Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 194 - Lạc
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 194

LẠC Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

194

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC

DẪN NHẬP .............................................................2

LẠC                                                                 1

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

LẠC                                                      2

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

LẠC                                                     3

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

LẠC                                                     4

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

LẠC                                                    5

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

LẠC                                                        6

1        Định nghĩa - Kinh Phân Tích 1 – Tương V, 328

Phân Tích 1 – Tương V, 32

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lạc căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về thân, cái gì
thích thú thuộc về thân, cái gì lạc do thân xúc sanh,
cái gì thích thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây
được gọi là lạc căn.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là khổ căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về thân, cái gì
không thích thú thuộc về thân, cái gì khổ do thân xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là khổ căn.

5) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hỷ căn (somanassa)?

LẠC                                                7

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về tâm, cái gì thích
thú thuộc về tâm, cái gì lạc do ý xúc sanh, cái gì thích
thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là
hỷ căn.

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ưu căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về tâm, cái gì
không thích thú thuộc về tâm, cái gì khổ do ý xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là ưu căn.

7) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xả căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì không thích thú và không không thích thú thuộc về thân hay thuộc về tâm được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là xả căn.

8) Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là năm căn.

Phân Tích 2 – Tương V, 330

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

LẠC                                                   8

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lạc căn?... (Như số 3, kinh trước).

4-7). .. (Như số 4 đến 7 của kinh trước) ...

8) Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Cái gì thuộc lạc căn và cái gì thuộc hỷ căn, cần
phải xem là lạc thọ.
- Cái gì thuộc về khổ căn, và cái gì thuộc ưu
căn, cần phải xem là khổ thọ.
- Cái gì thuộc xả căn, cần phải xem là bất khổ
bất lạc thọ.

9) Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là năm căn.

Phân Tích 3 – Tương V, 330

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lạc căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về thân, cái gì thích thú thuộc về thân, cái gì lạc do thân xúc sanh,

LẠC                                                9

cái gì thích thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là lạc căn.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là khổ căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về thân, cái gì
không thích thú thuộc về thân, cái gì khổ do thân xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là khổ căn.

5) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hỷ căn (somanassa)?

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về tâm, cái gì thích
thú thuộc về tâm, cái gì lạc do ý xúc sanh, cái gì thích
thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là
hỷ căn.

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ưu căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về tâm, cái gì
không thích thú thuộc về tâm, cái gì khổ do ý xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là ưu căn.

7) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xả căn?

LẠC                                                   10

Này các Tỷ-kheo, cái gì không thích thú và không không thích thú thuộc về thân hay thuộc về tâm được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là xả căn.

8) Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Cái gì thuộc lạc căn và cái gì thuộc hỷ căn, cần
phải xem là lạc thọ.
- Cái gì thuộc về khổ căn, và cái gì thuộc ưu
căn, cần phải xem là khổ thọ.
- Cái gì thuộc xả căn, cần phải xem là bất khổ
bất lạc thọ.

9) Như vậy, này các Tỷ-kheo, các căn này, trước năm sau trở thành ba, trước ba sau trở thành năm, tùy theo pháp môn.

LẠC                                               11

2         3 lạc sanh - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Ba loại lạc sanh:

- Này các Hiền giả, có những loài hữu tình
(trong quá khứ) luôn luôn tạo ra (thiền
định lạc) hay sống trong sự an lạc, như
các vị Brahma - Kàyikà (Phạm Chúng
thiên). Đó là hạng lạc sanh thứ nhất.

- Này các Hiền giả, có những loại hữu tình
thấm nhuần, biến mãn, sung mãn, hưng
thịnh với an lạc. Thỉnh thoảng họ thốt ra
những câu cảm hứng: "Ôi an lạc thay! Ôi
an lạc thay!", như chư Thiên Àbhassarà
(Quang Âm thiên). Đó là hạng lạc sanh
thứ hai.

- Này các Hiền giả, có những loại hữu tình thấm nhuần, biến mãn, sung mãn, hưng

LẠC                                                 12

thịnh với an lạc. Họ sống mãn túc với an
lạc ấy, cảm thọ an lạc, như chư Thiên
Subhakinnà (Biến Tịnh thiên). Đó là
loại lạc sanh thứ ba.

LẠC                                         13

3      5 lạc trú - Kinh LẠC TRÚ – Tăng II, 502

LẠC TRÚ – Tăng II, 502

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm lạc trú này.

2. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ly dục, ly
pháp bất thiện, chứng đạt và an trú sơ Thiền,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có
tứ.
- Làm cho tịnh chỉ tầm và tứ... chứng đạt vàn an
trú Thiền thứ hai...
- ...Thiền thứ ba...
- ...Thiền thứ tư...
- Do đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại,
tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt, và
an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.

Này các Tỷ-kheo, những pháp này là năm lạc trú.

LẠC                                                 14

4     Các loại lạc thọ - Kinh PHẨM LẠC – Tăng I, 150

PHẨM LẠC – Tăng I, 150

1.- Có hai loại lạc này. Thế nào là hai? Lạc tại gia
và lạc xuất gia. Những pháp này, này các Tỷ-kheo,
là hai lạc.
 Tối thắng trong hai lạc này, này các Tỷ-kheo,
tức là lạc xuất gia.
2. Có hai loại lạc này. Thế nào là hai? Dục lạc và
viễn ly lạc. Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai
lạc.
 Tối thắng trong hai lạc này, này các Tỷ-kheo,
tức là viễn ly lạc.
3. Có hai loại lạc này. Thế nào là hai? Lạc sanh y và
lạc không sanh y. Những pháp này, này các Tỷ-
kheo, là hai lạc.
 Tối thắng trong hai lạc này, này các Tỷ-kheo,
tức là lạc không sanh y.
4-12. … (như trên, chỉ có đổi lạc có lậu hoặc và lạc
không có lậu hoặc
… lạc thuộc tài vật và lạc không thuộc tài vật
… lạc bậc Thánh và lạc không phải bậc Thánh

LẠC                                                15

… lạc thuộc thân và lạc thuộc tâm
… lạc có hỷ và lạc không hỷ
… lạc có hân hoan và lạc có xả
… lạc có định và lạc không có định
… lạc với sở duyên có hỷ và lạc với sở duyên không
có hỷ
… lạc với sở duyên có hân hoan và lạc với sở duyên
có xả …
13. Có hai loại lạc này. Thế nào là hai? Lạc với sở
duyên thuộc sắc và lạc với sở duyên thuộc vô sắc.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai loại lạc.
 Tối thắng trong hai lạc này, này các Tỷ-kheo,
tức là lạc với sở duyên thuộc vô sắc.

LẠC                                              16

5      Không có lạc trú nào khác cao thượng hơn - TIỂU Kinh RỪNG SỪNG BÒ – 31 Trung I, 449

TIỂU KINH RỪNG SỪNG BÒ (Culagosingasuttam) – Bài kinh số 31 – Trung I, 449

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Nadika, tại Ginjakavasatha.
Lúc bấy giờ Tôn giả Anuruddha (A-na-luật-đà), Tôn
giả Nandiya, Tôn giả Kimbila trú tại khu vườn trong
rừng Gosinga có nhiều cây ta-la. Rồi Thế Tôn, vào
buổi chiều, sau khi tham thiền, đứng dậy đi đến khu
vườn trong rừng Gosinga có nhiều cây ta-la. Người
giữ vườn thấy Thế Tôn từ xa đi đến, liền bạch Thế
Tôn:

– Bạch Sa-môn, chớ có vào khu vườn này. Có ba Thiện nam tử đang trú tại đây, rất ái luyến tự ngã. Chớ có phiền nhiễu các vị ấy.

Tôn giả Anuruddha nghe người giữ vườn nói chuyện với Thế Tôn như vậy liền nói với người giữ

LẠC                                                 17

vườn:

– Này người giữ vườn, chớ có ngăn chận Thế Tôn. Thế Tôn, bậc Đạo Sư của chúng tôi đã đến.

Rồi Tôn giả Anuruddha đi đến Tôn giả Nandiya Tôn giả Kimbila và nói:

– Chư Tôn giả hãy đến, chư Tôn giả hãy đến. Thế Tôn, bậc Đạo Sư của chúng ta đã đến.

Rồi Tôn giả Anuruddha, Tôn giả Nandiya và
Tôn giả Kimbila ra đón Thế Tôn, một người cầm y
bát của Thế Tôn, một người sửa soạn chỗ ngồi, một
người đặt sẵn nước rửa chân. Thế Tôn ngồi trên chỗ
ngồi đã soạn sẵn, sau khi ngồi, Thế Tôn rửa chân.
Rồi các Tôn giả ấy đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống
một bên. Và Thế Tôn nói với Tôn giả Anuruddha
đang ngồi xuống một bên:

– Này các Anuruddha, các Ông có được an lành không? Có được sống yên vui không? Đi khất thực có khỏi mệt nhọc không?

