Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 204 - Lý Duyên Khởi 02 - Hành
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 204

LÝ DUYÊN KHỞI 02

HÀNH Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

204

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC

DẪN NHẬP .............................................................2

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                             1

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                  2

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                 3

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                  4

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                 5

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                    6

1     Hành - Định nghĩa - Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111

KINH CHÁNH TRI KIẾN (Sammaditthi suttam) – Bài kinh số 9 – Trung I, 11

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Sariputta (Xá-
lợi-phất) gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". -
"Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, chánh tri kiến, chánh tri kiến, được
gọi là như vậy. Chư Hiền, cho đến như thế nào, một
Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực,
có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp
này?

– Chúng tôi từ xa đến để được hiểu ý nghĩa lời nói ấy từ Tôn giả Sariputta. Thật lành thay, nếu Tôn giả Sariputta giảng cho ý nghĩa lời nói ấy. Sau khi

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             7

nghe Tôn giả Sariputta, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Chư Hiền, vậy hãy nghe, hãy khéo tác ý. Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Hiền giả! - Các Tỷ-kheo vâng đáp Tôn giả Sariputta.

Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, khi Thánh đệ tử tuệ tri được bất
thiện và tuệ tri được căn bổn bất thiện, tuệ tri được
thiện và tuệ tri được căn bổn thiện, chư Hiền, khi
ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh
trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là bất thiện, thế nào là căn bổn bất thiện, thế nào là thiện, thế nào là căn bổn thiện?

1. Chư Hiền, sát sanh là bất thiện,
2. Lấy của không cho là bất thiện,
3. Tà hạnh trong các dục là bất thiện,
4. Nói láo là bất thiện,
5. Nói hai lưỡi là bất thiện,
6. Ác khẩu là bất thiện,
7. Nói phù phiếm là bất thiện,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            8

8.  Tham dục là bất thiện, 9. Sân là bất thiện, 10. Tà kiến là bất thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là bất thiện. Và chư Hiền, thế nào là căn bổn bất thiện?

 Tham là căn bổn bất thiện,  Sân là căn bổn bất thiện,  Si là căn bổn bất thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn bất thiện.

Và này chư Hiền, thế nào là thiện?

1. Từ bỏ sát sanh là thiện
2. Từ bỏ lấy của không cho là thiện
3. Từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện
4. Từ bỏ nói láo là thiện,
5. Từ bỏ nói hai lưỡi là thiện,
6. Từ bỏ ác khẩu là thiện,
7. Từ bỏ nói phù phiếm là thiện,
8. Không tham dục là thiện,
9. Không sân là thiện,
10. Chánh tri kiến là thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là thiện.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           9

Chư Hiền, thế nào là căn bổn thiện?

1. Không tham là căn bổn thiện 2. Không sân là căn bổn thiện 3. Không si là căn bổn thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn thiện.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri bất thiện như vậy, tuệ tri căn bổn bất thiện như vậy, tuệ tri thiện như vậy, tuệ tri căn bổn thiện như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta và hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến,
có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             10

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn, tuệ tri tập khởi của thức ăn, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn, và tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, chư Hiền khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức ăn, thế nào là tập khởi của thức ăn, thế nào là đoạn diệt của thức ăn, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn?

 Chư Hiền, có bốn loại thức ăn này, khiến các
loài chúng sanh đã sanh được an trú hay các
loài hữu tình sẽ sanh được hỗ trợ cho sanh. Thế
nào là bốn? Đoàn thực, loại thô hay loại tế, xúc
thực là thứ hai, tư niệm thực là thứ ba, thức
thực là thứ tư.
 Từ tập khởi của ái có tập khởi của thức ăn,
 Từ đoạn diệt của ái có đoạn diệt của thức ăn.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của thức ăn, tức là: Chánh Tri
kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ, Chánh
Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh tấn, Chánh
Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn như vậy, tuệ tri tập khởi của thức ăn như vậy, tuệ tri

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               11

đoạn diệt của thức ăn như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có pháp môn nào khác, nhờ
pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri
kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành
tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri Khổ, tuệ tri Tập khởi của khổ, tuệ tri
Đoạn diệt của khổ, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh
tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt
đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là Khổ, thế nào là Tập khởi

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               12

của khổ, thế nào là Đoạn diệt của khổ, thế nào là con Đường đưa đến đoạn diệt của khổ?

 Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là
khổ, sầu bi khổ ưu não là khổ, cầu không được
là khổ, tóm lại năm thủ uẩn là khổ. Chư Hiền,
như vậy gọi là Khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Tập khởi của khổ? Chính
là ái đưa đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham hướng đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục
ái, phi hữu ái. Chư Hiền, như vậy gọi là Tập
khởi của khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Đoạn diệt của khổ? Đó là
sự đoạn diệt ly tham, không có dư tàn, sự quăng
bỏ, sự từ bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp khát ái
ấy.
 Chư Hiền, thế nào là con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ? Chính là Thánh Đạo Tám Ngành
đưa đến khổ diệt, tức là Chánh tri kiến... Chánh
Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri Khổ như vậy, tuệ tri Tập khởi của khổ như vậy, tuệ tri Đoạn diệt của khổ như vậy, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn diệt của khổ như vậy, khi ấy vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên,... (như trên)...

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             13

và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử... (như trên)... thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri già chết, tuệ tri tập khởi của già chết, tuệ
tri đoạn diệt của già chết, tuệ tri con đường đưa đến
đoạn diệt của già chết, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử
có chánh tri kiến,... (như trên)... và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là già chết, thế nào là tập
khởi của già chết, thế nào là đoạn diệt của già chết,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của già
chết?

– Thuộc bất kỳ hữu tính giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự già cả, suy lão, rụng răng, tóc bạc
da nhăn, tuổi thọ ngày một hao mòn, bại hoại các
căn; chư Hiền, như vậy gọi là già.

Chư Hiền thế nào là chết? - Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự mệnh một, từ trần, hủy hoại, hoại diệt, tử biệt, mệnh chung, hủy hoại các uẩn, vất bỏ hình hài; chư Hiền, như vậy gọi là chết. Già như vậy và chết như vậy, chư Hiền,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                 14

như vậy gọi là già chết.

 Từ sự tập khởi của sanh, có sự tập khởi của già
chết,
 Từ sự đoạn diệt của sanh, có sự đoạn diệt của
già chết.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của già chết, tức là: Chánh Tri
kiến... (như trên)... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết như vậy, tuệ tri tập khởi của già chết như vậy, tuệ tri đoạn diệt của già chết như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên... (như trên)..., và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri sanh, tuệ tri tập khởi của sanh, tuệ tri
đoạn diệt của sanh, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của sanh, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              15

Chư Hiền, thế nào là sanh, thế nào là tập khởi của sanh, thế nào là đoạn diệt của sanh, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sanh?

 Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự sanh, hiện khởi, xuất hiện,
hiện diện, hiện hành các uẩn, tụ đắc các xứ;
Chư Hiền, như vậy gọi là sanh.
 Từ sự tập khởi của hữu có sự tập khởi của sanh,
 Từ sự đoạn diệt của hữu, có sự đoạn diệt của
sanh,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sanh, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri được sanh như vậy, tuệ tri được tập khởi của sanh như vậy, tuệ tri được đoạn diệt của sanh như vậy, tuệ tri được con đường đưa đến đoạn diệt của sanh như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... (như trên)... như vậy... (như trên)... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu, tuệ tri tập khởi của hữu, tuệ tri đoạn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                16

diệt của hữu, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hữu, thế nào là tập khởi của hữu, thế nào là đoạn diệt của hữu, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu? –

 Chư Hiền, có ba hữu này: dục hữu, sắc hữu,
vô sắc hữu.
 Từ tập khởi của thủ, có tập khởi của hữu;
 Từ đoạn diệt của thủ có đoạn diệt của hữu
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hữu, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu như vậy, tuệ tri tập khởi của hữu như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hữu như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri tập khởi của thủ, tuệ tri đoạn diệt của

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            17

thủ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thủ, thế nào là tập khởi của thủ, thế nào là đoạn diệt của thủ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ?

 Chư Hiền, có bốn thủ này: dục thủ, kiến thủ,
giới cấm thủ, ngã luận thủ.
 Từ tập khởi của ái, có tập khởi của thủ;
 Từ đoạn diệt của ái, có đoạn diệt của thủ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thủ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thủ như vậy, tuệ tri tập khởi của thủ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thủ như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái, tuệ tri tập khởi của ái, tuệ tri đoạn diệt

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                  18

của ái, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của ái, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là ái, thế nào là tập khởi của ái, thế nào là đoạn diệt của ái, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của ái?

 Chư Hiền, có sáu loại ái này: sắc ái, thanh ái,
hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái.
 Từ tập khởi của thọ, có tập của ái,
 Từ đoạn diệt của thọ, có đoạn diệt của ái,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của ái, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái như
vậy, tuệ tri tập khởi của ái như vậy, tuệ tri đoạn diệt
của ái như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt
của ái như vậy, khi ấy, vị ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thọ, tuệ tri tập khởi của thọ, tuệ tri đoạn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                19

diệt của thọ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thọ, thế nào là tập khởi của thọ, thế nào là đoạn diệt của thọ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thọ?

 Chư Hiền, có sáu loại thọ này: thọ do nhãn
xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc
sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc
sanh, thọ do ý xúc sanh.
 Từ tập khởi của xúc, có tập khởi của thọ;
 Từ đoạn diệt của xúc, có đoạn diệt của thọ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thọ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thọ như vậy, tuệ tri tập khởi của
thọ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thọ như vậy,
tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ
như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             20

đệ tử tuệ tri xúc, tuệ tri tập khởi của xúc, tuệ tri đoạn
diệt của xúc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của
xúc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành
tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là xúc, thế nào là tập khởi của xúc, thế nào là đoạn diệt của xúc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc?

 Chư Hiền, có sáu loại xúc này: nhãn xúc, nhĩ
xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc.
 Từ tập khởi của sáu nhập, có tập khởi từ xúc;
 Từ đoạn diệt của sáu nhập, có đoạn diệt của
xúc,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của xúc, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc như vậy, tuệ tri tập khởi của xúc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của xúc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của xúc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả...câu hỏi như sau: Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                21

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri sáu nhập, tuệ tri tập khởi của sáu nhập, tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là sáu nhập, thế nào là tập
khởi của sáu nhập, thế nào là đoạn diệt của sáu nhập,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu
nhập?

 Chư Hiền, có sáu nhập này: nhãn nhập, nhĩ
nhập, tỷ nhập, thiệt nhập, thân nhập, ý nhập.
 Từ tập khởi của danh sắc có tập khởi của
sáu nhập;
 Từ đoạn diệt của danh sắc có đoạn diệt của
sáu nhập;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, chỉ khi nào vị Thánh đệ tử tuệ tri sáu
nhập như vậy, tuệ tri tập khởi của sáu nhập như vậy,
tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập như vậy, tuệ tri con
đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập như vậy, khi
ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu
diệu hạnh pháp này.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              22

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc, tuệ tri tập khởi của danh sắc, tuệ tri đoạn diệt của danh sắc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là danh sắc, thế nào là tập khởi của danh sắc, thế nào là đoạn diệt của danh sắc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc?

 Thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý, chư Hiền, như vậy
gọi là danh; bốn đại và sắc do bốn đại tạo
thành, chư Hiền, như vậy gọi là sắc; như vậy
đây là danh và đây là sắc, Chư Hiền, như vậy
gọi là danh sắc.
 Từ tập khởi của thức, có tập khởi của danh
sắc;
 Từ đoạn diệt của thức, có đoạn diệt của danh
sắc;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             23

như vậy, tuệ tri tập khởi của danh sắc như vậy, tuệ
tri đoạn diệt của danh sắc như vậy, tuệ tri con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc như vậy, khi ấy, vị
ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thức, tuệ tri tập khởi của thức, tuệ tri
đoạn diệt của thức, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của thức, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức, thế nào là tập khởi của thức, thế nào là đoạn diệt của thức, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức?

 Chư Hiền, có sáu loại thức này: nhãn thức,
nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.
 Từ tập khởi của hành, có tập khởi của thức;
 Từ đoạn diệt của hành có đoạn diệt của thức;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thức, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              24

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức như vậy, tuệ tri tập khởi của thức như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri hành, tuệ tri tập khởi của hành, tuệ tri
đoạn diệt của hành, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của hành, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hành, thế nào là tập khởi của hành, thế nào là đoạn diệt của hành, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hành?

 Chư Hiền, có ba loại hành này: thân hành,
ngữ hành, tâm hành.
 Từ tập khởi của vô minh, có tập khởi của
hành;
 Từ đoạn diệt của vô minh, có đoạn diệt của
hành;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hành, tức là: Chánh Tri

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             25

kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hành như vậy, tuệ tri tập khởi của hành như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hành như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hành như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri vô minh, tuệ tri tập khởi của vô minh,
tuệ tri đoạn diệt của vô minh, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh, khi ấy, Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

Chư Hiền, thế nào là vô minh, thế nào là tập
khởi của vô minh, thế nào là đoạn diệt của vô minh,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của vô
minh?

 Sự không tuệ tri về khổ, không tuệ tri về khổ
tập, không tuệ tri về khổ diệt, không tuệ tri về
con đường đưa đến khổ diệt, Chư Hiền, như
vậy gọi là vô minh.
 Từ tập khởi của lậu hoặc, có tập khởi của vô

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             26

minh;
 Từ đoạn diệt của lậu hoặc, có đoạn diệt của
vô minh;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của vô minh, tức là: Chánh
Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri vô minh
như vậy, tuệ tri tập khởi của vô minh như vậy, tuệ tri
đoạn diệt của vô minh như vậy, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh như vậy, khi ấy, vị ấy
đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các vị Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta, liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có
tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc, tuệ tri con đường đưa

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             27

đến đoạn diệt của lậu hoặc. Chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là lậu hoặc, thế nào là tập
khởi của lậu hoặc, thế nào là đoạn diệt của lậu hoặc,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của lậu
hoặc?

 Chư Hiền, có ba lậu hoặc này: dục lậu, hữu
lậu, vô minh lậu.
 Từ tập khởi của vô minh có tập khởi của lậu
hoặc;
 Từ đoạn diệt của vô minh có đoạn diệt của
lậu hoặc
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con
đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc, tức là:
Chánh Tri kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ,
Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh
tấn, Chánh Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc như vậy, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               28

minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay
trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có
chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin
pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ- kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sariputta.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           29

2     Hành - Định nghĩa - Sự quán ấy gọi là hành - Kinh Pàrileyya – Tương III, 174

Pàrileyya – Tương III, 174

1) Một thời Thế Tôn ở Kosambi, tại vườn Ghosita.

2) Rồi Thế Tôn, vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi
vào Kosambi để khất thực. Khất thực xong, sau buổi
ăn, trên con đường khất thực trở về, Ngài dọn dẹp
chỗ nằm của mình, cầm y bát, không gọi thị giả,
không tin cho chúng Tăng biết, một mình, không có
người đi theo, ra đi du hành.

3) Rồi một Tỷ-kheo, khi Thế Tôn đi chưa bao lâu, liền đi đến Tôn giả Ànanda; sau khi đến, nói với Tôn giả Ananda:

- Này Hiền giả Ananda, Thế Tôn tự sắp xếp sàng tọa
của mình, cầm y bát, không gọi thị giả, không tin cho
chúng Tăng biết, một mình, không có người đi theo,
ra đi du hành.

4) - Này Hiền giả, trong khi Thế Tôn tự sắp xếp sàng tọa của mình, cầm y bát, không gọi thị giả, không tin cho chúng Tăng biết, một mình, không có người đi

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            30

theo, ra đi du hành; trong khi ấy, Thế Tôn ưa sống một mình; trong khi ấy, Thế Tôn không muốn ai đi theo Ngài.

5) Rồi Thế Tôn tuần tự du hành, đi đến Pàlileyyaka. Tại đây, Thế Tôn trú ở Pàlileyyaka, dưới gốc cây bhaddasàla.

6) Rồi nhiều Tỷ-kheo đi đến Tôn giả Ananda; sau khi
đến, nói lên với Tôn giả Ananda những lời chào đón
hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên.

7) Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy nói với Tôn giả Ananda:

- Đã lâu lắm, này Hiền giả Ananda, chúng tôi chưa
được tận mặt nghe Thế Tôn thuyết pháp. Chúng tôi
muốn, này Hiền giả Ananda, được tận mặt nghe Thế
Tôn thuyết pháp.

8) Rồi Tôn giả Ananda cùng với các Tỷ-kheo ấy đi
đến Pàlileyyaka, gốc cây bhaddasàla, chỗ Thế Tôn
ở; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          31

9) Rồi Thế Tôn thuyết pháp cho các Tỷ-kheo ấy, giảng giải, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ.

10) Lúc bấy giờ, một Tỷ-kheo sanh khởi suy nghĩ như sau: "Biết như thế nào, thấy như thế nào, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức?"

11) Thế Tôn với tâm của mình biết được suy nghĩ của Tỷ-kheo ấy, liền nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, pháp đã được giải thích, thuyết
giảng. Bốn niệm xứ đã được giải thích, thuyết giảng.
Bốn chánh cần đã được giải thích, thuyết giảng.
Bốn như ý túc đã được giải thích, thuyết giảng. Năm
căn đã được giải thích, thuyết giảng. Năm lực đã
được giải thích, thuyết giảng. Bảy bồ-đề phần đã
được giải thích, thuyết giảng. Thánh đạo Tám
ngành đã được giải thích, thuyết giảng. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, pháp được Ta giải thích, thuyết
giảng.

12) Dầu cho, này các Tỷ-kheo, các pháp được Ta giải thích, thuyết giảng như vậy, nhưng ở đây có Tỷ-kheo khởi lên suy nghĩ sau đây: "Biết như thế nào, thấy như thế nào, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức?"

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            32

13-16) Này các Tỷ-kheo, biết như thế nào, thấy như thế nào, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không
thấy rõ các bậc Thánh, không thuần thục pháp các
bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không
thấy rõ các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp
các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân
nhân, quán sắc như là tự ngã, sự quán như vầy là
hành.

Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu?

Đối với kẻ vô văn phàm phu, này các Tỷ-kheo, cảm
xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh, khát
ái sanh. Từ khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do duyên
sanh. Khát ái ấy là vô thường, hữu vi, do duyên
sanh. Thọ ấy... xúc ấy là vô thường, hữu vi, do duyên
sanh. Vô minh ấy là vô thường, hữu vi, do duyên
sanh. Do biết vậy, do thấy vậy, các lậu hoặc được
đoạn tận lập tức.

17) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã, nhưng có thể quán tự ngã như là có sắc. Sự quán ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu? Đối

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             33

với kẻ vô văn phàm phu, này các Tỷ-kheo, cảm xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh, khát ái sanh. Do khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Khát ái ấy... thọ ấy... xúc ấy... vô minh ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Do biết vậy, thấy vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

18) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã, không quán tự ngã như là có sắc, nhưng có thể quán sắc ở trong tự ngã. Quán ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu? Đối với kẻ vô văn phàm phu, này các Tỷ-kheo, cảm xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh, khát ái sanh. Do khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Khát ái ấy... thọ ấy... xúc ấy... vô minh ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Do biết vậy, thấy vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

19) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã, có thể không quán tự ngã như là có sắc, có thể không quán sắc ở trong tự ngã, nhưng có thể quán tự ngã ở trong sắc. Sự quán ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu? Đối với kẻ vô văn phàm phu, do

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               34

cảm xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh,
khát ái sanh. Do khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do
duyên sanh. Khát ái ấy... thọ ấy... xúc ấy... vô minh
ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Do biết vậy,
thấy vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn
tận lập tức.

20-21) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã, có thể không quán tự ngã như là có sắc, có thể không quán sắc ở trong tự ngã, có thể không quán tự ngã ở trong sắc. Nhưng có thể quán thọ như là tự ngã, và có thể quán tự ngã như là có thọ, có thể quán thọ ở trong tự ngã, và có thể quán tự ngã ở trong thọ.

22-23). .. có thể quán tưởng... có thể quán các hành...

24). .. có thể quán thức như là tự ngã, có thể quán tự ngã như là có thức; có thể quán thức ở trong tự ngã; và có thể quán tự ngã ở trong thức. Sự quán ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu? Đối với kẻ vô văn phàm phu, do cảm xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh, khát ái sanh. Do khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Khát ái ấy... thọ ấy... xúc ấy... vô minh ấy là vô thường, hữu vi,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             35

do duyên sanh. Do biết vậy, thấy vậy, này các Tỷ- kheo, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

25) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã; có thể không quán thọ như là tự ngã; có thể không quán tưởng... không quán các hành... không quán thức như là tự ngã. Nhưng có thể có (tà) kiến như sau: "Đây là tự ngã, đây là thế giới; sau khi chết, tôi sẽ trở thành thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại". Nhưng thường kiến ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi... Do biết như vậy, thấy như vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

26) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã; không
quán thọ... không quán tưởng... không quán các
hành... không quán thức là tự ngã; có thể không có
( tà) kiến như sau: "Đây là tự ngã, đây là thế giới;
sau khi chết, tôi sẽ trở thành thường còn, thường
hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại ". Nhưng
vị ấy có thể có (tà) kiến như sau: "Nếu trước ta không
có, thời nay không có của ta. Nếu ta sẽ không có, thời
sẽ không có của ta".

27) Đoạn kiến ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Nhưng hành ấy, lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh khởi, lấy gì làm hiện hữu? Đối với kẻ vô văn phàm phu, này các Tỷ-kheo, do cảm xúc bởi thọ sanh

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             36

ra do xúc chạm với vô minh, khát ái sanh. Do khát ái
ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, hành
ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Khát ái ấy...
thọ ấy... vô minh ấy là vô thường, hữu vi, do duyên
sanh. Do biết vậy, thấy vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu
hoặc được đoạn tận lập tức.

28) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã...
không quán thọ... không quán tưởng... không quán
các hành... không quán thức như là tự ngã... không
quán tự ngã ở trong thức; không có (tà) kiến như sau:
"Đây là tự ngã, đây là thế giới; sau khi chết tôi sẽ
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại"; có thể không có (tà) kiến như sau: "Nếu
trước ta không có, thời nay không có của ta. Nếu ta
sẽ không có, thời sẽ không có của ta". Nhưng vị ấy
có thể nghi hoặc, do dự, không đạt được cứu cánh
trong Chánh pháp này.

29) Nhưng này các Tỷ-kheo, sự nghi hoặc, do dự, không đạt được cứu cánh trong Chánh pháp này là hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu? Đối với kẻ vô văn phàm phu, này các Tỷ-kheo, do cảm xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh, khát ái sanh. Do khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Khát ái ấy

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            37

là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Thọ ấy là vô
thường, hữu vi, do duyên sanh. Xúc ấy là vô thường,
hữu vi, do duyên sanh. Vô minh ấy là vô thường,
hữu vi, do duyên sanh.

30) Này các Tỷ-kheo, do biết như vậy, thấy như vậy, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          38

3     Hành - Định nghĩa - TIỂU Kinh PHƯƠNG QUẢNG – 44 Trung I, 655

TIỂU KINH PHƯƠNG QUẢNG (Culavedalla suttam) – Bài kinh số 44 – Trung I, 655

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Rajagaha (Vương Xá), tai
Veluvana (Trúc Lâm), chỗ Kalandaka Nivapa. Rồi
nam cư sĩ Visakha đến chỗ Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna ở, sau khi đến, đảnh lễ Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi
xuống một bên, nam cư sĩ Visakha thưa với Tỷ-kheo
ni Dhammadinna:

– Thưa Ni sư, tự thân, tự thân, (Sakkaya), được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, Thế Tôn gọi năm thủ uẩn
là tự thân, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ
uẩn, hành thủ uẩn và thức thủ uẩn. Hiền giả Visakha,
năm thủ uẩn này, Thế Tôn gọi là tự thân.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             39

– Lành thay, thưa Ni sư.

Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ-kheo- ni Dhammadinna nói, rồi hỏi Tỷ-kheo-ni Dhammadinna thêm một câu hỏi nữa:

– Tự thân tập khởi, tự thân tập khởi, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân tập khởi (Sakkayasamudaya) là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, khát ái này đưa đến tái sanh,
câu hữu với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ
kia, tức là dục ái, hữu ái và phi hữu ái. Hiền giả
Visakha, khát ái này, Thế Tôn gọi là tự thân tập
khởi.

– Tự thân diệt, tự thân diệt, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thế Tôn gọi tự thân diệt là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, sự đoạn diệt, không tham đắm, không có dư tàn của khát ái ấy, sự xả ly, sự vất bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp. Hiền giả Visakha, sự đoạn diệt khát ái này, Thế Tôn gọi là tự thân diệt.

– Thưa Ni sư, tự thân diệt đạo, tự thân diệt đạo, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân diệt đạo là như thế nào?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             40

– Hiền giả Visakha, Con đường Thánh tám
ngành này, Thế Tôn gọi là tự thân diệt đạo, tức là
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định.

– Thưa Ni sư, thủ này tức là năm thủ uẩn kia hay thủ này khác với năm thủ uẩn?

– Không phải, Hiền giả Visakha. Thủ này tức là
năm thủ uẩn kia, thủ này không khác với năm thủ
uẩn kia, Hiền giả Visakha, phàm có dục tham đối với
năm thủ uẩn, tức là (chấp) thủ đối với chúng ở đây
vậy.

– Thưa Ni sư, thế nào là thân kiến?

– Ở đây, Hiền giả Visakha, kẻ vô văn phàm phu không đến yết kiến các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không đến yết kiến các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân, xem sắc là tự ngã hay xem tự ngã là có sắc, hay xem sắc là trong tự ngã hay xem tự ngã là trong sắc; xem thọ là tự ngã, hay xem tự ngã là có thọ, hay xem thọ là trong tự ngã, hay xem tự ngã là trong thọ; xem tưởng là tự ngã, hay xem tự ngã là có tưởng, hay xem tưởng là trong tự ngã, hay

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            41

xem tự ngã là trong tưởng; xem hành là tự ngã, xem
tự ngã là có hành, hay xem hành là trong tự ngã, hay
xem tự ngã là trong hành; xem thức là tự ngã, hay
xem tự ngã là có thức, hay xem thức là trong tự ngã,
hay xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả
Visakha, là thân kiến.

– Thưa Ni sư, thế nào là không phải thân kiến?

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Đa văn Thánh đệ tử đến yết kiến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đến yết kiến các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân, không xem sắc là tự ngã, không xem tự ngã là có sắc, không xem sắc là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong sắc; không xem thọ là tự ngã, không xem tự ngã là có thọ, không xem thọ là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thọ; không xem tưởng là tự ngã, không xem tự ngã là có tưởng, không xem tưởng là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong tưởng; không xem các hành là tự ngã, không xem tự ngã là có các hành, không xem các hành là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong các hành; không xem thức là tự ngã, không xem tự ngã là có thức, không xem thức là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả Visakha, là không có thân kiến.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           42

– Thưa Ni sư, thế nào là Thánh đạo Tám ngành?

– Hiền giả Visakha, đây là Thánh đạo Tám
ngành, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh
ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn,
chánh niệm, chánh định.

– Thưa Ni sư, Thánh đạo Tám ngành này là hữu vi hay vô vi?

– Hiền giả Visakha, Thánh đạo Tám ngành này là hữu vi.

– Thưa Ni sư, ba uẩn được Thánh đạo Tám ngành thâu nhiếp hay Thánh đạo Tám ngành được ba uẩn thâu nhiếp?

– Hiền giả Visakha, ba uẩn không bị Thánh đạo
Tám ngành thâu nhiếp. Hiền giả Visakha, Thánh
đạo Tám ngành bị ba uẩn thâu nhiếp. Hiền giả
Visakha:

 Chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng,
những pháp này được thâu nhiếp trong giới
uẩn.
 Chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định,
những pháp này được thâu nhiếp trong định

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                        43

uẩn.
 Chánh tri kiến và chánh tư duy, những pháp
này được thâu nhiếp trong tuệ uẩn
 Thưa Ni sư thế nào là định, thế nào là định
tướng, thế nào là định tư cụ, thế nào là định tu
tập?

Hiền giả Visakha:

- Nhất tâm là định,
- Bốn Niệm Xứ là định tướng,
- Bốn Tinh cần là định tư cụ,
- Sự luyện tập, sự tu tập, sự tái tu tập của những
pháp ấy là định tu tập ở đây vậy.
 Thưa Ni sư, có bao nhiêu hành?

- Hiền giả, có ba loại hành này: thân hành, khẩu hành, và tâm hành.

 Thưa Ni sư, thế nào là thân hành, thế nào là khẩu hành, thế nào là tâm hành?

- Thở vô, thở ra là thân hành, - Tầm tứ là khẩu hành, - Tưởng và thọ là tâm hành.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           44

 Thưa Ni sư, vì sao thở vô thở ra là thân hành, vì sao tầm tứ là khẩu hành, vì sao tưởng và thọ là tâm hành?

- Thở vô, thở ra, thuộc về thân, những pháp này
lệ thuộc với thân, nên thở vô thở ra thuộc về
thân hành.
- Trước phải tầm và tứ rồi sau mới phát lời nói,
nên tầm tứ thuộc về khẩu hành.
- Tưởng và thọ và tâm sở, các pháp này lệ thuộc
với tâm, nên tưởng và thọ thuộc về tâm hành.
 Thưa Ni sư, như thế nào là chứng nhập Diệt thọ
tưởng định?

- Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt
thọ tưởng định, vị ấy không nghĩ rằng: "Tôi sẽ
chứng nhập Diệt thọ tưởng định", hay "Tôi
đang chứng nhập Diệt thọ tưởng định" hay "Tôi
đã chứng nhập Diệt thọ tưởng định". Vì rằng,
tâm của vị này trước đã được tu tập như vậy
nên đưa đến trạng thái như vậy.

 Thưa Ni sư, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, những pháp gì diệt trước, thân hành, hay khẩu hành, hay tâm hành?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          45

– Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, khẩu hành diệt trước, rồi đến thân hành, rồi đến tâm hành.

 Thưa Ni sư, làm thế nào xuất khởi Diệt thọ tưởng định?

– Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xuất khởi Diệt
thọ tưởng định, không có nghĩ rằng: "Tôi sẽ xuất
khởi Diệt thọ tưởng định", hay "Tôi đang xuất khởi
Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đã xuất khởi Diệt thọ
tưởng định". Vì rằng tâm của vị này trước đã tu tập
như vậy nên đưa đến trạng thái như vậy.

 Thưa Ni sư, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, những pháp nào khởi lên trước, thân hành, hay khẩu hành hay tâm hành?

– Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm hành khởi lên trước nhất, rồi đến thân hành, rồi đến khẩu hành.

 Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác những xúc nào?

– Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác ba loại xúc: không xúc, vô tướng xúc, vô nguyện xúc.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            46

 Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về gì, hướng về gì, khuynh hướng về gì?

– Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về độc cư, hướng về độc cư, khuynh hướng về độc cư.

 Thưa Ni sư, có bao nhiêu thọ?

– Hiền giả Visakha, có ba thọ này, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ.

 Thưa Ni sư, thế nào là lạc thọ, thế nào là khổ thọ, thế nào là bất khổ bất lạc thọ?

- Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân
hay tâm, một cách khoái lạc, khoái cảm, như
vậy là lạc thọ.
- Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân
hay tâm, một cách đau khổ, không khoái cảm,
như vậy là khổ thọ.
- Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân
hay tâm không khoái cảm, không khoái cảm
như vậy là bất khổ bất lạc thọ.
 Thưa Ni sư, đối với lạc thọ, cái gì lạc, cái gì khổ?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             47

Đối với khổ thọ, cái gì khổ, cái gì lạc? Đối với bất khổ bất lạc thọ, cái gì lạc, cái gì khổ?

- Đối với lạc thọ, cái gì trú là lạc, cái gì biến hoại
là khổ.
- Đối với khổ thọ, cái gì trú là khổ, cái gì biến
hoại là lạc.
- Đối với bất khổ bất lạc thọ, có trí là lạc, vô trí
là khổ.
 Thưa Ni sư, trong lạc thọ, có tùy miên gì tồn tại;
trong khổ thọ, có tùy miên gì tồn tại; trong bất khổ
bất lạc thọ, có tùy miên gì tồn tại?

- Trong lạc thọ, có tham tùy miên tồn tại;
- Trong khổ thọ, có sân tùy miên tồn tại;
- Trong bất khổ bất lạc thọ, có vô minh tùy miên
tồn tại.
 Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy
miên tồn tại; trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên
tồn tại; trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh
tùy miên tồn tại?

– Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               48

bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên tồn tại.

– Thưa Ni sư, trong lạc thọ, cái gì phải từ bỏ. Trong khổ thọ, cái gì phải từ bỏ. Trong bất khổ bất lạc thọ, cái gì phải từ bỏ?

– Hiền giả Visakha, trong lạc thọ, tham tùy miên
phải từ bỏ. Trong khổ thọ, sân tùy miên phải từ bỏ.
Trong bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên phải từ
bỏ.

– Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham
tùy miên phải từ bỏ. Trong tất cả khổ thọ, sân tùy
miên phải từ bỏ. Trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô
minh tùy miên phải từ bỏ?

– Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc
thọ, tham tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả khổ thọ,
sân tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả bất khổ bất lạc
thọ, vô minh tùy miên phải từ bỏ.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo ly dục, ly
bất thiện pháp, chứng và an trú Thiền thứ nhất, một
trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm và tứ. Do vậy
tham đã được từ bỏ, không còn tham tùy miên tồn tại
ở đây.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo suy tư như

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             49

sau: "Chắc chắn ta sẽ chứng và an trú trong trú xứ
mà nay các vị Thánh đang an trú". Vì muốn phát
nguyện hướng đến các cảnh giải thoát vô thượng, do
ước nguyện ấy, khởi lên ưu tư. Do vậy, sân được từ
bỏ, không còn sân tùy miên tồn tại ở đây.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xả lạc và
xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú
Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh
tịnh. Do vậy vô minh đã được từ bỏ, không còn vô
minh tùy miên tồn tại ở đây.

– Thưa Ni sư, lạc thọ lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, lạc thọ lấy khổ thọ làm tương đương.

– Thưa Ni sư, khổ thọ lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, khổ thọ lấy lạc thọ làm tương đương.

– Thưa Ni sư, bất khổ bất lạc thọ lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, bất khổ bất lạc thọ lấy vô minh làm tương đương.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         50

– Thưa Ni sư, vô minh lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, vô minh lấy minh làm tương đương.

– Thưa Ni sư, minh lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, minh lấy giải thoát làm tương đương.

– Thưa Ni sư, giải thoát lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, giải thoát lấy Niết-bàn làm tương đương.

– Thưa Ni sư, Niết-bàn lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, câu hỏi đi quá xa, vượt ra
ngoài giới hạn câu trả lời. Hiền giả Visakha, phạm
hạnh là để thể nhập vào Niết-bàn, để vượt qua đến
Niết-bàn, để đạt cứu cánh Niết-bàn. Hiền giả
Visakha, nếu Hiền giả muốn, hãy đến chỗ Thế Tôn
ở, và hỏi ý nghĩa này. Và Thế Tôn trả lời cho Hiền
giả như thế nào, hãy như vậy thọ trì.

Rồi nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ- kheo-ni Dhammadinna giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          51

đảnh lễ Tỷ-kheo ni Dhammadinna, thân bên phải
hướng về phía Tỷ-kheo-ni rồi từ biệt, đi đến chỗ Thế
Tôn ở. Sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Ngồi một bên, nam cư sĩ Visakha thuật lại
cho Thế Tôn tất cả câu chuyện đàm đạo với Tỷ-kheo-
ni Dhammadinna. Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với
nam cư sĩ Visakha:

– Này Visakha, Tỷ-kheo-ni Dhammadinna là
bậc Hiền trí! Này Visakha, Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna là bậc Đại tuệ. Này Visakha, nếu Ông
hỏi Ta ý nghĩa ấy, Ta cũng trả lời như Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna đã trả lời. Ông đối với nghĩa này, hãy
như vậy thọ trì.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           52

4     Hành - Định nghĩa - Thế nào là thân khẩu ý hành có tội         - Kinh BAHITIKA – 88 Trung II, 603

KINH BAHITIKA – Bài kinh số 88 – Trung II, 603

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi, Jetavana, tại tịnh xá ông Anathapindika. Rồi Tôn giả Ananda vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào Savatthi để khất thực. Đi khất thực ở Savatthi xong, sau bữa ăn, trên con đường khất thực trở về, Tôn giả đi đến lâu đài Pubbarama Migaramatu (Đông Viên Lộc Mẫu giảng đường) để nghỉ trưa. Lúc bấy giờ, vua Pasenadi nước Kosala cưỡi trên con voi Ekapundarika và đi ra khỏi thành Savatthi trong buổi sáng sớm. Vua Pasenadi nước Kosala thấy Tôn giả Ananda từ xa đi đến, thấy vậy liền nói với vị đại thần Sirivaddha:

– Vị Tôn giả ấy, này Sirivaddha, có phải là Ananda không?

– Thưa phải, tâu Đại vương, Tôn giả ấy là

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           53

Ananda.

Rồi vua Pasenadi nước Kosala nói với một người khác:

– Này Người kia, hãy đi đến Tôn giả Ananda,
sau khi đến, nhân danh ta cúi đầu đảnh lễ chân Tôn
giả Ananda, rồi thưa như sau: "Thưa Tôn giả, nếu
Tôn giả Ananda không có công việc gì phải làm gấp,
thưa Tôn giả, mong Tôn giả hãy vì lòng từ chờ đợi
một lát".

– Thưa vâng, tâu Đại vương.

Người ấy vâng đáp vua Pasenadi xứ Kosala, đi
đến Tôn giả Ananda, sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả
Ananda rồi đứng một bên. Đứng một bên, người ấy
thưa với Tôn giả Ananda:

– Thưa Tôn giả, vua Pasenadi nước Kosala cúi
đầu đảnh lễ chân Tôn giả Ananda, và thưa như sau:
"Thưa Tôn giả, nếu Tôn giả Ananda không có công
việc gì phải làm gấp, thưa Tôn giả, mong Tôn giả
hãy vì lòng từ chờ đợi một lát".

Tôn giả Ananda im lặng nhận lời. Rồi Tôn giả Ananda đi đến bờ sông Aciravati, sau khi đến, liền ngồi xuống trên chỗ đã đoạn sẵn, dưới một gốc cây.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         54

Rồi vua Pasenadi nước Kosala, cưỡi voi cho đến chỗ
nào có thể đi voi được, rồi xuống voi đi bộ đến chỗ
Tôn giả Ananda, sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả
Ananda rồi đứng một bên. Đứng một bên, vua
Pasenadi nước Kosala thưa với Tôn giả Ananda:

– Thưa Tôn giả, ở đây, mong Tôn giả Ananda ngồi trên thảm ngựa.

– Thôi vừa rồi, Đại vương, Đại vương hãy ngồi. Tôi đã ngồi trên chỗ ngồi của tôi.

Vua Pasenadi nước Kosala ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, vua Pasenadi nước Kosala thưa với Tôn giả Ananda:

– Thưa Tôn giả Ananda, có phải Thế Tôn không làm các thân hành mà các bậc Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách?

– Thưa Đại vương, Thế Tôn không làm các thân hành mà các bậc Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách.

– Thưa Tôn giả Ananda, có phải Thế Tôn không
làm các khẩu hành... (như trên)... không làm các ý
hành mà các bậc Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở
trách?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          55

– Thưa Đại vương, Thế Tôn không làm các khẩu hành, ý hành mà các bậc Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách.

– Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả! Thật hy hữu
thay, thưa Tôn giả! Thưa Tôn giả, điều mà tôi không
thể nói lên một cách đầy đủ trong một câu hỏi, đã
được Tôn giả Ananda nói lên một cách đầy đủ trong
câu trả lời câu hỏi. Thưa Tôn giả, khi người ngu si,
thiếu kinh nghiệm tán thán hay hủy báng những
người khác, mà không chứng nghiệm và suy xét, thì
chúng tôi không y cứ vào đấy và xem như là lõi cây.
Nhưng thưa Tôn giả, khi người có trí, có kinh
nghiệm tán thán hay hủy báng những người khác, có
chứng nghiệm và suy xét, thì chúng tôi y cứ vào đấy
và xem như là lõi cây.

 Nhưng thưa Tôn giả Ananda, thế nào là thân hành mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách?

– Thưa Đại vương, bất cứ thân hành gì bất thiện.

– Thưa Tôn giả, thế nào là thân hành bất thiện?

– Thưa Đại vương, bất cứ thân hành gì có tội.

– Thưa Tôn giả, thế nào là thân hành có tội?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             56

– Thưa Đại vương, bất cứ thân hành gì có hại.

– Thưa Tôn giả, thế nào là thân hành có hại?

– Thưa Đại vương, bất cứ thân hành nào có khổ báo.

– Thưa Tôn giả, thế nào là thân hành có khổ báo?

– Thưa Đại vương, phàm thân hành gì đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai, từ nơi thân hành ấy, các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm. Thưa Đại vương, thân hành như vậy bị các Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách.

 Thưa Tôn giả, thế nào là khẩu hành... (như trên)... Thế nào là ý hành bị các Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách?

– Thưa Đại vương, bất cứ ý hành gì bất thiện.

– Thưa Tôn giả, thế nào là ý hành bất thiện?

– Thưa Đại vương, phàm ý hành gì có tội.

– Thưa Tôn giả, thế nào là ý hành có tội?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                57

– Thưa Đại vương, phàm ý hành gì có hại.

– Thưa Tôn giả, thế nào là ý hành có hại?

– Thưa Đại vương, phàm ý hành nào có khổ báo.

– Thưa Tôn giả, thế nào là ý hành có khổ báo?

– Thưa Đại vương, phàm ý hành gì đưa đến tự
hại, đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai, từ nơi ý
hành ấy các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện
pháp thối giảm. Thưa Đại vương, ý hành như vậy bị
các Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách.

 Thưa Tôn giả Ananda, có phải Thế Tôn tán thán sự đoạn trừ tất cả bất thiện pháp?

– Thưa Đại vương, Như Lai đã đoạn trừ tất cả bất thiện pháp và thành tựu các thiện pháp.

 Nhưng thưa Tôn giả Ananda, thế nào là thân hành không bị các Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách?

– Thưa Đại vương, bất cứ thiện thân hành nào.

– Thưa Tôn giả, thế nào là thiện thân hành?

– Thưa Đại vương, phàm thân hành nào không

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           58

có tội.

– Thưa Tôn giả, thế nào là thân hành không có tội?

– Thưa Đại vương, phàm thân hành nào không có hại.

– Thưa Tôn giả, thế nào là thân hành không có hại?

– Thưa Đại vương, phàm thân hành nào có lạc báo.

– Thưa tôn giả, thế nào là thân hành có lạc báo?

– Thưa Đại vương, phàm thân hành nào không
đưa đến tự hại, không đưa đến hại người, không đưa
đến hại cả hai, từ nơi thân hành ấy, các bất thiện pháp
thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng. Thưa Đại
vương, thân hành như vậy không bị các Sa-môn, Bà-
la-môn có trí quở trách.

 Thưa Tôn giả Ananda, thế nào là khẩu hành... (như trên)... thế nào là ý hành không bị các Sa- môn, Bà-la-môn có trí quở trách?

– Thưa Đại vương, bất cứ thiện ý hành nào.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              59

– Thưa Tôn giả, thế nào là thiện ý hành?

– Thưa Đại vương, phàm ý hành nào không có tội.

– Thưa Tôn giả, thế nào là ý hành không có tội?

– Thưa Đại vương, phàm ý hành nào không có hại.

– Thưa Tôn giả, thế nào là ý hành không có hại?

– Thưa Đại vương, phàm ý hành nào có lạc báo.

– Thưa Tôn giả, thế nào là ý hành có lạc báo?

– Thưa Đại vương, phàm ý hành nào không đưa
đến tự hại, không đưa đến hại người, không đưa đến
hại cả hai, từ nơi ý hành ấy, các bất thiện pháp thối
giảm, các thiện pháp tăng trưởng. Thưa Đại vương,
ý hành như vậy không bị các Sa-môn, Bà-la-môn có
trí quở trách.

 Thưa Tôn giả Ananda, có phải Thế Tôn tán thán sự thành tựu tất cả thiện pháp?

– Thưa Đại vương, Như Lai đã đoạn trừ tất cả bất thiện pháp, và thành tựu các thiện pháp.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                60

– Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả! Thật hy hữu
thay, thưa Tôn giả! Thật khéo nói thay việc này, thưa
Tôn giả. Do Tôn giả Ananda mà chúng tôi, thưa Tôn
giả, được hoan hỷ và thỏa mãn với những lời khéo
nói của Tôn giả Ananda. Được hoan hỷ và thỏa mãn,
thưa Tôn giả, với những lời khéo nói của Tôn giả
Ananda, chúng tôi vui lòng tặng một con voi báu cho
Tôn giả Ananda, nếu Tôn giả Ananda được phép
nhận con voi báu. Chúng tôi vui lòng tặng con ngựa
báu cho Tôn giả Ananda, nếu Tôn giả Ananda được
phép nhận con ngựa báu. Chúng tôi vui lòng tặng
một làng ân tứ cho Tôn giả Ananda, nếu Tôn giả
Ananda được phép nhận một làng ân tứ. Nhưng thưa
Tôn giả, chúng tôi được biết như sau: "Việc này Tôn
giả Ananda không được phép". Thưa Tôn giả, có
cuộn vải ngoại hóa này, được gắn vào trong một cán
dù, do vua Ajatasattu, con bà Videhi nước Magadha
gởi cho tôi, dài mười sáu khuỷu tay, rộng tám khuỷu
tay. Thưa Tôn giả, mong Tôn giả Ananda vì lòng từ
bi nạp thọ cho.

– Thôi vừa rồi, Đại vương! Tôi đã đủ ba y.

– Thưa Tôn giả, sau cơn mưa lớn trên sườn núi, cả Tôn giả và tôi đã thấy lúc ấy sông Aciravati chảy mạnh, tràn qua hai bên bờ như thế nào. Cũng vậy, thưa Tôn giả, Tôn giả Ananda có thể làm cho mình

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            61

ba y, từ nơi tấm vải ngoại hóa này. Còn ba y cũ, Tôn giả Ananda có thể đem phân phát cho các đồng Phạm hạnh. Như vậy sự bố thí này của chúng tôi được trôi chảy, như nước lan tràn qua bờ. Thưa Tôn giả, mong Tôn giả nhận cho tấm vải ngoại hóa này.

Rồi Tôn giả Ananda nhận lấy tấm vải ngoại hóa. Rồi vua Pasenadi nước Kosala thưa với Tôn giả Ananda:

– Thưa Tôn giả Ananda, nay chúng tôi phải đi. Chúng tôi có nhiều công vụ, có nhiều trách nhiệm phải làm.

– Thưa Đại vương, nay Đại vương hãy làm gì Đại vương nghĩ là hợp thời.

Rồi vua Pasenadi nước Kosala hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Ananda dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy, thân bên hữu hướng về ngài, rồi ra đi.

Tôn giả Ananda, sau khi vua Pasenadi nước Kosala ra đi không bao lâu, liền đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda tường thuật lên Thế Tôn tất cả cuộc đàm thoại với vua Pasenadi nước Kosala rồi dâng tấm vải ngoại hóa lên Thế Tôn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           62

Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

– Thật hạnh phúc thay cho vua Pasenadi nước
Kosala! Thật tốt đẹp thay cho vua Pasenadi nước
Kosala! Vua đã được yết kiến Tôn giả Ananda và
được cúng dường.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                       63

5     Hành - 1 nên thân cận, 1 nên tránh xa - Kinh ĐẾ THÍCH SỞ VẤN – 21 Trường II, 147

KINH ĐẾ THÍCH SỞ VẤN (SAKKA PANHA SUTTANTA) – Bài kinh số 21 – Trường II, 147

I

1. Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú tại Magadha (Ma Kiệt Đà)
phía Đông thành Vương Xá, tại làng Bà La Môn tên
Ambasanda, (Am Bà La) trên ngọn núi Vediya (Tỳ
Đà Sơn) phía Bắc ngôi làng, trong hang Indasàla
(Nhơn Đà Sa La). Lúc bấy giờ, Thiên chủ Sakka (Đế
Thích) náo nức muốn chiêm ngưỡng Thế Tôn.

Rồi Thiên chủ Sakka suy nghĩ: "Nay Thế Tôn ở tại
chỗ nào, vị A La Hán, Chánh Đẳng Giác?" Thiên
chủ Sakka thấy Thế Tôn trú tại Magadha, phía Đông
thành Vương Xá tại làng Bà La Môn tên Ambasanda,
trên ngọn núi Vediya, phía Bắc ngôi làng trong hang
Indasala. Thấy vậy, Thiên chủ Sakka nói với chư
Thiên ở Tam thập tam thiên:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          64

- Này Quý vị, Thế Tôn trú ngụ tại Magadha, phía
Đông thành Vương Xá, tại làng Bà La Môn tên
Ambasanda, trên ngọn núi Veidya, phía Bắc ngôi
làng, trong hang núi Indasala. Này quí vị, chúng ta
hãy đến chiêm ngưỡng Thế Tôn, bậc A La Hán,
Chánh Đẳng Giác.

- Xin vâng, mong an lành đến cho Ngài.

Chư Thiên ở Tam thập tam thiên trả lời Thiên chủ Sakka.

2. Rồi Thiên chủ Sakka, nói với Pancasikha, (Ngũ Kế) con của Càn Thát Bà:

- Này Khanh Pancasikha, Thế Tôn nay trú tại
Magadha, phía Đông thành Vương Xá, tại làng Bà
La Môn tên Ambasanda, trên ngọn núi Vediya phía
Bắc ngôi làng, trong hang núi Indasàla. Này Khanh
Pancasikha, chúng ta hãy đến chiêm ngưỡng Thế
Tôn, bậc A La Hán, Chánh Đẳng Giác.

- Xin vâng, mong an lành đến cho Ngài.

Pancasikha, con của Càn Thát Bà, vâng lời Thiên chủ Sakka, cầm cây đàn cầm bằng gỗ vàng Beluva và đi theo Thiên chủ Sakka.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          65

Rồi Thiên chủ Sakka, với chư Thiên ở Tam thập tam thiên tháp tùng xung quanh, với Pancasikha, con của Càn Thát Bà đi trước, như người lực sĩ duỗi cánh tay co lại, hay co lại cánh tay duỗi ra, biến mất ở cõi Tam thập tam thiên, hiện ra ở Magadha, phía Đông thành Vương Xá, tại làng Bà La Môn Ambasandà và đứng trên núi Vediya, phía Bắc ngôi làng.

3. Lúc bấy giờ núi Vediya chói hào quang rực rỡ,
ngôi làng Bà La Môn Ambasandà cũng vậy, đều nhờ
thần lực chư Thiên. Và dân chúng ở những làng xung
quanh nói rằng:

- Núi Vediya hôm nay thật sự bị cháy, núi Veidya
hôm nay thật sự có lửa đỏ rực, núi Vediya lại chói
hào quang rực rỡ, làng Bà La Môn Ambasandà cũng
vậy.

Và dân chúng lo âu, lông tóc dựng ngược.

4. Rồi Thiên chủ Sakka nói với Pancasikha, con Càn Thát Bà:

- Này Khanh Pancasikha, chư Như Lai thật khó lại gần đối với người như ta. Các Ngài nhập Thiền, hoan hỷ trong Thiền, và với mục đích ấy, an lặng tịnh cư. Vậy Khanh Pancasikha trước tiên làm cho Thế Tôn hoan hỷ, sau sự hoan hỷ do Khanh tác động, chúng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              66

ta mới đến yết kiến Thế Tôn, bậc A La Hán, Chánh Đẳng Giác.

- Xin vâng, mong an lành đến với Ngài.

Pancasikha, con của Càn Thát Bà vâng lời Thiên chủ
Sakka, cầm cây đàn cầm bằng gỗ vàng Beluva và đến
tại hang núi Indasala. Khi đến xong, Pancasikha
đứng lại một bên và suy nghĩ: "Ta đứng đây, không
quá xa Thế Tôn, cũng không quá gần. Và tiếng sẽ
được Ngài nghe".

Đứng một bên, Pancasikha, con của Càn Thát Bà gảy
cây đàn cầm bằng gỗ vàng Beluva và nói lên bài kệ,
liên hệ đến Phật, đến Pháp, đến A La Hán và đến ái
dục:

5. Ôi Suriya Vaccasa!
Ta đảnh lễ Timbaru,
Bậc phụ thân của nàng,
Đã sanh nàng thiện nữ,
Nguồn hạnh phúc của ta,
Như gió cho kẻ mệt.
Như nước cho kẻ khát,
Nàng là tình của ta.

Như pháp với Ứng Cúng, Như thuốc cho kẻ bệnh,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         67

Như đồ ăn kẻ đói, Thiên nữ với nước mắt. Hãy dập tắt lửa tình!

Như voi bị nắng thiêu,
Tẩm mình hồ nước mát,
Có cánh sen, nhụy sen.
Cũng vậy, ta muốn chìm,
Chìm sâu vào ngực nàng.
Như voi bị xiềng xích,
Hất móc câu, gậy nhọn,
Ta điên vì ngực nàng,
Hành động ta rối loạn.
Tâm ta bị nàng trói,
Di chuyển thật vô phương,
Rút lui cũng bất lực,
Như cá đã mắc câu.
Hiền nữ hãy ôm ta,
Trong cánh tay của nàng!
Hãy ôm ta, nhìn ta,
Trong ánh mắt dịu hiền.
Hãy ghì chặt lấy ta,
Thiện nữ! Ta van nàng!
Ôi Hiền nữ suối tóc,
Ái dục ta có bao!
Nhưng nay đã tăng bội,
Như đồ chúng La Hán!

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                  68

Mọi công đức ta làm,
Dâng lên bậc La Hán,
Ôi Kiều nữ toàn thiện,
Nàng là quả cho ta.
Công đức khác của ta,
Đã làm trên đời này!
Ôi Kiều nữ toàn thiện,
Nàng là quả của ta!

Vị Thích tử thiền tu,
Nhứt tâm và giác tỉnh,
Tìm cầu đạo Bất tử,
Cũng vậy ta cầu nàng!

Như người tu sung sướng,
Chứng Bồ Đề tối thượng.
Kiều nữ, ta sung sướng,
Được nhập một với nàng.

Nếu Thiên chủ Sakka,
Cho ta một ước nguyện,
Ta ước nguyện được nàng,
Vì ta quá yêu nàng!

Như ta-la sanh quả, Tuệ Nữ, phụ thân nàng!

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                 69

Ta sẽ đảnh lễ ngài, Vì sanh nàng vẹn toàn.

6. Khi được nghe vậy, Thế Tôn nói với Pancasikha, con của Càn Thát Bà:

- Này Pancasikha, huyền âm của Ngươi khéo hòa
điệu với giọng ca của Ngươi, và giọng ca của Ngươi
khéo hòa điệu với huyền âm của Ngươi. Này
Pancasikha, do vậy huyền âm của Ngươi không thêm
mầu sắc cho giọng ca, hay giọng ca của Ngươi không
thêm màu sắc cho huyền âm của Ngươi. Này
Pancasikha, Ngươi học tại chỗ nào những bài kệ liên
hệ đến Phật, Pháp, đến A La Hán, đến ái dục như
vậy?

- Bạch Thế Tôn, một thời Thế Tôn an trú ở Uruvelà, bên bờ sông Neranjara (Ni Liên Thiền), dưới gốc cây Ajapàla - nigrodha, khi mới thành Chánh Đẳng Giác. Lúc bấy giờ, con yêu con gái của Timbaru, vua Càn Thát Bà, tên là Bhaddà với biệt hiệu Suriya Vaccasà.

Nhưng bạch Thế Tôn, thiếu nữ lại yêu một người khác, tên là Sikhaddhi, con của Màtali người đánh xe. Bạch Thế Tôn, con không có phương tiện nào khác để chiếm được thiếu nữ. Con cầm đàn cầm bằng gỗ vàng Beluva, đến tại trú xá của Timbaru, vua Càn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           70

Thát Bà. Khi đến xong, con gảy đàn cầm bằng gỗ vàng Beluva và nói lên bài kệ này, liên hệ đến Phật, đến Pháp, đến A La Hán và đến ái dục:

7. Ôi Suriya Vaccasà,
Ta đảnh lễ Timbaru
Bậc phụ thân của nàng
Đã sanh nàng Thiên nữ
Nguồn hạnh phúc của ta.
...
Như ta la sanh quả,
Tuệ nữ, phụ thân nàng!
Ta sẽ đảnh lễ ngài,
Vì sanh nàng vẹn toàn.

Bạch Thế Tôn, sau khi nghe nói vậy, Bhaddà Suriya
Vaccasà nói với con như sau: "Này Hiền giả, tôi
chưa được thấy Thế Tôn tận mặt. Nhưng tôi có nghe
đến Thế Tôn, khi tôi đến múa tại Thiện Pháp đường
của chư Thiên ở Tam thập tam thiên. Vì Hiền giả đã
tán dương Thế Tôn như vậy, vậy hôm nay chúng ta
sẽ gặp nhau ".

Bạch Thế Tôn, rồi con được gặp nàng, không phải hôm ấy, nhưng về sau.

8. Rồi Thiên chủ Sakka suy nghĩ như sau:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           71

"Pancasikha, con của Càn Thát Bà hoan hỷ đàm luận với Thế Tôn. Và Thế Tôn đối với Pancasikha cũng vậy ".

Rồi Thiên chủ Sakka nói với Pancasikha, con của Càn Thát Bà:

- Này Khanh Pancasikha, hãy thay mặt ta, đảnh lễ
Thế Tôn và nói: " Bạch Thế Tôn, Thiên chủa Sakka
cùng với đình thần và thuộc hạ đầu diện tiếp tục đảnh
lễ Thế Tôn ".

- Xin vâng, mong an lành đến cho Ngài.

Pancasikha, con của Càn Thát Bà vâng theo lời dặn của Thiên chủ Sakka, đảnh lễ Thế Tôn và nói:

- Bạch Thế Tôn, Thiên chủ Sakka cùng với đình thần và thuộc hạ, đầu diện tiếp túc đảnh lễ Thế Tôn.

- Này Pancasikha, mong hạnh phúc đến với Thiên chủ Sakka, với các đình thần và các thuộc hạ! Chư Thiên, loài Người, Asurà, Nàgà, Gandhabba, đều ao ước hạnh phúc. Các loại chúng sanh khác cũng vậy.

Như vậy, các Như Lai chào đón thượng chúng. Được chào đón như vậy, Thiên chủ Sakka bước vào hang Indasàla của Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và đứng một bên.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            72

Chư Thiên ở Tam thập tam thiên cũng bước vào hang
Indasàla, đảnh lễ Thế Tôn và đứng một bên.
Pancasikha, con của Càn Thát Bà cũng bước vào
hang Indasàla, đảnh lễ Thế Tôn và đứng một bên.

Lúc bấy giờ, trong hang Indasàla, những con đường
gồ ghề được làm bằng phẳng, những khoảng chật hẹp
được làm cho rộng rãi, trong hang tối tăm có hào
quang chiếu sáng, đó là nhờ thần lực của chư Thiên.
Rồi Thế Tôn nói với Thiên chủ Sakka:

- Thật là hy hữu, Đại đức Kosiya! Thật là kỳ diệu,
Đại đức Kosiya, tuy có nhiều trách nhiệm phải gánh
vác, có nhiều công tác phải làm, mà vẫn đến đây
được!

- Bạch Thế Tôn, đã từ lâu con muốn đến để yết kiến
Thế Tôn, nhưng bị ngăn trở bởi các công việc này,
công việc khác phải làm cho chư Thiên ở Tam thập
tam thiên, và do vậy không thể đến yết kiến Thế Tôn
được.

Bạch Thế Tôn, một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi (Xá Vệ), tại cốc Salala. Bạch Thế Tôn, rồi con đến Sàvatthi để yết kiến Thế Tôn.

10. Lúc bấy giờ, Thế Tôn đang ngồi nhập định và Bhunjàti, vợ của Vessavana đang đứng hầu Thế Tôn,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          73

đảnh lễ chắp tay. Bạch Thế Tôn, rồi con nói với Bhunjàti:

"- Này Hiền tỷ, hãy thay mặt ta đảnh lễ Thế Tôn và thưa: "Bạch Thế Tôn, Thiên chủ Sakka với đình thần và thuộc hạ đầu diện tiếp tục đảnh lễ Thế Tôn".

Được nghe nói vậy, Bhunjàti nói với con:

"- Thiện hữu, nay không phải thời để yết kiến Thế Tôn. Thế Tôn đang an lặng tịnh cư.

"- Này Hiền tỷ, khi nào xuất định, hãy thay mặt ta
đảnh lễ Thế Tôn và thưa: "Bạch Thế Tôn, Thiên chủ
Sakka cùng đình thần và thuộc hạ đầu diện tiếp tục
đảnh lễ Thế Tôn".

Bạch Thế Tôn, không hiểu Bhunjãti có thay mặt con đảnh lễ Thế Tôn không? Thế Tôn có nhớ lời bà ấy nói không?

- Này Thiên chủ, bà ấy có đảnh lễ Ta. Ta có nhớ lời bà ấy nói. Chính tiếng bánh xe của Ngài đã khiến Ta xuất định.

11. Bạch Thế Tôn, có chư Thiên được sanh lên Tam thập tam thiên trước chúng con, chính chúng con tận mắt được nghe chư Thiên ấy nói như sau: "Khi Như

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          74

Lai, bậc A La Hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở
đời, Thiên giới được hưng thịnh và Asurà giới bị suy
vong". Bạch Thế Tôn, chính con có thể thấy và xác
chứng rằng khi nào Như Lai, bậc A La Hán, Chánh
Đẳng Giác xuất hiện ở đời, thì Thiên giới được hưng
thịnh và Asurà giới bị suy vong.

Bạch Thế Tôn ở đây, tại Kapilavatthu, có Thích nữ tên là Gopika, có lòng tin Phật, tin Pháp, tin Tăng, và gìn giữ đầy đủ giới luật. Thích nữ này, loại bỏ tâm niệm đàn bà, tu tập tâm niệm đàn ông, khi thân hoại mạng chung được sanh lên Thiên giới, thiện thú, nhập chúng với chư Thiên ở Tam thập tam thiên, sanh ra làm con của chúng con. Và ở đấy, nàng được gọi là Thiên tử Gopakà, Thiên tử Gopakà.

Bạch Thế Tôn, lại có ba Tỷ Kheo khác sống phạm
hạnh với Thế Tôn và sanh vào Càn Thát Bà giới hạ
đẳng. Họ sống được bao vây thọ hưởng năm món dục
tăng thịnh và thường hay đến hầu hạ săn sóc chúng
con. Chúng con được họ đến hầu hạ và săn sóc chúng
con như vậy, Thiên tử Gopakà mới trách la họ như
sau: "Chư Thiện hữu, tai các Người ở đâu mà
không nghe Pháp của Thế Tôn. Chính ta xưa là
đàn bà, tin Phật, tin Pháp, tin Tăng, gìn giữ giới
luật, loại bỏ tâm niệm đàn bà, tu tập tâm niệm đàn
ông, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             75

thiện thú, Thiên giới, nhập chúng với chư Thiên ở
Tam thập tam thiên, làm con cho Thiên chủ Sakka
và được gọi là Thiên tử Gopakà. Chư Thiện hữu,
các Người tu hành phạm hạnh với Thế Tôn, được
sanh vào Càn Thát Bà giới hạ đẳng. Thật là điều
không mấy tốt đẹp, khi chúng con thấy những vị
đồng môn lại phải sanh vào hạ đẳng Càn Thát Bà
giới.

Bạch Thế Tôn, trong chư Thiên bị Thiên tử Gopakà
trách mắng như vậy, hai vị Thiên, ngay trong hiện
tại, chứng được chánh niệm và sanh làm phụ tá cho
Phạm thiên. Còn một vị Thiên sống thọ hưởng dục
lạc.

12. Ta đệ tử pháp nhãn,
Tên gọi Gopakà,
Ta tin Phật, Pháp, Tăng.
Tâm niệm rất hoan hỷ.
Nhờ Thiện pháp chư Phật,
Sanh con Thần Sakka,
Hào quang, sanh Thiên giới,
Được tên Gopakà.

Ta thấy vốn Tỷ Kheo, Hạ sanh Càn Thát Bà! Đệ tử Gotama,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                        76

Trước sanh làm con Người,
Ta cúng dường ẩm thực,
Hầu hạ trú xứ ta.
Mắt Hiền giả ở đâu?
Không nắm giữ Pháp, Phật,
Chánh pháp tự giác hiểu,
Bậc Pháp nhãn khéo giảng.

Ta chỉ hầu Quý vị,
Được nghe Pháp bậc Thánh.
Ta là con Sakka,
Có thần lực hào quang,
Được sanh lên Thiên giới.

Các người hầu Thế Tôn,
Sống phạm hạnh tối thượng,
Nay phải sanh hạ thân,
Mất thượng sanh hạ phẩm.

Ta nhìn thật khó chịu,
Thấy đồng môn hạ sanh
Với thân Càn Thát Bà,
Phải hầu hạ chư Thiên.

Từ địa vị cư sĩ, Ta thấy rõ khác biệt. Trước bà, nay đàn ông.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                   77

Ta sanh Thiên, hưởng dục.

Bị Gopakà trách mắng,
Ưu phiền đồng phát nguyện,
Phải thăng tiến nỗ lực,
Không nô lệ cho ai!
Hai trong ba vị này,
Bắt đầu hành tinh tấn,
Nhờ Gotama dạy,
Chúng tẩy sạch tâm uế,
Thấy nguy hiểm dục vọng.
Như voi bỏ dây cương,
Các vị vượt Tam thiên,
Vứt bỏ dục kiết sử,
Quỷ triền phược khó vượt,
Cùng Sakka, Pajàpati.
Hội chúng Thiện Pháp đường
Vượt quá vị đang ngồi,
Anh hùng ly dục cấu.
Thấy chúng khỏi lo ngại,
Vasava giữa Thiên chúng,
Xem chúng sinh hạ phẩm,
Nay vượt qua Tam thiên.
Suy tư lời ưu phiền,
Gopaka với Vàssava:
Đế Thích ở nhân giới,
Đức Phật gọi Thích Ca

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                   78

Đã chinh phục dục vọng.
Chúng là con của Ngài,
Thất niệm khi mệnh chung,
Nhờ Ta lấy chánh niệm.
Một trong ba vị ấy,
Mang thân Càn Thát Bà.
Hai vị hướng Chánh giác,
Bỏ Thiên giới, nhập thiền.

Đừng đệ tử nào nghi,
Vị ở đây chứng pháp.
Chúng ta đảnh lễ Phật.
Vị vượt khỏi bộc lưu,
Đã diệt trừ nghi ngờ,
Bậc chiến thắng muôn loài.
Chính ở đây, chứng pháp,
Tấn bước đạt thù thắng,
Hai vị đạt thắng vị,
Hơn phụ tá Phạm thiên,

Ôi Thiện hữu chúng tôi.
Đến đây để chứng pháp.
Nếu Thế Tôn cho phép,
Chúng con hỏi Thế Tôn.

13. Rồi Thế Tôn suy nghĩ: "Đã lâu, Sakka này sống đời trong sạch. Câu hỏi gì Sakka hỏi Ta, đều hỏi có

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          79

lợi ích, không phải không lợi ích. Câu hỏi gì hỏi Ta, Ta sẽ trả lời; và Sakka sẽ hiểu một cách mau chóng".

Rồi Thế Tôn nói bài kệ sau đây với Thiên chủ Sakka:

Vàsava hãy hỏi Ta,
Những gì tâm Ngươi muốn!
Mỗi câu hỏi của Ngươi,
Ta làm Ngươi thỏa mãn.

II

1. Sau khi được phép, Thiên chủ Sakka hỏi Thế Tôn câu hỏi đầu tiên:

- Bạch Thế Tôn, do kiết sử gì, các loài Thiên, Nhân,
Asurà, Nàgà, Càn Thát Bà, và tất cả những loài
khác, dân chúng ao ước: "Không hận thù, không đả
thương, không thù nghịch, không ác ý, chúng ta sống
với nhau không hận thù". Thế mà với hận thù, với đả
thương, với thù nghịch, với ác ý, họ sống với nhau
trong hận thù? Đó là hình thức câu hỏi thứ nhất,
Thiên chủ Sakka hỏi Thế Tôn. Và Thế Tôn trả lời
câu hỏi ấy như sau:

- Do tật đố và xan tham, các loài Thiên, Nhân

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            80

Asurà, Nàgà, Càn Thát Bà và tất cả những loài khác,
dân chúng ao ước: "Không hận thù, không đả
thương, không thù nghịch, không ác ý, chúng ta sống
với nhau không hận thù". Thế mà với hận thù, với đả
thương, với thù nghịch, với ác ý, họ sống với nhau
trong hận thù.

