấy được khuyến giáo như vậy, được
giảng dạy như vậy, nhưng lại lấy con đường sai lạc,
đi về hướng Tây.

Rồi một người thứ hai đến, muốn đi đến
Rajagaha. Người này đến Ông và hỏi như sau: "Thưa
Tôn giả, tôi muốn đi đến Rajagaha, mong Tôn giả
chỉ con đường ấy cho tôi". Rồi Ông nói với người ấy
như sau: "Được, này Bạn, đây là đường đi đến
Rajagaha. Hãy đi theo con đường ấy trong một thời
gian. Sau khi đi một thời gian, Bạn sẽ thấy một làng
có tên như thế này. Hãy đi theo con đường ấy trong
một thời gian. Sau khi đi một thời gian, Bạn sẽ thấy
một thị trấn có tên như thế này. Hãy đi theo con
đường ấy trong một thời gian. Sau khi đi theo con
đường ấy trong một thời gian, Bạn sẽ thấy Rajagaha
với những khu vườn mỹ diệu, với những khu rừng
mỹ diệu, với những vùng đất mỹ diệu, với những ao
hồ mỹ diệu". Người ấy được Ông khuyến giáo như
vậy, giảng như vậy, đi đến Rajagaha một cách an
toàn.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                   164

– Này Bà-la-môn, do nhân gì, do duyên gì, trong
khi có mặt Rajagaha, trong khi có mặt con đường
đưa đến Rajagaha, trong khi có mặt Ông là người
chỉ đường, dầu cho Ông có khuyến giáo như vậy,
giảng dạy như vậy, một người lấy con đường sai lạc,
đi về hướng Tây, còn một người có thể đi đến
Rajagaha một cách an toàn?

– Thưa Tôn giả Gotama, ở đây, con làm gì được? Con chỉ là người chỉ đường, thưa Tôn giả Gotama.

– Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi có mặt
Niết-bàn, trong khi có mặt con đường đi đến Niết-
bàn, và trong khi có mặt Ta là bậc chỉ đường. Nhưng
các đệ tử của Ta, được Ta khuyến giáo như vậy,
giảng dạy như vậy, một số chứng được cứu cánh đích
Niết-bàn, một số không chứng được. Ở đây, này Bà-
la-môn, Ta làm gì được? Như Lai chỉ là người chỉ
đường.

Khi nghe nói vậy,            Bà-la-môn     Ganaka Moggalana bạch Thế Tôn:

– Thưa Tôn giả Gotama, đối với những người không phải vì lòng tin, chỉ vì sinh kế, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, những người xảo trá, lường gạt, hư ngụy, mất thăng bằng, cao mạn, dao

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    165

động, nói phô tạp nhạp, không hộ trì các căn, ăn uống
không tiết độ, không chú tâm cảnh giác, thờ ơ với
Sa-môn hạnh, không tôn kính học tập, sống quá đầy
đủ, uể oải, đi đầu trong thối thất, từ bỏ gánh nặng
viễn ly, biếng nhác, tinh cần thấp kém, thất niệm,
không tỉnh giác, không định tâm, tâm tán loạn, liệt
tuệ, câm ngọng; Tôn giả Gotama không thể sống với
những người như vậy.

Còn những Thiện gia nam tử vì lòng tin xuất gia,
từ bỏ gia đình, sống không gia đình, không xảo trá,
không lường gạt, không hư ngụy, không mất thăng
bằng, không cao mạn, không dao động, không nói
phô tạp nhạp, hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ, chú
tâm tỉnh giác, không thờ ơ với Sa-môn hạnh, tôn kính
học tập, sống không quá đầy đủ, không uể oải, từ bỏ
thối thất, đi đầu trong viễn ly, tinh cần, tinh tấn,
chánh niệm, an trú, tỉnh giác, định tĩnh, nhứt tâm, có
trí tuệ, không câm ngọng; Tôn giả Gotama sống (hòa
hợp) với những vị ấy.

Ví như Tôn giả Gotama, trong các loại căn
hương, hắc chiên đàn hương được gọi là tối thượng;
trong các loại lõi cây hương, xích chiên đàn hương
được gọi là tối thượng; trong các loại hoa hương, vũ
quý hương (jasmine) được gọi là tối thượng. Cũng
vậy là lời khuyến giáo của Tôn giả Gotama được

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                    166

xem là cao nhất trong những lời khuyến giáo hiện nay.

Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Như người dựng
đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày
những gì bị che kín, chỉ đường cho những người bị
lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để
những ai có mắt có thể thấy sắc; cũng vậy, Chánh
pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Con xin quy y Tôn giả
Gotama, quy y Pháp và chúng Tỷ-kheo Tăng. Mong
Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử, từ nay cho đến
mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

CON ĐƯỜNG TU TẬP                                  167