– Bạch Thế Tôn, chúng con được an lành; bạch Thế Tôn, chúng con sống yên vui; bạch Thế Tôn, chúng con đi khất thực khỏi có mệt nhọc.

LẠC                                             18

– Này các Anuruddha, các Ông có sống hòa
hợp, hoan hỷ với nhau, không có cãi nhau, như nước
với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm
không?

– Bạch Thế Tôn, thật sự chúng con sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, không có cãi nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm.

– Này các Anuruddha, như thế nào các Ông sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm?

– Bạch Thế Tôn, ở đây, chúng con nghe như
sau: "Thật lợi ích thay cho ta, thật khéo lợi ích thay
cho ta, khi ta được sống với các vị đồng phạm hạnh
như vậy". Bạch Thế Tôn, do vậy, đối với các vị đồng
phạm hạnh này, con khởi lên từ thân nghiệp trước
mặt và sau lưng, con khởi lên từ khẩu nghiệp, trước
mặt và sau lưng, con khởi lên từ ý nghiệp, trước mặt
và sau lưng. Bạch Thế Tôn, do vậy, chúng con nghĩ
như sau: "Ta hãy từ bỏ tâm của ta và sống thuận theo
tâm của những Tôn giả này". Bạch Thế Tôn, con từ
bỏ tâm của con, và sống thuận theo tâm của những
Tôn giả ấy. Bạch Thế Tôn, chúng con tuy khác thân
nhưng giống như đồng một tâm.

Rồi Tôn giả Nandiya... (như trên)... rồi Tôn giả

LẠC                                                 19

Kimbila bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, ở đây chúng con nghĩ như sau: "Thật lợi ích thay cho ta, thật khéo lợi ích thay cho ta, khi ta được sống với các vị đồng phạm hạnh như vậy". Bạch Thế Tôn, do vậy, đối với các vị đồng phạm hạnh này, con khởi lên từ thân nghiệp, trước mặt và sau lưng, con khởi lên từ khẩu nghiệp, trước mặt và sau lưng, con khởi lên từ ý nghiệp, trước mặt và sau lưng. Bạch Thế Tôn, do vậy, chúng con nghĩ như sau: "Ta hãy từ bỏ tâm của ta và sống thuận theo tâm của những Tôn giả này". Bạch Thế Tôn, con từ bỏ tâm của con và sống thuận theo tâm của những Tôn giả ấy. Bạch Thế Tôn, chúng con tuy khác thân nhưng giống như đồng một tâm. Bạch Thế Tôn, như vậy chúng con sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm.

– Lành thay, lành thay, này Anuruddha! Này các Anuruddha, các Ông có sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần không?

– Bạch Thế Tôn, thật sự chúng con sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.

– Này các Anuruddha, như thế nào, các Ông sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần?

LẠC                                                20

– Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con, ai đi làng
khất thực về trước, thì người ấy sắp đặt các chỗ ngồi,
soạn sẵn nước uống, nước rửa chân, soạn sẵn một
bát để bỏ đồ dư. Ai đi làng khất thực về sau, thì người
ấy, còn đồ ăn thừa nếu muốn thì ăn, nếu không muốn
thì bỏ vào chỗ không có cỏ xanh hay đổ vào nước
không có loài côn trùng và người ấy xếp dọn lại các
chỗ ngồi, cất đi nước uống, nước rửa chân, cất đi cái
bát để bỏ đồ dư và quét sạch nhà ăn. Ai thấy ghè
nước uống, ghè nước rửa chân, hay ghè nước trong
nhà cầu hết nước, trống không thì người ấy sẽ lo liệu
(nước). Nếu ai làm không nổi với sức bàn tay của
mình, thì người ấy dùng tay ra hiệu gọi người thứ
hai: "Chúng ta hãy lo liệu (nước)". Dầu vậy, bạch
Thế Tôn, chúng con không vì vậy mà gây ra tiếng
động. Và đến ngày thứ năm, bạch Thế Tôn, suốt cả
đêm, chúng con ngồi đàm luận về đạo pháp. Như
vậy, bạch Thế Tôn chúng con sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha!
Này các Anuruddha, các Ông sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần như vậy, các Ông có chứng được
pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc
Thánh, sống thoải mái, an lạc không?

– Bạch Thế Tôn, sao có thể không được. Ở đây,

LẠC                                                  21

bạch Thế Tôn, lâu cho đến khi chúng con muốn,
chúng con ly dục, ly pháp bất thiện, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh,
có tầm có tứ. Như vậy, bạch Thế Tôn, đối với chúng
con, là pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng, xứng
đáng bậc Thánh; chúng con chứng được và sống
thoải mái, an lạc, nhờ chúng con sống không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! Này
các Anuruddha, các Ông có vượt qua sự an trú kia,
có làm cho khinh an sự an trú kia, và chứng được
một pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù thắng
xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái, an lạc
không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể không được. Ở
đây, bạch Thế Tôn, lâu cho đến khi chúng con muốn,
chúng con diệt tầm diệt tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm
không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Bạch Thế Tôn, chúng
con vượt qua sự an trú kia, làm cho khinh an sự an
trú kia; chúng con chứng được pháp thượng nhân
khác, một tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc Thánh
và sống thoải mái, an lạc.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! Này

LẠC                                                22

các Anuruddha, các Ông có vượt qua sự an trú kia,
có làm cho khinh an sự an trú kia, và chứng được
một pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù thắng,
xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái, an lạc
không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể không được. Ở
đây, lâu cho đến khi chúng con muốn, chúng con ly
hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ
mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và
trú Thiền thứ ba, Bạch Thế Tôn, chúng con vượt
qua sự an trú kia, làm cho khinh an sự an trú kia;
chúng con chứng được pháp thượng nhân khác, một
tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc Thánh, và sống
thoải mái, an lạc.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! Này
các Anuruddha, các Ông có vượt qua sự an trú kia,
có làm cho khinh an sự an trú kia, và chứng được
một pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù thắng,
xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái, an lạc
không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể không được. Ở
đây, lâu cho đến khi chúng con muốn, chúng con xả
lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và
trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm

LẠC                                               23

thanh tịnh. Bạch Thế Tôn, chúng con vượt qua sự an
trú kia, làm cho khinh an sự an trú kia; chúng con
chứng được pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù
thắng, xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái an
lạc.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! Này
các Anuruddha, các Ông có vượt qua sự an trú kia,
có làm cho khinh an sự an trú kia, và chứng được
một pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù thắng,
xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái, an lạc
không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể không được. Ở
đây lâu cho đến khi chúng con muốn, chúng con vượt
lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng,
không tác ý đối với dị tưởng; chúng con nghĩ rằng:
"Hư không là vô biên", chứng và trú Không vô biên
xứ. Bạch Thế Tôn, chúng con vượt qua sự an trú kia,
làm cho khinh an sự an trú kia; chúng con chứng
được pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù thắng,
xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái, an lạc...
(như trên)...

Ở đây, lâu cho đến khi chúng con muốn; chúng con vượt qua mọi Không vô biên xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô biên", chứng và trú Thức vô biên xứ...

LẠC                                              24

(như trên)...

Ở đây, lâu cho đến khi chúng con muốn; chúng
con vượt qua mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng:
"Không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ...
(như trên)...

Ở đây, lâu cho đến khi chúng con muốn; chúng con vượt qua mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ...

Ở đây, lâu cho đến khi chúng con muốn; chúng
con vượt qua Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và
trú Diệt thọ tưởng định. Sau khi đã thấy nhờ trí tuệ,
các lậu hoặc của chúng con được đoạn trừ. Bạch Thế
Tôn, chúng con vượt qua sự an trú kia, làm cho khinh
an sự an trú kia; chúng con chứng được pháp thượng
nhân này, một tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc
Thánh và sống thoải mái, an lạc. Bạch Thế Tôn,
chúng con không thấy một lạc trú nào khác cao
thượng hơn, thù thắng hơn sự lạc trú này.

– Lành thay, lành thay, các Anuruddha! Này các Anuruddha, ngoài lạc trú này, không có một lạc trú nào khác cao thượng hơn, thù thắng hơn.

Thế Tôn thuyết pháp cho Tôn giả Anuruddha, Tôn giả Nandiya và Tôn giả Kimbila, khai thị, khích

LẠC                                                25

lệ làm cho hoan hỷ, làm cho phấn khởi, rồi từ chỗ
ngồi đứng dậy ra về. Tôn giả Anuruddha, Tôn giả
Nandiya và Tôn giả Kimbila, sau khi tiễn đưa Thế
Tôn và đi trở về. Tôn giả Nandiya và Tôn giả
Kimbila nói với Tôn giả Anuruddha:

– Chúng tôi không bao giờ nói với Tôn giả
Anuruddha như sau: "Chúng tôi là người đã chứng
và an trú quả này, an trú quả này", và nhờ vậy, Tôn
giả Anuruddha, trước mặt Thế Tôn, đã nêu rõ (các
quả chứng) cho đến sự đoạn trừ các lậu hoặc.