Đó là hình thức Thế Tôn trả lời cho câu hỏi Thiên chủ Sakka. Sung sướng, Thiên chủ Sakka hoan hỷ tín thọ lời dạy Thế Tôn và nói:

- Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy là phải, bạch Thiện Thệ! Khi nghe Thế Tôn trả lời câu hỏi, nghi ngờ con diệt tận, do dự con tiêu tan.

2. Thiên chủ Sakka, sau khi hoan hỷ, tín thọ câu trả lời Thế Tôn, liền hỏi câu hỏi tiếp:

- Bạch Thế Tôn, tật đố, xan tham, do nhân duyên
gì, do tập khởi gì, cái gì khiến chúng sanh khởi, cái
gì khiến chúng hiện hữu, cái gì có mặt thì tật đố, xan
tham có mặt? Cái gì không có mặt, thì tật đố xan
tham không có mặt?

- Này Thiên chủ, tật đố và xan tham do ưa ghét làm nhân duyên, do ưa ghét làm tập khởi, ưa ghét khiến chúng sanh khởi, ưa ghét khiến chúng hiện hữu, ưa ghét có mặt thì tật đố, xan tham có mặt; ưa ghét

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             81

không có mặt thì tật đố, xan tham không có mặt.

- Bạch Thế Tôn, ưa ghét do nhân duyên gì, do tập khởi gì? Cái gì khiến chúng sanh khởi, cái gì khiến chúng hiện hữu, cái gì có mặt thì ưa ghét có mặt? Cái gì không có mặt thì ưa ghét không có mặt?

- Này Thiên chủ, ưa ghét do dục làm nhân duyên, do dục làm tập khởi, dục khiến chúng sanh khởi, dục khiến chúng hiện hữu. Dục có mặt thì ưa ghét có mặt; dục không có mặt thì ưa ghét không có mặt.

- Bạch Thế Tôn, nhưng dục do nhân duyên gì, do
tập khởi gì? Cái gì khiến dục sanh khởi, cái gì khiến
dục hiện hữu? Cái gì có mặt thì dục có mặt? Cái gì
không có mặt thì dục không có mặt?

- Này Thiên chủ, dục do tầm làm nhân duyên, do tầm
làm tập khởi; tầm khiến dục sanh khởi, tầm khiến
dục hiện hữu. Tầm có mặt thì dục có mặt; tầm không
có mặt thì dục không có mặt.

- Bạch Thế Tôn, tầm lấy gì làm nhân duyên, lấy gì
làm tập khởi? Cái gì khiến tầm sanh khởi, cái gì
khiến tầm hiện hữu? Cái gì có mặt thì tầm có mặt?
Cái gì không có mặt thì tầm không có mặt?

- Này Thiên chủ, tầm lấy các loại vọng tưởng làm

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            82

nhân duyên, lấy các loại vọng tưởng hý luận làm tập
khởi. Các loại vọng tưởng hý luận khiến tầm sanh
khởi, các loại vọng tưởng hý luận khiến tầm hiện
hữu. Do các loại vọng tưởng hý luận có mặt thì tầm
có mặt. Do các loại vọng tưởng hý luận không có mặt
thì tầm không có mặt ".

3. Bạch Thế Tôn, vị Tỷ Kheo phải chứng đạt như thế nào? Phải thành tựu con đường nào thích hợp và hướng dẫn diệt trừ các loại vọng tưởng hý luận?

- Này Thiên chủ, Ta nói hỷ có hai loại, một loại phải thân cận, một loại phải tránh xa.

- Này Thiên chủ, Ta nói ưu cũng có hai loại, một loại phải thân cận, một loại phải tránh xa.

- Này Thiên chủ, Ta nói xả cũng có hai loại, một loại phải thân cận, một loại phải tránh xa.

 Này Thiên chủ, Ta nói hỷ có hai loại, một loại
phải thân cận, một loại phải tránh xa. Lời tuyên
bố là như vậy. Do nhân duyên gì tuyên bố như
vậy?

- Ở đây, loại hỷ nào có thể biết được: "Khi tôi thân cận với hỷ này, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp suy giảm", thời hỷ ấy cần

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          83

phải tránh xa.

- Ở đây loại hỷ nào có thể biết được: "Khi tôi
thân cận với hỷ này, bất thiện pháp suy giảm,
thiện pháp tăng trưởng", thời hỷ ấy nên thân
cận.

- Ở đây, có hỷ câu hữu với tầm, câu hữu với tứ;
có hỷ không câu hữu với tầm, không câu hữu
với tứ. Các loại hỷ không câu hữu với tầm,
không câu hữu với tứ thì thù thắng hơn.

Này Thiên chủ, Ta nói hỷ có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy là do nhân duyên như vậy.

 Này Thiên chủ, Ta nói ưu cũng có hai loại, một
loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Lời
tuyên bố là như vậy. Do nhân duyên gì, tuyên bố
như vậy?

- Ở đây, loại ưu nào có thể biết được: "Khi tôi
thân cận với ưu này, bất thiện pháp tăng
trưởng, thiện pháp suy giảm", thời ưu ấy cần
phải tránh xa.

- Ở đây, loại ưu nào có thể biết được: "Khi tôi thân cận với ưu này, bất thiện pháp suy giảm,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             84

thiện pháp tăng trưởng", thời ưu ấy nên thân cận.

- Ở đây, có ưu câu hữu với tầm, câu hữu với tứ,
có ưu không câu hữu với tầm, không câu hữu
với tứ. Các loại ưu không câu hữu với tầm,
không câu hữu với tứ thì thù thắng hơn.

Này Thiên chủ, Ta nói ưu là hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy, là do nhân duyên như vậy.

 Này Thiên chủ, Ta nói xả cũng có hai loại, một
loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Lời
tuyên bố là như vậy. Do nhân duyên gì, tuyên bố
như vậy?

- Ở đây, loại xả nào có thể biết được: "Khi tôi
thân cận với xả này, bất thiện pháp tăng
trưởng, thiện pháp suy giảm", thời xả ấy cần
phải tránh xa.

- Ở đây, loại xả nào có thể biết được: "Khi tôi
thân cận với xả này, bất thiện pháp suy giảm,
thiện pháp tăng trưởng", thời xả ấy nên thân
cận.

- Ở đây, có xả câu hữu với tầm, câu hữu với tứ.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             85

Có xả không câu hữu với tầm, không câu hữu với tứ. Các loại xả không câu hữu với tầm, không câu hữu với tứ thì thù thắng hơn.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng xả có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy là do nhân duyên như vậy.

Này Thiên chủ, vị Tỷ Kheo phải chứng đạt như vậy, phải thành tựu con đường như vậy, mới thích hợp và hướng dẫn đến sự diệt trừ các vọng tưởng hý luận.

Đó là hình thức câu trả lời Thế Tôn cho câu hỏi Thiên chủ Sakka. Sung sướng, Thiên chủ Sakka hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn và nói:

- Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy là phải,
bạch Thiện Thệ! Khi nghe Thế Tôn trả lời câu hỏi,
nghi ngờ của con được diệt tận, do dự của con được
tiêu tan.

4. Thiên chủ Sakka, sau khi hoan hỷ tín thọ câu trả lời của Thế Tôn liền hỏi câu hỏi tiếp:

 Bạch Thế Tôn, vị Tỷ Kheo phải thành tựu như thế nào, phải thành tựu biệt giải thoát luật nghi như thế nào?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            86

- Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa.

- Này Thiên chủ, Ta nói rằng khẩu hành có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa.

- Này Thiên chủ, Ta nói rằng tầm có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa.

 Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai
loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh
xa. Lời tuyên bố là như vậy. Do nhân duyên gì
tuyên bố như vậy?

- Ở đây, loại thân hành nào có thể biết được:
"Khi tôi thân cận với thân hành này, bất thiện
pháp tăng trưởng, thiện pháp suy giảm", thì
thân hành ấy cần phải tránh xa.

- Ở đây, loại thân hành nào có thể biết được:
"Khi tôi thân cận với thân hành này, bất thiện
pháp suy giảm, thiện pháp tăng trưởng", thì
thân hành ấy cần phải thân cận.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai loại,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          87

một loại cần thân cận, một loại cần tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy là do nhân duyên như vậy.

 Này Thiên chủ, Ta nói rằng khẩu hành có hai
loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh
xa. Lời tuyên bố là như vậy. Do nhân duyên gì
tuyên bố như vậy?

- Ở đây, loại khẩu hành nào có thể biết được:
"Khi tôi thân cận với khẩu hành này, bất thiện
pháp tăng trưởng, thiện pháp suy vong", thì
khẩu hành ấy phải tránh xa.

- Ở đây, loại khẩu hành nào có thể biết được:
"Khi tôi thân cận với khẩu hành này, bất thiện
pháp suy vong, thiện pháp tăng trưởng", thì
khẩu hành ấy cần phải thân cận.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng khẩu hành có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy, là do nhân duyên như vậy.

 Này Thiên chủ, Ta nói rằng tầm cầu cũng có hai
loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa.
Lời tuyên bố là như vậy. Do nhân duyên gì tuyên
bố như vậy?

- Ở đây loại tầm cầu nào có thể biết được: "Khi

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             88

tôi thân cận với tầm cầu này, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp suy vong", thì loại tầm cầu ấy cần phải tránh xa.

- Ở đây, loại tầm cầu nào có thể biết được: "Khi
tôi thân cận loại tầm cầu này, bất thiện pháp
suy vong, thiện pháp tăng trưởng", thì loại tầm
cầu ấy nên thân cận.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng tầm cầu có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy là do nhân duyên như vậy.

Này Thiên chủ, vị Tỷ Kheo phải thành tựu như vậy, phải thành tựu biệt giải thoát luật nghi như vậy!

Đó là hình thức Thế Tôn trả lời câu hỏi Thiên chủ Sakka. Sung sướng, Thiên chủ Sakka hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn và nói:

- Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy là phải,
bạch Thiện Thệ! Sau khi nghe Thế Tôn trả lời câu
hỏi, nghi ngờ con được diệt tận, do dự con được tiêu
tan.

5. Thiên chủ Sakka, sau khi hoan hỷ tín thọ lời dạy Thế Tôn liền hỏi câu hỏi tiếp:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             89

 Bạch Thế Tôn, vị Tỷ Kheo phải thành tựu như thế nào, phải thành tựu hộ trì các căn như thế nào?

- Này Thiên chủ, sắc do mắt phân biệt. Ta nói rằng có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa.

- Này Thiên chủ, tiếng do tai phân biệt... hương do mũi phân biệt... vị do lưỡi phân biệt... xúc do thân phân biệt...

- Này Thiên chủ, pháp do ý phân biệt, Ta nói rằng có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa.

Được nghe như vậy, Thiên chủ Sakka bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, vấn đề Thế Tôn nói một cách tóm tắt được con hiểu một cách rộng rãi.

- Bạch Thế Tôn, loại sắc do mắt phân biệt, khi
con thân cận mà bất thiện pháp tăng trưởng,
thiện pháp suy giảm, thời loại sắc do mắt phân
biệt ấy nên tránh xa.

- Bạch Thế Tôn, loại sắc nào do mắt phân biệt, khi con thân cận, bất thiện pháp suy giảm, thiện

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            90

pháp tăng trưởng, thời loại sắc do mắt phân biệt ấy nên thân cận.

- Bạch Thế Tôn, loại tiếng nào do tai phân biệt...
loại hương nào do mũi phân biệt... loại vị nào
do lưỡi phân biệt... loại xúc nào do thân phân
biệt... loại pháp nào do ý phân biệt, khi con thân
cận, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp suy
giảm, thời loại pháp ấy nên tránh xa.

- Bạch Thế Tôn, loại pháp nào do ý phân biệt,
khi con thân cận thời bất thiện pháp suy giảm,
thiện pháp tăng trưởng, thời loại pháp ấy nên
thân cận.

Bạch Thế Tôn, vấn đề Thế Tôn nói một cách tóm tắt,
được con hiểu một cách rộng rãi. Sau khi nghe Thế
Tôn trả lời câu hỏi, nghi ngờ con tiêu tan, do dự con
diệt tận.

6. Như vậy sau khi hoan hỷ tín thọ lời dạy Thế Tôn, Thiên chủ Sakka lại hỏi câu hỏi tiếp:

 Bạch Thế Tôn, có phải tất cả vị Sa Môn, Bà La Môn đều đồng một tư tưởng, đồng một giới hạnh, đồng một mong cầu, đồng một chí hướng?

- Này Thiên chủ, tất cả Sa Môn, Bà La Môn không

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             91

đồng một tư tưởng, không đồng một giới hạnh, không đồng một mong cầu, không đồng một chí hướng!

- Bạch Thế Tôn, vì sao cả Sa Môn, Bà La Môn không đồng một giới hạnh, không đồng một mong cầu, không đồng một chí hướng?

- Này Thiên chủ, thế giới này gồm có nhiều loại giới,
nhiều giới sai biệt. Trong thế giới gồm có nhiều loại
giới và nhiều giới sai biệt này, các loại hữu tình tự
nhiên thiên chấp một loại giới nào, và khi đã thiên
chấp, trở thành Kiên trì, cố thủ, với định kiến: "Đây
là sự thật, ngoài ra toàn là si mê". Do vậy, tất cả Sa
Môn, Bà La Môn không đồng một tư tưởng, không
đồng một giới hạnh, không đồng một cứu cánh,
không đồng một mong cầu, không đồng một chí
hướng.

 Bạch Thế Tôn, có phải tất cả vị Sa Môn, Bà La Môn đều đồng một cứu cánh, đồng một an ổn, đồng một phạm hạnh, đồng một mục đích?

- Này Thiên chủ, tất cả vị Sa Môn, Bà La Môn không đồng một cứu cánh, không đồng một an ổn, không đồng một phạm hạnh, không đồng một mục đích.

Bạch Thế Tôn, vì sao tất cả Sa môn, Bà la môn,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             92

không đồng một cứu cánh, không đồng một an ổn, không đồng một phạm hạnh, không đồng một mục đích?

- Này Thiên chủ, chỉ những vị Sa môn Bà la môn nào
đã giải thoát tham ái, những vị ấy mới đồng một cứu
cánh, đồng một an ổn, đồng một phạm hạnh, đồng
một mục đích. Do vậy, tất cả vị Sa môn, Bà la môn
không đồng một cứu cánh, không đồng một an ổn,
không đồng một phạm hạnh, không đồng một mục
đích.

Đó là hình thức câu trả lời Thế Tôn cho câu hỏi Thiên chủ Sakka. Sung sướng, Thiên chu Sakka hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn và nói:

- Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy là phải,
bạch Thiện Thệ! Sau khi nghe Thế Tôn trả lời câu
hỏi, nghi ngờ con được diệt tận, do dự con được tiêu
tan.

7. Thiên chủ Sakka, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn liền hỏi câu tiếp:

- Bạch Thế Tôn, tham ái là bệnh tật, tham ái là mục nhọt, tham ái là mũi tên, tham ái dắt dẫn con người tái sanh đời này, đời khác, khiến con người khi cao, khi thấp. Bạch Thế Tôn, trong khi các Sa môn, Bà la

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            93

môn khác ngoài giáo phái của Ngài không cho con
dịp để hỏi những câu hỏi, thời Thế Tôn lại trả lời
những câu hỏi ấy cho con, giảng giải rất lâu cho con,
khiến mũi tên nghi ngờ, do dự của con được Thế Tôn
rút nhổ đi.

- Này Thiên chủ, Ngươi có biết những câu hỏi ấy cũng được Ngươi hỏi các vị Sa môn, Bà la môn khác không?

- Bạch Thế Tôn, con được biết những câu hỏi ấy cũng được con hỏi các vị Sa môn, Bà la môn khác.

- Này Thiên chủ, những vị ấy trả lời với Ngươi như thế nào, nếu không gì trở ngại hãy nói cho biết.

- Bạch Thế Tôn, không gì trở ngại cho con, khi Thế Tôn ngồi nghe hay những vị như Thế Tôn.

- Này Thiên chủ, vậy Ngươi hãy nói đi.

- Bạch Thế Tôn, những vị Sa môn, Bà la môn mà con nghĩ là những vị sống trong rừng an tịnh, xa vắng, con đi đến những vị ấy và hỏi những câu hỏi ấy. Các vị này không trả lời cho con, không trả lời lại hỏi ngược con: "Tôn giả tên gì?" Được hỏi vậy con trả lời: "Chư Hiền giả, tên là Thiên chủ Sakka." Rồi những vị ấy lại hỏi thêm con câu nữa: "Do công việc

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            94

gì Tôn giả Thiên chủ lại đến chỗ này?" Con liền
giảng cho những vị ấy Chánh pháp như con đã được
nghe và đã được học. Chỉ được từng ấy, các vị hoan
hỷ và nói: "Chúng tôi đã được thấy Thiên chủ Sakka.
Những điều gì chúng tôi hỏi, vị ấy đều trả lời cho
chúng tôi." Không những vậy, các vị này trở thành
đệ tử của con, chớ không phải con là đệ tử của các vị
ấy. Bạch Thế Tôn, nhưng con là đệ tử của Thế
Tôn, đã chứng Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa
xứ, chắc chắn sẽ được giác ngộ.

- Này Thiên chủ, Ngươi có biết trước kia Ngươi không bao giờ có sự thoải mái như vậy, có được sự hỷ lạc như vậy?

- Bạch Thế Tôn, trước kia con không bao giờ có sự thoải mái như vậy, có được an lạc như vậy.

- Này Thiên chủ, như thế nào, Ngươi biết được trước kia không bao giờ có sự thoải mái như vậy, có được sự hỷ lạc như vậy?

- Bạch Thế Tôn, thuở xưa, một trận chiến tranh xẩy ra giữa chư Thiên và các vị Asurà. Bạch Thế Tôn, trong trận chiến tranh này, chư Thiên thắng trận, các loài Asurà bại trận. Bạch Thế Tôn sau khi thắng trận, con là người thắng trận, con suy nghĩ: "Nay cam lồ của chư Thiên và cam lồ của Asurà, cả hai loại cam

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            95

lồ, chư Thiên sẽ được nếm." Bạch Thế Tôn, thoải mái ấy, hỷ lạc ấy do gậy trượng đem lại, do đao kiếm đem lại, không đưa đến yểm ly, ly dục, tịch diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết bàn. Bạch Thế Tôn, thoải mái này, hỷ lạc này nhờ nghe Chánh pháp Thế Tôn đem lại, không do gậy trượng, không do đao kiếm, sẽ đưa đến hoàn toàn yếm ly, ly dục, tịch diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết bàn.

8. - Này Thiên chủ, khi Ngươi cảm thọ sự thoải mái và hỷ lạc như vậy, Ngươi cảm thấy những lợi ích gì?

- Bạch Thế Tôn, khi con cảm thọ thoải mái và hỷ lạc như vậy, con cảm thấy có sáu lợi ích như sau:

Nay con đứng tại đây,
Với thân một vị Thiên.
Con thấy được tái sanh,
Bạch Ngài, hãy biết vậy.

Bạch Thế Tôn đó là điều lợi thứ nhất con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái hỷ lạc như vậy.

Sau khi chết con bỏ,
Thân chư Thiên, phi nhân,
Không muội lược, con đi,
Đến bào thai con thích.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            96

Bạch Thế Tôn, đó là điều lợi ích thứ hai, con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái và hỷ lạc như vậy.

Câu hỏi được đáp rõ,
Hoan hỷ trong Chánh giáo.
Con sống với Chánh trí,
Giác tỉnh và Chánh niệm.

Bạch Thế Tôn, đó là điều lợi thứ ba, con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái và hỷ lạc như vậy.

Con sống với Chánh trí,
Sẽ được quả Bồ đề,
Sống làm vị Chánh giác,
Đời này đời cuối cùng.

Bạch Thế Tôn, đó là điều lợi ích thứ tư, con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái và hỷ lạc như vậy.

Chết từ thân con Người,
Con từ bỏ thân Người,
Con sẽ thành chư Thiên,
Trong Thiên giới vô thượng.

Bạch Thế Tôn, đó là điều lợi ích thứ năm, con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái, và hỷ lạc như vậy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          97

Thù thắng hơn chư Thiên,
Akanittha danh xưng,
Sống đời sống cuối cùng,
Như vậy nơi an trú.

Bạch Thế Tôn, đó là điều lợi ích thứ sáu, con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái và hỷ lạc như vậy.

9. Tâm tư không thỏa mãn,
Nghi ngờ và do dự,
Con sống cầu Như Lai,
Thời gian khá lâu dài!

Con nghĩ các Sa môn,
Sống một mình cô độc,
Là bậc Chánh Đẳng Giác,
Nghĩ vậy con tìm gặp.
Làm thế nào thành công?
Làm thế nào thất bại?
Được hỏi câu hỏi vậy?
Không thể chỉ đường hướng.

Biết con là Sakka,
Bậc Thiên chủ, đã đến!
Họ liền gạn hỏi con,
Đến đây có việc gì?
Con liền giảng Chánh pháp,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         98

Con được nghe cho họ. Hoan hỷ, họ bèn nói: "Vàsava làm họ thấy!".

Khi con được thấy Phật,
Nghi ngờ đều tiêu tan.
Nay con sống vô úy,
Hầu hạ bậc Chánh Giác.
Mũi tên độc tham ái,
Đấng Chánh Giác nhổ lên,
Con đảnh lễ Đại Hùng,
Bậc thân tộc mặt trời.
Tôn giả như Phạm thiên,
Nay con đảnh lễ Ngài,
Nay con kính lễ Ngài!
Ngài là bậc Chánh Giác,
Bậc Đạo Sư vô thượng,
Trong đời kể chư Thiên,
Không ai so sánh Ngài!

10. Rồi Thiên chủ Sakka nói với Pancasikha, con của Càn thát bà:

- Này Khanh Pancasikha, Ngươi đã giúp ta nhiều việc. Trước nhờ Ngươi làm Thế Tôn bằng lòng, sau khi Ngươi làm cho bằng lòng, ta mới đến yết kiến Thế Tôn, bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác. Ta sẽ đóng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          99

vai trò thân phụ cho Ngươi, Ngươi sẽ là Vua loài Càn thát bà. Ta sẽ cho Ngươi Bhaddà Suriya Vaccasà, người mà Ngươi ao ước.

Rồi Thiên chủ Sakka, lấy tay sờ đất, đọc lên ba lần bài kệ cảm hứng như sau:

Đảnh lễ đấng Thế Tôn,
Bậc La hán, Chánh Giác!
Đảnh lễ đấng Thế Tôn,
Bậc La hán, Chánh Giác!
Đảnh lễ đấng Thế Tôn,
Bậc La hán, Chánh Giác!

Khi lời tuyên thuyết này được tụng đọc, pháp nhãn
thanh tịnh vô cấu, khởi lên cho Thiên chủ Sakka:
"Phàm pháp gì tập sanh, pháp ấy sẽ bị hoại diệt."
Ngoài ra, tám vạn chư Thiên cũng chứng quả tương
tợ. Đó là những câu hỏi, Thiên chủ Sakka được mời
hỏi và được Thế Tôn trả lời. Do vậy, cuộc đối thoại
này cũng được gọi là Những Câu Hỏi Của Sakka.
(Đế thích sở vấn).

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           100

6     Hành - 108 ái hành - Kinh ÁI – Tăng II, 225

ÁI – Tăng II, 225

1.- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Thầy về ái, lưới triền khiến cho lưu chuyển được rộng ra, bám dính vào; chính do ái ấy, thế giới này bị hoại vong, trói buộc, rối loạn như một cuộn chỉ, rối ren như một ổ kén, quyện lại như cỏ munja và lau sậy babbaja, không thể nào ra khỏi khổ xứ, ác thú, đọa xứ, sanh tử. Hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế tôn nói như sau:

2.- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ái, thế nào là lưới
triền, khiến cho lưu chuyển, được trải rộng ra, bám
dính vào; chính do ái ấy, thế giới này bị hoại vong,
trói buộc, rối loạn như một cuộn chỉ, rối ren như một
ổ kén, quyện lại như cỏ munja và lau sậy babbaja,
không thể nào ra khỏi khổ xứ, ác thú, đọa xứ, sanh
tử?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             101

Này các Tỷ-kheo, mười tám ái hành này, liên hệ đến nội tâm, có mười tám ái hành này liên hệ với ngoại cảnh.

3. Thế nào là mười tám ái hành liên hệ đến nội tâm?

-   Này các Tỷ-kheo,

1. Khi nào có ý nghĩ: "Ta có mặt", thời có những
ý nghĩ:
2. "Ta có mặt trong đời này";
3. "Ta có mặt như vậy";
4. "Ta có mặt khác như vậy";
5. "Ta không phải thường hằng";
6. "Ta là thường hằng";
7. "Ta phải có mặt hay không?";
8. "Ta phải có mặt trong đời này?";
9. "Ta phải có mặt như vậy";
10. "Ta phải có mặt khác như vậy";
11. "Mong rằng ta có mặt";
12. "Mong rằng ta có mặt trong đời này";
13. "Mong rằng ta có mặt như vậy!";
14. "Mong rằng ta có mặt khác như vậy!";
15. "Ta sẽ có mặt";
16. "Ta sẽ có mặt trong đời này";
17. "Ta sẽ có mặt như vậy";
18. "Ta sẽ có mặt khác như vậy".

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           102

Có mười tám ái hành này liên hệ với nội tâm.

4. Thế nào là mười tám ái hành liên hệ với ngoại cảnh?

1. Khi nào có tư tưởng: "Với cái này, Ta có mặt",
thời có những tư tưởng sau:
2. "Với cái này, Ta có mặt trong đời này";
3. "Với cái này, Ta có mặt như vậy";
4. "Với cái này, Ta có mặt khác như vậy";
5. "Với cái này, Ta không phải thường hằng";
6. "Với cái này, Ta là thường hằng";
7. "Với cái này, Ta phải có mặt hay không?";
8. "Với cái này, Ta phải có mặt trong thế giới
này?";
9. "Với cái này, Ta phải có mặt như vậy";
10. "Với cái này, Ta phải có mặt khác như vậy";
11. "Với cái này, mong rằng ta có mặt";
12. "Với cái này, mong rằng ta có mặt trong đời
này";
13. "Với cái này, mong rằng ta có mặt như vậy!";
14. "Với cái này, mong rằng ta có mặt khác như
vậy!";
15. " Với cái này, tôi sẽ có mặt";
16. "Với cái này, tôi sẽ có mặt trong đời này";
17. " Với cái này, tôi sẽ có mặt như vậy";
18. " Với cái này, tôi sẽ có mặt khác như vậy".

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          103

Có mười tám ái hành này liên hệ với ngoại cảnh.

5. Mười tám ái hành này liên hệ với nội tâm, và mười tám ái hành này liên hệ đến ngoại cảnh. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là ba mươi sáu ái hành.

- Ba mươi sáu ái hành quá khứ như vậy; - Ba mươi sáu ái hành vị lai như vậy; - Ba mươi sáu ái hành hiện tại như vậy.

 Như vậy là một trăm lẻ tám ái hành.

6. Này các Tỷ-kheo, đây là ái này, lưới triền, khiến cho lưu chuyển, được trải rộng ra, bám dính vào; chính do ái ấy, thế giới này bị hoại vong, trói buộc, rối loạn như một cuộn chỉ, rối ren như một ổ kén, quyện lại như cỏ munja và lau sậy babbaja, không thể nào ra khỏi khổ xứ, ác thú, đọa xứ, sanh tử.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            104

7     Hành - 18 ý hành - Kinh GIỚI PHÂN BIỆT – 140 Trung III, 541

KINH GIỚI PHÂN BIỆT (Dhatuvibhanga suttam) – Bài kinh số 140 – Trung III, 541

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn du hành ở xứ Magadha (Ma-
kiệt-đà), đi đến Rajagaha (Vương xá), đến nhà thợ
gốm Bhaggava; sau khi đến nói với thợ gốm
Bhaggava:

– Này Bhaggava, nếu không gì phiền phức cho Ông, Ta muốn ở tại chỗ này một đêm.

– Bạch Thế Tôn không có gì phiền phức cho
con. Ở đây đã có một vị xuất gia đến ở từ trước rồi.
Nếu vị ấy thỏa thuận, bạch Thế Tôn, hãy ở lại tùy
theo sở thích.

Lúc bấy giờ, Thiện gia nam tử Pukkusati, do lòng tin, y cứ Thế Tôn đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vị ấy đã đến ở trước tại trú xứ của thợ gốm. Rồi Thế Tôn đi đến Tôn giả Pukkusati;

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           105

sau khi đến nói với Pukkusati:

– Này Tỷ-kheo, nếu không gì phiền phức cho Ông, Ta muốn ở lại trú xứ này một đêm.

– Rộng rãi, thưa Hiền giả, là trú xứ của thợ gốm. Tôn giả có thể ở, tùy theo sở thích.

Rồi Thế Tôn sau khi bước vào trú xứ của thợ
gốm, trải thảm cỏ vào một bên, ngồi kiết-già, lưng
thẳng và an trú niệm trước mặt. Và Thế Tôn trải qua
phần lớn đêm ấy, ngồi (như vậy). Tôn giả Pukkusati
trải qua phần lớn đêm ấy cũng ngồi (như vậy). Rồi
Thế Tôn suy nghĩ: "Cử chỉ Thiện gia nam tử này có
vẻ tín thành, Ta hãy hỏi vị ấy". Rồi Thế Tôn nói với
Tôn giả Pukkusati:

– Này Tỷ-kheo, Ông xuất gia, y cứ vào ai? Ai là Đạo sư của Ông? Ông chấp nhận pháp của ai?

– Thưa Hiền giả, có Sa môn Gotama là Thích
tử, xuất gia từ dòng họ Thích Ca. Tiếng đồn tốt đẹp
sau đây được truyền đi về Thế Tôn Gotama ấy: "Ngài
là bậc Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Điều
Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn".
Tôi đã xuất gia, y cứ bậc Thế Tôn ấy. Ngài là bậc
Đạo sư của tôi. Và tôi chấp thuận pháp của bậc Thế

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            106

Tôn ấy.

– Này Tỷ-kheo, nay Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy ở đâu?

– Thưa Hiền giả, có một thành phố tên là
Savatthi giữa các quốc độ phía Bắc. Tại đấy, Thế
Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác hiện này đang
ở.

– Này Tỷ-kheo, trước đây Ông đã thấy bậc Thế Tôn ấy chưa? Và nếu thấy, Ông có nhận ra được không?

– Thưa Hiền giả, trước đây tôi chưa từng thấy bậc Thế Tôn ấy. Và nếu thấy, tôi không nhận ra được.

Rồi Thế Tôn suy nghĩ: "Thiện gia nam tử này
xuất gia y cứ nơi Ta. Vậy Ta hãy thuyết pháp cho
(Thiện gia nam tử) ấy". Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả
Pukkusati:

– Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa Hiền giả vâng.

Tôn giả Pukkusati vâng đáp Thế Tôn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          107

Thế Tôn nói như sau:

– Này Tỷ-kheo, người này có sáu giới, sáu xúc xứ, mười tám ý hành, bốn thắng xứ, khi được an trú, vọng tưởng không có chuyển động. Khi vọng tưởng không chuyển động, vị ấy được gọi là một ẩn sĩ tịch tịnh. Chớ có buông lung trí tuệ, hãy độ trì chân đế, hãy tăng trưởng huệ thí (caga), hãy tu học tịch tịnh. Đây là tổng thuyết sáu giới phân biệt.

 Này Tỷ-kheo, khi được nói đến "Người này có
sáu giới", do duyên gì được nói đến như vậy? Địa
giới, (thủy giới), hỏa giới, phong giới, không giới,
thức giới. Này Tỷ-kheo, khi được nói đến "Người
này có sáu giới", chính do duyên này được nói đến
như vậy.

 Này các Tỷ-kheo, khi được nói đến "Người này
có sáu xúc xứ", do duyên gì được nói đến như
vậy? Nhãn xúc xứ, nhĩ xúc xứ, tỷ xúc xứ, thiệt xúc
xứ, thân xúc xứ, ý xúc xứ. Khi được nói đến
"Người này có sáu xúc xứ ", chính do duyên này
được nói đến như vậy.

 Này Tỷ-kheo, khi được nói đến "Người này có
mười tám ý hành", do duyên gì được nói đến như
vậy? Khi con mắt thấy sắc, người ấy chạy theo
sắc, chỗ trú xứ của hỷ, chạy theo sắc chỗ trú xứ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             108

của ưu, chạy theo sắc chỗ trú xứ của xả, khi tai
nghe tiếng... mũi ngửi hương.. lưỡi nếm vị... thân
cảm xúc, ... ý nhận thức pháp, người ấy chạy theo
pháp, chỗ trú xứ của hỷ, người ấy chạy theo pháp,
chỗ trú xứ của ưu, người ấy chạy theo pháp, chỗ
trú xứ của xả. Như vậy có sáu hỷ hành, sáu ưu
hành, sáu xả hành. Khi được nói đến "Người này
có mười tám ý hành" chính do duyên này được nói
đến như vậy.

 Này Tỷ-kheo, khi được nói đến "Người này có
bốn thắng xứ ", do duyên gì được nói đến như
vậy? Tuệ thắng xứ, đế thắng xứ, huệ thí thắng xứ,
tịch tịnh thắng xứ. Khi được nói đến "Người này
có bốn thắng xứ", chính do duyên này được nói
đến như vậy.

 Khi được nói đến "Chớ có buông lung trí tuệ,
hãy hộ trì chân đế, hãy tăng trưởng huệ thí, hãy
tu học tịch tịnh", do duyên gì được nói đến như
vậy?

 Thế nào là không buông lung trí tuệ? Có sáu giới này: địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới.

 Này Tỷ-kheo, thế nào là địa giới? Có nội địa

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           109

giới và có ngoại địa giới. Và này Tỷ-kheo,
thế nào là nội địa giới? Cái gì thuộc nội
thân, thuộc cá nhân, kiên cứng, thô phù, bị
chấp thủ, như tóc, lông, móng, răng, da, thịt,
gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách
mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bao tử,
phân và bất cứ vật gì khác, thuộc nội thân,
thuộc cá nhân, kiên cứng, thô phù, bị chấp
thủ. Như vậy, này Tỷ-kheo, được gọi là nội
địa giới. Những gì thuộc nội địa giới và
những gì thuộc ngoại địa giới đều thuộc về
địa giới. Địa giới ấy phải được quán sát
như thật với chánh trí tuệ như sau: "Cái
này không phải của tôi, cái này không phải
là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi".
Sau khi như thật quán sát địa giới với
chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yếm ly đối
với địa giới, tâm từ bỏ địa giới.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thủy giới?
Có nội thủy giới, có ngoại thủy giới. Và này
Tỷ-kheo, thế nào là nội thủy giới? Cái gì
thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc nước,
thuộc chất lỏng, bị chấp thủ, như mật, đàm
(niêm dịch), mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước
mắt, mỡ da, nước miếng, nước mũi, nước ở
khớp xương, nước tiểu, và bất cứ vật gì

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           110

khác, thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc
nước, thuộc chất lòng, bị chấp thủ. Như vậy,
này Tỷ-kheo, được gọi là thủy giới. Những
gì thuộc nội thủy giới và những gì thuộc
ngoại thủy giới đều thuộc về thủy giới. Thủy
giới ấy phải được quán sát như thật với
chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải
của tôi, cái này không phải là tôi, cái này
không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật
quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như vậy,
vị ấy sanh yếm ly đối với thủy giới, tâm từ
bỏ thủy giới.
 Và này Tỷ-kheo, thế nào là hỏa giới? Có nội
hỏa giới, có ngoại hỏa giới. Và này Tỷ-kheo,
thế nào là nội hỏa giới? Cái gì thuộc về nội
thân, thuộc về cá nhân, thuộc lửa, thuộc chất
nóng, bị chấp thủ. Như cái gì khiến cho hâm
nóng, khiến cho hủy hoại, khiến cho thiêu
cháy, cái gì khiến cho những vật được ăn,
uống, nhai, nếm, có thể khéo tiêu hóa, hay
tất cả những vật gì khác, thuộc nội thân,
thuộc cá nhân, thuộc lửa, thuộc chất nóng,
bị chấp thủ. Này Tỷ-kheo, như vậy được gọi
là nội hỏa giới. Những gì thuộc nội hỏa giới
và những gì thuộc ngoại hỏa giới đều thuộc
về hỏa giới. Hỏa giới ấy phải được quán sát

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          111

như thật với chánh trí tuệ như sau: "Cái này
không phải của tôi, cái này không phải là tôi,
cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi
như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ
như vậy, vị ấy sanh yếm ly đối với hỏa giới,
tâm từ bỏ hỏa giới.
 Và này Tỷ-kheo, thế nào là phong giới? Có
nội phong giới, có ngoại phong giới. Và này
Tỷ-kheo, thế nào là nội phong giới? Cái gì
thuộc về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió,
thuộc tánh động, bị chấp thủ, như gió thổi
lên, gió thổi xuống, gió trong ruột, gió trong
bụng dưới, gió thổi ngang các đốt, các khớp,
hơi thở vô, hơi thở ra, và bất cứ vật gì khác
thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió,
thuộc tánh động, bị chấp thủ. Này Tỷ-kheo,
như vậy được gọi là nội phong giới. Những
gì thuộc nội phong giới và những gì thuộc
ngoại phong giới đều thuộc về phong giới.
Phong giới ấy phải được quán sát như thật
với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không
phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái
này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như
thật quán sát phong giới với chánh trí tuệ
như vậy, vị ấy sanh yếm ly đối với phong
giới, tâm tư từ bỏ phong giới.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           112

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hư không
giới? Có nội hư không giới, có ngoại hư
không giới. Và này Tỷ-kheo, thế nào là nội
hư không giới? Cái gì thuộc về nội thân,
thuộc cá nhân, thuộc hư không, thuộc hư
không tánh, bị chấp thủ, như lỗ tai, lỗ mũi,
cửa miệng, do cái gì người ta nuốt, những gì
được nhai, được uống, được ăn, được nếm,
và tại chỗ mà những gì được nhai, được
uống, được ăn, được nếm, được giữ lại, và
ngang qua chỗ mà những gì được nhai, được
uống, được ăn, được nếm và được tống xuất
xuống phần dưới để ra ngoài, và bất cứ vật
gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc
hư không, thuộc hư không tánh, bị chấp thủ.
Này Tỷ-kheo, như vậy được gọi là nội hư
không giới. Những gì thuộc nội hư không
giới và ngoại hư không giới đều thuộc về hư
không giới. Hư không ấy phải được quán sát
như thật với chánh trí tuệ như sau: "Cái này
không phải của tôi, cái này không phải là tôi,
cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi
như thật quán sát hư không giới với chánh
trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yếm ly đối với hư
không giới, tâm từ bỏ hư không giới.
 Lại nữa, khi thức còn lại được trong sạch,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           113

trong trắng, vị ấy biết được một số sự việc
nhờ thức ấy. Vị ấy thức tri được lạc, thức
tri được khổ, thức tri được bất khổ bất lạc.
o Này Tỷ-kheo, duyên lạc xúc, lạc thọ khởi
lên. Vị ấy khi đang cảm giác lạc thọ, tuệ tri
rằng: "Tôi cảm giác lạc thọ". Do lạc xúc
diệt đi, lạc thọ do lạc xúc được khởi lên
được cảm giác, vị ấy biết: "Lạc thọ ấy được
diệt đi, được chấm dứt".
o Này Tỷ-kheo, duyên khổ xúc, khổ thọ khởi
lên. Vị ấy khi đang cảm giác khổ thọ, tuệ tri
rằng: "Tôi cảm giác khổ thọ". Do khổ xúc
ấy diệt đi, khổ thọ do khổ xúc được khởi
lên, được cảm giác, vị ấy biết: "Khổ thọ ấy
được diệt đi, được chấm dứt".
o Này Tỷ-kheo, duyên bất khổ bất lạc xúc,
bất khổ bất lạc thọ khởi lên. Vị ấy khi đang
cảm giác bất khổ lạc thọ, tuệ tri rằng: "Tôi
cảm giác bất khổ bất lạc thọ". Do bất khổ
bất lạc thọ xúc ấy diệt đi, bất khổ bất lạc thọ
do bất khổ bất lạc xúc được khởi lên, được
cảm giác, vị ấy tuệ tri: "Bất khổ bất lạc thọ
ấy được diệt đi, được chấm dứt".
Này Tỷ-kheo, ví như do hai cây que xúc chạm cọ
xát, hơi nóng được sanh, ngọn lửa được hiện khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              114

Khi hai que ấy được rời nhau, được phân ly, sức nóng được sanh khởi ấy, sức nóng ấy được diệt đi, được chấm dứt.

Cũng vậy, này Tỷ-kheo, duyên lạc xúc, lạc thọ khởi lên. Vị ấy khi đang cảm giác lạc thọ tuệ tri rằng: "Tôi đang cảm giác lạc thọ". Do lạc xúc ấy diệt đi, lạc thọ do lạc xúc được khởi lên, được cảm giác vị ấy tuệ tri: "Lạc thọ ấy được diệt đi, được chấm dứt". Này Tỷ-kheo, duyên khổ xúc khổ thọ khởi lên. Vị ấy khi đang cảm giác khổ thọ tuệ tri rằng: "Tôi đang cảm giác khổ thọ". Do khổ xúc... "... được chấm dứt". Này Tỷ-kheo duyên bất khổ bất lạc xúc, bất khổ bất lạc thọ khởi lên... , "... bất khổ bất lạc thọ được diệt đi, được chấm dứt".

Lại nữa, xả còn lại được trong sạch, trong trắng, nhu nhuyến, dễ uốn nắn, chói sáng. Ví như, này Tỷ-kheo, một người thợ vàng thiện xảo hay người đệ tử sửa soạn lò đúc; sau khi sửa soạn lò đúc xong, người ấy đốt lửa miệng lò đúc; sau khi đốt lửa miệng lò đúc, người ấy dùng kềm kẹp lấy vàng và đặt vàng vào trong miệng lò; rồi thỉnh thoảng người ấy thổi trên ấy, thỉnh thoảng người ấy rưới nước trên ấy, thỉnh thoảng người ấy quán sát thật kỹ... vàng ấy đã trở thành sáng sủa, thanh tịnh, gột sạch, các uế tạp được đoạn trừ, các tỳ vết được trừ sạch, nhu

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               115

nhuyến, dễ uốn nắn và chói sáng... và nếu người ấy
muốn làm đồ trang sức nào, hoặc vòng nhẫn, hoặc
bông tai, hoặc vòng cổ, hoặc vòng hoa vàng, thời
vàng ấy có thể dùng vào mục đích ấy.

Cũng vậy, này Tỷ-kheo, lại nữa xả còn lại được trong sạch, trong trắng, nhu nhuyến, dễ uốn nắn, chói sáng. Người ấy tuệ tri như sau: "Nếu ta tập trung xả này thanh tịnh như vậy, trong trắng như vậy vào Hư không vô biên xứ, và tu tập tâm ta tùy theo pháp ấy, thời xả này y cứ vào đấy, chấp thủ tại đấy được an trú nơi ta trong một thời gian dài. Nếu ta tập trung xả này thanh tịnh như vậy, trong trắng như vậy vào Thức vô biên xứ và tu tập tâm của ta tùy theo pháp ấy, thời xả này y cứ vào đấy, chấp thủ tại đấy được an trú nơi ta trong một thời gian dài. Nếu ta tập trung xả này thanh tịnh như vậy, trong trắng như vậy vào Vô sở hữu xứ, và tu tập tâm ta tùy theo pháp ấy, thời xả này y cứ vào đấy, chấp thủ tại đấy, được an trú nơi ta trong một thời gian dài. Nếu ta tập trung xả này thanh tịnh như vậy, trong trắng như vậy vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ, và tu tập tâm của ta tùy theo pháp ấy, thời xả này y cứ vào đấy, chấp thủ tại đấy, được an trú nơi ta trong một thời gian dài".

Người ấy tuệ tri như sau: "Nếu ta tập trung xả này thanh tịnh như vậy, trong trắng như vậy vào Hư

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              116

không vô biên xứ... Thức vô biên xứ... Vô sở hữu
xứ... Phi tưởng phi phi tưởng xứ, và tu tập tâm của ta
tùy theo pháp ấy, thời (xả) ấy trở thành pháp hữu vi".
Vị ấy không tác thành, không suy tưởng đến hữu
hay phi hữu. Do không tác thành, không suy tưởng
đến hữu hay phi hữu, vị ấy không chấp thủ một sự
vật gì ở đời; chấp thủ không quấy rối vị ấy; do chấp
thủ không quấy rối vị ấy, vị ấy tự chứng Niết-bàn,
và vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những điều nên làm đã làm, không còn trở lại trạng
thái như thế này nữa".

 Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, vị ấy tuệ tri: "Thọ
ấy là vô thường"; vị ấy tuệ tri: "Không nên
đắm trước"; vị ấy tuệ tri: "Không phải là đối
tượng để hoan hỷ".
 Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, vi ấy tuệ tri:
"Thọ ấy là vô thường"; vị ấy tuệ tri: "Không
nên đắm trước"; vị ấy tuệ tri: "Không phải là
đối tượng để hoan hỷ".
 Nếu vị ấy cảm giác bất khổ bất lạc thọ, vị ấy
tuệ tri: "Thọ ấy là vô thường"; vị ấy tuệ tri:
"Không nên đắm trước"; vị ấy tuệ tri: "Không
phải là đối tượng để hoan hỷ".
 Nếu cảm giác lạc thọ, không có hệ phược, vị
ấy cảm giác thọ ấy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             117

 Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, không có hệ
phược, vị ấy cảm giác thọ ấy.
 Nếu vị ấy cảm giác bất khổ bất lạc thọ, không
có hệ phược, vị ấy cảm giác thọ ấy.
 Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ với thân là
tối hậu, vị ấy tuệ tri: "Ta cảm giác một cảm
thọ với thân là tối hậu". Khi vị ấy cảm giác
một cảm thọ với sinh mạng là tối hậu, vị ấy
tuệ tri: "Ta cảm giác một cảm thọ với sinh
mạng là tối hậu "; vị ấy tuệ tri: "Sau khi thân
hoại mạng chung, mọi cảm thọ hoan hỷ ở nơi
đây trở thành thanh lương".
Ví như, này Tỷ-kheo, như ngọn đèn dầu được
cháy đỏ nhờ dầu và tim. Khi dầu và tim diệt tận, và
không có vật liệu khác được đem đến, ngọn đèn dầu
ấy bị diệt tắt...

...Cũng vậy, này Tỷ-kheo, khi cảm giác một cảm thọ lấy thân làm tối hậu, vị ấy tuệ tri: "Tôi cảm giác một cảm thọ lấy thân làm tối hậu". Khi cảm giác một cảm thọ lấy sinh mạng làm tối hậu, vị ấy tuệ tri: "Tôi cảm giác một cảm thọ lấy sinh mạng làm tối hậu"; vị ấy tuệ tri: "Sau khi thân hoại mạng chung, mọi cảm thọ hoan hỷ ở nơi đây trở thành thanh lương". Do vậy, Tỷ-kheo thành tựu như vậy là thành tựu với tối thắng TUỆ THẮNG XỨ này. Vì rằng, này Tỷ-kheo,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             118

như vậy là tối thắng Thánh tuệ, nghĩa là trí biết sự đoạn tận mọi đau khổ.

Sự giải thoát ấy của vị này, an trú vào CHÂN
ĐẾ, không bị dao động. Này Tỷ-kheo, cái gì có thể
đưa đến hư vọng, thời thuộc về hư vọng. Cái gì
không thể đưa đến hư vọng, thời thuộc về chân đế,
Niết-bàn. Do vậy, vị Tỷ-kheo thành tựu như vậy là
thành tựu với tối thắng ĐẾ thắng xứ này. Vì rằng,
này Tỷ-kheo, như vậy là tối thắng Thánh đế, tức là
Niết-bàn, không có thể đưa đến hư vọng.

Và những sanh y vô trí thức trước của nó đã
được đầy đủ, đã được thành tựu. Chúng được đoạn
tận, chặt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala, không
thể hiện hữu nữa trong tương lai, không có khả năng
sanh khởi nữa. Do vậy, một Tỷ-kheo thành tựu như
vậy là thành tựu với tối thắng HUỆ THÍ thắng xứ
này. Vì rằng này Tỷ-kheo, như vậy là tối thắng
Thánh huệ thí, tức là sự xả ly tất cả sanh y.

Và tham ái vô trí thức trước của nó, thuộc tham dục, tham nhiễm; pháp ấy được đoạn tận, chặt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala, không thể hiện hữu nữa trong tương lai, không có khả năng sanh khởi nữa. Và sự phẫn nộ vô trí thức trước của nó, thuộc sân hận, thuộc tội quá; pháp ấy được đoạn tận, cắt

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             119

tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala, không thể hiện
hữu nữa trong tương lai, không có khả năng sanh
khởi nữa. Và vô minh vô trí thức trước của nó, thuộc
si mê, thuộc tội quá; pháp ấy được đoạn tận cắt tận
gốc rễ, làm cho như thân cây tala, không thể hiện hữu
trong tương lai, không có khả năng sanh khởi nữa.
Do vậy, Tỷ-kheo thành tựu như vậy là thành tựu tối
thắng TỊCH TỊNH thắng xứ. Này Tỷ-kheo, như vậy
là tối thắng Thánh tịch tịnh, tức là sự tịch tịnh tham
sân si.

Khi được nói đến "Chớ có buông lung trí tuệ,
hãy hộ trì chân đế, hãy làm cho sung mãn huệ thí,
hãy tu học tịch tịnh", chính do duyên này được nói
đến như vậy.

 Khi được nói đến "Khi được an trú, vọng tưởng
không có chuyển động. Khi vọng tưởng không
chuyển động, vị ấy được gọi là một ẩn sĩ tịch
tịnh", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Này Tỷ-kheo, "Tôi là", như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi là cái này", như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi sẽ là", như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi sẽ không là", như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi sẽ có sắc", như vậy là vọng tưởng.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             120

 "Tôi sẽ không có sắc" như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi sẽ có tưởng", như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi sẽ không có tưởng", như vậy là vọng
tưởng.
 "Tôi sẽ không có tưởng, không không có
tưởng", như vậy là vọng tưởng.
 Vọng tưởng, này Tỷ-kheo, là bệnh, vọng tưởng
là cục bướu, vọng tưởng là mũi tên. Này Tỷ-
kheo, khi vượt khỏi mọi vọng tưởng, vị ẩn sĩ
được gọi là tịch tịnh.
 Nhưng này Tỷ-kheo, vị ẩn sĩ tịch tịnh không
sanh, không già, không có dao động, không
có hy cầu. Vì không có cái gì do đó có thể sanh,
này Tỷ-kheo, không sanh làm sao già được?
Không già, làm sao chết được? Không chết làm
sao dao động được? Không dao động, làm sao
hy cầu?

Khi được nói đến "Khi được an trú, vọng tưởng
không có chuyển động; khi vọng tưởng không
chuyển động, vị ấy được gọi là một ẩn sĩ tịch tịnh"
do chính duyên này được nói đến như vậy.

Này Tỷ-kheo, hãy thọ trì sự phân biệt tóm tắt của Ta về sáu giới.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           121

Rồi Tôn giả Pukkusati nghĩ như sau: "Thật sự
bậc Đạo sư đã đến với ta! Thật sự bậc Thiện Thệ
đã đến với ta! Thật sự bậc Chánh Đẳng Giác đã
đến với ta!" Rồi Tôn giả từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp
y vào một bên vai, cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn, và
bạch Thế Tôn:

– Con đã rơi vào một lỗi lầm, bạch Thế Tôn, vì
rằng, ngu đần, si mê và không khéo léo như con, đã
nghĩ rằng con có thể xưng hô với Thế Tôn với danh
từ Hiền giả. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn chấp nhận
cho con lỗi lầm ấy là một lỗi lầm để con có thể ngăn
ngừa trong tương lai.

– Này Tỷ-kheo, thật vậy, Ông đã rơi vào một lỗi lầm, vì rằng ngu đần, si mê và không khéo léo vì Ông đã nghĩ rằng Ông có thể xưng hô với Ta với danh từ Hiền giả. Nhưng này Tỷ-kheo, nếu Ông thấy một lỗi lầm là một lỗi lầm, và như pháp phát lộ, thời chúng ta chấp nhận (lỗi lầm) ấy cho Ông. Vì rằng này Tỷ- kheo, đây là sự tăng ích trong giới luật của bậc Thánh, khi nào một ai thấy lỗi lầm là một lỗi lầm, như pháp phát lộ, để ngăn ngừa trong tương lai.

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy cho con được thọ cụ túc giới trước mặt Thế Tôn.

– Này Tỷ-kheo, Ông có đủ y bát không?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           122

– Bạch Thế Tôn, con không có đủ y bát.

– Này Tỷ-kheo, các Như Lai không có trao cụ túc giới cho ai không đủ y bát.

Rồi Tôn giả Pukkusati sau khi hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài rồi ra đi tìm y bát. Trong khi Tôn giả Pukkusati đi tìm y bát, một con bò cuồng chạy, đoạt mất mạng sống (của Tôn giả).

Rồi một số đông Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn, sau
khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, các vị Tỷ-kheo ấy bạch Thế
Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thiện gia nam tử Pukkusati
được Thế Tôn thuyết giảng một cách vắn tắt đã mệnh
chung. Sanh thú của vị ấy như thế nào, đời sống
tương lai như thế nào?

Này Tỷ-kheo, thật là bậc Hiền giả, Thiện gia
nam tử Pukkusati, đã chấp hành Chánh pháp và tùy
pháp. Và không có phiền nhiễu Ta với những kiện
tụng về Chánh pháp. Này các Tỷ-kheo, Thiện gia
nam tử Pukkusati, sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết
sử, được hóa sanh và từ chỗ ấy nhập Niết-bàn, không
phải trở lui đời ấy nữa.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            123

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                       124

8     Hành - 18 ý hành - Kinh PHÂN BIỆT SÁU XỨ – 137 Trung III, 499

KINH PHÂN BIỆT SÁU XỨ (Salayatanavibhanga suttam) – Bài kinh số 137 – Trung III, 499

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo"

– "Bạch Thế Tôn" . Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông phân biệt sáu xứ. Hãy lắng nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ nói.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         125

– Có sáu nội xứ cần phải biết. Có sáu ngoại xứ
cần phải biết. Có sáu thức thân cần phải biết. Có
sáu xúc thân cần phải biết. Có mười tám ý hành
cần phải biết. Có ba mươi sáu loại hữu tình cần
phải biết. Tại đây, do y cứ cái này, đoạn tận cái này.
Có ba niệm xứ mà một bậc Thánh phải thực hành,
và có thực hành (niệm xứ) ấy, bậc Thánh mới xứng
là bậc Đạo sư diễn giảng đồ chúng. Trong các bậc
Huấn luyện sư, vị ấy được gọi là bậc Vô thượng
Điều ngự sư, điều phục các hạng người đáng được
điều phục. Đây là tổng thuyết về phân biệt sáu xứ.

 Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải biết", do
duyên gì, được nói đến như vậy? Nhãn xứ, nhĩ xứ,
tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Khi được nói đến:
"Sáu nội xứ cần phải biết", chính do duyên này,
được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải biết",
do duyên gì, được nói đến như vậy? Sắc xứ, thanh
xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ. Khi được
nói đến: "Sáu ngoại xứ cần phải biết", chính do
duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải biết", do duyên gì, được nói đến như vậy? Nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Khi

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              126

được nói đến: "Sáu thức thân cần phải biết", chính do duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải biết",
do duyên gì được nói đến như vậy? Nhãn xúc, nhĩ
xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc. Khi được
nói đến: "Sáu xúc thân cần phải biết", chính do
duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Mười tám ý hành cần phải biết", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Sau khi mắt thấy sắc, (ý) chạy theo sắc trú xứ
của hỷ, chạy theo sắc trú xứ của ưu, chạy theo
sắc trú xứ của xả;
 Sau khi tai nghe tiếng.. (như trên)...;
 sau khi mũi ngửi hương... (như trên)...
 Sau khi lưỡi nếm vị... (như trên)....
 Sau khi thân cảm xúc.. (như trên)...
 Sau khi ý nhận thức pháp, ý chạy theo pháp
khởi lên hỷ, chạy theo pháp khởi lên ưu, chạy
theo pháp khởi lên xả.
 Như vậy, có sáu hỷ hành, có sáu ưu hành, có
sáu xả hành. Khi được nói đến "Mười tám ý
hành cần phải biết", chính do duyên này, được

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           127

nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Ba mươi sáu loại hữu tình cần phải biết", do duyên gì, được nói đến như vậy?

 Sáu hỷ liên hệ tại gia,
 Sáu hỷ liên hệ xuất ly,
 Sáu ưu liên hệ tại gia,
 Sáu ưu liên hệ xuất ly,
 Sáu xả liên hệ tại gia,
 Sáu xả liên hệ xuất ly.

Ở đây, thế nào là sáu hỷ liên hệ tại gia? Có hỷ khởi lên, hoặc do nhận được hay thấy sự nhận được các sắc do con mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì đã nhận được về trước, đã qua, đã diệt, đã biến hoại. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ tại gia. Có hỷ khởi lên, hoặc do nhận được hay thấy sự nhận được các tiếng do tai nhận thức.. (như trên)... các hương do mũi nhận thức … (như trên) … các vị do lưỡi nhận thức.. (như trên)... các xúc do thân nhận thức.. (như trên)... các pháp do ý nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì đã nhận được về trước, đã qua,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             128

đã diệt, đã biến hoại. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ đến tại gia. Sáu hỷ này liên hệ đến tại gia.

Ở đây, thế nào là sáu hỷ liên hệ đến xuất ly? Sau khi biết các sắc pháp là vô thường, biến hoại, ly tham, biến diệt và nghĩ rằng: "Các sắc pháp xưa kia và các sắc pháp hiện tại, tất cả sắc pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, có hỷ khởi lên. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ đến xuất ly. Sau khi biết được các tiếng... (như trên)...; các hương... (như trên)... các vị.. (như trên)... các xúc... (như trên)... các pháp là vô thường, biến hoại, ly dục, biến diệt và nghĩ rằng: "Các pháp xưa kia và các pháp hiện tại, tất cả các pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, có hỷ khởi lên. Loại hỷ như vậy được gọi là hỷ liên hệ đến xuất ly. Sáu hỷ này liên hệ đến xuất ly.

Ở đây, thế nào là sáu ưu liên hệ tại gia? Có ưu khởi lên; hoặc do không nhận được hay thấy sự không nhận được các sắc do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì không nhận được về trước, đã qua, đã diệt, đã biến hoại. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ tại gia. Có ưu khởi lên, hoặc do không nhận được hay thấy sự không nhận được các tiếng do

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                 129

tai nhận thức.. (như trên)... các hương do mũi nhận thức.. (như trên)... các vị do lưỡi nhận thức.. (như trên)... các xúc do thân nhận thức ... (như trên) ... các pháp do ý nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến thế vật; hoặc do nhớ được những gì không nhận được về trước, đã qua, đã diệt, đã biến hoại. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ đến tại gia. Sáu ưu này liên hệ đến tại gia.

Ở đây, thế nào là sáu ưu liên hệ đến xuất ly? Sau khi biết được các sắc pháp là vô thường, biến hoại, ly tham, biến diệt và nghĩ rằng: "Các sắc pháp xưa kia và các sắc pháp hiện tại, tất cả sắc pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, vị ấy khởi lên ước muốn đối với vô thượng giải thoát, nghĩ rằng: "Khi nào ta có thể chứng đạt và an trú trong xứ (ayatana) mà các bậc Thánh đang chứng đạt và an trú?" Như vậy, do ước muốn đối với các vô thượng giải thoát, ưu khởi lên do duyên ước muốn. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ xuất ly. Sau khi biết được các tiếng.... (như trên)... các hương.. (như trên)... các vị... (như trên)... các xúc... (như trên)... các pháp là vô thường, biến hoại, ly dục, biến diệt và nghĩ rằng: "Các pháp xưa kia và các pháp hiện tại, tất cả các pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi sự thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, vị ấy khởi lên ước muốn đối với

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                130

các vô thượng giải thoát, nghĩ rằng: "Khi nào ta có thể chứng đạt và an trú trong xứ (ayatana) mà các bậc Thánh đang chứng đạt và an trú?" Như vậy, do ước muốn đối với các vô thượng giải thoát, ưu khởi lên do duyên ước muốn. Loại ưu như vậy được gọi là ưu liên hệ xuất ly. Sáu ưu này liên hệ xuất ly.

Ở đây, thế nào là sáu xả liên hệ tại gia? Khi
một người ngu si, ám độn, phàm phu thấy sắc với
con mắt, xả khởi lên của một vô văn phàm phu,
không chinh phục được (phiền não), không chinh
phục được quả dị thục, không thấy sự nguy hiểm.
Loại xả như vậy không vượt khỏi sắc pháp. Do vậy,
đây được gọi là xả liên hệ tại gia. Khi một người ngu
si, ám độn, phàm phu nghe tiếng với tai... (như
trên)...; ngửi hương với mũi.. (như trên)...; nếm vị
với lưỡi.. (như trên)...; cảm xúc với thân... (như
trên)...; nhận thức pháp với ý, xả khởi lên của một vô
văn phàm phu, không chinh phục được (phiền não),
không chinh phục được quả dị thục, không thấy sự
nguy hiểm. Loại xả như vậy không vượt khỏi các
pháp. Do vậy, đây được gọi là xả liên hệ tại gia. Sáu
xả này liên hệ tại gia.

Ở đây, thế nào là sáu xả liên hệ xuất ly? Sau khi biết sắc pháp là vô thường, biến hoại, ly tham, biến diệt, nghĩ rằng: "Các sắc pháp xưa kia và sắc

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             131

pháp hiện tại, tất cả sắc pháp là vô thường, khổ, biến hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, xả khởi lên. Loại xả như vậy được gọi là xả liên hệ xuất ly. Sau khi biết được các tiếng.. (như trên)...; các hương... (như trên).. các vị... (như trên).. các xúc.. (như trên)... các pháp là vô thường, biến hoại, ly dục, biến diệt, nghĩ rằng: "Các pháp xưa kia và các pháp hiện tại, tất cả các pháp là vô thường, khổ, biến, hoại". Sau khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, xả khởi lên. Loại xả như vậy được gọi là xả liên hệ xuất ly. Sáu xả này liên hệ xuất ly.

Khi được nói đến "Ba mươi sáu loại hữu tình cần phải biết", chính do duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Ở đây, do y cứ cái này, đoạn tận cái này", do duyên gì, được nói đến như vậy?

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ do duyên sáu
hỷ liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu hỷ
liên hệ tại gia. Như vậy là sự đoạn tận chúng;
như vậy là sự vượt qua chúng.
 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên
sáu ưu liên hệ xuất ly; đoạn tận, vượt qua sáu
ưu liên hệ tại gia. Như vậy là sự đoạn tận
chúng; như vậy là sự vượt qua chúng.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                 132

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên
sáu xả liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu
xả liên hệ tại gia. Như vậy là sự đoạn tận chúng,
là sự vượt qua chúng.
 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên
sáu hỷ liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu
ưu liên hệ xuất ly. Như vậy là sự đoạn tận
chúng, là sự vượt qua chúng.
 Tại đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên xả
liên hệ xuất ly, đoạn tận, vượt qua sáu hỷ liên
hệ xuất ly. Như vậy là sự đoạn tận chúng, là sự
vượt qua chúng.

Này các Tỷ-kheo, có xả đa diện, y cứ đa diện; có xả nhứt diện, y cứ nhứt diện.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là xả đa diện, y cứ đa diện? Này các Tỷ-kheo, có xả đối với các sắc pháp, có xả đối với các tiếng, có xả đối với các hương, có xả đối với các vị có xả đối với các xúc. Như vậy, này các Tỷ-kheo là xả đa diện, y cứ đa diện.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là xả nhứt diện, y
cứ nhứt diện? Có xả y cứ Hư không vô biên xứ, có
xả y cứ Thức vô biên xứ, có xả y cứ Vô sở hữu xứ,
có xả y cứ Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy, này
các Tỷ-kheo là xả nhứt diện, y cứ nhứt diện.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            133

Ở đây, này các Tỷ-kheo, do y cứ, do duyên xả
nhứt diện, xả y cứ nhứt diện, đoạn tận vượt qua xả
đa diện, xả y cứ đa diện. Như vậy là sự đoạn tận (xả)
này, như vậy là sự vượt qua (xả) này.

Này các Tỷ-kheo, do y cứ không tham dục, do
duyên không tham dục, đoạn tận, vượt qua xả nhứt
diện, xả y cứ nhứt diện ấy. Như vậy là sự đoạn tận
(xả) này, như vậy là sự vượt qua (xả) này. Khi được
nói đến "Tại đây do y cứ cái này, đoạn tận cái này",
chính do duyên này, được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến: "Có ba niệm xứ mà một bậc
Thánh phải thực hành, và có thực hành (niệm xứ)
ấy, bậc Thánh mới xứng là bậc Đạo sư diễn giảng
đồ chúng", do duyên gì, được nói đến như vậy?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo sư thuyết pháp cho các đệ tử, vì lòng từ mẫn, vì lo cho hạnh phúc của họ, vì thương tưởng họ, nói rằng: "Đây là hạnh phúc cho các Ông, đây là an lạc cho các Ông". Một số đệ tử của bậc Đạo sư ấy không có khéo nghe, không có lóng tai, không có an trú tâm vào chánh trí, và hành động ngược lại lời dạy của bậc Đạo sư. Tại đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai không có hoan hỷ, không có cảm giác hoan hỷ, nhưng sống không có dao động, chánh niệm, tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            134

đây là niệm xứ thứ nhất, một bậc Thánh phải thực hành, và có thực hành niệm xứ ấy, bậc Thánh mới xứng là bậc Đạo sư diễn giảng đồ chúng.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo sư thuyết pháp cho các đệ tử, vì lòng từ mẫn, vì lo cho hạnh phúc của họ, vì thương tưởng họ, nói rằng: "Đây là hạnh phúc cho các Ông, đây là an lạc cho các Ông". Một số đệ tử bậc Đạo sư ấy không có khéo nghe, không có lóng tai, không có an trú tâm vào chánh trí, và hành động ngược lại lời dạy của bậc Đạo sư. Có một số đệ tử khéo nghe, lóng tai, an trú tâm vào chánh trí, và không hành động ngược lại lời dạy của bậc Đạo sư. Tại đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai không có hoan hỷ, không có cảm giác hoan hỷ, không có không hoan hỷ, không có cảm giác không hoan hỷ; sau khi đoạn bỏ cả hai, hoan hỷ và không hoan hỷ, Như Lai trú xả, chánh niệm, tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo, đây là niệm xứ hai, một bậc Thánh phải thực hành... (như trên).. diễn giảng đồ chúng.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có bậc Đạo Sư thuyết pháp cho các đệ tử ... (như trên) ... "... đây là an lạc cho các Ông". Đệ tử của bậc Đạo Sư ấy khéo nghe, lóng tai, an trú tâm vào chánh trí và không đi ngược lời dạy của bậc Đạo Sư. Tại đây, này các Tỷ-kheo, Như lai hoan hỷ, và cảm giác hoan hỷ, sống không

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               135

dao động, chánh niệm, tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo, đây là niệm xứ thứ ba, một bậc Thánh phải thực hành ... (như trên) ... diễn giảng cho đồ chúng.

Khi được nói đến "Có ba niệm xứ, một bậc
Thánh phải thực hành, và có (thực hành) niệm xứ ấy,
bậc Thánh mới xứng đáng là bậc Đạo sư diễn giảng
cho đồ chúng", chính do duyên này, được nói đến
như vậy.

 Khi được nói đến "Trong các vị Huấn luyện sư, vị
ấy được gọi là vị Vô thượng Điều ngự sư, điều
phục hạng người đáng được điều phục", do duyên
gì được nói đến như vậy?

Này các Tỷ-kheo, một con voi được điều phục
do một vị điều ngự tượng sư dắt dẫn chỉ chạy về một
phương... phương Đông, phương Tây, phương Bắc
hay phương Nam. Này các Tỷ-kheo, một con ngựa
được điều phục do một vị điều ngự mã sư dắt dẫn chỉ
chạy về một phương... hay phương Nam. Này các
Tỷ-kheo, một con bò được điều phục do một vị điều
ngự sư dắt dẫn chỉ chạy về một phương ... hay
phương Nam.

Này các Tỷ-kheo, một người được điều phục do Như Lai, bậc A-La-Hán, Chánh Đẳng Giác dắt dẫn, được chạy cùng khắp cả tám phương:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          136

 Có sắc, thấy các sắc pháp; đó là phương thứ
nhất.
 Không có tưởng nội sắc, thấy các ngoại sắc;
đó là phương thứ hai.
 Nghĩ đến thanh tịnh, chú tâm trên ấy; đó là
phương thứ ba.
 Vượt qua một cách hoàn toàn các sắc tưởng,
diệt trừ đối ngại tưởng, không tác ý sai biệt
tưởng; và nghĩ rằng "Hư không là vô biên",
chứng đạt và an trú Không vô biên xứ; đó là
phương thứ tư.
 Vượt qua một cách hoàn toàn Không vô biên
xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô biên", chứng đạt
và an trú Thức vô biên xứ; đó là phương thứ
năm.

