Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 179 - Hỷ
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 179

HỶ Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

179

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC

DẪN NHẬP .............................................................3

1     Định nghĩa - Lạc khổ hỷ ưu xả - Kinh Phân Tích 1 – Tương V, 328 ..............................................8 2     Dục hỷ là căn bản của đau khổ - Kinh PHÁP MÔN CĂN BỔN – 1 Trung I, 9 .....................13 3     Hỷ do viễn ly sanh - Kinh HOAN HỶ – Tăng II, 644...................................................................24 4     Hỷ không liên hệ đến vật chất - Kinh SUBHA – 99 Trung II, 793 ..............................................27 5     Hỷ liên hệ đến xuất ly - Kinh PHÂN BIỆT SÁU XỨ – 137 Trung III, 499 ................................52 6     Hỷ lạc của thiền 1 có tác dụng gì - Kinh NALAKAPANA – 68 Trung II, 267 ..............66 7     Lạc khổ hỷ ưu xả - Bậc Dự lưu và bậc Alahán - Kinh Dòng Nước – Tương V, 325 ..................80 8     Lạc khổ hỷ ưu xả - Do duyên xúc được cảm thọ là lạc, khởi lên lạc căn - Kinh Cây Quay Ra Lửa – Tương V, 331 ...............................................82

HỶ                                                                         1

9    Lạc khổ hỷ ưu xả - Không được chấp nhận là Sa môn - Kinh SaMôn BàLaMôn – Tương V, 326 .........................................................................85 10 Lạc khổ hỷ ưu xả - Khổ căn khởi lên được đoạn diệt không có dư tàn khi nào - Kinh Sanh – Tương V, 333 ..................................................88 11 Thành tựu Tam thiền, hỷ bị đoạn diệt - Kinh CHÍN THỨ ĐỆ DIỆT – Tăng IV, 152 ...........93 12 Thành tựu Tam thiền, hỷ bị đoạn diệt - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 .............95 13 Thành tựu Tam thiền, hỷ bị đoạn diệt - Kinh THỨ ĐỆ TRÚ 2 – Tăng IV, 155 ....................98

HỶ                                                                           2

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

HỶ                                                       3

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

HỶ                                                      4

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

HỶ                                                      5

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

HỶ                                                     6

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

HỶ                                                         7

1         Định nghĩa - Lạc khổ hỷ ưu xả - Kinh Phân Tích 1 – Tương V, 328

Phân Tích 1 – Tương V, 328

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lạc căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về thân, cái gì
thích thú thuộc về thân, cái gì lạc do thân xúc sanh,
cái gì thích thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây
được gọi là lạc căn.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là khổ căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về thân, cái gì
không thích thú thuộc về thân, cái gì khổ do thân xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là khổ căn.

5) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hỷ căn (somanassa)?

HỶ                                                 8

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về tâm, cái gì thích
thú thuộc về tâm, cái gì lạc do ý xúc sanh, cái gì thích
thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là
hỷ căn.

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ưu căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về tâm, cái gì
không thích thú thuộc về tâm, cái gì khổ do ý xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là ưu căn.

7) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xả căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì không thích thú và không không thích thú thuộc về thân hay thuộc về tâm được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là xả căn.

8) Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là năm căn.

Phân Tích 2 – Tương V, 330

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

HỶ                                                    9

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lạc căn?... (Như số 3, kinh trước).

4-7). .. (Như số 4 đến 7 của kinh trước) ...

8) Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Cái gì thuộc lạc căn và cái gì thuộc hỷ căn, cần
phải xem là lạc thọ.
- Cái gì thuộc về khổ căn, và cái gì thuộc ưu
căn, cần phải xem là khổ thọ.
- Cái gì thuộc xả căn, cần phải xem là bất khổ
bất lạc thọ.

9) Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là năm căn.

Phân Tích 3 – Tương V, 330

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lạc căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về thân, cái gì thích thú thuộc về thân, cái gì lạc do thân xúc sanh,

HỶ                                                 10

cái gì thích thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là lạc căn.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là khổ căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về thân, cái gì
không thích thú thuộc về thân, cái gì khổ do thân xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là khổ căn.

5) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hỷ căn (somanassa)?

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về tâm, cái gì thích
thú thuộc về tâm, cái gì lạc do ý xúc sanh, cái gì thích
thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là
hỷ căn.

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ưu căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về tâm, cái gì
không thích thú thuộc về tâm, cái gì khổ do ý xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là ưu căn.

7) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xả căn?

HỶ                                                    11

Này các Tỷ-kheo, cái gì không thích thú và không không thích thú thuộc về thân hay thuộc về tâm được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là xả căn.

8) Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Cái gì thuộc lạc căn và cái gì thuộc hỷ căn, cần
phải xem là lạc thọ.
- Cái gì thuộc về khổ căn, và cái gì thuộc ưu
căn, cần phải xem là khổ thọ.
- Cái gì thuộc xả căn, cần phải xem là bất khổ
bất lạc thọ.

9) Như vậy, này các Tỷ-kheo, các căn này, trước năm sau trở thành ba, trước ba sau trở thành năm, tùy theo pháp môn.

HỶ                                                12

2     Dục hỷ là căn bản của đau khổ - Kinh PHÁP MÔN CĂN BỔN – 1 Trung I, 9

KINH PHÁP MÔN CĂN BỔN (Mulapariyaya sutta) – Bài kinh số 1 – Trung I, 9

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú tại (tụ lạc) Ukkattha, trong rừng Subhaga (rừng Hạnh phúc), dưới gốc cây Sa la vương. Tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn", những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói:

– "Này các Tỷ-kheo. Ta sẽ giảng cho các Người "Pháp môn căn bản tất cả pháp". Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn", những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Này các Tỷ-kheo, ở đây, có kẻ phàm phu ít nghe,

HỶ                                                 13

không được thấy các bậc Thánh, không thuần thục
pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc
Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhân,
không thuần thục pháp các bậc Chơn nhân, không
tu tập pháp các bậc Chơn nhân, tưởng tri địa đại
là địa đại. Vì tưởng tri địa đại là địa đại, người ấy
nghĩ đến địa đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với
địa đại, nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, người ấy
nghĩ: "Địa đại là của ta" - dục hỷ địa đại. Vì sao
vậy? Ta nói người ấy không liễu tri địa đại.

 Người ấy tưởng tri thủy đại là thủy đại. Vì
tưởng tri thủy đại là thủy đại, người ấy nghĩ đến
thủy đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với thủy
đại, nghĩ đến (tự ngã) như là thủy đại, người ấy
nghĩ: "Thủy đại là của ta" - dục hỷ thủy đại. Vì
sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri thủy
đại.
 Người ấy tưởng tri hỏa đại là hỏa đại. Vì tưởng
tri hỏa đại là hỏa đại, người ấy nghĩ đến hỏa
đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với hỏa đại,
nghĩ đến (tự ngã) như là hỏa đại, người ấy nghĩ:
"Hỏa đại là của ta"- dục hỷ hỏa đại. Vì sao vậy?
Ta nói người ấy không liễu tri hỏa đại.
 Người ấy tưởng tri phong đại là phong đại. Vì
tưởng tri phong đại là phong đại, người ấy nghĩ

HỶ                                                  14

đến (tự ngã) đối chiếu với phong đại, nghĩ đến
(tự ngã) như là phong đại, người ấy nghĩ:
"Phong đại là của ta"- dục hỷ phong đại. Vì sao
vậy? Ta nói người ấy không liễu tri phong đại.
 Người ấy tưởng tri Sanh vật là Sanh vật...
 Người ấy tưởng tri chư Thiên là chư Thiên...
 Người ấy tưởng tri Sanh chủ là Sanh chủ...
 Người ấy tưởng tri Phạm Thiên là Phạm
Thiên...
 Người ấy tưởng tri Quang âm thiên là Quang
âm thiên...
 Người ấy tưởng tri Biến tịnh thiên là Biến tịnh
thiên...
 Người ấy tưởng tri Quảng quả thiên là Quảng
quả thiên...
 Người ấy tưởng tri Abhibhù (Thắng Giả) là
Abhibhù...
 Người ấy tưởng tri Không vô biên xứ là Không
vô biên xứ...
 Người ấy tưởng tri Thức vô biên xứ là Thức vô

HỶ                                                15

biên xứ...
 Người ấy tưởng tri Vô sở hữu xứ là Vô sở hữu
xứ...
 Người ấy tưởng tri Phi tưởng phi phi tưởng xứ
là Phi tưởng phi phi tưởng xứ...
 Người ấy tưởng tri sở kiến là sở kiến...
 Người ấy tưởng tri sở văn là sở văn...
 Người ấy tưởng tri sở tư niệm là sở tư niệm...
 Người ấy tưởng tri sở tri là sở tri...
 Người ấy tưởng tri đồng nhất là đồng nhất...
 Người ấy tưởng tri sai biệt là sai biệt...
 Người ấy tưởng tri tất cả là tất cả...
 Người ấy tưởng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì
tưởng tri Niết-bàn là Niết-bàn, người ấy nghĩ
đến Niết-bàn, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với
Niết-bàn. Nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn,
người ấy nghĩ: "Niết-bàn là của ta" - dục hỷ
Niết-bàn, Vì sao vậy? Ta nói: Người ấy không
liễu tri Niết-bàn.

HỶ                                                16

 Này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo hữu học tâm chưa thành tựu, đang sống cần cầu vô thượng an ổn, khỏi khổ ách. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy đã không nghĩ đến địa đại, đã không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với địa đại, đã không nghĩ (tự ngã) như là địa đại, đã không nghĩ: "Địa đại là của ta", - không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy có thể liễu tri địa đại. ... Thủy đại... hỏa đại... phong đại... Sanh vật... chư Thiên Sanh chủ... Phạm thiên... Quang âm thiên... Biến tịnh thiên... Quảng quả thiên... Abhibhù (Thắng Giả)... Không vô biên xứ... Thức vô biên xứ... Vô sở hữu xứ... Phi tưởng phi phi tưởng xứ... sở kiến... sở văn... sở tư niệm... sở tri... đồng nhất... sai biệt... tất cả...

 Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn; vì thắng
tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy đã không nghĩ
đến Niết-bàn, đã không nghĩ (tự ngã) đối chiếu
với Niết-bàn, đã không nghĩ (tự ngã) như là
Niết-bàn, đã không nghĩ: "Niết-bàn là của ta" –
không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta nói vị
ấy có thể liễu tri Niết-bàn.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A- la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống,

HỶ                                                      17

đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy đã liễu tri địa đại... thủy đại... hỏa đại... phong đại... sanh vật... chư Thiên... Sanh chủ... Phạm thiên... Quang âm thiên... Biến tịnh thiên... Quảng quả thiên... Abhibhù (Thắng Giả)... Không vô biên xứ... Thức vô biên xứ... Vô sở hữu xứ... Phi tưởng phi phi tưởng xứ... sở kiến... sở văn... sở tư niệm... sở tri... đồng nhất... sai biệt... tất cả...

 Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng
tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến
Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến (tự ngã) đối
chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã)
như là Niết-bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của
ta" – không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta
nói vị ấy đã liễu tri Niết-bàn".

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A- la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh

HỶ                                                     18

trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì
thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến
địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa
đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không
nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại.
Vì sao vậy? Vì vị ấy không có tham dục, nhờ tham
dục đã được đoạn trừ... thủy đại... hỏa đại... Vị ấy
thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-
bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết-bàn,
không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn,
không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không
nghĩ: "Niết-bàn là của ta" – không dục hỷ Niết-
bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có tham dục, nhờ
tham dục đã được đoạn trừ.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A- la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có sân hận, nhờ sân hận đã được đoạn trừ... thủy đại... hỏa đại... Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-

HỶ                                                     19

bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết-bàn,
không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn,
không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không
nghĩ: "Niết-bàn là của ta" – không dục hỷ Niết-
bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có sân hận, nhờ
sân hận đã được đoạn trừ.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A-
la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn,
các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống,
đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh
trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì
thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến
địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa
đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không
nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại.
Vì sao vậy? Vì vị ấy không có si mê, nhờ si mê đã
được đoạn trừ.

 Này các Tỷ-kheo, Như Lai là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thắng tri địa đại là địa đại.
Vì thắng tri địa đại là địa đại, Ngài không nghĩ
đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với
địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại,
không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa
đại. Vì sao vậy? Ta nói vì Như Lai đã liễu tri địa
đại.

HỶ                                                    20

 ... thủy đại... hỏa đại...

 ...Như Lai thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì
thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, Như Lai không
nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối
chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã)
như là Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như
là Niết-bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của ta" –
không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta nói vì
Như Lai đã liễu tri Niết-bàn.

 Này các Tỷ-kheo, Như Lai là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thắng tri địa đại là địa đại.
Vì thắng tri địa đại là địa đại, Như Lai không nghĩ
đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với
địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại,
không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa
đại. Vì sao vậy? Vì Như Lai biết rằng: "Dục hỷ
là căn bản của đau khổ, từ hữu, sanh khởi lên,
và già và chết đến với loài sinh vật". Do vậy, này
các Tỷ-kheo, Ta nói Như Lai, với sự diệt trừ
hoàn toàn các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả
ly, sự từ bỏ hoàn toàn các ái, đã chơn chánh giác
ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác"

 ... thủy đại... hỏa đại...

HỶ                                                 21

 ... Như Lai thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì
thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, Như Lai không
nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối
chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã)
như là Niết-bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của
Ta" – không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì
Như Lai biết rằng: "Dục hỷ là căn bản của
đau khổ, từ hữu, sanh khởi lên, và già chết
đến với loài sinh vật". Do vậy, này các Tỷ-
kheo, Ta nói Như Lai, với sự diệt trừ hoàn toàn
các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả ly, sự trừ
bỏ hoàn toàn các ái, đã chơn chánh giác ngộ vô
thượng chánh đẳng chánh giác.