– Chư Tôn giả không nói với tôi như sau:
"Chúng tôi là người đã chứng và an trú quả này, an
trú quả này", nhưng với tâm của tôi, tôi biết được tâm
của các Tôn giả: "Chư Tôn này là Người đã chứng
và an trú quả này, an trú quả này". Và chư Thiên có
nói với tôi về vấn đề này: "Chư Tôn này là Người đã
chứng và an trú quả này, an trú quả này". Chính nhờ
phương tiện này, các câu mà Thế Tôn hỏi đã được
trả lời.

Rồi Digha Parajana, một Yakkha (Trường quỷ
Dạ-xoa) đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ
Ngài và đứng một bên. Sau khi đứng một bên, Digha
Parajana bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, thật lợi ích thay cho dân chúng

LẠC                                                 26

Vajji (Bạt kỳ)! Thật khéo lợi ích thay cho dân chúng Vajji! Vì Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ở đây, và cả ba Thiện nam tử, Tôn giả Anuruddha, Tôn giả Nandiya và Tôn giả Kimbila cũng vậy.

Sau khi nghe tiếng của Yakkha Digha Parajana, các địa thần làm cho tiếng này được nghe: "Chư Hiền giả, thật lợi ích thay cho dân chúng Vajji! thật khéo lợi ích cho dân chúng Vajji! Vì Thế Tôn, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác ở đây và cả ba Thiện nam tử này, Tôn giả Anuruddha, Tôn giả Nandiya và Tôn giả Kimbila cũng vậy". Sau khi nghe tiếng của các Địa thần, bốn Thiên vương... (như trên)... cõi trời Ba mươi ba... Dạ-ma thiên... Đâu-suất-đà thiên... Hóa lạc thiên... Tha hóa tự tại thiên... Phạm chúng thiên làm cho tiếng này được nghe: "Chư Hiền giả, thật lợi ích thay có dân chúng Vajji! Thật khéo lợi ích thay cho dân chúng Vajji! Vì Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ở đây, và cả ba Thiện nam tử này, Tôn giả Anuruddha, Tôn giả Nandiya, và Tôn giả Kimbila". Như vậy, trong giờ phút này, trong sát-na này, các Tôn giả ấy được biết cho đến Phạm thiên.

– Sự việc là như vậy, này Digha, sự việc là như
vậy, này Digha, này Digha, nếu gia đình nào, ba
Thiện nam tử này xuất gia, từ bỏ gia đình, sống
không gia đình, nghĩ đến ba Thiện nam tử này với

LẠC                                                 27

tâm niệm hoan hỷ, thì gia đình ấy sẽ được an lạc, hạnh phúc lâu dài. Này Digha, nếu bà con quyến thuộc của gia đình mà ba Thiện nam tử này xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nghĩ đến ba Thiện nam tử này với tâm niệm hoan hỷ, thì bà con quyến thuộc của gia đình mà ba Thiện nam tử này xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nghĩ đến ba thiện nam tử này với tâm niệm hoan hỷ, thì bà con quyến thuộc của gia đình ấy sẽ được an lạc, hạnh phúc lâu dài. Này Digha, nếu làng nào... nếu xã ấp nào... nếu thành phố nào... nếu quốc độ nào... nếu tất cả Sát đế lỵ... nếu tất cả Bà-la-môn... nếu tất cả Phệ xá (Vessa)... nếu tất cả Thủ đà (Sudda)... Này Digha, nếu thế giới với chư Thiên, với Ác ma, với Phạm thiên, với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người nhớ đến ba Tôn giả này với tâm niệm hoan hỷ, thì thế giới ấy với chư Thiên, với Ác ma, với Phạm thiên, với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người sẽ được an lạc, hạnh phúc lâu dài. Này Digha, hãy xem ba Thiện nam tử này sống như thế nào? - Vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Dạ xoa Digha Parajana hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LẠC                                                 28

6      Lạc của người tại gia - Kinh KHÔNG NỢ – Tăng I, 682

KHÔNG NỢ – Tăng I, 682

1. Rồi gia chủ Anàthapindika đi đến Thế Tôn, sau khi đến, ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với gia chủ Anàthapindika đang ngồi một bên:

2. - Có bốn loại an lạc này, này Gia chủ, người tại gia thọ hưởng các dục thâu hoạch được, tùy thời gian, tùy thời cơ khởi lên cho vị ấy. Thế nào là bốn?

- Lạc sở hữu,
- Lạc thọ dụng,
- Lạc không mắc nợ,
- Lạc không phạm tội.

3. Và này Gia chủ, thế nào là lạc sở hữu?

Ở đây, này Gia chủ, tài sản của người thiện nam tử, thâu hoạch được do nỗ lực tinh tấn, tích lũy được do sức mạnh cánh tay, do mồ hôi đổ ra đúng pháp, thâu hoạch đúng pháp. Vị ấy suy nghĩ: "Ta có tài sản, thâu hoạch được do nỗ lực tinh tấn, tích lũy được do sức mạnh cánh tay ... thâu hoạch đúng pháp." Nghĩ vậy,

LẠC                                                29

vị ấy được lạc, được hỷ. Này Gia chủ, đây gọi là lạc sở hữu.

4. Và này, thế nào là lạc thọ dụng?

Ở đây, này Gia chủ, thiện nam tử thọ hưởng những
tài sản thâu hoạch được do nỗ lực tinh tấn, tích lũy
được ... thâu hoạch đúng pháp và làm các việc phước
đức. Vị ấy nghĩ rằng: "Ta thọ hưởng những tài sản
thâu hoạch được do nỗ lực tinh tấn ... thâu hoạch
đúng pháp và ta làm các phước đức." Nghĩ vậy vị ấy
được lạc, được hỷ. Này Gia chủ, đây gọi là lạc thọ
dụng.

5. Và này Gia chủ, thế nào là lạc không mắc nợ?

Ở đây, này Gia chủ, vị thiện gia nam tử không có
mắc nợ ai một điều gì, ít hay nhiều. Vị ấy nghĩ rằng:
"Ta không có mắc nợ ai một điều gì, ít hay nhiều."
Nghĩ vậy, vị ấy được lạc, được hỷ. Này Gia chủ, đây
gọi là lạc không mắc nợ.

6. Và này Gia chủ, thế nào là lạc không phạm tội?

Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử thành tựu thân hành không phạm tội, thành tựu khẩu hành không phạm tội, thành tựu ý hành không phạm tội. Vị ấy nghĩ rằng: "Ta thành tựu thân hành không phạm tội,

LẠC                                                30

khẩu hành không phạm tội, ý hành không phạm tội". Nghĩ vậy, vị ấy được lạc, được hỷ. Này Gia chủ, đây gọi là lạc không phạm tội.

Có bốn loại lạc này, này Gia chủ, người tại gia thọ hưởng các dục thâu hoạch được, tùy thời gian, tùy thời cơ, khởi lên cho vị ấy.

Được lạc không mắc nợ,
Nhớ đến lạc sở hữu,
Người hưởng lạc tài sản,
Với tuệ, thấy như thị,
Do thấy, vị ấy biết,
Sáng suốt cả hai phần,
Lạc vậy chỉ bằng được,
Bằng một phần mười sáu,
Lạc không có phạm tội.

LẠC                                              31

7      Lạc khổ do duyên hành - Kinh VỚI TƯ TÂM SỞ – Tăng II, 116

VỚI TƯ TÂM SỞ – Tăng II, 116

 Này các Tỷ-kheo:

 Khi nào có hành động về thân, do nhân thân tư
tâm sở, khởi lên lạc khổ nội tâm.
 Khi nào có hành động về lời, do nhân tư tâm
sở về lời, khởi lên lạc khổ nội tâm.
 Khi nào có hành động về ý, do nhân tư tâm sở
về ý, khởi lên lạc khổ nội tâm.
 Hay là do vô minh …

2. Này các Tỷ-kheo,

 Hoặc do tự mình làm thân hành, do duyên này,
khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.
 Hoặc do người khác làm thân hành đối với
người ấy, do duyên này khởi lên lạc khổ nội
tâm cho người ấy.
 Hoặc tự mình tỉnh giác làm thân hành, do
duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người
ấy.

LẠC                                              32

 Hoặc không có tỉnh giác làm thân hành, do duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.

3. Này các Tỷ-kheo,

 Hoặc do tự mình làm khẩu hành, do duyên này
khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.
 Hoặc do người khác làm khẩu hành đối với
người ấy, do duyên này khởi lên lạc khổ nội
tâm cho người ấy.
 Hoặc tự mình tỉnh giác làm khẩu hành, do
duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người
ấy.
 Hoặc không có tỉnh giác làm khẩu hành, do
duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người
ấy.