 Vượt qua một cách hoàn toàn Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có gì cả", chứng đạt và an trú Vô sở hữu xứ; đó là phương thứ sáu.

 Vượt qua một cách hoàn toàn Không vô sở hữu xứ; chứng đạt và an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ; đó là phương thứ bảy.

 Vượt qua một cách hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng đạt và an trú Diệt thọ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         137

tưởng (định); đó là phương thứ tám.

Này các Tỷ-kheo, một người đáng được điều
phục do Như Lai, bậc A-La-Hán, Chánh Đẳng Giác
dắt dẫn, được chạy cùng khắp tám phương này. Khi
được nói đến "Trong các vị Huấn luyện sư, vị ấy
được gọi là Vô thượng Điều ngự sư, điều phục hạng
người đáng điều phục", chính do duyên này, được
nói đến như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                        138

9        Hành - 18 ý hành - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Sáu suy tư đến hỷ:

   Khi mắt thấy sắc, hoan hỷ khởi lên, sắc
ấy được suy tư. Khi tai nghe tiếng... Khi
mũi ngửi hương... Khi lưỡi nếm vị... Khi
thân chạm xúc... Khi ý nhận pháp, hoan
hỷ khởi lên, pháp ấy được suy tư.

2.   Sáu suy tư đến ưu:

   Khi mắt thấy sắc, ưu khởi lên, sắc ấy được suy tư... như trên... khi ý nhận pháp, ưu khởi lên, pháp ấy được suy tư.

3.   Sáu suy tư đến xả:

   Khi mắt thấy sắc, xả khởi lên, sắc ấy được
suy tư... Khi tai nghe tiếng... Khi mũi
ngửi hương... Khi lưỡi nếm vị... Khi thân
chạm xúc... Khi ý nhận pháp, xả khởi lên,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                 139

pháp ấy được suy tư.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH        140

10     Hành - 3 hành - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG
(SANGITI – SUTTANTA)
– Bài kinh số 33 – Trường II, 567
(Trích đoạn)

1.   Ba hành:

 Phước hành,

 Phi phước hành,

 Bất động hành.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH             141

11     Hành - 4 bất hành xứ hạnh - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Bốn bất hành xứ hạnh:

- Tham dục bất hành xứ hạnh,

- Sân bất hành xứ hạnh,

- Si bất hành xứ hạnh,

- Bố úy bất hành xứ hạnh.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                 142

12        Hành - 4 hành - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

2.      Bốn hành:

- Khổ hành trì chứng,

- Khổ hành tốc chứng,

- Lạc hành trì chứng,

- Lạc hành tốc chứng.

3.   Bốn hành khác:

- Bất kham nhẫn hành,

- Kham nhẫn hành,

- Điều phục hành,

- Tịch tịnh hành.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                143

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH   144

13    Hành - 4 hạng Hành khổ mình, hành khổ người - Kinh TỰ HÀNH HẠ MÌNH – Tăng II, 214

TỰ HÀNH HẠ MÌNH – Tăng II, 214

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Có hạng người tự hành khổ mình, chuyên tâm
hành khổ mình.
- Có hạng người tự hành khổ người, chuyên tâm
hành khổ người.
- Có hạng người tự hành khổ mình, chuyên tâm
hành khổ mình, và hành khổ người, chuyên tâm
hành khổ người.
- Có hạng người không hành khổ mình, không
chuyên tâm hành khổ mình, không hành khổ
người, không chuyên tâm hành khổ người.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không hành
khổ mình, không chuyên tâm hành khổ mình, không
hành khổ người, không chuyên tâm hành khổ người.
Hạng người ấy không hành khổ mình, không hành
khổ người, hiện tại sống không tham ái, tịch tịnh,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         145

cảm thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào phạm thể.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người tự hành khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất thực không chịu đứng một chỗ, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn dành riêng, không nhận mời đi ăn, không nhận từ nơi miệng nồi, không nhận từ nơi miệng chảo, không nhận tại ngưỡng cửa, không nhận giữa những cây gậy, không nhận giữa những cối giã gạo, không nhận từ hai người đang ăn, không nhận từ người đàn bà có thai, không nhận từ người đàn bà đang cho con bú, không nhận từ người đàn bà đang đi đến giữa người đàn ông, không nhận đồ ăn đi quyên, không nhận tại chỗ có chó đứng, không nhận tại chỗ có ruồi bu, không ăn cá, không ăn thịt, không uống rượu nấu, rượu men, không uống nước cháo. Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà hay chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại hai nhà hay chỉ nhận ăn hai miếng, … hay vị ấy chỉ nhận ăn tại bảy nhà hay chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát … nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            146

một bữa, bảy ngày một bữa. Như vậy, vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống, cho đến nửa tháng mới ăn một lần. Vị ấy chỉ ăn cỏ hoang, ăn lúa tắc, ăn lúa hoang, ăn da vụn, ăn rong nước, ăn bọt tấm, ăn váng gạo, ăn bột vừng, ăn cỏ hay ăn phân bò. Vị ấy ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái câu rụng để sống. Vị ấy mặc vải gai thô, vải gai thô lẫn các vải khác, mặc vải tẩn liệm, rồi quăng đi, mặc vải phấn tảo y, mặc vải vỏ cây tirita làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện từ từng mảnh da con sơn dương đen, mặc áo bằng vỏ cát tường, mặc áo bằng vỏ cây, mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông cú. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người sống theo hạnh nhổ râu tóc, là người theo hạnh thường đứng, từ bỏ chỗ ngồi, là người ngồi chò hỏ, chuyên sống theo hạnh ngồi chò hỏ một cách tinh tấn, là người dùng gai làm giường, thường nằm ngủ trên giường gai, sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi). Như vậy, dưới nhiều hình thức, vị ấy sống tự hành khổ mình. Như vậy, này các Tỷ- kheo, đây gọi là hạng người tự hành khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             147

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người là người giết trâu, bò, là người giết heo, là người giết vịt, săn thú, là thợ săn, người đánh cá, ăn trộm, người xử tử các người ăn trộm, cai ngục và các người làm các nghề ác độc khác. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người vừa hành khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm tự hành khổ người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm vua, thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, hay một vị Bà-la-môn triệu phú. Vị này cho xây một giảng đường về phía đông thành phố, cạo bỏ râu tóc, đắp áo da khô, toàn thân bôi thục tô và dầu, gãi lưng với một sừng nai, đi vào giảng đường với người vợ chính và một Bà-la-môn tế tự. Rồi vị ấy nằm xuống dưới đất trống trơn chỉ có lá cỏ. Vị vua sống với sữa từ vú một con bò cái, có con bò con cùng một màu sắc. Bà vợ chính sống với sữa từ vú thứ hai; và Bà-la-môn tế tự sống với sữa từ vú thứ ba, sữa từ vú thứ tư thường dùng để tế lửa. Còn con nghé con sống với đồ còn lại. Vua nói như sau: "Hãy giết một số bò đực để tế lễ, hãy giết một số nghé đực để tế lễ, hãy giết một số nghé cái để tế lễ, hãy giết một số dê để tế lễ, hãy giết một số cừu để tế lễ, hãy giết một số ngựa để tế lễ,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                148

hãy chặt một số thân cây để làm cột tế lễ, hãy thâu
lượm một số cỏ dabbhà để làm chỗ tế lễ. Và những
người nô tỳ, những người phục vụ, những người làm
công, những người này vì sợ đòn gậy, vì sợ nguy
hiểm, với mặt tràn đầy nước mắt, khóc lóc làm các
công việc. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây gọi là
hạng người vừa hành khổ mình, chuyên tâm tự hành
khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm tự hành
khổ người.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người vừa
không hành khổ mình, không chuyên tâm tự hành khổ
mình, vừa không hành khổ người, không chuyên tâm
tự hành khổ người, hạng người này không tự hành
khổ mình, không hành khổ người, hiện tại sống
không tham ái, tịch tịnh, cảm thấy mát lạnh, cảm
thấy lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể.

6. Ở đây, Như Lai xuất hiện ở đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều ngự Trượng phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, thế giới này với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên, Nhơn, lại tuyên bố bốn điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện đầy đủ văn, đầy đủ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           149

nghĩa. Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ
thanh tịnh. Người gia trưởng hay con của người gia
trưởng, hay một người sanh ở giai cấp hạ tiện nghe
pháp ấy. Sau khi nghe pháp, người ấy sanh lòng tin
ở Như Lai.

7. Khi có được lòng tin ấy, người ấy suy nghĩ: "Gò
bó là đời sống gia đình, con đường đầy những bụi
đời. Đời sống xuất gia phóng khoáng như hư
không. Thật không dễ gì cho một người sống ở gia
đình có thể sống theo Phạm hạnh hoàn toàn đầy
đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc.
Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia,
từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Một thời gian
sau, người ấy từ bỏ tài sản nhỏ hay từ bỏ tài sản lớn,
bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay bỏ bà con quyến
thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, và xuất gia,
từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

8. Vị ấy xuất gia như vậy, hành trì các học giới và hạnh sống của các vị Tỷ-kheo,

- Vị ấy đoạn tận sát sanh, từ bỏ sát sanh, bỏ
trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống
thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và
loài hữu tình.
- Vị ấy đoạn tận lấy của không cho, từ bỏ lấy của
không cho, chỉ lấy những vật đã cho, chỉ mong

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             150

những vật đã cho, tự sống thanh tịnh, không có
trộm cướp.
- Vị ấy đoạn tận đời sống không Phạm hạnh,
sống theo Phạm hạnh, sống đời sống viễn ly,
tránh xa dâm dục hạ liệt.
- Vị ấy đoạn tận nói láo, từ bỏ nói láo, nói những
lời chân thật, liên hệ đến sự thật, chắc chắn,
đáng tin cậy, không lường gạt đời.
- Vị ấy đoạn tận nói hai lưỡi, từ bỏ nói hai lưỡi,
nghe điều gì ở chỗ này, không đến chỗ kia nói
để sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy, vị
này sống hòa hợp những kẻ ly gián, khuyến
khích những kẻ hoà hợp, hoan hỷ trong hòa
hợp, thích thú trong hòa hợp hân hoan trong
hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp.
- Vị ấy đoạn tận lời nói độc ác, từ bỏ lời nói độc
ác, nói những lời dịu hiền, đẹp tai, dễ thương,
thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều
người, vị ấy nói những lời như vậy.
- Vị ấy từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói
phù phiếm, nói đúng thời, nói chân thật, nói
liên hệ đến nghĩa, nói Pháp, nói Luật, nói
những lời đáng giữ gìn, những lời hợp thời,
thuận lý, có mạch lạc hệ thống, có ích lợi.

9. Vị ấy từ bỏ không làm hại đến các loại hạt giống cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không ăn ban đêm,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           151

từ bỏ các món ăn phi thời; từ bỏ không đi xem múa, hát, nhạc, các cuộc trình diễn; từ bỏ không dùng giường cao và giường lớn; từ bỏ không nhận vàng và bạc; từ bỏ không nhận các hạt sống; từ bỏ không nhận thịt sống; từ bỏ không nhận đàn bà con gái; từ bỏ không nhận nô tỳ gái và trai; từ bỏ không nhận cừu và dê; từ bỏ không nhận gia cầm và heo; từ bỏ không nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái; từ bỏ không nhận ruộng nương đất đai; từ bỏ không dùng người làm môi giới, hoặc từ mình làm người đưa tin; từ bỏ không buôn bán; từ bỏ các sự gian lận bằng cân, tiền bạc và đo lường; từ bỏ các tà hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo, gạt lường; từ bỏ không làm thương tổn, sát hại, câu thúc, cướp đường, cướp giật, cưỡng đoạt.

10. Vị ấy sống biết đủ, bằng lòng với tâm y để che
thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào
cũng mang theo (y và bình bát), như con chim bay
đến chỗ nào cũng mang theo hai cánh. Cũng vậy, Tỷ-
kheo bằng lòng với tâm y để che thân, với đồ ăn khất
thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo. Vị
ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, nội tâm hưởng lạc
không có lỗi lầm.

11. Khi mắt thấy sắc, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Do nguyên nhân gì khiến nhãn căn này không được chế ngự, khiến

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             152

tham ái, ưu bi, các bất thiện pháp khởi lên, vị ấy tự
chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì nhãn căn, thực hành
sự hộ trì nhãn căn. Vị ấy thành tựu Thánh hộ trì các
căn này, nội tâm hưởng vô uế lạc.

12. Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác; khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác; khi co tay, khi duỗi tay đều tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát, thượng y đều tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nếm đều tỉnh giác; khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều tỉnh giác.

13. Vị ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, thành tựu
Thánh chánh niệm tỉnh giác này (thành tựu Thánh
biết đủ này), lựa một trú xứ thanh vắng như khu
rừng, gốc cây, đồi, núi, khe nước, hang đá, bãi thời
hạn ma, rừng rậm, ngoài trời, đống rơm. Sau khi ăn
xong và đi khất thực trở về, vị ấy ngồi kiết-già, lưng
thẳng tại chỗ nói trên, và an trú chánh niệm trước
mặt.

- Vị ấy đoạn tận tham ái ở đời, sống với tâm
thoát ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái.
- Đoạn tận sân hận, vị ấy sống với tâm không sân
hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu
tình, gột rửa tâm hết sân hận.
- Đoạn tận hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát
ly hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               153

ánh sánh, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết
hôn trầm thụy miên.
- Đoạn tận trạo cử hối quá, vị ấy sống không trạo
cử hối quá, nội tâm trầm lặng, gột rửa hết tâm
trạo cử, hối quá.
- Đoạn tận nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi
ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết
nghi ngờ đối với pháp thiện.

14. Vị ấy, sau khi đoạn tận năm triền cái này, các pháp làm tâm cấu uế, làm trí tuệ trở thành yếu ớt:

- Vị ấy ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, với tầm với tứ.
- Vị ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm.
- Vị ấy ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân
cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm
lạc trú, chứng và an trú Thiền thứ ba.
- Vị ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ
trước, chứng và an trú Thiền thứ tư, không khổ,
không lạc, xả niệm thanh tịnh.

15. Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, tinh khiết, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           154

dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy biết như thật: "Đây là khổ"; biết như thật: "Đây là khổ tập"; biết như thật: "Đây là khổ diệt"; biết như thật: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt"; biết như thật: "Đây là những lậu hoặc"; biết như thật: "Đây là nguyên nhân của những lậu hoặc"; biết như thật: "Đây là sự diệt trừ các lậu hoặc"; biết như thật: "Đây là con đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc". Nhờ biết như vậy, thấy như vậy, tâm vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát". Vị ấy quán tri: "Sanh đã diệt, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại, không có trở lui trạng thái này nữa".

16. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người vừa
không hành khổ mình, không chuyên tâm tự hành
khổ mình, vừa không hành khổ người, không chuyên
tâm tự hành khổ người. Vị ấy không tự hành khổ
mình, không hành khổ người, hiện tại sống không
tham ái, tịch tịnh, cảm thấy mát lạnh, cảm thấy lạc
thọ, tự ngã trú vào Phạm thể.

Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             155

14    Hành - 4 loại pháp hành - TIỂU Kinh PHÁP HÀNH – 45 Trung I, 669

TIỂU KINH PHÁP HÀNH (Culadhammasamadana suttam) – Bài kinh số 45 – Trung I, 669

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi, tại Jetavana, tịnh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo!

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Những vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

– Này các Tỷ-kheo, có bốn loại pháp hành này. Thế nào là bốn?

 Có loại pháp hành hiện tại lạc, tương lai quả báo khổ.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           156

 Có loại pháp hành hiện tại khổ và tương lai
quả báo cũng khổ.
 Có loại pháp hành hiện tại khổ, tương lai quả
báo lạc.
 Có loại pháp hành hiện tại lạc, và tương lai
quả báo cũng lạc.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là loại pháp hành hiện
tại lạc, tương lai quả báo khổ?

Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn thuyết như sau, có sở kiến như sau: "Không có lỗi trong các dục". Những vị này đắm mình trong các dục, hoan lạc với các cô gái lang thang có tóc quấn trên đầu. Họ nói như sau: "Làm sao các Tôn giả Sa-môn, Bà- la-môn kia thấy sự sợ hãi tương lai của các dục, nói đến sự đoạn trừ các dục, nêu lên sự hiểu biết về các dục. Khoái lạc thay, sự xúc chạm với bàn tay có lông mịn của các cô gái lang thang trẻ trung này!"

Sau khi đắm mình trong các dục, khi thân hoại mạng chung, các vị ấy phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Ở đây, họ cảm thọ những cảm giác đau khổ, thống khổ, khốc liệt. Họ nói như sau: "Các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn này thấy sự sợ hãi tương lai của các dục, nói đến sự đoạn trừ các dục, nêu lên sự hiểu biết về các dục. Nhưng chúng ta, do các dục

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            157

này làm nhân, do các dục này làm duyên, phải cảm thọ những cảm giác đau khổ, thống khổ, khốc liệt".

Này các Tỷ-kheo, ví như vào cuối tháng mùa nóng, một bẹ hột giống cây leo nứt ra và này các Tỷ- kheo, một hột giống cây leo rơi dưới gốc một cây sala. Này các Tỷ-kheo, các vị thần ở trên cây sala ấy lo sợ, run sợ, và hoảng sợ. Bạn bè thân hữu, bà con huyết thống các vị thần trên cây sala ấy, thần vườn, thần rừng, thần cây, thần các dược thảo, cỏ, rừng hội họp lại, an ủi như sau: "Này Tôn giả, chớ có sợ hãi! Này Tôn giả, chớ có sợ hãi! Vì hạt giống ấy, con khổng tước có thể nuốt, con nai có thể ăn, lửa rừng có thể đốt, người làm rừng có thể nhặt đi, các loài mối có thể ăn, hay hạt giống có thể không nẩy mầm". Nhưng này các Tỷ-kheo, hạt giống ấy, con khổng tước không nuốt, con nai không ăn, lửa rừng không đốt, người làm rừng không nhặt đi, các loài mối không ăn, và hạt giống có thể nẩy mầm. Được mưa lớn nhờ các làn mây đúng mùa, hạt giống ấy được lớn lên, và một dây leo trẻ, mềm mại, có lông, chậm chậm mọc lên và bám dính cây sala ấy. Này các Tỷ- kheo, các vị thần trên cây sala ấy suy nghĩ như sau: "Không hiểu vì sao các Tôn giả bạn bè thân hữu, bà con huyết thống ấy, các thần vườn, thần rừng, thần cây, các vị thần trên các dược thảo, cỏ, rừng, thấy sự sợ hãi tương lai trong hột giống, hội họp lại, an

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            158

ủi như sau: "Này Tôn giả, chớ có sợ hãi! Này Tôn giả chớ có sợ hãi! Vì hột giống ấy, con khổng tước có thể nuốt, con nai có thể ăn, lửa rừng có thể đốt, những người làm rừng có thể nhặt đi, các loài mối có thể ăn, hay hạt giống có thể không nẩy mầm". Khoái lạc thay sự xúc chạm của cây leo trẻ trung mềm mại, có lông đang bám vào!" Cây leo ấy có thể bao trùm cây sala ấy, sau khi bao trùm, liền làm thành một tàn che trên cây ấy, và ở dưới khởi lên cả một lùm cây rậm rạp. Khi ở dưới khởi lên cả một lùm cây rậm rạp, các cành lớn của cây sala ấy có thể bị bóp nghẹt. Rồi này các Tỷ-kheo, các thần trú trên cây sa la ấy suy như sau: "Chính vì thấy sự sợ hãi tương lai này, trong hột giống cây leo ấy mà những Tôn giả, bạn bè thân hữu, bà con huyết thống ấy, các thần vườn, thần rừng, thần cây, các vị thần ở trên các dược thảo, cỏ, rừng, đã hội họp lại và an ủi như sau: "Này Tôn giả chớ có sợ hãi! Này Tôn giả, chớ sợ hãi! Vì hạt giống ấy, con khổng tước có thể nuốt, con nai có thể ăn, lửa rừng có thể đốt, những người làm rừng có thể nhặt đi, các loài mối có thể ăn, hay hạt giống có thể không nẩy mầm". Và nay ta, vì nguyên nhân hạt giống cây leo, cảm thọ những cảm giác đau khổ, thống khổ, khốc liệt".

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn thuyết như sau, có sở kiến như sau:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           159

"Không có lỗi trong các dục". Những vị này đắm mình trong các dục, họ hoan lạc với các cô gái lang thang có tóc quấn trên đầu. Họ nói như sau: "Làm sao các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy thấy sự sợ hãi tương lai của các dục, nói đến sự đoạn trừ các dục, nêu lên sự hiểu biết về các dục. Khoái lạc thay, sự xúc chạm với bàn tay có lông mịn của cô gái lang thang trẻ trung này!" Sau khi đắm mình trong các dục, khi thân hoại mạng chung, họ phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Ở đây, họ cảm thọ những cảm giác đau khổ, thống khổ, khốc liệt. Họ nói như sau: "Các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy thấy sự sợ hãi tương lai của các dục, nói đến sự đoạn trừ các dục, nêu lên sự hiểu biết về các dục. Nhưng chúng ta, vì nhân các dục này, vì duyên các dục này, phải cảm thọ những cảm giác đau khổ, thống khổ, khốc liệt". Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi là pháp hành hiện tại lạc, tương lai quả báo khổ.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp hành hiện tại khổ và tương lai quả báo cũng khổ?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể, sống phóng túng, không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất thực không chịu đứng lại, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình, không nhận

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            160

mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nơi nồi chảo, không
nhận đồ ăn đặt tại ngưỡng cửa, không nhận đồ ăn đặt
giữa những cây gậy, không nhận đồ ăn đặt giữa
những cối giã gạo, không nhận đồ ăn từ hai người
đang ăn, không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai,
không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con bú,
không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao cấu,
không nhận đồ ăn đi quyên, không nhận đồ ăn tại chỗ
có chó đứng, không nhận đồ ăn tại chỗ có ruồi bu,
không ăn cá, ăn thịt, không uống rượu nấu, rượu
men, cháo cám.

Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một
miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại hai nhà, chỉ nhận ăn
hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại bảy nhà, vị ấy
chỉ nhận ăn bảy miếng.

Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ
với hai bát, nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn
một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một
bữa. Như vậy vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống
cho đến nửa tháng mới ăn một lần.

Vị ấy chỉ ăn cỏ lúa để sống, lúa tắc, gạo lức, ăn hột cải nivara, ăn da vụn, ăn cám, uống nước bột gạo, ăn bột vừng, ăn cỏ, ăn phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             161

Vị ấy mặc vải gai thô, mặc vải gai thô lẫn với
các vải khác, mặc vải tẩm liệm quăng đi, mặc vải
phấn tảo y, mặc vỏ cây tikitaka làm áo, mặc da con
sơn dương đen, mặc áo bện từng mảnh da con sơn
dương đen, mặc áo bằng cỏ cát tường, mặc áo vỏ cây,
mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại
thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo
bằng lông cú.

Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người tập tục sống nhổ râu tóc, là người theo hạnh thường đứng không dùng chỗ ngồi, là người ngồi chò hỏ, sống theo hạnh ngồi chò hỏ một cách tinh tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ nằm trên giường gai, sống dùng ván gỗ làm giường, sống nằm trên đất trần, thường nằm ngủ một bên hông, sống để bụi và nhớp che dấu thân mình, sống và ngủ ngoài trời, theo hạnh bạ đâu nằm đấy, sống ăn các uế vật, theo hạnh ăn các uế vật, sống không uống nước lạnh, theo hạnh không uống nước lạnh, sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi). Như vậy, vị ấy sống theo hạnh hành hạ xác thân dưới nhiều hình thức như vậy. Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là pháp hành hiện tại khổ và tương lai quả báo cũng khổ.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              162

Này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp hành hiện tại khổ, tương lai quả báo lạc?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự tánh sanh
ra quá nặng về tham ái, luôn luôn cảm thọ những
cảm giác khổ ưu do tham ái sanh; có người tự tánh
sanh ra quá nặng về sân hận, luôn luôn cảm thọ
những cảm giác khổ ưu do sân hận sanh; có người tự
tánh sanh ra quá nặng về si mê, luôn luôn cảm thọ
những cảm giác khổ ưu do si mê sanh. Với khổ và
với ưu, với mặt đầy nước mắt và khóc than, vị ấy
sống theo phạm hạnh, hoàn toàn đầy đủ trong sạch.
Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung, được sanh thiện
thú, Thiên giới, cõi đời này. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, được gọi là pháp hành hiện tại khổ, tương lai
quả báo lạc.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp hành hiện tại lạc và tương lai quả báo cũng lạc?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự tánh sanh ra không quá nặng về tham ái, không luôn luôn cảm thọ những cảm giác khổ ưu do tham ái sanh; có người tự tánh sanh ra không quá nặng về sân hận, không luôn luôn cảm thọ những cảm giác khổ ưu do sân hận sanh; có người tự tánh sanh ra không quá nặng về si mê, không luôn luôn cảm thọ những cảm giác khổ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          163

ưu do si mê sanh.

- Vị ấy ly dục, ly các pháp bất thiện chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, có tầm có tứ;
- Diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai,
một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm
không tứ, nội tĩnh nhất tâm;
- Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm
lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú,
chứng và an trú Thiền thứ ba;
- Xả lạc và xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc, xả niệm thanh tịnh.
Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung, được sanh
thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Như vậy này các
Tỷ-kheo, được gọi là pháp hành hiện tại lạc và tương
lai quả báo cũng lạc. Này các Tỷ-kheo, như vậy là
bốn loại pháp hành.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           164

15     Hành - 5 nguy hại cho người ác hành - Kinh NGƯỜI ÁC HÀNH 1 – Tăng II, 741

NGƯỜI ÁC HÀNH 1 – Tăng II, 741

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm nguy hại này cho người ác hành.

2. Thế nào là năm?

-   Tự mình chỉ trích mình;
-   Sau khi suy xét, các bậc trí quở trách;
-   Tiếng ác đồn khắp;
-   Khi mạng chung, tâm bị mê loạn;
-   Sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Này các Tỷ-kheo, có năm nguy hại này cho người ác hành.

3. Này các Tỷ-kheo, có năm lợi ích này cho người thiện hành.

4. Thế nào là năm?

- Tự mình không chỉ trích mình;

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           165

-   Sau khi suy xét, các bậc trí tán thán;
-   Tiếng tốt đồn khắp;
-   Khi mạng chung, tâm không bị mê loạn;
-   Sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào thiện
thú, thiên giới, cõi đời này.

Này các Tỷ-kheo, có năm lợi ích này cho người thiện hành.

NGƯỜI ÁC HÀNH 2 – Tăng II, 742

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm nguy hại này cho người
thân ác hành... cho người khẩu ác hành... cho người
ý ác hành (giống như #241 với những sữa đổi cần
thiết).

NGƯỜI ÁC HÀNH 3 – Tăng II, 742

(Như kinh #241 chỉ thay hai đoạn sau: "Từ bỏ diệu pháp, an trú phi diệu pháp", với những thay đổi cần thiết).

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          166

NGƯỜI ÁC HÀNH 4 – Tăng II, 742

1. - Có năm nguy hại này, này các Tỷ-kheo, cho người thân ác hành... cho người thân thiện hành... cho người khẩu ác hành... cho người khẩu thiện hành... người ý ác hành... cho người ý thiện hành.

2. Từ mình không chỉ trích mình; sau khi suy xét, các bậc trí tán thán; tiếng tốt đồn khắp; từ bỏ phi diệu pháp; an trú diệu pháp.

Có năm lợi ích này, này các Tỷ-kheo, cho người ý thiện hành.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            167

16    Hành - Ai với lòng tham, có làm về
thân khẩu ý cái ấy là bất thiện - Kinh
CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng
I, 363

CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba căn bản bất thiện. Thế
nào là ba?
- Tham là căn bản bất thiện,
- Sân là căn bản bất thiện,
- Si là căn bản bất thiện.
Cái gì là tham, cái ấy là bất thiện.
- Ai với lòng tham có làm về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng tham, bị lòng tham chinh phục,
tâm không được tự chủ, vu cáo làm người khác
đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu
tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta
là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất
thiện.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          168

- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
ra từ tham, duyên khởi từ tham, tập khởi từ
tham, khởi lên nơi người ấy.
2.- Cái gì là sân, cái ấy bất thiện.
- Ai với lòng sân có làm gì về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng sân, bị lòng sân chinh phục, tâm
không được tự chủ, vu cáo làm người khác đau
khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu tài
sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
từ sân, duyên khởi từ sân, tập khởi từ sân, khởi
lên nơi người ấy.
3.- Cái gì là si, cái ấy bất thiện.
- Ai với lòng si có làm gì về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng si, bị lòng si chinh phục, tâm
không được tự chủ, vu cáo làm người khác đau
khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu tài
sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
từ si, duyên khởi từ si, tập khởi từ si, khởi lên
nơi người ấy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             169

4.- Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này được gọi
là người nói phi thời, nói không thực, nói không
trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật.
- Vì sao người như vậy, này các Tỷ-kheo, được
gọi là người nói phi thời, nói không thực, nói
không trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật?
Như vậy là vì người này, này các Tỷ-kheo, đã vu cáo
làm người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc,
tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên:
"Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Khi được đối chất
với sự thật, người ấy phủ nhận, không có chấp nhận;
khi được đối chất với sự thật, người ấy không có
nhiệt tình thoát mở ra ngoài, nói rằng: "Đây là không
chân, đây là không thực". Cho nên, người như vậy
được gọi là người nói phi thời, nói không thực, nói
không trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do tham sanh nhiếp phục, tâm mất
tự chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do sân sanh nhiếp phục, tâm mất tự
chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            170

khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do si sanh nhiếp phục, tâm mất tự
chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.
5.- Ví như, này các Tỷ-kheo, cây sàla hay cây dhava
hay cây phandana bị phá hoại, bị bao trùm bởi ba
loại tầm gởi, đi đến tổn hại, đi đến bất hạnh.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, người như vậy, bị các
ác bất thiện pháp do tham sanh chinh phục, tâm mất
tự chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự tổn
não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau khi thân
hoại mạng chung, được chờ đợi là ác thú … bị các
ác bất thiện pháp so sân sanh … bị các ác bất thiện
pháp so si sanh chinh phục, tâm mất tự chủ, ngay
trong hiện tại sống đau khổ với sự tổn não, với sự ưu
não, với sự nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung,
được chờ đợi là ác thú.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba căn bản bất
thiện.
6.- Có ba căn bản của thiện, này các Tỷ-kheo. Thế
nào là ba?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            171

- Không tham là căn bản của thiện,
- Không sân là căn bản của thiện,
- Không si là căn bản của thiện.
Cái gì là không tham, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không tham có làm về thân, về lời
nói, về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng tham, không bị lòng tham
chinh phục, tâm được tự chủ, không vu cáo
làm người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói
buộc, tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất,
dựa trên: "Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái
ấy là thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không tham, duyên khởi từ không tham, tập
khởi từ không tham, khởi lên nơi người ấy.
7.- Cái gì là không sân, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không sân có làm về thân, về lời
nói, về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng sân, không bị lòng sân
chinh phục, tâm được tự chủ, không vu cáo làm
người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói
buộc, tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất,
dựa trên: "Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái
ấy là thiện.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           172

- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không sân, duyên khởi từ không sân, tập khởi
từ không sân, khởi lên nơi người ấy.
8.- Cái gì là không si, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không si có làm về thân, về lời nói,
về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng si, không bị lòng si chinh
phục, tâm được tự chủ, không vu cáo làm người
khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch
thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên:
"Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là
thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không si, duyên khởi từ không si, tập khởi từ
không si, khởi lên nơi người ấy.
9.- Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này được gọi
là người nói đúng thời, nói thực, nói trúng đích,
nói đúng pháp, nói đúng luật. Vì sao người như
vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là người nói đúng
thời, nói thực, nói trúng đích, nói đúng pháp, nói
đúng luật?
Vì người này, này các Tỷ-kheo, đã không vu cáo làm
người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch
thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Khi được đối chất với sự

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             173

thật, người ấy chấp nhận, không có phủ nhận; khi
được đối chất với sự không thật, người ấy nhiệt tình
thoát mở ra ngoài, nói rằng: "Đây là chân, đây là
thực". Cho nên, người như vậy được gọi là người nói
đúng thời, nói thực, nói trúng đích, nói đúng pháp,
nói đúng luật.
10. - Này các Tỷ-kheo,
- Người như vậy, đoạn tận các ác bất thiện pháp
do tham sanh, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như
thân cây tala, làm cho không hiện hữu, làm cho
không thể sanh khởi trong tương lai, ngay trong
hiện tại sống an lạc, không có tổn não, không
có ưu não, không có nhiệt não, sau khi thân
hoại mạng chung, ngay trong hiện tại được Bát-
niết-bàn.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, không bị các
ác bất thiện pháp do sân sanh nhiếp phục, tâm
không mất tự chủ …
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, không bị các
ác bất thiện pháp do si sanh nhiếp phục, tâm
không mất tự chủ, ngay trong hiện tại sống an
lạc, không có tổn não, không có ưu não, sau khi
thân hoại mạng chung, ngay trong hiện tại được
Bát-niết-bàn.
11.- Ví như, này các Tỷ-kheo, cây sàla hay cây
dhava, cây phandana, bị ba cây tầm gởi phá hoại

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           174

bao trùm. Rồi có người đi đến, cầm cuốc và thúng. Người ấy chặt đứt rễ cây tầm gởi ấy, sau khi chặt đứt rễ, người ấy đào mương. Đào mương xong, người ấy nhổ các rễ lên, nhổ cho đến những rễ nhỏ, rễ usira. Rồi người ấy chặt cây tầm gởi thành từng khúc nhỏ, bửa và chẻ thành từng mảnh nhỏ, người ấy đem phơi giữa gió và mặt trời. Sau khi phơi giữa gió và mặt trời, người ấy lấy lửa đốt, làm thành một đống tro, và quạt chúng ra giữa gió lớn, hay đổ chúng xuống dòng nước chảy nhanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, các cây tầm gởi ấy, bị cắt đứt từ gốc rễ, bị làm cho như thân cây tala, làm cho không hiện hữu, làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với người như vậy, các ác bất thiện pháp do tham sanh đã được đoạn tận, được chặt từ gốc rễ, được làm cho như thân cây tala, được làm cho không thể hiện hữu, được làm cho không sanh khởi trong tương lai, ngay trong hiện tại được sống an lạc, không có tổn não, không có ưu não, không có nhiệt não, ngay trong hiện tại được Bát-niết-bàn … do sân sanh … các ác bất thiện pháp do si sanh đã được đoạn tận, được chặt đứt từ gốc rễ, được làm cho như thân cây tala, được làm cho không thể hiện hữu, được làm cho không sanh khởi trong tương lai, ngay trong hiện tại được sống an lạc, không có tổn não, không có ưu não, không có nhiệt não, ngay trong hiện tại được Bát-niết-bàn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            175

Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba căn bản của thiện.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                     176

17    Hành - Bình đẳng hành, bất bình đẳng hành - Kinh CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102

CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102

1. Có hai sức mạnh, này các Tỷ-kheo. Thế nào là
hai?
 Sức mạnh tư sát
 Và sức mạnh tu tập.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tư sát?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tư sát như sau:
"Với thân làm ác, quả dị thục là ác, ngay hiện tại và
trong đời sau. Với miệng nói ác, quả dị thục là ác,
ngay hiện tại và trong đời sau. Với ý nghĩ ác, quả dị
thục là ác, ngay hiện tại và trong đời sau".
Vị ấy, tư sát như vậy, từ bỏ thân làm ác, tu tập thân
làm thiện, từ bỏ miệng nói ác, tu tập miệng nói thiện,
từ bỏ ý nghĩ ác, tu tập ý nghĩ thiện, tự xử sự thật
thanh tịnh. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tư
sát.
 Và thế nào, này các Tỷ-kheo, là sức mạnh tu tập?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, sức mạnh tu tập là sức mạnh
của người hữu học. Do sức mạnh tu học, vị ấy từ bỏ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             177

tham, từ bỏ sân, từ bỏ si. Sau khi từ bỏ tham, từ bỏ
sân, từ bỏ si, vị ấy không làm các điều bất thiện,
không phục vụ các điều ác. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là sức mạnh tu tập. Những pháp này, này các Tỷ-
kheo, là hai sức mạnh.
-------------------
2. Có hai sức mạnh, này các Tỷ-kheo. Thế nào là hai?
 Sức mạnh tư sát
 Và sức mạnh tu tập.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tư sát? …
(như trên) … Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh
tư sát.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tu tập?
Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo tu tập Niệm giác chi, liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt,
hướng đến từ bỏ.
- Tu tập Trạch pháp giác chi … tu tập Tinh tấn
giác chi … tu tập Hỷ giác chi … tu tập Khinh
an giác chi … tu tập Định giác chi … tu tập Xả
giác chi, liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly
tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tu tập. Các
pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai sức mạnh.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           178

--------------------
3. Này các Tỷ-kheo, có hai sức mạnh....(như số 1 ở
trên)...
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tu tập?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ly dục, ly
pháp bất thiện, chứng đạt và an trú sơ Thiền,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có
tứ.
- Làm cho tịnh chỉ tầm và tứ, chứng đạt và an trú
Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
- Ly hỷ, trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm
sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc
trú, chứng và an trú Thiền thứ ba.
- Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc xả niệm thanh tịnh.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tu tập. Các
pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai sức mạnh.
-------------------
4. Có hai cách thuyết pháp này của Như Lai, này các
Tỷ-kheo. Thế nào là hai?
 Lược thuyết
 Và rộng thuyết.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          179

Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai cách thuyết
pháp của Như Lai.
--------------------
5. Trong bất cứ tránh tụng nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo phạm tội và Tỷ-kheo buộc tội, không có tự
mình khéo quán sát lấy mình, thời tránh tụng ấy được
chờ đợi là sẽ đưa đến kéo dài, gay gắt, ác liệt, và các
Tỷ-kheo sẽ sống không được an lạc.
Và trong bất cứ cuộc tránh tụng nào, Tỷ-kheo phạm
tội và Tỷ-kheo buộc tội, có tự mình khéo quán sát lấy
mình, thời tránh tụng ấy, này các Tỷ-kheo, được chờ
đợi là không đưa đến kéo dài, gay gắt, ác liệt, và các
Tỷ-kheo sẽ sống được an lạc.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo phạm tội
và Tỷ-kheo buộc tội, khéo tự mình quán sát lấy
mình?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phạm tội quán sát
như sau:
- "Ta phạm một tội bất thiện về thân. Tỷ-kheo ấy
đã thấy ta phạm tội bất thiện về thân.
- Nếu ta không phạm tội bất thiện về thân, Tỷ-
kheo ấy sẽ không thấy ta phạm tội bất thiện về
thân.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              180

- Do vì ta có phạm tội bất thiện về thân, do vậy
Tỷ-kheo ấy thấy ta có phạm tội bất thiện về
thân. Tỷ-kheo ấy không được hoan hỷ.
- Vì không hoan hỷ, Tỷ-kheo ấy nói với ta lời
không hoan hỷ.
- Vì ta bị Tỷ-kheo ấy nói lời không hoan hỷ, nên
ta không hoan hỷ.
- Do ta không hoan hỷ, ta nói cho các người khác
biết. Như vậy, ở đây tội phạm chinh phục ta
như trong trường hợp người phải trả thuế hàng
hóa của mình".
Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phạm tội khéo
tự mình quán sát lấy mình.
 Và thế nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội,
khéo tự mình quán sát lấy mình?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội quán sát
như sau:
- "Tỷ-kheo này đã phạm một tội bất thiện về
thân. Ta đã thấy Tỷ-kheo ấy phạm một tội bất
thiện về thân.
- Nếu Tỷ-kheo này không phạm tội bất thiện về
thân, thời ta đã không thấy Tỷ-kheo này phạm
tội bất thiện về thân.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          181

- Do vì Tỷ-kheo này có phạm tội bất thiện về
thân, do vậy Ta đã thấy Tỷ-kheo này phạm tội
bất thiện về thân.
- Và sau khi thấy Tỷ-kheo này phạm tội bất thiện
về thân, ta không hoan hỷ.
- Do ta không hoan hỷ, ta nói cho Tỷ-kheo này
biết lời không hoan hỷ.
- Tỷ-kheo này bị ta nói lời không hoan hỷ, nên
không hoan hỷ.
- Vì không hoan hỷ, Vị ấy nói cho các người khác
biết: Như vậy, ở đây tội phạm chinh phục ta,
như trong trường hợp người phải trả thuế hàng
hóa của mình".
Như vậy, Tỷ-kheo buộc tội khéo tự mình quán sát
lấy mình.
 Trong bất cứ tránh tụng nào, này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo phạm tội và Tỷ-kheo buộc tội, không
tự mình khéo quán sát lấy mình, thời tránh tụng
ấy được chờ đợi là sẽ đưa đến kéo dài, gay gắt,
ác liệt, và các Tỷ-kheo sẽ sống không được an
lạc.
 Và trong bất cứ tránh tụng nào, này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo phạm tội và Tỷ-kheo buộc tội,
có tự mình khéo quán sát lấy mình, thời tránh
tụng ấy, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi là sẽ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           182

không đưa đến kéo dài, gay gắt, ác liệt, và các
Tỷ-kheo sẽ sống được an lạc.
------------------
6. Rồi một Bà-la-môn đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm,
sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân
hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên,
Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục?
 Do nhân phi pháp hành và bất bình đẳng hành,
này Bà-la-môn, như vậy ở đây, một số các
chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung,
phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục!
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này?
 Do nhân pháp hành và bình đẳng hành, này
Bà-la-môn, như vậy ở đây, một số các chúng
sanh sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào
cõi Thiện, cõi Trời, cõi đời này.
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             183

lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những
gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ đi lạc hướng, đem
đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có
thể thấy sắc. Cũng vậy, pháp được Tôn giả Gotama
dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Con nay
xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp, quy y chúng
Tỷ-kheo Tăng! Mong Tôn giả Gotama nhận con làm
đệ tử, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy
ngưỡng!
-----------------
7. Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi
thăm, sau khi nói lên với Thế Tôn những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục?
 Do vì có làm, này Bà-la-môn, do vì không làm.
Như vậy, ở đây một số chúng sanh, sau khi thân
hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú,
đọa xứ, địa ngục!
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            184

 Do vì có làm, này Bà-la-môn, do vì không làm.
Như vậy, ở đây một số chúng sanh sau khi thân
hoại mạng chung, sanh vào cõi Thiện, cõi Trời,
cõi đời này.
- Thưa Tôn giả Gotama, lời nói vắn tắt không giảng
rộng của Tôn giả Gotama, con không được hiểu ý
nghĩa một cách rộng rãi. Lành thay, nếu Tôn giả
Gotama thuyết pháp cho con để con có thể hiểu ý
nghĩa một cách rộng rãi lời nói vắn tắt không giảng
rộng của Tôn giả Gotama.
- Vậy này Bà-la-môn, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ
nói.
Bà-la-môn Jànussoni vâng đáp Thế Tôn:
- Thưa vâng, Tôn giả.
Thế Tôn nói như sau:
- Ở đây, này Bà-la-môn, có người thân làm ác, thân
không làm thiện, miệng nói ác, miệng không nói
thiện, ý nghĩ ác, ý nghĩ không thiện. Như vậy, này
Bà-la-môn, do làm và do không làm là như vậy, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Lại ở đây, này Bà-la-môn, có một số chúng sanh thân
làm thiện, thân không làm ác, miệng nói thiện, miệng
không nói ác, ý nghĩ thiện, ý nghĩ không ác. Như vậy,
này Bà-la-môn, do làm và do không làm là như vậy,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             185

ở đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, được sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này.
- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama … từ nay cho
đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!
--------------------------
8. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn , sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn
nói với Tôn giả Ànanda đang ngồi xuống một bên:
 Ta tuyên bố một cách dứt khoát rằng, này
Ànanda, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác là
điều không nên làm.
- Vì rằng, bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã tuyên bố một
cách dứt khoát rằng, thân làm ác, miệng nói ác, ý
nghĩ ác là điều không nên làm. Nếu làm những điều
không nên làm ấy, thời có những nguy hại gì được
chờ đợi?
- Vì rằng này Ànanda, Ta tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác là
điều không nên làm. Nếu làm những điều không nên
làm ấy, thời có những nguy hại như sau được chờ
đợi:
 Tự mình chê trách mình;
 Sau khi được biết, kẻ trí chê trách,
 Tiếng ác đồn xa,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             186

 Bị mê ám khi mạng chung;
 Sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Vì thế, này Ànanda, Ta đã tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác là
điều không nên làm. Nếu làm những điều không nên
làm ấy, thời có những nguy hại như vậy được chờ
đợi.
 Ta tuyên bố một cách dứt khoát rằng, này
Ànanda, thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ
thiện là điều nên làm.
- Vì rằng, bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã tuyên bố một
cách dứt khoát rằng, thân làm thiện, miệng nói thiện,
ý nghĩ thiện là điều nên làm. Nếu làm những điều nên
làm ấy, thời có những lợi ích gì được chờ đợi?
- Vì rằng này Ànanda, Ta tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ
thiện là điều nên làm. Nếu làm những điều nên làm
ấy, thời có những lợi ích như sau được chờ đợi:
 Tự mình không chê trách mình;
 Sau khi được biết, kẻ trí tán thán,
 Tiếng lành đồn xa,
 Không bị mê ám khi mạng chung;

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            187

 Sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào
cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này.
Vì thế, này Ànanda, Ta đã tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ
thiện là điều nên làm. Nếu làm những điều nên làm
ấy, thời có những lợi ích như vậy được chờ đợi.
----------------------------
9. Này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện.
- Này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện có thể làm
được. Nếu từ bỏ bất thiện không thể làm được
thời Ta đã không nói như sau: "Này các Tỷ-
kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Vì rằng, này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện có thể
làm được, do vậy Ta mới nói rằng: "Này các
Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Và nếu, này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện đưa
đến bất hạnh, đau khổ, thời Ta không nói như
sau: "Này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Và này các Tỷ-kheo, vì từ bỏ bất thiện đưa đến
hạnh phúc, an lạc, nên Ta đã nói như sau: "Này
các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện.
- Này các Tỷ-kheo, tu tập thiện có thể làm được.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           188

- Nếu tu tập thiện không thể làm được, này các
Tỷ-kheo, thời Ta đã không nói như sau: "Này
các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
- Vì rằng, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện có thể
làm được, do vậy Ta mới nói rằng: "Này các
Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
- Và nếu, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện đưa đến
bất hạnh, đau khổ, thời Ta đã không nói như
sau: "Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
- Và vì rằng, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện đưa
đến hạnh phúc, an lạc, nên Ta đã nói như sau:
"Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
---------------------------
10. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến sự hỗn
loạn (mê mờ) và biến mất của diệu pháp. Thế nào là
hai?
- Văn cú bị đảo ngược, và ý nghĩ bị hiểu lầm.
- Nếu văn cú bị đảo ngược thời ý nghĩ bị hiểu
lầm.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp đưa
đến sự hỗn loạn và biến mất của diệu pháp.
11. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến an trú,
không biến loạn, không biến mất của diệu pháp. Thế
nào là hai?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           189

- Văn cú phối trí chơn chánh và ý nghĩa được
hiểu chơn chánh.
- Nếu văn cú được phối trí chơn chánh, thời ý
nghĩa được hiểu chơn chánh.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp đưa
đến an trú, không hỗn loạn, không biến mất của diệu
pháp.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          190

18      Hành - Bệnh và thuốc - Kinh ÁC HÀNH – Tăng III, 265

ÁC HÀNH –Tăng III, 265

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba pháp này.
2. Thế nào là ba? - Thân ác hành, khấu ác hành, ý ác
hành.
Này các Tỷ-kheo, có ba pháp này.
Để đoạn tận ba pháp này, ba pháp cần phải tu tập.
3. Thế nào là ba?
- Để đoạn tận thân ác hành, thân thiện hành cần
phải tu tập.
- Để đoạn tận khẩu ác hành, khẩu thiện hành
cần phải tu tập.
- Để đoạn tận ý ác hành, ý thiện hành cần phải
tu tập.
Để đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, ba pháp
này cần phải được tu tập.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           191

19    Hành - Cho đến như vậy là vừa đủ để nhàm chán với tất cả các hành - Kinh Phân Bò – Tương III, 257

Phân Bò – Tương III, 257

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3-4) Sau khi ngồi, vị Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, có thể có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy?

5-8) Bạch Thế Tôn, có thể có thọ nào... có thể có
tưởng nào... có thể có các hành nào... có thể có thức
nào, thức ấy là thường còn, thường hằng, thường trú,
không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh
trú như vậy?

9) Này Tỷ-kheo, không có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy.

10-13) - Này Tỷ-kheo, không có thọ nào... không có tưởng nào... không có các hành nào... không có thức nào, thức ấy là thường còn, thường hằng, thường trú,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            192

không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy.

14) Rồi Thế Tôn lấy tay cầm lên một miếng phân bò và nói với Tỷ-kheo ấy:

15) - Này Tỷ-kheo, cho đến được một ngã thể nhỏ
như thế này cũng không thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú.

16) Nếu được một ngã thể nhỏ như thế này, này Tỷ-
kheo, là thường còn, thường hằng, thường trú, không
chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú,
thời đời sống Phạm hạnh để chơn chánh đoạn tận khổ
đau không thể trình bày.

Vì này Tỷ-kheo, cho đến được một ngã thể nhỏ bé
như thế này cũng không thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú; do vậy đời sống Phạm hạnh
để chơn chánh đoạn tận khổ đau có thể trình bày.

17) Thuở xưa, này Tỷ-kheo, Ta là vị vua Sát-đế-lỵ
đã làm lễ quán đảnh. Khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ đã
làm lễ quán đảnh, Ta có 84.000 đô thị, và đô thị
Kusàvatì là bậc nhất.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           193

18) Này Tỷ-kheo, khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ, đã làm lễ quán đảnh, Ta có 84.000 cung điện, và cung điện Dhamma là bậc nhất.

19) Này Tỷ-kheo, khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, Ta có 84.000 trùng các, và là trùng các Mahàvyùha là bậc nhất.

20) Này Tỷ-kheo, khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ đã làm
lễ quán đảnh, Ta có 84.000 sàng tọa làm bằng ngà,
làm bằng lõi cây, làm bằng vàng, làm bằng bạc, trải
bằng nệm len có lông dài, trải bằng chăn len trắng,
trải bằng chăn len thêu bông, trải nệm bằng da con
sơn dương gọi là kadali, có lầu che phía trên và có
gối chân màu đỏ cả hai đầu.

21) Này Tỷ-kheo, khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ đã làm
lễ quán đảnh, Ta có 84.000 con voi với những trang
sức bằng vàng, với những cờ xí bằng vàng, bao bọc
với những lưới bằng vàng, và voi chúa Uposatha là
bậc nhất.

22) Này Tỷ-kheo, khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ đã làm
lễ quán đảnh, Ta có 84.000 con ngựa với những trang
sức bằng vàng, với những cờ xí bằng vàng, bao bọc
với những lưới bằng vàng, và ngựa chúa Valàhaka là
bậc nhất.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            194

23) Này Tỷ-kheo, khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ đã làm
lễ quán đảnh, Ta có 84.000 cỗ xe, với những trang
sức bằng vàng, với những cờ xí bằng vàng, bao bọc
với những lưới bằng vàng, và cỗ xe Vejayanta là bậc
nhất.

24) Này Tỷ-kheo, khi Ta là vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, Ta có 84.000 châu báu, và Ma-ni châu là bậc nhất.

25) Này Tỷ-kheo, khi Ta là... Ta có 84.000 phụ nữ, và hoàng hậu Subhaddà là bậc nhất.

26) Này Tỷ-kheo, khi Ta là... Ta có 84.000 chư hầu Sát-đế-lỵ, và Binh chủ báu là bậc nhất.

27) Này Tỷ-kheo, khi Ta là... Ta có 84.000 con bò cái, với những dây thừng bằng vải đay mịn màng, và chậu sữa bằng bạc.

28) Này Tỷ-kheo, khi Ta là... Ta có 84.000 áo bằng vải gai tinh tế, bằng vải lụa tinh tế, bằng vải len tinh tế, bằng vải bông tinh tế.

29) Này các Tỷ-kheo, khi Ta là... Ta có 84.000 dĩa bàn, và trên ấy các cơm sáng và cơm chiều được dọn lên.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               195

30) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong 84.000 đô thị ấy, đô thị Ta trú thời ấy là kinh đô Kusàvatì.

31) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong 84.000 cung điện ấy, cung điện Ta trú thời ấy là cung điện Dhamma.

32) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong 84.000 trùng các ấy, trùng các Ta trú là trùng các Mahàvyùha.

33) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong 84.000 sàng tọa ấy, sàng tọa Ta thọ dùng thời ấy là sàng tọa bằng ngà, hay bằng lõi cây, hay bằng vàng, hay bằng bạc.

34) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong 84.000 con voi ấy, con voi Ta cưỡi thời ấy là voi chúa Uposatha.

35) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong 84.000 con ngựa ấy, con ngựa Ta cưỡi thời ấy là ngựa chúa Valàhaka.

36) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong 84.000 cỗ xe ấy, cỗ xe Ta cưỡi thời ấy là cỗ xe Vejayanta.

37) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong 84.000 phụ nữ ấy, phụ nữ hầu hạ Ta thời ấy là Khattiyàni hay Velàmikà.

38) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong 84.000 áo mặc ấy, đôi áo Ta mặc thời ấy, hoặc bằng vải gai tinh tế,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             196

hay bằng lụa tinh tế, hay bằng len tinh tế, hay bằng vải bông tinh tế.

39) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, trong 84.000 dĩa bàn
ấy, một dĩa bàn Ta dùng để ăn một phần (nàlika)
cơm, còn dĩa bàn thứ hai, Ta dùng để ăn đồ ăn tương
đương.

40) Như vậy, này các Tỷ-kheo, tất cả các hành ấy là thuộc quá khứ, đoạn diệt, biến hoại.

41) Như vậy vô thường, này các Tỷ-kheo, là các
hành. Như vậy không thường hằng, này các Tỷ-
kheo, là các hành. Như vậy không thường trú, này
các Tỷ-kheo, là các hành.

42) Cho đến như vậy, này các Tỷ-kheo, là vừa đủ để nhàm chán đối với tất cả hành, là vừa đủ để ly tham, là vừa đủ để giải thoát.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           197

20     Hành - Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy hữu được tái sanh - Kinh Có Tham – Tương II, 180

Có Tham – Tương II, 180

1)...Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, có bốn loại đồ ăn đưa đến sự tồn tại hay sự chấp thủ tái sanh của các loài hữu tình hay các loài chúng sanh.

3) Thế nào là bốn?

- Đoàn thực thô hoặc tế,
- Xúc thực là thứ hai,
- Tư niệm là thứ ba,
- Thức là thứ tư.

Này các Tỷ-kheo, bốn loại đồ ăn này đưa đến sự tồn tại hay sự chấp thủ tái sanh cho các loài hữu tình hay các loài chúng sanh.

4) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu đối với đoàn thực, có tham, có hỷ, có ái, thời có thức được an trú, tăng trưởng.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             198

- Chỗ nào thức được an trú, tăng trưởng, chỗ ấy
có danh sắc sanh.
- Chỗ nào có danh sắc sanh, chỗ ấy có các hành
tăng trưởng.
- Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy hữu
được tái sanh trong tương lai.
- Chỗ nào hữu được tái sanh trong tương lai,
chỗ ấy có sanh, già chết trong tương lai.
- Chỗ nào có sanh, già chết trong tương lai, Ta
nói chỗ ấy có sầu, có khổ, có não.

5) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với xúc thực... (như trên)...

6) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với tư niệm thực...

7) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu đối với thức thực, có tham, có hỷ, có ái,
thời có thức được an trú, tăng trưởng.
- Chỗ nào có thức được an trú, tăng trưởng, chỗ
ấy có danh sắc sanh.
- Chỗ nào có danh sắc sanh, chỗ ấy có các hành
tăng trưởng.
- Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy hữu
được tái sanh trong tương lai.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           199

- Chỗ nào hữu được tái sanh trong tương lai,
chỗ ấy có sanh, già chết trong tương lai.
- Chỗ nào có sanh, già chết trong tương lai, Ta
nói chỗ ấy có sầu, có khổ, có não.

8) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người thợ nhuộm
hay một người thợ vẽ. Nếu có thuốc nhuộm hay sơn
màu nghệ, màu xanh, hay màu đỏ, có một tấm bảng
khéo đánh bóng, một bức tường hay tấm vải, có thể
phác họa hình người đàn bà hay người đàn ông có
đầy đủ chân tay.

9) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu đối với đoàn thực, có tham, có hỷ, có ái, thời có thức an trú, tăng trưởng. Chỗ nào có thức an trú, tăng trưởng chỗ ấy có danh sắc sanh. Chỗ nào có danh sắc sanh, chỗ ấy có các hành tăng trưởng. Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy có hữu tái sanh trong tương lai. Chỗ nào có hữu tái sanh trong tương lai, chỗ ấy có sanh, già chết trong tương lai. Chỗ nào có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói chỗ ấy có sầu, có khổ, có não.

10) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với xúc thực...

11) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với niệm thực...

12) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với thức thực, có tham, có hỷ, có ái, thời có thức an trú, tăng trưởng. Chỗ nào

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              200

có thức an trú, tăng trưởng, chỗ ấy có danh sắc sanh. Chỗ nào có danh sắc sanh, chỗ ấy có các hành tăng trưởng. Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy có hữu tái sanh trong tương lai. Chỗ nào có hữu tái sanh trong tương lai, chỗ ấy có sanh, già, chết trong tương lai. Chỗ nào có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói chỗ ấy có sầu, có khổ, có não.

13) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu đối với đoàn thực không có tham, không
có hỷ, không có ái, thời không có thức an trú,
tăng trưởng.
- Chỗ nào không có thức an trú, tăng trưởng, chỗ
ấy không có danh sắc sanh.
- Chỗ nào không có danh sắc sanh, chỗ ấy không
có các hành tăng trưởng.
- Chỗ nào không có các hành tăng trưởng, chỗ
ấy không có hữu tái sanh trong tương lai.
- Chỗ nào không có hữu tái sanh trong tương lai,
chỗ ấy không có sanh, già, chết trong tương lai.
- Chỗ nào không có sanh, già, chết trong tương
lai, Ta nói rằng chỗ ấy không có sầu, không có
khổ, không có não.

14) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với xúc thực...

15) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với tư niệm thực ...

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             201

16) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với thức thực, không có tham, không có hỷ, không có ái, thời không có thức an trú, tăng trưởng. Chỗ nào không có thức an trú, tăng trưởng, chỗ ấy không có danh sắc sanh. Chỗ nào không có danh sắc sanh, chỗ ấy không có các hành tăng trưởng. Chỗ nào không có các hành tăng trưởng, chỗ ấy không có hữu tái sanh trong tương lai. Chỗ nào không có hữu tái sanh trong tương lai, chỗ ấy không có sanh, già chết trong tương lai. Chỗ nào không có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói rằng chỗ ấy không có sầu, không có khổ, không có não.

17) Ví như, này các Tỷ-kheo, một ngôi nhà có mái
hay một dãy hành lang có mái, có cửa sổ phía Bắc,
phía Nam, hay phía Đông. Khi mặt trời mọc lên, ánh
sáng ngang qua cửa sổ chiếu vào, thời chiếu vào chỗ
nào?

- Bạch Thế Tôn, chiếu vào tường phía Tây.

18) - Này các Tỷ-kheo, nếu không có tường phía Tây, thời chiếu vào chỗ nào?

- Bạch Thế Tôn, chiếu trên đất.

19) - Này các Tỷ-kheo, nếu không có đất, thời chiếu vào chỗ nào?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            202

- Bạch Thế Tôn, chiếu trên nước.

20) - Này các Tỷ-kheo, nếu không có nước, thời chiếu vào chỗ nào?

- Bạch Thế Tôn, không có chiếu ở đâu cả.

21) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu đối với đoàn thực không có tham, không có hỷ, không có ái. ..

22) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với xúc thực...

23) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với tư niệm thực...

24) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu đối với thức thực, không có tham,
không có hỷ, không có ái, thời không có thức
an trú.
- Chỗ nào không có thức an trú, chỗ ấy không có
danh sắc sanh.
- Chỗ nào không có danh sắc sanh, chỗ ấy không
có các hành tăng trưởng.
- Chỗ nào không có các hành tăng trưởng, chỗ
ấy không có hữu tái sanh trong tương lai.
- Chỗ nào không có hữu tái sanh trong tương lai,
chỗ ấy không có sanh, già chết trong tương lai.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            203

- Chỗ nào không có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói rằng chỗ ấy không có sầu, không có khổ, không có não.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                      204

21    Hành - Con đường phải chết này ở giữa những tư tưởng - Kinh PHẠM THIÊN TRÚ – Tăng IV, 627

PHẠM THIÊN TRÚ – Tăng IV, 627

1. Ta tuyên bố rằng, này các Tỷ-kheo, các nghiệp được tư niệm, được làm, được tích tập, nếu không cảm thọ (kết quả) thời không có chấm dứt, dầu quả ấy thuộc trong đời hiện tại, hay thuộc trong đời sau.

Ta tuyên bố rằng, này các Tỷ-kheo, các nghiệp được tư niệm, được làm, được tích tập, nếu không cảm thọ (kết quả) thời khổ không chấm dứt.

Vị Thánh đệ tử ấy, này các Tỷ-kheo, như vậy từ bỏ tham, từ bỏ sân, từ bỏ si, tỉnh giác, chánh niệm, với tâm câu hữu với từ, an trú biến mãn một phương; cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư, như vậy phía trên, phía dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Vị ấy biết rõ như sau: "Trước kia, tâm này của ta là nhỏ, không tu tập. Nhưng nay, tâm này của ta là vô lượng, khéo tu tập. Lại nữa, phàm nghiệp gì được

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            205

làm có giới hạn, nay nó sẽ không sống trong giới hạn ấy nữa".

Các Thầy nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, nếu đứa trẻ này, từ tuổi trẻ trở lên tu tập từ tâm giải thoát, nó có thể làm nghiệp ác không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

- Do không làm điều ác, nó có cảm giác khổ hay không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn. Không làm điều ác, bạch Thế Tôn, từ đâu nó sẽ cảm giác khổ được?

2. Này các Tỷ-kheo, từ tâm giải thoát này cần phải
tu tập bởi nữ nhân hay nam nhân. Này các Tỷ-kheo,
thân này không bị nam nhân hay nữ nhân cầm lấy rồi
mang đi. Này các Tỷ-kheo, con đường phải chết
này ở giữa những tư tưởng. Vị ấy rõ biết như sau:
"Phàm ác nghiệp nào do ta làm từ trước với cái
thân do nghiệp làm ra này, tất cả cần phải cảm thọ
ở đây, nó không thể theo ta và được hiện hữu về
sau". Như vậy, này các Tỷ-kheo, từ tâm giải thoát
được tu tập đưa đến không có trở lui, đối với Tỷ-
kheo có trí tuệ, có được trong đời này, nhưng vị ấy
chưa thể nhập sự giải thoát hơn thế nữa.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               206

3. Với tâm câu hữu với bi... với tâm hầu hữu với hỷ... với tâm câu hữu với xả, vị ấy biến mãn một phương và an trú, như vậy phương thứ hai, như vậy phương thứ ba, như vậy phương thứ tư. Như vậy phía trên, phía dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Vị ấy biết rõ như sau: "Trước kia, tâm này của ta là nhỏ, không tu tập. Nhưng nay, tâm này của ta là vô lượng, khéo tu tập. Lại nữa, phàm nghiệp gì được làm có giới hạn, nó sẽ không đứng trong giới hạn ấy nữa".

Các Thầy nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, nếu đứa trẻ này, từ tuổi trẻ trở lên tu tập xả tâm giải thoát, nó có thể làm nghiệp ác không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

- Do không làm điều ác, nó có cảm giác khổ hay không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn. Không làm điều ác, bạch Thế Tôn, từ đâu nó sẽ cảm giác khổ được.

4. Này các Tỷ-kheo, xả tâm giải thoát này cần phải tu tập bởi nữ nhân hay nam nhân. Này các Tỷ-kheo, thân này không bị nam nhân hay nữ nhân cầm lấy rồi đem đi. Này các Tỷ-kheo, con người phải chết này

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             207

ở giữa những tư tưởng. Vị ấy rõ biết như sau:
"Phàm ác nghiệp nào do ta làm từ trước với cái thân
do nghiệp làm ra này, tất cả cần phải cảm thọ ở đây,
nó không thể theo và được hiện hữu về sau". Như
vậy, này các Tỷ-kheo, xả tâm giải thoát này được tu
tập, đưa đến không có trở lui, đối với Tỷ-kheo có trí
tuệ, có được trong đời này, nhưng vị ấy chưa thể
nhập sự giải thoát hơn thế nữa.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            208

22    Hành - Các hành là Vô thường, không kiên cố, bất an - Kinhh Núi Vepulla – Tương II, 330

Núi Vepulla – Tương II, 330

1) Một thời Thế Tôn trú ở Ràjagaha ( Vương Xá ), tại núi Gijjhakùta ( Linh Thứu ).

2) Tại đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo...

3) Thế Tôn nói như sau:

- Vô thỉ là luân hồi này, này các Tỷ-kheo. Khởi điểm
không thể nêu rõ đối với sự lưu chuyển luân hồi của
các chúng sanh bị vô minh che đậy, bị tham ái trói
buộc.

4) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, núi Vepulla này được biết với tên là Pàcìnavamsa. Lúc bấy giờ, dân chúng được biết với tên là Tivàrà. Này các Tỷ-kheo, dân chúng Tivàrà có tuổi thọ đến 40.000 năm. Này các Tỷ-kheo, dân chúng Tivàrà phải bốn ngày để leo lên núi Pàcìnavamsa, phải bốn ngày để leo xuống.

5) Lúc bấy giờ, này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác xuất

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           209

hiện ở đời. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, có hai vị đệ tử, hai vị thượng thủ, hiền thiện tên là Vidhura và Sajìva.

6) Hãy nhìn xem, này các Tỷ-kheo, tên của hòn núi ấy đã biến mất, dân chúng ấy đã mệnh chung, và bậc Thế Tôn ấy đã nhập diệt.

7) Này các Tỷ-kheo,

- Vô thường như vậy, là các hành.
- Không kiên cố như vậy, là các hành.
- Bất an như vậy, là các hành.
Cho đến như vậy, này các Tỷ-kheo là vừa đủ để
nhàm chán, là vừa đủ để từ bỏ, là vừa đủ để giải thoát
đối với tất cả các hành.

8) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, núi Vepulla này được
biết với tên là Vànkaka. Lúc bấy giờ, này các Tỷ-
kheo, dân chúng được biết với tên là Rohita. Này các
Tỷ-kheo, dân chúng Rohita có tuổi thọ đến 30.000
năm. Này các Tỷ-kheo, dân chúng Rohita phải ba
ngày để leo lên núi Vànkaka, phải ba ngày để leo
xuống.

9) Lúc bấy giờ, này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konàgamana, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             210

Konàgamana, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, có hai vị đệ tử, hai vị thượng thủ, hiền thiện tên là Bhìyya và Suttara.

10) Hãy nhìn xem, này các Tỷ-kheo, tên của hòn núi
ấy đã biến mất, dân chúng ấy đã mệnh chung, và bậc
Thế Tôn ấy đã nhập diệt. Vô thường như vậy, này
các Tỷ-kheo, là các hành... là vừa đủ để giải thoát đối
với tất cả các hành.

11) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, núi Vepulla này
được biết với tên là Supassa. Lúc bấy giờ, này các
Tỷ-kheo, dân chúng được biết với tên là Suppiya.
Này các Tỷ-kheo, dân chúng Suppiya có tuổi thọ đến
20.000 năm. Này các Tỷ-kheo, dân chúng Suppiya
phải hai ngày để leo núi Supassa, phải hai ngày để
leo xuống.

12) Lúc bấy giờ, Thế Tôn Kassapa, bậc Ứng Cúng,
Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời. Này các Tỷ-kheo,
Thế Tôn Kassapa, bậc Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác,
có hai đệ tử, hai vị thượng thủ, hiền thiện tên là Tissa
và Bhàradvàja.

13) Hãy nhìn xem, này các Tỷ-kheo, tên của hòn núi ấy đã biến mất, dân chúng ấy đã mệnh chung, và bậc Thế Tôn ấy đã nhập diệt.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               211

14) Vô thường như vậy, này các Tỷ-kheo, là các
hành. Không kiên cố như vậy, này các Tỷ-kheo, là
các hành... là vừa đủ để được giải thoát đối với tất cả
các hành.