Như vậy, Thế Tôn thuyết giảng. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

HỶ                                                  22

HỶ   23

3     Hỷ do viễn ly sanh - Kinh HOAN HỶ – Tăng II, 644

HOAN HỶ – Tăng II, 644

1. Rồi Gia chủ Anàthapindika với khoảng năm trăm
nam cư sĩ đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế
Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Gia
chủ Anàthapindika đang ngồi xuống một bên:

2. - Này Gia chủ, Ông đã cung cấp cho chúng Tỷ-
kheo các vật dụng cần thiết như y, đồ ăn khất thực,
sàng tọa, dược phẩm trị bệnh. Nhưng Ông chớ có
bằng lòng với ý nghĩ: "Chúng ta đã cung cấp cho
chúng Tỷ-kheo các vật dụng cần thiết như y, đồ ăn
khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh".

Do vậy, này Gia chủ, Ông cần phải học tập như sau:

3. "Với phương tiện nào chúng ta thỉnh thoảng đạt được và an trú hỷ do viễn ly sanh" Như vậy, này Gia chủ, Ông cần phải học tập.

4. Được nghe nói như vậy, Tôn giả Sàriputta bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Khéo nói thay là lời nói này của Thế

HỶ                                                24

Tôn: "Này Gia chủ, Ông đã cung cấp cho chúng Tỷ-
kheo các vật dụng cần thiết như y, đồ ăn khất thực,
sàng tọa, dược phẩm trị bệnh. Nhưng Ông chớ có
bằng lòng với ý nghĩ: "Chúng ta đã cung cấp cho
chúng Tỷ-kheo các vật dụng cần thiết như y, đồ ăn
khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh". Do vậy,
Ông cần phải học tập như sau: "Với phương tiện nào
chúng ta thỉnh thoảng đạt được và an trú hỷ do viễn
ly sanh!" Như vậy, này Gia chủ, Ông cần phải học
tập".

Bạch Thế Tôn, khi nào Thánh đệ tử đạt đến và an trú hỷ do viễn ly sanh, trong thời gian ấy, năm sự việc không xảy ra:

- Khổ và ưu liên hệ đến dục trong thời gian ấy
không khởi lên cho người ấy.
- Lạc và hỷ liên hệ đến dục trong thời gian ấy
không khởi lên cho người ấy.
- Khổ và ưu liên hệ đến bất thiện trong thời gian
ấy không khởi lên cho người ấy.
- Lạc và hỷ liên hệ đến bất thiện trong thời gian
ấy không khởi lên cho người ấy.
- Khổ và ưu liên hệ đến thiện, trong thời gian ấy
không khởi lên cho người ấy.

HỶ                                               25

Bạch Thế Tôn, khi nào Thánh đệ tử đạt đến và an trú hỷ do viễn ly sanh, trong thời gian ấy, năm sự việc này không xảy ra.

- Lành thay, lành thay, này Sàriputta, trong khi
Thánh đệ tử đạt được và an trú hỷ do viễn ly sanh,
trong thời gian ấy, năm sự kiện không xảy ra cho
người ấy:

- Khổ và ưu liên hệ đến dục trong thời gian ấy
không khởi lên cho người ấy.
- Lạc và hỷ liên hệ đến dục trong thời gian ấy
không khởi lên cho người ấy.
- Khổ và ưu liên hệ đến bất thiện trong thời gian
ấy không khởi lên cho người ấy.
- Lạc và hỷ liên hệ đến bất thiện trong thời gian
ấy không khởi lên cho người ấy.
- Khổ và ưu liên hệ đến thiện, trong thời gian ấy
không khởi lên cho người ấy.

Này Sàriputta, trong khi vị Thánh đệ tử đạt đến và an trú hỷ do viễn ly sanh, trong thời gian ấy, năm sự kiện này không xảy ra cho người ấy.

HỶ                                                 26

4     Hỷ không liên hệ đến vật chất - Kinh SUBHA – 99 Trung II, 793

KINH SUBHA (Subha suttam) – Bài kinh số 99 – Trung II,793

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, Jetavana, tại
tinh xá ông Anathapindika. Lúc bấy giờ, thanh niên
Bà-la-môn Subha Todeyyaputta trú ở Savatthi, tại
nhà một gia chủ vì một vài công vụ. Thanh niên Bà-
la-môn Subha Todeyyaputta trú tại nhà gia chủ, nói
với vị gia chủ ấy:

– Này Gia chủ, tôi nghe như sau: "Savatthi
không phải không có các bậc A-la-hán lui tới". Hôm
nay chúng ta nên đến chiêm ngưỡng vị Sa-môn hay
Bà-la-môn nào?

– Thưa Tôn giả, Thế Tôn hiện trú tại Savatthi, Jetavana, tịnh xá ông Anathapindika. Thưa Tôn giả, hãy đi đến chiêm ngưỡng Thế Tôn ấy.

HỶ                                               27

Rồi thanh niên Bà-la-môn Subha Todeyyaputta
vâng theo lời gia chủ ấy, đi đến Thế Tôn, sau khi đến
nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm,
sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân
hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên,
thanh niên Bà-la-môn Subha Todeyyaputta bạch Thế
Tôn:

– Thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn đã nói
như sau: "Người tại gia thành tựu chánh đạo thiện
pháp. Người xuất gia không thành tựu chánh đạo
thiện pháp". Ở đây, Tôn giả Gotama có nói gì?

– Này thanh niên Bà-la-môn, ở đây, Ta chủ trương phân tích; ở đây, Ta không chủ trương nói một chiều.

Này Thanh niên Bà-la-môn, Ta không tán thán
tà đạo của kẻ tại gia hay kẻ xuất gia. Này Thanh niên
Bà-la-môn, kẻ tại gia hay kẻ xuất gia hành tà đạo, do
nhân duyên hành tà đạo, không thành tựu được chánh
đạo thiện pháp.

Này Thanh niên Bà-la-môn, Ta tán thán chánh
đạo của kẻ tại gia hay kẻ xuất gia. Này Thanh niên
Bà-la-môn, kẻ tại gia hay kẻ xuất gia hành chánh
đạo, do nhân duyên hành chánh đạo, thành tựu được
chánh đạo thiện pháp.

HỶ                                                 28

– Thưa Tôn giả Gotama, do dịch vụ nhiều, công
tác nhiều, tổ chức nhiều, lao lực nhiều, nên nghiệp
sự của kẻ tại gia có quả báo lớn. Do dịch vụ ít, công
tác ít, tổ chức ít, lao lực ít nên nghiệp sự của kẻ xuất
gia không có quả lớn. Ở đây, Tôn giả Gotama, có nói
gì?

– Này Thanh niên Bà-la-môn, ở đây, Ta chủ trương pháp phân tích; ở đây, Ta không chủ trương nói một chiều.

 Này Thanh niên Bà-la-môn, có nghiệp sự
(Kammatthanam) với dịch vụ lớn, công tác lớn, tổ
chức lớn, lao lực lớn, nếu làm hỏng, làm sai sẽ có
kết quả nhỏ.
 Này Thanh niên Bà-la-môn có nghiệp sự với dịch
vụ lớn, công tác lớn, tổ chức lớn, lao lực lớn, nếu
làm thành tựu, làm đúng, sẽ có kết quả lớn.
 Này Thanh niên Bà-la-môn, có nghiệp sự với dịch
vụ nhỏ, công tác nhỏ, tổ chức nhỏ, lao lực nhỏ,
nếu làm hỏng, làm sai sẽ có kết quả nhỏ.
 Này Thanh niên Bà-la-môn, có nghiệp sự với dịch
vụ nhỏ, công tác nhỏ, tổ chức nhỏ, lao lực nhỏ,
nếu làm thành tựu, làm đúng, sẽ có kết quả lớn.

Này Thanh niên Bà-la-môn, thế nào là nghiệp

HỶ                                                    29

sự với dịch vụ lớn, công tác lớn, tổ chức lớn, lao lực lớn, nếu làm hỏng, làm sai sẽ có kết quả nhỏ? - Này Thanh niên Bà-la-môn, nghiệp sự nông nghiệp với dịch vụ lớn, công tác lớn, tổ chức lớn, lao lực lớn, nếu làm hỏng, làm sai sẽ có kết quả nhỏ.

Và này Thanh niên Bà-la-môn, thế nào là
nghiệp sự với dịch vụ lớn, công tác lớn, tổ chức lớn,
lao lực lớn, nếu làm thành tựu, làm đúng sẽ có kết
quả lớn? - Này Thanh niên Bà-la-môn, nghiệp sự
nông nghiệp với dịch vụ lớn, công tác lớn, tổ chức
lớn, lao lực lớn, nếu làm thành tựu, làm đúng sẽ có
kết quả lớn.

Này Thanh niên Bà-la-môn, thế nào là nghiệp
sự với dịch vụ nhỏ, công tác nhỏ, tổ chức nhỏ, lao
lực nhỏ, nếu làm hỏng, làm sai sẽ có kết quả nhỏ? -
Này Thanh niên Bà-la-môn, nghiệp sự buôn bán với
dịch vụ nhỏ, công tác nhỏ, tổ chức nhỏ, lao lực nhỏ,
nếu làm hỏng, làm sai sẽ có kết quả nhỏ.

Này Thanh niên Bà-la-môn, thế nào là nghiệp sự với dịch vụ nhỏ, công tác nhỏ, tổ chức nhỏ, lao lực nhỏ, nếu làm thành tựu, làm đúng sẽ có kết quả lớn? - Này Thanh niên Bà-la-môn, nghiệp sự buôn bán với dịch vụ nhỏ, công tác nhỏ, tổ chức nhỏ, lao lực nhỏ, nếu làm thành tựu, làm đúng sẽ có kết quả

HỶ                                                  30

lớn.

 Ví như, này Thanh niên Bà-la-môn, nghiệp sự
buôn bán với dịch vụ lớn, công tác lớn, tổ chức
lớn lao lực lớn, nếu làm hỏng, làm sai sẽ có kết
quả nhỏ. Cũng vậy, này Thanh niên Bà-la-môn,
nghiệp sự của một cư sĩ, dịch vụ lớn, công tác lớn,
tổ chức lớn, lao lực lớn, nếu làm hỏng, làm sai sẽ
có kết quả nhỏ.

 Ví như, này Thanh niên Bà-la-môn, nghiệp sự
nông nghiệp, dịch vụ lớn, công tác lớn, tổ chức
lớn, lao lực lớn, nếu làm thành tựu, làm đúng sẽ
có kết quả lớn. Cũng vậy, này Thanh niên Bà-la-
môn, nghiệp sự của một cư sĩ, dịch vụ lớn, công
tác lớn, tổ chức lớn, lao lực lớn, nếu làm thành
tựu, làm đúng sẽ có kết quả lớn.

 Ví như, này Thanh niên Bà-la-môn, nghiệp sự
buôn bán, dịch vụ nhỏ, công tác nhỏ, tổ chức nhỏ,
lao lực nhỏ, nếu làm hỏng, làm sai sẽ có kết quả
nhỏ. Cũng vậy, này Thanh niên Bà-la-môn,
nghiệp sự của người xuất gia, dịch vụ nhỏ, công
tác nhỏ, tổ chức nhỏ, lao lực nhỏ, nếu làm hỏng,
làm sai sẽ có kết quả nhỏ.

 Ví như, này Thanh niên Bà-la-môn, nghiệp sự buôn bán, dịch vụ nhỏ, công tác nhỏ, tổ chức nhỏ,

HỶ                                                 31

lao lực nhỏ, nếu làm thành tựu, làm đúng sẽ có kết
quả lớn. Cũng vậy, này Thanh niên Bà-la-môn,
nghiệp sự của người xuất gia, dịch vụ nhỏ, công
tác nhỏ, tổ chức nhỏ, lao lực nhỏ, nếu làm thành
tựu, làm đúng sẽ có kết quả lớn.

– Thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương năm pháp tác phước, đắc thiện.

– Này Thanh niên Bà-la-môn, năm pháp được
các Bà-la-môn chủ trương tác phước, đắc thiện, nếu
Ông không thấy nặng nhọc, lành thay. Ông hãy nói
về năm pháp ấy trong hội chúng này.

– Thưa Tôn giả Gotama, không có nặng nhọc gì cho con, khi ở đây có vị như Tôn giả, đang ngồi hay các vị giống như Tôn giả.

– Vậy này Thanh niên Bà-la-môn, hãy nói đi.

– Chân thực, thưa Tôn giả Gotama, là pháp thứ
nhất, các Bà-la-môn chủ trương pháp này tác phước,
đắc thiện. Khổ hạnh, thưa Tôn giả Gotama, là pháp
thứ hai, các Bà-la-môn chủ trương pháp này tác
phước, đắc thiện. Phạm hạnh, thưa Tôn giả Gotama
là pháp thứ ba, các Bà-la-môn chủ trương pháp này
tác phước, đắc thiện. Tụng đọc, thưa Tôn giả
Gotama, là pháp thứ tư, các Bà-la-môn chủ trương

HỶ                                                 32

pháp này tác phước, đắc thiện. Thí xả, thưa Tôn giả
Gotama, là pháp thứ năm, các Bà-la-môn chủ trương
pháp này tác phước, đắc thiện. Thưa Tôn giả
Gotama, các vị Bà-la-môn chủ trương năm pháp này
tác phước, đắc thiện. Ở đây, Tôn giả Gotama có nói
gì?

– Thế nào, này Thanh niên Bà-la-môn? Có một
Bà-la-môn nào trong những Bà-la-môn đã nói như
sau: "Sau khi chứng tri với thượng trí, tôi tuyên
thuyết quả dị thục của năm pháp này?"

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Thế nào, này Thanh niên Bà-la-môn? Có một
Đạo sư nào trong những Bà-la-môn, một Đại tôn sư,
cho đến bảy đời Tôn sư, Đại tôn sư, vị ấy đã nói:
"Sau khi tự mình chứng tri với thượng trí, tôi tuyên
thuyết quả dị thục của năm pháp này".?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Thế nào, này Thanh niên Bà-la-môn? Những vị tu sĩ thời cổ trong các Bà-la-môn, những vị sáng tác các thần chú, những vị trì tụng thần chú mà xưa kia những thần chú được hát lên, được trì tụng, được ngâm vịnh, và ngày nay những vị Ba La Môn cũng hát lên, trì tụng và giảng dạy như các vị Atthaka,

HỶ                                                33

Vamaka, Vamadeva, Vessamita, Yamataggi,
Angirasa, Bharadvaja, Vesettha, Kassapa, Bhagu,
những vị ấy đã nói như sau: "Sau khi tự chứng tri với
thượng trí, chúng tôi tuyên thuyết kết quả dị thục của
năm pháp này".?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Như vậy, này Thanh niên Bà-la-môn, không
có một vị Bà-la-môn nào trong các vị Bà-la-môn đã
nói như sau: "Sau khi tự chứng tri với thượng trí, tôi
tuyên thuyết kết quả dị thục của năm pháp này".
Không có một Đạo sư nào trong các Bà-la-môn, một
Đại tôn sư, cho đến bảy đời Tôn sư, Đại tôn sư nào
nói như sau: "Sau khi tự chứng tri với thượng trí,
chúng tôi tuyên thuyết kết quả dị thục của năm pháp
này". Những vị tu sĩ thời cổ trong các vị Bà-la-môn,
những vị sáng tác các thần chú... không có một vị
nào đã nói như sau: "Sau khi tự chứng tri với thượng
trí, chúng tôi tuyên thuyết kết quả dị thục của năm
pháp này".

