Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 124 - Con Mắt
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 124

CON MẮT Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

124

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC

DẪN NHẬP .............................................................4

1     Con mắt là biển của người, tốc độ của nó làm bằng các sắc - Kinh Biển 1 – Tương IV, 261 .10 2     Mắt bị bốc cháy. Bị bốc cháy bởi cái gì - Kinh Bị Bốc Cháy – Tương IV, 38..........................13 3     Mắt là khổ, vì liễu tri nó nên Phạm hạnh được sống dưới Thế Tôn - Kinh Với Mục Đích Gì – Tương IV, 229 ................................................16 4     Mắt là mù lòa. Mù lòa bởi cái gì - Kinh Mù Lòa – Tương IV, 40 ...............................................18 5     Mắt lớn - Kinh NHƯ LAI – Tăng I, 46 ..........20 6     Mắt tai là chỗ ái sanh khởi - Kinh Xúc Chạm – Tương II, 191 ..................................................23 7     Mắt, Sắc, Nhãn thức, Nhãn xúc, Thọ, sắc tưởng, sắc tư, sắc ái, 6giới,địa giới.. - Kinh Con Mắt – Tương III, 369 .................................................33 8     Mắt, sắc, Nhãn thức, Nhãn xúc, Thọ do nhãn xúc sanh, Sắc tưởng, Sắc tư, Sắc uẩn...- Kinh Tương Ưng Nhập – Tương III, 369 ............................37

CON MẮT                                                              1

9     Mắt, sắc, nhãn thức, nhãn xúc, thọ do nx, sắc tưởng, sắc tư, sắc ái, sắc tầm, sắc tứ, sắc uẩn – Tăng III, 482 ...................................................41 10 Mắt, sắc, thức, xúc, thọ, tưởng, tư, tầm, tứ.. - Kinh NGƯỜI CHĂN BÒ – Tăng IV, 707 .....48 11 Mắt, sắc, thức, xúc, tưởng, tư, ái, tầm, tứ - Kinh ĐẠI NIỆM XỨ – 22 Trường II, 185 ..............52 12 Người mù, một mắt, hai mắt - Kinh MÙ LÒA – Tăng I, 229 ......................................................85 13 Nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 ............................89 14 Sanh tử của chúng sanh cần phải chứng ngộ bằng mắt - Kinh CHỨNG NGỘ – Tăng II, 167 .........................................................................90 15 Sự diệt, sự chấm dứt của mắt là sự diệt của khổ, sự lắng dịu của bệnh hoạn... - Kinh Mắt – Tương III, 373 ............................................................92 16 Vì mắt có vị ngọt nên chúng sanh tham luyến mắt - Kinh Nếu Không Có 1 – Tương IV, 25 95

CON MẮT                                                                    2

CON MẮT   3

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

CON MẮT                                                  4

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

CON MẮT                                                 5

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

CON MẮT                                                  6

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

CON MẮT                                                 7

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

CON MẮT                                                    8

CON MẮT   9

1      Con mắt là biển của người, tốc độ của nó làm bằng các sắc - Kinh Biển 1 – Tương IV, 261

Biển 1 – Tương IV, 261

2) -- "Biển, biển", này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm
phu nói như vậy. Cái ấy, này các Tỷ-kheo, không
phải là biển trong giới luật các bậc Thánh. Cái ấy
(của kẻ phàm phu), này các Tỷ-kheo, là một khối
nước lớn, là một dòng nước lớn.

3-7) Con mắt là biển của người, tốc độ của nó làm
bằng các sắc. Ai điều phục được tốc độ làm bằng các
sắc ấy, này các Tỷ-kheo, người ấy được gọi là Bà-la-
môn đã vượt khỏi biển mắt, với những làn sóng
(sàùmim), nước xoáy (sàvattasu), các loại cá mập
(sagàham), các loại La-sát (Rakkhasam), đến bờ bên
kia và đứng trên đất liền.

Tai... Mũi... Lưỡi... Thân...

8) Ý, này các Tỷ-kheo, là biển của người, tốc độ của nó làm bằng các pháp. Ai điều phục được tốc độ làm bằng các pháp ấy, này các Tỷ-kheo, người ấy được gọi là Bà-la-môn đã vượt khỏi biển ý, với những làn

CON MẮT                                           10

sóng, nước xoáy, các loại cá mập, các loại La-sát, đến bờ bên kia, và đứng trên đất liền.

9) Bậc Đạo Sư nói như sau:

Ai       vượt        qua       biển      này,
Với          cá           mập,         La-sát.
Với       sóng        biển     hãi      hùng,
Biển       rất        khó      vượt      qua,
Bậc        tối        thắng      trí      tuệ,
Đã       thành      tựu      Phạm       hạnh,
Được        gọi:       "Đến      bờ      kia",
Đã đạt thế giới biên.

Biển 2 – Tương IV, 262

1) ...

2) -- "Biển, biển", này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm
phu nói như vậy. Cái ấy, này các Tỷ-kheo, không
phải là biển trong giới luật của bậc Thánh. Cái ấy
(của kẻ phàm phu) là một khối nước lớn, một dòng
nước lớn.

3-5) Này các Tỷ-kheo, có những sắc do mắt nhận thức khả lạc, khả hỷ, khá ý, khả ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là biển trong giới

CON MẮT                                              11

luật của bậc Thánh. Ở đây, thế giới này với Thiên
giới, với Ma giới, với Phạm thiên giới, với quần
chúng Sa-môn, Bà-la-môn, với chư Thiên và loài
Người, phần lớn chìm đắm trong ấy, bị rối ren như
cuộn chỉ, bị bao trùm như cuộn dây, thành như sợi
dây bện bằng cỏ, không thể vượt qua cõi dữ, ác thú,
đọa xứ, luân hồi!

6-7) Này các Tỷ-kheo, có những tiếng do tai nhận
thức... có những hương do mũi nhận thức... có
những vị do lưỡi nhận thức... có những xúc do thân
nhận thức...

8) Này các Tỷ-kheo, có những pháp do ý nhận thức
khả lạc, khả hỷ, khả ái, khả ý, liên hệ đến dục, hấp
dẫn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là biển trong giới luật
của bậc Thánh. Ở đây, thế giới này với Thiên giới,
với Ma giới, với Phạm thiên giới, với quần chúng Sa-
môn, Bà-la-môn, với chư Thiên và loài Người, phần
lớn chìm đắm trong ấy, bị rối ren như cuộn chỉ, bị
bao trùm như cuộn dây, thành như sợi dây bện bằng
cỏ, không thể vượt qua cõi dữ, ác thú, đọa xứ, luân
hồi!

CON MẮT                                            12

2      Mắt bị bốc cháy. Bị bốc cháy bởi cái gì - Kinh Bị Bốc Cháy – Tương IV, 38

Bị Bốc Cháy – Tương IV, 38

1) Một thời Thế Tôn trú ở Gàya, tại Gàyasìsa cùng với một ngàn Tỷ-kheo.

2) Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

-- Tất cả, này các Tỷ-kheo, đều bị bốc cháy.

Và này các Tỷ-kheo, tất cả cái gì đều bị bốc cháy?

3-5)

- Mắt, này các Tỷ-kheo, bị bốc cháy.
- Các sắc bị bốc cháy.
- Nhãn thức bị bốc cháy.
- Nhãn xúc bị bốc cháy.
- Do duyên nhãn xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc,
khổ hay bất khổ bất lạc; cảm thọ ấy bị bốc cháy.
- Bị bốc cháy bởi cái gì? Bị bốc cháy bởi lửa
tham, lửa sân, lửa si. Ta nói rằng bị bốc cháy
bởi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não.

... Tai... Mũi...

CON MẮT                                              13

6-7) Lưỡi bị bốc cháy. Các vị bị bốc cháy. Thiệt thức
bị bốc cháy. Thiệt xúc bị bốc cháy. Do duyên thiệt
xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ bất lạc;
cảm thọ ấy bị bốc cháy. Bị bốc cháy bởi cái gì? Bị
bốc cháy bởi lửa tham, lửa sân, lửa si. Ta nói rằng bị
bốc cháy bởi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não...
Thân...

8) Ý bị bốc cháy. Các pháp bị bốc cháy. Ý thức bị bốc cháy. Ý xúc bị bốc cháy. Do duyên ý xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; cảm thọ ấy bị bốc cháy. Bị bốc cháy bởi cái gì? Bị bốc cháy bởi lửa tham, lửa sân, lửa si. Ta nói rằng bị bốc cháy bởi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não.

9) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với mắt, nhàm chán đối với các sắc, nhàm chán đối với nhãn thức, nhàm chán đối với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; vị ấy nhàm chán đối với cảm thọ ấy... đối với tai... đối với mũi... đối với lưỡi... đối với thân... nhàm chán đối với ý, nhàm chán đối với các pháp, nhàm chán đối với ý thức, nhàm chán đối với ý xúc. Do duyên ý xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ bất lạc; vị ấy nhàm chán đối với cảm thọ ấy. Do nhàm chán nên vị ấy ly tham. Do ly tham nên vị ấy được giải thoát. Trong sự

CON MẮT                                             14

giải thoát, khởi lên trí hiểu biết rằng: "Ta đã giải
thoát". Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã
thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui
với trạng thái này nữa".

10) Thế Tôn thuyết như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

11) Và trong khi lời giải đáp này được nói lên, tâm của một ngàn Tỷ-kheo ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.

CON MẮT                                           15

3          Mắt là khổ, vì liễu tri nó nên Phạm hạnh được sống dưới Thế Tôn - Kinh Với Mục Đích Gì – Tương IV, 229

Với Mục Đích Gì – Tương IV, 229

1-2) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi
các Ông như sau: "Có cái gì, này chư Hiền, Phạm
hạnh được sống dưới Sa-môn Gotama?"; được hỏi
vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải trả lời cho
các du sĩ ngoại đạo ấy như sau:

4) "Này chư Hiền, vì liễu tri đau khổ nên Phạm hạnh được sống dưới Thế Tôn".

5) Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi các Ông như sau: "Thế nào, này chư Hiền, là vì liễu tri đau khổ nên Phạm hạnh được sống dưới Sa-môn Gotama?"; được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo ấy như sau:

6-11) "Mắt, này chư Hiền, là khổ. Vì liễu tri nó nên
Phạm hạnh được sống dưới Thế Tôn... Các sắc...
Nhãn thức... Nhãn xúc là khổ. Vì liễu tri nó nên
Phạm hạnh được sống dưới Thế Tôn. Phàm duyên

CON MẮT                                           16

nhãn xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; cảm thọ ấy là khổ. Vì liễu tri cảm thọ ấy nên Phạm hạnh được sống dưới Thế Tôn.

Tai... Mũi... Lưỡi... Thân... Ý... Phàm duyên ý xúc
khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc;
cảm thọ ấy là khổ. Vì liễu tri cảm thọ ấy nên Phạm
hạnh được sống dưới Thế Tôn.

12) Đây là khổ, này chư Hiền, vì liễu tri khổ nên Phạm hạnh được sống dưới Thế Tôn".

13) Được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải trả lời như vậy cho những du sĩ ngoại đạo ấy.

CON MẮT                                             17

4      Mắt là mù lòa. Mù lòa bởi cái gì - Kinh Mù Lòa – Tương IV, 40

Mù Lòa – Tương IV, 40

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Vương Xá, tại Trúc Lâm, chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

-- Tất cả, này các Tỷ-kheo, là mù lòa. Và này các Tỷ-kheo, cái gì mù lòa?