15) Hiện tại, này các Tỷ-kheo, núi Vepulla này được biết với tên là Vepulla. Hiện tại, này các Tỷ-kheo, dân chúng ấy được biết với tên là Magadhaka. Tuổi thọ dân chúng Magadhaka ấy, này các Tỷ-kheo, là ít, nhẹ, không bao nhiêu, họ sống lâu cho đến 100 tuổi hay hơn một chút. Dân chúng Magadhaka, này các Tỷ-kheo, leo lên núi Vepulla này trong một thời gian ngắn, leo xuống trong một thời gian ngắn.

16) Hiện tại, này các Tỷ-kheo, Ta, bậc Ứng Cúng,
Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời. Này các Tỷ-kheo,
Ta có hai vị đệ tử, hai vị thượng thủ, hiền thiện tên
là Sàriputta và Moggallàna.

17) Một thời sẽ đến, này các Tỷ-kheo, tên của ngọn núi này sẽ biến mất, dân chúng sẽ mệnh chung, và Ta sẽ nhập diệt.

18) Này các Tỷ-kheo,

- Vô thường như vậy, là các hành. - Không kiên cố như vậy, là các hành. - Bất an như vậy, là các hành.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              212

Cho đến như vậy, này các Tỷ-kheo, là vừa đủ để được nhàm chán, là vừa đủ để từ bỏ, là vừa đủ để giải thoát đối với tất cả các hành.

19) Thế Tôn nói như vậy, bậc Thiện Thệ nói như vậy xong, bậc Đạo Sư lại nói thêm:

Pacinavamsa,
Với dân Tivàra,
Tên núi Vankaka
Với dân Rohita,
Tên núi Vupassa
Với dân Suppiyà,
Tên núi Vepulla,
Với dân Magadha,
Chư hành là vô thường,
Phải sanh rồi phải diệt,
Sau khi sanh, chúng diệt,
Chúng tịnh là an lạc.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            213

23    Hành - Các hành là vô thường - Kinh MẶT TRỜI – Tăng III, 418

MẶT TRỜI –Tăng III, 418

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời Thế Tôn ở Vesàlì, tại rừng Ambapàli. Tại
đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo".
"Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng
đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2. Này các Tỷ-kheo,

 Các hành là vô thường.
 Các hành là không có kiên cố.
 Các hành là không an ổn.
 Cho đến như vậy, này các Tỷ-kheo, là vừa đủ
để nhàm chán, là vừa đủ để ly tham, là vừa đủ
để giải thoát đối với tất cả hành.

 Núi chúa Sineru, này các Tỷ-kheo, dài 84 ngàn do
tuần, rộng 84 ngàn do tuần, chìm xuống biển lớn
84 ngàn do tuần, nổi lên trên biển lớn 84 ngàn do
tuần. Này các Tỷ-kheo, rồi có thời, nhiều năm,
nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, nhiều trăm
ngàn năm, trời không mưa. Khi không có mưa,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          214

các loài chủng tử, các loài thực vật, các rừng rậm dược thảo đều khô héo cằn cỗi không có tồn tại.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các hành là vô thường.
Này các Tỷ-kheo, các hành là không có kiên cố. Này
các Tỷ-kheo, các hành là không an ổn. Cho đến như
vậy, này các Tỷ-kheo, là vừa đủ để nhàm chán, là
vừa đủ để ly tham, là vừa đủ để giải thoát đối với tất
cả các hành.

 Này các Tỷ-kheo, rồi có thời, sau một thời gian rất dài, mặt trời thứ hai hiện ra.

3. Này các Tỷ-kheo, khi mặt trời thứ hai có mặt, thời
tất cả sông nhỏ, ao nhỏ khô cạn, khô kiệt, không có
tồn tại. Như vậy, này các Tỷ-kheo, các hành là vô
thường... là vừa đủ để giải thoát đối với tất cả các
hành.

 Này các Tỷ-kheo, rồi có một thời, sau một thời gian rất dài, mặt trời thứ ba hiện ra.

4. Này các Tỷ-kheo, khi mặt trời thứ ba có mặt, thời
các sông lớn như sông Hằng, sống Yamunà,
Aciravatì, Sarabhù, Mahì, các con sông ấy bị khô
cạn, bị khô kiệt, không có tồn tại. Như vậy, này các
Tỷ-kheo, các hành là vô thường... là vừa đủ để giải
thoát đối với tất cả các hành.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             215

 Này các Tỷ-kheo, rồi có một thời, sau một thời gian rất dài, mặt trời thứ tư hiện ra.

5. Này các Tỷ-kheo, khi mặt trời thứ tư hiện ra, thời
các biển hồ lớn, từ đấy các sông lớn chảy ra, ví như
Anotattà, Sìhapapàtà, Rathakàrà, Kannamunda,
Kunàlà, Chaddantà, Mandàkinì, các biển hồ ấy bị
khô cạn, bị khô kiệt, không có tồn tại. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, các hành là vô thường... là vừa đủ để
giải thoát đối với tất cả các hành.

 Này các Tỷ-kheo, rồi có một thời, sau một thời gian rất dài, mặt trời thứ năm hiện ra.

6. Này các Tỷ-kheo, khi mặt trời thứ năm có mặt, thời nước các biển lớn rút lui một trăm do tuần, nước các biển lớn rút lui hai trăm do tuần, các nước biển lớn rút lui ba trăm do tuần... Nước các biển lớn rút lui bảy trăm do tuần; nước các biển lớn dừng lại sâu đến bảy cây sàla, sáu cây sàla, năm cây sàla, bốn cây sàla, ba cây sàla, hai cây sàla, chỉ một cây sàla. Nước biển lớn dừng lại, sâu đến bảy đầu người, sâu đến sáu đầu người, năm đầu người, bốn đầu người, ba đầu người, hai đầu người, một đầu người, nửa đầu người. Nước các biển lớn dừng lại, sâu chỉ đến eo lưng của người, chỉ đến đầu gối của người, chỉ đến mắt cá của người.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              216

Ví như này các Tỷ-kheo, vào mùa thu khi trời mưa hạt lớn, chỗ này chỗ khác, trong các dấu chân của các con bò cái, có những vũng nước nhỏ đọng lại.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, chỉ còn những vũng nước nhỏ trong dấu chân các con bò cái là nước của biển lớn còn lại, chỗ này chỗ kia.

Này các Tỷ-kheo, khi mặt trời thứ năm hiện ra, nước
biển lớn chỉ bằng độ ngón tay. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, các hành là vô thường... là vừa đủ để giải thoát
đối với tất cả các hành.

 Này các Tỷ-kheo, rồi có một thời, sau một thời gian rất dài, mặt trời thứ sáu hiện ra.

7. Này các Tỷ-kheo, khi mặt trời thứ sáu hiện ra, thời đất lớn này và núi chúa Sineru, sanh khói lên, thổi khói lên, phun khói lên.

Ví như, này các Tỷ-kheo, các lò của người thợ gốm mới đốt lửa lên, sanh khói lên, phun khói lên.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi mặt trời thứ sáu hiện ra, thời đất lớn này và núi chúa Sineru sanh khói lên, thổi khói lên, phun khói lên.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các hành là vô thường... là vừa đủ để giải thoát đối với tất cả các hành.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             217

 Này các Tỷ-kheo, rồi có một thời, sau một thời gian rất dài, mặt trời thứ bảy hiện ra.

8. Này các Tỷ-kheo, khi mặt trời thứ bảy hiện ra, trái đất lớn này và núi chúa Sineru bốc cháy, rực cháy, trở thành một màn lửa. Và khi quả đất lớn này và núi chúa Sineru cháy đỏ lên, cháy rực lên ngọn lửa do gió thổi bốc cao đến Phạm thiên giới. Các chóp ngọn của núi Sineru, cao đến một, hai, ba, bốn, năm trăm do tuần, khi bị cháy đỏ lên, cháy rực lên, bị cả khối lửa to lớn phá hoại và chinh phục, liền sụp đổ xuống.

Sau khi quả đất lớn và núi Sineru bị cháy đỏ lên, cháy rực lên, không tìm thấy tro và lọ đen.

Ví như, này các Tỷ-kheo, khi bơ và dầu được cháy
đỏ, được cháy rực lên, không tìm thấy tro và lọ đen.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi quả đất lớn này và
núi chứa Sineru bị cháy đỏ lên, cháy rực lên, không
tìm thấy tro và lọ đen.

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, các hành là vô thường.
Này các Tỷ-kheo, các hành là không có kiên cố.
Này các Tỷ-kheo, các hành là không an ổn. Cho
đến như vậy, này các Tỷ-kheo, là vừa đủ để nhàm
chán, là vừa đủ để ly tham, là vừa đủ để giải thoát
đối với tất cả hành.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             218

Ở đây, này các Tỷ-kheo, ai là người có thể nghĩ rằng, ai là người có thể tin rằng: "Quả đất này và núi chúa Sineru sẽ bị đốt cháy, sẽ bị hủy hoại, sẽ không còn tồn tại nữa", trừ những người đã được chứng kiến.

9. Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, có Đạo Sư Sunetta
thuộc ngoại đạo, được ly tham trong các dục. Này
các Tỷ-kheo, Đạo Sư Sunetta có hàng trăm người đệ
tử. Đạo Sư Sunetta thuyết pháp cho các đệ tử về
cọng trú với chư Thiên ở Phạm thiên giới.

Và tất cả những ai nắm hiểu một cách hoàn toàn trọn vẹn lời thuyết dạy của Sunetta, về cọng trú với chư Thiên ở Phạm thiên giới, khi thân hoại mạng chung, họ được sanh lên thiện thú Phạm thiên giới.

Những ai không nắm hiểu một cách hoàn toàn trọn vẹn lời dạy của Sunetta, sau khi thân hoại mạng chung, một số được sanh cộng trú với chư Thiên ở Tha hóa Tự tại, một số được sanh cọng trú với chư Thiên ở Hóa Lạc thiên, một số được sanh cọng trú với chư Thiên ở Đâu-suất Thiên, một số được sanh cọng trú với chư Thiên ở Dạ-ma Thiên, một số được sanh cọng trú với chư Thiên ở Thiên giới Ba mươi ba, một số được sanh cọng trú với chư Thiên ở Bốn Thiên vương, một số được sanh cọng trú với các đại gia đình Sát-đế-ly, một số được sanh cọng trú với các

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            219

đại gia đình Bà-la-môn, một số được sanh cọng trú với các đại gia đình gia chủ.

10. Rồi này các Tỷ-kheo, Đạo Sư Sunetta suy nghĩ
như sau: "Thật không xứng đáng cho ta trong đời sau
lại có một sanh thú giống như sanh thú của các đệ
tử. Vậy ta hãy tu tập tối thượng từ bi".

Rồi này các Tỷ-kheo, bậc Đạo sư Sunetta trong bảy năm tu tập từ tâm.

- Sau khi tu tập từ tâm bảy năm, trong bảy thành
kiếp hoại kiếp, vị ấy không trở lui lại thế giới này.
- Trong kiếp thành của thế giới, này các Tỷ-kheo,
vị ấy đi đến thế giới của Àbhassara (Quang Âm
thiên).
- Trong kiếp hoại của thế giới, vị ấy được sanh
trong Phạm cung trống không. Tại đấy này các
Tỷ-kheo, vị ấy là Phạm thiên, Đại Phạm thiên, bậc
chiến thắng, bậc vô năng, bấc biến tri, bậc tự tại.
- Ba mươi sáu lần, này các Tỷ-kheo, vị ấy là Thiên
chủ Sakka.
- Nhiều lần bảy lần, vị ấy là vị Chuyển luân Thánh
vương theo Chánh pháp, là vị pháp vương, bậc
chiến thắng bốn phương, đạt được sự thanh bình
cho quốc độ, đầy đủ bảy món báu. Vị ấy có hơn
một ngàn người con trai, là những bậc anh hùng,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              220

dũng mãnh, đánh tan địch quân. Và vị ấy chiến
thắng quả đất này xa cho đến hải biên, trị vì quả
đất này không dùng trượng, không dùng dao,
đúng với Chánh pháp.

Này các Tỷ-kheo, Đạo sư Sunetta ấy, dầu cho thọ
mạng lâu dài như vậy, sống lâu dài như vậy, nhưng
không được thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não. Ta nói rằng vị ấy chưa giải thoát khỏi khổ.
Vì cớ sao? Vì rằng vị ấy chưa giác ngộ, chưa thể
nhập bốn pháp.

11. Thế nào là bốn?

Này các Tỷ-kheo, vì không giác ngộ, không thể nhập
Thánh giới; vì không có giác ngộ, không thể nhập
Thánh định; vì không giác ngộ, không thể nhập
Thánh trí tuệ; vì không giác ngộ, không thể nhập
Thánh giải thoát.

Này các Tỷ-kheo, sự kiện là như sau: Khi Thánh giới được giác ngộ, được thể nhập; khi Thánh định được giác ngộ, được thể nhập; khi Thánh trí tuệ được giác ngộ, được thể nhập; khi Thánh giải thoát được giác ngộ, được thể nhập, cắt đứt là hữu ái; sợi dây đưa đến sanh hữu được đoạn tận, nay không có tái sanh.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           221

Thế Tôn nói như vậy. Bậc Thiện Thệ nói xong, bậc Đạo Sư lại nói thêm:

Vô thượng giới và định,
Trí tuệ và giải thoát,
Gotama danh tiếng,
Giác ngộ những pháp này.
Đức Phật với thắng trí,
Thuyết pháp cho Tỷ-kheo,
Bậc Đạo sư đoạn khổ,
Bậc Pháp nhãn tịch tịnh.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                       222

24    Hành - Các hành là vô thường - Kinh SỨC MẠNH 2 – Tăng III, 587

SỨC MẠNH 2 –Tăng III, 587

1. Rồi Tôn giả Sàriputta đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Sàriputta đang ngồi xuống một bên:

- Này Sàriputta, có bao nhiêu sức mạnh của Tỷ-kheo
đã đoạn trừ các lậu hoặc? Thành tựu với những sức
mạnh gì, Tỷ-kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc, tự nhận
mình đã đoạn diệt các lậu hoặc: "Các lậu hoặc đã
được ta đoạn tận "?

2. - Bạch Thế Tôn, có tám sức mạnh của Tỷ-kheo
đã đoạn tận các lậu hoặc. Thành tựu với những sức
mạnh gì, Tỷ-kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc, tự nhận
mình đã đoạn diệt các lậu hoặc: "Các lậu hoặc đã
được ta đoạn tận ". Thế nào là tám?

3. Ở đây, bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc khéo thấy như thật với chánh trí tuệ rằng tất cả các hành là vô thường. Vì rằng, bạch Thế Tôn, Tỷ- kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, khéo thấy như thật với chánh trí tuệ rằng tất cả các hành là vô thường. Bạch Thế Tôn, đây là sức mạnh của Tỷ-kheo đã đoạn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            223

tận các lậu hoặc. Do sức mạnh này, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tự nhận mình đã đoạn diệt các lậu hoặc: "Các lậu hoặc đã được ta đoạn tận ".

4. Lại nữa, bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc khéo thấy như thật với chánh trí tuệ rằng các dục ví như hố than hừng. Vì rằng, bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc khéo thấy như thật với chánh trí tuệ rằng các dục ví như hố than hừng. Bạch Thế Tôn, đây là sức mạnh của Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc. Do sức mạnh này, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tự nhận mình đã đoạn diệt các lậu hoặc: "Các lậu hoặc đã được ta đoạn tận ".

5. Này các Tỷ-kheo. Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo đã đoạn
tận các lậu hoặc, với tâm thuận xuôi về viễn ly, hoan
hỷ về xuất ly, thiên về viễn ly, trú ở viễn ly, hoan hỷ
về xuất ly, đoạn tận hoàn toàn tất cả pháp có thể làm
trú xứ cho lậu hoặc. Bạch Thế Tôn, đây là sức mạnh
của Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc. Do sức mạnh
này, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tự nhận mình
đã đoạn diệt các lậu hoặc: "Các lậu hoặc đã được ta
đoạn tận ".

6. Lại nữa, bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, Bốn niệm xứ được tu tập. Bạch Thế Tôn, vì rằng Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, Bốn niệm xứ được tu tập, được khéo tu tập. Bạch Thế Tôn, đây

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              224

là sức mạnh của vị Tỷ-kheo …: "Các lậu hoặc đã được ta đoạn tận ".

7. Lại nữa, bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, Bốn như ý túc được tu tập, được khéo tu tập…

Năm căn được tu tập, được khéo tu tập …

Năm lực được tu tập, được khéo tu tập …

Bảy giác chi được tu tập, được khéo tu tập …

Thánh đạo tám ngành được tu tập, được khéo tu tập … Bạch Thế Tôn, đây là sức mạnh của vị Tỷ-kheo …: "Các lậu hoặc đã được ta đoạn tận ".

Bạch Thế Tôn, đây là tám sức mạnh của Tỷ-kheo đã
đoạn tận các lậu hoặc, thành tựu với tám sức mạnh
này, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc. Do sức mạnh
này, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tự nhận mình
đã đoạn diệt các lậu hoặc: "Các lậu hoặc đã được ta
đoạn tận ".

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          225

25    Hành - Còn nhanh nhẹn hơn là sự biến diệt cũa các thọ hành - Kinh Người Bắn Cung – Tương II, 464

Người Bắn Cung – Tương II, 464

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Ví như, này các Tỷ-kheo, bốn người bắn cung dõng mãnh, lão luyện, thuần tay, thiện xảo về cung thuật, đứng tại bốn phương.

3) Rồi một người đến và nói rằng: "Ta sẽ nắm bắt và
đem lại những mũi tên được bắn đi bốn phương,
trước khi chúng rơi xuống đất, do bốn người bắn
cung này bắn đi, những người dõng mãnh, lão luyện,
thuần tay, thiện xảo về cung thuật ".

4) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Như vậy có vừa đủ chăng để gọi người nhanh nhẹn ấy đầy đủ với sự nhanh nhẹn tối thượng?

5) -Bạch Thế Tôn, nếu chỉ từ một người bắn cung dõng mãnh, lão luyện, thuần tay, thiện xảo về cung thuật, có thể nắm bắt và đem lại một mũi tên được bắn đi, như vậy là vừa đủ để gọi người nhanh nhẹn ấy, đầy đủ với sự nhanh nhẹn tối thượng. Còn nói gì

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          226

từ bốn người bắn tên, dõng mãnh, lão luyện, thuần tay, thiện xảo về cung thuật!

6) – Này các Tỷ-kheo,

- Và như vậy là sự nhanh nhẹn của người ấy.
- Và như vậy là sự nhanh nhẹn của mặt trăng,
mặt trời, còn nhanh hơn sự nhanh nhẹn trước.
- Và như vậy là sự nhanh nhẹn của các chư Thiên
chạy trước mặt trăng, mặt trời.
- Còn nhanh nhẹn hơn là sự biến diệt của thọ
hành (thọ mạng của các sự vật).

7) Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như sau: "Chúng tôi sẽ sống không phóng dật".

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          227

26    Hành - Cần chánh tư duy ntn để có thân, khẩu trong sạch - Kinh Những Người Ở Veludvàra – Tương V, 517

Những Người Ở Veludvàra – Tương V, 517

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn đang đi du hành giữa Kosala cùng với đại chúng Tỷ-kheo và đi đến một làng Bà-la-môn của dân chúng Kosala tên là Veludvàra.

2) Các Bà-la-môn gia chủ ở Veludvàra được nghe: "Sa-môn Gotama là Thích tử, đã xuất gia từ gia tộc họ Thích, đang đi du hành giữa dân chúng Kosala cùng với đại chúng Tỷ-kheo và đã đến Veludvàra". Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Thế Tôn Gotama: "Đây là bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Với thắng trí, Ngài tự thân chứng ngộ thế giới này cùng với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người. Sau khi chứng ngộ, Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện có nghĩa, có văn. Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn, đầy đủ,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           228

trong sạch. Tốt lành thay, sự chiêm ngưỡng một vị A-la-hán như vậy!"

3) Rồi các Bà-la-môn gia chủ ở Veludvàra đi đến Thế
Tôn. Sau khi đến, một số đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên; một số nói lên với Thế Tôn những
lời chào đón hỏi thăm sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên; một
số chấp tay vái chào Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên; một số nói lên với Thế Tôn tên và dòng họ rồi
ngồi xuống một bên; một số im lặng ngồi xuống một
bên.

4) Ngồi một bên, các Bà-la-môn gia chủ ở Veludvàra bạch Thế Tôn:

-- Thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi có ước vọng như
thế này, có ước muốn như thế này, có chú tâm
(adhippàya) như thế này: "Mong rằng chúng tôi
được sống trong một nhà chật đầy trẻ con! Mong
chúng tôi được sử dụng các hương chiên đàn từ
Kàsi! Mong rằng chúng tôi được trang sức bằng
vòng hoa và phấn sáp! Mong rằng chúng tôi được sử
dụng vàng và bạc! Sau khi thân hoại mạng chung,
mong rằng chúng tôi được sanh thiện thú, thiên giới,
cõi đời này!" Mong rằng Tôn giả Gotama hãy thuyết
pháp cho chúng tôi, những người có ước vọng như
vậy, có ước muốn như vậy, có chú tâm như vậy. Hãy

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           229

thuyết pháp như thế nào để chúng tôi được sống
trong một nhà chật đầy trẻ con, để chúng tôi được sử
dụng các hương chiên đàn từ Kàsi... để chúng tôi, khi
thân hoại mạng chung, được sanh thiện thú, thiên
giới, cõi đời này.

5) -- Vậy này các Gia chủ, Ta sẽ thuyết cho các
Ông một pháp môn đưa đến lợi ích (tự lợi cho tự
ngã) (attuupanàyikam). Hãy nghe và khéo tác ý, Ta
sẽ giảng.

-- Thưa vâng, Tôn giả.

Các Bà-la-môn ở Veludvàra vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

-- Này các Gia chủ, thế nào là pháp môn đưa đến lợi ích cho tự ngã?

6) Ở đây, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Ta muốn sống, không muốn chết, muốn lạc, ghét khổ. Nếu có ai đến đoạt mạng sống của ta, một người muốn sống, không muốn chết, muốn lạc, ghét khổ, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý đối với ta. Nhưng nếu ta đoạt mạng sống một người muốn sống, không muốn chết, muốn lạc, ghét khổ, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý đối với người ấy. Một pháp này không khả ái, không

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            230

khả ý cho ta, thời pháp ấy cũng không khả ái, không
khả ý cho người khác. Và một pháp này không khả
ái, không khả ý cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp
ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy từ bỏ sát sanh, khuyến
khích người khác từ bỏ sát sanh, nói lời tán thán từ
bỏ sát sanh. Như vậy, về thân hành, vị ấy được hoàn
toàn thanh tịnh (kotiparisuddham).

7) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy tư như sau: "Nếu có ai lấy của không cho của ta, gọi là ăn trộm, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta lấy của không cho của người khác, gọi là ăn trộm, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời pháp ấy cũng không khả ái, không khả ý cho người khác. Và một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời sao lại đem cột pháp ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy từ bỏ lấy của không cho, khuyến khích người khác từ bỏ lấy của không cho, nói lời tán thán từ bỏ lấy của không cho. Như vậy, về thân hành, vị ấy được hoàn toàn thanh tịnh.

8) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Nếu ai có tà hạnh với vợ của ta, như vậy

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           231

là một việc không khả ái, không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta có tà hạnh với vợ của người khác, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời pháp này không khả ái, không khả ý cho người khác. Và một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy tự mình từ bỏ tà hạnh trong
các dục, khuyến khích người khác từ bỏ tà hạnh
trong các dục, nói lời tán thán từ bỏ tà hạnh trong các
dục. Như vậy, về thân hành, vị ấy được hoàn toàn
thanh tịnh.

9) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Nếu có ai làm tổn hại lợi ích ta với lời nói láo, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta cũng làm tổn hại lợi ích người khác với lời nói láo, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời pháp này không khả ái, không khả ý cho người khác. Và một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy tự mình từ bỏ nói láo, khuyến khích người khác từ bỏ nói láo, nói lời tán

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              232

thán từ bỏ nói láo. Như vậy, về khẩu hành, vị ấy được hoàn toàn thanh tịnh.

10) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy tư như sau: "Nếu có ai chia rẽ bạn bè ta bằng lời nói hai lưỡi, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta chia rẽ bạn bè người khác bằng lời nói hai lưỡi, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời pháp này không khả ái, không khả ý cho người khác. Và một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy tự mình từ bỏ nói hai lưỡi, khuyến khích người khác từ bỏ nói lời hai lưỡi, nói lời tán thán từ bỏ nói lời hai lưỡi. Như vậy, về khẩu hành, vị ấy được hoàn toàn thanh tịnh.

11) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy tư như sau: "Nếu có ai đối xử với ta bằng thô ác ngữ, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta cũng đối xử với người khác bằng thô ác ngữ, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta, thời pháp này không khả ái, không khả ý cho người khác. Và một pháp này không

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            233

khả ái, không khả ý cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp ấy cho người khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy tự mình từ bỏ thô ác ngữ,
khuyến khích người khác từ bỏ thô ác ngữ, nói lời
tán thán từ bỏ thô ác ngữ. Như vậy, về khẩu hành, vị
ấy được hoàn toàn thanh tịnh.

12) Lại nữa, này các Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy tư
như sau: "Nếu có ai đối xử với ta với lời tạp ngữ, với
lời phù phiếm, như vậy là một việc không khả ái,
không khả ý cho ta. Nhưng nếu ta cũng đối xử với
người khác với lời tạp ngữ, với lời phù phiếm, như
vậy là một việc không khả ái, không khả ý cho người
ấy. Một pháp này không khả ái, không khả ý cho ta,
thời pháp này không khả ái, không khả ý cho người
khác. Và một pháp này không khả ái, không khả ý
cho ta, thời sao ta lại đem cột pháp ấy cho người
khác?"

Do suy tư như vậy, vị ấy tự mình từ bỏ lời nói phù phiếm, khuyến khích người khác từ bỏ nói lời phù phiếm, tán thán từ bỏ nói lời phù phiếm. Như vậy, về khẩu hành, vị ấy được hoàn toàn thanh tịnh.

13) Vị ấy thành tựu lòng tin bất động đối với đức Phật: "Đây là bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             234

Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn".

14) Vị ấy thành tựu lòng tin bất động đối với Pháp: "Pháp do Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực hiện tại, có hiệu quả tức thời, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu".

15) Vị ấy thành tựu lòng tin bất động đối với chúng
Tăng: "Diệu hạnh là chúng đệ tử của Thế Tôn. Trực
hạnh là chúng đệ tử của Thế Tôn. Ứng lý hạnh là
chúng đệ tử của Thế Tôn. Chơn chánh hạnh là chúng
đệ tử của Thế Tôn. Tức là bốn đôi tám chúng. Chúng
đệ tử của Thế Tôn là đáng cung kính, đáng cúng
dường, đáng tôn trọng, đáng được chấp tay, là
phước điền vô thượng ở đời".

16) Vị ấy thành tựu các giới được các bậc Thánh ái
kính, không bị phá hoại, không bị đâm cắt, không bị
điểm ố, không bị uế nhiễm, đem lại giải thoát, được
người trí tán thán, không bị chấp thủ, đưa đến Thiền
định.

17) Này các Gia chủ, khi nào vị Thánh đệ tử thành tựu bảy pháp này và bốn lời nguyện xứ này, nếu vị ấy muốn, vị ấy có thể tuyên bố về mình: "Ta đã đoạn tận địa ngục, đoạn tận khỏi sanh vào loại bàng sanh, đoạn tận cõi ngạ quỷ, đoạn tận ác sanh, ác thú, đọa

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            235

xứ. Ta là bậc Dự lưu, không có bị thối đọa, quyết chắc chứng quả giác ngộ".

18) Được nói vậy, các Bà-la-môn gia chủ ở Veludvàra bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn... từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           236

27     Hành - Cần phải quán Tư niệm thực như thế nào - Kinh Thịt Đứa Con – Tương II, 175

Thịt Đứa Con – Tương II, 175

1)...Ở Sàvatthi.

2)...Này các Tỷ-kheo, có bốn loại đồ ăn này đưa đến sự tồn tại, hay sự chấp thủ tái sanh cho các loài hữu tình hay chúng sanh.

3) Thế nào là bốn?

- Đoàn thực hoặc thô, hoặc tế;
- Thứ hai là xúc;
- Thứ ba là tư niệm;
- Thứ tư là thức.

Này các Tỷ-kheo, bốn loại đồ ăn này đưa đến sự tồn tại, hay sự chấp thủ tái sanh cho các loài hữu tình hay các loài chúng sanh.

4) Và này các Tỷ-kheo, đoàn thực cần phải nhận xét như thế nào?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              237

5) Ví như, này các Tỷ-kheo, hai vợ chồng đem theo một ít lương thực đi qua một quảng đường hoang dã, với một đứa con khả ái, thương mến.

6) Rồi này các Tỷ-kheo, trong khi hai vợ chồng ấy
đang đi trên con đường hoang vu, số lương thực ít ỏi
ấy đi đến hao mòn, khánh tận. Và một vùng hoang
vu còn lại chưa được họ vượt qua.

7) Rồi này các Tỷ-kheo, hai vợ chồng người ấy suy nghĩ: "Đồ lương thực ít ỏi của chúng ta đã bị hao mòn, khánh tận; còn lại vùng hoang vu này chưa được vượt qua; vậy chúng ta hãy giết đứa con một, khả ái, dễ thương này, làm thành thịt khô và thịt ướp, ăn thịt đứa con và vượt qua vùng hoang vu còn lại này, chớ để tất cả ba chúng đều bị chết hại ".

8) Rồi hai vợ chồng ấy giết đứa con một, khả ái, dễ
thương ấy, làm thịt khô và thịt ướp, ăn thịt người con
và vượt qua vùng hoang vu còn lại ấy. Họ vừa ăn thịt
con, vừa đập ngực ( than khóc): "Đứa con một ở đâu?
Đứa con một ở đâu?"

9) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Họ ăn
món ăn có phải để vui chơi? Hay họ ăn món ăn để
tham đắm? Hay họ ăn món ăn để trang sức? Hay
họ ăn món ăn để béo tốt?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             238

- Thưa không phải vậy, bạch Thế Tôn.

10) - Có phải họ ăn các món ăn chỉ với mục đích vượt qua vùng hoang vu?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

11) - Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói Đoàn thực cần phải nhận xét như vậy.

 Này các Tỷ-kheo, khi đoàn thực được hiểu biết,
thời lòng tham đối với năm dục trưởng dưỡng
được hiểu biết.
 Khi lòng tham đối với năm dục trưởng dưỡng
được hiểu biết, thời không còn kiết sử, do kiết
sử này, một vị Thánh đệ tử bị trói buộc để phải
sanh lại đời này.

12) Và này các Tỷ-kheo, xúc thực cần phải nhận xét như thế nào?

13) Này các Tỷ-kheo, ví như một con bò cái bị lở da, nếu nó đứng dựa vào tường, thời các sanh vật sống ở tường cắn nó. Nếu nó đứng dựa vào cây, thời các sanh vật sống ở cây cắn nó. Nếu nó đứng ở trong nước, thời các sanh vật sống ở trong nước cắn nó. Nếu nó đứng giữa hư không, thời các sanh vật giữa hư không cắn nó. Này các Tỷ-kheo, con bò cái ấy

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          239

đứng dựa vào chỗ nào, thời các sanh vật trong các chỗ ấy cắn nó.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói Xúc thực cần phải được nhận xét.

14) Này các Tỷ-kheo, khi xúc thực được hiểu biết,
thời ba cảm thọ được hiểu biết. Khi ba cảm thọ được
hiểu biết, thời Ta nói rằng vị Thánh đệ tử không có
gì cần phải làm thêm nữa.

15) Và này các Tỷ-kheo, tư niệm thực cần phải nhận xét như thế nào?

16) Này các Tỷ-kheo, ví như một hố than hừng, sâu
hơn một thân người, chứa đầy than cháy đỏ rực, hừng
cháy không có khói. Rồi một người đi đến, muốn
sống, không muốn chết, muốn lạc, chán ghét khổ.
Rồi hai người lực sĩ đi đến, nắm chặt hai cánh tay
người ấy, kéo người ấy đến hố than hừng ấy. Này các
Tỷ-kheo, người ấy quyết chí muốn lánh xa, tinh cần
muốn lánh xa, phát nguyện muốn lánh xa (hố than
hừng ấy).

17) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, người ấy chỉ nghĩ như sau: "Nếu ta rơi vào hố than hừng này, do nhân duyên ấy, ta đi đến chết, hay đi đến khổ gần như chết".

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           240

Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng Tư niệm thực cần phải nhận xét.

18) Này các Tỷ-kheo, khi tư niệm thực được hiểu
biết, thời ba ái được hiểu biết. Khi ba ái được hiểu
biết, Ta nói rằng vị Thánh đệ tử không có gì cần phải
làm thêm nữa.

19) Và này các Tỷ-kheo, thức thực cần phải nhận xét như thế nào?

20) Ví như, này các Tỷ-kheo, người ta bắt một
người ăn trộm, một người phạm tội, dẫn đến vua và
thưa: "Thưa Đại vương, người này là người ăn trộm,
một người phạm tội. Hãy trừng phạt người ấy nếu
như Ngài muốn". Vị vua nói như sau về người ấy:
"Các Ông hãy đi và đánh người này với một trăm hèo
vào buổi sáng". Và họ đánh người ấy với một trăm
hèo vào buổi sáng.

21) Rồi vị vua vào buổi trưa nói: "Này các Ông,
người ấy như thế nào?" -"Thưa Đại vương, người ấy
vẫn còn sống". Rồi vua nói về người ấy: "Này các
Ông, các Ông hãy đi và đánh người này một trăm
hèo vào buổi trưa". Và họ đánh người ấy một trăm
hèo vào buổi trưa.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            241

22) Rồi vị vua vào buổi chiều nói: "Này các Ông,
người ấy như thế nào?"-"Thưa Đại vương, người ấy
vẫn còn sống". Rồi vua nói về người ấy: "Này các
Ông, các Ông hãy đi và đánh người này một trăm
hèo vào buổi chiều".

23) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy trong ngày bị đánh đến ba trăm hèo, do nhân duyên ấy có cảm thọ khổ ưu không?

- Bạch Thế Tôn, chỉ bị đánh một hèo, do nhân duyên ấy có cảm thọ khổ ưu, còn nói gì bị đánh đến ba trăm hèo!

24) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói Thức thực cần phải nhận xét.

25) Này các Tỷ-kheo, khi thức thực được hiểu rõ,
thời danh sắc được hiểu rõ. Khi danh sắc được hiểu
rõ, thời Ta nói rằng vị Thánh đệ tử không làm gì
thêm nữa.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           242

28    Hành - Cận tử nghiệp với hành và Thọ - Kinh ĐẠI NGHIỆP PHÂN BIỆT – 136 Trung III, 483

KINH ĐẠI NGHIỆP PHÂN BIỆT (Mahakammavibhanga suttam) – Bài kinh số 136 – Trung III, 483

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Rajagaha (Vương Xá),
Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng sóc. Lúc
bấy giờ Tôn giả Samiddhi trú tại một cái cốc trong
rừng. Rồi du sĩ ngoại đạo Potaliputta tiêu dao tản bộ,
tuần tự du hành, đi đến Tôn giả Samiddhi; sau khi
đến, nói lên với Tôn giả Samiddhi những lời chào
đón hỏi thăm. Sau khi nói lên những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một
bên, du sĩ ngoại đạo Potaliputta thưa với Tôn giả
Samiddhi:

– Này Hiền giả Samiddhi, trước mặt Thế Tôn,
tôi tự thân nghe, tự thân ghi nhận như sau: "Hư vọng
là thân nghiệp, hư vọng là khẩu nghiệp, chỉ có ý
nghiệp là chân thật. Và có một Thiền chứng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             243

(samapatti), do thành tựu Thiền chứng này, sẽ không có cảm giác gì".

– Này Hiền giả Potaliputta, chớ có nói vậy. Này
Hiền giả Potaliputta, chớ có nói vậy. Chớ có phỉ báng
Thế Tôn; phỉ báng Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn
không có nói như vậy: "Hư vọng là thân nghiệp, hư
vọng là khẩu nghiệp, chỉ có ý nghiệp là chân thật".
Và Hiền giả, có một Thiền Chứng, do thành tựu thiền
chứng này, sẽ không có cảm giác gì.

– Ngài xuất gia đã bao lâu, thưa Hiền giả Samiddhi?

– Không lâu, thưa Hiền giả. Có ba năm.

– Nay ở đây chúng tôi còn hỏi các Tỷ-kheo
trưởng lão làm gì khi một tân Tỷ-kheo nghĩ rằng cần
phải bảo vệ vị Đạo sư như vậy. Thưa Hiền giả
Samiddhi, khi một người có dụng ý làm thân nghiệp,
khẩu nghiệp, ý nghiệp thời người ấy có cảm giác gì?

– Này Hiền giả Potaliputta, khi một người có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp thời người ấy cảm giác khổ đau.

Rồi du sĩ ngoại đạo Potaliputta, không tán thán cũng không phản đối lời nói của Tôn giả Samiddhi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            244

Không tán thán, không phản đối, du sĩ ngoại đạo Potaliputta từ chỗ ngồi đứng dậy rồi ra đi.

Rồi Tôn giả Samiddhi, sau khi du sĩ ngoại đạo
Potaliputta ra đi không bao lâu, liền đi đến Tôn giả
Ananda; sau khi đến, nói lên với Tôn giả Ananda
những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những
lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một
bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Samiddhi kể lại
cho Tôn giả Ananda tất cả cuộc đàm thoại với du sĩ
ngoại đạo Potaliputta. Sau khi nghe nói vậy, Tôn giả
Ananda nói với Tôn giả Samiddhi:

– Này Hiền giả Samiddhi, đây là đề tài một câu
chuyện cần phải yết kiến Thế Tôn. Này Hiền giả
Samiddhi, chúng ta hãy đi đến Thế Tôn, sau khi đến
hãy trình bày lên Thế Tôn rõ ý nghĩa này. Thế Tôn
trả lời chúng ta như thế nào, chúng ta hãy như vậy
thọ trì.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Tôn giả Samiddhi vâng đáp Tôn giả Ananda.
Rồi Tôn giả Ananda và Tôn giả Samiddhi đi đến Thế
Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda, trình lên
Thế Tôn tất cả câu chuyện giữa Tôn giả Samiddhi
với du sĩ ngoại đạo Potaliputta.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           245

Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, Ta chưa từng thấy du sĩ ngoại
đạo Potaliputta, thời câu chuyện này từ đây xảy ra?
Này Ananda, câu hỏi đáng lý phải trả lời phân tích
rõ ràng cho du sĩ ngoại đạo Potaliputta, lại được kẻ
ngu si Samiddhi này trả lời theo một chiều.

Khi nghe nói vậy, Tôn giả Udayi bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, nếu đây là ý nghĩa của Tôn giả Samiddhi nói lên, thời cảm giác gì người ấy cảm thọ là cảm giác khổ đau.

Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, hãy xem con đường sai lạc của
kẻ ngu si Samiddhi này. Này Ananda, Ta biết rằng,
nếu nay kẻ ngu si Samiddhi này mở miệng ra (đề cập
vấn đề gì), ông ấy sẽ mở miệng đề cập một cách
không như lý (ayoniso). Này Ananda, thật sự chỗ
khởi thủy của du sĩ ngoại đạo Potaliputta hỏi là về ba
cảm thọ.

Này Ananda, nếu kẻ ngu si Samiddhi này được du sĩ ngoại đạo Potaliputta hỏi như vậy và trả lời như sau:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             246

 "Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có
dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý
nghiệp, có khả năng đưa đến lạc thọ, người
ấy sẽ cảm giác lạc thọ.

 « Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có
dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý
nghiệp có khả năng đưa đến khổ thọ, người
ấy sẽ cảm giác khổ thọ.

 "Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có
dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý
nghiệp có khả năng đưa đến bất khổ bất lạc
thọ, người ấy sẽ cảm giác bất khổ bất lạc thọ".

Nếu trả lời như vậy, này Ananda, kẻ ngu si Samiddhi đã trả lời một cách chơn chánh cho du sĩ ngoại đạo Potaliputta.

Và lại nữa, này Ananda, những kẻ du sĩ ngoại
đạo ngu si, kém học, họ sẽ hiểu được đại phân biệt
về nghiệp của Như Lai, này Ananda, nếu Ông nghe
Như Lai phân tích Đại phân biệt về nghiệp".

– Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời; bạch Thiện Thệ nay đã đến thời, Thế Tôn hãy phân tích đại phân biệt về nghiệp! Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            247

sẽ thọ trì.

– Vậy này Ananda, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói:

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này Ananda, có bốn loại người này có mặt ở đời. Thế nào là bốn?

1. Ở đây, này Ananda, có người sát sanh, lấy
của không cho, sống tà hạnh trong các dục,
nói láo, nói hai lưỡi, nói lời ác khẩu, nói lời
phù phiếm, có tham dục, có sân tâm, có tà
kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
2. Nhưng ở đây, này Ananda, có người sát
sanh... (như trên)... có tà kiến; sau khi thân
hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện
thú, Thiên giới, cõi đời này.
3. Ở đây, này Ananda, có người từ bỏ sát sanh,
từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong
các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              248

bỏ nói ác khẩu, từ bỏ nói lời phù phiếm, từ
bỏ tham dục, từ bỏ sân tâm, có chánh kiến;
sau khi thân hoại mạng chung, người ấy được
sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.
4. Nhưng ở đây, này Ananda, có người từ bỏ sát
sanh, ... (như trên)... có chánh kiến; sau khi
thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi
dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Ở đây, này Ananda, có vị Sa-môn hay Bà-la- môn nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ không phóng dật, nhờ chánh tác ý, nên tâm nhập định. Khi tâm nhập định, nhờ thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, vị ấy thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói ác khẩu, nói lời phù phiếm, có tham dục, có sân tâm, có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Vị ấy nói như sau: "Thật sự có những ác nghiệp, có quả báo ác hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho... nói hai lưỡi... có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người sát sanh, lấy của không cho ... (như trên) ... có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                249

cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của
họ thuộc tà trí. Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự
mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ,
chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực,
ngoài ra đều là hư vọng".

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn hay Bà-la-môn, nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, ... (như trên).. vị ấy thấy có người sát sanh, lấy của không cho... (như trên).. có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, vị ấy được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: "Thật sự không có những ác nghiệp, không có quả báo ác hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho... (như trên).... có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người sát sanh, lấy của không cho.. (như trên)... có tà kiến; "sau khi thân hoại mạng chung, họ đều được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến". Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chân thực, ngoài ra đều là hư vọng".

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn hay Bà-la-môn,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               250

nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, ... (như trên).. vị ấy thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: "Thật sự có những thiện nghiệp, có quả báo thiện hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... có chánh kiến sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí". Như vậy, điều này vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng".

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn ... (như trên) ... vị ấy thấy có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Vị ấy nói như sau: "Thật sự không có những thiện nghiệp, không có quả báo thiện hạnh. Và Ta đã thấy có người ở đây từ bỏ sát

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               251

sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên).... có
chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy
bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Vị ấy
nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người từ bỏ sát
sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có
chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều bị
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Những ai
biết như vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến".
Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự
mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chân thực, ngoài ra đều
là hư vọng".

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

 "Chắc chắn có ác nghiệp, có quả báo ác
nghiệp". Như vậy, Ta chấp nhận cho vị ấy.
 Vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có
người sát sanh, lấy của không cho.. (như
trên)... có tà kiến, sau khi thân hoại mạng
chung, tôi thấy người ấy sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục". Như vậy, Ta cũng
chấp nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             252

những ai sát sanh, lấy của không cho (như
trên)....; sau khi thân hoại mạng chung, họ
đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục", như vậy, Ta không chấp nhận cho vị
ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc
tà kiến"; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị
ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như
vậy, này Ananda, là trí của Như Lai về Đại
phân biệt về nghiệp.

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

 "Chắc chắn không có ác nghiệp, không có quả
báo ác hạnh". Như vậy, Ta không chấp nhận
cho vị ấy.
 Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           253

người sát sanh, lấy của không cho... (như
trên)... có ta kiến; sau khi thân hoại mạng
chung, tôi thấy người ấy sanh vào thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này". Như vậy, Ta chấp
nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả
những ai sát sanh, lấy của không cho... (như
trên)... tất cả sau khi thân hoại mạng chung, họ
đều sanh vào thiện thú Thiên giới, cõi đời này";
như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà
kiến"; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy,
này Ananda, là trí của Như Lai về Đại phân biệt
về nghiệp.

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           254

 "Chắc chắn có thiện nghiệp, có quả báo thiện
hạnh". Như vậy Ta chấp nhận cho vị ấy.
 Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có
người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho...
(như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại
mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào thiện
thú, Thiên giới, cõi đời này". Như vậy, Ta cũng
chấp nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả
những ai từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không
cho ... (như trên) ... tất cả sau khi thân hoại
mạng chung; họ đều sanh vào thiện thú, Thiên
giới, cõi đời này"; như vậy, Ta không chấp
nhận cho vị ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà
kiến", như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho
vị ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           255

này Ananda, là trí của Như Lai về Đại phân biệt về nghiệp.

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

 "Chắc chắn không có thiện nghiệp, không có
quả báo thiện hạnh ". Như vậy, Ta không chấp
nhận cho vị ấy.
 Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có
người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho...
(như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại
mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục". Như vậy, Ta chấp
nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn những
ai từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho.. (như
trên)... có chánh kiến, tất cả sau khi thân hoại
mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú,
đọa xứ, địa ngục"; như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà
kiến"; như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            256

vị ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy,
này Ananda, là trí của Như Lai về Đại phân
biệt về nghiệp.

1. Ở đây, này Ananda, người nào sát sanh, lấy
của không cho.. (như trên)... có tà kiến; sau khi thân
hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục.... Hoặc là một ác nghiệp đưa
đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm lúc trước, hay
một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy
làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một tà kiến
được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau
khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục. Và ai ở đây sát sanh, lấy của
không cho.. (như trên)... có tà kiến, người ấy phải
lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay
trong một đời khác.

2. Ở đây, này Ananda, người nào sát sanh, lấy của không cho.. (như trên)... có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Hoặc là một thiện nghiệp

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              257

đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm lúc trước, hay một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Và ai ở đây sát sanh, lấy của không cho.. (như trên)... có tà kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

3. Ở đây, này Ananda, người nào từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho.. (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Hoặc là một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm từ trước, hay một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Và ai ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại, hay trong một đời khác.

4. Ở đây, này Ananda, người nào từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho.. (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              258

cói dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục... Hoặc là một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm từ trước, hay một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một tà kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Và ai ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

Như vậy, này Ananda,

 Có nghiệp vô hữu tợ vô hữu,
 Có nghiệp vô hữu tợ hữu,
 Có nghiệp hữu tợ hữu,
 Có nghiệp hữu tợ vô hữu.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            259

29    Hành - Do Hành diệt nên Thức diệt, giải thích... - Kinh Tư Lường – Tương II, 147

Tư Lường – Tương II, 147

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi (Xá-vệ), Jetavana (Thắng Lâm), tại vườn ông Anàthapindika (Cấp Cô Độc).

2) Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: - "Này các Tỷ- kheo".

- "Thưa vâng, bạch Thế Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

- Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo tư lường, phải tư lường như thế nào để chơn chánh diệt khổ một cách trọn vẹn?

- Bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế Tôn làm điểm tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn nói lên ý

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          260

nghĩa của lời nói này. Sau khi nghe Thế Tôn thuyết giảng, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

4) - Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đang tư
lường, tư lường như sau: "Sự đau khổ nhiều loại và
đa dạng này khởi lên trên đời như già và chết; sự
đau khổ này lấy gì làm nhân, lấy gì tập khởi, lấy gì
tác sanh, lấy gì làm hiện hữu? Do cái gì có mặt, già
chết hiện hữu? Do cái gì không có mặt, già chết
không hiện hữu?"

6) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Sự đau khổ nhiều loại và đa dạng này khởi lên trên đời như già và chết, sự đau khổ này lấy sanh làm nhân, lấy sanh làm tập khởi, lấy sanh làm tác sanh, lấy sanh làm hiện hữu. Do sanh có mặt, già chết hiện hữu. Do sanh không có mặt, già chết không hiện hữu".

7) Và vị ấy biết già chết, biết già chết tập khởi, biết già chết đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích ứng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              261

đưa đến già chết đoạn diệt. Do thực hành như vậy, vị ấy trở thành vị Tùy pháp hành.

8) Này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và đoạn diệt già chết.

9) Tư lường thêm nữa, vị ấy tư lường như sau: "Còn
hữu này, do cái gì làm nhân? Còn thủ này, do cái gì
làm nhân? Còn ái này, do cái gì làm nhân? Còn thọ
này, do cái gì làm nhân? Còn xúc này... Còn sáu xứ
này... Còn danh sắc này... Còn thức này... Còn các
hành này, do cái gì làm nhân, cái gì tập khởi, cái gì
tác sanh, cái gì làm hiện hữu? Do cái gì có mặt, các
hành hiện hữu? Do cái gì không có mặt các hành
không hiện hữu?"

10) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Các hành
lấy vô minh làm nhân, lấy vô minh làm tập khởi, lấy
vô minh làm tác sanh, lấy vô minh làm hiện hữu. Do
vô minh có mặt, các hành hiện hữu. Do vô minh
không có mặt, các hành không hiện hữu".

11) Và vị ấy biết các hành, biết các hành tập khởi, biết các hành đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích ứng đưa đến các hành đoạn diệt. Do thực hành như vậy, vị ấy trở thành vị Tùy pháp hành. Này các Tỷ- kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             262

cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và đoạn diệt các hành.

12) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu người nào bị vô minh chi phối, dự tính
làm phước hành, thức (của người ấy) đi đến
phước.
- Nếu người ấy dự tính làm phi phước hành, thức
(của người ấy) đi đến phi phước.
- Nếu người ấy dự tính làm bất động hành, thức
(của người ấy) đi đến bất động.

13) Này các Tỷ-kheo, khi nào vị Tỷ-kheo đoạn tận
vô minh, minh được sanh khởi. Vị ấy do vô minh
đoạn tận, minh sanh khởi, không dự tính làm
phước hành, không dự tính làm phi phước hành,
không dự tính làm bất động hành.

14) Không có dự tính, không có dụng ý, vị ấy không
chấp thủ một sự gì ở đời. Không chấp thủ, vị ấy
không sợ hãi. Không sợ hãi, vị ấy hoàn toàn tịch
tịnh. Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã
thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui
trạng thái này nữa".

15) Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, vị ấy biết lạc thọ ấy vô thường, vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            263

không nên hoan hỷ. Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, vị
ấy biết khổ thọ vô thường, vị ấy biết không nên tham
đắm, vị ấy biết không nên hoan hỷ. Nếu vị ấy cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, vị ấy biết thọ ấy vô thường,
vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết không nên
hoan hỷ.

16) Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, thọ ấy được cảm giác
với niệm thoát ly. Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, thọ
ấy được cảm giác với niệm thoát ly. Nếu vị ấy cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, thọ ấy được cảm giác với
niệm thoát ly (visannutto).

17) Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của
thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng
của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng
của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ
tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân
hoại mạng chung, ở đây tất cả những cảm thọ không
làm cho có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh, cái thân
được bỏ qua một bên".

18) Này các Tỷ-kheo, ví như một người từ trong lò
nung của người thợ gốm lấy ra một cái ghè nóng
và đặt trên một khoảng đất bằng phẳng để sức nóng
ở đấy được nguội dần, và các miếng sành vụn được
gạt bỏ một bên.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             264

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân hoại mạng chung, ở đây tất cả những cảm thọ không làm cho có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh, cái thân được bỏ qua một bên ".

19) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Vị Tỷ-
kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc có dự tính làm các
phước hành, hay có dự tính làm các phi phước hành,
hay có dự tính làm các bất động hành?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

20) Hay nếu các hành không có mặt một cách trọn vẹn, do các hành đoạn diệt, thời thức có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

21) Hay nếu thức không có mặt một cách trọn vẹn, do thức đoạn diệt, thời danh sắc có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          265

22) Hay nếu danh sắc không có mặt một cách trọn vẹn, do danh sắc đoạn diệt, thời sáu xứ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

23) Hay nếu sáu xứ không có mặt một cách trọn vẹn, do sáu xứ đoạn diệt, thời xúc có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

24) Hay nếu xúc không có mặt một cách trọn vẹn, do xúc đoạn diệt, thời thọ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

25) Hay nếu thọ không có mặt một cách trọn vẹn, do thọ đoạn diệt, thời ái có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

26) Hay nếu ái không có mặt một cách trọn vẹn, do ái đoạn diệt, thời thủ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

27) Hay nếu thủ không có mặt một cách trọn vẹn, do thủ đoạn diệt, thời hữu có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           266

28) Hay nếu hữu không có mặt một cách trọn vẹn, do hữu đoạn diệt, thời sanh có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

29) Hay nếu sanh không có mặt một cách trọn vẹn, do sanh đoạn diệt, thời già chết có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

30) Lành thay, lành thay, này các Tỷ-kheo! Phải là
như vậy, này các Tỷ-kheo! Không thể khác vậy.
Hãy tin ở Ta, này các Tỷ-kheo! Hãy quyết định, chớ
có nghi ngờ, chớ có phân vân! Đây là khổ được
đoạn tận.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           267

30    Hành - Do Tưởng khởi nên Hành khởi - Kinh Có Nhân – Tương II, 263

Có Nhân – Tương II, 263

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, có nhân, dục tầm sanh khởi,
không phải không nhân. Có nhân, sân tầm sanh
khởi, không phải không nhân. Có nhân, hại tầm sanh
khởi, không phải không nhân.

3) Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, có nhân, dục
tầm sanh khởi, không phải không nhân; có nhân, sân
tầm sanh khởi, không phải không nhân; có nhân, hại
tầm sanh khởi, không phải không nhân?

4) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên dục giới, dục tưởng sanh khởi.
- Do duyên dục tưởng, dục tư duy sanh khởi.
- Do duyên dục tư duy, dục dục sanh khởi.
- Do duyên dục dục, dục nhiệt tình sanh khởi.
- Do duyên dục nhiệt tình, dục tầm cầu sanh
khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         268

- Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu dục tầm cầu, kẻ vô văn phàm phu thực hành tà hạnh theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

5) Này các Tỷ-kheo,

-   Do duyên sân giới, sân tưởng sanh khởi.
-   Do duyên sân tưởng, sân tư duy sanh khởi.
-   Do duyên sân tư duy, sân dục sanh khởi.
-   Do duyên sân dục, sân nhiệt tình sanh khởi.
-   Do duyên sân nhiệt tình, sân tầm cầu sanh khởi.
-   Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu sân tầm cầu, kẻ
vô văn phàm phu thực hành tà hạnh theo ba xứ:
thân, ngữ, ý.

6) Này các Tỷ-kheo,

-   Do duyên hại giới, hại tưởng sanh khởi
-   Do duyên hại tưởng, hại tư duy sanh khởi.
-   Do duyên hại tư duy, hại dục sanh khởi.
-   Do duyên hại dục, hại nhiệt tình sanh khởi.
-   Do duyên hại nhiệt tình, hại tầm cầu sanh khởi.
-   Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu hại tầm cầu, kẻ
vô văn phàm phu thực hành tà hạnh theo ba xứ:
thân, ngữ, ý.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            269

7) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người ném bó đuốc
bằng cỏ cháy đỏ vào một rừng cỏ khô. Nếu người ấy
không dập tắt gấp với tay và chân; như vậy, này các
Tỷ-kheo, các sanh loại sống nương vào cỏ và củi sẽ
gặp bất hạnh và tai họa.

8) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Sa-môn hay Bà-la-
môn nào, đối với tưởng bất chánh khởi lên, không
gấp từ bỏ, nhiếp phục, chấm dứt, tiêu diệt; vị ấy ngay
trong hiện tại trú trong đau khổ, với phiền lao, với
sầu não, với nhiệt não; và sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào ác thú.

9) Này các Tỷ-kheo, có nhân, xuất ly tầm sanh khởi,
không phải không nhân. Có nhân, vô sân tầm sanh
khởi, không phải không nhân. Có nhân, bất hại tầm
sanh khởi, không phải không nhân.

10) Và này các Tỷ-kheo, như thế nào có nhân, xuất
ly tầm sanh khởi, không phải không nhân; có nhân,
vô sân tầm sanh khởi, không phải không nhân; có
nhân, bất hại tầm sanh khởi, không phải không
nhân?

11) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên xuất ly giới, xuất ly tưởng sanh khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             270

- Do duyên xuất ly tưởng, xuất ly tư duy sanh
khởi.
- Do duyên xuất ly tư duy, xuất ly dục (chanda)
sanh khởi.
- Do duyên xuất ly dục, xuất ly nhiệt tình sanh
khởi.
- Do duyên xuất ly nhiệt tình, xuất ly tầm cầu
sanh khởi.
- Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu xuất ly tầm cầu,
vị Đa văn Thánh đệ tử thực hành chánh hạnh
theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

12) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên vô sân giới, vô sân tưởng sanh khởi.
- Do duyên vô sân tưởng, vô sân tư duy sanh
khởi
- Do duyên vô sân tư duy, vô sân dục sanh khởi.
- Do duyên vô sân dục, vô sân nhiệt tình sanh
khởi.
- Do duyên vô sanh nhiệt tình, vô sân tầm cầu
sanh khởi.
- Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu vô sân tầm cầu,
vị Đa văn Thánh đệ tử thực hành chánh hạnh
theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

13) Này các Tỷ-kheo,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                        271

- Do duyên bất hại giới, bất hại tưởng sanh khởi.
- Do duyên bất hại tưởng, bất hại tư duy sanh
khởi.
- Do duyên bất hại tư duy, bất hại dục sanh khởi.
- Do duyên bất hại dục, bất hại nhiệt tình sanh
khởi.
- Do duyên bất hại nhiệt tình, bất hại tầm cầu
sanh khởi.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên tầm cầu bất hại tầm
cầu, vị Đa văn Thánh đệ tử thực hành chánh
hạnh theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

14) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người ném một bó
đuốc bằng cỏ cháy đỏ vào một rừng cỏ khô. Người
ấy với tay và chân gấp dập tắt bó đuốc ấy. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, các sanh loại sống nương vào cỏ
và củi sẽ không gặp bất hạnh và tai họa.

15) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Sa-môn hay Bà- la-môn nào đối với tưởng bất chánh khởi lên, gấp từ bỏ, nhiếp phục, chấm dứt, tiêu diệt; vị ấy ngay trong hiện tại trú trong an lạc, không có phiền lao, không có sầu não, không có nhiệt não; sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            272

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH   273

31    Hành - Do giới sai biệt nên Tưởng, Tư, Dục, Nhiệt tình, Tầm cầu sai biệt sanh khởi - Kinh Có Nhân – Tương II, 263

Có Nhân – Tương II, 263

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, có nhân, dục tầm sanh khởi,
không phải không nhân. Có nhân, sân tầm sanh
khởi, không phải không nhân. Có nhân, hại tầm sanh
khởi, không phải không nhân.

3) Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, có nhân, dục
tầm sanh khởi, không phải không nhân; có nhân, sân
tầm sanh khởi, không phải không nhân; có nhân, hại
tầm sanh khởi, không phải không nhân?

4) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên dục giới, dục tưởng sanh khởi.
- Do duyên dục tưởng, dục tư duy sanh khởi.
- Do duyên dục tư duy, dục dục sanh khởi.
- Do duyên dục dục, dục nhiệt tình sanh khởi.
- Do duyên dục nhiệt tình, dục tầm cầu sanh
khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         274

- Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu dục tầm cầu, kẻ vô văn phàm phu thực hành tà hạnh theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

5) Này các Tỷ-kheo,

-   Do duyên sân giới, sân tưởng sanh khởi.
-   Do duyên sân tưởng, sân tư duy sanh khởi.
-   Do duyên sân tư duy, sân dục sanh khởi.
-   Do duyên sân dục, sân nhiệt tình sanh khởi.
-   Do duyên sân nhiệt tình, sân tầm cầu sanh khởi.
-   Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu sân tầm cầu, kẻ
vô văn phàm phu thực hành tà hạnh theo ba xứ:
thân, ngữ, ý.

6) Này các Tỷ-kheo,

-   Do duyên hại giới, hại tưởng sanh khởi
-   Do duyên hại tưởng, hại tư duy sanh khởi.
-   Do duyên hại tư duy, hại dục sanh khởi.
-   Do duyên hại dục, hại nhiệt tình sanh khởi.
-   Do duyên hại nhiệt tình, hại tầm cầu sanh khởi.
-   Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu hại tầm cầu, kẻ
vô văn phàm phu thực hành tà hạnh theo ba xứ:
thân, ngữ, ý.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            275

7) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người ném bó đuốc
bằng cỏ cháy đỏ vào một rừng cỏ khô. Nếu người ấy
không dập tắt gấp với tay và chân; như vậy, này các
Tỷ-kheo, các sanh loại sống nương vào cỏ và củi sẽ
gặp bất hạnh và tai họa.

8) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Sa-môn hay Bà-la-
môn nào, đối với tưởng bất chánh khởi lên, không
gấp từ bỏ, nhiếp phục, chấm dứt, tiêu diệt; vị ấy ngay
trong hiện tại trú trong đau khổ, với phiền lao, với
sầu não, với nhiệt não; và sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào ác thú.

9) Này các Tỷ-kheo, có nhân, xuất ly tầm sanh khởi,
không phải không nhân. Có nhân, vô sân tầm sanh
khởi, không phải không nhân. Có nhân, bất hại tầm
sanh khởi, không phải không nhân.

10) Và này các Tỷ-kheo, như thế nào có nhân, xuất
ly tầm sanh khởi, không phải không nhân; có nhân,
vô sân tầm sanh khởi, không phải không nhân; có
nhân, bất hại tầm sanh khởi, không phải không
nhân?

11) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên xuất ly giới, xuất ly tưởng sanh khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             276

- Do duyên xuất ly tưởng, xuất ly tư duy sanh
khởi.
- Do duyên xuất ly tư duy, xuất ly dục (chanda)
sanh khởi.
- Do duyên xuất ly dục, xuất ly nhiệt tình sanh
khởi.
- Do duyên xuất ly nhiệt tình, xuất ly tầm cầu
sanh khởi.
- Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu xuất ly tầm cầu,
vị Đa văn Thánh đệ tử thực hành chánh hạnh
theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

12) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên vô sân giới, vô sân tưởng sanh khởi.
- Do duyên vô sân tưởng, vô sân tư duy sanh
khởi
- Do duyên vô sân tư duy, vô sân dục sanh khởi.
- Do duyên vô sân dục, vô sân nhiệt tình sanh
khởi.
- Do duyên vô sanh nhiệt tình, vô sân tầm cầu
sanh khởi.
- Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu vô sân tầm cầu,
vị Đa văn Thánh đệ tử thực hành chánh hạnh
theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

13) Này các Tỷ-kheo,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                        277

- Do duyên bất hại giới, bất hại tưởng sanh khởi.
- Do duyên bất hại tưởng, bất hại tư duy sanh
khởi.
- Do duyên bất hại tư duy, bất hại dục sanh khởi.
- Do duyên bất hại dục, bất hại nhiệt tình sanh
khởi.
- Do duyên bất hại nhiệt tình, bất hại tầm cầu
sanh khởi.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên tầm cầu bất hại tầm
cầu, vị Đa văn Thánh đệ tử thực hành chánh
hạnh theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

14) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người ném một bó
đuốc bằng cỏ cháy đỏ vào một rừng cỏ khô. Người
ấy với tay và chân gấp dập tắt bó đuốc ấy. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, các sanh loại sống nương vào cỏ
và củi sẽ không gặp bất hạnh và tai họa.

15) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Sa-môn hay Bà- la-môn nào đối với tưởng bất chánh khởi lên, gấp từ bỏ, nhiếp phục, chấm dứt, tiêu diệt; vị ấy ngay trong hiện tại trú trong an lạc, không có phiền lao, không có sầu não, không có nhiệt não; sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            278

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH   279

32    Hành - Do ngoại giới sai biệt nên Tưởng, Tư, Xúc, Thọ sai biệt sanh khởi - Kinh Giới – Tương II, 251

Giới – Tương II, 251

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về giới sai biệt. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng...

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là giới sai biệt?

Sắc giới, thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới.

4) Này các Tỷ-kheo, đây gọi là giới sai biệt.

Tưởng – Tương II, 251

1) Ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            280

- Do duyên tưởng sai biệt, tư duy sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên tư duy sai biệt, dục sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên dục sai biệt, nhiệt tình sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên nhiệt tình sai biệt, tầm cầu sai biệt
sanh khởi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là giới sai biệt?

Sắc giới, thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là giới sai biệt.

4) Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi; do duyên tưởng sai biệt, tư duy sai biệt sanh khởi; do duyên tư duy sai biệt, dục sai biệt sanh khởi; do duyên dục sai biệt, nhiệt tình sai biệt sanh khởi; do duyên nhiệt tình sai biệt, tầm cầu sai biệt sanh khởi?

5-9) Này các Tỷ-kheo, do duyên sắc giới, sắc tưởng
sanh khởi. Do duyên sắc tưởng, sắc tư duy sanh khởi.
Do duyên sắc tư duy, sắc dục sanh khởi. Do duyên
sắc dục, sắc nhiệt tình sanh khởi. Do duyên sắc nhiệt
tình, sắc tầm cầu sanh khởi...

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             281

10) Này các Tỷ-kheo, do duyên pháp giới, pháp tưởng sanh khởi. Do duyên pháp tưởng, pháp tư duy sanh khởi. Do duyên pháp tư duy, pháp dục sanh khởi. Do duyên pháp dục, pháp nhiệt tình sanh khởi. Do duyên pháp nhiệt tình, pháp tầm cầu sanh khởi.

11) Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi. Do duyên tưởng sai biệt, tư duy sai biệt sanh khởi. Do duyên tư duy sai biệt, dục sai biệt sanh khởi. Do duyên dục sai biệt, nhiệt tình sai biệt sanh khởi. Do duyên nhiệt tình sai biệt, tầm cầu sai biệt sanh khởi.

Và Không Phải Như Vậy – Tương II, 253

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi.
- Do duyên tưởng sai biệt, tư duy sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên tư duy sai biệt, dục sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên dục sai biệt, nhiệt tình sai biệt sanh
khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             282

- Do duyên nhiệt tình sai biệt, tầm cầu sai biệt sanh khởi.

3) Không phải do duyên tầm cầu sai biệt, nhiệt tình
sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên nhiệt tình
sai biệt, dục sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên
dục sai biệt, tư duy sai biệt sanh khởi. Không phải do
duyên tư duy sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi.
Không phải do duyên tưởng sai biệt, giới sai biệt
sanh khởi.

4-9) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là giới sai biệt?

Sắc giới, thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là giới sai biệt.

10) Và này các Tỷ-kheo, như thế nào do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi? Do duyên tưởng sai biệt... tầm cầu sai biệt sanh khởi? Không phải do duyên tầm cầu sai biệt, nhiệt tình sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên nhiệt tình sai biệt, dục sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên dục sai biệt, tư duy sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên tư duy sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên tưởng sai biệt, giới sai biệt sanh khởi.

11) Này các Tỷ-kheo, do duyên sắc giới, sắc tưởng sanh khởi. Do duyên sắc tưởng, sắc tư duy sanh

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              283

khởi. Do duyên sắc tư duy, sắc dục sanh khởi. Do duyên sắc dục, sắc nhiệt tình sanh khởi. Do duyên sắc nhiệt tình, sắc tầm cầu sanh khởi.

Không phải do duyên sắc tầm cầu, sắc nhiệt tình
sanh khởi. Không phải do duyên sắc nhiệt tình, sắc
dục sanh khởi. Không phải do duyên sắc dục, sắc tư
duy sanh khởi. Không phải do duyên sắc tư duy, sắc
tưởng sanh khởi. Không phải do duyên sắc tưởng,
sắc giới sanh khởi.

12) Do duyên thanh giới...

13) Do duyên hương giới...

14) Do duyên vị giới...

15) Do duyên xúc giới...

16) Do duyên pháp giới, pháp tưởng sanh khởi. Do
duyên pháp tưởng, pháp tư duy sanh khởi. Do duyên
pháp tư duy, pháp dục sanh khởi. Do duyên pháp
dục, pháp nhiệt tình sanh khởi. Do duyên pháp nhiệt
tình, pháp tầm cầu sanh khởi. Không phải do
duyên pháp tầm cầu, pháp nhiệt tình sanh khởi.
Không phải do duyên pháp nhiệt tình, pháp dục sanh
khởi. Không phải do duyên pháp dục, pháp tư duy
sanh khởi. Không phải do duyên pháp tư duy, pháp

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          284

tưởng sanh khởi. Không phải do duyên pháp tưởng, pháp giới sanh khởi.

17) Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi... Do duyên nhiệt tình sai biệt, tầm cầu sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên tầm cầu sai biệt, nhiệt tình sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên nhiệt tình sai biệt, dục sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên dục sai biệt, tư duy sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên tư duy sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên tưởng sai biệt, giới sai biệt sanh khởi.