Ví như, này Thanh niên Bà-la-môn, một chuỗi
người mù ôm lưng nhau, người trước không thấy,
người giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng
không thấy. Cũng vậy, này Thanh niên Bà-la-môn,
chúng tôi nghĩ lời nói của những Bà-la-môn trở thành

HỶ                                                  34

giống như một chuỗi người mù, người đầu không thấy, người giữa không thấy, người cuối cùng cũng không thấy.

Khi nghe nói vậy, thanh niên Bà-la-môn Subha
Todeyyaputta phẫn nộ, không hoan hỷ vì bị Thế Tôn
dùng ví dụ một chuỗi người mù, liền mạ lỵ Thế Tôn,
hủy báng Thế Tôn và nói về Thế Tôn:

– Sa-môn Gotama sẽ bị quả ác độc (papika).

Rồi nói với Thế Tôn như sau:

– Tôn giả Gotama, Bà-la-môn Pokkharasati
thuộc dòng họ Upamanna trú ở rừng Subhaga đã nói:
"Cũng vậy, một số Sa-môn, Bà-la-môn tự cho đã
chứng được các pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng
xứng đáng bậc Thánh này". Lời nói này của vị ấy
thật sự đáng chê cười, thật sự chỉ là lời nói suông,
thật sự chỉ là trống không, thật sự chỉ là trống rỗng.
Làm sao còn là người còn lại có thể biết được, hay
thấy được, hay chứng được các pháp thượng nhân,
tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc Thánh? Sự kiện
như vậy không thể xảy ra.

– Thế nào, này Thanh niên Bà-la-môn? Bà-la- môn Pokkharasati thuộc dòng họ Upamanna, trú tại rừng Subhaga có thể biết tâm tư cả Sa-môn, Bà-la-

HỶ                                                  35

môn với tâm tư của mình?

– Thưa Tôn giả Gotama, Bà-la-môn
Pokkharasati thuộc dòng họ Upamanna, trú ở rừng
Subhaga, với tâm tư của mình không thể biết được
tâm tư của Punnika, người đầy tớ gái của mình, làm
sao lại có thể biết được tâm tư tất cả Sa-môn, Bà-la-
môn với tâm tư của mình?

– Ví như, này Thanh niên Bà-la-môn một người sanh ra đã mù không thể thấy các sắc màu đen, màu trắng, không thể thấy các sắc màu xanh, không thể thấy các sắc màu vàng, không thể thấy các sắc màu đỏ, không thể thấy các sắc màu đỏ tía, không thể thấy những gì bằng phẳng, không bằng phẳng, không thể thấy các vì sao, không thể thấy mặt trăng, mặt trời, người ấy nói như sau: "Không có các sắc màu đen, màu trắng, không có người thấy các sắc màu đen, màu trắng; không có các sắc màu xanh, không có người thấy các sắc màu xanh; không có các sắc màu vàng, không có người thấy các sắc màu vàng; không có các sắc màu đỏ, không có người thấy các sắc màu đỏ; không có các sắc màu đỏ tía, không có người thấy các sắc màu đỏ tía; không có những gì bằng phẳng, không bằng phẳng, không có người thấy cái gì bằng phẳng, không bằng phẳng; không có các vì sao, không có người thấy các vì sao; không có mặt

HỶ                                                 36

trăng, mặt trời, không có người thấy mặt trăng, mặt
trời. Tôi không biết như vậy; tôi không thấy như vậy,
do vậy nên không có". Này Thanh niên Bà-la-môn,
người ấy nói một cách chân chánh có nói như vậy
không?

– Thưa không vậy, Tôn giả Gotama. Có các sắc
màu đen trắng, có người thấy các sắc màu đen trắng;
có các sắc màu xanh, có người thấy các sắc màu
xanh;... (như trên)... có mặt trăng, mặt trời, có người
thấy mặt trăng, mặt trời".Tôi không biết như vậy; tôi
không thấy như vậy. Do vậy, không có". Thưa Tôn
giả Gotama, nếu người ấy nói một cách chân chánh
thì sẽ không nói như vậy.

– Cũng vậy, này Thanh niên Bà-la-môn, Bà-la-
môn Pokkharasati thuộc dòng họ Upamanna, trú ở
rừng Subhaga là người mù, không có mắt. Vị ấy có
thể biết được, hay thấy được, hay chứng được các
pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc
Thánh; sự kiện như vậy không xảy ra.

Này Thanh niên Bà-la-môn, Ông nghĩ thế nào?
Những vị Bà-la-môn giàu sang ở Kosala, như Bà-la-
môn Canki, Bà-la-môn Tarukkha, Bà-la-môn
Pokkharasati, Bà-la-môn Janussoni, và thân phụ của
Ông Todeyya, cái gì tốt hơn cho những vị ấy, lời nói

HỶ                                                   37

của các vị ấy được thế tục chấp nhận (sammusa) hay không được thế tục chấp nhận?

– Được thế tục chấp nhận, thưa Tôn giả Gotama.

– Cái gì tốt hơn cho họ, lời họ nói lên cần phải được suy tư hay không suy tư?

– Cần phải được suy tư, thưa Tôn giả Gotama.

– Cái gì tốt hơn cho họ, lời họ nói lên cần phải được phân tích, cân nhắc hay không cần phải phân tích, cân nhắc?

– Cần phải phân tích, cân nhắc, thưa Tôn giả Gotama.

– Cái gì tốt hơn cho họ, lời họ nói lên cần phải liên hệ đến mục đích, hay không cần phải liên hệ đến mục đích?

– Cần phải liên hệ đến mục đích, thưa Tôn giả Gotama.

– Này Thanh niên Bà-la-môn, Ông nghĩ thế
nào? Nếu là như vậy thời lời nói của Bà-la-môn
Pokkharasati thuộc dòng họ Upamanna, trú tại rừng
Subhaga được thế tục chấp nhận hay không được thế

HỶ                                                  38

tục chấp nhận?

– Không được thế tục chấp nhận, thưa Tôn giả Gotama.

– Lời nói được nói lên là có suy tư, hay không suy tư?

– Không suy tư, thưa Tôn giả Gotama.

– Lời nói được nói lên có phân tích, cân nhắc, hay không phân tích cân nhắc?

– Không phân tích, cân nhắc, thưa Tôn giả Gotama.

– Lời nói được nói lên liên hệ đến mục đích, hay không liên hệ đến mục đích?

– Không liên hệ đến mục đích, thưa Tôn giả Gotama.

– Này Thanh niên Bà-la-môn, có năm triền cái
này. Thế nào là năm? Tham dục triền cái, sân triền
cái, hôn trầm thụy miên triền cái, trạo hối triền cái,
nghi triền cái. Này Thanh niên Bà-la-môn, như vậy
là năm triền cái.

HỶ                                                  39

 Này Thanh niên Bà-la-môn, Bà-la-môn
Pokkharasati thuộc dòng họ Upamanna, trú ở
rừng Subhaga đã bị trùm che, ngăn chận, bao
phủ, và bao trùm bởi năm triền cái này. Vị ấy
biết được, thấy được, hay chứng tri được các
pháp Thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng
đáng bậc Thánh; sự kiện như vậy không xảy
ra.

Này Thanh niên Bà-la-môn, có năm dục trưởng
dưỡng này. Thế nào là năm? Các sắc do mắt nhận
thức, sắc này khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích
lòng dục, hấp dẫn; tiếng do tai nhận thức... hương do
mũi nhận thức... vị do lưỡi nhận thức... xúc do thân
nhận thức khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích
lòng dục, hấp dẫn. Này Thanh niên Bà-la-môn, như
vậy là năm dục trưởng dưỡng.

 Này Thanh niên Bà-la-môn, Bà-la-môn
Pokkharasati thuộc dòng họ Upamanna, trú ở
rừng Subhaga bị trói buộc, bị đam mê, bị
tham trước bởi năm dục trưởng dưỡng này,
thụ hưởng chúng mà không thấy sự nguy
hiểm, không soi thấu sự thoát ly khỏi chúng.
Vị ấy thật sự biết được, hay thấy được, hay
chứng được các pháp thượng nhân, tri kiến
thù thắng xứng đáng bậc Thánh; sự kiện như

HỶ                                                    40

vậy không xảy ra.

 Này Thanh niên Bà-la-môn, Ông nghĩ thế nào?
Trong những loại lửa này, loại lửa nào có ngọn,
có màu sắc hay có ánh sáng? Ngọn lửa được đốt
lên nhờ cỏ và củi khô, hay ngọn lửa được đốt lên,
không nhờ cỏ và củi khô?

– Thưa Tôn giả Gotama, nếu có sự kiện có thể đốt lửa mà không nhờ cỏ và củi khô, thì ngọn lửa ấy có ngọn, có sắc và có ánh sáng.

– Này Thanh niên Bà-la-môn, không có sự kiện, không có trường hợp có thể đốt lửa mà không nhờ cỏ và củi khô, trừ phi dùng thần thông.

 Này Thanh niên Bà-la-môn, Ta nói hỷ này, hỷ do năm dục trưởng dưỡng đem lại, hỷ này ví như ngọn lửa đốt lên nhờ cỏ và củi khô.

 Này Thanh niên Bà-la-môn, Ta nói hỷ này, hỷ
do ly dục, ly các bất thiện pháp đem lại, hỷ
này ví như ngọn lửa đốt lên, không nhờ cỏ và
củi khô.

Và này Thanh niên Bà-la-môn, thế nào là hỷ do ly dục, ly các bất thiện pháp đem lại?

HỶ                                               41

Ở đây, nay thanh niên Bà-la-môn, vị Tỷ-kheo ly
dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất.
Hỷ này, này Thanh niên Bà-la-môn, là hỷ ly dục, ly
bất thiện pháp đem lại.

Lại nữa, này Thanh niên Bà-la-môn, vị Tỷ-kheo
diệt tầm và tứ,... chứng và trú Thiền thứ hai. Hỷ này,
này Thanh niên Bà-la-môn, là hỷ ly dục, ly bất thiện
pháp đem lại.

 Này thanh niên Bà-la-môn, các vị Bà-la-môn ấy
chủ trương năm pháp tác phước, đắc thiện. Ở đây,
các Bà-la-môn chủ trương pháp tác phước, đắc
thiện nào có kết quả lớn hơn?

– Thưa Tôn giả Gotama, những vị Bà-la-môn
chủ trương năm pháp tác phước, đắc thiện này. Ở
đây, các Bà-la-môn chủ trương pháp thí xả (caga) tác
phước, đắc thiện có quả báo lớn.

– Này Thanh niên Bà-la-môn, Ông nghĩ thế nào? Ở đây, một tế đàn lớn được một vị Bà-la-môn lập lên và có hai vị Bà-la-môn đi đến và nghĩ như sau: "Chúng ta sẽ thọ hưởng đại tế đàn của vị Bà-la- môn với danh tánh thế này". Ở đây, một vị Bà-la- môn suy nghĩ như sau: "Mong rằng trong phòng ăn, ta sẽ được chỗ ngồi tốt nhất, nước tốt nhất, món ăn khất thực tốt nhất; còn vị Bà-la-môn kia, trong phòng

HỶ                                                  42

ăn, không được chỗ ngồi tốt nhất, nước tốt nhất, món ăn khất thực tốt nhất". Này Thanh niên Bà-la-môn, sự kiện này xảy ra. Người Bà-la-môn ấy trong phòng ăn có thể được chỗ ngồi tốt nhất, nước tốt nhất, món ăn khất thực tốt nhất. Còn người Bà-la-môn kia, trong phòng ăn, không được chỗ ngồi tốt nhất, nước tốt nhất, món ăn khất thực tốt nhất. Vị Bà-la-môn kia nghĩ như sau: "Vị Bà-la-môn ấy, trong phòng ăn, được chỗ ngồi tốt nhất, nước tốt nhất, món ăn khất thực tốt nhất. Còn ta, trong phòng ăn không được chỗ ngồi tốt nhất, nước tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất". Vị ấy phẫn nộ, không hoan hỷ. Này Thanh niên Bà- la-môn, các Bà-la-môn chủ trương quả dị thục gì cho người Bà-la-môn này?

– Thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn không
bố thí với ý nghĩ: "Do bố thí này, người kia phẫn nộ,
không hoan hỷ. Các Bà-la-môn bố thí chỉ vì lòng ái
mẫn".

– Sự kiện là như vậy, này Thanh niên Bà-la- môn, thời đây có phải là tác phước sự thứ sáu, nghĩa là lòng ái mẫn?

– Sự kiện là như vậy, thưa Tôn giả Gotama, thời đây là tác phước sự thứ sáu, nghĩa là lòng ái mẫn.

 Này Thanh niên Bà-la-môn, các vị Bà-la-môn ấy

HỶ                                                    43

chủ trương năm pháp tác phước, đắc thiện này. Ông thấy năm pháp này nhiều nhất ở đâu, ở những người tại gia, hay ở những người xuất gia?

– Thưa Tôn giả Gotama, những vị Bà-la-môn
chủ trương năm pháp tác phước, đắc thiện này, tôi
nhận thấy năm pháp này có nhiều ở những người
xuất gia, có ít ở những người tại gia.

Người tại gia, thưa Tôn giả Gotama, dịch vụ lớn,
công tác lớn, tổ chức lớn, lao lực lớn không có
thường hằng, liên tục, không nói lời chân thật. Người
xuất gia, thưa Tôn giả Gotama , dịch vụ nhỏ, công
tác nhỏ, tổ chức nhỏ, lao lực nhỏ, nhưng thường hằng
liên tục, nói lời chân thật.