3-5) Mắt, này các Tỷ-kheo, là mù lòa. Các sắc là mù
lòa. Nhãn thức là mù lòa. Nhãn xúc là mù lòa. Do
duyên nhãn xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất
khổ bất lạc; cảm thọ ấy là mù lòa. Mù lòa bởi cái gì?
Ta nói rằng mù lòa bởi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não.

... Tai... Mũi...

6) Lưỡi là mù lòa. Các vị là mù lòa. Thiệt thức là mù lòa. Thiệt xúc là mù lòa. Do duyên thiệt xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; cảm thọ ấy

CON MẮT                                            18

mù lòa. Mù lòa bởi cái gì? Ta nói rằng mù lòa bởi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não.

7) Thân là mù lòa...

8) Ý là mù lòa. Các pháp là mù lòa. Ý thức là mù
lòa. Ý xúc là mù lòa. Do duyên ý xúc khởi lên cảm
thọ gì, lạc, khổ hay bất khổ bất lạc; cảm thọ ấy là mù
lòa. Mù lòa bởi cái gì? Ta nói rằng mù lòa bởi sanh,
già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não.

9) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ
tử nhàm chán đối với mắt, nhàm chán đối với các
sắc, nhàm chán đối với nhãn thức, nhàm chán đối
với nhãn xúc. Do duyên nhãn xúc khởi lên cảm thọ
gì, lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; vị ấy nhàm chán cảm
thọ ấy. Do nhàm chán, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị
ấy được giải thoát. Trong sự giải thoát, trí khởi lên
biết rằng: "Ta đã được giải thoát". Vị ấy biết rõ
rằng: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái
này nữa".

CON MẮT                                             19

5     Mắt lớn - Kinh NHƯ LAI – Tăng I, 46

NHƯ LAI – Tăng I, 46

1. Một người, khi xuất hiện ở đời, sự xuất hiện đem
lại hạnh phúc cho đa số, an lạc cho đa số, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an
lạc cho chư Thiên và loài Người. Một người ấy là ai?
Chính là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.
Chính một người này, này các Tỷ-kheo, khi xuất hiện
ở đời, sự xuất hiện đem lại hạnh phúc cho đa số, an
lạc cho đa số, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi
ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài
Người.

2. Sự xuất hiện của một người, khó gặp được ở đời.
Của người nào? Của Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác. Sự xuất hiện của một người này, này các
Tỷ-kheo, khó gặp được ở đời.

3. Một người, khi xuất hiện ở đời, là xuất hiện một
người vi diệu. Một người ấy là ai? Chính là Thế Tôn,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Chính một người
này, này các Tỷ-kheo, khi xuất hiện ở đời là xuất hiện
một người vi diệu.

CON MẮT                                             20

4. Sự mệnh chung của một người, được đa số thương
tiếc. Của một người nào? Của Như Lai, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác. Sự mệnh chung của một
người này, này các Tỷ-kheo, được đa số thương tiếc.

5. Một người, khi xuất hiện ở đời là xuất hiện một
người, không hai, không có đồng bạn, không có so
sánh, không có tương tợ, không có đối phần, không
có người ngang hàng, không có ngang bằng, không
có đặt ngang bằng, bậc Tối thượng giữa các loài hai
chân. Một người ấy là ai? Chính là Như Lai, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác. Một người này, khi xuất
hiện ở đời, là xuất hiện một người, không hai, không
có đồng bạn, không có so sánh, không có tương tợ,
không có đối phần, không có người ngang hàng,
không có ngang bằng, không có đặt ngang bằng, bậc
Tối thắng giữa các loài hai chân.

6-17. Sự xuất hiện của một người, là sự xuất hiện của mắt lớn, là sự xuất hiện của đại-quang, là sự xuất hiện của đại-minh, là sự xuất hiện của sáu vô thượng, là sự chứng ngộ bốn vô ngại giải, là sự thông đạt của nhiều giới, là sự thông đạt của các giới sai biệt, là sự chứng ngộ của mình và giải thoát, là sự chứng ngộ quả Dự Lưu, là sự chứng ngộ quả Nhất Lai, là sự chứng ngộ quả Bất Lai, là sự chứng ngộ quả A-la- hán. Của một người ấy là ai? Chính là Như Lai, bậc

CON MẮT                                               21

A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Sự xuất hiện của một
người này, này các Tỷ-kheo, là sự xuất hiện của mắt
lớn, là sự xuất hiện của đại quang... là sự chứng ngộ
quả A-la-hán.

18. Ta không thấy một người nào khác, có thể chơn
chánh chuyển vận Vô thượng Pháp luân do Như Lai
chuyển vận, như Xá-lợi-phất. Này các Tỷ-kheo, Xá-
lợi-phất chơn chánh chuyển vận Vô thượng Pháp
luân do Thế Tôn chuyển vận.

CON MẮT                                            22

6     Mắt tai là chỗ ái sanh khởi - Kinh Xúc Chạm – Tương II, 191

Xúc Chạm – Biết Rõ – Tương II, 191

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Kuru, tại thị trấn dân chúng Kuru tên là Kammàsadhamma.

2) Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ- kheo".

- Bạch Thế Tôn. Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

- Này các Tỷ-kheo, các Ông có nắm giữ với nội xúc hay không?

4) Được nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con có nắm giữ, với nội xúc.

5) Này các Tỷ-kheo, nhưng Ông nắm giữ nội xúc như thế nào?

CON MẮT                                          23

6) Tỷ-kheo ấy trả lời. Với câu trả lời, Tỷ-kheo ấy không làm tâm Thế Tôn thỏa mãn.

7) Khi được nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời. Bạch Thiện Thệ, nay đã đến thời Thế Tôn nói về nội xúc. Sau khi nghe, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

8) - Vậy này Ananda, hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

9) Thế Tôn nói như sau:

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trong khi nắm giữ nội xúc, nắm giữ nội xúc như sau: "Sự đau khổ đa loại, đa dạng này khởi lên ở đời với già chết; sự đau khổ này lấy cái gì làm nhân, hay lấy cái gì làm tập khởi, lấy cái gì làm tác sanh, lấy cái gì làm hiện hữu? Cái gì có mặt, già chết hiện hữu? Cái gì không có mặt, già chết không hiện hữu?".

Vị ấy nắm giữ nội xúc, biết như sau: "Sự đau khổ đa loại, đa dạng này khởi lên ở đời với già chết. Sự đau khổ này lấy sanh y làm nhân, lấy sanh y làm tập khởi,

CON MẮT                                             24

lấy sanh y làm tác sanh, lấy sanh y làm hiện hữu. Do
sanh y có mặt, già chết hiện hữu. Do sanh y không
có mặt, già chết không hiện hữu". Vị ấy biết già chết.
Vị ấy biết già chết tập khởi. Vị ấy biết già chết đoạn
diệt. Vị ấy biết con đường thích ứng đưa đến già chết
đoạn diệt. Và nhờ thực hành như vậy, vị ấy trở thành
một vị tùy pháp hành.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-kheo đã thực hành để diệt tận khổ đau, để đoạn diệt già chết một cách hoàn toàn.

10) Vị ấy lại nắm giữ thêm nội xúc và nắm giữ như sau: "Sanh y này lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm tác sanh, lấy gì làm hiện hữu? Cái gì có mặt, sanh y hiện hữu? Cái gì không có mặt, sanh y không hiện hữu?". Vị ấy nắm giữ nội xúc, biết được như sau: "Sanh y lấy ái làm nhân, lấy ái làm tập khởi, lấy ái làm tác sanh, lấy ái làm hiện hữu. Do ái có mặt, sanh y hiện hữu. Do ái không có mặt, sanh y không hiện hữu". Vị ấy biết sanh y, biết sanh y tập khởi, biết sanh y đoạn diệt, và biết con đường thích ứng đưa đến sanh y đoạn diệt. Do thực hành như vậy, vị ấy được gọi là tùy pháp hành.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-kheo đã chơn chánh thực hành để tận diệt đau khổ và đoạn diệt sanh y một cách hoàn toàn.

CON MẮT                                              25

11) Vị ấy lại nắm giữ thêm nội xúc và nắm giữ như
sau: "Nhưng ái này, khởi lên tại chỗ nào được khởi
lên, an trú tại chỗ nào được an trú?". Vị ấy nắm
giữ nội xúc, biết được như sau: "Tất cả những gì ở
đời khả ái, hấp dẫn, khởi lên; tại chỗ ấy, ái được
sanh khởi; tại chỗ ấy, ái được an trú. Và cái gì ở đời
khả ái, hấp dẫn? Con mắt ở đời là khả ái, hấp dẫn
khởi lên; tại chỗ ấy, ái được sanh khởi; tại chỗ ấy ái
được an trú".

12)... Lỗ tai ở đời là khả ái, hấp dẫn...

13)... Lỗ mũi ở đời là khả ái, hấp dẫn...

14)... Lưỡi ở đời là khả ái, hấp dẫn...

15)... Thân ở đời là khả ái, hấp dẫn...

16)... Ý ở đời là khả ái, hấp dẫn khởi lên; tại chỗ ấy, ái được sanh khởi; tại chỗ ấy, ái được an trú.

17) Này các Tỷ-kheo, những ai trong quá khứ, là Sa-
môn hay Bà-la-môn, thấy những gì ở đời khả ái, hấp
dẫn là thường còn, thấy là lạc, thấy là vô bệnh, thấy
là an ổn, thấy là tự ngã, những người ấy làm ái
tăng trưởng.

18)

CON MẮT                                              26

- Những ai làm ái tăng trưởng, những người ấy làm
sanh y tăng trưởng.
- Những ai làm sanh y tăng trưởng, những người ấy
làm đau khổ tăng trưởng.
- Những ai làm đau khổ tăng trưởng, những người
ấy không thể giải thoát sanh, già, chết, sầu, bi,
khổ, ưu, não.

Ta nói rằng họ không thể giải thoát khỏi đau khổ.

19) Này các Tỷ-kheo, những ai trong tương lai là Sa-
môn hay Bà-la-môn thấy những gì ở đời khả ái, hấp
dẫn là thường còn, thấy là lạc, thấy là tự ngã, thấy là
vô bệnh, thấy là an ổn, những người ấy sẽ làm ái tăng
trưởng.

20) Những ai làm ái tăng trưởng, những người ấy sẽ
làm sanh y tăng trưởng. Những ai làm sanh y tăng
trưởng, những người ấy sẽ làm đau khổ tăng trưởng.
Những ai làm đau khổ tăng trưởng, những người ấy
không thể giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não. Ta nói họ không có thể giải thoát khỏi đau
khổ.

21) Này các Tỷ-kheo, những ai trong hiện tại là Sa- môn hay Bà-la-môn thấy những gì ở đời khả ái, hấp dẫn là thường còn, thấy là lạc, thấy là tự ngã, thấy là

CON MẮT                                               27

vô bệnh, thấy là an ổn, những người ấy làm ái tăng trưởng.

22) Những ai làm ái tăng trưởng, những người ấy làm sanh y tăng trưởng. Những ai làm sanh y tăng trưởng, những người ấy làm đau khổ tăng trưởng. Những ai làm đau khổ tăng trưởng, những người ấy không thể giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng họ không thể giải thoát khỏi đau khổ.