Xúc – Tương II, 255

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên tưởng sai biệt, tư duy sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên tư duy sai biệt, xúc sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên xúc sai biệt, thọ sai biệt sanh khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             285

- Do duyên thọ sai biệt, dục sai biệt sanh khởi.
- Do duyên dục sai biệt, nhiệt tình sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên nhiệt tình sai biệt, tầm cầu sai biệt
sanh khởi.
- Do duyên tầm cầu sai biệt, sở đắc sai biệt sanh
khởi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là giới sai biệt?

Sắc giới, thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là giới sai biệt.

4) Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi? Do duyên tưởng sai biệt... sở đắc sai biệt sanh khởi?

5) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên sắc giới, sắc tưởng sanh khởi.
- Do duyên sắc tưởng, sắc tư duy sanh khởi.
- Do duyên sắc tư duy, sắc xúc sanh khởi.
- Do duyên sắc xúc, thọ do sắc xúc sanh sanh
khởi.
- Do duyên thọ do sắc xúc sanh, sắc dục sanh
khởi.
- Do duyên sắc dục, sắc nhiệt tình sanh khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            286

- Do duyên sắc nhiệt tình, sắc tầm cầu sanh khởi. - Do duyên sắc tầm cầu, sắc sở đắc sanh khởi.

6) Do duyên thanh giới...

7) Do duyên hương giới...

8) Do duyên vị giới...

9) Do duyên xúc giới...

10)

-   Do duyên pháp giới, pháp tưởng sanh khởi.
-   Do duyên pháp tưởng, pháp tư duy sanh khởi.
-   Do duyên pháp tư duy, pháp xúc sanh khởi.
-   Do duyên pháp xúc, thọ do pháp xúc sanh sanh
khởi.
-   Do duyên thọ do pháp xúc sanh, pháp dục sanh
khởi.
-   Do duyên pháp dục, pháp nhiệt tình sanh khởi.
-   Do duyên pháp nhiệt tình, pháp tầm cầu sanh
khởi.
-   Do duyên pháp tầm cầu, pháp sở đắc sanh khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          287

11) Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi... Do duyên tầm cầu sai biệt, sở đắc sai biệt sanh khởi.

Xúc – Tương II, 257

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên tưởng sai biệt, tư duy sai biệt sanh
khởi
- Do duyên tư duy sai biệt, xúc sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên xúc sai biệt, thọ sai biệt sanh khởi.
- Do duyên thọ sai biệt, dục sai biệt sanh khởi.
- Do duyên dục sai biệt, nhiệt tình sai biệt sanh
khởi.
- Do duyên nhiệt tình sai biệt, tầm cầu sai biệt
sanh khởi.
- Do duyên tầm cầu sai biệt, sở đắc sai biệt sanh
khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             288

- Không phải do duyên sở đắc sai biệt, tầm cầu
sai biệt sanh khởi.
- Không phải do duyên tầm cầu sai biệt, nhiệt
tình sai biệt sanh khởi.
- Không phải do duyên nhiệt tính sai biệt, dục sai
biệt sanh khởi.
- Không phải do duyên dục sai biệt, thọ sai biệt
sanh khởi.
- Không phải do duyên thọ sai biệt, xúc sai biệt
sanh khởi.
- Không phải do duyên xúc sai biệt, tư duy sai
biệt sanh khởi.
- Không phải do duyên tư duy sai biệt, tưởng sai
biệt sanh khởi.
- Không phải do duyên tưởng sai biệt, giới sai
biệt sanh khởi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là giới sai biệt?

Sắc giới, thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là giới sai biệt.

4) Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi, do duyên tưởng sai biệt, tư duy sai biệt sanh khởi... xúc... thọ... dục... nhiệt tình... tầm cầu... sở đắc... Không phải do duyên sở đắc sai biệt, tầm cầu sai biệt sanh khởi. Không

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              289

phải do duyên tầm cầu sai biệt, nhiệt tình sai biệt sanh khởi... dục... thọ... xúc... Không phải do duyên tư duy sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên tưởng sai biệt, giới sai biệt sanh khởi?

5) Này các Tỷ-kheo,

-   Do duyên sắc giới, sắc tưởng sanh khởi.
-   Do duyên sắc tưởng, sắc tư duy sanh khởi.
-   Do duyên sắc tư duy, sắc xúc sanh khởi.
-   Do duyên sắc xúc, thọ do sắc xúc sanh sanh
khởi.
-   Do duyên thọ do sắc xúc sanh, sắc dục sanh
khởi.
-   Do duyên sắc dục, sắc nhiệt tình sanh khởi.
-   Do duyên sắc nhiệt tình, sắc tầm cầu sanh khởi.
-   Do duyên sắc tầm cầu, sắc sở đắc sanh khởi.

6) Do duyên thanh giới...

7) Do duyên hương giới...

8) Do duyên vị giới...

9) Do duyên xúc giới...

10) Do duyên pháp giới, pháp tưởng sanh khởi. Do duyên pháp tưởng... pháp tầm cầu sanh khởi. Do

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            290

duyên pháp tầm cầu, pháp sở đắc sanh khởi. Không phải do duyên pháp sở đắc, pháp tầm cầu sanh khởi.

-   Do duyên pháp giới, pháp tưởng sanh khởi.
-   Do duyên pháp tưởng, pháp tư duy sanh khởi.
-   Do duyên pháp tư duy, pháp xúc sanh khởi.
-   Do duyên pháp xúc, thọ do pháp xúc sanh sanh
khởi.
-   Do duyên thọ do pháp xúc sanh, pháp dục sanh
khởi.
-   Do duyên pháp dục, pháp nhiệt tình sanh khởi.
-   Do duyên pháp nhiệt tình, pháp tầm cầu sanh
khởi.
-   Do duyên pháp tầm cầu, pháp sở đắc sanh khởi.
-   Không phải do duyên pháp sở đắc, pháp tầm
cầu sanh khởi.
-   Không phải do duyên pháp tầm cầu, pháp nhiệt
tình sanh khởi.
-   Không phải do duyên pháp nhiệt tình, pháp dục
sanh khởi.
-   Không phải do duyên pháp dục, thọ do pháp
xúc sanh sanh khởi.
-   Không phải do duyên thọ do pháp xúc sanh,
pháp xúc sanh khởi.
-   Không phải do duyên pháp xúc, pháp tư duy
sanh khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          291

- Không phải do duyên pháp tư duy, pháp tưởng
sanh khởi.
- Không phải do duyên pháp tưởng, pháp giới
sanh khởi.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên giới sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi. Do duyên tưởng sai biệt... tư duy... xúc... thọ... dục... nhiệt tình... tầm cầu... sở đắc... Không phải do duyên sở đắc sai biệt, tầm cầu sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên tầm cầu sai biệt, nhiệt tình sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên nhiệt tình sai biệt, dục sai biệt sanh khởi. Không phải do dục sai biệt, thọ sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên thọ sai biệt, xúc sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên xúc sai biệt, tư duy sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên tư duy sai biệt, tưởng sai biệt sanh khởi. Không phải do duyên tưởng sai biệt, giới sai biệt sanh khởi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                 292

33    Hành - Do thân khẩu ý khởi động mà các lậu hoặc tàn hại.. - Kinh VAPPA – Tăng II, 196

VAPPA – Tăng II, 196

1. Một thời, Thế Tôn ở giữa dân chúng Sakka, tại
Kapilavatthu khu vườn Nigrodha. Rồi thích tử
Vappa, đệ tử của Nigantha đi đến Tôn giả
Mahàmoggalàna; sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả
Mahàmoggalàna rồi ngồi xuống một bên, Tôn giả
Mahàmoggallàna nói với thích tử Vappa, đệ tử của
Nigantha đang ngồi một bên:

- Ở đây, này Vappa, có thể có người với thân chế
ngự, với lời chế ngự, với ý chế ngự, vô minh được
viễn ly, minh được sanh khởi. Ông có thấy người ấy,
do một nhân duyên nào, các lậu hoặc khiến họ cảm
thọ đau khổ có thể khởi lên cho người ấy trong
tương lai?

- Thưa Tôn giả, con có thể thấy trường hợp ấy. Ở đây
thưa Tôn giả, do ác nghiệp tạo ra về trước chưa đưa
đến quả dị thục, do một nhân duyên ấy, các lậu hoặc
khiến họ cảm thọ đau khổ có thể khởi lên cho người
ấy trong tương lai.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           293

Và câu chuyện này giữa Tôn giả Mahàmoggallàna và Thích tử Vappa, đệ tử của Niganthà bị bỏ dở.

2. Rồi Thế Tôn vào buổi chiều từ Thiền Tịnh đứng
dậy đi đến hội trường; sau khi đến, ngồi xuống trên
chỗ đã soạn sẵn. Ngồi xuống, Thế Tôn nói với Tôn
giả Mahàmoggallàna:

- Này Mahàmoggallàna, câu chuyện gì được nói đến, khi các Ông ngồi tụ họp ở đây? Và câu chuyện giữa các Ông chưa được nói xong?

- Ở đây, bạch Thế Tôn, con nói với Thích tử Vappa,
đệ tử của Nigantha: "Ở đây, này Vappa, có thể có
người với thân chế ngự, với lời chế ngự, với ý chế
ngự, vô minh được viễn ly, minh được sanh khởi.
Ông có thấy người ấy, do một nhân duyên nào, các
lậu hoặc khiến họ cảm thọ đau khổ có thể khởi lên
cho người ấy trong tương lai?" Bạch Thế Tôn, khi
người nói như vậy, Thích tử Vappa, đệ tử của
Nigantha nói với con như sau: "Thưa Tôn giả, con có
thể thấy trường hợp ấy. Ở đây thưa Tôn giả, do ác
nghiệp tạo ra về trước chưa đưa đến quả dị thục, do
một nhân duyên ấy, các lậu hoặc khiến họ cảm thọ
đau khổ có thể khởi lên cho người ấy trong tương
lai!". Bạch Thế Tôn, ở đây là câu chuyện giữa Thích
Tử Vappa, đệ tử của Nigantha và chúng con, câu
chuyện bị bỏ dở khi Thế Tôn đến!

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          294

3. Rồi Thế Tôn nói với Thích tử Vappa, đệ tử của Nigantha:

- Này Vappa, nếu Ông có thể chấp nhận điều Ông có thể chấp nhận, và có thể bác bỏ điều đáng được bác bỏ, và trong trường hợp Ông không có thể biết được ý nghĩa lời nói của Ta, nếu Ông hỏi ta thêm về vấn đề ấy: "Bạch Thế Tôn, lời nói này, ý nghĩa là gì?", thời có thể có cuộc nói chuyện giữa chúng ta.

- Bạch Thế Tôn, con có thể chấp nhận điều con có
thể chấp nhận, và có thể bác bỏ điều đáng được bác
bỏ, và trong trường hợp con không có thể biết được
ý nghĩa lời nói của Thế Tôn, con sẽ hỏi Thế Tôn thêm
về vấn đề ấy: "Bạch Thế Tôn, lời nói này, ý nghĩa là
gì?", mong rằng ở đây có cuộc nói chuyện giữa
chúng ta.

4.- Ý Ông nghĩ thế nào, này Vappa? Nếu do nhân
duyên thân khởi động, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não
khởi lên; với người chế ngự được thân khởi động,
như vậy, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não ấy không có
nơi người ấy nữa. Người ấy không làm nghiệp mới,
còn hành động trước của người ấy, do cảm xúc
thường xuyên được chấm dứt; con đường đưa đến
sự héo mòn các phiền não là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            295

Này Vappa, Ông có thấy trường hợp ấy, do nhân duyên này, các lậu hoặc khiến cảm thọ khổ đau có thể khởi lên cho người ấy trong tương lai không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn!

5. - Ý Ông nghĩ thế nào, này Vappa? Nếu do nhân
duyên lời khởi động, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não
khởi lên; với người chế ngự được lời khởi động, như
vậy, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não ấy không có nơi
người ấy nữa. Người ấy không làm nghiệp mới, còn
hành động trước của người ấy, do cảm xúc thường
xuyên được chấm dứt; con đường đưa đến sự héo
mòn các phiền não là thiết thực hiện tại, không có
thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng
thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

Này Vappa, Ông có thấy trường hợp ấy, do nhân duyên này, các lậu hoặc khiến cảm thọ khổ đau có thể khởi lên cho người ấy trong tương lai không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

6.- Ý Ông nghĩ thế nào, này Vappa? Nếu do nhân duyên ý khởi động, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não khởi lên; với người chế ngự được ý khởi động, như vậy, các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não ấy không có nơi người ấy nữa. Người ấy không làm nghiệp mới, còn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           296

hành động trước của người ấy, do cảm xúc thường
xuyên được chấm dứt; con đường đưa đến sự héo
mòn các phiền não là thiết thực hiện tại, không có
thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng
thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

Này Vappa, Ông có thấy trường hợp ấy, do nhân duyên này, các lậu hoặc khiến cảm thọ khổ đau có thể khởi lên cho người ấy trong tương lai không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn!

7.- Ý Ông nghĩ thế nào, này Vappa? Đối với các lậu
hoặc tàn hại, nhiệt não ấy do duyên vô minh khởi lên,
vô minh được ly tham, minh được khởi lên, như vậy,
các lậu hoặc tàn hại, nhiệt não ấy không có với người
ấy nữa. Người ấy không làm nghiệp mới, còn hành
động trước của người ấy, do cảm xúc thường xuyên
được chấm dứt; con đường đưa đến sự héo mòn
các phiền não là thiết thực hiện tại, không có thời
gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng,
được người trí tự mình giác hiểu.

Này Vappa, Ông có thấy trường hợp ấy, do nhân duyên này, các lậu hoặc khiến cảm thọ khổ đau có thể khởi lên cho người ấy trong tương lai không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn!

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            297

8.- Như vậy, này Vappa, với vị Tỷ-kheo có tâm được chơn chánh giải thoát, sáu an trú thường hằng được chứng đắc. Vị ấy, khi mắt thấy sắc, không có ý đẹp, không có phật ý, trú xả, chánh niệm tỉnh giác. Khi tai nghe tiếng…, khi mũi ngửi hương… khi lưỡi nếm vị… khi thân cảm xúc … khi ý thức tri pháp, không có ý đẹp, không có phật ý, trú xả, chánh niệm tỉnh giác. Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân, vị ấy quán tri: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng, vị ấy quán tri: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng". Vị ấy quán tri: "Sau khi thân hoại mạng chung, ở đây tất cả các cảm thọ không còn có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh".

9. Ví như, này Vappa, duyên một thân cây, bóng cây hiện ra. Rồi có người đến cầm các cuốc và cái giỏ, chặt thân cây ấy ở nơi rễ. Sau khi chặt ở nơi rễ, người ấy đào cái mương. Sau khi đào cái mương, người ấy nhổ lên các rễ lớn cho đến các rễ con và rễ phụ. Rồi người ấy chặt cây ấy thành từng khúc, người ấy bửa. Sau khi bửa, người ấy chẻ thành từng miếng nhỏ. Sau khi chẻ thành từng miếng nhỏ, người ấy phơi giữa gió và nắng, người ấy lấy lửa đốt. Sau khi lấy lửa đốt, người ấy vun thành đống tro. Sau khi người ấy vun thành đống tro, người ấy sàng tro giữa gió lớn, hay để tro ấy vào dòng nước mạnh cho nước

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             298

cuốn đi. Như vậy, này Vappa, do duyên thân cây nên
có bóng cây. Bóng cây ấy, rễ bị chấm dứt, làm thành
như thân cây tala, làm cho không thể tái sanh trong
tương lai, không thể sống lại được.

Cũng vậy, này Vappa, vị Tỷ-kheo có tâm được chơn chánh giải thoát, sáu an trú thường hằng được chứng đắc. Vị ấy, khi mắt thấy sắc, không có ý đẹp, không có phật ý, trú xả, chánh niệm tỉnh giác. Khi tai nghe tiếng…, khi mũi ngửi hương… khi lưỡi nếm vị… khi thân cảm xúc … khi ý thức tri pháp, không có ý đẹp, không có phật ý, trú xả, chánh niệm tỉnh giác. Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân hoại mạng chung, ở đây tất cả các cảm thọ không còn hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh".

10. Khi được nói như vậy, Thích tử Vappa, đệ tử của Nigantha bạch Thế Tôn:

- Ví như, bạch Thế Tôn, một người mong ước được tài sản, lo nuôi dưỡng tài sản của mình, nhưng không được tăng trưởng gì, trái lại chỉ được mệt nhọc và dự phần vào phiền muộn. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con cầu mong được lợi ích khi con hầu hạ kẻ ngu

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            299

Nigantha này. Con đã không được lợi ích gì, trái lại
con chỉ được mệt nhọc và dự phần vào phiền muộn.
Bắt đầu từ hôm này, bạch Thế Tôn, với lòng tin gì
con đã có với kẻ ngu Nigantha, con sẽ sàng lòng tin
ấy giữa gió lớn, hay để lòng tin ấy vào dòng nước
lạnh cho nước cuốn đi.

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           300

34    Hành - Dòng chảy cũa Quán vô thường - Kinh VÔ THƯỜNG – Tăng III, 259

VÔ THƯỜNG –Tăng III, 259

1. - Thật vậy, này các Tỷ-kheo,
- Vị Tỷ-kheo nào thấy bất cứ hành nào là thường
còn, sẽ thành tựu được nhẫn nhục tùy thuận, sự
kiện này không xảy ra.
- Không thành tựu nhẫn nhục tùy thuận, sẽ nhập
vào chánh tánh quyết định, sự kiện này không
thể xảy ra.
- Không nhập vào chánh tánh quyết định, sẽ chứng
ngộ quả Dự lưu, hay quả Nhất Lai, hay quả Bất
lai, hay quả A-la-hán, sự kiện này không xảy ra.
2. Thật vậy, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo nào thấy bất cứ hành nào là vô thường,
sẽ thành tựu được nhẫn nhục tùy thuận, sự kiện
này có xảy ra.
- Thành tựu nhẫn nhục tùy thuận, sẽ nhập vào
chánh tánh quyết định, sự kiện này có xảy ra.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          301

- Nhập vào chánh tánh quyết định, sẽ chứng ngộ quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất lai, hay quả A- la-hán, sự kiện này có xảy ra.

KHỔ –Tăng III, 260

- Thật vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào thấy bất cứ hành nào là lạc, sẽ thành tựu... (như trên với những thay đổi cần thiết)

VÔ NGÃ –Tăng III, 260

- Thật vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào thấy bất cứ hành nào là ngã, sẽ thành tựu... (như kinh 98 với những thay đổi cần thiết).

NIẾT BÀN –Tăng III, 260

- Thật vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào thấy Niết-
bàn là khổ, sẽ thành tựu được nhẫn nhục tùy thuận,
sự kiện này không xảy ra... (như kinh 98 với những
thay đổi cần thiết.)

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           302

35    Hành - Dầu các Như Lai có xuất hiện hay không xuất hiện... - Kinh XUẤT HIỆN – Tăng I, 522

XUẤT HIỆN – Tăng I, 522

1. - Này các Tỷ-kheo, dầu các Như Lai có xuất hiện
hay không xuất hiện, vẫn được an trú là pháp trú
tánh của giới ấy, là pháp quyết định tánh, tức là:
"Tất cả các hành là vô thường". Về vấn đề này, Như
Lai chánh giác tri, chánh giác ngộ. Sau khi chánh
giác tri, chánh giác ngộ, Như Lai tuyên bố, thuyết
giảng, tuyên thuyết, xác nhận, khai thị, phân biệt,
hiển thị: "Tất cả các hành là vô thường".
2. Này các Tỷ-kheo, dầu các Như Lai có xuất hiện
hay không xuất hiện, vẫn được an trú là pháp trú
tánh của giới ấy, là pháp quyết định tánh, tức là:
"Tất cả các hành là khổ". Về vấn đề này, Như Lai
chánh giác tri, chánh giác ngộ. Sau khi chánh giác
tri, chánh giác ngộ Như Lai tuyên bố, thuyết giảng,
tuyên thuyết, xác nhận, khai thị, phân biệt, hiển thị:
"Tất cả các hành là khổ".
3. Này các Tỷ-kheo, dầu các Như Lai có xuất hiện
hay không xuất hiện, vẫn được an trú là pháp trú
tánh của giới ấy, là pháp quyết định tánh, tức là:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             303

"Tất cả các pháp là vô ngã". Về vấn đề này, Như Lai
chánh giác tri, chánh giác ngộ. Sau khi chánh giác
tri, chánh giác ngộ, Như Lai tuyên bố, thuyết giảng,
tuyên thuyết, xác nhận, khai thị, phân biệt, hiển thị:
"Tất cả các pháp là vô ngã".

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             304

36     Hành - Hành duyên Thức - Cái gì ta tư
niệm... cái ấy làm sở duyên cho thức
an trú...- Kinh Tư Tâm Sở – Tương II,
119

Tư Tâm Sở 1 – Tương II, 119 – Cetanà

1)... Trú ở Sàvatthi.

2)... Này các Tỷ-kheo, cái chúng ta tư niệm, tư
lường, có thầm ý, cái ấy trở thành sở duyên cho thức
an trú. Khi nào sở duyên có mặt thời thức có an
trú. Do thức ấy an trú, tăng trưởng, nên trong tương
lai, tái hữu sanh khởi. Do sanh khởi tái hữu có mặt
trong tương lai, nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này.

3) Này các Tỷ-kheo, nếu không có tư niệm, không có tư lường nhưng nếu có thầm ý, (canuseti), cái ấy trở thành sở duyên cho thức an trú. Khi nào sở duyên có mặt thời thức có an trú. Do thức ấy an trú, tăng trưởng, nên trong tương lai, tái hữu sanh khởi. Do sanh khởi tái hữu có mặt trong tương lai, nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           305

4) Này các Tỷ-kheo, nếu chúng ta không có tư niệm,
không có tư lường, không có thầm ý, thời không có
sở duyên cho thức an trú. Khi nào sở duyên không
có mặt thời thức không an trú. Do thức ấy không
an trú và không tăng trưởng, nên trong tương lai tái
hữu không sanh khởi. Do sanh khởi tái hữu không
có mặt trong tương lai, nên sanh, già chết, sầu, bi,
ưu, não được đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của
toàn bộ khổ uẩn này.

Tư Tâm Sở 2 – Tương II, 120

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, cái gì chúng ta tư niệm, chúng
ta tư lường, chúng ta có thầm ý, cái ấy trở thành (sở
duyên) cho thức an trú. Do sở duyên có mặt nên
thức có an trú. Do thức ấy an trú và tăng trưởng nên
có sự hạ sanh danh sắc.

3) Do duyên danh sắc nên có sáu xứ. Do duyên sáu xứ nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ... ái... thủ... hữu... sanh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              306

4) Này các Tỷ-kheo, nếu chúng ta không tư niệm,
không tư lường nhưng có thầm ý, thời cái ấy trở
thành sở duyên cho thức an trú. Do sở duyên có mặt
nên thức có an trú. Do thức ấy an trú và tăng trưởng
nên có sự hạ sanh danh sắc.

5) Do duyên danh sắc nên có sáu xứ... như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

6) Này các Tỷ-kheo, nếu chúng ta không tư niệm,
không tư lường, không có thầm ý, thời không có sở
duyên cho thức an trú. Do sở duyên không có mặt
nên thức không an trú. Do thức ấy không an trú và
không tăng trưởng nên danh sắc không hạ sanh. Do
danh sắc diệt nên sáu xứ diệt... như vậy là sự đoạn
diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

Tư Tâm Sở 3 – Tương II, 122

1)... Trú ở Sàvatthi.

2)... Này các Tỷ-kheo, cái gì chúng ta tư niệm, cái gì
chúng ta tư lường, cái gì chúng ta có thầm ý, cái ấy
trở thành sở duyên cho thức an trú. Do sở duyên
có mặt nên thức an trú.

3)

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             307

- Do thức ấy an trú và tăng trưởng nên có thiên
về, hướng về (hệ trước: nati).
- Do có thiên về, hướng về nên có sự đi đến tái
sanh.
- Do có sự đi đến tái sanh nên có từ bỏ và sanh
khởi.
- Do có từ bỏ và sanh khởi nên trong tương lai
sanh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, sanh
khởi.

Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

4) Này các Tỷ-kheo, nếu không có tư niệm, không
có tư lường, nhưng chỉ có thầm ý, thời cái ấy là sở
duyên cho thức an trú. Do sự có mặt của sở duyên
nên thức an trú.

5) Do thức ấy an trú và tăng trưởng nên có thiên về, hướng về. Do có thiên về, hướng về nên có sự đi đến tái sanh. Do có sự đi đến tái sanh nên có từ bỏ và sanh khởi. Do có từ bỏ và sanh khởi, nên trong tương lai sanh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

6) Này các Tỷ-kheo, nếu không có tư niệm, không
có tư lường, không có thầm ý, thời không có sở
duyên cho thức an trú. Do sở duyên không có mặt
nên thức không có an trú.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           308

7)

- Do thức ấy không an trú, không tăng trưởng
nên không có thiên về, hướng về.
- Do không có thiên về, hướng về nên không có
đi đến tái sanh.
- Do không có sự đi đến tái sanh nên không có
từ bỏ và sanh khởi.
- Do không có từ bỏ và sanh khởi nên trong
tương lai sanh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
đoạn diệt.

Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             309

37    Hành - Hành duyên sanh ra Thọ - Kinh ĐẠI NGHIỆP PHÂN BIỆT – 136 Trung III, 483

KINH ĐẠI NGHIỆP PHÂN BIỆT (Mahakammavibhanga suttam) – Bài kinh số 136 – Trung III, 483

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Rajagaha (Vương Xá),
Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng sóc. Lúc
bấy giờ Tôn giả Samiddhi trú tại một cái cốc trong
rừng. Rồi du sĩ ngoại đạo Potaliputta tiêu dao tản bộ,
tuần tự du hành, đi đến Tôn giả Samiddhi; sau khi
đến, nói lên với Tôn giả Samiddhi những lời chào
đón hỏi thăm. Sau khi nói lên những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một
bên, du sĩ ngoại đạo Potaliputta thưa với Tôn giả
Samiddhi:

– Này Hiền giả Samiddhi, trước mặt Thế Tôn,
tôi tự thân nghe, tự thân ghi nhận như sau: "Hư vọng
là thân nghiệp, hư vọng là khẩu nghiệp, chỉ có ý
nghiệp là chân thật. Và có một Thiền chứng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             310

(samapatti), do thành tựu Thiền chứng này, sẽ không có cảm giác gì".

– Này Hiền giả Potaliputta, chớ có nói vậy. Này
Hiền giả Potaliputta, chớ có nói vậy. Chớ có phỉ báng
Thế Tôn; phỉ báng Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn
không có nói như vậy: "Hư vọng là thân nghiệp, hư
vọng là khẩu nghiệp, chỉ có ý nghiệp là chân thật".
Và Hiền giả, có một Thiền Chứng, do thành tựu thiền
chứng này, sẽ không có cảm giác gì.

– Ngài xuất gia đã bao lâu, thưa Hiền giả Samiddhi?

– Không lâu, thưa Hiền giả. Có ba năm.

– Nay ở đây chúng tôi còn hỏi các Tỷ-kheo
trưởng lão làm gì khi một tân Tỷ-kheo nghĩ rằng cần
phải bảo vệ vị Đạo sư như vậy. Thưa Hiền giả
Samiddhi, khi một người có dụng ý làm thân nghiệp,
khẩu nghiệp, ý nghiệp thời người ấy có cảm giác gì?

– Này Hiền giả Potaliputta, khi một người có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp thời người ấy cảm giác khổ đau.

Rồi du sĩ ngoại đạo Potaliputta, không tán thán cũng không phản đối lời nói của Tôn giả Samiddhi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            311

Không tán thán, không phản đối, du sĩ ngoại đạo Potaliputta từ chỗ ngồi đứng dậy rồi ra đi.

Rồi Tôn giả Samiddhi, sau khi du sĩ ngoại đạo
Potaliputta ra đi không bao lâu, liền đi đến Tôn giả
Ananda; sau khi đến, nói lên với Tôn giả Ananda
những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những
lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một
bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Samiddhi kể lại
cho Tôn giả Ananda tất cả cuộc đàm thoại với du sĩ
ngoại đạo Potaliputta. Sau khi nghe nói vậy, Tôn giả
Ananda nói với Tôn giả Samiddhi:

– Này Hiền giả Samiddhi, đây là đề tài một câu
chuyện cần phải yết kiến Thế Tôn. Này Hiền giả
Samiddhi, chúng ta hãy đi đến Thế Tôn, sau khi đến
hãy trình bày lên Thế Tôn rõ ý nghĩa này. Thế Tôn
trả lời chúng ta như thế nào, chúng ta hãy như vậy
thọ trì.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Tôn giả Samiddhi vâng đáp Tôn giả Ananda.
Rồi Tôn giả Ananda và Tôn giả Samiddhi đi đến Thế
Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda, trình lên
Thế Tôn tất cả câu chuyện giữa Tôn giả Samiddhi
với du sĩ ngoại đạo Potaliputta.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           312

Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, Ta chưa từng thấy du sĩ ngoại
đạo Potaliputta, thời câu chuyện này từ đây xảy ra?
Này Ananda, câu hỏi đáng lý phải trả lời phân tích
rõ ràng cho du sĩ ngoại đạo Potaliputta, lại được kẻ
ngu si Samiddhi này trả lời theo một chiều.

Khi nghe nói vậy, Tôn giả Udayi bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, nếu đây là ý nghĩa của Tôn giả Samiddhi nói lên, thời cảm giác gì người ấy cảm thọ là cảm giác khổ đau.

Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, hãy xem con đường sai lạc của
kẻ ngu si Samiddhi này. Này Ananda, Ta biết rằng,
nếu nay kẻ ngu si Samiddhi này mở miệng ra (đề cập
vấn đề gì), ông ấy sẽ mở miệng đề cập một cách
không như lý (ayoniso). Này Ananda, thật sự chỗ
khởi thủy của du sĩ ngoại đạo Potaliputta hỏi là về ba
cảm thọ.

Này Ananda, nếu kẻ ngu si Samiddhi này được du sĩ ngoại đạo Potaliputta hỏi như vậy và trả lời như sau:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             313

 "Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có
dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý
nghiệp, có khả năng đưa đến lạc thọ, người
ấy sẽ cảm giác lạc thọ.

 « Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có
dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý
nghiệp có khả năng đưa đến khổ thọ, người
ấy sẽ cảm giác khổ thọ.

 "Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có
dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý
nghiệp có khả năng đưa đến bất khổ bất lạc
thọ, người ấy sẽ cảm giác bất khổ bất lạc thọ".

Nếu trả lời như vậy, này Ananda, kẻ ngu si Samiddhi đã trả lời một cách chơn chánh cho du sĩ ngoại đạo Potaliputta.

Và lại nữa, này Ananda, những kẻ du sĩ ngoại
đạo ngu si, kém học, họ sẽ hiểu được đại phân biệt
về nghiệp của Như Lai, này Ananda, nếu Ông nghe
Như Lai phân tích Đại phân biệt về nghiệp".

– Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời; bạch Thiện Thệ nay đã đến thời, Thế Tôn hãy phân tích đại phân biệt về nghiệp! Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            314

sẽ thọ trì.

– Vậy này Ananda, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói:

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này Ananda, có bốn loại người này có mặt ở đời. Thế nào là bốn?

5. Ở đây, này Ananda, có người sát sanh, lấy
của không cho, sống tà hạnh trong các dục,
nói láo, nói hai lưỡi, nói lời ác khẩu, nói lời
phù phiếm, có tham dục, có sân tâm, có tà
kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
6. Nhưng ở đây, này Ananda, có người sát
sanh... (như trên)... có tà kiến; sau khi thân
hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện
thú, Thiên giới, cõi đời này.
7. Ở đây, này Ananda, có người từ bỏ sát sanh,
từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong
các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              315

bỏ nói ác khẩu, từ bỏ nói lời phù phiếm, từ
bỏ tham dục, từ bỏ sân tâm, có chánh kiến;
sau khi thân hoại mạng chung, người ấy được
sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.
8. Nhưng ở đây, này Ananda, có người từ bỏ sát
sanh, ... (như trên)... có chánh kiến; sau khi
thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi
dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Ở đây, này Ananda, có vị Sa-môn hay Bà-la- môn nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ không phóng dật, nhờ chánh tác ý, nên tâm nhập định. Khi tâm nhập định, nhờ thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, vị ấy thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói ác khẩu, nói lời phù phiếm, có tham dục, có sân tâm, có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Vị ấy nói như sau: "Thật sự có những ác nghiệp, có quả báo ác hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho... nói hai lưỡi... có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người sát sanh, lấy của không cho ... (như trên) ... có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                316

cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của
họ thuộc tà trí. Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự
mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ,
chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực,
ngoài ra đều là hư vọng".

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn hay Bà-la-môn, nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, ... (như trên).. vị ấy thấy có người sát sanh, lấy của không cho... (như trên).. có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, vị ấy được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: "Thật sự không có những ác nghiệp, không có quả báo ác hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho... (như trên).... có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người sát sanh, lấy của không cho.. (như trên)... có tà kiến; "sau khi thân hoại mạng chung, họ đều được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến". Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chân thực, ngoài ra đều là hư vọng".

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn hay Bà-la-môn,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               317

nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, ... (như trên).. vị ấy thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: "Thật sự có những thiện nghiệp, có quả báo thiện hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... có chánh kiến sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí". Như vậy, điều này vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng".

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn ... (như trên) ... vị ấy thấy có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Vị ấy nói như sau: "Thật sự không có những thiện nghiệp, không có quả báo thiện hạnh. Và Ta đã thấy có người ở đây từ bỏ sát

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               318

sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên).... có
chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy
bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Vị ấy
nói như sau: "Chắc chắn tất cả mọi người từ bỏ sát
sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có
chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều bị
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Những ai
biết như vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến".
Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự
mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chân thực, ngoài ra đều
là hư vọng".

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

 "Chắc chắn có ác nghiệp, có quả báo ác
nghiệp". Như vậy, Ta chấp nhận cho vị ấy.
 Vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có
người sát sanh, lấy của không cho.. (như
trên)... có tà kiến, sau khi thân hoại mạng
chung, tôi thấy người ấy sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục". Như vậy, Ta cũng
chấp nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             319

những ai sát sanh, lấy của không cho (như
trên)....; sau khi thân hoại mạng chung, họ
đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục", như vậy, Ta không chấp nhận cho vị
ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc
tà kiến"; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị
ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như
vậy, này Ananda, là trí của Như Lai về Đại
phân biệt về nghiệp.

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

 "Chắc chắn không có ác nghiệp, không có quả
báo ác hạnh". Như vậy, Ta không chấp nhận
cho vị ấy.
 Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           320

người sát sanh, lấy của không cho... (như
trên)... có ta kiến; sau khi thân hoại mạng
chung, tôi thấy người ấy sanh vào thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này". Như vậy, Ta chấp
nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả
những ai sát sanh, lấy của không cho... (như
trên)... tất cả sau khi thân hoại mạng chung, họ
đều sanh vào thiện thú Thiên giới, cõi đời này";
như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà
kiến"; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy,
này Ananda, là trí của Như Lai về Đại phân biệt
về nghiệp.

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           321

 "Chắc chắn có thiện nghiệp, có quả báo thiện
hạnh". Như vậy Ta chấp nhận cho vị ấy.
 Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có
người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho...
(như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại
mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào thiện
thú, Thiên giới, cõi đời này". Như vậy, Ta cũng
chấp nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn tất cả
những ai từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không
cho ... (như trên) ... tất cả sau khi thân hoại
mạng chung; họ đều sanh vào thiện thú, Thiên
giới, cõi đời này"; như vậy, Ta không chấp
nhận cho vị ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà
kiến", như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho
vị ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           322

này Ananda, là trí của Như Lai về Đại phân biệt về nghiệp.

 Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau:

 "Chắc chắn không có thiện nghiệp, không có
quả báo thiện hạnh ". Như vậy, Ta không chấp
nhận cho vị ấy.
 Và vị ấy nói như sau: "Tôi đã thấy ở đây có
người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho...
(như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại
mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục". Như vậy, Ta chấp
nhận cho vị ấy.
 Còn nếu vị ấy nói như sau: "Chắc chắn những
ai từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho.. (như
trên)... có chánh kiến, tất cả sau khi thân hoại
mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú,
đọa xứ, địa ngục"; như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy.
 Và nếu vị ấy nói như sau: "Những ai biết như
vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh.
Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà
kiến"; như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            323

vị ấy.
 Điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình
hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và
tuyên bố: "Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài
ra đều là hư vọng". Như vậy, Ta cũng không
chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy,
này Ananda, là trí của Như Lai về Đại phân
biệt về nghiệp.

1. Ở đây, này Ananda, người nào sát sanh, lấy
của không cho.. (như trên)... có tà kiến; sau khi thân
hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục.... Hoặc là một ác nghiệp đưa
đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm lúc trước, hay
một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy
làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một tà kiến
được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau
khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục. Và ai ở đây sát sanh, lấy của
không cho.. (như trên)... có tà kiến, người ấy phải
lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay
trong một đời khác.

2. Ở đây, này Ananda, người nào sát sanh, lấy của không cho.. (như trên)... có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Hoặc là một thiện nghiệp

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              324

đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm lúc trước, hay một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Và ai ở đây sát sanh, lấy của không cho.. (như trên)... có tà kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

3. Ở đây, này Ananda, người nào từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho.. (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này... Hoặc là một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm từ trước, hay một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Và ai ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại, hay trong một đời khác.

4. Ở đây, này Ananda, người nào từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho.. (như trên)... có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              325

cói dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục... Hoặc là một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm từ trước, hay một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một tà kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Và ai ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho... (như trên)... có chánh kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

Như vậy, này Ananda,

 Có nghiệp vô hữu tợ vô hữu,
 Có nghiệp vô hữu tợ hữu,
 Có nghiệp hữu tợ hữu,
 Có nghiệp hữu tợ vô hữu.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            326

38    Hành - Khi nào thân hành được khinh an - Kinh TRÁNH NÉ – Tăng I, 626

TRÁNH NÉ – Tăng I, 626

1. - Tỷ-kheo trừ khử sự thật cá nhân, đã từ bỏ hoàn toàn các tầm cầu hay thân hành được khinh an, vị ấy được gọi là vị độc hành.

Và này các Tỷ-kheo thế nào là Tỷ-kheo đã trừ khử sự thật cá nhân?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với các sự thật cá
nhân phổ thông của các Sa-môn, Bà-la-môn nói
chung, ví như thế giới là thường còn, hay thế giới
là không thường còn, hay thế giới là có giới hạn,
hay thế giới là không giới hạn, sinh mạng và thân
này là một, hay sinh mạng và thân này là khác,
Như Lai sau khi chết có tồn tại, hay Như Lai sau
khi chết không tồn tại, hay Như Lai sau khi chết
có tồn tại và không tồn tại, hay Như Lai sau khi
chết không có tồn tại và không không tồn tại. Tỷ-
kheo đối với tất cả các sự thật cá nhân ấy đã trừ
khử, đã xả bỏ, đã nhổ ra, đã giải thoát, đã đoạn
tận, đã từ bỏ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-
kheo trừ khử sự thật cá nhân.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           327

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã từ bỏ hoàn toàn các tầm cầu?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo, dục tầm
cầu được đoạn tận, hữu tầm cầu được đoạn tận,
Phạm hạnh tầm cầu được khinh an. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo đã từ bổ hoàn toàn các
tầm cầu.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thân hành được khinh an?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ,
chấm dứt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng đạt và an
trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm
thanh tịnh. Như vậy này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo
thân hành được khinh an.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo độc cư?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo ngã mạn
được đoạn tận, được cắt đứt từ gốc rễ, được làm
như thân cây ta-la, được khiến cho không thể hiện
hữu, khiến cho không thể sanh khởi trong tương
lai.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo độc cư, Tỷ- kheo trừ khử sự thật cá nhân, này các Tỷ-kheo, đã từ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           328

bỏ hoàn toàn các tầm cầu, hay thân hành được khinh an, vị ấy được gọi là vị độc hành.

5. Dục và hữu tầm cầu,
Cùng Phạm hạnh tầm cầu,
Chấp thủ sự thật này,
Chỗ kiến xứ chất chứa,
Ai không thích mọi tham,
Giải thoát được ái diệt,
Các tầm cầu từ bỏ,
Kiến xứ được nhổ lên,
Tỷ kheo ấy an tịnh,
Thật chánh niệm khinh an,
Không bị ai chiến bại,
Minh kiến được kiêu mạn,
Vị ấy được danh xưng,
Bậc Giác ngộ độc cư.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         329

39    Hành - Không nên chế ngự ý về mọi mặt - Kinh Chế Ngự Tâm – Tương I, 37

Chế Ngự Tâm – Tương I, 37

(Vị Thiên):
Chỗ nào ý chế ngự,
Chỗ ấy đau khổ tận.
Ý chế ngự hoàn toàn,
Thoát đau khổ hoàn toàn.

(Thế Tôn):
Không nên chế ngự ý,
Hoàn toàn về mọi mặt,
Chớ có chế ngự ý,
Nếu tự chủ đạt được.
Chỗ nào ác pháp khởi,
Chỗ ấy chế ngự ý.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH              330

40    Hành - Kinh CHẤT CHỨA – Tăng I, 217

CHẤT CHỨA – Tăng I, 217

 Có ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt,
xuất hiện ở đời. Thế nào là ba?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người:
- Chất chứa các thân hành có não hại, chất chứa
các khẩu hành có não hại, chất chứa các ý hành
có não hại.
- Sau khi chất chứa thân hành có não hại, chất
chứa khẩu hành có não hại, chất chứa ý hành
có não hại, người ấy sanh trong thế giới có não
hại.
- Vì phải sanh trong thế giới có não hại, người
ấy cảm giác các cảm xúc có não hại.
- Người ấy, vì cảm giác các cảm xúc có não hại,
nên cảm giác các cảm thọ có não hại, nhất
hướng đau khổ, như các chúng sanh ở trong địa
ngục.
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người:
- Chất chứa thân hành không có não hại … chất
chứa ý hành không có não hại.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          331

- Sau khi chất chứa thân hành không có não hại
… chất chứa ý hành không có não hại, người
ấy được sanh trong thế giới không có não hại.
- Vì được sanh trong thế giới không có não hại,
người ấy cảm giác các cảm xúc không có não
hại.
- Do cảm giác các cảm xúc không có não hại,
người ấy cảm giác các cảm thọ không có não
hại, nhất hướng lạc, như chư Thiên ở Biến
Tịnh Thiên.
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người:
- Chất chứa thân hành có não hại và không có
não hại … chất chứa ý hành có não hại và
không có não hại.
- Sau khi chất chứa thân hành có não hại và
không có não hại …, sau khi chất chứa ý hành
có não hại và không có não hại, người ấy được
sanh vào thế giới có não hại và không có não
hại.
- Vì được sanh vào thế giới có não hại và không
có não hại, người ấy cảm giác các cảm xúc có
não hại và không có não hại.
- Do cảm giác các cảm xúc có não hại và không
có não hại, người ấy cảm giác các cảm thọ có
não hại và không có não hại, xen lẫn lạc và khổ,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           332

ví như loài Người, một loại chư Thiên và một
loại sanh trong đọa xứ.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         333

41     Hành - Kinh CHỦNG TỬ – Tăng IV, 531

CHỦNG TỬ – Tăng IV, 531

1. Này các Tỷ-kheo, với người đàn ông, với con
người có tà kiến, có tà tư duy, có tà ngữ, có tà
nghiệp, có tà mạng, có tà tinh tấn, có tà niệm, có tà
định, có tà trí, có tà giải thoát; phàm có thân nghiệp
gì được thực hiện đầy đủ, được chấp nhận theo kiến
ấy; phàm có khẩu nghiệp gì... phàm có ý nghiệp gì
được thực hiện đầy đủ, được chấp nhận theo kiến ấy;
phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết định nào,
phàm có ước nguyện nào và phàm có các hành nào,
tất cả các pháp ấy đưa đến bất khả lạc, bất khả hỷ,
bất khả ý, bất hạnh, đau khổ. Vì sao? Này các Tỷ-
kheo, vì tà kiến là ác.

Ví như, này các Tỷ-kheo, hột giống cây nimba, hay
hột giống cây kosàtakì (một loại dây leo), hay hột
giống cây mướp đắng được gieo vào đất ướt. Phàm
vị gì nó lấy lên từ đất, phàm vị gì nó lấy lên từ nước,
tất cả vị ấy đều đưa đến tánh đắng, tánh cay, tánh
không lạc của nó. Vì sao? Vì nó là tánh ác của hột
giống, này các Tỷ-kheo.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              334

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với người đàn ông, với
con người có tà kiến, có tà tư duy, có tà ngữ, có tà
nghiệp, có tà mạng, có tà tinh tấn, có tà niệm, có tà
định, có tà trí, có tà giải thoát, phàm có thân nghiệp
gì được thực hiện đầy đủ, được chấp nhận theo kiến
ấy, phàm có khẩu nghiệp gì... phàm có ý nghiệp gì
được thực hiện đầy đủ, và được chấp nhận theo kiến
ấy; phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết định nào,
phàm có ước nguyện nào, phàm có các hành nào, tất
cả các pháp ấy đưa đến bất khả lạc, bất khả hỷ, bất
khả ý, bất hạnh, đau khổ. Vì sao? Này các Tỷ-kheo,
vì tà kiến là ác.

3. Này các Tỷ-kheo, với người đàn ông, với con người có chánh kiến, có chánh tư duy, có chánh ngữ, có chánh nghiệp, có chánh mạng, có chánh tinh tấn, có chánh niệm, có chánh định, có chánh trí, có chánh giải thoát; phàm có thân nghiệp gì được thực hiện đầy đủ, được chấp nhận theo kiến ấy; phàm có khẩu nghiệp gì... phàm có ý nghiệp gì được thực hiện đầy đủ, được chấp nhận theo kiến ấy; phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết định nào, phàm có ước nguyện nào, và phàm có các hành nào, tất cả các pháp ấy đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc. Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì chánh kiến là hiền thiện.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             335

Ví như, này các Tỷ-kheo, hột giống cây mía, hay hột
giống cây lúa, hay hột giống cây nho được gieo vào
đất ướt. Phàm vị gì nó lấy lên từ đất, phàm vị gì nó
lấy lên từ nước, tất cả vị ấy đều đưa đến tánh ngon,
tánh nghịt, tánh thuần chất của nó. Vì sao? Vì hột
giống là hiền thiện.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với người có chánh kiến, này các Tỷ-kheo, phàm mọi thân hành... vì tánh hiền thiện của kiến.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           336

42    Hành - Kinh THÂN HÀNH NIỆM – 119 Trung III, 265

KINH THÂN HÀNH NIỆM (Kayagatasati suttam) – Bài kinh số 119 – Trung III, 265

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, (Xá-vệ)
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tịnh xá ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Rồi một số đông Tỷ-kheo, sau buổi
ăn, sau khi đi khất thực trở về, đang ngồi tụ họp trong
hội trường, câu chuyện này được khởi lên giữa chúng
Tăng:

– Thật vi diệu thay, chư Hiền giả! Thật hy hữu
thay, chư Hiền giả! Thân hành niệm, khi được tu tập
và làm cho sung mãn, có được quả lớn, có được công
đức lớn, như đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến
Giả, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố.

Và câu chuyện này giữa các Tỷ-kheo ấy đã bị gián đoạn. Thế Tôn vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến hội trường, sau khi đến ngồi lên

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              337

chỗ soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn bảo các Tỷ- kheo:

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, các Ông hiện nay đang ngồi bàn vấn đề gì? Câu chuyện gì của các Ông bị gián đoạn?

– Ở đây, bạch Thế Tôn, sau khi ăn xong, sau khi đi khất thực trở về, chúng con ngồi tụ họp tại hội trường, và câu chuyện sau này được khởi lên: "Thật vi diệu thay, chư Hiền giả! Thật hy hữu thay, chư Hiền giả! Thân hành niệm này được tu tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có công đức lớn, đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố". Bạch Thế Tôn, câu chuyện này của chúng con chưa bàn xong thời Thế Tôn đến.

 Và này các Tỷ-kheo, thân hành niệm tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, có quả lớn, có công đức lớn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đi đến khu
rừng, hay đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà trống
và ngồi kiết-già, lưng thẳng và an trú chánh niệm
trước mặt.

 Chánh niệm, vị ấy thở vô. Chánh niệm, vị ấy thở ra.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           338

 Hay thở vô dài, vị ấy biết: "Tôi thở vô dài". Hay
thở ra dài vị ấy biết: " Tôi thở ra dài" .
 Hay thở vô ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở vô ngắn".
Hay thở ra ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở ra ngắn".
 "Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở ra".
 An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "An
tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
Trong khi vị ấy sống không phóng dật, nhiệt
tâm, tinh cần, các niệm và tư duy thuộc về thế tục
được đoạn trừ. Nhờ đoạn trừ các pháp ấy, nội tâm
được an trú, an tọa, chuyên nhất, định tĩnh. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập thân hành
niệm.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đi, biết rằng:
"Tôi đi". Hay đứng, biết rằng: "Tôi đứng". Hay ngồi,
biết rằng: "Tôi ngồi". Hay nằm, biết rằng: "Tôi nằm".
Thân thể được sử dụng như thế nào, vị ấy biết
thân thể như thế ấy. Trong khi vị ấy sống không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, các niệm và tư duy
thuộc về thế tục được đoạn trừ. Nhờ đoạn trừ các
pháp ấy, nội tâm được an trú, an tọa, chuyên nhất,
định tĩnh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
thân hành niệm.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             339

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi bước tới,
bước lui biết rõ việc mình đang làm; khi ngó tới
ngó lui biết rõ việc mình đang làm; khi co tay, khi
duỗi tay, biết rõ việc mình đang làm; khi mang áo
tăng-già-lê (sanghati), mang bát, mang y, biết rõ việc
mình đang làm; khi ăn, uống, nhai, nếm, biết rõ việc
mình đang làm; khi đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, im
lặng biết rõ việc mình đang làm. Trong khi vị ấy sống
không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, các niệm và tư
duy thuộc về thế tục được đoạn trừ. Nhờ đoạn trừ
các pháp ấy, nội tâm được an trú, an tọa, chuyên
nhất, định tĩnh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
tu tập thân hành niệm.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này, dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt: "Trong thân này, đây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, thận, tủy, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, phân, mật, đàm (niêm dịch), mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu". Này các Tỷ-kheo, cũng như một bao đồ, hai đầu trống đựng đầy các loại hột như gạo, lúa, đậu xanh, đậu lớn, mè, gạo đã xay rồi. Một người có mắt, đổ các hột ấy ra và quán sát: "Đây là hột gạo, đây là hột lúa, đây là đậu xanh, đây là đậu lớn, đây

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              340

là mè, đây là hột lúa đã xay rồi". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo quán sát thân này dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt: "Trong thân này, đây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, phân, mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu". Trong khi vị ấy sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, các niệm và tư duy thuộc về thế tục được đoạn trừ. Nhờ đoạn trừ các pháp ấy, nội tâm được an trú, an tọa, chuyên nhất, định tĩnh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập thân hành niệm.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này về các vị trí các giới và sự sắp đặt các giới: "Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại, và phong đại". Này các Tỷ-kheo, như một người đồ tể thiện xảo, hay đệ tử của một người đồ tể giết một con bò, ngồi cắt chia từng thân phần tại ngã tư đường. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo quán sát thân này về vị trí các giới và về sự sắp đặt các giới: "Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại". Trong khi vị ấy sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, các niệm và tư duy thuộc về thế tục được đoạn trừ. Nhờ đoạn trừ các pháp ấy, nội

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             341

tâm được an trú, an tọa, chuyên nhất, định tĩnh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập thân hành niệm.

1. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy
một thi thể quăng bỏ trong nghĩa địa một
ngày, hai ngày, ba ngày, thi thể ấy trương
phồng lên, xanh đen lại, nát thối ra; Tỷ-kheo
quán thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là
như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt
khỏi bản chất ấy". Trong khi vị ấy sống không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, các niệm và tư
duy thuộc về thế tục được đoạn trừ. Nhờ đoạn
trừ các pháp ấy, nội tâm được an trú, an tọa,
chuyên nhất, định tĩnh. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo tu tập thân hành niệm.
2. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy
một thi thể quăng bỏ trong nghĩa địa bị các loài
quạ ăn, hay bị các loài diều hâu ăn, hay bị các
chim kên ăn, hay bị các loài chó ăn, hay bị các
loài giả can ăn, hay bị các loài côn trùng ăn.
Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: "Thân này
tánh chất là như vậy, bản chất là như vậy,
không vượt khỏi bản chất ấy". Trong khi vị
ấy sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần,
các niệm và tư duy thuộc về thế tục được đoạn
trừ. Nhờ đoạn trừ các pháp ấy, nội tâm được
an trú, an tọa, chuyên nhất, định tĩnh. Như vậy,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            342

này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập thân hành
niệm.
3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy
một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, với các
bộ xương còn liên kết với nhau, còn dính thịt
và máu, còn được các đường gân cột lại...
4. ...với các bộ xương còn liên kết với nhau,
không còn dính thịt nhưng còn dính máu, còn
được các đường gân cột lại...
5. ...chỉ còn có xương không dính lại với nhau, rải
rác chỗ này chỗ kia. Ở đây là xương tay, ở đây
là xương chân, ở đây là xương ống, ở đây là
xương bắp vế, ở đây là xương mông, ở đây là
xướng sống, ở đây là xương đầu; Tỷ-kheo quán
thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là như
vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi bản
chất ấy". Trong khi vị ấy sống không phóng
dật... (như trên).. Tỷ-kheo tu tập thân hành
niệm.
6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy
một thi thế quăng bỏ trong nghĩa địa, chỉ còn
toàn xương trắng màu vỏ ốc...
7. ...chỉ còn một đống xương lâu hơn một năm...
8. ...chỉ còn là xương thối trở thành bột. Tỷ-kheo
quán thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            343

như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi
bản chất ấy". Trong khi vị ấy sống không
phóng dật... (như trên).. Tỷ-kheo tu tập thân
hành niệm.
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly ác
pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái
hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm và tứ. Tỷ-kheo thấm
nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn tràn đầy thân
mình với hỷ lạc do ly dục sanh, không một chỗ nào
trên toàn thân không được hỷ lạc do ly dục sanh ấy
thấm nhuần. Này các Tỷ-kheo, như một người hầu
tắm lão luyện hay đệ tử người hầu tắm; sau khi rắc
bột tắm trong thau bằng đồng, liền nhồi bột ấy với
nước, cục bột tắm ấy được thấm nhuần nước ướt,
trào trộn với nước ướt, thấm ướt cả trong lẫn ngoài
với nước, nhưng không chảy thành giọt. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm
cho sung mãn, tràn đầy thân mình với hỷ lạc do ly
dục sanh, không một chỗ nào trên toàn thân không
được hỷ lạc do ly dục sanh ấy thấm nhuần. Trong khi
vị ấy sống không phóng dật.. (như trên) ... Tỷ-kheo
tu tập thân hành niệm.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy diệt tầm
và tứ, chứng và an trú Thiền thứ hai, một trạng
thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội
tĩnh nhất tâm. Tỷ-kheo ấy thấm nhuần, tẩm ướt, làm

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           344

cho sung mãn, tràn đầy thân mình với hỷ lạc do định
sanh, không một chỗ nào trên toàn thân không được
hỷ lạc do định sanh ấy thấm nhuần. Này các Tỷ-kheo,
ví như một hồ nước, nước tự trong dâng lên, phương
Đông không có lỗ nước chảy ra, phương Tây không
có lỗ nước chảy ra, phương Bắc không có lỗ nước
chảy ra, phương Nam không có lỗ nước chảy ra và
thỉnh thoảng trời lại mưa lớn. Suối nước mát từ hồ
nước ấy phun ra thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung
mãn tràn đầy hồ nước ấy, với nước mát lạnh, không
một chỗ nào của hồ nước ấy không được nước mát
lạnh thấm nhuần. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo thấm nhuần tẩm ướt, làm cho sung mãn tràn
đầy thân mình với hỷ lạc do định sanh, không một
chỗ nào trên toàn thân, không được hỷ lạc do đính
sanh ấy thấm nhuần. Trong khi vị ấy sống không
phóng dật... (như trên)... Tỷ-kheo tu tập thân hành
niệm.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly hỷ trú xả,
chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các
bậc Thánh gọi là "Xả niệm lạc trú", chứng và an
trú Thiền thứ ba. Tỷ-kheo, thấm nhuần, tẩm ướt,
làm cho sung mãn tràn đầy thân mình với lạc thọ
không có hỷ ấy, không một chỗ nào trên toàn thân,
không được lạc thọ không có hỷ ấy thấm nhuần.
Trong khi, Tỷ-kheo an trú không phóng dật... (như

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          345

trên)... Tỷ-kheo tu tập thân hành niệm. Này các Tỷ- kheo, ví như trong hồ sen xanh, hồ sen hồng, hồ sen trắng, có những sen xanh, sen hồng hay sen trắng. Những bông sen ấy sanh trong nước, lớn lên trong nước, không vượt khỏi nước, nuôi sống dưới nước, từ đầu ngọn cho đến gốc rễ đều thấm nhuần, tẩm ướt, đầy tràn thấu suốt bởi nước mát lạnh ấy, không một chỗ nào của toàn thể sen xanh, sen hồng hay sen trắng không được nước mát lạnh ấy thấm nhuần. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn, tràn đầy thân mình với lạc thọ không có hỷ ấy, không một chỗ nào trên toàn thân không được lạc thọ không có hỷ ấy thấm nhuần. Trong khi, Tỷ-kheo an trú không phóng dật... (như trên)... Tỷ-kheo, tu tập thân hành niệm.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo, xả lạc xả
khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và an trú
Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm
thanh tịnh. Tỷ-kheo ấy ngồi, thấm nhuần toàn thân
mình với tâm thuần tịnh trong sáng, không một chỗ
nào trên toàn thân không được tâm thuần tịnh trong
sáng ấy thấm nhuần. Này các Tỷ-kheo, ví như một
người ngồi, dùng tấm vải trắng trùm đầu, không một
chỗ nào trên toàn thân không được vải trắng ấy che
thấu. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ngồi
thấm nhuần toàn thân mình với tâm thuần tịnh, trong

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          346

sáng, không một chỗ nào trên toàn thân không được
tâm thuần tịnh trong sáng ấy thấm nhuần. Trong khi
vị ấy sống an trú không phóng dật... (như trên)... Tỷ-
kheo tu tập thân hành niệm.

 Này các Tỷ-kheo, đối với vị nào tu tập, làm cho
sung mãn thân hành niệm, các thiện pháp của
vị ấy đi vào nội tâm (antogadha?) đều thuộc về
minh phần (vijjabhagiya).

Ví như, này các Tỷ-kheo, biển lớn của ai được
thấm nhuần bởi tâm, thời các con sông của vị ấy đi
vào trong biển, đều thuộc về biển lớn. Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, đối với vị nào tu tập làm cho sung mãn
thân hành niệm, các thiện pháp của vị ấy đi vào nội
tâm, đều thuộc về minh phần.

 Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo nào không tu
tập thân hành niệm, không làm cho sung mãn,
thời Ma (vương) có cơ hội với vị ấy, Ma (vương)
có cơ duyên với vị ấy.

Ví như này các Tỷ-kheo, có người quăng một
hòn đá nặng vào một đống đất sét ướt nhuyễn. Này
các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Có phải hòn đá
nặng ấy có cơ hội (lún sâu) vào đống đất sét ướt
nhuyễn ấy?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             347

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với ai không
tu tập thân hành niệm, không làm cho sung mãn, Ma
(vương) có cơ hội với vị ấy, Ma (vương) có cơ duyên
với vị ấy.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một cây khô không có
nhựa, có người đến cầm phần phía trên của đồ quay
lửa và nói: "Tôi sẽ làm cho ngọn lửa sanh ra, tôi sẽ
làm cho sức nóng hiện lên". Này các Tỷ-kheo, các
Ông nghĩ thế nào? Người ấy mang đến phần phía trên
của đồ quay lửa, quay với cành cây khô không có
nhựa ấy, người ấy có làm cho ngọn lửa sanh ra, có
làm cho sức nóng hiện lên không?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với ai không
tu tập thân hành niệm, không làm cho sung mãn, Ma
(vương) có cơ hội với người ấy, Ma (vương) có cơ
duyên với người ấy.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một bình nước, trống
rỗng, trống không, được đặt trên cái giá, có một
người đi đến, mang theo đầy nước. Này các Tỷ-kheo,
các Ông nghĩ thế nào? Người ấy có thể đổ nước (vào
bình) không?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           348

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị nào không tu
tập thân hành niệm, không làm cho sung mãn, Ma
(vương) có cơ hội với vị ấy, Ma (vương) có cơ duyên
với vị ấy.

 Này các Tỷ-kheo, vị nào có tu tập thân hành
niệm, làm cho sung mãn, Ma (vương) không có
cơ hội với vị ấy. Ma (vương) không có duyên với
vị ấy.

Ví như, này các Tỷ-kheo, có người quăng một
trái banh dây nhẹ vào một cánh cửa làm hoàn toàn
bằng lõi cây. Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế
nào? Trái banh dây nhẹ ấy có cơ hội đối với cánh cửa
làm hoàn toàn bằng lõi cây không?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với vị nào có
tu tập thân hành niệm, làm cho sung mãn, Ma
(vương) không có cơ hội đối với vị ấy, Ma (vương)
không có cơ duyên đối với vị ấy.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một cây ướt có nhựa, rồi một người đi đến mang theo phần trên đồ quay lửa và nói: "Tôi sẽ làm cho lửa sinh ra, tôi sẽ làm cho

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              349

hơi nóng hiện lên". Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy mang theo phần trên đồ quay lửa, quay với các cây ướt và có nhựa, có thể làm cho lửa sanh ra, làm cho hơi nóng hiện lên được không?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với vị nào có
tu tập thân hành niệm, làm cho sung mãn, Ma
(vương) không có cơ hội đối với vị ấy, Ma (vương)
không có cơ duyên đối với vị ấy.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một bình nước đầy
tràn nước đến nỗi con quạ có thể uống được, được
đặt trên cái giá, rồi có người đi đến, mang theo đầy
nước. Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào?
Người ấy có thể đổ được nước vào (bình ấy) không?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với vị nào tu
tập thân hành niệm, làm cho sung mãn, Ma (vương)
không có cơ hộ đối với người ấy, Ma (vương) không
có cơ duyên đối với người ấy.

 Này các Tỷ-kheo, đối với vị nào tu tập thân hành niệm, làm cho sung mãn, vị ấy hướng tâm đã được chứng ngộ nhờ thắng trí đến pháp nào cần

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           350

phải chứng ngộ nhờ thắng trí, vị ấy đối mặt đạt được sự tinh xảo, (của pháp ấy) dầu thuộc giới xứ nào (sati sati ayatane).

Ví như, này các Tỷ-kheo, một bình đầy tràn
nước đến nỗi con quạ có thể uống được, được đặt
trên cái giá và có người lực sĩ đến và lắc qua lắc lại
cái bình ấy, như vậy nước có thể trào ra ngoài
không?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với vị nào tu tập thân hành niệm, làm cho sung mãn, vị ấy hướng tâm đã được chứng ngộ nhờ thắng trí đến pháp nào cần phải chứng ngộ nhờ thắng trí, vị ấy đối mặt được sự tinh xảo (của pháp ấy) dầu thuộc giới xứ nào.

Ví như có một hồ nước trên một miếng đất bằng,
bốn phía có đê đắp làm cho vững chắc, và tràn đầy
nước đến nỗi con quạ có thể uống được. Rồi có người
lực sĩ đến và phá một khúc đê, nước có thể tràn ra
ngoài không?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với vị nào tu tập thân hành niệm, làm cho sung mãn, vị ấy hướng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             351

tâm đã được chứng ngộ nhờ thắng trí đến pháp nào cần phải chứng ngộ nhờ thắng trí, vị ấy đối mặt được sự tinh xảo (của pháp ấy) dầu thuộc giới xứ nào.

Ví như, này các Tỷ-kheo, trên đất bằng tại chỗ
ngã tư có một chiếc xe đậu, thắng với những con
ngựa thuần thục, có roi ngựa đặt ngang sẵn sàng, có
người mã thuật sư thiện xảo, người đánh xe điều ngự
các con ngựa đáng được điều ngự, leo lên xe ấy, tay
trái nắm dây cương, tay mặt cầm lấy roi ngựa, có thể
đánh xe ngựa ấy đi tới đi lui, tại chỗ nào và như thế
nào theo ý mình muốn. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
đối với vị nào tu tập thân hành niệm, làm cho sung
mãn, vị ấy hướng tâm đã được chứng ngộ nhờ thắng
trí đến pháp nào cần phải chứng ngộ nhờ thắng trí, vị
ấy đối mặt được sự tinh xảo (của pháp ấy), dầu thuộc
giới xứ nào.

 Này các Tỷ-kheo, thân hành niệm được thực
hành, được tu tập, được làm cho sung mãn,
được làm như thành cỗ xe, được làm như thành
căn cứ địa, được làm cho kiên trì, được làm cho
tích tập, được khéo tinh cần thực hành, thời
mười công đức này có thể được mong đợi.

Thế nào là mười?

1. Lạc, bất lạc được nhiếp phục, và bất lạc không

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            352

nhiếp phục vị ấy, và vị ấy sống luôn luôn nhiếp
phục bất lạc được khởi lên;
2. Khiếp đảm sợ hãi được nhiếp phục, và khiếp
đảm sợ hãi không nhiếp phục vị ấy, và vị ấy
luôn luôn nhiếp phục khiếp đảm sợ hãi được
khởi lên.
3. Vị ấy kham nhẫn được lạnh, nóng, đói, khát, sự
xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, mặt trời, các loài
rắn rết, các cách nói khó chịu, khó chấp nhận.
Vị ấy có khả năng chịu đựng được những cảm
thọ về thân khởi lên, khổ đau, nhói đau, thô
bạo, chói đau, bất khả ý, bất khả ái, đưa đến
chết điếng.
4. Tùy theo ý muốn, không có khó khăn, không
có mệt nhọc, không có phí sức, vị ấy chứng
được bốn Thiền, thuần túy tâm tư, hiện tại lạc
trú.
5. Vị ấy chứng được các loại thần thông, một thân
hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện một thân;
hiện hình biến đi ngang qua vách, qua tường,
qua núi như đi ngang hư không; độn thổ trồi
lên ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên
nước không chìm như đi trên đất liền; ngồi
kiết-già đi trên hư không như con chim; với bàn
tay, chạm và rờ mặt trăng và mặt trời, những
vật có đại oai lực, đại oai thần như vậy; có thể,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             353

thân có thần thông bay cho đến Phạm thiên;
6. Với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân, có thể nghe
hai loại tiếng, chư Thiên và loài Người, ở xa
hay ở gần.
7. Với tâm của vị ấy, vị ấy biết tâm của các chúng
sanh, các loại người; tâm có tham, biết tâm có
tham; tâm không tham, biết tâm không tham;
tâm có sân, biết tâm có sân; tâm không sân, biết
tâm không sân; tâm có si, biết tâm có si; tâm
không si, biết tâm không si; tâm chuyên chú,
biết tâm chuyên chú; tâm tán loạn, biết tâm tán
loạn; tâm đại hành, biết tâm đại hành; tâm
không đại hành, biết tâm không đại hành; tâm
chưa vô thượng, biết tâm chưa vô thượng; tâm
vô thượng, biết tâm vô thượng; tâm Thiền định,
biết tâm Thiền định; tâm không Thiền định,
biết tâm không Thiền định; tâm giải thoát, biết
tâm giải thoát; tâm không giải thoát, biết tâm
không giải thoát.
8. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ như một
đời, hai đời... vị ấy nhớ đến các đời sống quá
khứ với các nét đại cương và các chi tiết.
9. Với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, vị ấy thấy
sự sống và sự chết của chúng sanh. Vị ấy biết
rõ rằng chúng sanh người hạ liệt, kẻ cao sang,
người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            354

bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ.
10. Với sự diệt trừ các lậu hoặc, sau khi tự mình
chứng tri với thượng trí, vị ấy chứng đạt và an
trú ngay trong hiện tại, tâm giải thoát, tuệ giải
thoát không có lậu hoặc.
Này các Tỷ-kheo, thân hành niệm được thực
hành, được tu tập, được làm cho sung mãn, được làm
như cỗ xe, được làm như thành căn cứ địa, được làm
cho kiên trì, được làm cho tích tập, được khéo tinh
cần thực hành, thời mười công đức này có thể mong
đợi.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            355

43       Hành - Nghiệp cũ, nghiệp mới, nghiệp đoạn diệt - Kinh Nghiệp – Tương IV, 223

Nghiệp – Tương IV, 223

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về các nghiệp mới
và cũ, sự đoạn diệt các nghiệp, con đường đưa đến
sự đoạn diệt các nghiệp. Hãy lắng nghe và suy
nghiệm kỹ. Ta sẽ giảng.

3) Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp cũ?

- Mắt, này các Tỷ-kheo, cần phải quán là nghiệp
cũ, được tác thành, được tư niệm, được cảm thọ.
- Tai... Mũi... Lưỡi... Thân... Ý cần phải quán là
nghiệp cũ, được tác thành, được tư niệm, được
cảm thọ.

Các Tỷ-kheo, đây được gọi là nghiệp cũ.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp mới?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         356

Này các Tỷ-kheo, hiện tại phàm làm việc gì với thân, với lời nói, hay với ý. Này các Tỷ-kheo, đây được gọi là nghiệp mới.

5) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đoạn diệt?

Sự đoạn diệt thân nghiệp, ngữ nghiệp, ý nghiệp, nhờ vậy cảm thấy giải thoát. Này các Tỷ-kheo, đây được gọi là nghiệp đoạn diệt.

6) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến nghiệp đoạn diệt?

Đây là con đường Thánh đạo Tám ngành, tức là
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là con đường
đưa đến nghiệp đoạn diệt.

7) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta đã giảng cho các
Ông nghiệp cũ, đã giảng nghiệp mới, đã giảng
nghiệp đoạn diệt, đã giảng con đường đưa đến
nghiệp đoạn diệt.

8) Này các Tỷ-kheo, phàm những gì bậc Đạo Sư cần
phải làm vì hạnh phúc, vì lòng thương đệ tử, những
việc ấy Ta đã làm cho các Ông, vì lòng thương tưởng
các Ông.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           357

9) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống. Hãy Thiền tư, chớ có phóng
dật, chớ có hối hận về sau. Đây là lời giáo giới của
Ta cho các Ông.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           358

44    Hành - Người đầy đủ tri kiến không
thể... - Kinh CHẤP NHẬN CÁC
HÀNH LÀ THƯỜNG CÒN – Tăng I,
58

CHẤP NHẬN CÁC HÀNH LÀ THƯỜNG CÒN – Tăng I, 58

1. Sự kiện này không xảy ra, không có được: Một người thành tựu chánh kiến có thể chấp nhận các hành là thường còn, sự kiện này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra, kẻ phàm phu có thể chấp nhận các hành là thường còn, sự kiện này có xảy ra.

2. Sự kiện này không xảy ra, không thể có được: Một người thành tựu chánh kiến có thể chấp nhận các hành là lạc, sự kiện này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra: kẻ phàm phu có thể chấp nhận các hành là lạc, sự kiện này có xảy ra.

3. Sự kiện này không xảy ra, không có được: Một người thành tựu chánh kiến có thể chấp nhận các pháp là ngã, sự kiện này không xảy ra.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          359

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra: kẻ phàm phu có thể chấp nhận các pháp là ngã, sự kiện này có xảy ra.

4-9. Sự kiện này không xảy ra, không có được: Một
người thành tựu chánh kiến có thể đoạt mạng sống
của mẹ... của cha... của vị A-la-hán... có thể với ác
tâm làm bậc Như Lai chảy máu...có thể phá hòa hợp
Tăng... có thể tuyên bố một vị Đạo Sư khác, sự kiện
này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra, kẻ phàm phu... có thể tuyên bố một vị Đạo Sư khác, Sự kiện này có xảy ra.

10. Sự kiện này không xảy ra, không có được: Trong
một Thế giới, hai vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
không trước không sau, xuất hiện một lần, sự kiện
này không xảy ra.

- Và này các Tỷ-kheo, sự kiện này có xảy ra: Trong một Thế giới, chỉ có một vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện, sự kiện này có xảy ra.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            360

45    Hành - Những gì có tưởng thời có suy tầm - Kinh MẬT HOÀN – 18 Trung I, 247

KINH MẬT HOÀN (Madhupindika suttam) – Bài kinh số 18 – Trung I, 247

Tôi nghe như vầy:

Một thời, Thế Tôn sống giữa các vị dòng họ
Sakka (Thích-ca), tại Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ), ở
vườn Nigrodharama. Rồi Thế Tôn vào buổi sáng,
đắp y, cầm y bát vào thành Kapilavatthu để khất
thực. Sau khi khất thực ở Kapilavatthu, khi ăn xong,
trên đường khất thực trở về, Thế Tôn đi đến Đại Lâm
để nghỉ trưa. Sau khi vào rừng Đại Lâm, Ngài ngồi
nghỉ trưa dưới gốc cây beluvalatthika. Có vị Gậy
cầm tay Sakka (Thích-ca), kéo bộ khắp nơi, ngao du
thiên hạ, đến tại rừng Đại Lâm, đi sâu vào ngôi rừng,
đến tại Beluvalatthika chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong
nói lên những lời hỏi thăm xã giao thân hữu, rồi đứng
một bên, dựa trên cây gậy, đứng một bên. Gậy cầm
tay Sakka nói với Thế Tôn:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            361

- "Sa-môn có quan điểm thế nào, giảng thuyết những gì?"

- "Này Hiền giả, theo lời dạy của Ta, trong thế
giới với chư Thiên, Mara và Phạm thiên, với các
chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người,
không có tranh luận một ai ở đời; các tưởng sẽ không
ám ảnh vị Bà-la-môn sống không bị dục triền phược,
không có nghi ngờ do dự, với mọi hối quá đoạn diệt,
không có tham ái đối với hữu và phi hữu. Này Hiền
giả, như vậy là quan điểm của Ta, như vậy là lời Ta
giảng dạy". Khi nghe nói vậy, Gậy cầm tay Sakka
lắc đầu, liếm lưỡi, với trán nổi lên ba đường nhăn,
chống gậy rồi đi.

Rồi Thế Tôn vào buổi chiều từ Thiền tịnh độc
cư đứng dậy, đi đến vườn Nigrodha, khi đến xong,
ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn gọi
các Tỷ-kheo:

– Chư Tỷ-kheo, ở đây, Ta vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát vào thành Kapilavatthu để khất thực. Sau khi khất thực ở Kapilavatthu, ăn xong, trên đường khất thực trở về, Ta đi đến Đại Lâm để nghỉ trưa. Sau khi vào rừng Đại Lâm, Ta ngồi nghỉ trưa dưới gốc cây beluvalatthika. Có vị Gậy cầm tay Sakka kéo bộ khắp nơi, ngao du thiên hạ, đến tại rừng Đại Lâm, đi

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            362

sâu vào ngôi rừng, đến tại Beluvalatthika chỗ Ta ở,
khi đến xong, nói lên những lời hỏi thăm xã giao thân
hữu, rồi đứng một bên, dựa trên cây gậy. Đứng một
bên, Gậy cầm tay Sakka nói với Ta như sau: "Sa-
môn có quan điểm thế nào, giảng thuyết những gì?"
Chư Tỷ-kheo, được nói vậy, Ta trả lời Gậy cầm tay
Sakka: "Này Hiền giả, theo lời Ta dạy trong thế giới
với chư Thiên, Mara, và Phạm thiên, với các chúng
Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người, không
có tranh luận một ai ở đời. Các tưởng sẽ không ám
ảnh vị Bà-la-môn sống không bị dục triền phược,
không có nghi ngờ do dự, với mọi hối quá đoạn diệt,
không có tham ái đối với hữu và phi hữu. Này Hiền
giả, như vậy là quan điểm của Ta, như vậy là lời Ta
giảng dạy". Khi nghe nói vậy, Gậy cầm tay Sakka lắc
đầu, liếm lưỡi, với trán nổi lên ba đường nhăn, chống
gậy rồi đi.

Khi nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:

– Nhưng bạch Thế Tôn, lời dạy ấy là gì mà Thế Tôn, trong thế giới với chư Thiên, Mara và Phạm thiên, với các chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người, không có tranh luận một ai ở đời? Các tưởng sẽ không ám ảnh Thế Tôn, vị đã sống không bị dục triền phược, không có nghi ngờ do dự, với mọi hối quá đoạn diệt, không có tham ái đối với hữu và

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            363

phi hữu?

– Này Tỷ-kheo, do bất cứ nhân duyên gì, một số
hý luận vọng tưởng ám ảnh một người. Nếu ở đây
không có gì đáng tùy hỷ, đáng đón mừng, đáng
chấp thủ, thời như vậy là sự đoạn tận tham tùy
miên, sự đoạn tận sân tùy miên, sự đoạn tận kiến tùy
miên, sự đoạn tận nghi tùy miên, sự đoạn tận mạn
tùy miên, sự đoạn tận hữu tham tùy miên, sự đoạn
tận vô minh tùy miên, sự đoạn tận chấp trượng, chấp
kiếm, đấu tranh, tránh tranh, luận tranh, kháng
tranh, ly gián ngữ, vọng ngữ. Chính ở đây, những ác,
bất thiện pháp này đều được tiêu diệt, không còn dư
tàn.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Sau khi nói vậy, Thiện Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy bước vào tịnh xá. Sau khi Thế Tôn đi chẳng bao lâu, các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ: "Chư Hiền, Thế Tôn sau khi nói lên lời dạy tóm tắt này cho chúng ta, không giải thích rộng rãi ý nghĩa, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào tịnh xá: "Này Tỷ-kheo, do bất cứ nhân duyên gì... không còn dư tàn". Nay ai có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, và không giải thích rõ ràng ý nghĩa". Rồi những Tỷ- kheo ấy suy nghĩ: "Nay có Tôn giả Mahakaccana (Đại Ca- chiên-diên) là vị được Thế Tôn tán dương

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             364

và được các vị đồng phạm hạnh có trí kính trọng. Tôn giả Mahakaccana có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng dạy này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, và không giải thích rõ ràng ý nghĩa. Vậy chúng ta hãy đi đến chỗ Tôn giả Mahakaccana ở, sau khi đến, sẽ hỏi Tôn giả Mahakaccana ý nghĩa này".

Rồi những Tỷ-kheo ấy đến chỗ Tôn giả
Mahakaccana ở, sau khi đến, nói lên những lời chúc
tụng, hỏi thăm xã giao với Tôn giả Mahakaccana rồi
ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
những Tỷ-kheo ấy thưa với Tôn giả Mahakaccana:

– "Này Hiền giả, Thế Tôn sau khi nói lên lời dạy tóm tắt này và không giải thích rõ ràng ý nghĩa, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào tịnh xá: "Này Tỷ- kheo, do bất cứ nhân duyên gì... không còn dư tàn".

Này Hiền giả Mahakaccana, khi Thế Tôn đi chưa bao lâu, chúng tôi suy nghĩ: "Chư Hiền, Thế Tôn sau khi nói lên lời dạy vắn tắt này cho chúng ta... đã đi vào tịnh xá:" Do bất cứ nhân duyên gì... không còn dư tàn". Ai có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng dạy mà Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt... không giải thích rõ ràng ý nghĩa?" Này Hiền giả Mahakaccana, rồi chúng tôi suy nghĩ: "Nay Tôn giả Mahakaccana được Thế Tôn tán thán và được các vị

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              365

đồng phạm hạnh có trí kính trọng, Tôn giả
Mahakaccana có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời
giảng dạy được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt và
không giải thích rõ ràng ý nghĩa. Vậy chúng ta hãy
đi đến chỗ Tôn giả Mahakaccana ở, sau khi đến,
chúng ta hỏi Tôn giả Mahakaccana ý nghĩa này. Tôn
giả Mahakaccana sẽ giải thích cho".

– Chư Hiền, cũng như một người ưa thích lõi cây, tìm tòi lõi cây, đi khắp mọi nơi tìm lõi cây, đến một cây to lớn, đứng thẳng và có lõi cây. Người này bỏ qua rễ, bỏ qua thân cây, nghĩ rằng phải tìm lõi cây ở nơi cành lá. Cũng vậy là hành động của chư Tôn giả, đứng trước mặt Thế Tôn, quý vị bỏ qua Thế Tôn, nghĩ rằng phải hỏi tôi về ý nghĩa này. Chư Hiền, Thế Tôn biết những gì cần phải biết, thấy những gì cần phải thấy, Ngài đã trở thành vị có mắt, trở thành vị có trí, trở thành Chánh pháp, trở thành Brahma, vị thuyết giả, vị diễn giả, vị đem lại mục tiêu, vị trao cho bất tử, vị Pháp Chủ, Như Lai. Quý vị phải tùy thời hỏi Thế Tôn ý nghĩa này. Những gì Thế Tôn giải thích cho quý vị, quý vị hãy như vậy thọ trì.

– Hiền giả Mahakaccana, chắc chắn Thế Tôn biết những gì cần phải biết, thấy những gì cần phải thấy, Ngài đã trở thành vị có mắt, trở thành vị có trí, trở thành Chánh pháp, trở thành Brahma, vị thuyết

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              366

giả, vị diễn giả, vị đem lại mục tiêu, vị trao cho bất tử, vị Pháp Chủ, Như Lai. Chúng tôi phải tùy thời hỏi Thế Tôn ý nghĩa này. Những gì Thế Tôn giải thích cho chúng tôi, chúng tôi sẽ như vậy thọ trì. Nhưng Tôn giả Mahakaccana được Thế Tôn tán thán, được các vị đồng phạm hạnh có trí kính trọng. Tôn giả Mahakaccana có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng dạy được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt và không giải thích rõ ràng ý nghĩa. Mong Tôn giả Mahakaccana hãy giải thích không có sự gì bất kính.

– Vậy chư Hiền hãy nghe và khéo tác ý, tôi sẽ giảng.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahakaccana. Tôn giả Mahakaccana giảng như sau:

– Chư Hiền, Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt
lời dạy này... và đã đi vào tịnh xá: "Này Tỷ-kheo bất
cứ vì nhân duyên gì... không còn dư tàn". Chư Hiền,
với lời dạy được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt,
và không giải thích rõ ràng ý nghĩa. Tôi hiểu ý nghĩa
một cách đầy đủ như sau:

 Chư Hiền, do nhơn con mắt và các sắc pháp, nhãn thức khởi lên.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             367

 Sự gặp gỡ của ba pháp này là xúc.
 Do duyên xúc nên có cảm thọ.
 Những gì có cảm thọ thời có tưởng,
 Những gì có tưởng thời có suy tầm,
 Những gì có suy tầm thì có hý luận.
 Do hý luận ấy làm nhơn, một số hý luận vọng
tưởng ám ảnh một người, đối với các sắc
pháp do con mắt nhận thức, quá khứ, tương
lai và hiện tại.
Chư Hiền, do nhơn lỗ tai và các tiếng, nhĩ thức
khởi lên... do nhơn lỗ mũi và các hương, tỷ thức khởi
lên... do nhơn lưỡi và các vị, thiệt thức khởi lên... do
nhơn thân và xúc, thân thức khởi lên;

 Do nhơn ý và các pháp, ý thức khởi lên.
 Sự gặp gỡ của ba pháp này là xúc.
 Do duyên xúc nên có các cảm thọ.
 Những gì có cảm thọ thời có tưởng.
 Những gì có tưởng thời có suy tầm.
 Những gì có suy tầm thời có hý luận.
 Do hý luận ấy làm nhơn, một số hý luận vọng
tưởng ám ảnh một người, đối với các pháp do ý

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               368

thức nhận thức, quá khứ, tương lai, hiện tại.
 Chư Hiền, sự kiện này xảy ra: khi nào có mắt,
khi nào có sắc pháp, khi nào có nhãn thức, thời
sự thi thiết của xúc được hiển lộ.
 Sự kiện này xảy ra: khi nào có sự thi thiết của
xúc thời sự thi thiết của thọ được hiển lộ.
 Sự kiện này xảy ra: khi nào có thi thiết của thọ
thời sự thi thiết của tưởng được hiển lộ.
 Sự kiện này xảy ra: khi nào có sự thi thiết của
tưởng, thời sự thi thiết của suy tầm được hiển
lộ.
 Sự kiện này xảy ra: khi nào có sự thi thiết của
suy tầm thời sự thi thiết của sự ám ảnh một số
hý luận vọng tưởng được hiển lộ.
Sự kiện này xảy ra: khi nào có tai, khi nào có
các tiếng, khi nào có nhĩ thức...

Sự kiện này xảy ra: khi nào có lỗ mũi, khi nào có các hương, khi nào có tỷ thức...

Sự kiện này xảy ra, khi nào có lưỡi, khi nào có các vị, khi nào có thiệt thức...

Sự kiện này xảy ra: khi nào có thân, khi nào có các xúc, khi nào có thân thức...

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             369

Sự kiện này xảy ra: khi nào có ý, khi nào có các pháp, khi nào có ý thức thời sự thi thiết của xúc được hiển lộ.

 Chư Hiền, sự kiện này không xảy ra: khi nào
không có mắt, khi nào không có các sắc, khi nào
không có nhãn thức, sự thi thiết của xúc được
hiển lộ.
 Sự kiện này không xảy ra: khi nào không có sự
thi thiết của xúc, sự thi thiết của thọ được hiển
lộ.
 Sự kiện này không xảy ra: khi nào không có sự
thi thiết của thọ, sự thi thiết của tưởng được hiển
lộ.
 Sự kiện này không xảy ra: khi nào không có sự
thi thiết của tưởng, sự thi thiết của suy tầm được
hiển lộ.
 Sự kiện này không xảy ra: khi nào không có sự
thi thiết của suy tầm, thời sự thi thiết của sự ám
ảnh một số hý luận vọng tưởng được hiển lộ.
Chư Hiền, sự kiện này không xảy ra: khi nào
không có tai, khi nào không có các tiếng... khi nào
không có mũi, khi nào không có các hương... khi nào
không có lưỡi, khi nào không có các vị... khi nào
không có thân, khi nào không có các xúc ... Sự kiện

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              370

này không xảy ra: khi nào không có ý, khi nào không có các pháp, khi nào không có ý thức, sự thi thiết của xúc được hiển lộ...

Chư Hiền, Thế Tôn, sau khi nói lên lời dạy một
cách vắn tắt... đã đi vào tịnh xá: "Này Tỷ-kheo, do
bất cứ nhân duyên gì... không dư tàn". Chư Hiền, đối
với lời dạy Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt này, và
nghĩa lý không được giải thích một cách rộng rãi, tôi
đã hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như vậy. Nếu quý
vị muốn, hãy đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, hãy
hỏi ý nghĩa này. Thế Tôn giải đáp như thế nào, hãy
như vậy thọ trì.

Rồi những Tỷ-kheo ấy, hoan hỷ, tùy hỷ lời Tôn
giả Mahakaccana nói, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến
chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến đảnh lễ Ngài và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các Tỷ-
kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nói lên lời dạy này một cách vắn tắt cho chúng con... đã vào tịnh xá. "Này Tỷ-kheo, do bất cứ nhân duyên gì... không còn dư tàn". Khi Thế Tôn đi chẳng bao lâu, chúng con suy nghĩ như sau: "Chư Hiền, Thế Tôn sau khi nói cho chúng ta lời dạy tóm tắt này, không giải thích ý nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             371

đi vào tịnh xá: "Này Tỷ-kheo, do bất cứ nhân duyên gì, một số hý luận vọng tưởng ám ảnh một người, nếu ở đây không có gì đáng tùy hỷ, đáng đón mừng, đáng chấp thủ, thời như vậy là sự đoạn tận tham tùy miên, sự đoạn tận sân tùy miên, sự đoạn tận kiến tùy miên, sự đoạn tận nghi tùy miên, sự đoạn tận mạn tùy miên, sự đoạn tận hữu tham tùy miên, sự đoạn tận vô minh tùy miên, sự đoạn tận chấp trượng, chấp kiếm, đấu tranh, tránh tranh, luận tranh, kháng tranh, ly gián ngữ, vọng ngữ. Chính ở đây, những ác, bất thiện pháp này đều được tiêu diệt, không còn dư tàn". Nay ai có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng dạy này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt và không giải thích rõ ràng ý nghĩa?" Bạch Thế Tôn, và chúng con suy nghĩ: "Nay có Tôn giả Mahakaccana là vị được Thế Tôn tán dương và được các vị đồng phạm hạnh có trí kính trọng. Tôn giả Mahakaccana có thể giải thích rộng rãi ý nghĩa lời giảng dạy này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt và không giải thích rõ ràng ý nghĩa. Vậy chúng ta hãy đi đến chỗ Tôn giả Mahakaccana ở, sau khi đến sẽ hỏi Tôn giả Mahakaccana ý nghĩa này". Bạch Thế Tôn, rồi chúng con đi đến chỗ Tôn giả Mahakaccana ở, sau khi đến, chúng con hỏi Tôn giả Mahakaccana ý nghĩa này. Bạch Thế Tôn, Tôn giả Mahakaccana đã giải thích ý nghĩa ấy cho chúng con với những phương pháp này, với những văn cú này, với những văn tự này.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              372

– Chư Tỷ-kheo, Tôn giả Mahakaccana là bậc Hiền trí. Chư Tỷ-kheo, Tôn giả Mahakaccana là bậc Đại tuệ. Chư Tỷ-kheo, nếu các Người hỏi Ta ý nghĩa này, Ta cũng trả lời như Mahakaccana đã trả lời. Như vậy là chính nghĩa lời dạy ấy, hãy như vậy thọ trì.

Khi nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, như một người bị đói lả và mệt
mỏi, tìm được một bánh mật, cứ mỗi miếng vị ấy
được nếm, cứ mỗi miếng vị ấy được thưởng thức vị
ngọt thuần nhất. Bạch Thế Tôn, cũng vậy, Tỷ-kheo
có tri thức biệt tài, cứ mỗi phần suy tư đến ý nghĩa
pháp môn này với trí tuệ, cứ mỗi phần vị ấy được
thưởng thức sự hoan hỷ, được thưởng thức sự thỏa
mái tâm trí. Bạch Thế Tôn, pháp môn này tên gọi là
gì?

– Do vậy, này Ananda, pháp môn này được gọi là pháp môn bánh mật (Mật hoàn). Hãy như vậy thọ trì!

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           373

46    Hành - Nên hay không nên làm - Kinh CÁC TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 40

CÁC TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 40

 Này các Tỷ-kheo, có bốn trường hợp này. Thế nào là bốn?

- Có trường hợp, làm không thích ý, đưa đến không
lợi ích cho người làm.
- Có trường hợp, làm không thích ý, đưa đến lợi ích
cho người làm.
- Có trường hợp, làm được thích ý, không đưa đến
lợi ích cho người làm.
- Có trường hợp, làm được thích ý, đưa đến lợi ích
cho người làm.

2. Tại đây, này các Tỷ-kheo, trường hợp này làm không thích ý; không đem lại lợi ích cho người làm; trong trường hợp này, này các Tỷ-kheo, nghĩ rằng về cả hai phương diện không nên làm. Trường hợp này làm không thích ý, đây là trường hợp nghĩ rằng không nên làm. Trường hợp làm không đem lại lợi ích cho người làm, đây là trường hợp nghĩ rằng không nên làm. Đây là trường hợp, này các Tỷ-kheo, nghĩ rằng về cả hai phương diện không nên làm.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          374

3. Tại đây, này các Tỷ-kheo, trường hợp này làm không thích ý, nhưng đem lại lợi ích cho người làm; trong trường hợp này, này các Tỷ-kheo, người ta có thể biết kẻ ngu, bậc trí, về sức kiên trì của con người, tinh tấn của con người, nỗ lực của con người.

- Và này các Tỷ-kheo, người ngu không suy xét
rằng: "Dầu trường hợp này không thích ý,
nhưng trường hợp này đem lại lợi ích cho
người làm". Người ấy không làm trường hợp
này. Do không làm trường hợp này, nên không
đưa lại lợi ích cho người ấy.
- Còn người trí, này các Tỷ-kheo, suy xét rằng:
"Dầu trường hợp này làm không được thích ý,
nhưng trường hợp này đem lại lợi ích cho
người làm". Người ấy làm trường hợp này. Do
làm trường hợp này, nên đem lại lợi ích cho
người ấy.

4. Tại đây, này các Tỷ-kheo, trường hợp này làm được thích ý, nhưng không đem lại lợi ích cho người làm; trong trường hợp này, này các Tỷ-kheo, người ta có thể biết kẻ ngu, bậc trí, về sức kiên trì của con người, tinh tấn của con người, nỗ lực của con người.

- Này các Tỷ-kheo, người ngu không suy xét rằng: "Dầu trường hợp này, làm được thích ý, nhưng trường hợp này không đem lại lợi ích

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               375

cho người làm". Người ấy làm trường hợp này
không đem lại lợi ích cho người làm. Người ấy
làm trường hợp này, và trường hợp này không
đem lại lợi ích cho người ấy.
- Còn người trí, này các Tỷ-kheo, suy xét như
sau: "Dầu trường hợp này làm được thích ý,
nhưng không đem lại lợi ích cho người làm".
Vị ấy không làm trường hợp này, do không làm
trường hợp này, nên đem lại lợi ích cho người
ấy.

5. Tại đây, này các Tỷ-kheo, trường hợp này làm
được thích ý, và đem lại lợi ích cho người làm; trong
trường hợp này, này các Tỷ-kheo, nghĩ rằng về cả hai
phương diện đều nên làm. Trường hợp này, làm được
thích ý, đây là trường hợp nghĩ rằng cần phải làm.
Trường hợp này đem lại lợi ích cho người làm, đây
là trường hợp nghĩ rằng cần phải làm. Trường hợp
này, này các Tỷ-kheo, nghĩ rằng về cả hai phương
diện đều phải làm.

Này các Tỷ-kheo, có bốn trường hợp này.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            376

47    Hành - Nên hay không nên làm - Kinh NÊN HÀNH TRÌ KHÔNG NÊN HÀNH TRÌ – 114 Trung III, 191

KINH NÊN HÀNH TRÌ KHÔNG NÊN HÀNH TRÌ (Sevitabha-asevitabha suttam) – Bài kinh số 114 – Trung III, 191

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, Jetavana, tại tịnh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông pháp môn về Nên hành trì, không nên hành trì. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ Ta sẽ giảng"

– "Thưa vâng bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          377

 Này các Tỷ-kheo, Ta nói thân hành có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa thân hành".
 Này các Tỷ-kheo, Ta nói khẩu hành cũng có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa khẩu hành".
 Này các Tỷ-kheo, Ta nói ý hành cũng có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa ý hành".
 Này các Tỷ-kheo, Ta nói tâm sanh cũng có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa tâm sanh".
 Này các Tỷ-kheo, Ta nói tưởng đắc cũng có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa tưởng đắc".
 Kiến đắc, này các Tỷ-kheo, Ta nói cũng có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa kiến đắc
(ditthipatilabha)".
 Ngã tánh đắc, này các Tỷ-kheo, Ta nói cũng
có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì;
và đây là sự tương đối giữa ngã tánh đắc".

Được nghe nói vậy Tôn giả Sariputta bạch Thế Tôn:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            378

– Bạch Thế Tôn, lời nói này được Thế Tôn nói lên vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, con hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như sau:

 Thân hành, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy
là sự tương đối giữa thân hành". Thế Tôn đã
nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói
lên?

 Bạch Thế Tôn, nếu một thân hành nào khi
hành trì, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện
pháp thối giảm, thân hành như vậy không
nên hành trì.

 Bạch Thế Tôn, và một thân hành nào khi
hành trì thời bất thiện pháp thối giảm, thiện
pháp tăng trưởng, thân hành như vậy nên
hành trì.

 Bạch Thế Tôn, thân hành gì khi hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm?

 Ở đây, bạch Thế Tôn, có người sát sanh, tàn
nhẫn (?) tay lấm máu, tâm chuyên sát hại, đả
thương, tâm không từ bi đối với các loại hữu
tình.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           379

 Người này lấy của không cho, bất cứ tài vật gì
của người khác, hoặc tại thôn làng hoặc tại rừng
núi, không cho người ấy, người ấy lấy trộm tài
vật ấy.
 Người ấy sống tà hạnh trong các dục vọng, giao
cấu các hạng nữ nhân có mẹ che chở, có cha
che chở, có anh che chở, có chị che chở, có bà
con che chở, đã có chồng, được hình phạt gậy
gộc bảo vệ, cho đến những nữ nhân được trang
sức bằng vòng hoa. Thân hành như vậy, bạch
Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp
tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm.

 Bạch Thế Tôn, thân hành gì khi hành trì thời bất thiện pháp thối giảm, thiện pháp tăng trưởng?

 Ở đây, bạch Thế Tôn, có người từ bỏ sát sanh,
tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm
quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc
tất cả chúng sanh và loài hữu tình.
 Người ấy từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy
của không cho; bất cứ tài vật gì của người khác,
hoặc tại thôn làng, hoặc tại rừng núi, không cho
người ấy, người ấy không lấy trộm tài vật ấy.
 Người ấy từ bỏ sống tà hạnh trong các dục
vọng, không giao cấu với các hạng nữ nhân có

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           380

mẹ che chở, có cha che chở, có anh che chở, có
chị che chở, có bà con che chở, đã có chồng,
được hình phạt gậy gộc bảo vệ, cho đến những
nữ nhân được trang sức bằng vòng hoa. Thân
hành như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời
các bất thiện pháp thối giảm các thiện pháp
tăng trưởng.

Thân hành, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự tương đối giữa thân hành". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

 Khẩu hành, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy
là sự tương đối giữa khẩu hành". Thế Tôn đã
nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói
lên?

Bạch Thế Tôn, một khẩu hành nào khi hành trì
thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm,
khẩu hành như vậy không nên hành trì. Bạch Thế
Tôn và một khẩu hành nào khi hành trì bất thiện pháp
thối giảm, thiện pháp tăng trưởng khẩu hành như vậy
nên hành trì.

Bạch Thế Tôn, khẩu hành gì khi hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiệp pháp thối giảm? Ở đây,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             381

bạch Thế Tôn, có người vọng ngữ, đến chỗ tập hội, hay đến chỗ chúng hội, hay đến giữa các thân tộc, hay đến giữa các tổ hợp, hay đến giữa vương tộc, khi bị dẫn xuất làm chứng và được hỏi: "Này Người kia, hãy nói những gì Ông biết". Dầu cho người ấy không biết, người ấy nói: "Tôi biết"; dầu cho người ấy biết, người ấy nói: "Tôi không biết" hay dầu cho người ấy không thấy, người ấy nói: "Tôi thấy" hay dầu cho người ấy thấy, người ấy nói: "Tôi không thấy". Như vậy lời nói của người ấy trở thành cố ý vọng ngữ, hoặc vì nguyên nhân tự kỷ, hoặc vì nguyên nhân tha nhân, hoặc vì nguyên nhân một vài quyền lợi gì. Và người ấy là người nói hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, đến chỗ kia nói để sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều gì ở chỗ kia, đi nói với những người này để sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy, người ấy ly gián những kẻ hòa hợp, hay xúi dục những kẻ ly gián, ưa thích phá hoại, vui thích phá hoại, thích thú phá hoại, nói những lời đưa đến phá hoại. Và người ấy là người nói lời thô ác. Bất cứ lời gì thô ác, tàn ác, khiến người đau khổ, khiến người tức giận, liên hệ đến phẫn nộ, không đưa đến Thiền định, người ấy nói những lời như vậy. Và người ấy nói những lời phù phiếm, nói phi thời, nói những lời phi chơn, nói những lời không lợi ích, nói những lời phi pháp, nói những lời phi luật, nói những lời không đáng gìn giữ. Vì nói phi thời nên lời nói không có

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             382

thuận lý, không có mạch lạc, hệ thống, không có lợi
ích. Khẩu hành như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì
thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp
thối giảm.

Bạch Thế Tôn, khẩu hành gì khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng? Ở đây, bạch Thế Tôn, có người từ bỏ vọng ngữ, tránh xa vọng ngữ, đến chỗ tập hội, hay đến chỗ chúng hội, hay đến giữa các thân tộc, hay đến giữa các tổ hợp, hay đến giữa vương tộc, khi bị dẫn xuất làm chứng và được hỏi: "Này người kia, hãy nói những gì Ông biết". Nếu biết, người ấy nói: "Tôi biết " nếu không biết, người ấy nói: "Tôi không biết" hay nếu không thấy, người ấy nói: "Tôi không thấy" nếu thấy, người ấy nói: "Tôi thấy". Như vậy lời nói của người ấy không trở thành cố ý vọng ngữ, hoặc vì nguyên nhân tự kỷ, hoặc vì nguyên nhân tha nhân, hoặc vì nguyên nhân một vài quyền lợi gì. Từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, không đi đến chỗ kia nói để sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều gì ở chỗ kia không đi nói với những người này để sanh chia rẽ ở những người kia; như vậy, người ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián, tăng trưởng những kẻ hòa hợp, ưa thích hòa hợp, vui thích hòa hợp, thích thú hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp. Từ bỏ lời nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác; như vậy người

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             383

ấy nói những lời nói nhu hòa, đẹp tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người, vui lòng nhiều người. Từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói phù phiếm; người ấy nói đúng thời, nói những lời chơn thật, nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về Chánh pháp, nói những lời về luật, nói những lời đáng được gìn giữ. Vì nói hợp thời, nên lời nói thuận lý, có mạch lạc hệ thống, có ích lợi. Khẩu hành như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng.

Khẩu hành, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự tương đối giữa khẩu hành". Thế Tôn đã nói như vậy, và do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Ý hành, này các Tỷ-kheo, Tôi nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy
là sự tương đối giữa ý hành". Thế Tôn đã nói
như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên?

Bạch Thế Tôn, một ý hành nào khi hành trì thời
các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối
giảm, khẩu hành như vậy không nên hành trì. Bạch
Thế Tôn, và một ý hành nào khi hành trì thời các bất
thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, ý
hành như vậy nên hành trì.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            384

Ý hành gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời bất
thiện pháp tăng trưởng, thiệp pháp thối giảm? Ở đây,
bạch Thế Tôn có người có tham ái, tham lam tài vật
kẻ khác, nghĩ rằng: "Ôi, mong rằng mọi tài vật của
người khác trở thành của mình!" Lại có người sân
tâm, khởi lên hại ý, hại niệm như sau: "Mong rằng
những loài hữu hình này bị giết, hay bị tàn sát, hay bị
tiêu diệt hay bị làm hại, hay mong chúng không còn
tồn tại". Ý hành như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì
thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp
thối giảm.

Ý hành gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng? Ở đây có người không có tham ái, không tham lam tài vật của kẻ khác, nghĩ rằng: "Ôi, mong rằng mọi tài vật của người khác không trở thành của mình!" Lại có người không có sân tâm, không khởi lên hại ý, hại niệm, nhưng nghĩ rằng: "Mong rằng những loài hữu tình này sống không thù hận, không oán thù, không nhiễu loạn, được an lạc, lo nghĩ tự thân". Ý hành như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng.

Ý hành, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì và như vậy là sự tương đối giữa ý hành". Thế Tôn đã nói như vậy, và

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              385

do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Tâm sanh, này các Tỷ-kheo, tôi nói cũng có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế
Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy
được nói lên?

Bạch Thế Tôn, nếu một tâm sanh nào khi hành
trì, các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối
giảm, tâm sanh như vậy không nên hành trì. Và một
tâm sanh nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất
thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, tâm
sanh như vậy nên hành trì.

Tâm sanh gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm? Ở đây, bạch Thế Tôn, có người có tham dục, sống với tâm câu hữu với tham dục; người ấy sân hận và sống với tâm câu hữu với sân hận; người ấy có hại tâm và sống với tâm câu hữu với hại tâm. Tâm sanh như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm. Tâm sanh gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì bất thiện pháp thối giảm, thiện pháp tăng trưởng? Ở đây, bạch Thế Tôn, có người không có tham dục; sống với tâm không câu hữu với tham dục; người ấy không có sân hận và sống với tâm không câu hữu với sân hận; người ấy không có hại tâm và

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               386

sống với tâm không câu hữu với hại tâm. Tâm sanh như vậy, bạch Thế Tôn, nếu hành trì thời bất thiện pháp thối giảm, thiện pháp tăng trưởng.

Tâm sanh, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự
tương đối giữa tâm sanh". Thế Tôn đã nói như vậy
và do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Tưởng đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói cũng có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế
Tôn đã nói vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được
nói lên?

Một tưởng đắc nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì
các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối
giảm, tưởng đắc như vậy không nên hành trì. Và một
tưởng đắc nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các
bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng,
tưởng đắc như vậy nên hành trì.

Tưởng đắc gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm? Ở đây, bạch Thế Tôn, có người có tham dục sống với tưởng câu hữu với sân hận, người ấy có hại tâm và sống với tưởng câu hữu với hại tâm. Tưởng đắc như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiệp pháp thối giảm. Tưởng đắc gì,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            387

bạch Thế Tôn, khi hành trì, bất thiện pháp thối giảm,
thiệp pháp tăng trưởng? Ở đây, bạch Thế Tôn, có
người không có tham dục, sống với tưởng không câu
hữu với tham dục, người ấy không có sân hận và sống
với tưởng không câu hữu với sân hận, người ấy
không có hại tâm và sống với tưởng không câu hữu
với hại tâm. Tưởng đắc như vậy, bạch Thế Tôn, khi
hành trì thời bất thiện pháp thối giảm, thiện pháp tăng
trưởng.

Tưởng đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự tương đối giữa tưởng đắc". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Kiến đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại:
"Nên hành trì và không nên hành trì; và như
vậy là sự tương đối giữa kiến đắc". Thế Tôn đã
nói như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói
lên?

Một kiến đắc nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, kiến đắc như vậy không nên hành trì. Và một kiến đắc nào khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, kiến đắc như vậy nên hành trì. Kiến đắc gì, bạch Thế Tôn, khi

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              388

hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng; thiện pháp
thối giảm? Ở đây, bạch Thế Tôn có người có (tà) kiến
như sau: "Không có bố thí, không có lễ hy sinh,
không có tế tự, không có quả dị thục các nghiệp thiện
ác, không có đời này, không có đời khác, không có
mẹ, không có cha, không có loại hóa sanh, ở đời
không có những vị Sa-môn, những vị Bà-la-môn,
chánh hướng, chánh hạnh đã tự mình với thượng trí
chứng tri, chứng đạt và an trú đời này, đời khác và
truyền dạy lại". Kiến đắc như vậy, bạch Thế Tôn, khi
hành trì, các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện
pháp thối giảm. Kiến đắc gì, bạch Thế Tôn, khi hành
trì thời bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng
trưởng?

Ở đây, bạch Thế Tôn, có người có (chánh) kiến như sau: "Có bố thí, có lễ hy sinh, có tế tự, có quả dị thục các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời khác, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh, ở đời có những vị Sa-môn, Bà-la-môn chánh hướng, chánh hạnh đã tự mình với thượng trí chứng tri, chứng đắc và an trú đời này, đời khác và truyền dạy lại". Kiến đắc như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng.

Kiến đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              389

sai trái về kiến đắc". Thế Tôn đã nói như vậy, và do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Ngã tánh đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói cũng có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
như vậy là sự tương đối giữa ngã tánh". Thế
Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy
được nói lên?

Ngã tánh đắc nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì
thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp
thối giảm, ngã tánh đắc như vậy không nên hành trì.
Ngã tánh đắc nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời
các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng
trưởng, ngã tánh đắc như vậy nên hành trì. Ngã tánh
đắc gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện
pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm? Ngã
tánh đắc có hại, bạch Thế Tôn, vì sự không rốt ráo
khi được sanh khởi, các bất thiện pháp phải tăng
trưởng, các thiện pháp thối giảm. Ngã tánh đắc vô
hại, bạch Thế Tôn, vì sự rốt ráo khi được sanh khởi,
các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng
trưởng.

Ngã tánh đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự sai khác về ngã tánh đắc". Thế Tôn đã nói như

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            390

vậy, và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.
Bạch Thế Tôn, lời nói mà được Thế Tôn nói lên một
cách vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, con được
hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như vậy.

 Lành thay, lành thay, này Sariputta! Lành thay,
này Sariputta! Lời nói này được Ta nói lên một
cách vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, Ông đã
hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như vậy.

 Thân hành, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là
sự tương đối giữa thân hành". Ta đã nói như vậy
và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên?

Thân hành nào, này Sariputtta, khi hành trì thời
bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm,
thân hành như vậy không nên hành trì. Và thân hành
nào, này Sariputtta, khi hành trì thời bất thiện pháp
thối giảm, thiệp pháp tăng trưởng, thân hành như vậy
nên hành trì.

Thân hành gì, này Sariputta, khi hành trì bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm? Ở đây, này Sariputta, có người sát sanh, tàn nhẫn, tay lấm máu, tâm chuyên sát hại đả thương, tâm không từ bi đối với các loại hữu tình. Người này lấy của không cho; bất cứ tài vật gì của người khác, hoặc tại thôn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            391

làng hoặc tại rừng núi không cho người ấy, người ấy
lấy trộm tài vật ấy. Người ấy sống tà hạnh trong các
dục vọng, giao cấu các hạng nữ nhân có mẹ che chở,
có cha che chở, có anh che chở, có chị che chở, có
bà con che chở, đã có chồng, được hình phạt gậy gộc
bảo vệ, cho đến những nữ nhân được trang sức bằng
vòng hoa. Thân hành như vậy, này Sariputta, khi
hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện
pháp thối giảm.

Thân hành gì, này Sariputta, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng? Ở đây, này Sariputtta, có người từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài hữu tình. Người ấy từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của không cho; bất cứ tài vật gì của người khác, hoặc tại thôn làng, hoặc tại rừng núi không cho người ấy, người ấy không lấy trộm tài vật ấy. Người ấy từ bỏ sống theo tà hạnh trong các dục vọng, không giao cấu với các hạng nữ nhân có mẹ che chở, có cha che chở, có anh che chở, có chị che chở, có bà con che chở, đã có chồng, được hình phạt gậy gộc bảo vệ, cho đến những nữ nhân được trang sức bằng vòng hoa. Thân hành như vậy, này Sariputta, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              392

Thân hành, này các Tỷ-kheo, ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự
tương đối giữa thân hành". Ta đã nói như vậy và do
duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Khẩu hành, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là
sự tương đối giữa khẩu hành". Ta đã nói như vậy.
Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên?

Này Sariputta, khẩu hành nào khi hành trì thời
các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối
giảm, khẩu hành như vậy không nên hành trì. Và
khẩu hành nào, này Sariputta, khi hành trì, các bất
thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng,
khẩu hành như vậy nên hành trì.

Khẩu hành gì, này Sariputta, khi hành trì thời
các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối
giảm? Ở đây, này Sariputta, có người vọng ngữ đến
chỗ tập hội... (như trên)

... (những thay đổi cần thiết cho đến đoạn ngã tánh đắc... )

"Ngã tánh đắc, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự tương đối giữa ngã tánh đắc", Ta đã nói như

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           393

vậy. Và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

 Này Sariputta, lời nói này được Ta nói một cách vắn tắt, cần phải hiểu một cách rộng rãi như vậy.

 Sắc do mắt nhận thức, này Sariputta, Ta nói có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".
 Tiếng do tai nhận thức, này Sariputta, Ta nói
có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".
 Hương do mũi nhận thức, này Sariputta, Ta nói
có hai loại: "Nên hành trì không nên hành trì".
 Vị do lưỡi nhận thức, này Sariputta, Ta nói có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".
 Xúc do thân nhận thức, này Sariputta, Ta nói
có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".
 Pháp do ý nhận thức, này Sariputta, Ta nói có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Sariputta bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, lời nói này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, con được hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như sau:

"Sắc do mắt nhận thức, này Sariputta, Ta nói có

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             394

hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên?

Sắc nào do mắt nhận thức bạch Thế Tôn, khi
hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện
pháp thối giảm, sắc do mắt nhận thức như vậy không
nên hành trì. Sắc nào do mắt nhận thức, bạch Thế
Tôn khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm,
các thiện pháp tăng trưởng, sắc ấy do mắt nhận thức
như vậy nên hành trì. "Sắc do mắt nhận thức, này
Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không
nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên
như vậy lời nói ấy được nói lên.

"Tiếng do tai nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên? Tiếng nào do tai nhận thức bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, tiếng do tai nhận thức như vậy không nên hành trì. Tiếng nào do tai nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, tiếng do tai nhận thức như vậy nên hành trì. "Tiếng do tai nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              395

duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

"Hương do mũi nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên? Hương nào do mũi nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, hương do mũi nhận thức như vậy không nên hành trì. Hương nào do mũi nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì, các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, hương do mũi nhận thức như vậy nên hành trì: "Hương do mũi nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

"Vị do lưỡi nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên. Vị nào do lưỡi nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, vị do lưỡi nhận thức như vậy không nên hành trì. Vị nào do lưỡi nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, vị do lưỡi nhận thức như vậy nên hành trì. "Vị do lưỡi nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              396

nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

"Xúc do thân nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên? Xúc nào do thân nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, xúc do thân nhận thức như vậy không nên hành trì. Xúc nào do thân nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, xúc do thân nhận thức như vậy nên hành trì. "Xúc do thân nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

"Pháp do ý nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên? Pháp nào do ý nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, pháp do ý nhận thức như vậy không nên hành trì. Pháp nào do ý nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, pháp do ý nhận thức như vậy nên hành trì. Pháp do ý nhận thức, này Sariputta, Ta

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              397

nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

Bạch Thế Tôn, lời nói này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, con được hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như vậy.

 Lành thay, lành thay, này Sariputta! Lành thay,
này Sariputta! Lời nói này được Ta nói lên một
cách vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, Ông đã
hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như vậy.

Sắc do mắt nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Lời nói như vậy được Ta nói lên. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên?... (như trên)... Pháp do ý nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Lời nói như vậy được Ta nói lên và do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

Này Sariputta, lời nói này được Ta nói lên một cách vắn tắt, ý nghĩa lời nói ấy được hiểu một cách rộng rãi như vậy.

 Ý, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            398

 Đồ ăn khất thực, này Sariputta, Ta nói có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".
 Sàng tọa, này Sariputta, Ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì".
 Làng, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên
hành trì, không nên hành trì".
 Thị trấn, này Sariputta, Ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì".
 Đô thị, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên
hành trì, không nên hành trì".
 Quốc độ, này Sariputta, Ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì".
 Người (Puggala), này Sariputta, Ta nói có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Sariputta bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, lời nói này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi, con được hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như sau:

"Ý, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên? Ý nào, bạch

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             399

Thế Tôn, khi hành trì, các bất thiện pháp tăng trưởng,
các thiện pháp thối giảm, ý như vậy không nên hành
trì. Ý nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất
thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, ý
như vậy nên hành trì. "Ý, này Sariputta, Ta nói có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn
đã nói lên như vậy. Và do duyên như vậy, lời nói ấy
được nói lên.

"Món ăn khất thực, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Sàng tọa, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Làng, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Thị trấn, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Đô thị, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Quốc độ, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Người, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             400

duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

Bạch Thế Tôn, lời nói này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải thích rộng rãi, con đã hiểu một cách rộng rãi như vậy.

– Lành thay, lành thay, này Sariputta! Lành
thay, này Sariputta! Lời nói này được Ta nói lên vắn
tắt, không giải thích rộng rãi, Ông đã hiểu một cách
rộng rãi như vậy.

Y, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Ta đã nói lên như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên? Y nào, này Sariputta, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng... Do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

Đồ ăn khất thực, này Sariputta, Ta nói có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Ta đã nói
như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên?...
Do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

Sàng tọa, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì"... (như trên)... Sàng tọa như vậy không nên hành trì. Sàng tọa như vậy nên hành trì.... (như trên)... Làng như vậy không nên hành trì ... (như trên) ... Làng như vậy nên hành trì... (như trên).. Thị trấn như vậy không nên hành trì...

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               401

(như trên)... Thị trấn như vậy nên hành trì.... (như trên).... Đô thị như vậy không nên hành trì... (như trên)... Đô thị như vậy nên hành trì... (như trên)... Quốc độ như vậy không nên hành trì ... (như trên) ... Quốc độ như vậy nên hành trì ... (như trên) ... Người, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì và không nên hành trì". Ta đã nói như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên? Người, này Sariputta... Do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

Này Sariputta, lời nói này được Ta nói vắn tắt, ý nghĩa (lời nói ấy) cần được hiểu một cách rộng rãi như vậy.

 Này Sariputta, nếu tất cả những vị Sát đế lỵ,
đối với lời nói này được Ta nói vắn tắt, có thể
hiểu ý nghĩa lời nói ấy một cách rộng rãi như
vậy, tất cả những vị ấy sẽ được hưởng hạnh
phúc, an lạc lâu dài.
 Này Sariputta, nếu tất cả những vị Bà-la-
môn ..
 Nếu tất cả những vị Vessa...
 Này Sariputta, nếu tất cả những vị Thủ đà
(Sudda), đối với lời nói này được Ta nói vắn
tắt, có thể hiểu ý nghĩa lời nói ấy một cách
rộng rãi như vậy, tất cả những vị ấy sẽ được

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             402

hưởng hạnh phúc an lạc lâu dài.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Sariputta hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                  403

48    Hành - Nếu dự tính làm phước hành thì Thức đi đến phước - Kinh Tư Lường – Tương II, 147

Tư Lường – Tương II, 147

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi (Xá-vệ), Jetavana (Thắng Lâm), tại vườn ông Anàthapindika (Cấp Cô Độc).

2) Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: - "Này các Tỷ- kheo".

- "Thưa vâng, bạch Thế Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

- Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo tư lường, phải tư lường như thế nào để chơn chánh diệt khổ một cách trọn vẹn?

- Bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế Tôn làm điểm tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn nói lên ý

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          404

nghĩa của lời nói này. Sau khi nghe Thế Tôn thuyết giảng, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

4) - Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đang tư
lường, tư lường như sau: "Sự đau khổ nhiều loại và
đa dạng này khởi lên trên đời như già và chết; sự
đau khổ này lấy gì làm nhân, lấy gì tập khởi, lấy gì
tác sanh, lấy gì làm hiện hữu? Do cái gì có mặt, già
chết hiện hữu? Do cái gì không có mặt, già chết
không hiện hữu?"

6) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Sự đau khổ nhiều loại và đa dạng này khởi lên trên đời như già và chết, sự đau khổ này lấy sanh làm nhân, lấy sanh làm tập khởi, lấy sanh làm tác sanh, lấy sanh làm hiện hữu. Do sanh có mặt, già chết hiện hữu. Do sanh không có mặt, già chết không hiện hữu".

7) Và vị ấy biết già chết, biết già chết tập khởi, biết già chết đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích ứng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              405

đưa đến già chết đoạn diệt. Do thực hành như vậy, vị ấy trở thành vị Tùy pháp hành.

8) Này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và đoạn diệt già chết.

9) Tư lường thêm nữa, vị ấy tư lường như sau: "Còn
hữu này, do cái gì làm nhân? Còn thủ này, do cái gì
làm nhân? Còn ái này, do cái gì làm nhân? Còn thọ
này, do cái gì làm nhân? Còn xúc này... Còn sáu xứ
này... Còn danh sắc này... Còn thức này... Còn các
hành này, do cái gì làm nhân, cái gì tập khởi, cái gì
tác sanh, cái gì làm hiện hữu? Do cái gì có mặt, các
hành hiện hữu? Do cái gì không có mặt các hành
không hiện hữu?"

10) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Các hành
lấy vô minh làm nhân, lấy vô minh làm tập khởi, lấy
vô minh làm tác sanh, lấy vô minh làm hiện hữu. Do
vô minh có mặt, các hành hiện hữu. Do vô minh
không có mặt, các hành không hiện hữu".

11) Và vị ấy biết các hành, biết các hành tập khởi, biết các hành đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích ứng đưa đến các hành đoạn diệt. Do thực hành như vậy, vị ấy trở thành vị Tùy pháp hành. Này các Tỷ- kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             406

cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và đoạn diệt các hành.

12) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu người nào bị vô minh chi phối, dự tính
làm phước hành, thức (của người ấy) đi đến
phước.
- Nếu người ấy dự tính làm phi phước hành, thức
(của người ấy) đi đến phi phước.
- Nếu người ấy dự tính làm bất động hành, thức
(của người ấy) đi đến bất động.

13) Này các Tỷ-kheo, khi nào vị Tỷ-kheo đoạn tận
vô minh, minh được sanh khởi. Vị ấy do vô minh
đoạn tận, minh sanh khởi, không dự tính làm
phước hành, không dự tính làm phi phước hành,
không dự tính làm bất động hành.

14) Không có dự tính, không có dụng ý, vị ấy không
chấp thủ một sự gì ở đời. Không chấp thủ, vị ấy
không sợ hãi. Không sợ hãi, vị ấy hoàn toàn tịch
tịnh. Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã
thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui
trạng thái này nữa".

15) Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, vị ấy biết lạc thọ ấy vô thường, vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            407

không nên hoan hỷ. Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, vị
ấy biết khổ thọ vô thường, vị ấy biết không nên tham
đắm, vị ấy biết không nên hoan hỷ. Nếu vị ấy cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, vị ấy biết thọ ấy vô thường,
vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết không nên
hoan hỷ.

16) Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, thọ ấy được cảm giác
với niệm thoát ly. Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, thọ
ấy được cảm giác với niệm thoát ly. Nếu vị ấy cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, thọ ấy được cảm giác với
niệm thoát ly (visannutto).

17) Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của
thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng
của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng
của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ
tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân
hoại mạng chung, ở đây tất cả những cảm thọ không
làm cho có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh, cái thân
được bỏ qua một bên".

18) Này các Tỷ-kheo, ví như một người từ trong lò
nung của người thợ gốm lấy ra một cái ghè nóng
và đặt trên một khoảng đất bằng phẳng để sức nóng
ở đấy được nguội dần, và các miếng sành vụn được
gạt bỏ một bên.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             408

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân hoại mạng chung, ở đây tất cả những cảm thọ không làm cho có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh, cái thân được bỏ qua một bên ".

19) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Vị Tỷ-
kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc có dự tính làm các
phước hành, hay có dự tính làm các phi phước hành,
hay có dự tính làm các bất động hành?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

20) Hay nếu các hành không có mặt một cách trọn vẹn, do các hành đoạn diệt, thời thức có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

21) Hay nếu thức không có mặt một cách trọn vẹn, do thức đoạn diệt, thời danh sắc có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          409

22) Hay nếu danh sắc không có mặt một cách trọn vẹn, do danh sắc đoạn diệt, thời sáu xứ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

23) Hay nếu sáu xứ không có mặt một cách trọn vẹn, do sáu xứ đoạn diệt, thời xúc có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

24) Hay nếu xúc không có mặt một cách trọn vẹn, do xúc đoạn diệt, thời thọ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

25) Hay nếu thọ không có mặt một cách trọn vẹn, do thọ đoạn diệt, thời ái có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

26) Hay nếu ái không có mặt một cách trọn vẹn, do ái đoạn diệt, thời thủ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

27) Hay nếu thủ không có mặt một cách trọn vẹn, do thủ đoạn diệt, thời hữu có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           410

28) Hay nếu hữu không có mặt một cách trọn vẹn, do hữu đoạn diệt, thời sanh có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

29) Hay nếu sanh không có mặt một cách trọn vẹn, do sanh đoạn diệt, thời già chết có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

30) Lành thay, lành thay, này các Tỷ-kheo! Phải là
như vậy, này các Tỷ-kheo! Không thể khác vậy.
Hãy tin ở Ta, này các Tỷ-kheo! Hãy quyết định, chớ
có nghi ngờ, chớ có phân vân! Đây là khổ được
đoạn tận.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           411

49    Hành - Suy tư là nghiệp đã hình thành - Kinh NGỌC MA NI – Tăng IV, 617

NGỌC MA NI – Tăng IV, 617

1. Này các Tỷ-kheo:

- Ta tuyên bố rằng các nghiệp đã tư niệm, đã
làm, đã tích tập, nếu không cảm thọ (kết
quả) thời không có chấm dứt, dầu kết quả
ấy sanh khởi ngay trong đời hiện tại hay
trong đời sau.
- Ta tuyên bố rằng, này các Tỷ-kheo, các
nghiệp đã tư niệm, đã làm, đã tích tập, nếu
không cảm thọ (kết quả), thời khổ không có
thể chấm dứt được.

Ở đây, này các Tỷ-kheo:

- Ba phần là lầm lỗi, phạm tội của thân nghiệp
đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ đưa đến khổ
dị thục.
- Bốn phần là lầm lỗi, phạm tội của ngữ nghiệp,
đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ
dị thục.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         412

- Ba phần là lầm lỗi, phạm tội của ý nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ba phần lầm lỗi, phạm tội của thân nghiệp đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Có người sát sanh hung bạo, tay lấm máu, tâm
chuyên sát hại đả thương, tâm không từ bi đối
với tất cả các loài hữu tình, các sinh vật.
- Lấy của không cho, bất cứ tài vật gì của người
khác, hoặc tại thôn làng, hoặc tại rừng núi,
không cho người ấy, người ấy lấy trộm tài vật
ấy.
- Sống tà hạnh trong các dục vọng, tà hạnh với
hạng nữ nhân có mẹ che chở, có cha che chở,
có anh em che chở, có chị che chở, có bà con
che chở, có pháp che chở, đã có chồng, được
hình phạt gậy gộc bảo vệ, cho đến những nữ
nhân được trang sức bằng vòng hoa ( đám
cưới ).

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần là lầm lỗi phạm tội của thân nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          413

3. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, bốn phần là lầm lỗi, phạm tội của ngữ nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục?

- Người ấy nói láo, đến chỗ tập hội, hay đến chỗ
chúng hội, hay đến giữa các thân tộc, hay đến
giữa các tổ hợp, hay đến giữa các vương tộc,
khi bị dẫn xuất làm chứng và được hỏi: "Này
người kia, hãy nói những gì người biết"; dầu
cho vị ấy không biết, vị ấy nói: "Tôi biết"; dầu
cho vị ấy biết, vị ấy nói: "Tôi không biết". Hay
dầu cho vị ấy không thấy, vị ấy nói: "Tôi thấy";
hay dầu cho vị ấy thấy, vị ấy nói: "Tôi không
thấy". Như vậy lời nói của người ấy trở thành
cố ý nói láo, hoặc nguyên nhân vì mình, hoặc
nguyên nhân vì người, hoặc nguyên nhân vì
một vài quyền lợi gì.
- Người ấy là người nói hai lưỡi, nghe điều gì ở
chỗ này, đến chỗ kia nói, để sanh chia rẽ ở
những người này; nghe điều gì ở chỗ kia, đi nói
với những người này, để sanh chia rẽ ở những
người kia. Như vậy, vị ấy ly gián những kẻ hòa
hợp, hay xúi giục những kẻ ly gián, ưa thích
chia rẽ, vui thích chia rẽ, thích thú chia rẽ, nói
những lời đưa đến chia rẽ.
- Và người ấy nói lời thô ác, bất cứ lời gì thô bạo,
thô tục, khiến người đau khổ, khiến người tức

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             414

giận, liên hệ đến phẫn nộ, không đưa đến Thiền
định. Người ấy nói những lời như vậy.
- Và người ấy nói những lời phù phiếm, nói phi
thời, nói những lời phi chơn, nói những lời
không lợi ích, nói những lời phi pháp, nói
những lời phi Luật, nói những lời không đáng
gìn giữ. Vì nói phi thời, nên lời nói không có
thuận lý, không có mạch lạc, hệ thống, không
có lợi ích.

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, bốn phần là lầm lỗi, phạm tội của ngữ nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

Như thế nào, này các Tỷ-kheo, ba phần là lầm lỗi, và phạm tội của ý nghiệp, đã bất thiện tư niệm, đã dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Có người có tham ái, tham lam tài vật kẻ khác,
nghĩ rằng: "Ôi, mong rằng mọi tài vật của
người khác trở thành của mình! ".
- Có sân tâm, khởi lên hại ý, hại niệm như sau:
"Mong rằng những loài hữu tình này bị giết,
hay bị tàn sát, hay bị tiêu diệt, hay bị tàn hại,
hay mong chúng không còn tồn tại! ".

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            415

- Người ấy có tà kiến, có tưởng điên đảo, như:
"Không có bố thí, không có cúng thí, không có
tế tự, các hành vi thiện ác không có kết quả dị
thục, không có đời này, không có đời sau,
không có mẹ, không có cha, không có các loại
hóa sanh, trong đời không có các Sa-môn, Bà-
la-môn chân chánh hành trì, chân chánh thành
tựu, sau khi tự mình với thắng trí, giác ngộ đời
này và đời sau, và tuyên bố".

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần là lầm lỗi, phạm tội của ý nghiệp, đã bất thiện tư niệm, đã dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

5. Này các này các Tỷ-kheo,

- Do nhân bất thiện tư niệm, sự lầm lỗi và phạm
tội của thân nghiệp có ba phần, các chúng
sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
- Hay là này các Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư
niệm, lầm lỗi phạm tội của ngữ nghiệp có bốn
phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục.
- Hay là này các Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư
niệm, lầm lỗi phạm tội của ý nghiệp có ba phần,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           416

các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

6. Ví như, này các Tỷ-kheo, một hòn ngọc ma ni viên
mãn, được quăng lên và rơi xuống chỗ nào, tại chỗ
ấy nó khéo an lập. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do
nhân bất thiện tư niệm, lầm lỗi phạm tội của thân
nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại
mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục. Hay là này các Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư
niệm, lầm lỗi phạm tội của ngữ nghiệp có bốn phần,
các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Hay là này các
Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư niệm, lầm lỗi phạm tội
của ý nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi
thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa
xứ, địa ngục.

7. Ta tuyên bố rằng, này các Tỷ-kheo, các nghiệp được tư niệm, được làm, được tích tập, nếu không cảm thọ (kết quả) thời không có chấm dứt, dầu quả ấy thuộc trong đời hiện tại, hay trong đời sau.

Ta tuyên bố rằng, này các Tỷ-kheo, các nghiệp được tư niệm, được làm, được tích tập, nếu không cảm thọ (kết quả) thời khổ không có chấm dứt.

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           417

- Ba phần là thành đạt của thân nghiệp đã thiện
tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục,
- Bốn phần là thành đạt của ngữ nghiệp đã thiện
tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục,
- Ba phần là thành đạt của ý nghiệp đã thiện tư
niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, ba phần là thành đạt của thân nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục?

8. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Có người đoạn tận sát sanh, từ bỏ sát sanh, bỏ
trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống
thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng
sanh và các loài hữu tình.
- Đoạn tận lấy của không cho, từ bỏ lấy của
không cho, bất cứ vật gì của người khác, hoặc
tại thôn làng, hoặc tại rừng núi, không cho
người ấy, người ấy không lấy trộm tài vật ấy.
- Đoạn tận sống tà hạnh trong các dục vọng,
không hành tà hạnh với hạng nữ nhân có mẹ
che chở, có cha che chở, có anh em che chở, có
chị che chở, có bà con che chở, có pháp che
chở, đã có chồng, được hình phạt gậy gộc bảo

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          418

vệ, cho đến những nữ nhân được trang sức bằng vòng hoa (đám cưới).

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần thành đạt của thân nghiệp, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bốn phần là thành đạt của ngữ nghiệp, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục?

9. Ở đây, này các Tỷ-kheo

- Có người đoạn tận nói láo, từ bỏ nói láo, đến
chỗ tập hội hay đến chỗ chúng hội, hay đến
giữa các thân tộc, hay đến giữa các tổ hợp, hay
đến giữa các vương tộc, khi bị dẫn xuất làm
chứng và được hỏi: "Này người kia, hãy nói
những gì người biết", nếu biết, người ấy nói:
"Tôi biết", nếu không biết, người ấy nói: "Tôi
không biết"; hay nếu không thấy, người ấy nói:
"Tôi không thấy"; nếu thấy, người ấy nói: "Tôi
thấy". Như vậy lời nói của người ấy không trở
thành cố ý vọng ngữ, hoặc nguyên nhân vì
mình, hoặc nguyên nhân vì người, hoặc nguyên
nhân vì một vài quyền lợi gì.
- Đoạn tận nói hai lưỡi, từ bỏ nói hai lưỡi, nghe
điều gì ở chỗ này, không đi đến chỗ kia nói, để

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          419

sanh chia rẽ ở những người này; nghe điều gì ở
chỗ kia, không đi nói với những người này, để
sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy,
người ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián, tăng
trưởng những kẻ hòa hợp, thích thú hòa hợp,
nói những lời đưa đến hòa hợp.
- Đoạn tận lời nói thô ác, từ bỏ lời nói thô ác,
những lời nói nhu hòa, êm tai, dễ thương, thông
cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người,
vui lòng nhiều người, người ấy nói những lời
như vậy.
- Đoạn tận lời nói phù phiếm, từ bỏ lời nói phù
phiếm, nói đúng thời, nói những lời chân thật,
nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về
Chánh Pháp, nói những lời về Luật, nói những
lời đáng được gìn giữ. Vì nói hợp thời, nên lời
nói thuận lý, có mạch lạc, hệ thống, lợi ích.

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, bốn phần là sự thành đạt của ngữ nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ba phần là thành đạt của ý nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục?

10. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          420

- Có người không tham ái, không tham lam tài
vật của kẻ khác, không có nghĩ rằng: "Ôi!
Mong rằng món tài vật của người khác trở
thành của mình! ".
- Lại có người không có sân tâm, không khởi lên
hại ý, hại niệm, nhưng nghĩ rằng: "Mong rằng
những loài hữu tình này sống không thù hận,
không oán thù, không nhiễu loạn, được an lạc,
lo nghĩ tự thân! ".
- Có chánh kiến, không có tư tưởng điên đảo,
nghĩ rằng: "Có bố thí, có cúng thí, có tế tự, các
hành vi thiện ác, có kết quả dị thục, có đời này,
có đời sau, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh,
trong đời có các Sa-môn, Bà-la-môn chân
chánh hành trì, chân chánh thành tựu, sau khi
tự mình chứng ngộ với thắng trí đời này và đời
sau, rồi tuyên bố".

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần là thành đạt của ý nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

11. Này các Tỷ-kheo,

- Do nhân ba phần là thành đạt của thân nghiệp, đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc thục,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            421

các chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung,
được sanh thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.
- Này các Tỷ-kheo, do nhân bốn phần là thành
đạt của ngữ nghiệp, đã thiện tư niệm, dẫn đến
lạc, đưa đến lạc dị thục, các chúng sanh sau khi
thân hoại mạng chung, được sanh thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này.
- Này các Tỷ-kheo, do nhân ba phần là thành đạt
của ý nghiệp, đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa
đến lạc thục, các chúng sanh sau khi thân hoại
mạng chung, được sanh thiện thú, Thiên giới,
cõi đời này.

12. Ví như, này các Tỷ-kheo, hòn ngọc ma-ni viên mãn, được quăng lên và rơi xuống chỗ nào, tại chỗ ấy nó khéo an lập. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do nhân thiện tư niệm, thành đạt của thân nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào thiện thú, Thiên giới cõi đời này. Hay là do nhân thiện tư niệm, thành đạt của ngữ nghiệp có bốn phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào thiện thú, Thiên giới cõi đời này. Hay là do nhân thiện tư niệm, thành đạt của ý nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào thiện thú, Thiên giới cõi đời này.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            422

13. Này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố rằng các nghiệp
đã tư niệm, đã làm, đã tích tập, nếu chưa lãnh thọ
(kết quả) thời không chấm dứt, dầu cho quả ấy thuộc
đời hiện tại, hay trong đời sau.