4. Này các Tỷ-kheo,

 Hoặc do tự mình làm ý hành, do duyên này
khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.
 Hoặc do người khác làm ý hành đối với người
ấy, do duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho
người ấy.

LẠC                                            33

 Hoặc tự mình tỉnh giác làm ý hành, do duyên
này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.
 Hoặc không có tỉnh giác làm ý hành, do duyên
này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.

5. Này các Tỷ-kheo, trong những pháp này, có vô minh tháp tùng.

 Do sự đoạn diệt, ly tham, không có dư tàn của
vô minh, thân hành ấy không có, do duyên này
khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy; khẩu
hành ấy không có, do duyên này khởi lên lạc
khổ nội tâm cho người ấy; ý hành không có, do
duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người
ấy.
 Thửa ruộng không có, căn cứ không có, xứ
không có, duyên sự không có, do duyên này
khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.

LẠC                                            34

8        Lạc khổ hỷ ưu xả - 5 trở thành 3, tùy theo pháp môn - Kinh Phân Tích 1 – Tương V, 328

Phân Tích 1 – Tương V, 328

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lạc căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về thân, cái gì
thích thú thuộc về thân, cái gì lạc do thân xúc sanh,
cái gì thích thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây
được gọi là lạc căn.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là khổ căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về thân, cái gì
không thích thú thuộc về thân, cái gì khổ do thân xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là khổ căn.

5) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hỷ căn (somanassa)?

LẠC                                                35

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về tâm, cái gì thích
thú thuộc về tâm, cái gì lạc do ý xúc sanh, cái gì thích
thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là
hỷ căn.

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ưu căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về tâm, cái gì
không thích thú thuộc về tâm, cái gì khổ do ý xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là ưu căn.

7) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xả căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì không thích thú và không không thích thú thuộc về thân hay thuộc về tâm được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là xả căn.

8) Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là năm căn.

Phân Tích 2 – Tương V, 330

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

LẠC                                                   36

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lạc căn?... (Như số 3, kinh trước).

4-7). .. (Như số 4 đến 7 của kinh trước) ...

8) Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Cái gì thuộc lạc căn và cái gì thuộc hỷ căn, cần
phải xem là lạc thọ.
- Cái gì thuộc về khổ căn, và cái gì thuộc ưu
căn, cần phải xem là khổ thọ.
- Cái gì thuộc xả căn, cần phải xem là bất khổ
bất lạc thọ.

9) Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là năm căn.

Phân Tích 3 – Tương V, 330

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lạc căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về thân, cái gì thích thú thuộc về thân, cái gì lạc do thân xúc sanh,

LẠC                                                37

cái gì thích thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là lạc căn.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là khổ căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về thân, cái gì
không thích thú thuộc về thân, cái gì khổ do thân xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là khổ căn.

5) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hỷ căn (somanassa)?

Này các Tỷ-kheo, cái gì lạc thuộc về tâm, cái gì thích
thú thuộc về tâm, cái gì lạc do ý xúc sanh, cái gì thích
thú được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là
hỷ căn.

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ưu căn?

Này các Tỷ-kheo, cái gì khổ thuộc về tâm, cái gì
không thích thú thuộc về tâm, cái gì khổ do ý xúc
sanh, cái gì không thích thú được cảm thọ; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là ưu căn.

7) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xả căn?

LẠC                                                   38

Này các Tỷ-kheo, cái gì không thích thú và không không thích thú thuộc về thân hay thuộc về tâm được cảm thọ; này các Tỷ-kheo, đây được gọi là xả căn.

8) Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Cái gì thuộc lạc căn và cái gì thuộc hỷ căn, cần
phải xem là lạc thọ.
- Cái gì thuộc về khổ căn, và cái gì thuộc ưu
căn, cần phải xem là khổ thọ.
- Cái gì thuộc xả căn, cần phải xem là bất khổ
bất lạc thọ.

9) Như vậy, này các Tỷ-kheo, các căn này, trước năm sau trở thành ba, trước ba sau trở thành năm, tùy theo pháp môn.

LẠC                                               39

9        Lạc khổ hỷ ưu xả - Bậc Dự lưu và bậc Alahán - Kinh Dòng Nước – Tương V, 325

Dòng Nước – Tương V, 325

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Khi nào vị Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo, như thật
rõ biết sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi năm căn này; vị Thánh đệ tử
ấy, này các Tỷ-kheo, được gọi là bậc Dự lưu, không
còn bị thối đọa, quyết định đạt đến Chánh Đẳng
Giác.

ALaHán – Tương V, 325

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

LẠC                                               40

3) Khi nào, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo sau khi như thật rõ biết sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi năm căn này, được giải thoát không có chấp thủ; khi ấy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã được đoạn tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích, hữu kiết sử đã được đoạn tận, chánh trí, giải thoát.

LẠC                                                  41

10       Lạc khổ hỷ ưu xả - Do duyên xúc được cảm thọ là lạc, khởi lên lạc căn - Kinh Cây Quay Ra Lửa – Tương V, 331

Cây Quay Ra Lửa – Tương V, 331 (Arani)

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là lạc, khởi lên lạc căn. Khi cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác lạc thọ". Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là lạc ấy, lạc căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng (tajjam) được cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết lạc căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

4) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là khổ, khởi lên khổ căn. Khi cảm thọ là khổ, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác khổ thọ". Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là khổ ấy, khổ căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là khổ, người ấy rõ biết khổ căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

5) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là hỷ, khởi lên hỷ căn. Khi cảm thọ là hỷ, người ấy rõ

LẠC                                                 42

biết: "Tôi cảm giác hỷ". Do đoạn diệt xúc được
người ấy cảm thọ là hỷ ấy, hỷ căn được khởi lên do
duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là hỷ, người
ấy rõ biết hỷ căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

6) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là ưu, khởi lên ưu căn. Khi cảm thọ là ưu, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác ưu thọ". Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là ưu ấy, ưu căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là ưu, người ấy rõ biết ưu căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

7) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là xả, khởi lên xả căn. Khi cảm thọ là xả, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác xả thọ". Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là xả ấy, xả căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là xả, người ấy rõ biết xả căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

8) Ví như, này các Tỷ-kheo, sự xúc chạm và sự cọ
xát hai thanh củi, sức nóng sanh khởi, lửa được hiện
hữu. Khi hai thanh củi ấy được tách rời, được ly
khai, sức nóng thích ứng ấy được đoạn diệt, được
tịnh chỉ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là lạc, khởi lên lạc căn. Khi cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác lạc thọ". Do đoạn diệt xúc

LẠC                                                  43

được người ấy cảm thọ là lạc ấy, lạc căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết lạc căn ấy diệt, được tịnh chỉ.

Do duyên xúc được cảm thọ là khổ, khởi lên khổ căn...

Do duyên xúc được cảm thọ là hỷ, khởi lên hỷ căn...

Do duyên xúc được cảm thọ là ưu, khởi lên ưu căn...

Do duyên xúc được cảm thọ là xả, khởi lên xả căn.
Khi cảm thọ là xả, người ấy rõ biết: "Tôi cảm giác
xả thọ". Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là
xả ấy, xả căn được khởi lên do duyên với xúc thích
ứng được cảm thọ là xả, người ấy rõ biết xả căn ấy
diệt, được tịnh chỉ.

LẠC                                              44

11       Lạc khổ hỷ ưu xả - Không được chấp nhận là Sa môn - Kinh SaMôn BàLaMôn – Tương V, 326

SaMôn BàLaMôn 1 – Tương V, 326

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-kheo,
không như thật rõ biết sự tập khởi, sự chấm dứt, vị
ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi năm căn này;
những vị Sa-môn hay Bà-la-môn ấy, này các Tỷ-
kheo, không được chấp nhận là Sa-môn trong các
hàng Sa-môn, hay không được chấp nhận là Bà-la-
môn trong các hàng Bà-la-môn; và những bậc Tôn
giả ấy, ngay trong hiện tại, không tự mình chứng ngộ
với thắng trí, chứng đạt và an trú mục đích của Sa-
môn hạnh, hay mục đích của Bà-la-môn hạnh.

4) Những vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ- kheo, như thật rõ biết sự tập khởi, sự chấm dứt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi năm căn này; những vị Sa-môn hay Bà-la-môn ấy, này các Tỷ- kheo, được chấp nhận là Sa-môn trong các hàng Sa-

LẠC                                               45

môn, hay được chấp nhận là Bà-la-môn trong các
hàng Bà-la-môn; và những bậc Tôn giả ấy, ngay
trong hiện tại, cũng tự mình chứng ngộ với thắng trí,
chứng đạt và an trú mục đích của Sa-môn hạnh, hay
mục đích của Bà-la-môn hạnh.