Người tại gia, thưa Tôn giả Gotama, dịch vụ lớn,
công tác lớn, tổ chức lớn, lao lực lớn không có
thường hằng liên tục sống khổ hạnh, sống Phạm
hạnh, đọc tụng nhiều, thí xả nhiều. Người xuất gia,
thưa Tôn giả Gotama, dịch vụ nhỏ, công tác nhỏ, tổ
chức nhỏ, lao lực nhỏ, nhưng thường hằng liên tục
sống khổ hạnh, sống Phạm hạnh, đọc tụng nhiều, thí
xả nhiều.

Thưa Tôn giả Gotama, năm pháp tác phước, đắc thiện này được các vị Sa-môn, Bà-la-môn chủ trương, tôi nhận thấy năm pháp này có nhiều ở những

HỶ                                                 44

vị xuất gia, có ít ở những vị tại gia.

 Này Thanh niên Bà-la-môn, năm pháp tác phước,
đắc thiện này được các vị Bà-la-môn chủ trương,
Ta nói những pháp này là những tư cụ của tâm,
nghĩa là để tâm tu tập không hận, không sân.

Ở đây, này Thanh niên Bà-la-môn, vị Tỷ-kheo
nói lời chân thật, vị ấy nghĩ: "Ta nói lời chân thật",
chứng được nghĩa tín thọ (atthavedam), chứng được
pháp tín thọ, chứng được hân hoan liên hệ đến pháp.
Ta nói sự hân hoan liên hệ đến thiện này là tư cụ của
tâm, nghĩa là để tâm của vị ấy tu tập không hận,
không sân.

Ở đây, này Thanh niên Bà-la-môn vị Tỷ-kheo
sống khổ hạnh, sống Phạm hạnh, đọc tụng nhiều, thí
xả nhiều vị ấy nghĩ rằng: "Ta thí xả nhiều", chứng
được nghĩa tín thọ, chứng được pháp tín thọ, chứng
được hân hoan liên hệ đến pháp, Ta nói rằng sự hân
hoan liên hệ đến thiện này là tư cụ của tâm, nghĩa là
để tâm của vị ấy tu tập không hận, không sân. Này
Thanh niên Bà-la-môn những vị Bà-la-môn chủ
trương năm pháp tác phước, đắc thiện này, Ta nói
các pháp ấy là tư cụ của tâm, nghĩa là để tâm của vị
ấy tu tập không hận, không sân.

Khi nghe nói vậy, thanh niên Bà-la-môn Subha

HỶ                                                  45

Todeyyaputta thưa với Thế Tôn:

– Thưa Tôn giả Gotama, tôi nghe như sau: "Sa- môn Gotama biết con đường đưa đến cọng trú với Phạm thiên".

– Này Thanh niên Bà-la-môn, Ông nghĩ thế nào? Làng Nalakara có gần đây không? Có phải làng Nalakara không xa ở đây?

– Thưa vâng, Tôn giả, làng Nalakara ở gần đây. Làng Nalakara không xa ở đây.

– Này Thanh niên Bà-la-môn, Ông nghĩ thế
nào? Ở đây, có người sanh trưởng tại làng Nalakara,
chưa rời khỏi làng Nalakara, và có người tới hỏi
người ấy con đường đưa đến làng Nalakara. Này
Thanh niên Bà-la-môn, người sanh trưởng tại làng
Nalakara ấy phân vân hay ngập ngừng khi được hỏi
về con đường đến làng Nalakara?

– Thưa không, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy?
Thưa Tôn giả Gotama, vì người ấy sanh trưởng tại
làng Nalakara. Người ấy biết rõ tất cả con đường đưa
đến làng Nalakara.

– Tuy vậy, này Thanh niên Bà-la-môn, rất có thể người sanh trưởng tại làng Nalakara này khi được

HỶ                                                46

hỏi con đường đưa đến làng Nalakara còn có thể
phân vân hay ngập ngừng. Nhưng Như Lai thì không
vậy, khi được hỏi về Phạm thiên giới, hay về con
đường đưa đến Phạm thiên giới, Như Lai không phân
vân hay ngập ngừng. Và này Thanh niên Bà-la-môn,
Ta biết Phạm thiên giới và con đường đưa đến Phạm
thiên giới, và Ta cũng biết phải thành tựu như thế nào
để được sanh vào Phạm thiên giới.

– Thưa Tôn giả Gotama, con có nghe như sau:
"Sa-môn Gotama thuyết dạy con đường đưa đến
cọng trú với Phạm thiên". Tốt lành thay, nếu Tôn giả
Gotama thuyết giảng cho con, con đường đưa đến
cọng trú với Phạm thiên.

– Vậy này Thanh niên Bà-la-môn, hãy nghe và khéo tác ý Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Tôn giả.

Thanh niên Bà-la-môn Subha Todeyyaputta vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

– Và này Thanh niên Bà-la-môn, thế nào là con đường đưa đến cọng trú với Phạm thiên?

Ở đây, này Thanh niên Bà-la-môn, Tỷ-kheo an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ,

HỶ                                                  47

cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại vô biên, không hận, không sân. Này Thanh niên Bà-la-môn, khi từ tâm giải thoát được tu tập như vậy, thì hành động được làm có tánh cách hạn lượng như vậy, không có trú ở nơi đây, không có dừng lại ở nơi đây. Ví như, này Thanh niên Bà-la- môn, một người lực sĩ thổi tù và làm cho bốn phương nghe được, không gì khó khăn. Cũng vậy, này Thanh niên Bà-la-môn, khi từ tâm giải thoát được tu tập như vậy, thì hành động được làm có tánh cách hạn lượng, không có trú ở nơi đây, không có dừng lại ở nơi đây. Này Thanh niên Bà-la-môn, đây là con đường đưa đến cọng trú với Phạm thiên.

Lại nữa, này Thanh niên Bà-la-môn, vị Tỷ-kheo biến mãn một phương với tâm câu hữu với bi... (như trên)... với tâm câu hữu với hỷ... (như trên)... với tâm câu hữu với xã, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Này Thanh niên Bà-la-môn, khi xả tâm giải thoát được tu tập như vậy, thì hành

HỶ                                                    48

động được làm có tánh cách hạn lượng như vậy,
không có trú ở nơi đây, không có dừng lại ở nơi đây.
Ví như, này Thanh niên Bà-la-môn, một người lực sĩ
thổi tù và làm cho bốn phương nghe được, không gì
khó khăn; cũng vậy, này Thanh niên Bà-la-môn, khi
xả tâm giải thoát được tu tập như vậy, thì hành động
được làm có tánh cách hạn lượng như vậy, không có
trú ở nơi đây, không có dừng lại ở nơi đây. Này
Thanh niên Bà-la-môn, đây là con đường đưa đến
cọng trú với Phạm thiên.

Khi nghe nói vậy, thanh niên Bà-la-môn Subha Todeyyaputta bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng
lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những
gì bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem
đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có
thể thấy sắc; cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn
dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Thưa
Tôn giả Gotama, nay con xin quy y Tôn giả Gotama,
quy y Pháp và quy y chúng Tỷ-kheo. Mong Tôn giả
Gotama nhận con làm cư sĩ, từ này cho đến mạng
chung, con trọn đời quy ngưỡng. Thưa Tôn giả
Gotama, nay chúng con xin đi, chúng con có nhiều
công việc phải làm.

HỶ                                                49

– Này Thanh niên Bà-la-môn, nay Ông hãy làm những gì Ông nghĩ là hợp thời.

Rồi thanh niên Bà-la-môn Subha Todeyyaputta
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy, từ chỗ ngồi đứng
dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài
rồi ra đi.

Lúc bấy giờ Bà-la-môn Janussoni, với cỗ xe do
toàn ngựa cái trắng kéo, đi ra khỏi Savatthi để nghỉ
trưa. Bà-la-môn Janussoni thấy thanh niên Bà-la-
môn Subha Todeyyaputta từ xa đi lại, sau khi thấy,
liền nói với thanh niên Bà-la-môn Subha
Todeyyaputta:

– Tôn giả Bharadvaja đi từ đâu lại, quá sớm như vậy?

– Thưa Tôn giả, tôi vừa từ Sa-môn Gotama lại.

– Này Tôn giả Bharadvaja, Tôn giả nghĩ thế nào? Tôn giả có nghĩ Sa-môn Gotama là bậc có trí, có trí tuệ sáng suốt (pannaveyyattiyam) không?

– Thưa Tôn giả, tôi là ai mà có thể biết được trí
tuệ sáng suốt của Sa-môn Gotama? Chỉ có vị nào như
Ngài mới có thể biết được trí tuệ sáng suốt của Sa-
môn Gotama.

HỶ                                                  50

– Tôn giả Bharadvaja thật đã tán thán Sa-môn Gotama với sự tán thán tối thượng.

– Nhưng tôi là ai mà tôi lại tán thán Sa-môn
Gotama? Tán thán bởi những người được tán thán là
Sa-môn Gotama, là bậc tối thượng giữa các hàng
Thiên Nhân. Thưa Tôn giả, các vị Bà-la-môn chủ
trương năm pháp tác phước, đắc thiện này, Sa-môn
Gotama nói rằng năm pháp ấy là tư cụ cho tâm, nghĩa
là để tu tập, trở thành không hận, không sân.

Khi được nghe nói vậy, Bà-la-môn, Janussoni
bước xuống cỗ xe do toàn ngựa cái trắng kéo, đắp áo
vào một phía bên vai, chắp tay hướng đến Thế Tôn
và thốt ra lời cảm hứng như sau: "Lợi ích thay cho
vua Pasenadi nước Kosala! Tốt đẹp, lợi ích thay cho
vua Pasenadi nước Kosala được Như Lai bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác trú ở trong nước!

HỶ                                               51

5     Hỷ liên hệ đến xuất ly - Kinh PHÂN BIỆT SÁU XỨ – 137 Trung III, 499

KINH PHÂN BIỆT SÁU XỨ (Salayatanavibhanga suttam) – Bài kinh số 137 – Trung III, 499

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo"

– "Bạch Thế Tôn" . Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông phân biệt sáu xứ. Hãy lắng nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ nói.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

HỶ                                              52

– Có sáu nội xứ cần phải biết. Có sáu ngoại xứ
cần phải biết. Có sáu thức thân cần phải biết. Có
sáu xúc thân cần phải biết. Có mười tám ý hành
cần phải biết. Có ba mươi sáu loại hữu tình cần
phải biết. Tại đây, do y cứ cái này, đoạn tận cái này.
Có ba niệm xứ mà một bậc Thánh phải thực hành,
và có thực hành (niệm xứ) ấy, bậc Thánh mới xứng
là bậc Đạo sư diễn giảng đồ chúng. Trong các bậc
Huấn luyện sư, vị ấy được gọi là bậc Vô thượng
Điều ngự sư, điều phục các hạng người đáng được
điều phục. Đây là tổng thuyết về phân biệt sáu xứ.

 Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải biết", do
duyên gì, được nói đến như vậy? Nhãn xứ, nhĩ xứ,
tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Khi được nói đến:
"Sáu nội xứ cần phải biết", chính do duyên này,
được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải biết",
do duyên gì, được nói đến như vậy? Sắc xứ, thanh
xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ. Khi được
nói đến: "Sáu ngoại xứ cần phải biết", chính do
duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải biết", do duyên gì, được nói đến như vậy? Nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Khi

HỶ                                                   53

được nói đến: "Sáu thức thân cần phải biết", chính do duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải biết",
do duyên gì được nói đến như vậy? Nhãn xúc, nhĩ
xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc. Khi được
nói đến: "Sáu xúc thân cần phải biết", chính do
duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Mười tám ý hành cần phải biết", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Sau khi mắt thấy sắc, (ý) chạy theo sắc trú xứ
của hỷ, chạy theo sắc trú xứ của ưu, chạy theo
sắc trú xứ của xả;
 Sau khi tai nghe tiếng.. (như trên)...;
 sau khi mũi ngửi hương... (như trên)...
 Sau khi lưỡi nếm vị... (như trên)....
 Sau khi thân cảm xúc.. (như trên)...
 Sau khi ý nhận thức pháp, ý chạy theo pháp
khởi lên hỷ, chạy theo pháp khởi lên ưu, chạy
theo pháp khởi lên xả.
 Như vậy, có sáu hỷ hành, có sáu ưu hành, có
sáu xả hành. Khi được nói đến "Mười tám ý
hành cần phải biết", chính do duyên này, được

HỶ                                                54

nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Ba mươi sáu loại hữu tình cần phải biết", do duyên gì, được nói đến như vậy?

 Sáu hỷ liên hệ tại gia,
 Sáu hỷ liên hệ xuất ly,
 Sáu ưu liên hệ tại gia,
 Sáu ưu liên hệ xuất ly,
 Sáu xả liên hệ tại gia,
 Sáu xả liên hệ xuất ly.

Ở đây, thế nào là sáu hỷ liên hệ tại gia? Có hỷ khởi lên, hoặc do nhận được hay thấy sự nhận được các sắc do con mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì đã nhận được về trước, đã qua, đã diệt, đã biến hoại. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ tại gia. Có hỷ khởi lên, hoặc do nhận được hay thấy sự nhận được các tiếng do tai nhận thức.. (như trên)... các hương do mũi nhận thức … (như trên) … các vị do lưỡi nhận thức.. (như trên)... các xúc do thân nhận thức.. (như trên)... các pháp do ý nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì đã nhận được về trước, đã qua,

HỶ                                                  55

đã diệt, đã biến hoại. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ đến tại gia. Sáu hỷ này liên hệ đến tại gia.

Ở đây, thế nào là sáu hỷ liên hệ đến xuất ly? Sau khi biết các sắc pháp là vô thường, biến hoại, ly tham, biến diệt và nghĩ rằng: "Các sắc pháp xưa kia và các sắc pháp hiện tại, tất cả sắc pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, có hỷ khởi lên. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ đến xuất ly. Sau khi biết được các tiếng... (như trên)...; các hương... (như trên)... các vị.. (như trên)... các xúc... (như trên)... các pháp là vô thường, biến hoại, ly dục, biến diệt và nghĩ rằng: "Các pháp xưa kia và các pháp hiện tại, tất cả các pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, có hỷ khởi lên. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ đến xuất ly. Sáu hỷ này liên hệ đến xuất ly.