23) Này các Tỷ-kheo, ví như một bình bằng đồng,
đựng nước uống có sắc, có hương, có vị và nước
uống ấy có pha thuốc độc. Rồi một người đi đến, bị
nóng bức bách, bị nóng áp đảo, mệt mỏi, run rẩy,
khát nước và có những người nói với người ấy như
sau: "Này Bạn, bình đồng đựng nước uống này, có
sắc, có hương, có vị, và bình nước uống ấy có pha
thuốc độc. Nếu Bạn muốn, hãy uống. Trong khi
uống, Bạn sẽ được thích thú về sắc, về hương, về vị.
Sau khi uống, do nhân duyên ấy, Bạn có thể đi đến
chết, hay đau khổ gần như chết". Người kia có thể
uống bình nước bằng đồng ấy một cách hấp tấp
không suy nghĩ, không từ bỏ. Người kia do nhân
duyên ấy, có thể đi đến chết hay đau khổ gần như
chết.

CON MẮT                                              28

24) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, những ai trong quá khứ, là Sa-môn hay Bà-la-môn, phàm vật gì khả ái hấp dẫn ở đời...

25)... Những ai trong tương lai...

26) Này các Tỷ-kheo, những ai trong hiện tại là Sa-
môn hay Bà-la-môn, thấy những gì ở đời khả ái, hấp
dẫn là thường còn, thấy là lạc, thấy là tự ngã, thấy là
vô bệnh, thấy là an ổn, những người ấy làm ái tăng
trưởng.

27) Những ai làm ái tăng trưởng, những người ấy làm sanh y tăng trưởng. Những ai làm sanh y tăng trưởng, những người ấy làm đau khổ tăng trưởng. Những ai làm đau khổ tăng trưởng, những người ấy không thể giải thoát khỏi sanh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói họ không thể giải thoát khỏi đau khổ.

28) Và này các Tỷ-kheo, những ai trong quá khứ là
Sa-môn hay Bà-la-môn thấy những gì khả ái, hấp
dẫn ở đời là vô thường, thấy là khổ, thấy là vô ngã,
thấy là bệnh, thấy là đáng sợ hãi, những người ấy
từ bỏ ái.

- Những ai từ bỏ ái, những người ấy từ bỏ sanh y.

CON MẮT                                              29

- Những ai từ bỏ sanh y, những người ấy từ bỏ
đau khổ.
- Những ai từ bỏ đau khổ, những người ấy đã
được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi,
khổ, ưu, não.

Ta nói rằng họ đã giải thoát khỏi đau khổ.

29) Và này các Tỷ-kheo, những ai trong tương lai là
Sa-môn hay Bà-la-môn, thấy những gì khả ái, hấp
dẫn ở đời là vô thường, thấy là khổ, thấy là vô ngã,
thấy là bệnh, thấy là đáng sợ hãi, những người ấy sẽ
từ bỏ ái.

30) Những ai từ bỏ ái, những người ấy từ bỏ sanh y... Ta nói họ có thể giải thoát khỏi đau khổ.

31) Còn những ai, này các Tỷ-kheo, trong hiện tại là Sa-môn hay Bà-la-môn, thấy những gì khả ái, hấp dẫn ở đời là vô thường, thấy là khổ, thấy là vô ngã, thấy là bệnh, thấy là đáng sợ hãi, họ từ bỏ ái.

32) Những ai từ bỏ ái, những người ấy từ bỏ sanh y.
Những ai từ bỏ sanh y, những người ấy từ bỏ đau
khổ. Những ai từ bỏ đau khổ, những người ấy sẽ giải
thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta
nói họ sẽ giải thoát khỏi đau khổ.

CON MẮT                                            30

33) Ví như, này các Tỷ-kheo, một bình nước bằng
đồng có sắc, có hương, có vị, nhưng bị pha thuốc
độc. Rồi có người đi đến, bị nóng bức bách, bị nóng
áp đảo, mệt mỏi, run rẩy, khát nước. Có những người
nói với người ấy: "Này Bạn, bình nước bằng đồng
này có sắc, có hương, có vị, nhưng bình nước uống
ấy bị pha thuốc độc. Nếu Bạn muốn, hãy uống. Trong
khi uống, Bạn sẽ thích thú về sắc, về hương, về vị.
Sau khi uống, do nhân duyên ấy Bạn có thể đi đến
chết, hay đau khổ gần như chết".

34) Và này các Tỷ-kheo, người ấy có thể suy nghĩ
như sau: Ở đây, ta có thể nhiếp phục khát nước này
với uống rượu, hay nhiếp phục với ăn sữa đông (sanh
tô), hay nhiếp phục với ngậm muối, hay nhiếp phục
với cháo chua. Nhưng ta không có thể uống thứ này,
nó khiến ta phải bất hạnh, đau khổ lâu dài". Người
ấy sau khi suy nghĩ, không uống và từ bỏ thứ nước
uống ấy. Do nhân duyên này, người ấy không đi đến
chết, hay sự đau khổ gần như chết.

35) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, những ai trong thời
quá khứ là Sa-môn hay Bà-la-môn, thấy những gì
khả ái hấp dẫn ở đời là vô thường, thấy là đau khổ,
thấy là vô ngã, thấy là bệnh, thấy là đáng sợ hãi, họ
đoạn trừ ái.

CON MẮT                                            31

36) Những ai đoạn trừ ái, những người ấy đoạn trừ sanh y. Những ai đoạn trừ sanh y, những người ấy đoạn trừ đau khổ. Những ai đoạn trừ đau khổ, những người ấy được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói họ được giải thoát khỏi đau khổ.

37-38) Này các Tỷ-kheo, những ai trong tương lai...

39) Những ai trong thời hiện tại là Sa-môn hay Bà-
la-môn, thấy những gì khả ái, hấp dẫn ở đời là vô
thường, thấy là khổ, thấy là vô ngã, thấy là bệnh, thấy
là đáng sợ hãi, họ từ bỏ ái.

40) Những ai từ bỏ ái, những người ấy từ bỏ sanh y. Những ai từ bỏ sanh y, những người ấy từ bỏ đau khổ. Những ai từ bỏ đau khổ, những người ấy được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng họ được giải thoát khỏi đau khổ.

CON MẮT                                              32

7      Mắt, Sắc, Nhãn thức, Nhãn xúc, Thọ, sắc tưởng, sắc tư, sắc ái, 6giới,địa giới.. - Kinh Con Mắt – Tương III, 369

Con Mắt – Tương III, 369

1-2) Nhân duyên tại Sàvatthi...

3) -- Này các Tỷ-kheo,

- Mắt là vô thường, biến hoại, đổi khác.
- Tai là vô thường, biến hoại, đổi khác.
- Mũi là vô thường, biến hoại, đổi khác.
- Lưỡi là vô thường, biến hoại, đổi khác.
- Thân là vô thường, biến hoại, đổi khác.
- Ý là vô thường, biến hoại, đổi khác.

4) -- Này các Tỷ-kheo, ai có lòng tin, có tín giải đối
với những pháp này; vị ấy được gọi là Tùy tín hành,
đã nhập Chánh tánh, đã nhập Chân nhân địa, đã
vượt phàm phu địa. Vị ấy không có thể làm những
hành động gì, do làm hành động ấy phải sanh vào
địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ; một vị không có thể
mệnh chung mà không chứng quả Dự lưu.

5) Với ai, này các Tỷ-kheo, kham nhẫn một ít Thiền quán, như vậy với trí tuệ về những pháp này; vị ấy

CON MẮT                                             33

được gọi là Tùy pháp hành, đã nhập Chánh tánh,
đã nhập Chân nhân địa, đã vượt phàm phu địa. Vị
ấy không có thể làm những hành động gì, do làm
hành động ấy, phải sanh vào địa ngục, bàng sanh,
ngạ quỷ; một vị không có thể mệnh chung mà không
chứng quả Dự lưu.

6) Với ai, này các Tỷ-kheo, đối với những pháp này,
biết rõ như vậy, thấy như vậy, vị ấy được gọi là đã
chứng Dự lưu, không còn bị thối đọa, quyết chắc
hướng đến giác ngộ.

II. Sắc – Tương III, 370

(Như kinh trên, chỉ thế "mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý" bằng "sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp").

III. Thức – Tương III, 370

(Như kinh trên, chỉ thế vào "nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức").

IV. Xúc – Tương III, 370

(Như kinh trên, chỉ thế vào "nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc").

CON MẮT                                             34

V. Thọ - Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "thọ do nhãn xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc sanh, thọ do ý xúc sanh").

VI. Tưởng – Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "sắc tưởng, thanh tưởng, hương tưởng, vị tưởng, xúc tưởng, pháp tưởng").

VII. Tư – Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "sắc tư, thanh tư, hương tư, vị tư, xúc tư, pháp tư").

VIII. Ái – Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái").

IX. Giới – Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới").

X. Uẩn (S.iii,227) – Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn").

CON MẮT                                            35

CON MẮT   36

8      Mắt, sắc, Nhãn thức, Nhãn xúc, Thọ
do nhãn xúc sanh, Sắc tưởng, Sắc tư,
Sắc uẩn...- Kinh Tương Ưng Nhập –
Tương III, 369

Tương Ưng Nhập – Tương III, 369

Con Mắt – Tương III, 369

1-2) Nhân duyên tại Sàvatthi...

3) -- Này các Tỷ-kheo,

- Mắt là vô thường, biến hoại, đổi khác.
- Tai là vô thường, biến hoại, đổi khác.
- Mũi là vô thường, biến hoại, đổi khác.
- Lưỡi là vô thường, biến hoại, đổi khác.
- Thân là vô thường, biến hoại, đổi khác.
- Ý là vô thường, biến hoại, đổi khác.

4) -- Này các Tỷ-kheo, ai có lòng tin, có tín giải đối với những pháp này; vị ấy được gọi là Tùy tín hành, đã nhập Chánh tánh, đã nhập Chân nhân địa, đã vượt phàm phu địa. Vị ấy không có thể làm những hành động gì, do làm hành động ấy phải sanh vào

CON MẮT                                             37

địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ; một vị không có thể mệnh chung mà không chứng quả Dự lưu.

5) Với ai, này các Tỷ-kheo, kham nhẫn một ít Thiền
quán, như vậy với trí tuệ về những pháp này; vị ấy
được gọi là Tùy pháp hành, đã nhập Chánh tánh,
đã nhập Chân nhân địa, đã vượt phàm phu địa. Vị
ấy không có thể làm những hành động gì, do làm
hành động ấy, phải sanh vào địa ngục, bàng sanh,
ngạ quỷ; một vị không có thể mệnh chung mà không
chứng quả Dự lưu.

6) Với ai, này các Tỷ-kheo, đối với những pháp này,
biết rõ như vậy, thấy như vậy, vị ấy được gọi là đã
chứng Dự lưu, không còn bị thối đọa, quyết chắc
hướng đến giác ngộ.

II. Sắc – Tương III, 370

(Như kinh trên, chỉ thế "mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý" bằng "sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp").

III. Thức – Tương III, 370

(Như kinh trên, chỉ thế vào "nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức").

CON MẮT                                             38

IV. Xúc – Tương III, 370

(Như kinh trên, chỉ thế vào "nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc").

V. Thọ - Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "thọ do nhãn xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc sanh, thọ do ý xúc sanh").