SaMôn BàLaMôn 2 – Tương V, 327

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không rõ biết lạc căn, không rõ biết lạc căn tập khởi, không rõ biết lạc căn đoạn diệt, không rõ biết con đường đưa đến lạc căn đoạn diệt... không rõ biết xả căn, không rõ biết xả căn tập khởi, không rõ biết xả căn đoạn diệt, không rõ biết con đường đưa đến xả căn đoạn diệt; những vị Sa-môn hay Bà-la-môn ấy, này các Tỷ- kheo, không được chấp nhận là Sa-môn trong các hàng Sa-môn, hay không được chấp nhận là Bà-la- môn trong các hàng Bà-la-môn; và những bậc Tôn giả ấy, ngay trong hiện tại, không tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú mục đích của Sa- môn hạnh hay mục đích của Bà-la-môn hạnh.

LẠC                                                 46

4) Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào, này các Tỷ-
kheo, rõ biết lạc căn, rõ biết lạc căn tập khởi, rõ biết
lạc căn đoạn diệt, rõ biết con đường đưa đến lạc căn
đoạn diệt... rõ biết xả căn, rõ biết xả căn tập khởi, rõ
biết xả căn đoạn diệt, rõ biết con đường đưa đến xả
căn đoạn diệt; những vị Sa-môn hay Bà-la-môn ấy
được chấp nhận là Sa-môn trong các hàng Sa-môn,
hay được chấp nhận là Bà-la-môn trong các hàng Bà-
la-môn; và những bậc Tôn giả ấy, ngay trong hiện
tại, tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an
trú mục đích của Sa-môn hạnh hay mục đích của Bà-
la-môn hạnh.

LẠC                                                   47

12       Lạc khổ hỷ ưu xả - Khổ căn khởi lên được đoạn diệt không có dư tàn khi nào - Kinh Sanh – Tương V, 333

Sanh – Tương V, 333

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

3) Ở đây, này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo sống không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, khởi lên khổ căn, vị
ấy rõ biết như vầy: "Khổ căn này khởi lên nơi ta". Và
khổ căn ấy có tướng, có nhân, có hành, có duyên. Và
khổ căn ấy không tướng, không nhân, không hành,
không duyên sẽ khởi lên; sự kiện như vậy không xảy
ra. Và vị ấy rõ biết khổ căn, rõ biết khổ căn tập khởi,
rõ biết khổ căn đoạn diệt. Từ chỗ nào, khổ căn khởi
lên được đoạn diệt không có dư tàn, vị ấy rõ biết khổ
căn ấy.

Và tại chỗ nào khổ căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp bất thiện, chứng đạt và an trú Thiền thứ nhất, một trạng

LẠC                                                  48

thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Ở đây, khổ
căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-kheo biết rõ sự đoạn diệt
của khổ căn, tập trung tâm (upasamhàsi) để đạt tới
điều kiện ấy.

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo sống không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, khởi lên ưu căn, vị ấy
rõ biết như vầy: "Trong ta khởi lên ưu căn này". Và
ưu căn ấy có tướng, có nhân, có hành, có duyên. Và
ưu căn ấy có thể khởi lên, không tướng, không nhân,
không hành, không duyên; sự kiện như vậy không
xảy ra. Và vị ấy rõ biết ưu căn, rõ biết ưu căn tập
khởi, rõ biết ưu căn đoạn diệt. Từ chỗ nào, ưu căn
khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn, vị ấy rõ
biết ưu căn ấy.

Và tại chỗ nào ưu căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo làm cho tịnh chỉ
tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái
hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh,
nhứt tâm. Và ở đây, ưu căn khởi lên, được đoạn diệt
không có dư tàn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-
kheo biết rõ sự đoạn diệt của ưu căn, tập trung tâm
để đạt tới điều kiện ấy.

LẠC                                                 49

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, khởi lên lạc căn; vị ấy
rõ biết như vầy: "Lạc căn này khởi lên nơi ta". Lạc
căn ấy có tướng, có nhân, có hành, có duyên. Và lạc
căn ấy không tướng, không nhân, không hành, không
duyên có thể khởi lên; sự kiện như vậy không xảy ra.
Và vị ấy rõ biết lạc căn, rõ biết lạc căn tập khởi, rõ
biết lạc căn đoạn diệt. Từ chỗ nào, lạc căn khởi lên,
được đoạn diệt không có dư tàn, vị ấy rõ biết lạc căn
ấy.

Và tại chỗ nào lạc căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly hỷ, trú xả, chánh
niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc
Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng đạt và an trú
Thiền thứ ba. Ở đây, lạc căn khởi lên, được đoạn
diệt không có dư tàn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
Tỷ-kheo biết rõ sự đoạn diệt của lạc căn, tập trung
tâm để đạt tới điều kiện ấy.

6) Ở đây, này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, khởi lên hỷ căn; vị ấy rõ biết như sau: "Hỷ căn này khởi lên nơi ta". Và hỷ căn ấy có tướng, có nhân, có hành, có duyên. Và hỷ căn ấy không tướng, không nhân, không hành, không duyên có thể khởi lên; sự kiện như vậy không xảy ra.

LẠC                                                  50

Vị ấy rõ biết hỷ căn, rõ biết hỷ căn tập khởi, rõ biết hỷ căn đoạn diệt. Từ chỗ nào khởi lên, hỷ căn được đoạn diệt không có dư tàn, vị ấy rõ biết hỷ căn ấy.

Và tại chỗ nào hỷ căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn lạc, đoạn
khổ, chấm dứt hỷ ưu đã cảm thọ từ trước, chứng đạt
và an trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả
niệm thanh tịnh. Ở đây, hỷ căn khởi lên, được đoạn
diệt không có dư tàn. Này các Tỷ-kheo, đây được gọi
là Tỷ-kheo biết rõ sự đoạn diệt của hỷ căn, tập trung
tâm để đạt tới điều kiện ấy.

7) Ở đây, này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, khởi lên xả căn, vị ấy rõ biết như sau: "Xả căn này khởi lên nơi ta". Và xả căn ấy có tướng, có nhân, có hành, có duyên. Và xả căn ấy không tướng, không nhân, không hành, không duyên có thể khởi lên; sự kiện như vậy không xảy ra. Vị ấy rõ biết xả căn, rõ biết xả căn tập khởi, rõ biết xả căn đoạn diệt. Từ chỗ nào khởi lên, xả căn được đoạn diệt không có dư tàn, vị ấy rõ biết xả căn ấy.

Và tại chỗ nào xả căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn?

LẠC                                                 51

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo vượt qua một cách hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng đạt và an trú Diệt thọ tưởng định. Ở đây, xả căn khởi lên, được đoạn diệt không có dư tàn. Này các Tỷ-kheo, đây được gọi là Tỷ-kheo biết rõ sự đoạn diệt của xả căn, tập trung tâm để đạt tới điều kiện ấy.

LẠC                                              52

13     Lạc như phân - Kinh TÔN GIẢ NÀGITA – Tăng II, 347

TÔN GIẢ NÀGITA – Tăng II, 347

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn bộ hành giữa các người Kosala,
cùng với đại chúng Tỷ-kheo đi đến một làng Bà-la-
môn tên là Icchànangalam. Tại đấy, Thế Tôn trú ở
Icchànangalam, trong khóm rừng Icchànangalam.

Các Bà-la-môn gia chủ ở Icchànangalam được nghe: "Sa-môn Tôn giả Gotama là Thích tử xuất gia từ gia đình họ Thích, đã đến Icchànangalam, trú ở Icchànanagalam trong khóm rừng Icchànangalam. Về Tôn giả Gotama ấy, tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi: " « Đây là đức Thế Tôn, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Với thắng trí, Ngài tự thân chứng ngộ thế giới này cùng với Thiên giới, Phạm thiên giới, với chúng Sa-môn, Bà-la-môn các loài Trời và Người. Sau khi đã chứng ngộ, Ngài tuyên thuyết điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn. Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy

LẠC                                                  53

đủ trong sạch. Tốt đẹp thay, sự chiêm ngưỡng một vị A-la-hán như vậy! » " .

Rồi các Bà-la-môn gia chủ ở Icchànangalam, sau khi
đêm ấy đã mãn, cầm theo rất nhiều đồ ăn loại cứng
và loại mềm, đi đến khóm rừng Icchànangalam, sau
khi đến, đứng ở ngoài cổng vào, và lớn tiếng làm
huyên náo.

2. Lúc bấy giờ, Tôn giả Nàgita là thị giả của Thế Tôn. Rồi Thế Tôn bảo Tôn già Nàgita:

- Này Nàgita, những ai đã đến, và làm ồn ào như những hàng cá với đống cá lớn?