Ở đây, thế nào là sáu ưu liên hệ tại gia? Có ưu khởi lên; hoặc do không nhận được hay thấy sự không nhận được các sắc do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì không nhận được về trước, đã qua, đã diệt, đã biến hoại. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ tại gia. Có ưu khởi lên, hoặc do không nhận được hay thấy sự không nhận được các tiếng do

HỶ                                                      56

tai nhận thức.. (như trên)... các hương do mũi nhận thức.. (như trên)... các vị do lưỡi nhận thức.. (như trên)... các xúc do thân nhận thức ... (như trên) ... các pháp do ý nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì không nhận được về trước, đã qua, đã diệt, đã biến hoại. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ đến tại gia. Sáu ưu này liên hệ đến tại gia.

Ở đây, thế nào là sáu ưu liên hệ đến xuất ly? Sau khi biết được các sắc pháp là vô thường, biến hoại, ly tham, biến diệt và nghĩ rằng: "Các sắc pháp xưa kia và các sắc pháp hiện tại, tất cả sắc pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, vị ấy khởi lên ước muốn đối với vô thượng giải thoát, nghĩ rằng: "Khi nào ta có thể chứng đạt và an trú trong xứ (ayatana) mà các bậc Thánh đang chứng đạt và an trú?" Như vậy, do ước muốn đối với các vô thượng giải thoát, ưu khởi lên do duyên ước muốn. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ xuất ly. Sau khi biết được các tiếng.... (như trên)... các hương.. (như trên)... các vị... (như trên)... các xúc... (như trên)... các pháp là vô thường, biến hoại, ly dục, biến diệt và nghĩ rằng: "Các pháp xưa kia và các pháp hiện tại, tất cả các pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi sự thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, vị ấy khởi lên ước muốn đối với

HỶ                                                     57

các vô thượng giải thoát, nghĩ rằng: "Khi nào ta có thể chứng đạt và an trú trong xứ (ayatana) mà các bậc Thánh đang chứng đạt và an trú?" Như vậy, do ước muốn đối với các vô thượng giải thoát, ưu khởi lên do duyên ước muốn. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ xuất ly. Sáu ưu này liên hệ xuất ly.

Ở đây, thế nào là sáu xả liên hệ tại gia? Khi
một người ngu si, ám độn, phàm phu thấy sắc với
con mắt, xả khởi lên của một vô văn phàm phu,
không chinh phục được (phiền não), không chinh
phục được quả dị thục, không thấy sự nguy hiểm.
Loại xả như vậy không vượt khỏi sắc pháp. Do vậy,
đây được gọi là xả liên hệ tại gia. Khi một người ngu
si, ám độn, phàm phu nghe tiếng với tai... (như
trên)...; ngửi hương với mũi.. (như trên)...; nếm vị
với lưỡi.. (như trên)...; cảm xúc với thân... (như
trên)...; nhận thức pháp với ý, xả khởi lên của một vô
văn phàm phu, không chinh phục được (phiền não),
không chinh phục được quả dị thục, không thấy sự
nguy hiểm. Loại xả như vậy không vượt khỏi các
pháp. Do vậy, đây được gọi là xả liên hệ tại gia. Sáu
xả này liên hệ tại gia.

Ở đây, thế nào là sáu xả liên hệ xuất ly? Sau khi biết sắc pháp là vô thường, biến hoại, ly tham, biến diệt, nghĩ rằng: "Các sắc pháp xưa kia và sắc

HỶ                                                  58

pháp hiện tại, tất cả sắc pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, xả khởi lên. Loại xả như vậy được gọi là xả liên hệ xuất ly. Sau khi biết được các tiếng.. (như trên)...; các hương... (như trên).. các vị... (như trên).. các xúc.. (như trên)... các pháp là vô thường, biến hoại, ly dục, biến diệt, nghĩ rằng: "Các pháp xưa kia và các pháp hiện tại, tất cả các pháp là vô thường, khổ, biến, hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, xả khởi lên. Loại xả như vậy được gọi là xả liên hệ xuất ly. Sáu xả này liên hệ xuất ly.

Khi được nói đến "Ba mươi sáu loại hữu tình cần phải biết", chính do duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Ở đây, do y cứ cái này, đoạn tận cái này", do duyên gì, được nói đến như vậy?

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ do duyên sáu
hỷ liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu hỷ
liên hệ tại gia. Như vậy là sự đoạn tận chúng;
như vậy là sự vượt qua chúng.
 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên
sáu ưu liên hệ xuất ly; đoạn tận, vượt qua sáu
ưu liên hệ tại gia. Như vậy là sự đoạn tận
chúng; như vậy là sự vượt qua chúng.

HỶ                                                      59

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên
sáu xả liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu
xả liên hệ tại gia. Như vậy là sự đoạn tận chúng,
là sự vượt qua chúng.
 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên
sáu hỷ liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu
ưu liên hệ xuất ly. Như vậy là sự đoạn tận
chúng, là sự vượt qua chúng.
 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên xả
liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu hỷ liên
hệ xuất ly. Như vậy là sự đoạn tận chúng, là sự
vượt qua chúng.

Này các Tỷ-kheo, có xả đa diện, y cứ đa diện; có xả nhứt diện, y cứ nhứt diện.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là xả đa diện, y cứ đa diện? Này các Tỷ-kheo, có xả đối với các sắc pháp, có xả đối với các tiếng, có xả đối với các hương, có xả đối với các vị có xả đối với các xúc. Như vậy, này các Tỷ-kheo là xả đa diện, y cứ đa diện.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xả nhứt diện, y
cứ nhứt diện? Có xả y cứ Hư không vô biên xứ, có
xả y cứ Thức vô biên xứ, có xả y cứ Vô sở hữu xứ,
có xả y cứ Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy, này
các Tỷ-kheo là xả nhứt diện, y cứ nhứt diện.

HỶ                                                 60

Ở đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên xả
nhứt diện, xả y cứ nhứt diện, đoạn tận vượt qua xả
đa diện, xả y cứ đa diện. Như vậy là sự đoạn tận (xả)
này, như vậy là sự vượt qua (xả) này.

Này các Tỷ-kheo, do y cứ không tham dục, do
duyên không tham dục, đoạn tận, vượt qua xả nhứt
diện, xả y cứ nhứt diện ấy. Như vậy là sự đoạn tận
(xả) này, như vậy là sự vượt qua (xả) này. Khi được
nói đến "Tại đây do y cứ cái này, đoạn tận cái này",
chính do duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến: "Có ba niệm xứ mà một bậc
Thánh phải thực hành, và có thực hành (niệm xứ)
ấy, bậc Thánh mới xứng là bậc Đạo sư diễn giảng
đồ chúng", do duyên gì, được nói đến như vậy?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo sư thuyết pháp cho các đệ tử, vì lòng từ mẫn, vì lo cho hạnh phúc của họ, vì thương tưởng họ, nói rằng: "Đây là hạnh phúc cho các Ông, đây là an lạc cho các Ông". Một số đệ tử của bậc Đạo sư ấy không có khéo nghe, không có lóng tai, không có an trú tâm vào chánh trí, và hành động ngược lại lời dạy của bậc Đạo sư. Tại đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai không có hoan hỷ, không có cảm giác hoan hỷ, nhưng sống không có dao động, chánh niệm, tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo,

HỶ                                                 61

đây là niệm xứ thứ nhất, một bậc Thánh phải thực hành, và có thực hành niệm xứ ấy, bậc Thánh mới xứng là bậc Đạo sư diễn giảng đồ chúng.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo sư thuyết pháp cho các đệ tử, vì lòng từ mẫn, vì lo cho hạnh phúc của họ, vì thương tưởng họ, nói rằng: "Đây là hạnh phúc cho các Ông, đây là an lạc cho các Ông". Một số đệ tử bậc Đạo sư ấy không có khéo nghe, không có lóng tai, không có an trú tâm vào chánh trí, và hành động ngược lại lời dạy của bậc Đạo sư. Có một số đệ tử khéo nghe, lóng tai, an trú tâm vào chánh trí, và không hành động ngược lại lời dạy của bậc Đạo sư. Tại đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai không có hoan hỷ, không có cảm giác hoan hỷ, không có không hoan hỷ, không có cảm giác không hoan hỷ; sau khi đoạn bỏ cả hai, hoan hỷ và không hoan hỷ, Như Lai trú xả, chánh niệm, tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo, đây là niệm xứ hai, một bậc Thánh phải thực hành... (như trên).. diễn giảng đồ chúng.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có bậc Đạo Sư thuyết pháp cho các đệ tử ... (như trên) ... "... đây là an lạc cho các Ông". Đệ tử của bậc Đạo Sư ấy khéo nghe, lóng tai, an trú tâm vào chánh trí và không đi ngược lời dạy của bậc Đạo Sư. Tại đây, này các Tỷ-kheo, Như lai hoan hỷ, và cảm giác hoan hỷ, sống không

HỶ                                                    62

dao động, chánh niệm, tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo, đây là niệm xứ thứ ba, một bậc Thánh phải thực hành ... (như trên) ... diễn giảng cho đồ chúng.

Khi được nói đến "Có ba niệm xứ, một bậc
Thánh phải thực hành, và có (thực hành) niệm xứ ấy,
bậc Thánh mới xứng đáng là bậc Đạo sư diễn giảng
cho đồ chúng", chính do duyên này, được nói đến
như vậy.

 Khi được nói đến "Trong các vị Huấn luyện sư, vị
ấy được gọi là vị Vô thượng Điều ngự sư, điều
phục hạng người đáng được điều phục", do duyên
gì được nói đến như vậy?

Này các Tỷ-kheo, một con voi được điều phục
do một vị điều ngự tượng sư dắt dẫn chỉ chạy về một
phương... phương Đông, phương Tây, phương Bắc
hay phương Nam. Này các Tỷ-kheo, một con ngựa
được điều phục do một vị điều ngự mã sư dắt dẫn chỉ
chạy về một phương... hay phương Nam. Này các
Tỷ-kheo, một con bò được điều phục do một vị điều
ngự sư dắt dẫn chỉ chạy về một phương ... hay
phương Nam.

Này các Tỷ-kheo, một người được điều phục do Như Lai, bậc A-La-Hán, Chánh Đẳng Giác dắt dẫn, được chạy cùng khắp cả tám phương:

HỶ                                               63

 Có sắc, thấy các sắc pháp; đó là phương thứ
nhất.
 Không có tưởng nội sắc, thấy các ngoại sắc;
đó là phương thứ hai.
 Nghĩ đến thanh tịnh, chú tâm trên ấy; đó là
phương thứ ba.
 Vượt qua một cách hoàn toàn các sắc tưởng,
diệt trừ đối ngại tưởng, không tác ý sai biệt
tưởng; và nghĩ rằng "Hư không là vô biên",
chứng đạt và an trú Không vô biên xứ; đó là
phương thứ tư.
 Vượt qua một cách hoàn toàn Không vô biên
xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô biên", chứng đạt
và an trú Thức vô biên xứ; đó là phương thứ
năm.

 Vượt qua một cách hoàn toàn Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có gì cả", chứng đạt và an trú Vô sở hữu xứ; đó là phương thứ sáu.

 Vượt qua một cách hoàn toàn Không vô sở hữu xứ; chứng đạt và an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ; đó là phương thứ bảy.

 Vượt qua một cách hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng đạt và an trú Diệt thọ

HỶ                                                64

tưởng (định); đó là phương thứ tám.

Này các Tỷ-kheo, một người đáng được điều
phục do Như Lai, bậc A-La-Hán, Chánh Đẳng Giác
dắt dẫn, được chạy cùng khắp tám phương này. Khi
được nói đến "Trong các vị Huấn luyện sư, vị ấy
được gọi là Vô thượng Điều ngự sư, điều phục hạng
người đáng điều phục", chính do duyên này, được
nói đến như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

HỶ                                             65

6     Hỷ lạc của thiền 1 có tác dụng gì - Kinh NALAKAPANA – 68 Trung II, 267

KINH NALAKAPANA (Nalakapana suttam) – Bài kinh số 68 – Trung II, 267

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kosala
(Câu-tát-la) tại Nalakapana, rừng cây Palasa. Lúc
bấy giờ nhiều Thiện gia nam tử có danh tiếng, vì lòng
tin Thế Tôn, đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình, như Tôn giả Anuruddha (A-na-luật-đà),
Tôn giả Nandiya, Tôn giả Kimbila, Tôn giả Bhagu,
Tôn giả Kundadhana, Tôn giả Revata, Tôn giả
Ananda và một số Thiện gia nam tử danh tiếng khác.
Lúc bấy giờ, Thế Tôn ngồi ở giữa trời, có chúng Tỷ-
kheo vây quanh. Rồi Thế Tôn nhân vì các Thiện gia
nam tử ấy, bảo các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, các Thiện gia nam tử ấy vì lòng tin Ta đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo ấy có hoan

HỶ                                                 66

hỷ trong Phạm hạnh không?

Khi được nói vậy, các Tỷ-kheo ấy giữ im lặng. Lần thứ hai... (như trên)... lần thứ ba, Thế Tôn, nhân vì các Thiện gia nam tử ấy, bảo các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, các Thiện gia nam tử ấy vì
lòng tin Ta đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình. Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo ấy có hoan
hỷ trong Phạm hạnh không?

Cho đến lần thứ ba, các Tỷ-kheo ấy giữ im lặng.

Rồi Thế Tôn suy nghĩ như sau: "Nay Ta hãy hỏi các Thiện gia nam tử ấy". Rồi Thế Tôn bảo Tôn giả Anuruddha:

– Này các Anuruddha, các Ông có hoan hỷ trong phạm hạnh không?

- Bạch Thế Tôn, thật sự chúng con hoan hỷ trong Phạm hạnh.

– Lành thay, lành thay, các Anuruddha. Này các
Anuruddha, thật xứng đáng cho các Ông, những
Thiện gia nam tử, vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình, các Ông có hoan hỷ trong
Phạm hạnh.