Và này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố rằng các nghiệp đã tư niệm, đã được làm, đã được tích tập, nếu chưa lãnh thọ (kết quả) thời khổ không được chấm dứt.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          423

50    Hành - Sự tái sanh do hành đưa lại - Kinh HÀNH SANH – 120 Trung III, 283

KINH HÀNH SANH (Sankharuppati suttam) – Bài kinh số 120 – Trung III, 283

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tịnh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo"

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các ông SỰ TÁI SANH DO HÀNH ĐƯA LẠI. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ. Ta sẽ giảng".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          424

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín, đầy đủ giới, đầy đủ văn (suta), đầy đủ thí, đầy đủ trí tuệ. Vị ấy nghĩ như sau: "Mong rằng sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ sanh cọng trú trong đại gia tộc Sát đế lỵ!" Vị ấy chuyên định tâm ấy, an trú tâm ấy, tu tập tâm ấy. Những hành ấy của Tỷ-kheo được an trú, tu tập, làm cho sung mãn như vậy đưa vị ấy thọ sanh tại chỗ ấy. Này các Tỷ-kheo, đây là đạo, đây là lộ trình đưa đến tái sanh tại chỗ ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín,
đầy đủ giới, đầy đủ văn, đầy đủ thí, đầy đủ trí tuệ. Vị
ấy nghĩ: "Mong rằng, sau khi thân hoại mạng chung,
ta sẽ sanh cọng trú trong đại gia tộc Bà-la-môn!...
hay trong đại gia tộc cư sĩ!" Vị ấy chuyên định tâm
ấy, an trú tâm ấy, tu tập tâm ấy. Những hành ấy của
Tỷ-kheo được an trú, tu tập, làm cho sung mãn như
vậy đưa vị ấy thọ sanh tại chỗ ấy. Này các Tỷ-kheo,
đây là đạo, đây là lộ trình đưa đến tái sanh tại chỗ
ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín, đầy đủ giới, đầy đủ văn, đầy đủ thí, đầy đủ trí tuệ. Vị ấy được nghe: "Bốn Đại Thiên vương có thọ mạng lâu dài, có mỹ tướng, có nhiều lạc thọ". Vị ấy nghĩ: "Mong rằng sau khi thân hoại mạng chung, ta được sanh cọng trú với chư Thiên ở cõi trời Tứ thiên!" Vị

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              425

ấy chuyên định tâm ấy, an trú tâm ấy, tu tập tâm ấy. Những hành ấy của Tỷ-kheo được an trú, tu tập, ... đưa đến tái sanh tại chỗ ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín,
đầy đủ giới, đầy đủ văn, đầy đủ thí, đầy đủ trí tuệ. Vị
ấy được nghe: "Chư Thiên Tavatimsa (Tam thập tam
thiên)... , chư Thiên Yama (Dạ-ma)..., chư Thiên
Tusita (Đâu-suất-đà)..., chư Thiên Nimmanarati
(Hóa Lạc)..., chư Thiên Paramimmitavasavatti (Tha
Hóa Tự Tại) có thọ mạng lâu dài, có mỹ tướng, có
nhiều lạc thọ. Vị ấy nghĩ: "Mong rằng sau khi thân
hoại mạng chung, ta được sanh cọng trú với chư
Thiên ở Tha Hóa Tự Tại Thiên!" Vị ấy chuyên định
tâm ấy... đưa đến tái sanh tại chỗ ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín, đầy đủ giới, đầy đủ văn, đầy đủ thí, đầy đủ trí tuệ. Vị ấy được nghe: "Ngàn Phạm thiên có thọ mạng lâu dài, có mỹ tướng, có nhiều lạc thọ"... Này các Tỷ- kheo, ngàn Phạm thiên sống thấm nhuần biến mãn một ngàn thế giới. Và vị ấy sống thuấn nhuần, biến mãn các chúng sanh được sanh lên thế giới ấy. Ví như, này các Tỷ-kheo, một người có mắt cầm một trái amanda (a-ma-lặc) trong tay và nhìn trái ấy; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ngàn Phạm thiên sống thấm nhuần, biến mãn một ngàn thế giới . Và vị ấy sống

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              426

thấm nhuần, biến mãn các chúng sanh được sanh lên
thế giới ấy. Vị ấy nghĩ: "Mong rằng sau khi thân hoại
mạng chung, ta sẽ được sanh cọng trú với ngàn Phạm
thiên!" Vị ấy chuyên định tâm ấy... đưa đến tái sanh
tại chỗ ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín...
đầy đủ trí tuệ. Vị ấy được nghe: "Hai ngàn Phạm
thiên giới... ba ngàn Phạm thiên.. bốn ngàn Phạm
thiên... năm ngàn Phạm thiên có thọ mạng lâu dài, có
mỹ tướng, có nhiều lạc thọ. Này các Tỷ-kheo, năm
ngàn Phạm thiên có thọ mạng lâu dài, có mỹ tướng,
có nhiều lạc thọ. Này các Tỷ-kheo, năm ngàn Phạm
thiên sống thấm nhuần, biến mãn năm ngàn thế giới.
Và vị ấy sống thấm nhuần biến mãn các chúng sanh
được sanh lên thế giới ấy. Ví như này các Tỷ-kheo,
một người có mắt cầm năm trái amanda (a-ma-lặc)
trong tay và nhìn các trái ấy. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, năm ngàn Phạm thiên sống thấm nhuần, biến
mãn năm ngàn thế giới. Và vị ấy sống thấm nhuần
biến mãn các chúng sanh được sanh lên các thế giới
ấy". Vị ấy nghĩ: "Mong rằng sau khi thân hoại mạng
chung, ta sẽ được sanh cọng trú với năm ngàn Phạm
thiên!" Vị ấy chuyên định tâm ấy.... đưa đến tái sanh
tại chỗ ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín...

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            427

giới... văn... thí... đầy đủ trí tuệ. Vị ấy được nghe: "Mười ngàn Phạm thiên có thọ mạng lâu dài, có mỹ tướng, có nhiều lạc thọ". Này các Tỷ-kheo, mười ngàn Phạm thiên giới thấm nhuần biến mãn mười ngàn thế giới. Vị ấy sống thấm nhuần biến mãn các chúng sanh được sanh lên các thế giới ấy. Ví như, này các Tỷ-kheo, một hòn lưu ly bảo châu, đẹp đẽ trong suốt, có tám mặt, khéo dũa, khéo mài, đặt trên một tấm màn màu lạt, sẽ chiếu sáng, sáng chói; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, mười ngàn Phạm thiên sống thấm nhuần, biến mãn mười ngàn thế giới ấy. Vị ấy nghĩ: "Mong rằng sau khi thân hoại mạng chung, ta được sanh cọng trú với mười ngàn Phạm thiên!" Vị ấy chuyên định tâm ấy... đưa đến tái sanh tại chỗ ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín... đầy đủ trí tuệ. Vị ấy được nghe: "Trăm ngàn Phạm thiên có thọ mạng lâu dài, có mỹ tướng, có nhiều lạc thọ". Này các Tỷ-kheo, trăm ngàn Phạm thiên, sống thấm nhuần, biến mãn trăm ngàn thế giới... Vị ấy cũng thấm nhuần, biến mãn các chúng sanh được sanh lên các thế giới ấy. Ví như một đồ trang sức làm bằng vàng ròng (jambonada), được khéo tôi luyện trong lò của một thợ vàng thiện xảo, nếu được đặt trên một tấm màn màu lạt sẽ chiếu sáng, rực sáng, chói sáng; cũng vậy này các Tỷ-kheo, trăm ngàn Phạm thiên an trú thấm nhuần biến mãn trăm ngàn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             428

thế giới... Vị ấy nghĩ: "Mong rằng sau khi thân hoại
mạng chung, ta được sanh cọng trú với trăm ngàn
Phạm thiên!" Vị ấy chuyên định tâm ấy... đưa đến tái
sanh tại chỗ ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín...
đầy đủ trí tuệ. Vị ấy được nghe: "Chư Quang thiên...
Thiểu Quang thiên, Vô Lượng Quang thiên... Quang
Âm thiên có thọ mạng lâu dài, có mỹ tướng, có nhiều
lạc thọ". Vị ấy nghĩ: "Mong rằng ta.. ".... đưa đến tái
sanh tại chỗ ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín...
đầy đủ trí tuệ. Vị ấy được nghe: "Chư Tịnh thiên....
Thiểu Tịnh thiên... Vô lượng Tịnh thiên... Biến Tịnh
thiên có thọ mạng lâu dài, có mỹ tướng, có nhiều lạc
thọ". Vị ấy nghĩ: "Mong rằng ta.. ". , đưa đến tái sanh
tại chỗ ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín...
đầy đủ trí tuệ. Vị ấy được nghe: "Quảng Quả thiên...
Vô Phiền thiên... Vô Nhiệt thiên... Thiện Kiến thiên..
A-ca-ni-sa thiên có thọ mạng lâu dài có mỹ tướng,
có nhiều lạc thọ". Vị ấy nghĩ: "Mong rằng sau khi
thân hoại mạng chung, ta được sanh cọng trú với chư
A-ca-ni-sa-thiên". Vị ấy chuyên định tâm ấy.... đưa
đến tái sanh tại chỗ ấy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              429

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín...
đầy đủ trí tuệ. Vị ấy được nghe: "Chư Thiên đã đạt
được Hư không vô biên xứ, có thọ mạng lâu dài, cửu
trú, có nhiều lạc thọ". Vị ấy nghĩ: "Mong rằng ta..
".... , đưa đến tái sanh chỗ ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín... đầy đủ trí tuệ. Vị ấy được nghe: "Chư Thiên đã đạt được Thức vô biên xứ... đã được Vô sở hữu xứ.. đã đạt được Phi tưởng phi phi tưởng xứ có thọ mạng lâu dài, cửu trú, có nhiều lạc thọ" Vị ấy nghĩ: "Mong rằng ta.. "... , đưa đến tái sanh tại chỗ ấy.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ tín,
đầy đủ giới, đầy đủ văn, đầy đủ thí, đầy đủ trí tuệ.
Vị ấy nghĩ: "Mong rằng, với sự đoạn trừ các lậu
hoặc, với thắng trí, ta chứng ngộ, chứng đạt và an trú
ngay trong hiện tại tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô
lậu!" Vị ấy với sự đoạn trừ các lậu hoặc, với thắng
trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện
tại tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu. Này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo này không sinh ra một nơi nào,
không sinh ra một chỗ nào.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             430

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH   431

51    Hành - Sự tịnh chỉ tất cả hành, sự từ bỏ.. - Kinh TƯỞNG HAY TÁC Ý 1 – Tăng IV, 649

TƯỞNG HAY TÁC Ý 1 – Tăng IV,649

1. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ànanda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, có thể chăng một Tỷ-kheo khi chứng được Thiền định, như vậy, vị ấy có thể trong đất không tưởng đến đất, trong nước không tưởng đến nước, trong lửa không tưởng đến lửa, trong gió không tưởng đến gió, trong Không vô biên xứ không tưởng đến Không vô biên xứ, trong Thức vô biên xứ không tưởng đến Thức vô biên xứ, trong Vô sở hữu xứ không tưởng đến Vô sở hữu xứ, trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ không tưởng đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, trong thế giới hiện tại không tưởng đến thế giới hiện tại, trong thế giới đời sau không tưởng đến thế giới đời sau, và phàm điều gì được thấy, được nghe, được cảm giác, được thức tri, được đạt đến, được tầm cầu đến, được ý suy nghĩ đến, trong ấy vị ấy không có tưởng đến. Tuy vậy, vị ấy vẫn có tưởng.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            432

2. Này Ànanda, có thể như vậy, một Tỷ-kheo khi chứng được Thiền định như vậy, có thể trong đất không tưởng đến đất, trong nước không tưởng đến nước, trong lửa không tưởng đến lửa, trong gió không tưởng đến gió, trong Không vô biên xứ, không tưởng đến Không vô biên xứ, trong Thức vô biên xứ không tưởng đến Thức vô biên xứ, trong Vô sở hữu xứ không tưởng đến Vô sở hữu xứ, trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ không tưởng đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, trong thế giới hiện tại không tưởng đến thế giới hiện tại, trong thế giới đời sau không tưởng đến thế giới đời sau. Và phàm điều gì được thấy, được nghe, được cảm giác, được thức tri, được đạt đến, được tầm cầu đến, được ý suy nghĩ đến, trong ấy vị ấy không có tưởng đến. Tuy vậy, vị ấy vẫn có tưởng.

3. Nhưng bạch Thế Tôn, như thế nào một vị Tỷ-kheo khi chứng được Thiền định như vậy, vị ấy có thể trong đất, không tường đến đất... trong thế giới đời sau, không tưởng đến thế giới đời sau... vị ấy có thể không có tưởng đến. Tuy vậy, vị ấy vẫn có tưởng?

4. Ở đây, này Ànanda, vị Tỷ-kheo tưởng như sau: "Đây là an tịnh, đây là thù thắng, tức là sự tịnh chỉ tất cả hành, sự từ bỏ tất cả sanh y, sự đoạn diệt khát ái, ly tham, đoạn diệt, Niết-bàn". Như vậy, này Ànanda, vị Tỷ-kheo khi chứng được Thiền

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            433

định như vậy, vị ấy có thể trong đất, không tưởng
đến đất, trong nước không tưởng đến nước... trong
thế giới đời sau, không tưởng đến thế giới đời sau...
vị ấy không có tưởng đến. Tuy vậy, vị ấy vẫn có
tưởng.

TƯỞNG HAY TÁC Ý 2 – Tăng IV,651

Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn, sau khi hoan hỷ
tín thọ lời Thế Tôn dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh
lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Thế Tôn, rồi đi
đến Tôn giả Sàriputta, sau khi đến, nói lên với Tôn
giả Sàriputta những lời chào đón hỏi thăm, sau khi
nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả
Ànanda thưa với Tôn giả Sàriputta:

- Thưa Tôn giả Sàriputta, có thể chăng một Tỷ-kheo
khi chứng được Thiền định như vậy, vị ấy có thể
trong đất không tưởng đến đất, trong nước không
tưởng đến nước, trong lửa không tưởng đến lửa,
trong gió không tưởng đến gió, trong Không vô biên
xứ, không tưởng đến Không vô biên xứ, trong Thức
vô biên xứ không tưởng đến Thức vô biên xứ, trong
Vô sở hữu xứ không tưởng đến Vô sở hữu xứ, trong
Phi tưởng phi phi tưởng xứ không tưởng đến Phi

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            434

tưởng phi phi tưởng xứ, trong thế giới hiện tại không
tưởng đến thế giới hiện tại, trong thế giới đời sau
không tưởng đến thế giới đời sau. Và phàm điều gì
được thấy, được nghe, được cảm giác, được thức tri,
được đạt đến, được tầm cầu đến, được ý suy nghĩ
đến, trong ấy vị ấy không có tưởng đến. Tuy vậy, vị
ấy vẫn có tưởng.

2. Này Ànanda, có thể như vậy, một Tỷ-kheo khi
chứng được Thiền định như vậy... được ý suy nghĩ
đến, vị ấy không có tưởng đến. Tuy vậy, vị ấy vẫn có
tưởng.

3. Nhưng thưa Tôn giả Sàriputta, như thế nào, một
Tỷ-kheo, khi chứng được Thiền định như vậy... được
ý suy nghĩ đến, vị ấy không có tưởng đến. Tuy vậy, vị
ấy vẫn có tưởng?

4. Ở đây, này Hiền giả Ànanda, Tỷ-kheo tưởng như
sau: "Đây là An tịnh, đây là thù thắng, tức là sự an
tịnh chỉ tất cả hành, sự từ bỏ tất cả sanh y, sự đoạn
diệt khát ái, ly tham, đoạn diệt, Niết-bàn". Như vậy,
này Hiền giả Ànanda, Tỷ-kheo khi chứng được
Thiền định như vậy, có thể trong đất không tưởng
đến đất... trong thế giới đời sau, không tưởng đến thế
giới đời sau... vị ấy không có tưởng đến. Tuy vậy, vị
ấy vẫn có tưởng.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             435

5. Thật vi diệu thay, thưa Hiền giả! Thật hy hữu thay, thưa Hiền giả! Sự giải thích của Đạo Sư và đệ tử tương hợp, tương hội không tương phản nhau, nghĩa với nghĩa, lời với lời, tức là đối với câu tối thượng. Thưa Hiền giả, vừa rồi tôi đã đi đến Thế Tôn và hỏi ý nghĩa này, Thế Tôn với những câu thế này với những lời thế này, đã trả lời về ý nghĩa này, giống như Tôn giả Sàriputta. Thật vi diệu thay, Hiền giả! Thật hy hữu thay, Hiền giả! Sự giải thích của Đạo Sư và đệ tử sẽ tương hợp, sẽ tương hội, không tương phản nhau tức là về câu tối thượng.

TÁC Ý – Tăng IV,653

1. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ànanda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, có thể chăng một Tỷ-kheo khi chứng được Thiền định như vậy, có thể không tác ý đến mắt, có thể không tác ý đến sắc, có thể không tác ý đến tai, có thể không tác ý đến tiếng, có thể không tác ý đến mũi, có thể không tác ý đến hương, có thể không tác ý đến lưỡi, có thể không tác ý đến vị, có thể không tác ý đến thân, có thể không tác ý đến xúc, có thể không tác ý đến đất, có thể không tác ý đến nước, có

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              436

thể không tác ý đến lửa, có thể không tác ý đến gió, có thể không tác ý đến Không vô biên xứ, có thể không tác ý đến Thức vô biên xứ, có thể không tác ý đến Vô sở hữu xứ, có thể không tác ý đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, có thể không tác ý đến đời này, có thể không tác ý đến đời sau. Phàm điều gì được thấy, được nghe, được cảm giác, được thức tri, được đạt đến, được tầm cầu đến, được ý suy nghĩ đến, vị ấy có thể không có tác ý. Tuy vậy, vị ấy vẫn có tác ý.

2. Này Ànanda, có thể như vậy: Một Tỷ-kheo khi
chứng được Thiền định như vậy, có thể không tác ý
đến mắt, có thể không tác ý đến sắc... (như trên 9,
1)... được suy nghĩ đến, vị ấy có thể không có tác ý.
Tuy vậy, vị ấy vẫn có tác ý.

3. Bạch Thế Tôn, nhưng thế nào, một Tỷ-kheo khi
chứng được Thiền định như vậy, có thể không tác ý
đến mắt, có thể không tác ý đến sắc... được ý suy nghĩ
đến, vị ấy có thể không có tác ý. Tuy vậy, vị ấy vẫn
có tác ý?

4. Ở đây, này Ànanda, Tỷ-kheo tác ý như sau: "Đây là an tịnh, đây là thù thắng, tức là sự tịnh chỉ tất cả hành, sự từ bỏ tất cả sanh y, sự đoạn diệt khát ái, ly tham, đoạn diệt, Niết bàn". Như vậy, này Ànanda, Tỷ-kheo khi chứng được Thiền định như vậy, vị ấy có thể không tác ý đến mắt, có thể không tác ý đến

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              437

sắc... được ý suy nghĩ đến, vị ấy có thể không có tác ý. Tuy vậy, vị ấy vẫn có tác ý.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            438

52    Hành - Thiện và bất thiện tư duy sanh
khởi    từ     Tưởng       -    Kinh
SAMANAMANDIKA – 78 Trung II,
437

KINH SAMANAMANDIKA – Bài kinh số 78 – Trung II, 437

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ),
Jetavana (Kỳ Viên), tại tinh xá Anathapindika (Cấp
Cô Độc). Lúc bấy giờ du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika, trú ở tinh xá của Mallika tại
Ekasalaka, có hàng cây tinduka bao quanh, được xây
dựng để tranh luận cùng với đại chúng du sĩ khoảng
ba trăm vị.

Rồi thợ mộc Pancakanga vào buổi sáng sớm, đi ra khỏi Savatthi để yết kiến Thế Tôn. Thợ mộc Pancakanga suy nghĩ: "Nay không phải thời để yết kiến Thế Tôn, Thế Tôn đang an tịnh Thiền tọa; cũng không phải thời để yết kiến các vị Tỷ-kheo đang tu dưỡng tâm ý, các vị Tỷ-kheo đang an tịnh Thiền tọa.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          439

Ta hãy đi đến tinh xá của Mallika, tại Ekasalaka, có
hàng cây tinduka bao quanh, được xây dựng để tranh
luận, đi đến du sĩ Uggahamana con của
Samanamandika". Rồi thợ mộc Pancakanga đi đến
tinh xá của Mallika, tại Ekasalaka, có hàng cây
tinduka bao quanh, được xây dựng để tranh luận.

Lúc bấy giờ du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika đang ngồi với đại chúng du sĩ, đang
lớn tiếng, cao tiếng, to tiếng, bàn luận nhiều vấn đề
phù phiếm như vương luận, tặc luận, đại thần luận,
binh luận, bố uý luận, chiến đấu luận, thực luận, ẩm
luận, y luận, sàng luận, hoa man luận, hương liệu
luận, thân tộc luận, xa thừa luận, thôn luận, trấn luận,
thị luận, quốc độ luận, phụ nữ luận, anh hùng luận,
câu chuyện bên lề đường, câu chuyện tại chỗ lấy
nước, câu chuyện về người đã chết, tạp thoại luận,
thế giới luận, hải dương luận, hiện hữu vô biện hữu
luận. Du sĩ Uggahamana, con của Samanamandika
thấy thợ mộc Pancakanga từ xa đi đến, thấy vậy liền
khuyến cáo chúng của mình:

– Các Tôn giả hãy nhỏ tiếng! Các Tôn giả hãy
lặng tiếng! Nay thợ mộc Pancakanga, đệ tử của Sa-
môn Gotama đang đến. Khi nào các đệ tử gia chủ
mặc áo trắng của Sa-môn Gotama trú ở Savatthi, thời
thợ mộc Pancakanga là một trong những vị ấy. Các

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               440

vị Tôn giả ấy ưa mến an tịnh, được tu tập về an tịnh, tán thán an tịnh, nếu biết chúng này an tịnh, có thể ghé tại đây.

Rồi các du sĩ ấy đều im lặng. Thợ mộc
Pancakanga đi đến du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika; sau khi đến, nói lên những lời chào
đón hỏi thăm với du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika; sau khi nói lên những lời chào đón
hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên. Du sĩ
Uggahamana nói với thợ mộc Pancakanga đang ngồi
một bên:

– Này Thợ mộc, ta chủ trương rằng một người
thành tựu bốn pháp, người ấy sẽ được thiện cụ túc,
thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối thượng,
vô năng thắng. Thế nào là bốn? Ở đây, này Thợ mộc,
không làm ác nghiệp về thân, không nói lời ác, không
tư duy ác tư duy, không sinh sống (bằng) nếp sống
ác. Này Thợ mộc, ta chủ trương rằng một người nào
thành tựu bốn pháp này, người ấy sẽ được thiện cụ
túc, thiện tối thắng, là Sa-môn thành đạt tối thượng,
vô năng thắng.

Rồi thợ mộc Pancakanga không hoan hỷ, không kích bác lời nói của du sĩ Uggahamana, con của Samanamandika; không hoan hỷ, không kích bác, từ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            441

chỗ ngồi đứng dậy ra đi, với ý nghĩ: "Từ Thế Tôn, ta
sẽ biết ý nghĩa lời nói này". Rồi thợ mộc Pancakanga
đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, thợ mộc
Pancakanga thưa lại với Thế Tôn tất cả câu chuyện
giữa mình với du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika. Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với
thợ mộc Pancakanga:

– Nếu sự tình là như vậy thời một đứa con nít
còn bé nhỏ, vô trí, nằm ngửa sẽ được thiện cụ túc,
thiện tối thắng, là bậc Sa-môn, thành đạt tối thượng,
là bậc vô năng thắng đúng như lời du sĩ
Uggahamana, con của Samanamandika.

 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là thân", từ
đâu nó có thể làm ác nghiệp về thân, trừ ra chỉ
biết quơ tay quơ chân?
 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít, nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là lời nói",
từ đâu nó có thể làm ác nghiệp về lời nói, trừ ra
chỉ biết khóc?
 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít, nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là tư duy",
từ đâu nó có thể tư duy ác tư duy, trừ ra chỉ biết
bập bẹ?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             442

 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít, nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là nghề
sinh sống", từ đâu nó có thể sinh sống bằng nếp
sống ác, trừ ra chỉ biết bú sữa mẹ?

Nếu sự tình là vậy này Thợ mộc, thời một đứa
con nít còn bé nhỏ, vô trí, nằm ngửa, sẽ được thiện
cụ thúc, thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối
thượng, vô năng thắng, đúng như lời du sĩ
Uggahamana, con của Samanamandika.

 Này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu bốn pháp, người ấy sẽ không được thiện
cụ túc, thiện tối thắng, không là bậc Sa-môn thành
đạt tối thượng, vô năng thắng, và như vậy để xác
chứng đứa con nít bé nhỏ, vô trí, nằm ngửa này.
Thế nào là bốn? Ở đây, này Thợ mộc, không làm
ác nghiệp về thân, không nói lời ác ngữ, không tư
duy ác tư duy, không sinh sống (bằng) nếp sống
ác. Này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu bốn pháp này, người ấy sẽ không được
thiện cụ túc, thiện tối thắng, không là bậc Sa-môn
thành đạt tối thượng, vô năng thắng.

 Này thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người thành tựu mười pháp, người ấy sẽ được thiện cụ túc, thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            443

tối thượng, vô năng thắng.

 Ta nói rằng, những pháp này, này Thợ mộc, cần
phải được người ấy hiểu là những bất thiện
giới,
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những bất thiện giới
cần phải được người ấy hiểu là từ đây sanh
(Itosamutthana).
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây cần phải được
người ấy hiểu là những bất thiện giới được diệt
trừ không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các bất thiện giới.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những pháp này cần
phải được người ấy hiểu là những thiện giới.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những thiện giới cần
phải được người ấy hiểu là từ đây sanh.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây, cần phải được
người ấy hiểu là những thiện giới được diệt trừ
không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các thiện giới.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          444

 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những (pháp) này
cần phải được người ấy hiểu là những bất thiện
tư duy.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là những bất thiện tư duy từ nơi đây
sanh.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây, cần phải được
người ấy hiểu các bất thiện tư duy được diệt trừ
không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các bất thiện tư duy.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những pháp này cần
phải được người ấy hiểu là những thiện tư duy.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là những thiện tư duy từ nơi đây sanh.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây, cần phải được
người ấy hiểu là các thiện tư duy được trừ diệt
không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các thiện tư duy.
 Và này Thợ mộc, thế nào là bất thiện giới?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           445

 Thân nghiệp bất thiện,
 Khẩu nghiệp bất thiện,
 Nếp sống ác.
 Những pháp này, này Thợ mộc, được gọi là bất
thiện giới.
 Và này Thợ mộc, những bất thiện giới này sanh
khởi như thế nào?
 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến, cần
phải trả lời từ tâm sanh khởi.
 Thế nào là tâm? Tâm có nhiều loại, đa chủng,
sai biệt. Tâm có tham, có sân, có si, từ đây
những bất thiện giới sanh khởi.
 Và này Thợ mộc, những bất thiện giới này từ đâu
được trừ diệt, không có dư tàn?
Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở đây,
này Thợ mộc, một Tỷ-kheo,
 Sau khi đoạn trừ thân ác hạnh, tu tập thân thiện
hạnh;
 Sau khi đoạn trừ khẩu ác hạnh, tu tập khẩu
thiện hạnh;
 Sau khi đoạn trừ ý ác hạnh, tu tập ý thiện hạnh;

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           446

 Sau khi đoạn trừ nếp sống ác sinh sống với nếp
sống chánh.
 Ở đây, những bất thiện giới ấy được trừ diệt
không có tàn dư.
 Thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực
hành đưa đến diệt trừ các bất thiện giới?
Ở đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo:
 Khởi lên ý muốn, nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm; khiến cho các ác, bất thiện pháp
từ trước chưa sanh không được sanh khởi;
 Khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm khiến cho các ác, bất thiện pháp
đã sanh được trừ diệt;
 Khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm khiến cho các thiện pháp chưa
sanh nay được sanh khởi;
 Khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm khiến cho các thiện pháp đã sanh
có thể duy trì, không có mơ hồ, được tăng
trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên
mãn.
 Sự thực hành như vậy, này Thợ mộc, là sự thực
hành đưa đến diệt trừ các bất thiện giới.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         447

 Và này Thợ mộc, thế nào là thiện giới?

 Thân nghiệp thiện,
 Khẩu nghiệp thiện,
 Nếp sống thanh tịnh mạng;
 Những pháp này, này Thợ mộc, được gọi là
thiện giới.

 Và này Thợ mộc, những thiện giới này sanh khởi như thế nào?

 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến, cần
phải trả lời là từ tâm sinh khởi.
 Thế nào là tâm? Tâm có nhiều loại, đa chủng,
sai biệt. Tâm không tham, không sân, không si,
từ đây những thiện giới sanh khởi.

 Và này Thợ mộc, những thiện giới này từ đâu được trừ diệt, không có dư tàn?

 Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở
đây, vị Tỷ-kheo có giới hạnh, và không chấp
trước giới (silamayo), và vị này như thật tuệ tri
tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Ở đây, những
thiện giới ấy được trừ diệt, không có dư tàn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            448

 Thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực hành đưa đến trừ diệt các thiện giới?

 Ở đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo khởi lên ý
muốn, nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm,
khiến cho các ác, bất thiện pháp, chưa sanh
không được sanh khởi; khiến cho các ác, bất
thiện pháp đã sanh được trừ diệt; khiến cho các
thiện pháp chưa sanh nay được sanh khởi; khởi
lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn
tâm, khiến cho các thiện pháp đã sanh có thể
duy trì, không có mơ hồ, được tăng trưởng,
được quảng đại, được tu tập, được viên mãn.
Sự thực hành như vậy là sự thực hành đưa đến
diệt trừ các thiện giới.

 Và này Thợ mộc, thế nào là bất thiện tư duy?

 Dục tư duy, sân tư duy, hại tư duy. Pháp này, này Thợ mộc, được gọi là bất thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, những bất thiện tư duy này sanh khởi như thế nào?

 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến. Cần phải trả lời là từ tưởng sanh khởi.  Thế nào là tưởng? Tưởng có nhiều loại, đa

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           449

chủng, sai biệt: dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng, từ đấy những bất thiện tư duy sanh khởi.

 Và này Thợ mộc, những bất thiện tư duy này từ đâu được trừ diệt, không có dư tàn?

 Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở
đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất
thiện pháp chứng và trú Thiền thứ nhất, một
trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với
tứ. Ở đây, những bất thiện tư duy được trừ diệt,
không có dư tàn.

 Và sự thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực hành đưa đến diệt trừ các bất thiện tư duy?

Ở đây, vị Tỷ-kheo khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh
tấn, quyết tâm, sách tấn tâm khiến cho các ác, bất
thiện pháp chưa sanh không được sanh khởi... khiến
cho các ác, bất thiện pháp đã sanh được trừ diệt;
khiến cho các thiện pháp chưa sanh nay được sanh
khởi; khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm; khiến cho các thiện pháp đã sanh có thể
duy trì, không có mơ hồ, được tăng trưởng, được
quảng đại, được tu tập, được viên mãn. Sự thực hành
như vậy là sự thực hành đưa đến diệt trừ các bất thiện
tư duy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             450

 Này Thợ mộc, thế nào là thiện tư duy?

 Ly dục tư duy, vô sân tư duy, bất hại tư duy; những pháp này, này Thợ mộc, được gọi là thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, những thiện tư duy này sanh khởi như thế nào?

 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến.
Cần phải trả lời là từ tưởng sanh khởi. Thế nào
là tưởng? Tưởng có nhiều loại, đa chủng, sai
biệt: ly dục tưởng, vô sân tưởng, bất hại tưởng,
từ đấy sanh khởi là những thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, những thiện tư duy này từ đâu được diệt, không có dư tàn?

 Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở
đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo diệt tầm và tứ,
chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ
lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh
nhất tâm. Ở đây, những thiện tư duy ấy được
trừ diệt không có dư tàn.

 Và sự thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực hành đưa đến diệt trừ các thiện tư duy?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           451

Ở đây, Tỷ-kheo khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm khiến cho các ác, bất thiện pháp chưa sanh không có sanh khởi... (như trên)...; khiến cho các ác, bất thiện pháp đã sanh được trừ diệt... (như trên)...; khiến cho các thiện pháp chưa sanh nay được sanh khởi; khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm, khiến cho các thiện pháp đã sanh, có thể duy trì, không có mơ hồ, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn. Sự thực hành như vậy là sự thực hành đưa đến diệt trừ các thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu mười pháp này, người ấy được thiện cụ
túc, thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối
thượng, vô năng thắng.

Ở đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo:

 Thành tựu vô học chánh tri kiến,
 Thành tựu vô học chánh tư duy,
 Thành tựu vô học chánh ngữ,
 Thành tựu vô học chánh mạng,
 Thành tựu vô học chánh tinh tấn,
 Thành tựu vô học chánh niệm,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               452

 Thành tựu vô học chánh định,
 Thành tựu vô học chánh trí,
 Thành tựu vô học chánh giải thoát.
Này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu mười pháp này sẽ được thiện cụ túc, thiện
tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối thượng, vô
năng thắng.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Thợ mộc Pancakanga hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          453

53    Hành - Thân hành được khinh an - Kinh TRÁNH NÉ – Tăng I, 626

TRÁNH NÉ – Tăng I, 626

1. - Tỷ-kheo trừ khử sự thật cá nhân, đã từ bỏ hoàn toàn các tầm cầu hay thân hành được khinh an, vị ấy được gọi là vị độc hành.

Và này các Tỷ-kheo thế nào là Tỷ-kheo đã trừ khử sự thật cá nhân?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với các sự thật cá
nhân phổ thông của các Sa-môn, Bà-la-môn nói
chung, ví như thế giới là thường còn, hay thế giới
là không thường còn, hay thế giới là có giới hạn,
hay thế giới là không giới hạn, sinh mạng và thân
này là một, hay sinh mạng và thân này là khác,
Như Lai sau khi chết có tồn tại, hay Như Lai sau
khi chết không tồn tại, hay Như Lai sau khi chết
có tồn tại và không tồn tại, hay Như Lai sau khi
chết không có tồn tại và không không tồn tại. Tỷ-
kheo đối với tất cả các sự thật cá nhân ấy đã trừ
khử, đã xả bỏ, đã nhổ ra, đã giải thoát, đã đoạn
tận, đã từ bỏ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-
kheo trừ khử sự thật cá nhân.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           454

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã từ bỏ hoàn toàn các tầm cầu?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo, dục tầm
cầu được đoạn tận, hữu tầm cầu được đoạn tận,
Phạm hạnh tầm cầu được khinh an. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo đã từ bổ hoàn toàn các
tầm cầu.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thân hành được khinh an?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ,
chấm dứt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng đạt và an
trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm
thanh tịnh. Như vậy này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo
thân hành được khinh an.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo độc cư?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo ngã mạn
được đoạn tận, được cắt đứt từ gốc rễ, được làm
như thân cây ta-la, được khiến cho không thể hiện
hữu, khiến cho không thể sanh khởi trong tương
lai.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo độc cư, Tỷ- kheo trừ khử sự thật cá nhân, này các Tỷ-kheo, đã từ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           455

bỏ hoàn toàn các tầm cầu, hay thân hành được khinh an, vị ấy được gọi là vị độc hành.

5. Dục và hữu tầm cầu,
Cùng Phạm hạnh tầm cầu,
Chấp thủ sự thật này,
Chỗ kiến xứ chất chứa,
Ai không thích mọi tham,
Giải thoát được ái diệt,
Các tầm cầu từ bỏ,
Kiến xứ được nhổ lên,
Tỷ kheo ấy an tịnh,
Thật chánh niệm khinh an,
Không bị ai chiến bại,
Minh kiến được kiêu mạn,
Vị ấy được danh xưng,
Bậc Giác ngộ độc cư.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         456

54     Hành - Thân này phải được xem là do
hành động, do sắp đặt... do sự cảm thọ
trong quá khứ - Kinh Không Phải Cũa
Ông – Tương II, 118

Không Phải Của Ông – Tương II, 118

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, thân thể này không phải của các Ông, không phải của người khác.

3) Thân này, này các Tỷ-kheo, phải được xem là do hành động, do sắp đặt, do sự cố ý, do sự cảm thọ trong quá khứ.

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử đa văn khéo léo chân chánh suy nghiệm định lý duyên khởi như sau:

5) "Cái này có mặt cái kia có mặt. Do cái này sanh khởi, cái kia sanh khởi. Cái này không có mặt, cái kia không có mặt. Do cái này diệt, cái kia diệt. "Tức là do duyên vô minh có các hành. Do duyên hành có thức... như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này. Do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách hoàn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            457

toàn, các hành diệt. Do các hành diệt nên thức diệt... như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             458

55    Hành - Thức ăn cũa 3 ác hành là Căn khg chế ngự - Kinh VÔ MINH – Tăng IV, 391

VÔ MINH – Tăng IV, 391

1. - Này các Tỷ-kheo, khởi điểm đầu tiên của vô
minh không thể nêu rõ để có thể nói: "Trước
điểm này, vô minh không có, rồi sau mới có." Như
vậy, này các Tỷ-kheo, lời này được nói đến.

Tuy vậy, sự việc này được nêu rõ: "Do duyên này, vô minh (có mặt)".

- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng vô minh có thức
ăn, không phải không có thức ăn. Và cái gì là
thức ăn cho vô minh? Năm triền cái, cần phải
trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng năm triền cái có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Và cái
gì là thức ăn cho năm triền cái? Ba ác hành,
cần phải trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng ba ác hành có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Và cái

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                        459

gì là thức ăn cho ba ác hành? Các căn không
chế ngự, cần phải trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, các căn không
chế ngự có thức ăn, không phải không có thức
ăn. Và cái gì là thức ăn cho các căn không chế
ngự? Không chánh niệm tỉnh giác, cần phải
trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng không chánh
niệm tỉnh giác có thức ăn, không phải không có
thức ăn. Và cái gì là thức ăn cho không chánh
niệm tỉnh giác? Phi như lý tác ý, cần phải trả
lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng phi như lý tác ý
có thức ăn, không phải không có thức ăn. Và
cái gì là thức ăn cho phi như lý tác ý? Không
có lòng tin, cần phải trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng không có lòng
tin có thức ăn, không phải không có thức ăn.
Và cái gì là thức ăn cho không có lòng tin?
Không nghe diệu pháp, cần phải trả lời như
vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, không nghe diệu
pháp có thức ăn, không phải không có thức ăn.
Và cái gì là thức ăn cho không nghe diệu pháp?
Không giao thiệp với bậc Chân nhân, cần
phải trả lời như vậy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         460

2. Như vậy, này các Tỷ-kheo:

1. Không giao thiệp với bậc Chân nhân được
viên mãn, thời làm viên mãn không có nghe
diệu pháp.
2. Không có nghe diệu pháp được viên mãn, thời
làm viên mãn không có lòng tin.
3. Không có lòng tin được viên mãn, thời làm
viên mãn phi như lý tác ý.
4. Phi như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên
mãn không chánh niệm tỉnh giác.
5. Không chánh niệm tỉnh giác được viên mãn,
thời làm viên mãn các căn không chế ngự.
6. Các căn không chế ngự được viên mãn, thời
làm viên mãn ba ác hành.
7. Ba ác hành được viên mãn, thời làm viên mãn
năm triền cái.
8. Năm triền cái được viên mãn, thời làm viên
mãn vô minh.

Như vậy, đây là thức ăn cho vô minh này, và như vậy là sự viên mãn.

3. Ví như, này các Tỷ-kheo, trên một ngọn núi có mưa rơi nặng hột, nước mưa ấy chảy xuống theo sườn dốc; làm đầy các hang núi, các kẽ núi, các thung lũng; sau khi làm đầy các hang núi, các kẽ núi, các thung lũng, chúng làm đầy các hồ nhỏ. Sau khi làm

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            461

đầy các hồ nhỏ, chúng làm đầy các hồ lớn; sau khi
làm đầy các hồ lớn, chúng làm đầy các sông nhỏ; sau
khi làm đầy các sông nhỏ, chúng làm đầy các sông
lớn; sau khi làm đầy các sông lớn, chúng làm đầy
biển cả. Như vậy là thức ăn của biển lớn, của đại
dương và như vậy là viên mãn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo:

1. Không giao thiệp với các bậc Chân nhân được
viên mãn, thời làm viên mãn không có nghe
diệu pháp.
2. Không có nghe diệu pháp được viên mãn, thời
làm viên mãn không có lòng tin.
3. Không có lòng tin được viên mãn, thời làm
viên mãn phi như lý tác ý.
4. Phi như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên
mãn không chánh niệm tỉnh giác.
5. Không chánh niệm tỉnh giác được viên mãn,
thời làm viên mãn các căn không chế ngự.
6. Các căn không chế được viên mãn, thời làm
viên mãn ba ác hành.
7. Ba ác hành được viên mãn, thời làm viên mãn
năm triền cái.
8. Năm triền cái được viên mãn, thời viên mãn vô
minh.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          462

Như vậy, đây là thức ăn của vô minh, và như vậy là sự viên mãn.

4. Và này các Tỷ-kheo, Ta nói Minh Giải thoát có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Và cái gì là
thức ăn cho minh giải thoát? Bảy giác chi, cần phải
trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng Bảy giác chi có thức
ăn, không phải không có thức ăn. Và cái gì là thức
ăn cho bảy giác chi? Bốn niệm xứ, cần phải trả lời
như vậy.

Này các Tỷ kheo, Ta nói rằng, Bốn niệm xứ có thức
ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn
cho Bốn niệm xứ? Ba thiện hành, cần phải trả lời
như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói như rằng ba thiện hành có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức
ăn cho ba thiện hành? Các căn được chế ngự, cần
phải trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng các căn được chế ngự
có thức ăn không phải không có thức ăn. Cái gì là
thức ăn cho các căn được chế ngự? Chánh niệm tỉnh
giác, cần phải được như vậy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           463

Này các Tỷ-kheo, chánh niệm tỉnh giác có thức ăn,
không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn cho
chánh niệm tỉnh giác? Như lý tác ý, cần phải trả lời
như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, như lý tác ý có thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn cho như lý tác ý? Lòng tin, cần phải trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói lòng tin có thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn cho lòng tin? Nghe diệu pháp, cần phải trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng nghe diệu pháp có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức
ăn cho nghe diệu pháp? Giao thiệp với bậc Chân
nhân, cần phải trả lời như vậy.

5. Như vậy, này các Tỷ-kheo:

1. Giao thiệp với bậc Chân nhân được viên mãn
thời làm viên mãn nghe diệu pháp.
2. Nghe diệu pháp được viên mãn thời làm viên
mãn lòng tin.
3. Lòng tin được viên mãn, thời làm viên mãn như
lý tác ý.
4. Như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên mãn
chánh niệm tỉnh giác.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             464

5. Chánh niệm tỉnh giác được viên mãn, thời làm
viên mãn các căn được chế ngự.
6. Các căn được chế ngự được viên mãn, thời làm
viên mãn ba thiện hành.
7. Ba thiện hành được viên mãn Bốn niệm xứ.
8. Bốn niệm xứ được viên mãn, thời làm viên mãn
Bảy giác chi.
9. Bảy giác chi được viên mãn, thời làm viên mãn
được giải thoát.

Như vậy, đây là thức ăn của thức ăn của minh giải thoát, và như vậy là sự viên mãn.

Ví như, này các Tỷ-kheo, trên một ngọn núi có mưa
rơi nặng hột, nước mưa chảy xuống theo sườn dốc,
làm đầy các hang núi, các kẽ núi, các thung lũng,
chúng làm đầy các hồ nhỏ. Sau khi làm đầy các hồ
nhỏ, chúng làm đầy các hồ lớn. Sau khi làm đầy các
hồ lớn, chúng làm đầy các sông nhỏ. Sau khi làm đầy
các sông nhỏ, chúng làm đầy các sông lớn. Sau khi
làm đầy các sông lớn, chúng làm đầy biển cả. Như
vậy, là thức ăn của biển lớn, của đại dương, và như
vậy là sự viên mãn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo:

1.   Giao thiệp với bậc Chân nhân được viên mãn, thời làm viên mãn nghe diệu pháp.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          465

2. Nghe diệu pháp được viên mãn, thời làm viên
mãn lòng tin.
3. Lòng tin được viên mãn thời làm viên mãn như
lý tác ý.
4. Như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên mãn
chánh niệm tỉnh giác.
5. Chánh niệm tỉnh giác được viên mãn, thời làm
viên mãn các căn được chế ngự.
6. Các căn chế ngự được viên mãn, thời làm viên
mãn ba thiện hành.
7. Ba thiện hành được viên mãn, thời làm viên
mãn Bốn niệm xứ.
8. Bốn niệm xứ được viên mãn, thời làm viên mãn
Bảy giác chi.
9. Bảy giác chi được viên mãn, thời làm viên mãn
Minh Giải thoát.

Như vậy là thức ăn của minh giải thoát, và như vậy là viên mãn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         466

56    Hành - Tinh tấn hạ liệt và Tinh tấn siêng năng - Kinh HÀNH – Tăng I, 572

HÀNH – Tăng I, 572

1.- Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi đang đi khởi lên
dục tầm, hay sân tầm, hay hại tầm mà nếu Tỷ-kheo
chấp nhận, không có từ bỏ, không có tẩy sạch, không
có chấm dứt, không có đi đến không hiện hữu; này
các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo đang đi có sở hành như
vậy, vị ấy được gọi là người không có nhiệt tình,
không có xấu hổ, liên tục thường hằng biếng nhác,
tinh tấn hạ liệt.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo khi đang đứng …

…khi đang ngồi …

…khi đang nằm, thức khởi lên dục tầm, hay sân tầm, hai hại tầm mà nếu Tỷ-kheo chấp nhận, không có từ bỏ, không có tẩy sạch, không có chấm dứt, không có đi đến không hiện hữu; này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ- kheo đang nằm, thức có sở hành như vậy, vị ấy được gọi là người không có nhiệt tình, không có xấu hổ, liên tục thường hằng biếng nhác, tinh tấn hạ liệt.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          467

2. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi đang đi khởi lên
dục tầm, hay sân tầm, hai hại tầm mà nếu Tỷ-kheo
không chấp nhận, từ bỏ, tẩy sạch, chấm dứt, đi đến
không hiện hữu; này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo đang
đi có sở hành như vậy, vị ấy được gọi là người có
nhiệt tình, có xấu hổ, liên tục thường hằng, tinh cần
tinh tấn, siêng năng.

Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo khi đang đứng … khi
đang ngồi … khi đang nằm, thức khởi lên dục tầm,
hay sân tầm, hai hại tầm mà nếu Tỷ-kheo không chấp
nhận, từ bỏ, tẩy sạch, chấm dứt, đi đến không hiện
hữu; này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo đang nằm, thức
có sở hành như vậy, vị ấy được gọi là người có nhiệt
tình, có xấu hổ, liên tục thường hằng, tinh cần tinh
tấn, siêng năng.

- Nếu khi đi khi đứng
Khi ngồi hay khi nằm
Khởi lên các ác tầm
Liên hệ đến gia đình
Thực hành theo ác đạo
Mờ ám bởi si mê
Vị Tỷ-kheo như vậy
Không chứng Vô thượng giác
- Ai khi đi khi đứng
Khi ngồi hay khi nằm

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            468

Điều phục được tâm tư
Ưa thích tầm chỉ tịnh
Vị Tỷ-kheo như vậy
Chứng được Vô thượng giác

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH         469

57      Hành - Tu tập tưởng vô thường, khổ... trong tất cả hành - Kinh KHÔNG CÓ HẠN CHẾ 1 – Tăng III, 260

KHÔNG CÓ HẠN CHẾ 1 –Tăng III, 260

1. - Thấy được sáu lợi ích, này các Tỷ-kheo, thật là
vừa đủ để vị Tỷ-kheo làm cho an trú tưởng vô
thường, không có hạn chế trong tất cả hành.
2. Thế nào là sáu?
- Tất cả hành hiện ra với tôi, không có an trú.
- Ý của tôi không ưa thích tất cả thế giới.
- Ý của tôi sẽ xuất khỏi tất cả thế giới.
- Ý của tôi sẽ nghiêng về Niết-bàn.
- Các kiết sử của tôi đi đến đoạn diệt.
- Và tôi sẽ thành tựu tối thượng Sa-môn hạnh.
Thấy được sáu lợi ích, này các Tỷ-kheo, thật là vừa
đủ để vị Tỷ-kheo làm cho an trú tưởng vô thường,
không có hạn chế trong tất cả hành.

KHÔNG CÓ HẠN CHẾ 2 –Tăng III, 261

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             470

1. - Thấy được sáu lợi ích này, này các Tỷ-kheo, thật
là vừa đủ để Tỷ-kheo làm cho an trú tưởng khổ,
không có hạn chế trong tất cả hành.
2. . Thế nào là sáu?
- Trong tất cả hành, tưởng Niết-bàn sẽ được an
trú trong tôi, ví như kẻ giết người đang đưa dao
lên chém.
- Ý của tôi sẽ xuất khỏi tất cả thế giới.
- Tôi sẽ trở thành một người thấy được tịnh lạc
trong Niết-bàn.
- Các tùy miên trong tôi sẽ được nhổ lên.
- Tôi sẽ là người đã làm các việc nên làm.
- Tôi sẽ với từ tâm hầu hạ bậc Đạo Sư.
Thấy được sáu lợi ích này, này các Tỷ-kheo, thật là
vừa đủ để Tỷ-kheo làm cho an trú tưởng khổ không
có hạn chế trong tất cả hành.

KHÔNG CÓ HẠN CHẾ 3 –Tăng III, 262

1. - Thấy được sáu lợi ích, này các Tỷ-kheo, thật là
vừa đủ để Tỷ-kheo làm cho an trú tưởng vô ngã
không có hạn chế trong tất cả hành.
2. Thế nào là sáu?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            471

- Trong tất cả thế giới, tôi sẽ không dự phần vào
trong ấy.
- Cái gì tạo ra cái "tôi" trong tôi sẽ được chận
đứng.
- Cái gì tạo ra cái "của tôi" trong tôi sẽ được chận
đứng.
- Tôi sẽ thành tựu trí.
- Không cùng chia sẻ với người khác.
- Nguyên nhân và các pháp do nhân sanh được
tôi khéo thấy.
Thấy được sáu lợi ích này, này các Tỷ-kheo, thật là
vừa đủ để Tỷ-kheo làm cho an trú tưởng vô ngã
không có hạn chế trong tất cả hành.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             472

58         Hành - Tôi là, là một tư tưởng - Kinh Bó Lúa – Tương IV, 325

Bó Lúa – Tương IV, 325

1-2) ...

3) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, một bó lúa quăng tại
ngã tư đường, rồi sáu người đến, tay cầm cái đập và
họ đập bó lúa ấy với sáu cái đập (vyàkggì). Như vậy,
này các Tỷ-kheo, bó lúa ấy được khéo đập với sáu
cái đập ấy. Rồi một người thứ bảy đến, tay cầm cái
đập, và người ấy đập bó lúa ấy với cái đập thứ bảy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, bó lúa ấy lại càng được
khéo đập với cái đập thứ bảy.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu bị đập trong con mắt bởi những sắc khả ái và không khả ái.

... bị đập trong lưỡi bởi những vị khả ái và không khả ái...

... bị đập trong ý bởi những pháp khả ái và không khả ái.

Này các Tỷ-kheo, nếu kẻ vô văn phàm phu ấy lại nghĩ đến tái sanh trong tương lai, như vậy, này các Tỷ-

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           473

kheo, kẻ ngu si ấy lại càng bị khéo đập hơn nữa. Ví như, này các Tỷ-kheo, bó lúa ấy lại được đập với cái đập thứ bảy nữa.

5) Này các Tỷ-kheo, thuở xưa, cuộc chiến xảy ra giữa chư Thiên và các A-tu-la rất là khốc liệt.

Này các Tỷ-kheo, Vepacitti, vua A-tu-la gọi các A- tu-la: "Này Thân hữu, trong cuộc chiến đang khởi lên giữa chư Thiên và loài A-tu-la rất là khốc liệt, nếu các A-tu-la thắng và chư Thiên bại, hãy trói Thiên chủ Sakka hai tay, hai chân và thứ năm là cổ, và dắt vua ấy đến trước mặt ta, trong thành của các A-tu- la". Còn Thiên chủ Sakka gọi chư Thiên ở cõi trời Ba mươi ba: "Này Thân hữu, trong trận chiến giữa chư Thiên và các loài A-tu-la, trận chiến rất là khốc liệt, nếu chư Thiên thắng và các loài A-tu-la bại, hãy trói vua A-tu-la Vepacitti, hai tay, hai chân và thứ năm là cổ, và dắt vua ấy đến trước mặt ta, trong giảng đường Sudhamma (Thiện Pháp)".

6) Nhưng trận chiến ấy, chư Thiên thắng và các loài A-tu-la bại. Rồi, này các Tỷ-kheo, chư Thiên ở cõi trời Ba mươi ba trói vua A-tu-la Vepacitti, trói hai tay, hai chân và thứ năm là cổ, rồi dẫn đến trước mặt Thiên chủ Sakka trong giảng đường Sudhamma.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             474

7) Tại đây, này các Tỷ-kheo, vua A-tu-la Vepacitti bị trói hai tay, hai chân và thứ năm là cổ. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua A-tu-la Vepacitti suy nghĩ như sau: "Chư Thiên theo Chánh pháp, còn A-tu-la theo phi pháp. Nay ta đi đến thành của chư Thiên", thời khi ấy vua A-tu-la tự thấy mình được cởi trói hai chân, hai tay và thứ năm là cổ, và được hưởng thọ, được thưởng thức đầy đủ năm dục công đức cõi trời.

Và này các Tỷ-kheo, khi vua A-tu-la suy nghĩ như
sau: "Các A-tu-la theo Chánh pháp, chư Thiên theo
phi pháp. Ở đây, ta sẽ đi đến thành của các A-tu-la",
thời khi ấy vua A-tu-la tự thấy mình bị trói hai tay,
hai chân và thứ năm là cổ, và bị tước bỏ năm dục
công đức cõi trời.

8) Như vậy, này các Tỷ-kheo, thật tế nhị là sự trói
buộc của Vepacitti, và còn tế nhị hơn là sự trói
buộc của Màra. Ai có tư tưởng (Mannamàna),
người ấy bị Màra trói buộc. Ai không có tư tưởng,
người ấy được giải thoát khỏi Ác ma.

- "Tôi là", này các Tỷ-kheo, là một tư tưởng.
- "Cái này là tôi", này các Tỷ-kheo, là một tư
tưởng.
- "Tôi sẽ là", này các Tỷ-kheo, là một tư tưởng.
- "Tôi sẽ không là", là một tư tưởng.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            475

-   "Tôi sẽ có sắc", là một tư tưởng.
-   "Tôi sẽ không có sắc", là một tư tưởng.
-   "Tôi sẽ có tưởng", là một tư tưởng.
-   "Tôi sẽ không có tưởng", là một tư tưởng.
-   "Tôi sẽ không có tưởng và không không có
tưởng", là một tư tưởng.

Có tư tưởng, này các Tỷ-kheo, là tham. Có tư tưởng
là mụt nhọt. Có tư tưởng là mũi tên. Do vậy, này các
Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập: "Tôi sẽ sống với
tâm không có tư tưởng".

9) Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải hiểu:

- "Tôi là", này các Tỷ-kheo, là một động chuyển
(injitam).
- "Cái này là tôi", là một động chuyển.
- "Tôi sẽ là", là một động chuyển.
- "Tôi sẽ không là", là một động chuyển.
- "Tôi sẽ có sắc", là một động chuyển.
- "Tôi sẽ có tưởng", là một động chuyển.
- "Tôi sẽ không có tưởng", là một động chuyển.
- "Tôi sẽ không có tưởng và không không có
tưởng", là một động chuyển.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           476

Động chuyển, này các Tỷ-kheo, là tham. Động
chuyển là mụt nhọt. Động chuyển là mũi tên. Do vậy,
này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập: "Tôi sẽ
sống với tâm không có động chuyển".

10) Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải hiểu:

- "Tôi là", này các Tỷ-kheo, là một chấn động
(phanditam).
- "Cái này là tôi", là một chấn động.
- "Tôi sẽ là", là một chấn động.
- "Tôi sẽ không là", là một chấn động.
- "Tôi sẽ có sắc", là một chấn động.
- "Tôi sẽ không có sắc", là một chấn động.
- "Tôi sẽ có tưởng", là một chấn động.
- "Tôi sẽ không có tưởng", là một chấn động.
- "Tôi sẽ không có tưởng và không không có
tưởng", là một chấn động.

Chấn động, này các Tỷ-kheo, là tham. Chấn động là
mụt nhọt. Chấn động là mũi tên. Do vậy, này các Tỷ-
kheo, các Ông cần phải học tập: "Tôi sẽ sống với tâm
không chấn động".

11) Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải hiểu:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           477

- "Tôi là", này các Tỷ-kheo, là một hý luận
(papancitam).
- "Cái này là tôi", là một hý luận.
- "Tôi sẽ là", là một hý luận.
- "Tôi sẽ không là", là một hý luận.
- "Tôi sẽ có sắc", là một hý luận.
- "Tôi sẽ không có sắc", là một hý luận.
- "Tôi sẽ có tưởng", là một hý luận.
- "Tôi sẽ không có tưởng", là một hý luận.
- "Tôi sẽ không có tưởng và không không có
tưởng", là một hý luận.

Hý luận, này các Tỷ-kheo, là tham. Hý luận là mụt
nhọt. Hý luận là mũi tên. Do vậy, này các Tỷ-kheo,
các Ông cần phải học tập: "Tôi sẽ sống với tâm
không có hý luận".

12) Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải hiểu:

-   "Tôi là", này các Tỷ-kheo, là một ngã mạn.
-   "Cái này là tôi", là một ngã mạn.
-   "Tôi sẽ là", là một ngã mạn.
-   "Tôi sẽ không là", là một ngã mạn.
-   "Tôi sẽ có sắc", là một ngã mạn.
-   "Tôi sẽ không có sắc", là một ngã mạn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            478

- "Tôi sẽ có tưởng", là một ngã mạn.
- "Tôi sẽ không có tưởng", là một ngã mạn.
- "Tôi sẽ không có tưởng và không không có
tưởng", là một ngã mạn.

Ngã mạn, này các Tỷ-kheo, là tham. Ngã mạn là mụt
nhọt. Ngã mạn là mũi tên. Do vậy, này các Tỷ-kheo,
các Ông cần phải học tập: "Tôi sẽ sống với tâm trừ
bỏ ngã mạn". Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông
cần phải học tập.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         479

59    Hành - Tưởng và Thọ là ý hành - Kinh Kàmabhù 2 – Tương IV, 458

Kàmabhù 2 – Tương IV, 458

1) Một thời Tôn giả Kàmabhù trú tại Macchikàsanda, tại rừng Ambàtaka.

2) Rồi gia chủ Citta đi đến Tôn giả Kàmabhà; sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả Kàmabhù, rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi một bên, gia chủ Citta thưa Tôn giả Kàmabhù:

-- Bạch Thượng tọa, có bao nhiêu hành tất cả?

-- Này Gia chủ có ba hành: thân hành, khẩu hành và ý hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

-- Bạch Thượng tọa, thế nào là thân hành? Thế nào là khẩu hành? Thế nào là ý hành?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           480

-- Hơi thở vô, hơi thở ra, này Gia chủ, là thân hành. Tầm và tứ là khẩu hành. Tưởng và thọ là ý hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

5) -- Vì sao, bạch Thượng tọa, thở vô thở ra là thân hành? Vì sao tầm và tứ là khẩu hành? Vì sao tưởng và thọ là ý hành?

- Thở vô thở ra, này Giả chủ, thuộc về thân. Các
pháp này liên hệ đến thân; do vậy, thở vô thở ra
là thân hành.
- Trước phải tầm cầu, tư sát, này Gia chủ, sau mới
phát lời nói; do vậy, tầm và tứ là khẩu hành.
- Tưởng và thọ thuộc về ý. Những pháp này liên hệ
đến tâm; do vậy, tưởng và thọ là ý hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

6) -- Như thế nào, bạch Thượng tọa, là chứng Diệt thọ tưởng định?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            481

-- Này Gia chủ, Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng
định không có nghĩ rằng: "Tôi sẽ chứng đạt Diệt thọ
tưởng định", hay: "Tôi đang chứng đạt Diệt thọ
tưởng định", hay: "Tôi đã chứng đạt Diệt thọ tưởng
định". Do tâm vị ấy trước đã được tu tập như vậy,
nên đưa đến thành tựu như thật như vậy.

-- Lành thay...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

7) -- Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, những pháp nào được đoạn diệt trước, thân hành, hay khẩu hành, hay ý hành?

-- Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, khẩu hành được diệt trước, thứ đến thân hành, rồi đến ý hành.

-- Lành thay...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

8) -- Bạch Thượng tọa, người đã chết, đã mệnh chung, và Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, giữa những người này có những sai khác gì?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          482

-- Đối với người đã chết, đã mệnh chung, này Gia chủ, thân hành người ấy được đoạn diệt, được khinh an; khẩu hành được đoạn diệt, được khinh an; ý hành được đoạn diệt, được khinh an, thọ mạng được đoạn tận, sức nóng được tịnh chỉ, các căn bị hủy hoại.

Còn Tỷ-kheo đã chứng đạt Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, thân hành được đoạn diệt, khinh an; khẩu hành được đoạn diệt, khinh an; ý hành được đoạn diệt, khinh an; thọ mạng không bị đoạn tận, sức nóng không bị tịnh chỉ, các căn được trong sáng.

Này Gia chủ, người đã chết, đã mệnh chung và Tỷ- kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, giữa những người này có những sai khác như vậy.

-- Lành thay...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

9) -- Như thế nào, bạch Thượng tọa, là ra khỏi Diệt thọ tưởng định?

-- Này Gia chủ, Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định không có suy nghĩ: "Tôi sẽ ra khỏi Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đang ra khỏi Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đã ra khỏi Diệt thọ tưởng định". Do tâm vị

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           483

ấy trước đã được tu tập như vậy, nên đưa đến thành tựu như thật như vậy.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ... và hỏi thêm câu hỏi nữa:

10) -- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, pháp nào khởi lên trước, thân hành, khẩu hành, hay ý hành?

-- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, ý hành khởi lên trước, rồi đến thân hành, rồi đến khẩu hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ... và hỏi thêm câu hỏi nữa:

11) -- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, cảm giác được bao nhiêu xúc?

-- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định cảm thọ được ba xúc: không xúc, vô tướng xúc, vô nguyện xúc.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             484

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ... và hỏi thêm câu hỏi nữa:

12) -- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, tâm thiên về đâu, hướng về đâu, nghiêng về đâu?

-- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, tâm vị ấy thiên về viễn ly, hướng về viễn ly, nghiêng về viễn ly.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói rồi hỏi thêm câu hỏi nữa:

13) -- Bạch Thượng tọa, có bao nhiêu pháp giúp đỡ nhiều cho sự chứng đắc Diệt thọ tưởng định?

-- Thật sự, này Gia chủ, điều Gia chủ cần phải hỏi
trước, Gia chủ lại hỏi sau. Tuy vậy, ta sẽ trả lời cho
Gia chủ. Này Gia chủ, có hai pháp giúp đỡ rất nhiều
cho Diệt thọ tưởng định được chứng đắc. Đó là Chỉ
và Quán.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             485

60    Hành - Tất cả các loài hữu tình do hành mà an trú - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG
(SANGITI – SUTTANTA)
– Bài kinh số 33 – Trường II, 567
(Trích đoạn)

I

Như vầy tôi nghe.

1. Một thời Thế Tôn du hành giữa dân tộc Mallà cùng
với Đại chúng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị. Ngài
đến tại thành của dân chúng Mallà tên là Pàvà và trú
tại đấy. Thế Tôn trú tại Pàvà trong rừng xoài của thợ
rèn Cunda.

2. Lúc bấy giờ, một hội trường tên là Ubbhataka mới được dựng lên giữa dân chúng Mallà, trú ở Pàvà, và hội trường này chưa có vị Sa-môn, Bà-la-môn, hay một người nào khác an trú. Dân chúng Mallà ở Pàvà được nghe: "Thế Tôn du hành giữa dân tộc Mallà,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            486

cùng với Đại chúng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị.
Ngài đến tại Pàvà, trú tại đấy, trong rừng xoài của
thợ rèn Cunda". Rồi các vị Mallà ở Pàvà đến chỗ Thế
Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các vị Mallà ở
Pàvà bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, ở đây một hội trường tên là
Ubbhataka mới được dựng lên giữa dân chúng Mallà
ở Pàvà, và hội trường này chưa có vị Sa-môn, Bà-la-
môn, hay một người nào khác an trú. Bạch Thế Tôn,
mong Thế Tôn là người đến dùng hội trường này
trước tiên. Nhờ Thế Tôn dùng trước tiên, dân chúng
Mallà ở Pàvà sẽ được hạnh phúc an lạc lâu dài.

Thế Tôn im lặng nhận lời.

3. Rồi các vị Mallà ở Pàvà, sau khi biết Thế Tôn đã nhận lời, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng đến Ngài, từ tạ đi đến hội trường. Sau khi đến, liền dùng đệm trải khắp tất cả, sửa soạn các ghế ngồi, đặt sẵn một ghè nước, treo cây đèn dầu, rồi đến chỗ Thế Tôn ở. Sau khi đến, các vị này đảnh lễ Ngài và đứng một bên. Sau khi đứng một bên, các vị Mallà ở Pàvà bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, hội trường đã được trải nệm tất cả, các ghế ngồi đã được sửa soạn, ghè nước đã được đặt

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           487

sẵn, cây đền dầu đã được treo lên, Thế Tôn hãy làm gì Ngài nghĩ là phải thời.

4. Rồi Thế Tôn đắp y, cầm y bát cùng với chúng Tỷ- kheo đến tại hội trường. Khi đến xong Ngài rửa chân và vào hội trường. Thế Tôn ngồi dựa trên cột chính giữa, mặt hướng về phía Đông. Chúng Tỷ-kheo sau khi rửa chân, vào hội trường, ngồi dựa trên bức tường phía Tây, mặt hướng về phía Đông, sau lưng Thế Tôn. Các vị Mallà ở Pàvà cũng rửa chân, đi vào hội trường, và ngồi xuống, dựa vào bức tường phía Đông, mặt hướng phía Tây, trước mặt có Thế Tôn. Rồi Thế Tôn, cho đến đêm thật khuya, thuyết pháp cho dân Mallà ở Pàvà, giảng dạy, giải thích, khích lệ, làm cho hứng khởi rồi bảo các vị ấy về:

- Này Vàsetthà, đêm đã quá khuya. Các Ngươi hãy làm những gì các Ngươi xem là phải thời.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Các vị Mallà ở Pàvà vâng lời Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngài, thân phía hữu hướng về Ngài và ra đi.

5. Thế Tôn, khi dân Mallà đi chưa bao lâu, nhìn chúng Tỷ-kheo đang yên lặng, rồi bảo tôn giả Sàriputta:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             488

- Này Sàriputta, chúng Tỷ-kheo không có hôn trầm thụy miên. Này Sàriputta, hãy thuyết pháp cho chúng Tỷ-kheo. Ta cảm thấy đau lưng! Ta muốn nằm nghỉ.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn! - Tôn giả Sàriputta vâng lời Thế Tôn.

Rồi Thế Tôn, xếp y Sanghàti (Tăng-già-lê) gấp bốn
và nằm xuống như cách nằm con sư tử, thân phía
hữu, hai chân để trên nhau, chánh niệm tỉnh giác, với
tâm nghĩ đến lúc ngồi dậy.

6. Lúc bấy giờ, Niganthà Nàthaputta vừa mới tạ thế ở Pàvà. Sau khi vị này tạ thế, các vị Niganthà chia ra làm hai phái, chia rẽ nhau, tranh chấp nhau, tranh luận nhau và sống tàn hại nhau với binh khí bằng miệng: "Ngươi không biết pháp luật này, ta biết pháp luật này. Sao Ngươi có thể biết pháp luật này? Người theo tà hạnh, ta theo chánh hạnh. Lời nói ta tương ưng, lời nói Ngươi không tương ưng. Điều đáng nói trước, Ngươi nói sau; điều đáng nói sau, Ngươi nói trước. Điều Ngươi quan niệm trình bày đã bị đảo lộn. Quan niệm của Ngươi đã bị thách đố. Ngươi đã bị đánh bại. Hãy đi giải tỏa quan điểm của Ngươi! Hãy tự thoát khỏi bế tắc nếu Ngươi có thể làm được". Hình như các đệ tử của Niganthà Nàthaputta muốn tàn hại lẫn nhau. Chính các đệ tử cư sĩ mặc đồ trắng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             489

của Nigantha Nàthaputta cũng chán ngấy, cơ hiềm
và phản đối các vị Nigantha, vì pháp luật của họ đã
được trình bày, tuyên bố một cách vụng về, không
có hiệu năng hướng dẫn, không hướng đến an tịnh,
không do vị Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, tháp y
chỉ đã bị đổ vỡ, không có chỗ y chỉ.

7. Rồi tôn giả Sàriputta bảo các Tỷ-kheo:

- Này Hiền giả, Niganthà Nàthaputta vừa mới từ trần
không bao lâu. Sau khi vị này từ trần, các Nigantha
(Ni-kiền-tử) chia làm hai phe... và không có người y
chỉ.

Nhưng với chúng ta, này các Hiền giả, pháp này được Thế Tôn khéo giảng dạy, khéo trình bày, một Chánh pháp có hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chánh Đẳng Giác trình bày. Ở đây, tất cả mọi người cần phải cùng nhau tụng đọc, không cãi cọ nhau, để phạm hạnh này được trường tồn, được duy trì lâu ngày, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

Này các Hiền giả, thế nào là Pháp được Thế
Tôn khéo giảng dạy, khéo trình bày, một pháp có
hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh do vị Chánh
Đẳng Giác trình bày. Ở đây, tất cả cần phải cùng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           490

nhau tụng đọc không cãi cọ nhau, để phạm hạnh này
được trường tồn, được duy trì lâu ngày, vì hạnh phúc
cho chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an
lạc cho chư Thiên và loài Người?