VI. Tưởng – Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "sắc tưởng, thanh tưởng, hương tưởng, vị tưởng, xúc tưởng, pháp tưởng").

VII. Tư – Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "sắc tư, thanh tư, hương tư, vị tư, xúc tư, pháp tư").

VIII. Ái – Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái").

IX. Giới – Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới").

CON MẮT                                            39

X. Uẩn (S.iii,227) – Tương III, 371

(Như kinh trên, chỉ thế vào "sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn").

CON MẮT                                           40

9     Mắt, sắc, nhãn thức, nhãn xúc, thọ do nx, sắc tưởng, sắc tư, sắc ái, sắc tầm, sắc tứ, sắc uẩn – Tăng III, 482

NGƯỜI XỨNG ĐÁNG ĐƯỢC CUNG KÍNH – Tăng III, 482

1. - Này các Tỷ-kheo, có bảy hạng người này, đáng
được cung kính, đáng được tôn trọng, đáng được
cúng dường, đáng được chắp tay, là ruộng phước vô
thượng ở đời. Thế nào là bảy?

2. Ở đời, này các Tỷ-kheo, có hạng người sống tùy
quán vô thường trên con mắt, tưởng vô thường, cảm
thọ vô thường, trong tất cả thời, liên tục, không có
gián đoạn, với tâm thắng giải, với tuệ thể nhập. Vị
ấy, với sự đoạn diệt các lậu hoặc ngay trong hiện tại,
chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát,
tuệ giải thoát. Này các Tỷ-kheo, đây là hạng người
thứ nhất đáng được cung kính … là phước điền vô
thượng ở đời.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có hạng người sống tùy quán vô thường trên con mắt, tưởng vô thường, cảm thọ vô thường, trong tất cả thời, liên tục, không có gián đoạn, với tâm thắng giải, với tuệ thể nhập. Với vị ấy, sự chấm dứt các lậu hoặc và sự chấm dứt sanh

CON MẮT                                             41

mạng xảy đến một lần, không trước không sau. Này các Tỷ-kheo, đây là hạng người thứ hai đáng được cung kính … là phước điền vô thượng ở đời.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có hạng người sống tùy
quán vô thường trên con mắt, tưởng vô thường, cảm
thọ vô thường, trong tất cả thời, liên tục, không có
gián đoạn, với tâm thắng giải, với tuệ thể nhập. Vị ấy
sau khi diệt tận năm hạ phần kiết sử, chứng được
Trung gian Bát-Niết-bàn .

… chứng được Tổn hại Bát Niết-bành

… chứng được Vô hành Bát-Niết-bàn

… chứng được Hữu hành Bát-Niết-bàn

… chứng được thượng lưu, đạt được Sắc cứu cánh.
Này các Tỷ-kheo, đây là hạng người thứ bảy đáng
được cung kính, đáng được tôn trọng, đáng được
cúng dường, đáng được chắp tay, là ruộng phước vô
thượng ở đời.

Này các Tỷ-kheo, bảy hạng người này đáng được cung kính … là ruộng phước vô thượng ở đời.

CÁC NGƯỜI KHÁC ĐÁNG ĐƯỢC CUNG KÍNH – 484tc3

CON MẮT                                             42

1. - Này các Tỷ-kheo, có bảy hạng người này, đáng
được cung kính, đáng được tôn trọng, đáng được
cúng dường, đáng được chắp tay, là ruộng phước vô
thượng ở đời. Thế nào là bảy?

2. Ở đây, có hạng người sống tùy quán trên

… tùy quán khổ trên con mắt, tưởng khổ, cảm thọ
khổ, trong tất cả thời, liên tục, không có gián đoạn,
với tâm thắng giải, với tuệ thể nhập. Vị ấy với sự
đoạn diệt các lậu hoặc ngay trong hiện tại, chứng
ngộ…

… tùy quán vô ngã trên con mắt

… tùy quán diệt tận trên con mắt

… tùy quán hoại diệt trên con mắt

… tùy quán ly tham trên con mắt

… tùy quán đoạn diệt trên con mắt

… tùy quán từ bỏ trên con mắt

… trên tai … trên mũi … trên lưỡi … trên thân … trên ý

CON MẮT                                            43

Ở đây, có hạng người sống tùy quán … trên các sắc … trên các tiếng … trên các hương … trên các vị … trên các xúc … trên các pháp

Ở đây, có hạng người sống tùy quán … trên nhãn thức … trên thân thức … trên ý thức

Ở đây, có hạng người sống tùy quán … trên nhãn xúc … trên nhĩ xúc …trên tỷ xúc.. trên thiệt xúc … trên thân xúc … trên ý xúc

Ở đây, có hạng người sống tùy quán … trên thọ do nhãn xúc sanh … trên thọ do nhĩ xúc sanh … trên thọ do tỷ xúc sanh … trên thọ do thiệt xúc sanh … trên thọ do thân xúc sanh … trên thọ do ý xúc sanh

Ở đây, có hạng người sống tùy quán … trên sắc tưởng … trên thanh tưởng … trên hương tưởng … trên vị tưởng … trên xúc tưởng … trên pháp tưởng

Ở đây, có hạng người sống tùy quán … trên sắc tư … trên thanh tư … trên hương tư … trên vị tư … trên xúc tư … trên pháp tư

Ở đây, có hạng người sống tùy quán … trên sắc ái … trên thanh ái… trên hương ái … trên vị ái … trên xúc ái … trên pháp ái

CON MẮT                                           44

Ở đây, có hạng người sống tùy quán … trên sắc tầm… trên thanh tầm … trên hương tầm … trên vị tầm … trên xúc tầm … trên pháp tầm

Ở đây, có hạng người sống tùy quán … trên sắc tứ … trên thanh tứ … trên hương tứ … trên vị tứ … trên xúc tứ … trên pháp tứ

Ở đây, có hạng người sống tùy quán … trên sắc uẩn … trên thọ uẩn … trên tưởng uẩn … trên hành uẩn … sống tùy quán vô thường trên thức uẩn

… sống tùy quán khổ...

… sống tùy quán vô ngã...

… sống tùy quán diệt tận...

… sống tùy quán hoại diệt...

… sống tùy quán ly tham...

… sống tùy quán đoạn diệt...

… sống tùy quán từ bỏ...

Ở đây, có hạng người sống tùy quán từ bỏ, tưởng từ bỏ, cảm thọ từ bỏ, trong tất cả thời, liên tục, không có gián đoạn, với tâm thắng giải, với tuệ

CON MẮT                                          45

thể nhập. Vị ấy, với sự đoạn diệt các lậu hoặc ngay
trong hiện tại, chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu
tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Này các Tỷ-kheo, đây
là hạng người thứ nhất đáng được cung kính … là
phước điền vô thượng ở đời.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có hạng người sống tùy
quán từ bỏ, tưởng từ bỏ, cảm thọ từ bỏ, trong tất cả
thời, liên tục, không có gián đoạn, với tâm thắng giải,
với tuệ thể nhập . Với vị ấy, sự chấm dứt các lậu
hoặc và sự chấm dứt sanh mạng xảy đến một lần,
không trước không sau. Này các Tỷ-kheo, đây là
hạng người thứ hai đáng được cung kính … là phước
điền vô thượng ở đời.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có hạng người sống tùy quán từ bỏ, tưởng từ bỏ, cảm thọ từ bỏ, trong tất cả thời, liên tục, không có gián đoạn, với tâm thắng giải, với tuệ thể nhập. Vị ấy sau khi diệt tận năm hạ phần kiết sử, chứng được Trung gian Bát-Niết-bàn

… chứng được Tổn hại Bát Niết-bành

… chứng được Vô hành Bát-Niết-bàn

… chứng được Hữu hành Bát-Niết-bàn

CON MẮT                                              46

… chứng được thượng lưu, đạt được Sắc cứu cánh.
Này các Tỷ-kheo, đây là hạng người thứ bảy đáng
được cung kính, đáng được tôn trọng, đáng được
cúng dường, đáng được chắp tay, là ruộng phước vô
thượng ở đời.

Này các Tỷ-kheo, bảy hạng người này đáng được cung kính … là ruộng phước vô thượng ở đời.

CON MẮT                                        47

10        Mắt, sắc, thức, xúc, thọ, tưởng, tư, tầm, tứ.. - Kinh NGƯỜI CHĂN BÒ – Tăng IV, 707

NGƯỜI CHĂN BÒ – Tăng IV,707

1. Này các Tỷ-kheo, thành tựu với mười một chi
phần, người chăn bò không có thể là người lãnh đạo
bò và đưa đàn bò đến tăng trưởng. Thế nào là mười
một?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, người chăn bò:

Không biết sắc,
1.
2. Không thiện xảo trong tướng;
3. Không trừ khử trứng ruồi;
4. Không băng bó vết thương;
5. Không có xông khói;
6. Không biết chỗ nước có thể lội qua;
7. Không biết chỗ nước uống được;
8. Không biết con đường;
9. Không thiện xảo chỗ bò có thể ăn;
10. Nặn sữa đến kiệt quệ;
11. Đối với các con bò đực, con bò cha, con bò
lãnh đạo, không có đặc biệt kính trọng.

CON MẮT                                         48

Thành tựu mười một chi phần này, người chăn bò không có thể lãnh đạo đàn bò và đưa đàn bò đến tăng trưởng.

3. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, thành tựu với mười
một pháp, vị Tỷ-kheo không có thể trú tùy quán vô
thường trong con mắt... không có thể trú tùy quán
khổ trong con mắt... không có thể trú tùy quán vô ngã
trong con mắt... không có thể trú tùy quán hoại diệt
trong con mắt... không có thể trú tùy quán hủy diệt
trong con mắt… không có thể trú tùy quán ly tham
trong con mắt... không có thể trú tùy quán đoạn diệt
trong con mắt... không có thể trú tùy quán từ bỏ trong
con mắt...

...trong lỗ tai... trong lỗ mũi... trong lưỡi... trong thân... trong ý...

... trong các sắc... trong các tiếng... trong các hương... trong các vị... trong các xúc... trong các pháp...

... trong nhãn thức... trong nhĩ thức... trong tỷ thức.... trong thiệt thức... trong thân thức... trong ý thức...

... trong nhãn xúc... trong nhĩ xúc... trong tỷ xúc.... trong thiệt xúc... trong thân xúc... trong ý xúc...

CON MẮT                                                 49

... trong thọ do nhãn xúc sanh... trọng thọ do nhĩ xúc
sanh... trọng thọ do tỷ xúc sanh... trọng thọ do thiệt
xúc sanh... trọng thọ do thân xúc sanh... trọng thọ do
ý xúc sanh...

… trong sắc tưởng... trong thanh tưởng... trong hương tưởng... trong vị tưởng... trong xúc tưởng... trong pháp tưởng...

… trong sắc tư... trong thanh tư... trong hương tư... trong vị tư... trong xúc tư... trong pháp tư...

… trong sắc ái... trong thanh ái... trong hương ái... trong vị ái... trong xúc ái... trong pháp ái...

… trong sắc tầm... trong thanh tầm... hương tầm... trong vị tầm... trong xúc tầm... trong pháp tầm...

… trong sắc tứ... trong thanh tứ... trong hương tứ... trong vị tứ... trong xúc tứ... trú tùy quán... vô thường trong pháp tứ...