HỶ                                                   67

Này các Anuruddha, trong khi các Ông với tuổi trẻ tốt đẹp, trong tuổi thanh xuân, với tóc đen nhánh, có thể hưởng thụ các dục lạc, thời các Ông, này các Anuruddha, với tuổi trẻ tốt đẹp, trong tuổi thanh xuân, với tóc đen nhánh, lại xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Này các Anuruddha, các Ông không vì mệnh lệnh của vua mà xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Các Ông không vì mệnh lệnh của kẻ ăn trộm mà xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Các Ông không vì nợ nần... không vì sợ hãi... Các Ông không vì mất nghề sinh sống mà xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Nhưng có phải với tư tưởng như sau: "Ta bị sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, não áp bức, bị khổ áp bức, bị khổ chi phối. Tuy vậy, ta mong có thể thấy được sự chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này" mà các Ông, này các Anuruddha, vì lòng tin, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Và xuất gia như vậy, này các Anuruddha,
người Thiện gia nam tử cần phải làm gì? Này các
Anuruddha, ly dục, ly bất thiện pháp. Nếu không
chứng được hỷ lạc hay một trạng thái khác an tịnh
hơn, thời dục tham xâm chiếm tâm và an trú, sân xâm
chiếm tâm và an trú, hôn trầm, thụy miên... trạo cử,

HỶ                                                  68

hối quá... nghi hoặc... bất lạc... giải đãi xâm chiếm
tâm và an trú. Này các Anuruddha, ly dục, ly bất
thiện pháp, vị ấy chứng được hỷ lạc hay một trạng
thái khác an tịnh hơn.

Này các Anuruddha, ly dục, ly bất thiện pháp, vị ấy chứng được hỷ lạc hay một trạng thái khác an tịnh hơn, thời dục tham không xâm chiếm tâm và an trú, sân không xâm chiếm tâm và an trú, hôn trầm thụy miên... trạo cử hối quá... nghi hoặc... bất lạc... giải đãi không xâm chiếm tâm và an trú. Này các Anuruddha, ly dục, ly bất thiện pháp, vị ấy chứng được hỷ lạc hay một trạng thái khác an tịnh hơn.

 Này các Anuruddha, các Ông nghĩ về Ta như thế
nào: "Các lậu hoặc nào liên hệ đến phiền não sanh
khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ di
thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai,
các lậu hoặc ấy chưa được Như Lai đoạn trừ. Do
vậy Như Lai sau khi suy tư phân tích, thọ dụng
một pháp; sau khi suy tư phân tích, nhẫn thọ một
pháp; sau khi suy tư phân tích, từ bỏ một pháp,
sau khi suy tư phân tích, đoạn trừ một pháp"?

– Bạch Thế Tôn, chúng con không có nghĩ như vậy về Thế Tôn: "Các lậu hoặc nào liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả

HỶ                                                   69

khổ dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương
lai, các lậu hoặc ấy chưa được Như Lai đoạn trừ. Do
vậy Như Lai sau khi suy tư phân tích, thọ dụng một
pháp; sau khi suy tư phân tích, nhẫn thọ một pháp;
sau khi suy tư phân tích từ bỏ một pháp; sau khi suy
tư phân tích, đoạn trừ một pháp".

Bạch Thế Tôn, chúng con nghĩ về Thế Tôn như
sau: "Các lậu hoặc nào liên hệ đến phiền não, sanh
khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục,
hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, các lậu
hoặc ấy đã được Như Lai đoạn trừ. Do vậy, Như Lai
sau khi suy tư phân tích, thọ dụng một pháp; sau khi
suy tư phân tích, nhẫn thọ một pháp, sau khi suy tư
phân tích, từ bỏ một pháp; sau khi suy tư phân tích,
đoạn trừ một pháp".

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! Các lậu hoặc liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai đã được Như Lai đoạn trừ, cắt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala không thể sanh lại, không thể sanh khởi trong tương lai. Ví như, này các Anuruddha, cây tala đầu cây đã bị chặt đứt, không thể lớn lên nữa. Cũng vậy, này các Anuruddha, các lậu hoặc liên hệ đến phiền não... (như trên)... không thể sanh khởi trong tương lai. Do

HỶ                                                 70

vậy Như Lai sau khi suy tư phân tích, thọ dụng một
pháp; sau khi suy tư phân tích, nhẫn thọ một pháp;
sau khi suy tư phân tích, từ bỏ một pháp; sau khi suy
tư phân tích, đoạn trừ một pháp.

 Này các Anuruddha, các Ông nghĩ thế nào? Do
thấy mục đích đặc biệt nào, Như Lai giải thích
sự tái sanh của các đệ tử đã từ trần, đã mệnh
chung, nói rằng. "Vị này tái sanh ở chỗ này, vị này
tái sanh ở chỗ này"?

– Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, các pháp
dựa Thế Tôn làm căn bản, hướng Thế Tôn làm lãnh
đạo, nương tựa Thế Tôn làm y cứ. Bạch Thế Tôn, tốt
lành thay nếu Thế Tôn thuyết giảng cho ý nghĩa này.

Sau khi được nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Này các Anuruddha, Như Lai không vì mục đích lường gạt quần chúng, không vì mục đích nịnh hót quần chúng, không vì mục đích lợi lộc, trọng vọng, danh xưng, quyền lợi vật chất, không vì với ý nghĩ: Như vậy quần chúng sẽ biết Ta" mà Như Lai giải thích sự tái sanh các vị đệ tử đã từ trần đã mệnh chung, nói rằng: "Vị này tái sanh ở chỗ này, vị này tái sanh ở chỗ này". Và này các Anuruddha, có những Thiện gia nam tử có tin tưởng với tín thọ

HỶ                                                  71

cao thượng, với hoan hỷ cao thượng, sau khi được
nghe như vậy, sẽ chú tâm trên như thật (Tathata).
Như vậy, này các Anuruddha, là hạnh phúc, là an
lạc lâu đời cho các vị ấy.

 Đối với các Tỷ kheo:
 Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo có nghe:
"Tỷ-kheo với tên như thế này đã mệnh chung. Thế
Tôn có tuyên bố về vị này: "Vị ấy an trú chánh
trí". Vị Tôn giả ấy đã được thấy hay đã được nghe:
"Tôn giả này có giới hạnh như vậy, Tôn giả này
có pháp như vậy, Tôn giả này có trí tuệ như vậy,
Tôn giả này có an trú như vậy, Tôn giả này có giải
thoát như vậy". Tỷ-kheo khi nhớ đến lòng tin, giới
hạnh, đa văn, bố thí và trí tuệ của vị kia, bèn chú
tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha,
Tỷ-kheo được sống lạc trú.
 Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo có nghe:
"Tỷ-kheo với tên như thế này, đã mệnh chung.
Thế Tôn có tuyên bố về vị này: "Sau khi đoạn trừ
năm hạ phần kiết sử vị ấy được hóa sanh, nhập
Niết-bàn tại chỗ ấy, không còn phải trở lui ở đời
này nữa". Tôn giả ấy đã được thấy hay đã được
nghe: "Tôn giả này có giới hạnh như vậy, Tôn giả
này có pháp như vậy... (như trên)... có trí tuệ như
vậy,... có an trú như vậy, Tôn giả này có giải thoát

HỶ                                                  72

như vậy". Tỷ-kheo khi nhớ đến lòng tin... (như
trên)... và trí tuệ của vị kia bèn chú tâm trên như
thật. Như vậy, này các Anuruddha, Tỷ-kheo được
sống lạc trú.
 Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo có nghe:
"Tỷ-kheo với tâm như thế này đã mệnh chung.
Thế Tôn có tuyên bố về vị này: "Sau khi diệt trừ
ba kiết sử, sau khi làm cho nhẹ bớt tham , sân, si,
vị ấy chứng Nhất Lai, chỉ phải trở lui đời này một
lần nữa rồi sẽ diệt tận khổ đau". Tôn giả ấy đã
được thấy hay đã được nghe: "Tôn giả này có giới
hạnh như vậy... Tôn giả này có giải thoát như
vậy". Tỷ-kheo khi nhớ đến lòng tin... (như trên)...
và trí tuệ của vị kia bèn chú tâm trên như thật. Như
vậy, này các Anuruddha, Tỷ-kheo được sống lạc
trú.
 Ở đây, này các Anurudha, Tỷ-kheo có nghe: "Tỷ-
kheo với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn
có tuyên bố về vị này: "Sau khi diệt trừ ba kiết sử,
chứng quả Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc
chắn chứng được chánh giác". Tôn giả ấy đã được
thấy hay đã được nghe: "Tôn giả này có giới hạnh
như vậy... Tôn giả này có giải thoát như vậy". Tỷ-
kheo khi nhớ đến lòng tin... (như trên)... và trí tuệ
của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy,
này các Anuruddha, Tỷ-kheo được sống lạc trú.

HỶ                                                   73

 Đối với các Tỷ kheo ni:
 Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo-ni có nghe:
"Tỷ-kheo-ni với tên như thế này đã mệnh chung.
Thế Tôn có tuyên bố về vị này: "Vị ấy an trú
chánh trí". Tôn ni ấy đã được thấy hay đã được
nghe: "Tôn ni này có giới hạnh như vậy, Tôn ni
này có pháp như vậy, Tôn ni này có an trú như
vậy, Tôn ni này có giải thoát như vậy. Tỷ-kheo-ni
khi nhớ đến lòng tin... (như trên)... khi nhớ đến trí
tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy,
này các Anuruddha, Tỷ-kheo-ni được sống lạc trú.
 Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo-ni có nghe:
"Tỷ-kheo-ni với tên như thế này đã mệnh chung.
Thế Tôn có tuyên bố về vị này: "Sau khi đoạn trừ
năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, nhập
Niết-bàn tại chỗ ấy, không còn phải trở lui ở đời
này nữa". Tôn ni ấy đã được thấy hay đã được
nghe: "Tôn ni này có giới hạnh như vậy... Tôn ni
này có giải thoát như vậy". Tỷ-kheo-ni nhớ đến
lòng tin... (như trên)... và trí tuệ của vị kia liền chú
tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha,
Tỷ-kheo-ni được sống lạc trú.
 Ở đây, này các Anuruddha, vị Tỷ-kheo-ni có
nghe: "Tỷ-kheo-ni với tên như thế này đã mệnh
chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: "Sau khi
diệt trừ ba kiết sử, sau khi làm cho nhẹ bớt tham,

HỶ                                                      74

sân, si, vị ấy chứng Nhứt lai, chỉ phải trở lui đời
này một lần nữa rồi sẽ diệt tận khổ đau". Tôn ni
ấy đã được thấy hay đã được nghe: "Tôn ni này có
giới hạnh như vậy... (như trên)... Tôn ni này có
giải thoát như vậy". Tỷ-kheo-ni khi nhớ đến lòng
tin... (như trên)... và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm
trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, Tỷ-
kheo-ni được sống lạc trú.
 Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo-ni có nghe:
"Tỷ-kheo-ni với tên như thế này đã mệnh chung.
Thế Tôn có tuyên bố về vị này: "Sau khi diệt trừ
ba kiết sử, chứng quả Dự lưu, không còn bị đọa
lạc, chắc chắn chứng được chánh giác". Tôn ni ấy
đã được thấy hay đã được nghe: "Tôn ni này có
giới hạnh như vậy ... (như trên) ... Tôn ni này có
giải thoát như vậy". Tỷ-kheo-ni khi nhớ đến lòng
tin... (như trên)... và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm
trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, Tỷ-
kheo-ni được sống lạc trú.

 Đối với các nam cư sĩ:
 Ở đây, này các Anuruddha, nam cư sĩ có nghe:
"Nam cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung.
Thế Tôn có tuyên bố về vị này: "Sau khi đoạn
trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh,
nhập Niết-bàn tại chỗ ấy, không còn phải trở

HỶ                                                      75

lui đời này nữa". Tôn giả ấy đã được thấy hay
được nghe: "Tôn giả này có giới hạnh như
vậy... có pháp như vậy... có trí tuệ như vậy... có
an trú như vậy... Tôn giả này có giải thoát như
vậy". Nam cư sĩ khi nhớ đến lòng tin... (như
trên)... và trí tuệ của vị kia, liền chú tâm trên
như thật. Như vậy, này các Anuruddha nam cư
sĩ được sống lạc trú.
 Ở đây, này các Anuruddha, nam cư sĩ có nghe:
"Nam cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung.
Thế Tôn có tuyên bố về vị này: "Sau khi diệt
trừ ba kiết sử, sau khi làm cho nhẹ bớt tham,
sân, si, vị ấy chứng Nhất lai chỉ phải trở lui đời
này một lần nữa rồi sẽ diệt tận khổ đau". Tôn
giả ấy đã được thấy hay đã được nghe: "Tôn
giả này có giới hạnh như vậy... (như trên)...
Tôn giả này có giải thoát như vậy". Nam cư sĩ,
khi nhớ đến lòng tin... (như trên)... và trí tuệ
của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy,
này các Anuruddha, nam cư sĩ được sống lạc
trú.
 Ở đây, này các Anuruddha, nam cư sĩ có nghe:
"Nam cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung.
Thế Tôn có tuyên bố về vị này: "Sau khi diệt
trừ ba kiết sử, chứng quả Dự lưu không còn bị
đọa lạc, chắc chắn chứng được chánh giác".

HỶ                                                   76

Tôn giả ấy đã được thấy hay đã được nghe:
"Tôn giả này có giới hạnh như vậy... (như
trên)... có giải thoát như vậy. Tôn giả ấy khi
nhớ đến lòng tin... (như trên)... và trí tuệ của vị
kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này
các Anuruddha, nam cư sĩ được sống lạc trú.