- Các người ấy, bạch Thế Tôn, là các Ba-la-môn gia
chủ ở Icchànangalam, đang đứng ở ngoài cổng vào,
đem theo rất nhiều đồ ăn loại cứng và loại mềm cho
Thế Tôn và chúng Tăng.

- Này Nàgita, Ta không có liên hệ gì với danh vọng và danh vọng không có liên hệ gì với Ta. Này Nàgita, những ai tìm được không có khó khăn, tìm được không có mệt nhọc, tìm được không có phí sức, tìm được an ổn, viễn ly lạc, an tịnh lạc, chánh giác lạc, mà Ta đã tìm được không có khó khăn, tìm được không có mệt nhọc, tìm được không có phí sức. Hãy

LẠC                                                 54

để họ thọ hưởng lạc như phân ấy, thụy miên lạc, lợi dưỡng, cung kính, danh văn lạc.

3. - Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy chấp nhận! Thiện Thệ hãy chấp nhận! Nay Thế Tôn sẽ đi đến chỗ nào, tại chỗ ấy các Bà-la-môn gia chủ ở thị trấn và ở quốc độ cũng sẽ đi đến với tâm hướng về cúng dường. Ví như trời mưa nặng hạt, và nước mưa được chảy tùy theo chiều dốc. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn sẽ đi đến chỗ nào, tại chỗ ấy các Ba-la- môn gia chủ ở thị trấn và ở quốc độ họ cũng sẽ đi đến, với tâm hướng về cúng đường. Vì cớ sao? Bạch Thế Tôn, do vì giới hạnh và trí tuệ của Thế Tôn.

4. - Này Nagita, Ta không có liên hệ gì với danh
vọng, và danh vọng không có liên hệ gì với Ta. Này
Nàgita, những ai tìm được không có khó khăn, tìm
được không có mệt nhọc, tìm được không có phí sức,
tìm được an ổn lạc, viễn ly lạc, an tịnh lạc, chánh
giác lạc, mà Ta đã tìm được không có khó khăn, tìm
được không phí sức. Hãy để họ thọ hưởng lạc như
phân ấy, thụy miên lạc, lợi dưỡng, cung kính, danh
văn lạc.

Này Nàgita,

- Với ai ăn, uống, nhai, nếm, thời đại tiện, tiểu tiện, là kết quả tất nhiên cho người ấy.

LẠC                                               55

- Với ai nặng nề về ái lạc, thời sự biến hoại, đổi
khác, sầu bi khổ ưu não khởi lên. Đấy là kết
quả tất nhiên cho người ấy.
- Ai sống chuyên chú tâm về tướng bất tịnh,
thời sự nhàm chán đối với tịnh tướng được an
trú. Đấy là kết quả tất nhiên cho người ấy.
- Ai sống tùy quán vô thường trong sáu xúc
xứ, thời sự nhàm chán đối với xúc được an trú.
Đấy là kết quả tất nhiên cho người ấy.
- Ai sống tùy quán sanh diệt đối với năm thủ
uẩn, thời sự nhàm chán đối với chấp thủ được
an trú. Đấy là kết quả tất nhiên cho người ấy.

LẠC                                              56

14     Lạc được chứng đắc từ đâu - Kinh BỒ ĐỀ VƯƠNG TỬ – 85 Trung II, 565

KINH BỒ ĐỀ VƯƠNG TỬ (Bodhirajakumara suttam) – Bài kinh số 85 – Trung II, 565

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn sống giữa dân chúng Bhagga,
tại Sunsumaragira, rừng Bhesakala, vườn Lộc Uyển.
Lúc bấy giờ, vương tử Bodhi có một ngôi lâu đài tên
Kokanada dựng lên không bao lâu và chưa được một
Sa-môn, một Bà-la-môn hay một hạng người nào ở
cả. Rồi vương tử Bodhi gọi thanh niên Sanjikaputta
và nói:

– Này Sanjikaputta, hãy đi đến Thế Tôn, sau khi đến, hãy nhân danh ta cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn, hỏi Thế Tôn có ít bệnh, ít não, khinh an, lạc trú, và thưa: "Bạch Thế Tôn, vương tử Bodhi cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn, hỏi thăm Thế Tôn có ít bệnh, ít não, khinh an, lạc trú, và bạch như sau: Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn nhận lời mời của vương tử Bodhi, ngày mai dùng cơm cùng với chúng Tỷ-kheo".

LẠC                                                57

– Thưa vâng, Tôn giả.

Thanh niên Sanjikaputta vâng đáp vương tử
Bodhi, đi đến Thế Tôn, sau khi đến nói lên với Thế
Tôn những lời chào đón hỏi thăm. Và sau khi nói lên
những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi
xuống một bên. Thanh niên Sanjikaputta đang ngồi
một bên và bạch Thế Tôn:

– Thưa Tôn giả Gotama, vương tử Bodhi cúi
đầu đảnh lễ chân Tôn giả Gotama, hỏi thăm có ít
bệnh, ít não, khinh an, lạc trú và thưa như sau:
"Mong Tôn giả Gotama nhận lời mời của vương tử
Bodhi, ngày mai dùng cơm cùng với chúng Tỷ-
kheo".

Thế Tôn im lặng nhận lời. Rồi thanh niên
Sanjikaputta, sau khi biết được Thế Tôn đã nhận lời,
từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến vương tử Bodhi, sau khi
đến, thưa với vương tử Bodhi:

– Chúng tôi đã nhân danh Tôn giả, bạch lên Thế
Tôn Gotama như sau: "Thưa Tôn giả Gotama, vương
tử Bodhi cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Gotama, hỏi
thăm có ít bệnh, ít não, khinh an, lạc trú, và thưa như
sau: "Mong Tôn giả Gotama nhận lời mời của vương
tử Bodhi, ngày mai dùng cơm cùng với chúng Tỷ-
kheo". Và Sa-môn Gotama đã nhận lời.

LẠC                                                  58

Rồi vương tử Bodhi, sau khi đêm ấy đã mãn, tại
trú xá của mình cho sửa soạn các món ăn thượng vị
loại cứng và loại mềm, và cho trải vải trắng lâu đài
Kokanada cho đến tầm cấp thấp nhất (pacchima), rồi
gọi thanh niên Sanjikaputta:

– Này Thanh niên Sanjikaputta, hãy đi đến Thế Tôn, sau khi đến, hãy báo giờ cho Thế Tôn được biết: "Bạch Thế Tôn, đã đến giờ, cơm đã sẵn sàng".

Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát đi
đến trú xá của vương tử Bodhi. Lúc bấy giờ, vương
tử Bodhi chờ đón Thế Tôn đến, đang đứng ở cửa
ngoài. Vương tử Bodhi thấy Thế Tôn từ xa đi đến,
sau khi thấy, liền tiến đến đón, đảnh lễ Thế Tôn, đi
đầu hướng dẫn đến lâu đài Kokanada. Rồi Thế Tôn
đứng sát vào tầm cấp thấp nhất. Vương tử Bodhi
bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy bước lên trên vải, Thiện Thệ hãy bước lên trên vải, để con được hạnh phúc, an lạc lâu dài.

Được nghe nói vậy, Thế Tôn im lặng. Lần thứ hai, vương tử Bodhi bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy bước lên trên vải, Thiện Thệ hãy bước lên trên vải, để cho con được

LẠC                                               59

hạnh phúc, an lạc lâu dài.

Lần thứ hai, Thế Tôn im lặng. Lần thứ ba, vương tử Bodhi bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, ... (như trên)... an lạc lâu dài.

Rồi Thế Tôn nhìn Tôn giả Ananda. Tôn giả Ananda thưa với vương tử Bodhi:

– Thưa vương tử, hãy cho cuộn lại tấm vải, Thế Tôn không có đi bộ trên vải, Như Lai còn nghĩ đến những người thấp kém.

Rồi vương tử Bodhi cho cuộn lại tấm vải, cho
sửa soạn các chỗ ngồi tại tầng trên lầu Kokanada. Rồi
Thế Tôn bước lên lâu đài Kokanada, và ngồi trên ghế
đã soạn sẵn với chúng Tỷ-kheo. Rồi vương tử Bodhi
tự tay mời chúng Tỷ-kheo với đức Phật là vị cầm đầu
và làm cho thỏa mãn với các món ăn thượng vị, loại
cứng và loại mềm. Vương tử Bodhi, khi Thế Tôn ăn
xong, tay đã rời khỏi bát, liền lấy một ghế thấp và
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, vương tử
Bodhi bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, con nghĩ như sau: "Lạc được chứng đắc không phải do lạc, lạc được chứng đắc do khổ".