…trú tùy quán khổ... trú tùy quán vô ngã... trú tùy quán hoại diệt... trú tùy quán hủy diệt... trú tùy quán ly tham... trú tùy quán đoạn diệt... trú tùy quán từ bỏ.

4. Thành tựu mười một pháp, này các Tỷ-kheo, người chăm bò có thể lãnh đạo đàn bò và khiến đàn bò tăng trưởng. Thế nào là mười một?

CON MẮT                                               50

5. Ở đây, này các Tỷ-kheo, người chăn bò biết sắc...

6. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, thành tựu với mười một pháp, Tỷ-kheo có thể trú tùy quán vô thường trong con mắt... có thể trú tùy quán từ bỏ.

CON MẮT                                           51

11    Mắt, sắc, thức, xúc, tưởng, tư, ái, tầm, tứ - Kinh ĐẠI NIỆM XỨ – 22 Trường II, 185

KINH ĐẠI NIỆM XỨ (MAHA SATIPATTHANA SUTTANTA) – Bài kinh số 22 – Trường II, 18

1. Một thời, Thế Tôn ở xứ Kuru, (Câu lâu). Kammàssadhamma (Kiềm ma sắt đàm) là đô thị của xứ Kuru. Rồi Thế Tôn gọi các vị Tỷ kheo:

- "Này các Tỷ kheo." Các Tỷ kheo trả lời Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn." Thế Tôn nói như sau:

- Này các Tỷ kheo, đây là con đường độc nhất, đưa
đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu bi, diệt
trừ khổ ưu, thành tựu chánh lý chứng ngộ Niết bàn.
Đó là Bốn Niệm Xứ.

Thế nào là bốn?

- Này các Tỷ kheo, ở đây vị Tỷ kheo sống, quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời;

CON MẮT                                            52

- Sống quán thọ trên các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời;
- Sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời;
- Sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh
giác, chánh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời.

2. Này các Tỷ kheo, thế nào là Tỷ kheo sống quán thân trên thân?

Này các Tỷ kheo, ở đây Tỷ kheo đi đến khu rừng, đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà trống, và ngồi kiết già, lưng thẳng và an trú chánh niệm trước mặt.

 Tỉnh giác, vị ấy thở vô; tỉnh giác, vị ấy thở ra.
 Thở vô dài, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở vô dài"; hay
thở ra dài, vị ấy tuệ tri; "Tôi thở ra dài";
 Hay thở vô ngắn, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở vô
ngắn"; hay thở ra ngắn, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở
ra ngắn";
 Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập;
"Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập;
 "An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập;
"An tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
Này các tỷ kheo, như người thợ quay hay học trò

CON MẮT                                            53

người thợ quay tuệ tri thiện xảo, khi quay dài, tuệ tri rằng: "Tôi quay dài"; hay khi quay ngắn, tuệ tri rằng: "Tôi quay ngắn."

Cũng vậy, này các Tỷ kheo, Tỷ kheo thở vô dài, tuệ tri: "Tôi thở vô dài"; hay thở ra dài tuệ tri: "Tôi thở ra dài"; hay thở vô ngắn, tuệ tri: "Tôi thở vô ngắn"; hay thở ra ngắn, tuệ tri: "Tôi thở ra ngắn"; "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập; "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập; "An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập; "An tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập. ==> Như vậy, vị ấy sống, quán thân trên nội thân hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên cả nội thân, ngoại thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước vật gì ở trên đời. Này các Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán thân trên thân.

3. Lại nữa, này các Tỷ keo, Tỷ kheo đi, tuệ tri: "Tôi đi"; hay đứng, tuệ tri: "Tôi đứng"; hay ngồi, tuệ tri: "Tôi ngồi"; hay nằm , tuệ tri: "Tôi nằm". Thân thể được sử dụng như thế nào, vị ấy biết thân như thế ấy. ==> Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân;

CON MẮT                                               54

hay vị ấy sống quán thân trên ngoại thân; hay vị ấy sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay vị ấy sống quán tánh diệt tận trên thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán thân trên thân.

4. Lại nữa, này các Tỷ kheo, Tỷ kheo, khi bước tới,
bước lui, biết rõ việc mình đang làm. Khi ngó tới,
ngó lui, biết rõ việc mình đang làm. Khi co tay khi
duỗi tay biết rõ việc mình đang làm. Khi mang áo
Sanghàti (Tăng già lê), mang bát, mang y, biết rõ
việc mình đang làm. Khi ăn, uống, nhai, nếm, biết rõ
việc mình đang làm. Khi đi đại tiện, tiểu tiện, biết rõ
việc mình đang làm. Khi đi, đứng, ngồi, nằm, biết rõ
việc mình đang làm.

Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên cả nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì

CON MẮT                                              55

trên đời. Này các Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán thân trên thân.

5. Lại nữa này các Tỷ kheo, Tỷ kheo quán sát thân
này, dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến đảnh
tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh
sai biệt: "Trong thân này, đây là tóc, lông, móng,
răng, da, thịt, gân, xương, thận, tủy, tim gan,
hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột,
bụng, phân, mật, đàm (niệm dịch), mủ, máu, mồi
hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nước mủ,
ở khớp xương, nước tiểu."

Này các Tỷ kheo, cũng như một bao đồ, hai đầu trống
đựng đầy các loại hột như gạo, lúa, đậu xanh, đậu
lớn, mè, gạo đã xay rồi. Một người có mắt, đổ các
hột ấy ra và quan sát: "Đây là hột gạo, đây là hột
lúa, đây là đậu xanh, đây là đậu lớn, đây là mè, đây
là hột lúa đã xay rồi."

Cũng vậy, này các Tỷ kheo, một Tỷ kheo quán sát thân này dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt: "Trong thân này, đây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bụng, phân, mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da,

CON MẮT                                             56

nước miếng, nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu."

Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống
quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên
nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh
khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân;
hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân
đây", vị ấy an trú chánh niệm. Và vị ấy sống không
nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này
các Tỷ kheo, như vậy vị Tỷ kheo sống quán thân trên
thân.

6. Lại nữa này các Tỷ kheo, Tỷ kheo quán sát thân
này về vị trí các giới và sự sắp đặt các giới: "Trong
thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong
đại."

Này các Tỷ kheo, như một người đồ tể thiện xảo, hay đệ tử của một người đồ tể giết một con bò, ngồi cắt chia từng thân phần tại ngã tư đường. Cũng vậy này các Tỷ kheo, vị Tỷ kheo quán sát thân nầy về vị trí các giới và về sự sắp đặt các giới: "Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại."

Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh

CON MẮT                                             57

khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân;
hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân
đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng
hướng đến chánh trí, chánh niệm, và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán
thân trên thân.

7. Lại nữa này các Tỷ kheo, Tỷ kheo, như thấy một
thi thể quăng bỏ trong nghĩa địa một ngày, hai
ngày, ba ngày, thi thể ấy trương phồng lên, xanh đen
lại, nát thối ra. Tỷ kheo quán thân ấy như sau:
"Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như
vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy."

Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống
quán thân trên ngoại thân hay sống quán thân trên
nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh
khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân;
hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân
đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng
hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán
thân trên thân.

8. Lại nữa này các Tỷ kheo, Tỷ kheo như thấy một

CON MẮT                                             58

thi thể quăng bỏ trong nghĩa địa bị các loài quạ ăn, hay bị các loài diều hâu ăn, hay bị các chim kên ăn; hay bị các loài chó ăn; hay bị các loài giả can ăn, hay bị các loài côn trùng ăn. Tỷ kheo quán thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là như vậy, bản chất là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy."

Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thên trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán thân trên thân.

9. Này các Tỷ kheo, lại nữa Tỷ kheo như thấy một
thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa; với các xương
còn liên kết với nhau, còn dính thịt và máu, còn được
các đường gân cốt lại;

...với các xương còn liên kết với nhau, không còn dính thịt nhưng còn dính máu, còn được các đường gân cột lại,

...với các xương còn liên kết với nhau, không còn

CON MẮT                                              59

dính thịt và máu, còn được các đường gân cột lại;

...chỉ còn có xương không dính lại với nhau, rải rác
chỗ này chỗ kia, ở đây là xương tay, ở đây là xương
chân, ở đây là xương ống, ở đây là xương bắp vế, ở
đây là xương mông, ở đây là xương sống, ở đây là
xương đầu. Tỷ kheo quán thân ấy như sau: "Thân
này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy,
không vượt khỏi tánh chất ấy".

Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay vị ấy sống quán tánh diệt tận trên thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì ở trên đời. Này các Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán thân trên thân.

10. Lại nữa này các Tỷ kheo, Tỷ kheo như thấy một thi thể quăng bỏ trong nghĩa địa, chỉ còn toàn xương trắng màu vỏ ốc...

...chỉ còn một đống xương lâu hơn một năm...

...chỉ còn là xương thối trở thành bột. Tỷ kheo quán

CON MẮT                                             60

thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy."

Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống
quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên
nội thân, ngoại thân. Hay sống quán tánh sanh khởi
trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay
sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị
ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng
hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì ở trên
đời. Này các Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán
thân trên thân.

11. Này các Tỷ kheo, như thế nào Tỷ kheo sống quán thọ trên các thọ?

Này các Tỷ kheo, ở đây Tỷ kheo:

 Khi cảm giác lạc thọ, biết rằng: "Tôi cảm giác
lạc thọ";
 Khi cảm giác khổ thọ, biết rằng: "Tôi cảm giác
khổ thọ";
 Khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ, biết rằng:
"Tôi cảm giác bất khổ bất lạc thọ".
 Hay khi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất, biết

CON MẮT                                            61

rằng: "Tôi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất".
 Hay khi cảm giác lạc thọ không thuộc vật chất,
biết rằng: "Tôi cảm giác lạc thọ không thuộc
vật chất"
 Hay khi cảm giác khổ thọ thuộc vật chất, biết
rằng: "Tôi cảm giác khổ thọ thuộc vật chất".
 Hay khi cảm giác khổ thọ không thuộc vật chất,
biết rằng: "Tôi cảm giác khổ thọ không thuộc
vật chất ".
 Hay khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ thuộc vật
chất, biết rằng: "Tôi cảm giác bất khổ bất lạc
thọ thuộc vật chất."
 Hay khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ không
thuộc vật chất, biết rằng: "Tôi cảm giác bất khổ
bất lạc thọ không thuộc vật chất ".
Như vậy vị ấy sống quán thọ trên các nội thọ; hay
sống quán thọ trên các ngoại thọ; hay sống quán thọ
trên các nội thọ, ngoại thọ. Hay sống quán tánh sanh
khởi trên các thọ; hay sống quán tánh diệt tận trên
các thọ; hay sống quán tánh sanh diệt trên các thọ.
"Có thọ đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy,
với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị
ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật
gì ở trên đời. Này các Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống
quán thọ trên các thọ.