 Đối với các nữ cư sĩ:
 Ở đây, này các Anuruddha, nữ cư sĩ có nghe:
"Nữ cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung.
Thế Tôn có tuyên bố về vị này: "Sau khi đoạn
trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh,
nhập Niết-bàn tại chỗ ấy, không còn phải trở
lui ở đời này nữa". Nữ nhân ấy đã được thấy
hay đã được nghe: "Nữ nhân này có giới hạnh
như vậy... có pháp như vậy... có trí tuệ như
vậy... có an trú như vậy... nữ nhân này có giải
thoát như vậy". Nữ cư sĩ, khi nhớ đến lòng tin...
(như trên)... và trí tuệ của vị kia, liền chú tâm
trên sự thật. Như vậy, này các Anuruddha, nữ
cư sĩ được sống lạc trú.
 Ở đây, này các Anurudha nữ cư sĩ có nghe: "Nữ
cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung. Thế
Tôn có tuyên bố về vị này: "Sau khi diệt trừ ba
kiết sử, sau khi làm cho nhẹ bớt tham, sân, si,
vị ấy chứng Nhất lai, chỉ phải trở lui đời này

HỶ                                                    77

một lần nữa, rồi sẽ diệt tận khổ đau". Nữ nhân
ấy đã được thấy hay đã được nghe: "Nữ nhân
này có giới hạnh như vậy ... (như trên) ... nữ
nhân này có giải thoát như vậy". Nữ cư sĩ, khi
nhớ đến lòng tin... (như trên)... và trí tuệ của vị
kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này
các Anuruddha, nữ cư sĩ được sống lạc trú.
 Ở đây, này các Anuruddha, nữ cư sĩ có nghe:
"Nữ cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung.
Thế Tôn có tuyên bố về vị này: "Sau khi diệt
trừ ba kiết sử, chứng quả Dự lưu không còn bị
đọa lạc, chắc chắn được chánh giác". Nữ nhân
ấy đã được thấy hay đã được nghe. "Nữ nhân
này có giới hạnh như vậy, nữ nhân này có pháp
như vậy, nữ nhân này có trí tuệ như vậy, nữ
nhân này có an trú như vậy, nữ nhân này có giải
thoát như vậy". Nữ nhân ấy khi nhớ đến lòng
tin, giới hạnh, sự đa văn, bố thí và trí tuệ của vị
kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này
các Anuruddha, nữ cư sĩ được sống lạc trú.

 Như vậy, này các Anuruddha, Như Lại không vì
mục đích lường gạt quần chúng, không vì mục
đích nịnh hót quần chúng, không vì mục đích được
lợi lộc, trọng vọng, danh xưng, quyền lợi vật chất,
không vì với ý nghĩ: "Như vậy quần chúng sẽ biết
Ta", mà Như Lai giải thích sự tái sanh của các đệ

HỶ                                                    78

tử đã từ trần, đã mệnh chung, nói rằng: "Vị này
tái sanh ở chỗ này, vị này tái sanh ở chỗ này". Và
này các Anuruddha, có những Thiện gia nam tử
có tin tưởng, với tín thọ cao thượng, với hoan hỷ
cao thượng, sau khi được nghe như vậy, sẽ chú
tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha,
là hạnh phúc, là an lạc lâu đời cho các vị ấy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Anurudda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

HỶ                                                79

7        Lạc khổ hỷ ưu xả - Bậc Dự lưu và bậc Alahán - Kinh Dòng Nước – Tương V, 325

Dòng Nước – Tương V, 325

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Khi nào vị Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo, như thật
rõ biết sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi năm căn này; vị Thánh đệ tử
ấy, này các Tỷ-kheo, được gọi là bậc Dự lưu, không
còn bị thối đọa, quyết định đạt đến Chánh Đẳng
Giác.

ALaHán – Tương V, 325

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

HỶ                                                80

3) Khi nào, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo sau khi như thật rõ biết sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi năm căn này, được giải thoát không có chấp thủ; khi ấy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã được đoạn tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích, hữu kiết sử đã được đoạn tận, chánh trí, giải thoát.

HỶ                                                   81

8        Lạc khổ hỷ ưu xả - Do duyên xúc được cảm thọ là lạc, khởi lên lạc căn - Kinh Cây Quay Ra Lửa – Tương V, 331

Cây Quay Ra Lửa – Tương V, 331 (Arani)

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là lạc, khởi lên lạc căn. Khi cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác lạc thọ". Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là lạc ấy, lạc căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng (tajjam) được cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết lạc căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

4) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là khổ, khởi lên khổ căn. Khi cảm thọ là khổ, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác khổ thọ". Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là khổ ấy, khổ căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là khổ, người ấy rõ biết khổ căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

5) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là hỷ, khởi lên hỷ căn. Khi cảm thọ là hỷ, người ấy rõ

HỶ                                                  82

biết: "Tôi cảm giác hỷ". Do đoạn diệt xúc được
người ấy cảm thọ là hỷ ấy, hỷ căn được khởi lên do
duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là hỷ, người
ấy rõ biết hỷ căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

6) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là ưu, khởi lên ưu căn. Khi cảm thọ là ưu, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác ưu thọ". Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là ưu ấy, ưu căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là ưu, người ấy rõ biết ưu căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

7) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là xả, khởi lên xả căn. Khi cảm thọ là xả, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác xả thọ". Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là xả ấy, xả căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là xả, người ấy rõ biết xả căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

8) Ví như, này các Tỷ-kheo, sự xúc chạm và sự cọ
xát hai thanh củi, sức nóng sanh khởi, lửa được hiện
hữu. Khi hai thanh củi ấy được tách rời, được ly
khai, sức nóng thích ứng ấy được đoạn diệt, được
tịnh chỉ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là lạc, khởi lên lạc căn. Khi cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác lạc thọ". Do đoạn diệt xúc

HỶ                                                   83

được người ấy cảm thọ là lạc ấy, lạc căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết lạc căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

Do duyên xúc được cảm thọ là khổ, khởi lên khổ căn...

Do duyên xúc được cảm thọ là hỷ, khởi lên hỷ căn...

Do duyên xúc được cảm thọ là ưu, khởi lên ưu căn...

Do duyên xúc được cảm thọ là xả, khởi lên xả căn.
Khi cảm thọ là xả, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác
xả thọ". Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là
xả ấy, xả căn được khởi lên do duyên với xúc thích
ứng được cảm thọ là xả, người ấy rõ biết xả căn ấy
diệt, được tịnh chỉ.

HỶ                                               84

9        Lạc khổ hỷ ưu xả - Không được chấp nhận là Sa môn - Kinh SaMôn BàLaMôn – Tương V, 326

SaMôn BàLaMôn 1 – Tương V, 326

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-kheo,
không như thật rõ biết sự tập khởi, sự chấm dứt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi năm căn này;
những vị Sa-môn hay Bà-la-môn ấy, này các Tỷ-
kheo, không được chấp nhận là Sa-môn trong các
hàng Sa-môn, hay không được chấp nhận là Bà-la-
môn trong các hàng Bà-la-môn; và những bậc Tôn
giả ấy, ngay trong hiện tại, không tự mình chứng ngộ
với thắng trí, chứng đạt và an trú mục đích của Sa-
môn hạnh, hay mục đích của Bà-la-môn hạnh.

4) Những vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ- kheo, như thật rõ biết sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi năm căn này; những vị Sa-môn hay Bà-la-môn ấy, này các Tỷ- kheo, được chấp nhận là Sa-môn trong các hàng Sa-

HỶ                                                85

môn, hay được chấp nhận là Bà-la-môn trong các
hàng Bà-la-môn; và những bậc Tôn giả ấy, ngay
trong hiện tại, cũng tự mình chứng ngộ với thắng trí,
chứng đạt và an trú mục đích của Sa-môn hạnh, hay
mục đích của Bà-la-môn hạnh.

SaMôn BàLaMôn 2 – Tương V, 327

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không rõ biết lạc căn, không rõ biết lạc căn tập khởi, không rõ biết lạc căn đoạn diệt, không rõ biết con đường đưa đến lạc căn đoạn diệt... không rõ biết xả căn, không rõ biết xả căn tập khởi, không rõ biết xả căn đoạn diệt, không rõ biết con đường đưa đến xả căn đoạn diệt; những vị Sa-môn hay Bà-la-môn ấy, này các Tỷ- kheo, không được chấp nhận là Sa-môn trong các hàng Sa-môn, hay không được chấp nhận là Bà-la- môn trong các hàng Bà-la-môn; và những bậc Tôn giả ấy, ngay trong hiện tại, không tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú mục đích của Sa- môn hạnh hay mục đích của Bà-la-môn hạnh.

HỶ                                                  86

4) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-
kheo, rõ biết lạc căn, rõ biết lạc căn tập khởi, rõ biết
lạc căn đoạn diệt, rõ biết con đường đưa đến lạc căn
đoạn diệt... rõ biết xả căn, rõ biết xả căn tập khởi, rõ
biết xả căn đoạn diệt, rõ biết con đường đưa đến xả
căn đoạn diệt; những vị Sa-môn hay Bà-la-môn ấy
được chấp nhận là Sa-môn trong các hàng Sa-môn,
hay được chấp nhận là Bà-la-môn trong các hàng Bà-
la-môn; và những bậc Tôn giả ấy, ngay trong hiện
tại, tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an
trú mục đích của Sa-môn hạnh hay mục đích của Bà-
la-môn hạnh.

HỶ                                                    87

10       Lạc khổ hỷ ưu xả - Khổ căn khởi lên được đoạn diệt không có dư tàn khi nào - Kinh Sanh – Tương V, 333

Sanh – Tương V, 333

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Ở đây, này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo sống không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, khởi lên khổ căn, vị
ấy rõ biết như vầy: "Khổ căn này khởi lên nơi ta". Và
khổ căn ấy có tướng, có nhân, có hành, có duyên. Và
khổ căn ấy không tướng, không nhân, không hành,
không duyên sẽ khởi lên; sự kiện như vậy không xảy
ra. Và vị ấy rõ biết khổ căn, rõ biết khổ căn tập khởi,
rõ biết khổ căn đoạn diệt. Từ chỗ nào, khổ căn khởi
lên được đoạn diệt không có dư tàn, vị ấy rõ biết khổ
căn ấy.

Và tại chỗ nào khổ căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp bất thiện, chứng đạt và an trú Thiền thứ nhất, một trạng

HỶ                                                   88

thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Ở đây, khổ
căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-kheo biết rõ sự đoạn diệt
của khổ căn, tập trung tâm (upasamhàsi) để đạt tới
điều kiện ấy.

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo sống không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, khởi lên ưu căn, vị ấy
rõ biết như vầy: "Trong ta khởi lên ưu căn này". Và
ưu căn ấy có tướng, có nhân, có hành, có duyên. Và
ưu căn ấy có thể khởi lên, không tướng, không nhân,
không hành, không duyên; sự kiện như vậy không
xảy ra. Và vị ấy rõ biết ưu căn, rõ biết ưu căn tập
khởi, rõ biết ưu căn đoạn diệt. Từ chỗ nào, ưu căn
khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn, vị ấy rõ
biết ưu căn ấy.

Và tại chỗ nào ưu căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo làm cho tịnh chỉ
tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái
hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh,
nhứt tâm. Và ở đây, ưu căn khởi lên, được đoạn diệt
không có dư tàn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-
kheo biết rõ sự đoạn diệt của ưu căn, tập trung tâm
để đạt tới điều kiện ấy.

HỶ                                                  89

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, khởi lên lạc căn; vị ấy
rõ biết như vầy: "Lạc căn này khởi lên nơi ta". Lạc
căn ấy có tướng, có nhân, có hành, có duyên. Và lạc
căn ấy không tướng, không nhân, không hành, không
duyên có thể khởi lên; sự kiện như vậy không xảy ra.
Và vị ấy rõ biết lạc căn, rõ biết lạc căn tập khởi, rõ
biết lạc căn đoạn diệt. Từ chỗ nào, lạc căn khởi lên,
được đoạn diệt không có dư tàn, vị ấy rõ biết lạc căn
ấy.

Và tại chỗ nào lạc căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly hỷ, trú xả, chánh
niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc
Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng đạt và an trú
Thiền thứ ba. Ở đây, lạc căn khởi lên, được đoạn
diệt không có dư tàn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
Tỷ-kheo biết rõ sự đoạn diệt của lạc căn, tập trung
tâm để đạt tới điều kiện ấy.

6) Ở đây, này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, khởi lên hỷ căn; vị ấy rõ biết như sau: "Hỷ căn này khởi lên nơi ta". Và hỷ căn ấy có tướng, có nhân, có hành, có duyên. Và hỷ căn ấy không tướng, không nhân, không hành, không duyên có thể khởi lên; sự kiện như vậy không xảy ra.

HỶ                                                   90

Vị ấy rõ biết hỷ căn, rõ biết hỷ căn tập khởi, rõ biết hỷ căn đoạn diệt. Từ chỗ nào khởi lên, hỷ căn được đoạn diệt không có dư tàn, vị ấy rõ biết hỷ căn ấy.

Và tại chỗ nào hỷ căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn lạc, đoạn
khổ, chấm dứt hỷ ưu đã cảm thọ từ trước, chứng đạt
và an trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả
niệm thanh tịnh. Ở đây, hỷ căn khởi lên, được đoạn
diệt không có dư tàn. Này các Tỷ-kheo, đây được gọi
là Tỷ-kheo biết rõ sự đoạn diệt của hỷ căn, tập trung
tâm để đạt tới điều kiện ấy.

7) Ở đây, này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, khởi lên xả căn, vị ấy rõ biết như sau: "Xả căn này khởi lên nơi ta". Và xả căn ấy có tướng, có nhân, có hành, có duyên. Và xả căn ấy không tướng, không nhân, không hành, không duyên có thể khởi lên; sự kiện như vậy không xảy ra. Vị ấy rõ biết xả căn, rõ biết xả căn tập khởi, rõ biết xả căn đoạn diệt. Từ chỗ nào khởi lên, xả căn được đoạn diệt không có dư tàn, vị ấy rõ biết xả căn ấy.

Và tại chỗ nào xả căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn?

HỶ                                                  91

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo vượt qua một cách hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng đạt và an trú Diệt thọ tưởng định. Ở đây, xả căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn. Này các Tỷ-kheo, đây được gọi là Tỷ-kheo biết rõ sự đoạn diệt của xả căn, tập trung tâm để đạt tới điều kiện ấy.

HỶ                                               92

11    Thành tựu Tam thiền, hỷ bị đoạn diệt - Kinh CHÍN THỨ ĐỆ DIỆT – Tăng IV, 152

CHÍN THỨ ĐỆ DIỆT – Tăng IV, 152

1. - Này các Tỷ-kheo, có chín thứ đệ diệt.