LẠC                                                   60

– Này Vương tử, trước khi giác ngộ, thành bậc Chánh Đẳng Giác, khi còn là vị Bồ Tát, Ta nghĩ như sau: "Lạc được chứng đắc không phải do lạc, lạc được chứng đắc do khổ. Và Ta, này Vương tử, sau một thời gian, khi còn niên thiếu, non trẻ, tóc đen nhánh...,(như Tập I, Kinh Thánh Cầu, từ trang 367 đến trang 373, thay thế "Này các Tỷ-kheo" với "Này Vương tử".)... và nghĩ: "Thật là vừa đủ để tinh tấn".

Nhưng này Vương tử, có thí dụ khởi lên nơi
Ta..., (như Tập I, Đại Kinh Saccaka, từ trang 529 đến
trang 543, thay thế "Này Aggivesana" với "Này
Vương tử")... sống nhiệt tâm, tinh cần".

Rồi này Vương tử, Ta suy nghĩ như sau: "Pháp này do Ta chứng được thật thâm sâu... (như Tập I, Kinh Thánh Cầu từ 374 đến trang 386, thay thế "Này các Tỷ-kheo" với "Này Vương tử"... Sáu người sống, với các đồ ăn mà hai Tỳ Kheo này khất thực đem về. Như vậy, này Vương tử, chúng năm vị Tỷ-kheo được Ta giáo giới như vậy, giáo huấn như vậy, không bao lâu chứng được với thượng trí ngay trong hiện tại, chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô thượng cứu cánh Phạm hạnh mà con cháu các lương gia xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình hướng đến.

Khi được nói vậy, vương tử Bodhi bạch Thế

LẠC                                                61

Tôn:

– Độ bao lâu, bạch Thế Tôn, một vị Tỷ-kheo chấp nhận Như Lai là vị lãnh đạo, chứng được mục đích tối cao... (như trên)... và an trú?

– Này Vương tử, ở đây, Ta sẽ hỏi Vương tử. Tùy
theo Vương tử có thể kham nhẫn, Vương tử hãy trả
lời. Này vương tử, Vương tử nghĩ thế nào? Vương tử
có thiện xảo trong nghề cưỡi voi và trong kỹ thuật
dùng câu móc không?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn, con thiện xảo trong nghề cưỡi voi và kỹ thuật dùng câu móc.

 Này Vương tử, Vương tử nghĩ thế nào? Ở đây có
người đến và nói: "Vương tử Bodhi biết kỹ thuật
cưỡi voi và dùng câu móc. Tôi sẽ học kỹ thuật
cưỡi voi và dùng câu móc với Vương tử".

- Nếu người ấy không có lòng tin, thời những gì
lòng tin có thể đạt được, người ấy không thể
đạt được.
- Nếu người ấy nhiều bệnh, thời những gì ít bệnh
có thể đạt được, người ấy không thể đạt được.
- Nếu người ấy gian trá, xảo trá, thời những gì
không gian trá, không xảo trá có thể đạt được,

LẠC                                              62

người ấy không đạt được.
- Nếu người ấy biếng nhác, thời những gì tinh
tấn, cần mẫn có thể đạt được, người ấy không
đạt được.
- Nếu người ấy có liệt tuệ, thời những gì trí tuệ
có thể đạt được, người ấy không đạt được.
 Này Vương tử, Vương tử nghĩ thế nào? Người
ấy có thể học kỹ thuật cỡi voi và dùng câu móc
với Vương tử không?

– Bạch Thế Tôn, người ấy, dầu thành tựu chỉ
một đức tánh, người ấy cũng không có thể học kỹ
thuật cỡi voi và dùng câu móc với con; huống chi
(nếu người ấy thành tựu) cả năm đức tánh!

 Này Vương tử, Vương tử nghĩ thế nào? Ở đây, có
người đến và nói: "Vương tử Bodhi biết kỹ thuật
cỡi voi và dùng câu móc. Tôi sẽ học kỹ thuật cưỡi
voi và dùng câu móc với Vương tử".

- Nếu người ấy có lòng tin, thời những gì lòng
tin có thể đạt được, người ấy đạt được.
- Nếu người ấy ít bệnh, thời những gì ít bệnh có
thể đạt được, người ấy đạt được.
- Nếu người ấy không gian trá, không xảo trá,
thời những gì không gian trá, không xảo trá có

LẠC                                              63

thể đạt được, người ấy đạt được.
- Nếu người ấy tinh tấn, cần mẫn, thời những gì
tinh tấn, cần mẫn có thể đạt được, người ấy đạt
được.
- Nếu người ấy có trí tuệ, thời những gì trí tuệ có
thể đạt được, người ấy đạt được.
 Này Vương tử, Vương tử nghĩ thế nào? Người
ấy có thể học kỹ thuật cỡi voi và dùng câu móc
với Vương tử không?

– Bạch Thế Tôn, người ấy, dầu cho thành tựu
chỉ một đức tánh, cũng có thể học kỹ thuật cỡi voi và
dùng câu móc với con; huống chi (nếu người ấy
thành tựu) cả năm đức tánh.

– Cũng vậy, này Vương tử, có năm tinh tấn chi này. Thế nào là năm?

- Ở đây, này Vương tử, vị Tỷ-kheo có lòng
tin, tin tưởng sự giác ngộ của Như Lai. Ngài
là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải,
Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư,
Phật, Thế Tôn.
- Vị ấy ít bệnh, ít não, với bộ tiêu hóa được
điều hòa, không quá lạnh, không quá nóng,

LẠC                                                64

trung bình, hợp với tinh tấn.
- Vị ấy không gian trá, xảo trá, tự mình xử sự
như chơn đối với bậc Đạo sư, đối với các vị
có trí hay đối với các vị đồng Phạm hạnh.
- Vị ấy sống tinh cần, tinh tấn từ bỏ các bất
thiện pháp, làm cho khởi lên các thiện pháp,
kiên cố, kiên trì, không từ bỏ gánh nặng đối
với các thiện pháp.
- Vị ấy có trí tuệ thành tựu trí tuệ về sự sanh
diệt (của các pháp), với sự thể nhập bậc
Thánh đưa đến sự chơn chánh đoạn diệt khổ
đau.
Này Vương Tử, như vậy là năm tinh cần chi.
Này Vương tử, vị Tỷ-kheo thành tựu năm tinh cần
chi này, chấp nhận Như Lai là bậc lãnh đạo, sau khi
đã tự chứng tri với thượng trí ngay trong hiện tại vô
thượng cứu cánh Phạm hạnh mà vì mục đích này các
Thiện nam tử chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình, và vị ấy có thể chứng ngộ,
chứng đạt và an trú trong bảy năm.

Này Vương tử, đừng nói chi bảy năm, một vị
Tỷ-kheo thành tựu năm tinh cần chi này... (như
trên)... và an trú sáu năm... (như trên)... năm năm,
bốn năm, ba năm, hai năm, một năm. Này Vương tử,
đừng nói chi một năm, một Tỷ-kheo thành tựu năm

LẠC                                                65

tinh cần chi này... (như trên)... và an trú bảy tháng.

Này Vương tử, đừng nói chi bảy tháng, một Tỷ-
kheo thành tựu năm tinh cần chi này... (như trên)...
và an trú ngay trong sáu tháng... (như trên)... trong
năm tháng, bốn tháng, ba tháng, hai tháng, một
tháng, nửa tháng.

Này Vương tử, đừng nói chi nửa tháng, một Tỷ-
kheo thành tựu năm tinh cần chi này... (như trên)...
và an trú trong bảy đêm ngày. Này Vương tử, đừng
nói chi bảy đêm ngày, Tỷ-kheo thành tựu năm tinh
cần chi này sáu đêm ngày... (như trên)... năm đêm
ngày, bốn đêm ngày, ba đêm ngày, hai đêm ngày,
một đêm ngày.

Này Vương tử, đừng nói chi một đêm ngày, một
Tỷ-kheo thành tựu năm tinh cần chi này, chấp nhận
Như Lai là bậc lãnh đạo, nếu được giảng dạy buổi
chiều thời chứng được sự thù thắng buổi sáng, nếu
được giảng dạy buổi sáng, thời sẽ chứng được sự thù
thắng buổi chiều.

Khi được nghe nói vậy, Vương tử Bodhi bạch Thế Tôn:

– Ôi, thật là Phật! Ôi, thật là Pháp! Ôi, thật là khéo thuyết pháp thay! Nếu được giảng dạy buổi

LẠC                                                  66

chiều thời chứng được sự thù thắng buổi sáng, nếu được giảng dạy buổi sáng thời chứng được sự thù thắng buổi chiều.

Khi nghe nói vậy, thanh niên Sanjikaputta thưa với Vương tử Bodhi:

– Như vậy, Tôn giả Bodhi này đã nói: "Ôi, thật
là Phật! Ôi, thật là Pháp! Ôi, thật là khéo thuyết pháp
thay! " Nhưng Vương tử không nói thêm: "Tôi quy
y Tôn giả Gotama này, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo
Tăng".