CON MẮT                                             62

12. Này các Tỷ kheo, như thế nào Tỷ kheo sống quán tâm trên tâm?

Này các Tỷ kheo, ở đây vị Tỷ kheo:

1.    "Với tâm có tham, biết rằng tâm có tham";
2.    Hay "Với tâm không tham, biết rằng tâm không
tham";
3.    Hay "Với tâm có sân, biết rằng tâm có sân";
4.    Hay "Với tâm không sân, biết rằng tâm không
sân";
5.    Hay "Với tâm có si, biết rằng tâm có si";
6.    Hay "Với tâm không si, biết rằng tâm không
si";
7.    Hay "Với tâm thâu nhiếp, biết rằng tâm được
thâu nhiếp";
8.    Hay "Với tâm tán loạn, biết rằng tâm bị tán
loạn";
9.    Hay "Với tâm quảng đại, biết rằng tâm được
quảng đại";
10.   Hay "Với tâm không quảng đại, biết rằng tâm
không được quảng đại";
11.   Hay "Với tâm hữu hạn, biết rằng tâm hữu hạn";
12.   Hay "Với tâm vô thượng, biết rằng tâm vô

CON MẮT                                               63

thượng";
13.   Hay "Với tâm có định, biết rằng tâm có định";
14.   Hay "Với tâm không định, biết rằng tâm không
định";
15.   Hay "Với tâm giải thoát, biết rằng tâm có giải
thoát";
16.   Hay "Với tâm không giải thoát, biết rằng tâm
không giải thoát".
Như vậy vị ấy sống quán tâm trên nội tâm; hay sống
quán tâm trên ngoại tâm; hay sống quán tâm trên nội
tâm, ngoại tâm. Hay sống quán tánh sanh khởi trên
tâm; hay sống quán tánh diệt tận trên tâm; hay sống
quán tánh sanh diệt trên tâm. "Có tâm đây", vị ấy
sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng
đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không
nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này
các Tỷ kheo, như vậy vị Tỷ kheo sống quán tâm trên
tâm.

13. Này các Tỷ kheo, thế nào là vị Tỷ kheo sống quán pháp trên các pháp?

 Này các Tỷ kheo, ở đây Tỷ kheo sống quán pháp
trên các pháp đối với Năm triền cái. Và này các
Tỷ kheo, thế nào là vị Tỷ kheo sống quán pháp
trên các pháp đối với năm triền cái?

CON MẮT                                             64

Này các Tỷ kheo, ở đây:

 Tỷ kheo, nội tâm có tham dục, tuệ tri: "Nội
tâm có tham dục";
 Hay nội tâm không có tham dục, tuệ tri rằng:
"Nội tâm tôi không có tham dục".
 Và với tham dục chưa sanh nay sanh khởi, vị
ấy tuệ tri như vậy.
 Và với tham dục đã sanh nay được đoạn diệt,
vị ấy tuệ tri như vậy.
 Và với tham dục đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
- Hay nội tâm có sân hận, tuệ tri rằng: "Nội tâm
tôi có sân hận";
- Hay nội tâm không có sân hận, tuệ tri rằng:
"Nội tâm tôi không có sân hận."
- Và với sân hận chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy.
- Và với sân hận đã sanh, nay được đoạn diệt,
- Và với sân hận đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
 Hay nội tâm có hôn trầm thụy miên, tuệ tri
rằng: "Nội tâm tôi có hôn trầm thụy miên";

CON MẮT                                           65

 Hay nội tâm không có hôn trầm thụy miên, tuệ
tri rằng: "Nội tâm tôi không có hôn trầm thụy
miên".
 Và với hôn trầm thụy miên chưa sanh nay sanh
khởi, vị ấy tuệ tri như vậy.
 Và với hôn trầm thụy miên đã được đoạn diệt,
vị ấy tuệ tri như vậy.
 Và với hôn trầm thụy miên đã được đoạn diệt,
tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như
vậy.
- Hay nội tâm có trạo hối, tuệ tri rằng: "Nội tâm
tôi có trạo hối";
- Hay nội tâm không có trạo hối, tuệ tri rằng:
"Nội tâm tôi không có trạo hối".
- Và với trạo hối chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy.
- Và với trạo hối đã sanh nay được đoạn diệt, vị
ấy tuệ tri như vậy.
- Và với trạo hối đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
 Hay nội tâm có nghi, tuệ tri rằng: "Nội tâm tôi
có nghi";
 Hay nội tâm không có nghi, tuệ tri rằng: "Nội

CON MẮT                                          66

tâm tôi không có nghi."
 Và với nghi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ
tri như vậy.
 Và với nghi đã sanh, nay được đoạn diệt, vị ấy
tuệ tri như vậy,
 Và với nghi đã được đoạn diệt, tương lai không
sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay
sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán
pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay sống quán
tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt
tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên
các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an trú
chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh
trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa,
không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ
kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán pháp trên các
pháp, đối với năm triền cái.

14. Lại nữa, này các Tỷ kheo, Tỷ kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với Năm Thủ uẩn. Này các
Tỷ kheo, thế nào là Tỷ kheo sống quán pháp trên các
pháp đối với Năm Thủ uẩn?

Này các Tỷ kheo, Tỷ kheo suy tư:

CON MẮT                                            67

- "Đây là sắc, đây là sắc sanh, đây là sắc diệt.
- Đây là thọ, đây là thọ sanh, đây là thọ diệt.
- Đây là tưởng, đây là tưởng sanh, đây là tưởng
diệt.
- Đây là hành, đây là hành sanh, đây là hành diệt.
- Đây là thức, đây là thức sanh, đây là thức diệt".

Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay
sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán
pháp trên các nội pháp, ngoại pháp; hay sống quán
tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt
tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên
các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an trú
chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh
trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa,
không chấp trước một vật gì ở trên đời. Này các Tỷ
kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán pháp trên các pháp
đối với Năm Thủ uẩn.

15. Lại nữa này các Tỷ kheo, Tỷ kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với Sáu Nội Ngoại xứ. Này
các Tỷ kheo, thế nào là Tỷ kheo sống quán pháp trên
các pháp đối với Sáu Nội Ngoại xứ?

Này các Tỷ kheo, ở đây:

CON MẮT                                              68

- Tỷ kheo tuệ tri con mắt và tuệ tri các sắc, do
duyên hai pháp này, kiết sử sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
- Và với kiết sử chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
- Và với kiết sử đã sanh nay được đoạn diệt, vị
ấy tuệ tri như vậy;
- Và với kiết sử đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

... và tuệ tri tai, và tuệ tri các tiếng...

...và tuệ tri mũi và tuệ tri các hương...

... và tuệ tri lưỡi, và tuệ tri các vị...

... và tuệ tri thân và tuệ tri các xúc...

 Tỷ kheo tuệ tri ý và tuệ tri các pháp; do duyên
hai pháp này, kiết sử sanh khởi, vị ấy tuệ tri như
vậy;
 Và với kiết sử sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy;
 Và với kiết sử đã sanh nay được đoạn diệt, vị
ấy tuệ tri như vậy;
 Và với kiết sử đã được đoạn diệt, tương lai

CON MẮT                                              69

không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay
sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán
pháp trên các nội pháp, ngoại pháp; hay sống quán
tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt
tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên
các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an trú
chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh
trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa,
không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ
kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán pháp trên các
pháp, đối với Sáu Nội Ngoại xứ.

16. Lại nữa này các Tỷ kheo, Tỷ kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi. Này các
Tỷ kheo, thế nào là Tỷ kheo sống quán pháo trên các
pháp đối với Bảy Giác chi?

Này các Tỷ kheo, ở đây:

- Tỷ kheo nội tâm có Niệm Giác chi, tuệ tri rằng:
"Nội tâm tôi có Niệm Giác chi",
- Hay nội tâm không có Niệm Giác chi, tuệ tri
rằng: "Nội tâm tôi không có Niệm Giác chi";
- Và với Niệm Giác chi chưa sanh nay sanh khởi,
vị ấy tuệ tri như vậy,

CON MẮT                                            70

- Và với Niệm Giác chi đã sanh, nay được tập viên thành, vị ấy tuệ tri như vậy.

... Hay nội tâm có Trạch pháp Giác chi..

... hay nội tâm có Tinh tấn Giác chi...

... hay nội tâm có Hỷ Giác chi...

... hay nội tâm có Khinh an Giác chi...

... hay nội tâm có Định Giác chi...

... hay nội tâm có Xả Giác chi; tuệ tri rằng: "Nội tâm tôi có Xả Giác chi"; hay nội tâm không có Xả Giác chi, tuệ tri rằng: "Nội tâm tôi không có Xả Giác chi." Và với Xả Giác chi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với Xả Giác chi đã sanh nay được tu tập viên thành, vị ấy tuệ tri như vậy.

Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp..Hay sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp ở đây"; vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nượng tựa,

CON MẮT                                             71

không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi.

17. Lại nữa này các Tỷ kheo, vị ấy sống quán pháp
trên các pháp đối với Bốn Sự thật. Này các Tỷ
kheo, thế nào là Tỷ kheo sống quán pháp trên các
pháp đối với Bốn Sự thật?

Này các Tỷ kheo, ở đây Tỷ kheo như thật tuệ tri:
"Đây là khổ"; như thật tuệ tri: "Đây là khổ tập"; như
thật tuệ tri: "Đây là khổ diệt"; như thật tuệ tri: "Đây
là con đường đưa đến khổ diệt".

18. Và này các Tỷ kheo, thế nào Khổ Thánh đế?
 Sanh là khổ, già là khổ, (bệnh là khổ), chết là khổ,
sầu, bi. khổ, ưu, não là khổ, cầu không được là
khổ, tóm lại Năm Thủ uẩn là khổ.
Này các Tỷ kheo thế nào là sanh?
 Mỗi mỗi hạng chúng sanh, trong từng giới loại, sự
xuất sản, xuất sanh, xuất thành, tái sanh của họ,
sự xuất hiện các uẩn, sự hoạch đắc các căn. Này
các Tỷ kheo, như vậy gọi là sanh.
Này các Tỷ kheo, thế nào là già?
 Mỗi mỗi hạng chúng sanh, trong từng giới hạn, sự
niên lão, sự hủy hoại, trạng thái rụng răng, trạng

CON MẮT                                              72

thái tóc bạc, da nhăn, tuổi thọ rút ngắn, các căn
hủy hoại. Này các Tỷ kheo, như vậy là già.
Này các Tỷ kheo, thế nào là chết?
 Mỗi mỗi hạng chúng sanh trong từng giới loại, sự
tạ thế, sự từ trần, thân hoại, sự diệt vong, sự chết,
sự tử vong, thời đã đến, các uẩn đã tận diệt, sự vất
bỏ tử thi. Này các Tỷ kheo, như vậy gọi là chết.
Này các Tỷ kheo, thế nào gọi là sầu?
 Này các Tỷ kheo, với những ai gặp phải tai nạn
này hay tai nạn khác; với những ai cảm thọ sự đau
khổ này hay sự đau khổ khác, sự sầu, sự sầu lo, sự
sầu muộn, nội sầu, mọi khổ sầu của người ấy. Này
các Tỷ kheo, như vậy gọi là sầu.
Này các Tỷ kheo, thế nào là bi?
 Này các Tỷ kheo, với những ai gặp phải tai nạn
này hay tai nạn khác; với những ai cảm thọ sự đau
khổ này hay sự đau khổ khác, sự bi ai, sự bi thảm,
sự than van, sự than khóc, sự bi thán, sự bi thống
của người ấy. Này các Tỷ kheo, như vậy gọi là bi.
Này các Tỷ kheo, thế nào là khổ?
 Này các Tỷ kheo, sự đau khổ về thân, sự không
sảng khoái về thân, sự đau khổ do thân cảm thọ,
sự không sảng khoái do thân cảm thọ. Này các Tỷ
kheo, như vậy gọi là khổ.