2. Thế nào là chín?

1. Thành tựu sơ Thiền thì các dục tưởng bị đoạn
diệt.
2. Thành tựu đệ nhị Thiền thì các tầm tứ bị đoạn
diệt.
3. Thành tựu đệ tam Thiền thì hỷ bị đoạn diệt.
4. Thành tựu đệ tứ Thiền thì hơi thở vào, hơi thở
ra bị đoạn diệt.
5. Thành tựu Không vô biên xứ thì sắc tưởng bị
đoạn diệt.
6. Thành tựu Thức vô biên xứ thì Không vô biên
xứ tưởng bị đoạn diệt.
7. Thành tựu Vô sở hữu xứ thì Thức vô biên xứ
bị đoạn diệt.
8. Thành tựu Phi tưởng phi phi tưởng xứ thì Vô
sở hữu xứ bị đoạn diệt.
9. Thành tựu Diệt thọ tưởng định thì các tưởng
và các cảm thọ bị đoạn diệt.

HỶ                                               93

Này các Tỷ-kheo, đây là chín thứ đệ diệt.

HỶ                                          94

12     Thành tựu Tam thiền, hỷ bị đoạn diệt - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Chín thứ đệ trú:

- Này các Hiền giả, ở đây có vị Tỷ kheo, ly ác
bất thiện pháp, chứng và trú vào Thiền thứ
nhất, có tầm có tứ có hỷ lạc do ly dục sanh.
- Diệt tầm diệt tứ... chứng và trú vào Thiền thứ
hai...
- ... chứng và trú vào Thiền thứ ba...
- ... chứng và trú vào Thiền thứ tư.
- Sau khi vượt qua các sắc tưởng một cách hoàn
toàn, sau khi trừ diệt các hữu đối tưởng, không
có tác ý với các sai biệt tưởng, chứng và trú Hư
không vô biên xứ: "Hư không là vô biên".
- Sau khi vượt qua Hư không vô biên xứ một
cách hoàn toàn, chứng và trú Thức vô biên xứ:
"Thức là vô biên".

HỶ                                                95

- chứng và trú Vô sở hữu xứ: "Không có sự vật
gì tất cả".
- Sau khi vượt qua một cách hoàn toàn Vô sở
hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng
xứ.
- Sau khi vượt qua Phi tưởng phi phi tưởng xứ
một cách hoàn toàn, chứng và trú Diệt thọ
tưởng định.

2.   Chín thứ đệ diệt:

- Thành tựu Sơ thiền, các dục tưởng bị đoạn
diệt;
- Thành tựu đệ Nhị thiền, các tầm tứ bị đoạn
diệt;
- Thành tựu đệ Tam thiền, hỷ bị đoạn diệt;
- Thành tựu đệ Tứ thiền, hơi thở vào hơi thở ra
bị đoạn diệt;
- Thành tựu Hư không vô biên xứ, sắc tưởng bị
đoạn diệt;
- Thành tựu Thức vô biên xứ, Hư không vô
biên xứ tưởng bị đoạn diệt;
- Thành tựu Vô sở hữu xứ, Thức vô biên xứ
tưởng bị đoạn diệt;

HỶ                                            96

- Thành tựu Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Vô sở
hữu xứ tưởng bị đoạn diệt;
- Thành tựu Diệt thọ tưởng (định), các tưởng
và các thọ bị đoạn diệt.

HỶ                                          97

13    Thành tựu Tam thiền, hỷ bị đoạn diệt - Kinh THỨ ĐỆ TRÚ 2 – Tăng IV, 155

THỨ ĐỆ TRÚ 2 – Tăng IV, 155

1. - Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về chín Thiền chứng thứ đệ trú này. Hãy lắng nghe...

2. Này các Tỷ-kheo, thế nào là chín thứ đệ trú Thiền chứng?

Chỗ nào các dục đoạn diệt, và những ai sau khi đoạn diệt các dục, sống an trú, Ta nói rằng: "Chắc chắn Tôn giả ấy không có dục ái, được tịch tịnh, đã vượt qua, đã đến bờ bên kia với Thiền chi ấy".

Chỗ nào các dục được đoạn diệt?

Những ai sau khi đoạn diệt các dục, sống an trú: "Ta không biết vậy, Ta không thấy vậy", ai nói như vậy, người ấy cần được nói như sau: "Ở đây, này Hiền giả, Tỷ-kheo ly các dục... chứng và an trú Thiền thứ nhất. Tại đây, các dục được đoạn diệt, các vị ấy sau khi đoạn diệt các dục, sống an trú".

Chắc chắn, này các Tỷ-kheo, người không lường gạt, không man trá sẽ hoan hỷ, sẽ tùy hỷ với lời nói "Lành

HỶ                                                 98

thay". Sau khi hoan hỷ, tùy hỷ với lời nói "Lành thay" người ấy sẽ đảnh lễ, chắp tay và hầu hạ.

3. Chỗ nào các tầm và tứ được đoạn diệt, và những
ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt tầm và tứ, sống an trú,
Ta nói rằng: "Chắc chắn các Tôn giả ấy không có
dục ái, được tịch tịnh, đã vượt qua, đã đến bờ bên
kia với Thiền chi ấy".

Chỗ nào các tầm và tứ được đoạn diệt?

Những ai sau khi đoạn diệt tầm và tứ sống an trú:"Ta không biết vậy, Ta không thấy vậy", ai nói như vậy, người ấy cần được nói như sau: "Ở đây, này Hiền giả, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ... chứng và trú Thiền thứ hai. Tại đây, các tầm và tứ được đoạn diệt, các vị ấy sau khi đoạn diệt tầm và tứ, sống an trú".

Chắc chắn, này các Tỷ-kheo, người không lường gạt,
không man trá sẽ hoan hỷ, tùy hỷ với lời nói "Lành
thay". Sau khi hoan hỷ, tùy hỷ với lời nói "Lành thay"
sẽ đảnh lễ, chắp tay và hầu hạ.

4. Chỗ nào hỷ được đoạn diệt, và những ai sau khi
đoạn diệt, đoạn diệt hỷ, sống an trú, Ta nói rằng:
"Chắc chắn các Tôn giả ấy không có dục ái, được
tịch tịnh, đã vượt qua, đã đến bờ bên kia với Thiền
chi ấy".

HỶ                                                   99

Chỗ nào hỷ được đoạn diệt?

Những ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt hỷ, sống an
trú. "Ta không biết vậy, ta không thấy vậy", ai nói
như vậy, người ấy cần được nói như sau: "Ở đây,
này Hiền giả, Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chứng và trú
Thiền thứ ba. Tại đây, hỷ được đoạn diệt. Các vị ấy
sau khi đoạn diệt hỷ, sống an trú".

Chắc chắn, này các Tỷ-kheo, người không lường gạt, không man trá sẽ hoan hỷ, sẽ tùy hỷ với lời nói "Lành thay". Sau khi hoan hỷ, sau khi tùy hỷ với lời nói "Lành thay" sẽ đảnh lễ, chắp tay và hầu hạ.

5. Chỗ nào xả lạc được đoạn diệt, và những ai sau
khi đoạn diệt, đoạn diệt xả lạc, sống an trú, Ta nói
rằng: "Chắc chắn các Tôn giả ấy không có dục ái,
được tịch tịnh, đã vượt qua, đã đến bờ bên kia với
Thiền chi ấy".

Chỗ nào xả lạc được đoạn diệt?

Những ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt xả lạc, sống an trú: "Ta không biết vậy, ta không thấy vậy", ai nói như vậy, người ấy cần được nói như sau: "Ở đây, này Hiền giả, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ,... chứng và trú Thiền thứ tư. Tại đây, xả lạc được đoạn diệt. Các vị ấy sau khi đoạn diệt xả lạc, sống an trú".

HỶ                                                  100

Chắc chắn, này các Tỷ-kheo, người không giả dối, không lường gạt sẽ hoan hỷ, sẽ tùy hỷ với lời nói "Lành thay". Sau khi hoan hỷ, sau khi tùy hỷ với lời nói "Lành thay" sẽ đảnh lễ, chắp tay và hầu hạ.

6. Chỗ nào sắc tưởng được đoạn diệt, và những ai
sau khi đoạn diệt, đoạn diệt sắc tưởng, sống an trú,
Ta nói rằng: "Chắc chắn các Tôn giả ấy không có
dục ái, được tịch tịnh, đã vượt qua, đã đến bờ bên
kia với Thiền chi ấy".

Chỗ nào sắc tưởng được đoạn diệt?

Những ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt sắc tưởng, sống an trú: "Ta không biết vậy, ta không thấy vậy", ai nói như vậy, người ấy cần được nói như sau: "Ở đây, này Hiền giả, Tỷ-kheo vượt qua sắc tưởng một cách hoàn toàn, chấm dứt các chướng ngại tưởng, không tác ý các sai biệt tưởng, biết rằng: "Hư không là vô biên", chứng đạt và an trú "Không vô biên xứ". Ở đây, các sắc tưởng được đoạn diệt. Các vị ấy sau khi đoạn diệt các sắc tưởng, sống an trú".

Chắc chắn, này các Tỷ-kheo, người không lường gạt, không man trá sẽ hoan hỷ, sẽ tùy hỷ với lời nói "Lành thay". Sau khi hoan hỷ, sau khi tùy hỷ với lời nói "Lành thay" sẽ đảnh lễ, chắp tay và hầu hạ.

HỶ                                                 101

7. Chỗ nào Không vô biên xứ tưởng được đoạn diệt, và những ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt Không vô biên xứ tưởng, sống an trú, Ta nói rằng: "Chắc chắn các Tôn giả ấy không có dục ái, được tịch tịnh, đã vượt qua, đã đến bờ bên kia với Thiền chi ấy".

Chỗ nào Không vô biên xứ tưởng được đoạn diệt?

Những ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt Không vô biên
xứ tưởng, sống an trú: "Ta không biết vậy, ta không
thấy vậy", ai nói như vậy, người ấy cần được nói như
sau: "Ở đây, này Hiền giả, Tỷ-kheo vượt qua Không
vô biên xứ tưởng một cách hoàn toàn, biết rằng:
"Thức là vô biên", chứng và trú "Thức vô biên xứ".
Tại đây, Không vô biên xứ tưởng được đoạn diệt.
Các vị ấy sau khi đoạn diệt Không vô biên xứ tưởng,
sống an trú".

Chắc chắn, này các Tỷ-kheo, người không lường gạt, không man trá sẽ hoan hỷ, sẽ tùy hỷ với lời nói "Lành thay". Sau khi hoan hỷ, sau khi tùy hỷ với lời nói "Lành thay" sẽ đảnh lễ, chắp tay và hậu hạ.

8. Chỗ nào Thức vô biên xứ tưởng được đoạn diệt, và những ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt Thức vô biên xứ tưởng, sống an trú, Ta nói rằng: "Chắc chắn các Tôn giả ấy không có dục ái, được tịch tịnh, đã vượt qua, đã đến bờ bên kia với Thiền chi ấy".

HỶ                                                 102

Chỗ nào Thức vô biên xứ tưởng được đoạn diệt?

Những ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt Thức vô biên
xứ tưởng, sống an trú: "Ta không biết vậy, ta không
thấy vậy", ai nói như vậy, người ấy cần được nói như
sau: "Ở đây, này Hiền giả, Tỷ-kheo vượt qua Thức
vô biên xứ tưởng một cách hoàn toàn, biết rằng:
"Không có vật gì", chứng và trú "Vô sở biên xứ". Tại
đây, Thức vô biên xứ tưởng được đoạn diệt. Các vị
ấy, sau khi đoạn diệt Thức vô biên xứ tưởng, sống an
trú".

Chắc chắn, này các Tỷ-kheo, người không lường gạt, không man trá sẽ hoan hỷ, sẽ tùy hỷ với lời nói "Lành thay". Sau khi hoan hỷ, sau khi tùy hỷ với lời nói "Lành thay" sẽ đảnh lễ, chắp tay và hậu hạ.

9. Chỗ nào Vô sở hữu xứ tưởng được đoạn diệt, và
những ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt Vô sở hữu xứ
tưởng, sống an trú, Ta nói rằng: "Chắc chắn các Tôn
giả ấy không có dục ái, được tịch tịnh, đã vượt qua,
đã đến bờ bên kia với Thiền chi ấy".

Chỗ nào Vô sở hữu xứ tưởng được đoạn diệt?

Những ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt Thức vô biên xứ tưởng, sống an trú: "Ta không biết vậy, ta không thấy vậy", ai nói như vậy, người ấy cần được nói như

HỶ                                                 103

sau: "Ở đây, này Hiền giả, Tỷ-kheo vượt Vô sở hữu
xứ một cách hoàn toàn, chứng và trú Phi tưởng phi
phi tưởng xứ". Tại đây, Vô sở hữu xứ tưởng được
đoạn diệt. Các vị ấy sau đoạn diệt Vô sở hữu xứ
tưởng, sống an trú.

Chắc chắn, này các Tỷ-kheo, người không lường gạt, không man trá sẽ hoan hỷ, sẽ tùy hỷ với lời nói "Lành thay". Sau khi hoan hỷ, sau khi tùy hỷ với lời nói "Lành thay" sẽ đảnh lễ, chắp tay và hậu hạ.

10. Chỗ nào Phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng được
đoạn diệt, và những ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt
Phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng, sống an trú, Ta
nói rằng: "Chắc chắn các Tôn giả ấy không có dục
ái, được tịch tịnh, đã vượt qua, đã đến bờ bên kia với
Thiền chi ấy".

Chỗ nào Phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng được đoạn diệt?

Những ai sau khi đoạn diệt, đoạn diệt Phi tưởng phi phi tưởng, sống an trú: "Ta không biết vậy, ta không thấy vậy", ai nói như vậy, người ấy cần được nói như sau: "Ở đây, này Hiền giả, Tỷ-kheo vượt Phi tưởng phi phi tưởng xứ một cách hoàn toàn, chứng và trú Diệt thọ tưởng định". Tại đây, Phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng được đoạn diệt. Các vị ấy sau khi

HỶ                                                  104

đoạn diệt Phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng, sống an trú.

Chắc chắn, này các Tỷ-kheo, người không lường gạt, không man trá sẽ hoan hỷ, sẽ tùy hỷ với lời nói "Lành thay". Sau khi hoan hỷ, sau khi tùy hỷ với lời nói "Lành thay" sẽ đảnh lễ, chắp tay và hậu hạ.

Này các Tỷ-kheo, đây chín là thứ đệ trú Thiền chứng.

HỶ                                                 105