– Này Sanjikaputta, chớ có nói như vậy! Này Sanjikaputta, chớ có nói như vậy!

Này Sanjikaputta, mặt trước mặt đối diện với
mẫu thân của ta, ta tự nghe như sau: "Một thời, này
Sanjikaputta, Thế Tôn trú ở Kosambi, tại tu viện
Ghosita. Mẫu thân ta đang mang thai, đi đến Thế
Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một
bên. Ngồi xuống một bên, mẫu thân ta bạch với Thế
Tôn: "Bạch Thế Tôn, đứa con này của con, dù là con
trai hay con gái, cũng xin quy y với Thế Tôn, quy y
Pháp và quy y chúng Tỷ-kheo. Mong Thế Tôn nhận
nó làm cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, nó trọn đời
quy ngưỡng".

LẠC                                                  67

Lại một thời, này Sanjikaputta, Thế Tôn trú giữa
dân chúng Bhagga, tại Sumsumaragira, rừng
Bhesakala, vườn Lộc Uyển. Rồi người vú của ta, ẳm
ta bên hông, đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ
Thế Tôn rồi đứng một bên. Đứng một bên, người vú
của ta bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, vương tử Bodhi
nay xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y chúng
Tỷ-kheo. Mong Thế Tôn nhận vương tử này làm cư
sĩ, từ nay cho đến mạng chung, xin trọn đời quy
ngưỡng".

Và nay, này Sanjikaputta, lần thứ ba ta quy y
Thế Tôn, quy y Pháp và quy y chúng Tỷ-kheo.
"Mong Thế Tôn nhận con làm cư sĩ, từ nay cho đến
mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng".

LẠC                                                68

15     Thích ý là lạc, Không thích ý là khổ - Kinh LẠC VÀ KHỔ 2 – Tăng IV, 401

LẠC VÀ KHỔ 2 – Tăng IV,401

1. Một thời, Tôn giả Sàriputta trú ở giữa dân chúng Magadha, tại Nàlalagàmaka. Rồi du sĩ Sàmandakàni đi đến Tôn giả Sàriputta những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, du sĩ Sàmandakàni nói với Tôn giả Sàriputta:

- Thưa Hiền giả Sàriputta, trong Pháp và Luật này, thế nào là lạc, thế nào là khổ?

2. - Này Hiền giả, Không thích ý trong Pháp và Luật này là khổ; thích ý là lạc.

Khi nào không thích ý có mặt, này Hiền giả, chờ đợi
là khổ này: Khi đi không được lạc thú, khi đứng...
khi ngồi... khi nằm... khi đi đến rừng... khi đi đến gốc
cây... khi đi đến ngôi nhà trống... khi đi đến chỗ lộ
thiên... khi đi đến giữa các Tỷ-kheo, không được lạc
thú. Khi nào không thích ý có mặt, này Hiền giả, chờ
đợi là khổ này.

3. Khi nào thích ý có mặt, này Hiền giả, chờ đợi là lạc này: Khi đi được lạc thú; khi đứng... khi ngồi...

LẠC                                                   69

khi nằm... khi đi đến làng... khi đi đến rừng... khi đi
đến gốc cây... khi đi đến ngôi nhà trống... khi đi đến
chỗ lộ thiên... khi đi đến giữa các Tỷ-kheo, có được
lạc thú.

Khi nào thích ý có mặt, này Hiền giả, chờ đợi là lạc thú này.

LẠC                                                  70

16     Thế nào là lạc khổ trong Pháp luật này - Kinh LẠC VÀ KHỔ 1 – Tăng IV, 400

LẠC VÀ KHỔ 1 – Tăng IV, 400

1. Một thời, Tôn giả Sàriputta trú ở giữa dân chúng
Magadha, tại làng Nàlàka. Rồi du sĩ Sàmandakàni đi
đến Tôn giả Sàriputta, sau khi đến, nói lên với Tôn
giả Sàriputta những lời chào đón hỏi thăm, sau khi
nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, du sĩ
Sàmandakàni nói với Tôn giả Sàriputta:

- Thưa Hiền giả Sàriputta, thế nào là lạc, thế nào là khổ?

2. - Này Hiền giả, tái sanh là khổ, không tái sanh là lạc.

Khi có tái sanh, này Hiền giả, chờ đợi là khổ này:

1. Lạnh.
2. Nóng.
3. Đói.
4. Khát.
5. Đại tiện.
6. Tiểu tiện.

LẠC                                                  71

7.  Xúc chạm với lửa.
8. Xúc chạm với trượng.
9. Xúc chạm với kiếm.
10. Cho đến bà con và bạn bè, khi gặp nhau, hội
ngộ với nhau cũng não hại.

Này Hiền giả, tái sanh là khổ, khi có tái sanh, chờ đợi là khổ này.

3. Khi không có tái sanh, này Hiền giả, chờ đợi là lạc này:

1.  Không lạnh.
2. Không nóng.
3. Không đói.
4. Không khát.
5. Không đại tiện.
6. Không tiểu tiện.
7. Không có xúc chạm với lửa.
8. Không có xúc chạm với trượng.
9. Không có xúc chạm với kiếm.
10. Cho đến bà con bạn bè, khi gặp nhau, khi hội
ngộ với nhau không có não hại.

Này Hiền giả, khi không có tái sanh, chờ đợi là lạc này.

LẠC                                                 72

LẠC VÀ KHỔ 2 – Tăng IV, 401

1. Một thời, Tôn giả Sàriputta trú ở giữa dân chúng Magadha, tại Nàlalagàmaka. Rồi du sĩ Sàmandakàni đi đến Tôn giả Sàriputta những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, du sĩ Sàmandakàni nói với Tôn giả Sàriputta:

- Thưa Hiền giả Sàriputta, trong Pháp và Luật này, thế nào là lạc, thế nào là khổ?

2. - Này Hiền giả, Không thích ý trong Pháp và Luật này là khổ; thích ý là lạc.

Khi nào không thích ý có mặt, này Hiền giả, chờ đợi
là khổ này: Khi đi không được lạc thú, khi đứng...
khi ngồi... khi nằm... khi đi đến rừng... khi đi đến gốc
cây... khi đi đến ngôi nhà trống... khi đi đến chỗ lộ
thiên... khi đi đến giữa các Tỷ-kheo, không được lạc
thú. Khi nào không thích ý có mặt, này Hiền giả, chờ
đợi là khổ này.

3. Khi nào thích ý có mặt, này Hiền giả, chờ đợi là
lạc này: Khi đi được lạc thú; khi đứng... khi ngồi...
khi nằm... khi đi đến làng... khi đi đến rừng... khi đi
đến gốc cây... khi đi đến ngôi nhà trống... khi đi đến
chỗ lộ thiên... khi đi đến giữa các Tỷ-kheo, có được
lạc thú.

LẠC                                                   73

Khi nào thích ý có mặt, này Hiền giả, chờ đợi là lạc thú này.

LẠC                                               74

17      Tái sanh là khổ, Không tái sanh là Lạc - Kinh LẠC VÀ KHỔ 1 – Tăng IV, 400

LẠC VÀ KHỔ 1 – Tăng IV,400

1. Một thời, Tôn giả Sàriputta trú ở giữa dân chúng
Magadha, tại làng Nàlàka. Rồi du sĩ Sàmandakàni đi
đến Tôn giả Sàriputta, sau khi đến, nói lên với Tôn
giả Sàriputta những lời chào đón hỏi thăm, sau khi
nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, du sĩ
Sàmandakàni nói với Tôn giả Sàriputta:

- Thưa Hiền giả Sàriputta, thế nào là lạc, thế nào là khổ?

2. - Này Hiền giả, tái sanh là khổ, không tái sanh là lạc.

Khi có tái sanh, này Hiền giả, chờ đợi là khổ này:

11. Lạnh.
12. Nóng.
13. Đói.
14. Khát.
15. Đại tiện.
16. Tiểu tiện.

LẠC                                                  75

17. Xúc chạm với lửa.
18. Xúc chạm với trượng.
19. Xúc chạm với kiếm.
20. Cho đến bà con và bạn bè, khi gặp nhau, hội
ngộ với nhau cũng não hại.

Này Hiền giả, tái sanh là khổ, khi có tái sanh, chờ đợi là khổ này.

3. Khi không có tái sanh, này Hiền giả, chờ đợi là lạc này:

11. Không lạnh.
12. Không nóng.
13. Không đói.
14. Không khát.
15. Không đại tiện.
16. Không tiểu tiện.
17. Không có xúc chạm với lửa.
18. Không có xúc chạm với trượng.
19. Không có xúc chạm với kiếm.
20. Cho đến bà con bạn bè, khi gặp nhau, khi hội
ngộ với nhau không có não hại.

Này Hiền giả, khi không có tái sanh, chờ đợi là lạc này.

LẠC                                                 76