CON MẮT                                              73

Này các Tỷ kheo, thế nào là ưu?
 Này các Tỷ kheo, sự đau khổ về tâm, sự không
sảng khoái về tâm, sự đau khổ do tâm cảm thọ, sự
không sảng khoái do tâm cảm thọ. Này các Tỷ
kheo, như vậy gọi là ưu.
Này các Tỷ kheo, thế nào là não?
 Này các Tỷ kheo, với những ai gặp tai nạn này
hay tai nạn khác; với những ai cảm thọ sự đau khổ
này hay sự đau khổ khác, sự áo não, sự bi não, sự
thất vọng, sự tuyệt vọng của người ấy. Này các Tỷ
kheo, như vậy gọi là não.
Này các Tỷ kheo, thế nào là cầu bất đắc khổ?
 Này các Tỷ kheo, chúng sanh bị sanh chi phối,
khởi sự mong cầu: "Mong rằng ta khỏi bị sanh chi
phối, mong rằng ta khỏi phải đi thác sanh". Lời
cầu mong ấy không được thành tựu. Như vậy gọi
là cầu bất đắc khổ! Này các Tỷ kheo, chúng sanh
bị già chi phối... chúng sanh bị bệnh chi phối...
chúng sanh bị chết chi phối.. chúng sanh bị sầu,
bi, khổ, ưu, não chi phối, khởi sự mong cầu:
"Mong rằng ta khỏi bị sầu, bi, khổ, ưu, não chi
phối! Mong rằng ta khỏi đương chịu sầu, bi, khổ,
ưu, não". Lời mong cầu ấy không được thành tựu.
Như vậy là cầu bất đắc khổ.
Này các Tỷ kheo, như thế nào là Tóm lại Năm Thủ

CON MẮT                                          74

uẩn là khổ?
 Như Sắc thủ uẩn, Thọ thủ uẩn, Tưởng thủ uẩn,
Hành thủ uẩn, Thức thủ uẩn. Này các Tỷ kheo,
như vậy tóm lại Năm Thủ uẩn là khổ.
19. Này các Tỷ kheo, thế nào là Khổ tập Thánh
đế?
 Sự tham ái đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và
tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia. Như dục ái,
hữu ái, vô hữu ái.
 Này các Tỷ kheo, sự tham ái này khi sanh khởi thì
sanh khởi ở đâu, khi an trú thì an trú ở đâu?
 Ở đời, các sắc gì thân ái, các sắc gì khả ái, sự tham
ái này khi sanh khởi thời sanh khởi ở đấy, khi an
trú thì an trú ở đấy.
 Ở đời, sắc gì thân ái, sắc gì khả ái?
 Ở đời con mắt là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự
tham ái này khi sanh khởi thì sanh khởi ở đấy, khi
an trú thì an trú ở đấy. Ở đời cái tai... ở đời mũi...
ở đời lưỡi... ở đời thân... ở đời ý là sắc thân ái, là
sắc khả ái. Sự tham ái này khi sanh khởi thì sanh
khởi ở đấy, khi an trú thì an trú ở đấy.
 Ở đời các sắc... ở đời các tiếng... ở đời các
hương... ở đời các vị... ở đời các cảm xúc... ở đời
các pháp là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái

CON MẮT                                               75

này khi sanh khởi thì sanh khởi ở đấy, khi an trú
thì an trú ở đấy.
 Ở đời nhãn thức... ở đời nhĩ thức... ở đời tỷ
thức... ở đời thiệt thức... ở đời thân thức... ở đời ý
thức là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này
khi sanh khởi thì sanh khởi ở đấy, khi an trú thì an
trú ở đấy.
 Ở đời nhãn xúc... ở đời nhĩ xúc... ở đời tỷ xúc...
ở đời thiệt xúc... ở đời thân xúc... ở đời ý xúc là
sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi sanh
khởi thì sanh khởi ở đấy, khi an trú thì an trú ở
đấy.
 Ở đời nhãn xúc sở sanh thọ... ở đời nhĩ xúc sở
sanh thọ... ở đời tỷ xúc sở sanh thọ... ở đời thiệt
xúc sở thanh thọ... ở đời thân xúc sở sanh thọ... ở
đời ý xúc sở sanh thọ là sắc thân ái, là sắc khả ái.
Sự tham ái này khi sanh khởi thì sanh khởi ở đấy,
khi an trú thì an trú ở đấy.
 Ở đời sắc tưởng... ở đời thanh tưởng... ở đời
hương tưởng... ở đời vị tưởng... ở đời xúc tưởng...
ở đời pháp tưởng là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự
tham ái này khi sanh khởi thì sanh khởi ở đấy, khi
an trú thì an trú ở đấy.
 Ở đời sắc tư... ở đời thanh tư... ở đời hương tư...
ở đời vị tư... ở đời xúc tư... ở đời pháp tư là sắc

CON MẮT                                               76

thân ái, là sắc khả ai. Sự tham ái này khi sanh khởi
thì sanh khởi ở đấy, khi an trú thì an trú ở đấy.
 Ở đời sắc ái... ở đời thanh ái... ở đời hương ái... ở
đời vị ái... ở đời xúc ái... ở đời pháp ái là sắc thân
ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi sanh khởi thì
sanh khởi ở đấy, khi an trú thì an trú ở đấy.
 Ở đời sắc tầm ... ở đời thanh tầm... ở đời hương
tầm... ở đời vị tầm... ở đời xúc tầm... ở đời pháp
tầm là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này
khi sanh khởi thì sanh khởi ở đấy, khi an trú thì an
trú ở đấy.
 Ở đời sắc tứ... ở đời thanh tứ... ở đời hương tứ...
ở đời vị tứ... ở đời pháp tứ là sắc thân ái, là sắc
khả ái. Sự tham ái này khi sanh khởi thì sanh khởi
ở đấy, khi an trú thì an trú ở đấy. Này các Tỷ kheo,
như vậy gọi là Khổ tập Thánh đế.
20. Này các Tỷ kheo, và thế nào là Khổ diệt Thánh
đế?
 Sự diệt tận không còn luyến tiếc tham ái ấy, sự
xả ly, sự khí xả, sự giải thoát, sự vô nhiễm
(tham ái ấy).
 Này các Tỷ kheo, sự tham ái này khi xả ly thì xả
ly ở đâu, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đâu?
 Ở đời các sắc gì thân ái, các sắc gì khả ái, sự

CON MẮT                                               77

tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt
trừ thì diệt trừ ở đấy.
 Ở đời sắc gì thân ái, sắc gì khả ái?
 Ở đời con mắt là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự
tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt
trừ thì diệt trừ ở đấy. Ở đời lỗ tai... ở đời mũi...
ở đời lưỡi... ở đời thân... ở đời ý là sắc thân ái,
là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly
ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
 Ở đời các sắc... ở đời các tiếng... ở đời các mùi
hương... ở đời các vị.. ở đời các xúc... ở đời các
pháp là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái
này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt
trừ ở đấy.
 Ở đời nhãn thức... ở đời nhĩ thức... ở đời tỷ
thức... ở đời thiệt thức... ở đời ý thức là sắc thân
ái, là sắc khả ái. Sự tham ái khi xả ly thì xả ly
ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
 Ở đời nhãn xúc... ở đời nhĩ xúc... ở đời tỷ xúc...
ở đời thiệt xúc... ở đời thân xúc... ở đời ý xúc
là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi
xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở
đấy.
 Ở đời nhãn xúc sở sanh thọ... ở đời nhĩ xúc sở
sanh thọ... ở đời tỷ xúc sở sanh thọ... ở đời thiệt

CON MẮT                                               78

xúc sở sanh thọ... ở đời thân xúc sở sanh thọ..
ở đời ý xúc sở sanh thọ là sắc thân ái, là sắc khả
ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi
diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
 Ở đời sắc tưởng... ở đời thanh tưởng... ở đời
hương tưởng... ở đời vị tưởng... ở đời xúc
tưởng... ở đời pháp tưởng là sắc thân ái, là sắc
khả ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy,
khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
 Ở đời sắc tư... ở đời thanh tư... ở đời hương
tư...ở đời vị tư …ở đời xúc tư… ở đời pháp tư
là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi
xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở
đấy.
 Ở đời sắc ái... ở đời thanh ái... ở đời hương ái...
ở đời vị ái... ở đời xúc ái... ở đời pháp ái là sắc
thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly
thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
 Ở đời sắc tầm... ở đời thanh tầm... ở đời hương
tầm... ở đời vị tầm... ở đời xúc tầm... ở đời pháp
tầm là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này
khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ
ở đấy.
 Ở đời sắc tứ... ở đời thanh tứ... ở đời hương tứ...
ở đời vị tứ... ở đời xúc tứ... ở đời pháp tứ là sắc

CON MẮT                                              79

thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy. Này các Tỷ kheo, như vậy gọi là Khổ diệt Thánh đế.

21. Này các Tỷ kheo, thế nào là Khổ diệt đạo
Thánh đế?
 Đó là bát chi Thánh đạo, tức là Chánh tri kiến,
Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp,
Chánh mạng, Chánh tin tấn, Chánh niệm,
Chánh định.
 Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh tri kiến?
 Này các Tỷ kheo, tri kiến về Khổ, tri kiến về
Khổ tập, tri kiến về Khổ diệt, tri kiến về Khổ
diệt đạo. Này các Tỷ kheo, như vậy gọi là
Chánh tri kiến.
 Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh tư duy?
 Tư duy về ly dục, tư duy về vô sân, tư duy về
bất hại. Này các tỷ kheo, như vậy gọi là Chánh
tư duy.
 Này các Tỷ kheo thế nào là Chánh ngữ?
 Tự chế không nói láo, tự chế không nói hai
lưỡi, tự chế không ác khẩu, tự chế không nói
lời phù phiếm. Này các Tỷ kheo, như vậy gọi
là Chánh ngữ.

CON MẮT                                             80

 Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh nghiệp?
 Tự chế không sát sanh, tự chế không trộm
cướp, tự chế không tà dâm. Này các Tỷ kheo,
như vậy gọi là Chánh nghiệp.
 Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh mạng?
 Này các Tỷ kheo, ở đây vị Thánh đệ tử từ bỏ tà
mạng, sinh sống bằng chánh mạng. Này các Tỷ
kheo, như vậy gọi là Chánh mạng.
 Này các Tỷ kheo, và thế nào là Chánh tinh tấn?
 Này các Tỷ kheo, ở đây Tỷ kheo, đối với các
ác, bất thiện pháp chưa sanh, khởi lên ý muốn
không cho sanh khởi; vị này nổ lực, tinh tấn,
quyết tâm, trì chí.
 Đối cới các ác, bất thiện pháp đã sanh, khởi lên
ý muốn trừ diệt, vị này nổ lực, tinh tấn, quyết
tâm, trì chí.
 Đối với các thiện pháp chưa sanh, khởi lên ý
muốn khiến cho sanh khởi; vị này nỗ lực, tinh
tấn, quyết tâm, trì chí.
 Đối với các thiện pháp đã sanh, khởi lên ý
muốn khiến cho an trú, không cho băng hoại,
khiến cho tăng trưởng, phát triển, viên mãn. Vị
này nổ lực, tinh tấn, quyết tâm, trì chí. Này các
Tỷ kheo, như vậy gọi là Chánh tinh tấn.

CON MẮT                                            81

 Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh niệm?
 Này các Tỷ kheo, ở đây vị Tỷ kheo sống quán
thân trên thân, tinh tấn, tỉnh giác, chánh niệm,
để chế ngự tham ưu ở đời; trên các cảm thọ...
trên các tâm... quán pháp trên các pháp, tinh
cần tỉnh giác, chánh niệm, để chế ngự tham ưu
ở đời. Này các Tỷ kheo, như vậy gọi là Chánh
niệm.
 Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh định?
 Này các Tỷ kheo, ở đây Tỷ kheo ly dục, ly ác
bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm,
với tứ.
 Tỷ kheo ấy diệt tầm, diệt tứ, chứng và trú Thiền
thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh,
không tầm, không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
 Tỷ kheo ấy ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác,
thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả
niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba.
 Tỷ kheo ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm
thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không
khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này các Tỷ
kheo, như vậy gọi là Chánh định.
Này các Tỷ kheo, như vậy gọi là Khổ diệt đạo thánh

CON MẮT                                           82

đế.

Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay
sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán
pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay sống quán
tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt
tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên
các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an
trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến
chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương
tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các
Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán pháp trên các
pháp đối với Bốn Thánh đế.

22. Này các Tỷ kheo, vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này
như vậy trong bảy năm, vị ấy có thể chứng một trong
hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay
trong hiện tại; hay nếu còn hữu dư y, chứng quả
Bất hoàn.

Này các Tỷ kheo, không cần gì đến bảy năm, một vị
nào tu tập Bốn Niệm xứ này như vậy trong sáu năm...
trong năm năm... trong bốn năm... trong ba năm...
trong hai năm... trong một năm, vị ấy có thể chứng
một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí
ngay trong hiện tại; hay nếu còn hữu dư y, chứng quả
Bất hoàn.

CON MẮT                                            83

Này các Tỷ kheo, không cần gì đến một năm, một vị
nào tu tập Bốn Niệm xứ này trong bảy tháng, vị ấy
có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là
chứng Chánh trí ngay trong hiện tại; hay nếu còn hữu
dư y, chứng quả Bất hoàn.

Này các Tỷ kheo, đây là con đường độc nhất, đưa
đến sự thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu
bi, diệt trừ khổ ưu, thành tựu Chánh lý, chứng
ngộ Niết Bàn. Đó là Bốn Niệm Xứ.

Thế Tôn thuyết pháp đã xong. Các Tỷ kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

CON MẮT                                           84

12      Người mù, một mắt, hai mắt - Kinh MÙ LÒA – Tăng I, 229

MÙ LÒA – Tăng I, 229

1. Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Người mù,
- Người một mắt,
- Người có hai mắt.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người mù?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người không có
mắt để có thể với mắt như vậy, thâu hoạch được
tài sản chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng
trưởng tài sản đã được thâu hoạch;
 Không có mắt để có thể với mắt như vậy, biết
được pháp thiện và pháp bất thiện, có tội và
không tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc thành
phần đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
hạng người mù.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có một
mắt?

CON MẮT                                            85

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có mắt để có
thể với mắt như vậy, thâu hoạch được tài sản
chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng trưởng
tài sản đã được thâu hoạch;
 Nhưng không có mắt để có thể với mắt như
vậy, biết được pháp thiện và pháp bất thiện, có
tội và không tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc
thành phần đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là hạng người có một mắt.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có hai
mắt?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có mắt để có
thể với mắt như vậy, thâu hoạch được tài sản
chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng trưởng
tài sản đã được thâu hoạch;
- Và có mắt để có thể với mắt như vậy, biết được
pháp thiện và pháp bất thiện, có tội và không
tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc thành phần
đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng
người có hai mắt.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Kẻ mù mắt bị hư,
Cả hai đều bất hạnh,
Vừa công đức không làm.

CON MẮT                                             86

Vừa không được tài sản,

Thứ đến là hạng người
Được gọi là một mắt,
Liên hệ pháp, phi pháp,
Tầm cầu các tài sản,
Với trộm và man trá,
Cùng với cả nói láo,
Vừa khéo góp tài sản,
Vừa giỏi hưởng dục lạc
Từ đây đến địa ngục,
Người một mắt bị hại.

Còn vị có hai mắt
Được gọi người tối thượng,
Thâu hoạch các tài sản
Một cách đúng Chánh pháp,
Các tài sản đã có,
Tăng trưởng đúng chánh pháp.
Bố thí, ý tốt đẹp,
Không phân vân ngập ngừng
Được sanh chỗ hiền thiện,
Đi chỗ ấy không sầu.

Vậy hãy tránh thật xa, Người mù, người một mắt, Thân cận bậc hai mắt,

CON MẮT                                  87

Bậc tối thắng trượng phu!

CON MẮT                               88

13     Nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Ba nhãn: Nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn.

CON MẮT                                            89

14      Sanh tử của chúng sanh cần phải chứng ngộ bằng mắt - Kinh CHỨNG NGỘ – Tăng II, 167

CHỨNG NGỘ – Tăng II, 167

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn pháp này cần phải chứng ngộ. Thế nào là bốn?

Này các Tỷ-kheo,

- Có pháp cần phải chứng ngộ bằng thân;
- Có pháp, cần phải chứng ngộ bằng niệm;
- Có pháp, cần phải chứng ngộ bằng mắt;
- Có pháp, cần phải chứng ngộ bằng trí tuệ.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải chứng ngộ bằng thân?

- Tám giải thoát, cần phải chứng ngộ bằng thân.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải chứng ngộ bằng niệm?

- Đời sống trước, cần phải chứng ngộ bằng niệm.

CON MẮT                                            90

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải chứng ngộ bằng con mắt?

- Sanh tử của chúng sanh, cần phải chứng ngộ bằng con mắt.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải chứng ngộ bằng trí tuệ?

- Sự đoạn diệt các lậu hoặc, cần phải chứng ngộ bằng trí tuệ.

Này các Tỷ-kheo, có bốn pháp này cần phải chứng ngộ.

CON MẮT                                          91

15     Sự diệt, sự chấm dứt của mắt là sự diệt của khổ, sự lắng dịu của bệnh hoạn... - Kinh Mắt – Tương III, 373

Mắt – Tương III, 373

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) -- Này các Tỷ-kheo, sự sanh, sự trú, sự thành, sự xuất hiện của mắt là sự sanh của khổ, sự trú của bệnh hoạn, sự xuất hiện của già chết.

4-8) Sự sanh, sự trú, sự thành, sự xuất hiện của tai... của mũi... của lưỡi... của thân... của ý là sự sanh của khổ, sự trú của bệnh hoạn, sự xuất hiện của già chết.

9) Sự diệt, sự lắng dịu, sự chấm dứt của mắt là sự diệt của khổ, sự lắng dịu của bệnh hoạn, sự chấm dứt của già chết.

10-14) Sự diệt, sự lắng dịu, sự chấm dứt của tai... của mũi... của lưỡi... của thân... của ý là sự diệt của khổ, sự lắng dịu của bệnh hoạn, sự chấm dứt của già chết.

II. Sắc – Tương III, 373

CON MẮT                                               92

(Như kinh trên, chỉ thế vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp).

III. Thức – Tương III, 374

(Như kinh trên, chỉ thế vào nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức).

IV. Xúc

(Như kinh trên, chỉ thế vào nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc).

V. Thọ

(Như kinh trên, chỉ thế vào thọ do nhãn xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc sanh, thọ do ý xúc sanh).

VI. Tưởng

(Như kinh trên, chỉ thế vào sắc tưởng, thanh tưởng, hương tưởng, vị tưởng, xúc tưởng, pháp tưởng).

VII. Tư – Tương III, 374

(Như kinh trên, chỉ thế vào sắc tư, thanh tư, hương tư, vị tư, xúc tư, pháp tư).

VIII. Ái – Tương III, 375

CON MẮT                                             93

(Như kinh trên, chỉ thế vào sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái).

IX. Giới – Tương III, 375

(Như kinh trên, chỉ thế vào địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới).

X. Uẩn (S.iii,231) – Tương III, 375

(Như kinh trên, chỉ thế vào sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn).

CON MẮT                                           94

16       Vì mắt có vị ngọt nên chúng sanh tham luyến mắt - Kinh Nếu Không Có 1 – Tương IV, 25

Nếu Không Có 1 – Tương IV, 25

1) ...

2) -- Nếu mắt không có vị ngọt, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh có thể không tham luyến mắt. Và vì rằng,
này các Tỷ-kheo, mắt có vị ngọt nên chúng sanh
tham luyến mắt.

3) Nếu mắt không có nguy hiểm, này các Tỷ-kheo,
thời chúng sanh có thể không nhàm chán đối với mắt.
Và vì rằng mắt có nguy hiểm nên chúng sanh nhàm
chán đối với mắt.

4) Nếu mắt không có xuất ly, này các Tỷ-kheo, thời chúng sanh không có thể xuất ly khỏi mắt. Và vì rằng mắt có xuất ly nên chúng sanh có xuất ly khỏi mắt.

5-7) Nếu tai không có vị ngọt...

8-10) Nếu mũi không có vị ngọt...

11-13) Nếu lưỡi không có vị ngọt...

CON MẮT                                           95

14-16) Nếu thân không có vị ngọt...

17) Nếu ý không có vị ngọt, này các Tỷ-kheo, thời
chúng sanh có thể không tham luyến đối với ý. Và vì
rằng ý có vị ngọt, này các Tỷ-kheo, nên chúng sanh
có tham luyến đối với ý.

18) Nếu ý không có nguy hiểm, này các Tỷ-kheo,
thời chúng sanh có thể không nhàm chán đối với ý.
Và vì rằng ý có nguy hiểm, này các Tỷ-kheo, nên
chúng sanh có nhàm chán đối với ý.

19) Nếu ý không có xuất ly, này các Tỷ-kheo, thời
chúng sanh không xuất ly ra khỏi ý. Và vì rằng ý có
sự xuất ly, này các Tỷ-kheo, nên chúng sanh xuất ly
ra khỏi ý.

20) Cho đến khi nào, này các Tỷ-kheo, chúng sanh
đối với sáu nội xứ này không như thật liễu tri vị ngọt
là vị ngọt, nguy hiểm là nguy hiểm, xuất ly là xuất
ly; cho đến khi ấy, này các Tỷ-kheo, các chúng sanh
ấy cùng với các thế giới như Thiên giới, Ma giới,
Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn, Bà-
la-môn, chư Thiên và loài Người, đã không sống với
tâm được ly chấp trước, ly hệ phược, được giải thoát,
không bị giới hạn.

CON MẮT                                             96

21) Và vì rằng, này các Tỷ-kheo, chúng sanh đối với sáu nội xứ này đã như thật liễu tri vị ngọt là vị ngọt, nguy hiểm là nguy hiểm, xuất ly là xuất ly; cho nên, này các Tỷ-kheo, các chúng sanh cùng với các thế giới như Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người, đã sống với tâm được ly chấp trước, ly hệ phược, được giải thoát, không bị giới hạn.

Nếu Không Có 2 – Tương IV, 27

(Như Kinh trước, chỉ thế vào sáu ngoại xứ: sắc, tiếng, hương, vị, xúc, pháp, thay cho sáu nội xứ của Kinh trước)

CON MẮT                                              97