Này các Hiền giả, có một pháp được Thế Tôn chơn
chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người cần phải cùng
nhau tụng đọc, không có tranh luận, để phạm hạnh
này được trường tồn, được duy trì lâu ngày, vì hạnh
phúc cho chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì
lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc,
vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

8. Thế nào là một pháp?

1.   Tất cả loài hữu tình do các món ăn (àhàra) mà an trú,

2.   Tất cả loài hữu tình do các hành (samkhàrà) mà an trú.

Này các Hiền giả, đó là một pháp được Thế Tôn, vị đã biết, đã thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuyết giảng một cách chơn chánh. Ở đây, mọi người cần phải cùng nhau tụng đọc, không có tranh luận, để phạm hạnh này được trường tồn, được duy trì lâu

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            491

ngày, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

9. Này các Hiền giả, có hai pháp được Thế Tôn chơn
chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người cần phải cùng
nhau tụng đọc... vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc
cho chư Thiên và loài Người.

Thế nào là hai pháp?

1.   Danh và sắc.

2.   Vô minh và hữu ái.

3.   Hữu kiến và vô hữu kiến.

4.   Vô tàm và vô quý.

5.   Tàm và quý.

6.   Ác ngôn và ác hữu.

7.   Thiện ngôn và thiện hữu.

8.   Nhập tội thiện xảo và xuất tội thiện xảo.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               492

9.    Đẳng chí thiện xảo và xuất khởi đẳng chí thiện xảo.

10.   Giới thiện xảo và tác ý thiện xảo.

11.   Xứ thiện xảo và duyên khởi thiện xảo.

12.   Thiện xảo về xứ và thiện xảo về phi xứ.

13.   Chơn trực và tàm quý.

14.   Kham nhẫn và nhu hòa.

15.   Lời nói nhu thuần và tiếp đón thân tình.

16.   Vô hại và từ ái.

17.   Thất niệm và bất chánh tri.

18.   Chánh niệm và tỉnh giác.

19.   Các căn không được chế ngự và ăn uống không tiết độ.

20.   Các căn được chế ngự và ăn uống có tiết độ.

21.   Tư duy lực và tu tập lực.

22.   Niệm lực và định lực.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              493

23.   Chỉ và quán.

24.   Chỉ tướng và tinh cần tướng.

25.   Tinh cần và không dao động.

26.   Giới thành tựu và kiến thành tựu.

27.   Giới suy khuyết và kiến suy khuyết.

28.   Giới thanh tịnh và kiến thanh tịnh.

29.   Kiến thanh tịnh và tinh cần theo tri kiến ấy.

30.   Dao động đối với các pháp bị dao động và chánh tinh cần của người bị dao động ấy.

31.   Không tri túc với các thiện pháp và không thối thất trong tinh cần.

32.   Minh tri và giải thoát.

33.   Tận tri và vô sanh trí.

Này các Hiền giả, hai pháp này được Thế Tôn chơn chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người cần phải cùng nhau tụng đọc... vì an lạc cho chư Thiên và loài

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               494

Người.

10. Này các Hiền giả, có ba pháp được Thế Tôn chơn chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người cần phải cùng nhau tụng đọc... vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người. Thế nào là...

2.   Ba bất thiện căn: Tham bất thiện căn, sân bất thiện căn, si bất thiện căn.

3.   Ba thiện căn: Vô tham thiện căn, vô sân thiện căn, vô si thiện căn.

4.   Ba ác hạnh: Thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh.

5.   Ba thiện hạnh: Thân thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, ý thiện hạnh.

6.   Ba bất thiện tầm: Dục tầm, sân tầm, hại tầm.

7.   Ba thiện tầm: Ly dục tầm, vô sân tầm, vô hại tầm.

8.   Ba bất thiện tư duy: Dục tư duy, sân tư duy, hại tư duy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               495

9.    Ba thiện tư duy: Ly dục tư duy, vô sân tư duy, vô hại tư duy.

10.   Ba bất thiện tưởng: Dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng.

11.   Ba thiện tưởng: Ly dục tưởng, vô sân tưởng, vô hại tưởng.

12.   Ba bất thiện giới: Dục giới, sân giới, hại giới.

13.   Ba thiện giới: Ly dục giới, vô sân giới, vô hại giới.

14.   Ba giới khác: Dục giới, sắc giới, vô sắc giới.

15.   Ba giới khác: Sắc giới, vô sắc giới, diệt giới.

16.   Ba giới khác: Liệt giới, trung giới, thắng giới.

17.   Ba ái: Dục ái, hữu ái, vô hữu ái.

18.   Ba ái khác: Dục ái, sắc ái, vô sắc ái.

19.   Ba ái khác: Sắc ái, vô sắc ái, diệt ái.

20.   Ba kiết sử: Thân kiến, nghi, giới cấm thủ.

21.   Ba lậu: Dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                   496

22.   Ba hữu: Dục hữu, sắc hữu, vô minh hữu.

23.   Ba cầu: Dục cầu, hữu cầu, phạm hạnh cầu.

24.   Ba mạn: Thắng mạn, đẳng mạn, ty liệt mạn.

25.   Ba thời: Quá khứ thời, vị lai thời, hiện tại thời.

26.   Ba biên: Hữu thân biên, hữu thân tập biên, hữu thân diệt biên.

27.   Ba thọ: Lạc thọ, khổ thọ, phi khổ phi lạc thọ.

28.   Ba khổ tánh: Khổ khổ, hành khổ, hoại khổ.

29.   Ba tụ: Tà định tụ, chánh định tụ, bất định tụ.

30.   Ba nghi:

- Đối với vấn đề thuộc quá khứ nghi ngờ, do dự, không quyết định, không hài lòng;

- Đối với các vấn đề thuộc tương lai, nghi ngờ, do dự, không quyết định, không hài lòng;

- Đối với các vấn đề hiện tại nghi ngờ, do dự, không quyết định, không hài lòng.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                  497

31.   Ba điều Như Lai không cần gìn giữ:

- Này các Hiền giả, Như Lai thanh tịnh
thiện hành về thân. Như Lai không có ác
hạnh về thân mà Như Lai phải gìn giữ:
"Chớ để người khác biết việc này về Ta".

- Này các Hiền giả, Như Lai thanh tịnh
thiện hành về miệng. Như Lai không có
ác hạnh về miệng mà Như Lai phải gìn
giữ: "Chớ để người khác biết việc này về
Ta".

- Này các Hiền giả, Như Lai thanh tịnh
thiện hành về ý. Như Lai không có ác
hạnh về ý mà Như Lai phải gìn giữ: "Chớ
để người khác biết việc này về Ta".

32.   Ba loại lửa:

   Tham chướng, sân chướng, si chướng.

33.   Ba loại lửa:

   Lửa tham, lửa sân, lửa si.

34.   Ba loại lửa khác:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             498

   Lửa của người hiếu kính,

   Lửa của người gia chủ,

   Lửa của người cúng dường (cha mẹ, vợ con và các vị xuất gia).

35.   Ba loại sắc tụ:

   Hữu kiến hữu đối sắc,

   Vô kiến hữu đối sắc,

   Vô kiến vô đối sắc.

36.   Ba hành:

 Phước hành,

 Phi phước hành,

 Bất động hành.

37.   Ba loại người:

 Hữu học nhân, vô học nhân, phi hữu học phi vô học nhân.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         499

38.   Ba vị trưởng lão:

 Sanh trưởng lão, pháp trưởng lão, nhập định trưởng lão.

39.   Ba phước nghiệp sự:

 Thí hành phước nghiệp sự,

 Giới hành phước nghiệp sự,

 Tu hành phước nghiệp sự.

40.   Ba cử tội sự:

 Thấy, nghe và nghi.

41.   Ba dục sanh:

- Này các Hiền giả, có những loại hữu tình
do dục an trú. Đối với các dục, họ chịu sự
an trú, họ bị chi phối phụ thuộc, như loài
Người, một số chư Thiên, một số tái sanh
trong đọa xứ. Đó là loại dục sanh thứ
nhất.

- Này các Hiền giả, có những loại hữu tình có lòng dục đối với những sự vật do họ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             500

tạo ra. Họ tạo hóa ra các sự vật và họ sống
bị chi phối phụ thuộc trong những dục
vọng ấy, như các loài chư Thiên
Nimmàna-Rati (Hóa Lạc thiên). Đó là
loại dục sanh thứ hai.

- Này các Hiền giả, có những loại hữu tình
có lòng dục đối sự vật do các loài khác
tạo ra. Họ sống bị chi phối phụ thuộc
trong những dục vọng đối với sự vật do
các loại khác tạo ra. Như các loài chư
Thiên Para-nimmitava-savatti (Tha Hóa
Tự tại thiên). Đó là hạng dục sanh thứ ba.

42.   Ba loại lạc sanh:

- Này các Hiền giả, có những loài hữu tình
(trong quá khứ) luôn luôn tạo ra (thiền
định lạc) hay sống trong sự an lạc, như
các vị Brahma - Kàyikà (Phạm Chúng
thiên). Đó là hạng lạc sanh thứ nhất.

- Này các Hiền giả, có những loại hữu tình
thấm nhuần, biến mãn, sung mãn, hưng
thịnh với an lạc. Thỉnh thoảng họ thốt ra
những câu cảm hứng: "Ôi an lạc thay! Ôi
an lạc thay!", như chư Thiên Àbhassarà

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               501

(Quang Âm thiên). Đó là hạng lạc sanh thứ hai.

- Này các Hiền giả, có những loại hữu tình
thấm nhuần, biến mãn, sung mãn, hưng
thịnh với an lạc. Họ sống mãn túc với an
lạc ấy, cảm thọ an lạc, như chư Thiên
Subhakinnà (Biến Tịnh thiên). Đó là loại
lạc sanh thứ ba.

43.   Ba tuệ: Hữu học tuệ, vô học tuệ, phi hữu học phi vô học tuệ.

44.   Loại ba tuệ khác:

 Tư sanh tuệ,

 Văn sanh tuệ,

 Tu sanh tuệ.

45.   Ba loại binh khí:

 Nghe, xả ly và tuệ.

46.   Ba căn: Vị tri đương tri căn, dĩ tri căn, cụ tri căn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               502

47.   Ba nhãn: Nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn.

48.   Ba học:

 Tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học.

49.   Ba sự tu tập:

 Thân tu, tâm tu, tuệ tu.

50.   Ba vô thượng:

 Kiến vô thượng, hành vô thượng, giải thoát vô thượng.

51.   Ba định:

- Hữu tầm hữu tứ định,

- Vô tầm hữu tứ định,

- Vô tầm vô tứ định.

52.   Lại ba định khác:

 Không định, vô tướng định, vô nguyện định.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             503

53.   Ba thanh tịnh:

 Thân thanh tịnh, ngữ thanh tịnh, ý thanh tịnh.

54.   Ba tịch mặc:

 Thân tịch mặc, ngữ tịch mặc, ý tịch mặc.

55.   Ba thiện xảo:

 Tăng ích thiện xảo, tổn ích thiện xảo, phương tiện thiện xảo.

56.   Ba kiêu:

 Vô bệnh kiêu, niên tráng kiêu, hoạt mạng kiêu.

57.   Ba tăng thượng:

 Ngã tăng thượng, thế tăng thượng, pháp tăng thượng.

58.   Ba luận sự:

 Luận bàn về vấn đề quá khứ: "Sự việc này xảy ra trong quá khứ",

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           504

 Luận bàn về vấn đề tương lai: "Sự việc này xảy ra trong tương lai";

 Luận bàn về vấn đề hiện tại: "Sự việc này xảy ra trong hiện tại".

59.   Ba minh:

 Túc mạng trí minh, Hữu tình sanh tử minh, Lậu tận trí minh.

60.   Ba trú:

 Thiên trú, Phạm trú, Thánh trú.

61.   Ba thần thông:

- Thần túc thần thông,

- Tri tha tâm thần thông,

- Giáo giới thần thông.

Này các Hiền giả, ba pháp này được Thế Tôn chơn
chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người cần phải
cùng nhau tụng đọc, không có tranh luận... vì lợi
ích cho chúng sanh, vì hạnh phúc cho chúng sanh,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            505

vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

11. Này các Hiền giả, có bốn pháp được Thế Tôn
chơn chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người cần phải
cùng nhau tụng đọc, không có tranh luận, để phạm
hạnh... Thế nào là bốn?

4.   Bốn niệm xứ:

- Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ-kheo quán
thân trên thân, tinh cần, tỉnh giác, chánh
niệm để nhiếp phục tham sân trên đời...
trên các cảm thọ... trên các tâm... trên các
pháp, tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm để
nhiếp phục tham sân trên đời.

5.   Bốn chánh cần:

- Ở đây, này các Hiền giả vị Tỷ-kheo, với
mục đích khiến cho các ác, bất thiện pháp
từ trước chưa sanh không cho sanh khởi,
khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, sách
tâm, trì tâm.

- Với mục đích khiến cho các ác bất thiện pháp đã sanh ra được trừ diệt, khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              506

- Với mục đích khiến cho các thiện pháp từ
trước chưa sanh nay cho sanh khởi, khởi
lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, sách tâm,
trì tâm.

- Với mục đích khiến cho các thiện pháp
đã được sanh có thể duy trì, không có mù
mờ, được tăng cường, được quảng đại,
được tu tập, được viên mãn, khởi lên ý
muốn, cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm.

6.   Bốn thần túc:

- Này các Hiền giả, ở đây, vị Tỷ-kheo tu tập thần túc, câu hữu với tinh tấn thực hiện Dục thiền định.

- Tu tập thần túc câu hữu với tinh tấn thực hiện Tâm thiền định.

- Tu tập thần túc câu hữu với Tinh tấn thực hiện tinh tấn thiền định.

- Tu tập thần thức câu hữu với tinh tấn thực
hiện Tư duy thiền định (Dục như ý thần
túc, Tâm như ý thần túc, Tinh tấn như ý
thần túc, Tư duy như ý thần túc).

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             507

7.   Bốn thiền:

- Ở đây, vị Tỷ-kheo ly dục, ly ác pháp
chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng
thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với
tứ.

- Diệt tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.

- Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân
cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là
xả niệm lạc trú, chứng và an trú thiền thứ
ba.

- Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xã niệm thanh tịnh.

8.   Bốn tu tập thiền định:

- Này các Hiền giả, có sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hành trì nhiều lần đưa đến lạc trú ngay trong hiện tại.

- Này các Hiền giả, có sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hành trì nhiều lần, đưa

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             508

đến chứng đắc tri kiến.

- Này các Hiền giả, có sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hành trì nhiều lần, đưa đến chánh niệm tỉnh giác.

- Này các Hiền giả, có sự tu tập thiền định, nhờ sự tu tập, nhờ hành trì nhiều lần đưa đến sự diệt tận các lậu hoặc.

 Này các Hiền giả, thế nào là sự tu tập
thiền định, nhờ tu tập, nhờ hành trì nhiều
lần đưa đến lạc trú ngay trong hiện tại?
Ở đây, này các Hiền giả, có vị Tỷ-kheo ly
dục, ly ác pháp, và trú thiền thứ nhất...
thiền thứ hai... thiền thứ ba... chứng và trú
thiền thứ tư. Này các Hiền giả, như vậy
là sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ
hành trì nhiều lần đưa đến lạc trú ngay
trong hiện tại.

 Này các Hiền giả, thế nào là sự tu tập
thiền định, nhờ tu tập, nhờ hành trì nhiều
lần đưa đến chứng đắc tri kiến? Này các
Hiền giả, ở đây, vị Tỷ-kheo, tác ý quang
minh tưởng, an trú tưởng ban ngày, ban
ngày thế nào ban đêm như vậy, ban đêm

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            509

thế nào ban ngày như vậy. Và như vậy
với tâm mở rộng không có đóng kính, tạo
ra một tâm có hào quang. Này các Hiền
giả, như vậy là tu tập thiền định, nhờ tu
tập, nhờ hành trì nhiều lần, đưa đến
chứng đắc tri kiến.

 Này các Hiền giả, thế nào là sự tu tập
thiền định, nhờ tu tập, nhờ hành trì nhiều
lần, hướng đến chánh niệm, tỉnh giác?
Này các Hiền giả, ở đây, vị Tỷ-kheo biết
được thọ khởi, biết được thọ trú, biết
được thọ diệt, biết được tưởng khởi, biết
được tưởng trú, biết được tưởng diệt, biết
được tầm khởi, biết được tầm trú, biết
được tầm diệt. Này các Hiền giả, như vậy
là sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ
hành trì nhiều lần, đưa đến chánh niệm
tỉnh giác.

 Này các Hiền giả, thế nào là sự tu tập
thiền tịnh, nhờ tu tập, nhờ hành trì nhiều
lần, đưa đến sự diệt tận các lậu hoặc?
Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ-kheo an
trú, quán tánh sanh diệt trên Năm Thủ
uẩn - Đây là sắc, đây là sắc tập, đây là sắc
diệt. Đây là thọ... Đây là tưởng... Đây là

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           510

hành... Đây là thức, đây là thức tập, đây
là thức diệt. Này các Tỷ-kheo, như vậy là
sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hành
trì nhiều lần, đưa đến sự diệt tận các lậu
hoặc.

9.   Bốn vô lượng tâm:

- Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ-kheo an
trú, biến mãn một phương với tâm câu
hữu tới từ, cũng vậy phương thứ hai, cũng
vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ
tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên dưới
bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp
vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với
tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên,
không hận, không sân.

- Với tâm câu hữu với bi... với tâm câu hữu
với hỷ... an trú, biến mãn một phương với
tâm phương thứ ba, cũng vậy phương thứ
tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên,
dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng
khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn
với tâm câu hữu với xả, quảng đại, vô
biên, không hận, không sân.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            511

10.   Bốn vô sắc:

- Này các Hiền giả, ở đây, vị Tỷ-kheo vượt
lên mọi sắc tướng, diệt trừ mọi chướng
ngại tưởng, không tác ý đối với dị tưởng,
vị Tỷ-kheo nghĩ rằng: "Hư không là vô
biên", chứng và trú Không vô biên xứ.

- Vượt lên mọi Không vô biên xứ, nghĩ rằng: " Thức là vô biên ", chứng và trú Thức vô biên xứ.

- Vượt lên mọi thức vô biên xứ, nghĩ rằng: " Không có vật gì " , chứng và trú Vô sỡ hữu xứ.

- Vượt lên mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

11.   Bốn y chỉ:

Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ-kheo:

- Sau khi suy nghĩ, thọ dụng;

- Sau khi suy nghĩ, nhẫn thọ;

- Sau khi suy nghĩ, viễn ly;

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            512

- Sau khi suy nghĩ, khiển trừ.

12.   Bốn Thánh chủng:

- Này các Hiền giả, ở đây, vị Tỷ-kheo tự
bằng lòng với bất cứ loại y nào, tán thán
sự bằng lòng với bất cứ loại y nào, không
cố gắng tìm cầu y một cách không xứng
đáng, không có áo não nếu không được y,
nhưng khi được y, vị này, không nhiễm
trước, không say mê, không có phạm tội.
Vị này dùng y, thấy các nguy hiểm và biết
rõ sự giải thoát. Vì tự bằng lòng với bất
cứ loại y nào, vị ấy không khen mình chê
người. Ở đây, vị này khéo léo, tinh cần,
tỉnh giác, chánh niệm, này các Hiền giả,
vị Tỷ-kheo ấy được gọi là một vị đã trung
thành với Thánh chủng, theo truyền
thống quá khứ.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ-kheo tự
bằng lòng với bất cứ món ăn khất thực
nào, tán thán sự bằng lòng với bất cứ món
ăn khất thực nào, không cố gắng tìm cầu
món ăn khất thực một cách không xứng
đáng, không có áo não nếu không được
món ăn khất thực. Nhưng khi được món

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            513

ăn khất thực, vị này không nhiễm trước,
không say mê, không có phạm tội. Vị này
dùng các món ăn khất thực, thấy các nguy
hiểm và biết rõ sự giải thoát. Vì tự bằng
lòng với bất cứ món ăn khất thực nào, vị
này không khen mình chê người. Ở đây,
vị này khéo léo, tinh cần, chánh niệm.
Này các Hiền giả, vị Tỷ-kheo ấy được gọi
là một vị đã trung thành với Thánh chủng,
theo truyền thống quá khứ.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ-kheo tự
bằng lòng với bất cứ phòng xá nào, tán
thán sự bằng lòng với bất cứ phòng xá
nào, không cố gắng tìm cầu phòng xá một
cách không xứng đáng, không có áo não
nếu không được trú xứ. Nhưng khi được
phòng xá, vị này không nhiễm trước,
không say mê, không có phạm tội. Vị này
dùng các phòng xá, thấy các nguy hiểm
và biết rõ sự giải thoát. Vì tự bằng lòng
với bất cứ phòng xá nào, vị này không
khen mình chê người. Ở đây, vị này khéo
léo, tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm. Này
các Hiền giả, vị Tỷ-kheo ấy được gọi là
một vị đã trung thành với Thánh chủng,
theo truyền thống quá khứ.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                        514

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ-kheo ưa
thích đoạn trừ, hoan hỷ đoạn trừ, ưa thích
tu tập, hoan hỷ tu tập. Nhờ ưa thích đoạn
trừ, hoan hỷ đoạn trừ, ưa thích tu tập,
hoan hỷ tu tập nên không khen mình chê
người. Ở đây, vị Tỷ-kheo này khéo léo,
tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm. Này các
Hiền giả, vị ấy được gọi là một vị đã
trung thành với Thánh chủng, theo truyền
thống quá khứ.

13.   Bốn tinh cần:

 Chế ngự tinh cần,

 Đoạn trừ tinh cần,

 Tu tập tinh cần,

 Hộ trì tinh cần.

 Này các Hiền giả, thế nào là chế ngự tinh
cần? Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ-kheo,
khi mắt thấy sắc không nắm giữ tướng
chung, không nắm giữ tướng riêng.
Những nguyên nhân gì, vì nhãn căn
không được chế ngực, khiến tham ái, ưu

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             515

bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên, vị Tỷ-
kheo tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì
nhãn căn, thực hành sự chế ngực nhãn
căn. Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi
hương... lưỡi nếm vị... thân cảm xúc... ý
nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ
tướng chung, không nắm giữ tướng riêng.
Những nguyên nhân gì vì ý căn không
được chế ngực, khiến tham ái, ưu bi, các
ác, bất thiện pháp khởi lên, vị Tỷ-kheo
chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì căn thực
hành sự chế ngự ý căn. Này các Hiền giả,
như vậy gọi là chế ngự tinh cần.

 Này các Hiền giả, thế nào là đoạn trừ
tinh cần? Này các Hiền giả, ở đây, vị Tỷ-
kheo không nhẫn chịu dục tầm đã khởi
lên, từ bỏ, đoạn trừ, tiêu diệt, không cho
hiện hữu; với sân tầm đã khởi lên... với
hại tầm đã khởi lên, từ bỏ, đoạn trừ, tiêu
diệt, không cho hiện hữu. Này các Hiền
giả, như vậy gọi là đoạn trừ tinh cần.

 Này các Hiền giả, thế nào là tu tập tinh
cần? Này các Hiền giả, ở đây, vị Tỷ-kheo
tu tập Niệm Giác chi, pháp này y xả ly, y
ly dục, y đoạn diệt, thành thục trong đoạn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          516

trừ; tu tập Trạch pháp Giác chi... tu tập
Tinh tấn Giác chi... tu tập Hỷ Giác chi...
tu tập Khinh an Giác chi... tu tập Định
Giác chi... tu tập Xả Giác chi, pháp này y
xả ly, y ly dục, y đoạn diệt, thành thục
trong đoạn trừ. Này các Hiền giả, như vậy
gọi là tu tập tinh cần.

 Này các Hiền giả, thế nào là hộ trì tinh
cần? Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ-kheo
hộ trì định tướng tốt đẹp đã khởi lên, cốt
tưởng, trùng hám tưởng, thanh ứ tưởng,
đoạn hoại tưởng, trương bành tưởng. Này
các Hiền giả, như vậy gọi là hộ trì tinh
cần.

14.   Bốn trí:

- Pháp trí, loại trí, tha tâm trí, thế tục trí.

15.   Bốn trí khác:

- Khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí.

16.   Bốn Dự lưu hướng chi:

- Thiện nhân thân cận,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                     517

- Diệu pháp thính thọ,

- Như lý tác ý,

- Pháp tùy pháp hành.

17.   Bốn Dự lưu quả chi:

- Ở đây Thánh đệ tử thành tựu lòng tin
tuyệt đối với Phật - "Đây là Thế Tôn, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh
Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên
Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn".

- Vị này thành tựu lòng tin tuyệt đối đối với
Pháp - "Pháp được Thế Tôn khéo léo
thuyết giảng, Pháp ấy là thiết thực hiện
tại, vượt ngoài thời gian, đến mà thấy, có
hiệu năng hướng thượng, chỉ người có trí
mới tự mình giác hiểu".

- Vị ấy thành tự lòng tin tuyệt đối chúng
Tăng: "Chúng Tăng đệ tử của Thế Tôn là
đầy đủ diệu hạnh, chúng Tăng đệ tử của
Thế Tôn là đầy đủ như lý hạnh, chúng
Tăng đệ tử của Thế Tôn là đầy đủ chánh

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              518

hạnh, tức là bốn đôi, tám vị.

- Chúng tăng đệ tử của Thế Tôn này đáng
cung kính, đáng tôn trọng, đáng được
cúng dường, đáng được chấp tay, là
phước điền vô thượng ở đời", thành tựu
giới đức được các bậc Thánh ái mộ,
không bị hư hoại, không bị tỳ vết, được
thực hành liên tục, không bị khiếm
khuyết con người tự tại, được bậc Thánh
tán thán, không bị nhiễm ô, hướng đến
thiền định.

18.   Bốn Sa môn quả:

- Dự lưu quả, Nhứt lai quả, Bất lai quả, A- la-hán quả.

19.   Bốn giới:

- Địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới.

20.   Bốn thực:

- Đoàn thực, thô hay tế;

- Xúc thực là thứ hai;

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             519

- Tư niệm thực là thứ ba;

- Thức thực là thứ tư.

21.   Bốn thức trú:

- Này các Hiền giả, khi duyên sắc, thức
khởi lên và an trú, thức ấy lấy sắc làm
cảnh, lấy sắc làm sở y, lấy sắc làm căn cứ
thọ hưởng, được tăng trưởng, tăng thịnh,
tăng quảng.

- Này các Hiền giả, hay duyên thọ, thức...
hay duyên tưởng... Này các Hiền giả, hay
duyên hành, thức khởi lên và an trú, thức
ấy lấy hành làm cảnh, lấy hành làm sở y,
lấy hành làm căn cứ thọ hưởng, được tăng
trưởng, tăng thịnh, tăng quảng.

22.   Bốn bất hành xứ hạnh:

- Tham dục bất hành xứ hạnh,

- Sân bất hành xứ hạnh,

- Si bất hành xứ hạnh,

- Bố úy bất hành xứ hạnh.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             520

23.   Bốn ái sanh:

- Này các Hiền giả, do nhơn y phục, vị Tỷ- kheo khởi lên lòng tham ái.

- Này các Hiền giả, do nhơn đồ ăn khất thực, vị Tỷ-kheo khởi lên lòng tham ái.

- Này các Hiền giả, do nhơn phòng xá, vị Tỷ-kheo khởi lên lòng tham ái.

- Này các Hiền giả, do nhơn hữu và phi hữu, vị Tỷ-kheo khởi lên lòng tham ái.

24.   Bốn hành:

- Khổ hành trì chứng,

- Khổ hành tốc chứng,

- Lạc hành trì chứng,

- Lạc hành tốc chứng.

25.   Bốn hành khác:

- Bất kham nhẫn hành,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           521

- Kham nhẫn hành,

- Điều phục hành,

- Tịch tịnh hành.

26.   Bốn pháp túc:

- Vô tham pháp túc,

- Vô sân pháp túc,

- Chánh niệm pháp túc,

- Chánh định pháp túc.

27.   Bốn pháp thọ:

- Này các Hiền giả, có pháp thọ, hiện tại khổ và tương lai quả báo khổ.

- Này các Hiền giả, có pháp thọ, hiện tại khổ và tương lai quả báo lạc.

- Này các Hiền giả, có pháp thọ, hiện tại lạc và tương lai quả báo khổ.

- Này các Hiền giả có pháp thọ, hiện tại lạc

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             522

và tương lai quả báo lạc.

28.   Bốn pháp uẩn:

- Giới uẩn, định uẩn, công đức uẩn, giải thoát uẩn.

29.   Bốn lực:

- Tinh tấn lực, niệm lực, định lực, tuệ lực.

30.   Bốn thắng xứ:

- Tuệ thắng xứ, đế thắng xứ, xả thắng xứ, chỉ tức thắng xứ (Bốn nguyện).

31.   Bốn cách trả lời câu hỏi:

- Trả lời câu hỏi một cách dứt khoát,

- Trả lời câu hỏi bằng cách phân tích,

- Trả lời câu hỏi bằng cách cật vấn,

- Trả lời câu hỏi bằng cách giả lơ, bỏ qua.

32.   Bốn nghiệp:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             523

- Này các Hiền giả, có hắc nghiệp hắc báo.

- Này các Hiền giả, có bạch nghiệp bạch báo.

- Này các Hiền giả, có hắc bạch nghiệp, hắc bạch báo.

- Này các Hiền giả, có phi hắc phi bạch nghiệp, phi hắc phi bạch báo, và đưa đến sự tận diệt các nghiệp.

33.   Bốn pháp cần phải chứng ngộ:

- Túc mạng cần phải chứng ngộ bởi niệm.

- Sanh tử cần phải chứng ngộ bởi nhãn.

- Tám giải thoát cần phải chứng ngộ bởi thân.

- Lậu tận cần phải chứng ngộ bởi Tuệ.

34.   Bốn bộc lưu:

- Dục bộc lưu, hữu bộc lưu, kiến bộc lưu, vô minh bộc lưu.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            524

35.   Bốn ách:

- Dục ách, hữu ách, kiến ách, vô minh ách.

36.   Bốn ly ách:

- Ly dục ách, ly hữu ách, ly kiến ách, ly vô minh ách.

37.   Bốn hệ phược:

- Tham thân hệ, sân thân hệ, gới cấm thủ thân hệ, thử thực chấp thân hệ.

38.   Bốn thủ:

- Dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ngã thuyết thủ.

39.   Bốn sanh:

- Noãn sanh, thai sanh, thấp sanh, hóa sanh.

40.   Bốn nhập thai:

- Này các Hiền giả, ở đây, có loài không tỉnh giác nhập mẫu thai, không tỉnh giác

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             525

trú mẫu thai, không tỉnh giác xuất mẫu thai. Đó là loại nhập thai thứ nhất.

- Lại nữa, này các Hiền giả, ở đây, có loại
tỉnh giác nhập mẫu thai, không tỉnh giác
trú mẫu thai, không tỉnh giác xuất mẫu
thai. Đó là loại nhập thai thứ hai.

- Lại nữa, này các Hiền giả, ở đây, có loại
tỉnh giác nhập mẫu thai, tỉnh giác trú mẫu
thai, không tỉnh giác xuất mẫu thai. Đó là
loại nhập thai thứ ba.

- Lại nữa, này các Hiền giả, ở đây, có loại
tỉnh giác nhập mẫu thai, tỉnh giác trú mẫu
thai, tỉnh giác xuất mẫu thai. Đó là loại
nhập thai thứ tư.

41.   Bốn phương cách được tự thể mới:

- Này các Hiền giả, có tự thể mới được, do ý chí của mình, không do ý chí của người khác.

- Này các Hiền giả, có tự thể mới được, do ý chí của người khác, không do ý chí của mình.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             526

- Này các Hiền giả, có tự thể mới được, do ý chí của mình và ý chí của người khác.

- Này các Hiền giả, có tự thể mới được không do ý chí của mình, không do ý chí của người khác.

42.   Bốn sự cúng dường thanh tịnh:

- Này các Hiền giả, có sự cúng dường, người cúng dường thanh tịnh, người nhận cúng dường không thanh tịnh.

- Này các Hiền giả, có sự cúng dường, người nhận cúng dường thanh tịnh, người cúng dường không thanh tịnh.

- Này các Hiền giả, có sự cúng dường, cả người cúng dường và người nhận cúng dường đều không thanh tịnh.

- Này các Hiền giả, có sự cúng dường, người cúng dường và người nhận sự cúng dường đều thanh tịnh.

43.   Bốn nhiếp pháp:

- Bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           527

44.   Bốn phi Thánh ngôn:

- Vọng ngữ, lưỡng thiệt, ác khẩu, ỷ ngữ.

45.   Bốn Thánh ngôn:

- Ly vọng ngữ, ly lưỡng thiệt, ly ác khẩu, ly ỷ ngữ.

46.   Bốn phi Thánh ngôn khác:

- Không thấy nói thấy, không nghe nói nghe, không nghĩ nói nghĩ, không biết nói biết.

47.   Bốn Thánh ngôn khác:

- Không thấy nói không thấy,

- Không nghe nói không nghe,

- Không nghĩ nói không nghĩ,

- Không biết nói không biết.

48.   Bốn phi Thánh ngôn khác:

- Thấy nói không thấy,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              528

- Nghe nói không nghe,

- Nghĩ nói không nghĩ,

- Biết nói không biết.

49.   Bốn Thánh ngôn khác:

- Thấy nói thấy,

- Nghe nói nghe,

- Nghĩ nói nghĩ,

- Biết nói biết.

50.   Bốn loại người:

- Này các Hiền giả, ở đây, có người tự làm khổ mình và siêng năng làm khổ mình.

- Này các Hiền giả, ở đây, có loại người làm khổ người khác, siêng năng làm khổ người khác.

- Này các Hiền giả, ở đây, có loại người làm khổ mình, siêng năng làm khổ mình; làm khổ người, siêng năng làm khổ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           529

người.

- Này các Hiền giả, ở đây, có loại người
không làm khổ mình, không siêng năng
làm khổ mình; không làm khổ người
người, không siêng năng làm khổ người.
Vị này không làm khổ mình, không làm
khổ người ngay trong hiện tại sống ly
dục, tịch tịnh, thanh lương, an lạc thánh
thiện.

51.   Lại bốn loại người khác:

- Này các Hiền giả, ở đây, có loại người hành tự lợi, không hành lợi tha.

- Này các Hiền giả, ở đây, có loại người hành lợi tha, không hành tự lợi.

- Này các Hiền giả, ở đây, có loại người, không hành tự lợi và không hành lợi tha.

- Này các Hiền giả, ở đây, có loại người hành tư lợi và hành lợi tha.

52.   Lại bốn loại người khác:

- Sống trong bóng tối và hướng đến bóng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            530

tối,

- Sống trong bóng tối hướng đến ánh sáng,

- Sống trong ánh sáng hướng đến bóng tối,

- Sống trong ánh sáng hướng đến ánh sáng.

53.   Bốn loại người khác:

- Bất động Sa môn,

- Xích liên hoa Sa môn,

- Bạch liên hoa Sa môn,

- Diệu thiện Sa môn.

Này các Hiền giả, bốn Pháp này được Thế Tôn chơn chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la Hán, Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người cần phải cùng nhau tụng đọc, không có tranh luận... vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

II

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           531

1. Này các Hiền giả, có năm Pháp được Thế Tôn chơn chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người cần phải cùng nhau tụng đọc, không có tranh luận... vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

1.   Năm uẩn:

- Sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn.

2.   Năm thủ uẩn:

- Sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.

3.   Năm dục công đức:

- Sắc do nhãn nhận thức. Sắc này khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục, hấp dẫn.

- Tiếng do tai nhận thức... Hương do mũi
nhận thức... Vị do lưỡi nhận thức... Xúc
do thân cảm xúc là khả ái, khả hỷ, khả
lạc, khả ý, kích thích lòng dục, hấp dẫn.

4.   Năm thú:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             532

- Địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ, Người, chư Thiên.

5.   Năm xan tham:

- Xan tham đối với trú xứ,

- Xan tham đối với gia đình,

- Xan tham đối với các vật thâu hoạch,

- Xan tham đối với sắc,

- Xan tham đối với pháp.

6.   Năm triền cái:

- Tham dục triền cái, sân triền cái, hôn trầm thụy miên cái, trạo cử hối quá triền cái, nghi triền cái.

7.   Năm hạ phần kiết sử:

- Thân kiến, nghi, giới cấm thủ, tham, sân.

8.   Năm thượng phần kiết sử:

- Sắc tham, vô sắc tham, mạn, trạo cử, vô

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           533

minh.

9.    Năm học xứ:

- Không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, không vọng ngôn, không uống các loại rượu.

10.   Năm bất năng xứ:

- Này các Hiền giả, một vị Lậu tận Tỷ kheo không thể cố sát hại đời sống loài hữu tình.

- Một vị Lậu tận Tỷ kheo không thể cố ý lấy của không cho gọi là trộm cắp.

- Một vị Lậu tận Tỷ kheo không thể có ý hành dâm.

- Một vị Lậu tận Tỷ kheo không thể cố ý tự mình biết mà nói láo.

- Một vị Lậu tận Tỷ kheo không thể tiêu dùng các vật chứa cất vào các thú vui dục lạc như khi còn là cư sĩ.

11.   Năm sự tổn thất:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            534

- Thân thuộc tổn thất,

- Tài sản tổn thất,

- Tật bệnh tổn thất,

- Giới tổn thất,

- Kiến tổn thất.

 Này các Hiền giả, không có loài hữu tình
nào, vì thân thuộc tổn thất, vì tài sản tổn
thất, hay vì tật bệnh tổn thất, sau khi thân
hoại mạng chung sanh vào khổ giới, ác
thú, đọa xứ, địa ngục. Này các Hiền giả,
có loài hữu tình, vì giới tổn thất hay vì
kiến tổn thất, sau khi thân hoại mạng
chung... sanh vào địa ngục.

12.   Năm sự thành tựu:

- Thân thuộc thành tựu,

- Tài sản thành tựu, vô bệnh thành tựu, giới thành tựu, kiến thành tựu.

 Này các Hiền giả, không có loài hữu tình nào, vì thân thuộc thành tựu, vì tài sản

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               535

thành tựu hay vì vô bệnh thành tựu, được
sanh lên thiện thú, Thiên giới, đời này.
Này các Hiền giả, có các loài hữu tình, vì
giới thành tựu hay vì kiến thành tựu được
sanh lên thiện thú, Thiên giới, đời này.

13.   Năm điều nguy hiểm của người ác giới, phạm giới:

- Này các Hiền giả, người ác giới, vì phạm
giới luật, do phóng dật thiệt hại nhiều tài
sản. Đó là điều nguy hiểm thứ nhất của
người ác giới, phạm ác giới.

- Lại nữa, này các Hiền giả, với người ác
giới, phạm ác giới, tiếng xấu đồn khắp.
Đó là điều nguy hiểm thứ hai của người
ác giới.

- Lại nữa, này các Hiền giả, với người ác
giới, phạm ác giới, khi vào hội chúng
nào, hội chúng Sát đế ly, hội chúng Bà la
môn, hội chúng Cư sĩ hay hội chúng Sa
môn, người ấy vào một cách sợ sệt và dao
động. Đó là điều nguy hiểm thứ ba của
người ác giới, phạm ác giới.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              536

- Lại nữa, này các Hiền giả, người ác giới,
phạm ác giới, khi mệnh chung, chết một
cách mê loạn. Đó là điều nguy hiểm thứ
tư của người ác giới, phạm ác giới.

- Lại nữa, này các Hiền giả, người ác giới,
phạm ác giới, khi thân hoại mạng chung
sanh vào khổ giới, ác thú, đọa xứ, địa
ngục. Đó là điều nguy hiểm thứ năm của
người ác giới, phạm ác giới.

14.   Năm điều lợi ích của người đủ giới, giữ giới:

- Này các Hiền giả, ở đây người đủ giới,
giữ giới, nhờ không phóng dật nên được
tài sản sung túc. Đó là điều lợi ích thứ
nhất cho người đủ giới, giữ giới.

- Này các Hiền giả, lại nữa người đủ giới,
giữ giới được tiếng tốt đồn khắp. Đó là
điều lợi ích thứ hai cho người đủ giới, giữ
giới.

- Này các Hiền giả, với người đủ giới, giữ
giới, khi vào hội chúng nào, hội chúng
Sát đế ly, hội chúng Ba la môn, hội chúng
Cư sĩ, hội chúng Sa môn, vị ấy vào một

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              537

cách đàng hoàng, không dao động. Đó là điều lợi ích thứ ba cho người đủ giới, giữ giới.

- Này các Hiền giả, lại nữa người đủ giới,
giữ giới khi mệnh chung chết một cách
không sợ sệt và không dao động. Đó là
điều lợi ích thứ tư cho người đủ giới, giữ
giới.

- Này các Hiền giả, lại nữa người đủ giới,
giữ giới, sau khi thân hoại mạng chung
được sanh lên thiện thú, Thiên giới, cõi
đời này. Như vậy là điều lợi ích thứ năm
cho người đủ giới, giữ giới.

15.   Này các Hiền giả, năm pháp nội tâm một vị Tỷ kheo cần phải có nếu muốn chỉ trích một vị khác:

- "Tôi nói đúng thời, không phải phi thời.

- Tôi nói đúng sự thật, không sai sự thật.

- Tôi nói một cách từ tốn, không nói lời ác khẩu.

- Tôi nói lời có lợi ích, không nói lời không

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                538

có lợi ích.

- Tôi nói lời có lòng từ, không phải lời sân hận".

 Này các Hiền giả, như vậy là năm pháp nội tâm một vị Tỷ kheo cần phải có, nếu muốn chỉ trích một vị khác.

16.   Năm cần chi:

- Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo có
lòng tin, tin tưởng sự giác ngộ của Như
Lai: "Đây là Thế tôn, bậc A la hán, Chánh
Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ,
Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự
Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế
Tôn".

- Vị ấy thiểu bệnh, thiểu não, sự tiêu hóa được điều hòa, không lạnh quá, không nóng quá, trung bình hợp với sự tinh tấn.

- Vị ấy không lừa đảo, dối gạt, nêu rõ tự
mình như chơn đối với bậc Đạo Sư, đối
với các vị sáng suốt hay đối với các vị
đồng phạm hạnh.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             539

- Vị ấy sống siêng năng, tinh tấn, từ bỏ các
ác pháp, thành tựu các thiện pháp, cương
quyết, kiên trì nỗ lực, không tránh né đối
với các thiện pháp.

- Vị ấy có trí tuệ, thành tựu trí tuệ hướng
đến sự sanh diệt của các pháp, thành tựu
Thánh quyết trạch, đưa đến sự đoạn diệt
chơn chánh các khổ đau.

17.   Năm tịnh cư:

- Vô Phiền thiên,

- Vô Nhiệt thiên,

- Thiện Hiện thiên,

- Thiện Kiến thiên,

- Sắc Cứu Cánh thiên.

18.   Năm bất hoàn:

- Trung gian Bát Niết bàn,

- Sanh Bát Niết bàn,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             540

- Vô hành Bát Niết bàn,

- Hữu hành Bát Niết bàn,

- Thượng lưu thú A-ca-ni-sá.

19.   Năm tâm hoang vu:

- Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nghi
ngờ, do dự, không quyết đoán, không có
thỏa mãn đối với vị Đạo Sư. Này các
Hiền giả, vị Tỷ kheo nào nghi ngờ, do dự,
không quyết đoán, không có thỏa mãn đối
với vị Đạo Sư, vị Tỷ kheo ấy không
hướng về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh
tấn. Khi tâm của vị ấy không hướng về nỗ
lực, hăng hái, kiên trì và tinh tấn, như vậy
gọi là tâm hoang vu thứ nhất.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo nghi
ngờ đối với Pháp... đối với Tăng... đối với
học Pháp... tức giận đối với các vị đồng
Phạm hạnh, không hoan hỷ, tâm dao
động, trở thành hoang vu. Này các Hiền
giả, khi một vị Tỷ kheo tức giận đối với
các vị đồng Phạm hạnh, không hoan hỷ,
tâm dao động, trở thành hoang vu, vị Tỷ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               541

kheo ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh tấn. Như vậy gọi là tâm hoang vu thứ năm.

20.   Năm tâm triền phược:

- Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo tâm
không ly tham, không ly dục, không ly ái,
không ly khao khát, không ly nhiệt tình,
không ly ái nhiễm đối với các dục vọng.
Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo tâm không
ly tham, không ly dục, không ly ái, không
ly khao khát, không ly nhiệt tình, không
ly ái nhiễm đối với ác dục vọng, tâm của
vị ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái,
kiên trì và tinh tấn. Tâm của vị nào không
hướng về... như vậy là tâm triền phược
thứ nhất.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo, tâm không ly tham đối với các thân... Như vậy là tâm triền phược thứ hai...

- Đối với các sắc, tâm không ly tham... Đây là tâm triền phược thứ ba.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             542

không ăn quá sức bao tử có thể chịu nổi,
hưởng thọ sự sung sướng về nằm ngủ, sự
sung sướng về xúc chạm, sự sung sướng
về thụy miên... Đây là tâm triền phược
thứ tư.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo sống
đời sống phạm hạnh với hy vọng mong
được thành một loại chư Thiên: "Với luật
pháp này, với giới luật này, với khổ hạnh
này hay với Phạm hạnh này, tôi sẽ trở
thành loại chư Thiên này hay loại chư
Thiên khác". Này các Hiền giả, khi vị Tỷ
kheo sống đời sống Phạm hạnh với hy
vọng được thành một loại chư Thiên:
"Với luật pháp này, với giới luật này, với
khổ hạnh này hay với Phạm hạnh này, tôi
sẽ trở thành loại chư Thiên này hay chư
Thiên khác". Tâm của vị này không
hướng về nỗi lực, hăng hái, kiên trì và
tinh tấn. Tâm của vị nào... như vậy là tâm
triền phược thứ năm.

21.   Năm căn:

- Nhãn căn, nhĩ căn, tỷ căn, thiệt căn, thân căn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             543

22.   Lại năm căn khác:

- Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

23.   Lại năm căn khác:

- Tín căn, tinh tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn.

24.   Năm xuất ly giới:

a. Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo, có
tác ý đối với dục vọng, tâm không hướng
nhập dục vọng, không tín lạc, không an
trú, không bị chi phối bởi dục vọng. Khi
vị này có tác ý đối với ly dục, tâm hướng
nhập ly dục, tín lạc, an trú và bị chị phối
bởi ly dục, tâm của vị ấy khéo ly, khéo tu,
khéo khởi, khéo giải thoát, khéo ly hệ đối
với các dục lạc. Và các lậu hoặc, các tổn
hại, các nhiệt não khởi lên do duyên, các
dục lạc, vị ấy đối với chúng được giải
thoát, không còn cảm thọ cảm giác ấy.
Như vậy được gọi là giải thoát đối với các
dục vọng.

b. Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo có tác ý đối với sân hận, tâm không hướng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               544

nhập sân hận, không tín lạc, không an trú,
không bị chi phối bởi sân hận. Khi vị này
có tác ý đối với vô sân, tâm hướng nhập
vô sân, có tín lạc, có an trú, có bị chi phối
bởi vô sân, tâm vị ấy khéo ly, khéo tu,
khéo khởi, khéo giải thoát, khéo ly hệ đối
với vô sân. Và các lậu hoặc, các tổn hoại,
các nhiệt não khởi lên do duyên với sân,
vị ấy đối với chúng được giải thoát,
không còn cảm thọ cảm giác ấy. Như vậy
được gọi là giải thoát đối với sân hận.

c. Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo, có
tác ý đối với hại tâm, tâm không hướng
nhập hại tâm, không tín lạc, không an trú,
không bị chi phối bởi hại tâm. Khi vị này
có tác ý đối với ly hại tâm, tâm hướng
nhập ly hại tâm, tín lại, an trú, bị chi phối
bởi ly hại tâm. Tâm vị ấy khéo ly, khéo
tu, khéo khởi, khéo giải thoát, khéo ly hệ
hại tâm. Và các lậu hoặc, các tổn hại, các
nhiệt não khởi lên do duyên với hại tâm,
vị ấy đối với chúng được giải thoát,
không còn cảm thọ cảm giác ấy. Như vậy
được gọi là giải thoát đối với hại tâm.

d. Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo, có

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             545

tác ý đối với sắc, tâm không hướng nhập
vào sắc, không tín lạc, không an trú,
không bị chi phối bởi sắc. Khi vị này có
tác ý đối với vô sắc, tâm hướng nhập vô
sắc, tín lạc, an trú, bị chi phối bởi vô sắc.
Tâm vị ấy khéo ly, khéo tu, khéo khởi,
khéo giải thoát, khéo ly hệ đối với sắc. Và
các lậu hoặc, các tổn hại, cái nhiệt não
khởi lên do duyên với sắc, vị ấy đối với
chúng được giải thoát, không còn cảm
thọ cảm giác ấy. Như vậy được gọi là giải
thoát đối với sắc.

e. Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo có
tác ý đối với tự thân, tâm không hướng
nhập tự thân, không tín lạc, không an trú,
không bị chi phối bởi tự thân. Khi vị này
có tác ý đối với thân diệt, tâm hướng nhập
thân diệt, tín lạc, an trú, bị chi phối bởi
thân diệt. Tâm vị ấy khéo ly, khéo tu,
khéo khởi, khéo giải thoát, khéo ly hệ
thân diệt. Và các lậu hoặc, các tổn hại,
các nhiệt não khởi lên do duyên với tự
thân, vị ấy đối với chúng được giải thoát,
không còn cảm thọ cảm giác ấy. Như vậy
được gọi là giải thoát đối với tự thân.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            546

25.   Năm giải thoát xứ:

- Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo, khi
nghe bậc Đạo Sư, hay một vị đồng Phạm
hạnh đáng kính nào thuyết pháp. Này các
Hiền giả, khi vị Tỷ kheo nghe bậc Đạo Sư
hay một vị đồng Phạm hạnh đáng kính
nào thuyết pháp, vị ấy, đối với pháp ấy,
hiểu được nghĩa lý và hiểu cả văn cú. Nhờ
hiểu được nghĩa lý và hiểu cả văn cú,
khoan khoái sanh. Nhờ khoan khoái, hỷ
sanh. Nhờ hỷ tâm, thân khinh an sanh.
Nhờ thân khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc
thọ, tâm được định tỉnh. Đó là giải thoát
xứ thứ nhất.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo
không nghe bậc Đạo Sư hay một vị đồng
Phạm hạnh đáng kính nào thuyết pháp.
Nhưng vị ấy, theo điều đã nghe, theo điều
đã học, thuyết pháp một cách rộng rãi cho
các người khác. Này các Hiền giả, khi vị
Tỷ kheo theo điều đã nghe, theo điều đã
học, thuyết pháp một cách rộng rãi cho
các người khác, vị ấy đối với pháp ấy,
hiểu được nghĩa lý và hiểu được văn cú.
Nhờ hiểu được nghĩa lý và hiểu được văn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            547

cú, khoan khoái sanh. Nhờ khoan khoái,
hỷ sanh. Nhờ hỷ tâm, thân khinh an sanh.
Nhờ thân khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc
thọ, tâm được định tỉnh. Đó là giải thoát
xứ thứ hai.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo,
không được nghe bậc Đạo Sư hay một vị
đồng Phạm hạnh đáng kính nào thuyết
pháp, cũng không theo điều đã nghe, điều
đã học thuyết pháp một cách rộng rãi cho
các người khác. Vị ấy theo điều đã nghe,
theo điều đã học, tụng đọc pháp một cách
rõ ràng. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo,
theo điều đã nghe, theo điều đã học, tụng
đọc pháp một các rõ ràng, do vậy đối với
pháp ấy, hiểu được nghĩa lý và hiểu được
văn cú. Nhờ hiểu được nghĩa lý và hiểu
được văn cú, thân khinh an sanh. Nhờ
thân khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc thọ,
tâm được định tỉnh. Đó là giải thoát xứ
thứ ba.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo,
không nghe bậc Đạo sư hay một vị đồng
Phạm hạnh đáng kính thuyết pháp, cũng
không theo điều đã nghe, điều đã học

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                        548

thuyết pháp một cách rộng rãi cho các
người khác, cũng không theo điều đã
nghe, điều đã học, tụng đọc pháp một
cách rõ ràng. Vị ấy, theo điều đã nghe,
theo điều đã học, dùng tâm tầm cầu, suy
tư, quán sát pháp ấy. Này các Hiền giả, vị
Tỷ kheo, theo điều đã nghe, theo điều đã
học, dùng tâm tầm cầu, suy tư, quán sát
pháp ấy. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo,
theo điều đã nghe, theo điều đã học, dùng
tâm tầm cầu, suy tư, quán sát pháp ấy nên
đối với pháp ấy hiểu được nghĩa lý, hiểu
được văn cú. Nhờ hiểu được nghĩa lý,
hiểu được văn cú, khoan khoái sanh. Nhờ
khoan khoái sanh, hỷ tâm sanh. Nhờ hỷ
tâm, thân khinh an sanh. Nhờ khinh an,
lạc thọ sanh. Nhờ lạc thọ, tâm được định
tỉnh. Đó là giải thoát xứ thứ tư.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo,
không nghe bậc Đạo Sư hay một vị đồng
Phạm hạnh đáng kính nào thuyết pháp,
cũng không theo điều đã nghe, theo điều
đã học, thuyết pháp một cách rộng rãi cho
các người khác, cũng không theo điều đã
nghe, theo điều đã học dùng tâm tầm cầu,
suy tư, quán sát pháp ấy, vị Tỷ kheo đã

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         549

khéo nắm giữ một định tướng nào, khéo
tác ý, khéo thọ trì, khéo thể nhập nhờ trí
tuệ. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nắm
giữ một định tướng nào, khéo tác ý, khéo
thọ trì, khéo thể nhập nhờ trí tuệ. Này các
Hiền giả, vị Tỷ kheo tùy theo khéo nắm
giữ một định tướng nào, khéo tác ý, khéo
thọ trì, khéo thể nhập nhờ trí tuệ, nên đối
với pháp ấy, hiểu được nghĩa lý, hiểu
được văn cú. Nhờ hiểu được nghĩa lý,
hiểu được văn cú, nên khoan khoái sanh.
Nhờ khoan khoái sanh, hỷ tâm sanh. Nhờ
hỷ tâm, thân khinh an sanh. Nhờ thân
khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc thọ, tâm
được định tỉnh. Đó là giải thoát xứ thứ
năm.

26.   Năm giải thoát thành thục tưởng:

- Vô thường tưởng,

- Khổ tưởng trong vô thường,

- Vô ngã tưởng trong khổ,

- Đoạn trừ tưởng,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               550

- Vô tham tưởng.

Này các Hiền giả, năm pháp này được Thế Tôn chơn
chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác. Ở đây mọi người cần phải cùng
nhau tụng đọc, không có tranh luận... vì lợi ích, vì
hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và cho loài
Người.

2. Này các Hiền giả, có sáu pháp được Thế Tôn chơn
chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người cần phải cùng
nhau tụng đọc, không có tranh luận... vì lợi ích, vì
hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và cho loài
Người. Thế nào là sáu?

4.   Sáu nội xứ:

 Nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ.

5.   Sáu ngoại xứ:

 Sắc xứ, thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ.

6.   Sáu thức thân:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            551

 Nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

7.    Sáu xúc thân:

 Nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc.

8.    Sáu thọ thân:

 Nhãn xúc sở sanh thọ, nhĩ xúc sở sanh
thọ, tỷ xúc sở sanh thọ, thiệt xúc sở sanh
thọ, thân xúc sở sanh thọ, ý xúc sở sanh
thọ.

9.    Sáu tưởng thân:

 Sắc tưởng, thanh tưởng, hương tưởng, vị tưởng, xúc tưởng, pháp tưởng.

10.   Sáu tư thân:

 Sắc tư, thanh tư, hương tư, vị tư, xúc tư, pháp tư.

11.   Sáu ái thân:

 Sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             552

pháp ái.

12.   Sáu không cung kính pháp:

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo, sống không cung kính, không tùy thuận bậc Đạo Sư;

 Sống không cung kính, không tùy thuận Pháp;

 Sống không cung kính, không tùy thuận Tăng;

 Sống không cung kính, không tùy thuận học Pháp;

 Sống không cung kính bất phóng dật, không tùy thuận bất phóng dật;

 Sống không cung kính, không tùy thuận sự lễ phép xã giao.

13.   Sáu cung kính pháp:

   Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo sống cung kính, tùy thuận bậc Đạo Sư; sống cung kính, tùy thuận Pháp; sống cung

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            553

kính, tùy thuận Tăng; sống cung kính tùy
thuận học pháp; sống cung kính, tùy
thuận bất phóng dật; sống cung kính; tùy
thuận lễ phép xã giao.

14.   Sáu suy tư đến hỷ:

   Khi mắt thấy sắc, hoan hỷ khởi lên, sắc
ấy được suy tư. Khi tai nghe tiếng... Khi
mũi ngửi hương... Khi lưỡi nếm vị... Khi
thân chạm xúc... Khi ý nhận pháp, hoan
hỷ khởi lên, pháp ấy được suy tư.

15.   Sáu suy tư đến ưu:

   Khi mắt thấy sắc, ưu khởi lên, sắc ấy được suy tư... như trên... khi ý nhận pháp, ưu khởi lên, pháp ấy được suy tư.

16.   Sáu suy tư đến xả:

   Khi mắt thấy sắc, xả khởi lên, sắc ấy được
suy tư... Khi tai nghe tiếng... Khi mũi
ngửi hương... Khi lưỡi nếm vị... Khi thân
chạm xúc... Khi ý nhận pháp, xả khởi lên,
pháp ấy được suy tư.

17.   Sáu hòa kính pháp:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                554

 Này các Hiền giả, ở đây khi vị Tỷ kheo
thành tựu từ thân nghiệp, trước mặt hay
sau lưng đối với các vị đồng Phạm hạnh,
như vậy là một pháp hòa kính, tạo ra từ
ái, tạo ra cung kính, đưa đến đoàn kết,
không tranh luận, hòa hợp, đồng tâm, ý
hợp.

 Này các Hiền giả, lại nữa khi vị Tỷ kheo
thành tựu từ khẩu nghiệp trước mặt hay
sau lưng... từ ý nghiệp trước mặt hay sau
lưng, đối với các vị đồng Phạm hạnh, như
vậy là một pháp hòa kính, tạo ra từ ái, tạo
ra cung kính, đưa đến đoàn kết, không
tranh luận, hòa hợp, đồng tâm, ý hợp.

 Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo, đối
với các đồ vật được cúng dường một cách
hợp pháp cho đến đồ vật nhận trong bình
bát, đều đem chia đồng đều giữa các vị
Tỷ kheo có giới hạnh, như vậy là một
pháp hòa kính, tạo ra từ ái, tạo ra cung
kính, đưa đến đoàn kết, không tranh luận,
hòa hợp, đồng tâm, ý hợp.

 Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo, khi những giới luật của vị này không bị phá

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          555

hoại, không vi phạm, được kiên trì tuân
hành, không có tỳ vết, làm con người
được giải thoát, được người trí tán thán,
không uế tạp, hướng đến thiền định, vị Tỷ
kheo ấy giữ giới hạnh Sa môn như vậy,
sống trước mặt hay sau lưng với các vị
đồng Phạm hạnh như vậy là một pháp hòa
kính, tạo ra từ ái, tạo ra cung kính, đưa
đến đoàn kết, không tranh luận, hòa hợp,
đồng tâm, ý hợp.

 Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo
sống đời sống được Chánh kiến hướng
dẫn, chơn chánh, đoạn diệt khổ đau, vị ấy
sống thành tựu với Chánh kiến như vậy,
sống với các vị đồng Phạm hạnh, trước
mặt hay sau lưng, như vậy là một pháp
hòa kính, tạo ra từ ái, tạo ra cung kính,
đưa đến đoàn kết, không tranh luận, hòa
hợp, đồng tâm, ý hợp.

18.   Sáu tránh căn:

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo phẫn
nộ, uất hận. Này các Hiền giả, vị này
phẫn nộ, uất hận, sống không cung kính,
không tùy thuận vị Đạo Sư, sống không

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             556

cung kính, không tùy thuận Pháp, không
cung kính, không tùy thuận Tăng, không
thành tựu đầy đủ các học pháp. Này các
Hiền giả, vị Tỷ kheo sống không cung
kính không tùy thuận bậc Đạo Sư, không
cung kính, không tùy thuận Pháp, không
cung kính, không tùy thuận Tăng, không
thành tựu đầy đủ các học pháp, vị ấy khởi
lên tranh luận giữa chư Tăng. Tranh luận
như vậy khiến chúng sanh không hạnh
phúc, khiến chúng sanh không an lạc,
khiến chúng sanh không lợi ích, và khiến
chư Thiên và loài Người không hạnh
phúc, mà đau khổ. Này các Hiền giả, nếu
Hiền giả thấy được tránh căn ấy giữa các
vị hay ngoài các vị, Hiền giả phải cố gắng
đoạn trừ ác tránh căn ấy. Này các Hiền
giả, nếu Hiền giả không thấy tránh căn ấy
giữa các vị hay ngoài các vị, các vị hãy
gìn giữ đừng cho ác tránh căn ấy có cơ
hội làm hại trong tương lai. Như vậy là
ngăn chặn nguy hại ác tránh căn ấy trong
tương lai.

 Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo che dấu và giả dối...

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         557

 ... tật đố và xan tham...

 ... lừa đảo và lường gạt...

 ... ác dục và tà kiến...

 ... chấp trước sở kiến, kiên trì gìn giữ rất
khó rời bỏ. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo
chấp trước sở kiến, kiên trì gìn giữ, rất
khó rời bỏ, vị ấy sống không cung kính,
không tùy thuận bậc Đạo Sư, không cung
kính, không tùy thuận Pháp, không cung
kính, không tùy thuận Tăng, không thành
tựu đầy đủ các học pháp. Này các Hiền
giả, vị Tỷ kheo không cung kính, không
tùy thuận bậc Đạo Sư... Pháp... Tăng...
không thành tựu đầy đủ các học pháp, vị
ấy khởi lên tranh luận giữa chư Tăng.
Tranh luận như vậy khiến chúng sanh
không hạnh phúc, khiến chúng sanh
không an lạc, khiến chúng sanh không lợi
ích, khiến chư Thiên và loài Người không
hạnh phúc, mà đau khổ. Này các Hiền
giả, nếu Hiền giả thấy được tránh căn ấy
giữa các vị hay ngoài các vị, Hiền giả
phải cố gắng đoạn trừ ác tránh căn ấy.
Này các Hiền giả, nếu Hiền giả không

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           558

thấy tránh căn ấy giữa các vị hay ngoài
các vị, các vị hãy gìn giữ đừng cho ác
tránh căn ấy có cơ hội làm hại trong
tương lai. Như vậy là sự đoạn trừ ác tránh
căn ấy, như vậy là ngăn chận nguy hại ác
tránh căn ấy trong tương lai.

19.   Sáu giới:

 Địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới.

20.   Sáu xuất ly giới:

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói
như sau: "Ta đã tu tập từ tâm giải thoát,
làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo
léo tinh cần. Tuy vậy sân tâm vẫn ngự trị
tâm ta". Vị ấy cần phải được nói như sau:
"Chớ có như vậy, chớ nói như vậy, Đại
đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu khống
Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy". Này các Hiền giả, sự
kiện không phải như vậy, trường hợp
không phải như vậy. Ai tu tập từ tâm giải
thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              559

xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và
khéo léo tinh cần, mà sân tâm vẫn ngự trị,
an trí, sự kiện không thể xảy ra như vậy.
Này các Hiền giả, từ tâm giải thoát có khả
năng giải thoát sân tâm.

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói
như sau: "Ta đã tu tập bi tâm giải thoát,
làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo
léo tinh cần. Tuy vậy hại tâm vẫn ngự trị
tâm ta". Vị ấy cần phải được nói như sau:
"Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu khống Thế
Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy". Này các Hiền giả, sự
kiện không phải như vậy. Trường hợp
không phải như vậy. Nếu tu tập bi tâm
giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành
cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa
và khéo léo tinh cần, mà hại tâm vẫn ngự
trị an trú, sự kiện không xảy ra như vậy.
Này các Hiền giả, bi tâm giải thoát có khả
năng giải thoát hại tâm.

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói như sau: "Ta đã tu tập hỷ tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         560

thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo
léo tinh cần. Tuy vậy bất lạc tâm vẫn ngự
trị tâm ta". Vị ấy cần phải được nói như
sau: "Chớ có như vậy, chớ nói như vậy,
Đại đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu
khống Thế Tôn như vậy thật không tốt.
Thế Tôn không nói như vậy". Này các
Hiền giả, sự kiện không phải như vậy.
Trường hợp không phải như vậy. Nếu tu
tập hỷ tâm giải thoát, làm cho sung mãn,
làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú,
chất chứa và khéo léo tinh cần, bất lạc
tâm vẫn ngự trị an trú, sự kiện không xảy
ra như vậy. Này các Hiền giả, hỷ tâm giải
thoát có khả năng giải thoát bất lạc tâm.

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói
như sau: "Ta đã tu tập xả tâm giải thoát,
làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo
léo tinh cần. Tuy vậy tham tâm vẫn ngự
trị tâm ta". Vị ấy cần được nói như sau:
"Chớ có như vậy, chớ nói như vậy, Đại
Đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu khống
Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy". Này các Hiền giả, sự
kiện không phải như vậy. Trường hợp

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         561

không phải như vậy. Nếu tu tập xả tâm
giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành
cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa
và khéo léo tinh cần mà tham tâm vẫn
ngự trị an trú, sự kiện không xảy ra như
vậy. Này các Hiền giả, xả tâm giải thoát,
có khả năng giải thoát tham tâm.

 Này các Hiền giả, lại nữa ở đây vị Tỷ
kheo nói như sau: "Ta đã tu tập vô tướng
tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm
thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất
chứa và khéo léo tinh cần. Tuy vậy thức
của tôi vẫn chạy theo các tướng". Vị ấy
cần phải được nói như sau: "Chớ có như
vậy, chớ nói như vậy, Đại Đức! Chớ có
hiểu lầm Thế Tôn, vu khống Thế Tôn như
vậy không tốt. Thế Tôn không nói như
vậy". Này các Hiền giả, sự kiện không
phải như vậy. Trường hợp không phải
như vậy. Nếu tu tập vô tướng tâm giải
thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và
khéo léo tinh cần, mà thức vẫn chạy theo
các tướng, sự kiện không xảy ra như vậy.
Nếu tu tập vô tướng tâm giải thoát, làm
cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm thành

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          562

căn cứ, an trú, chất chứa và khéo léo tinh
cần, mà thức vẫn chạy theo các tướng, sự
kiện không xảy ra như vậy. Này các Hiền
giả, vô tướng tâm giải thoát có khả năng
giải thoát tất cả tướng.

 Này các Hiền giả, lại nữa, ở đây vị Tỷ
kheo nói như sau: "Quan điểm "tôi có
mặt" bị tôi từ khước. Quan điểm "tôi là
cái này" không được tôi chấp nhận. Tuy
vậy mũi tên nghi ngờ do dự vẫn ám ảnh
an trú tôi". Vị ấy cần phải được nói như
sau: "Chớ có như vậy, chớ nói như vậy,
Đại Đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu
khống Thế Tôn như vậy không tốt. Thế
Tôn không nói như vậy". Này các Hiền
giả, sự kiện không phải như vậy. Trường
hợp không phải như vậy. "Quan điểm "tôi
có mặt" bị tôi từ khước. Quan điểm "tôi
là cái này" không được tôi chấp thuận.
Tuy vậy nghi ngờ, do dự vẫn ám ảnh an
trú nơi tôi". Sự kiện không xảy ra như
vậy. Này Hiền giả, chính nhờ khước từ sự
ngạo mạn "tôi có mặt", mà mũi tên do dự
nghi ngờ được giải thoát.

21.   Sáu vô thượng:

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             563

   Kiến vô thượng,

   Văn vô thượng,

   Lợi đắc vô thượng,

   Học giới vô thượng,

   Hành vô thượng,

   Ức niệm vô thượng.

22.   Sáu niệm xứ:

   Niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên.

23.   Sáu hằng trú:

   Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo mắt thấy sắc, không có hoan hỷ, không có ưu phiền, an trú xả, chánh niệm, giác tỉnh;

   Tai nghe tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi nếm
vị... thân cảm xúc... ý nhận thức pháp, không
có hoan hỷ, không có ưu phiền, trú xả, chánh
niệm, tỉnh giác.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                564

24.   Sáu sanh loại:

   Này các Hiền giả, ở đây có người hắc sanh và sống tạo hắc pháp.

   Này các Hiền giả, ở đây, có người hắc sanh và sống tạo bạch pháp.

   Này các Hiền giả, ở đây, có người hắc sanh và sống tạo Niết bàn, phi hắc phi bạch pháp.

   Ở đây, có người bạch sanh và sống tạo bạch pháp.

   Ở đây, có người bạch sanh và sống tạo hắc pháp.

   Ở đây, có người bạch sanh và sống tạo Niết bàn, phi hắc phi bạch pháp.

25.   Sáu quyết trạch phần tưởng:

   Vô thường tưởng,

   Khổ tưởng trên vô thường,

   Vô ngã tưởng trên khổ,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               565

   Đoạn tưởng,

   Vô tham tưởng,

   Diệt tưởng.

Này các Hiền giả, sáu pháp này được Thế Tôn chơn
chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người cần phải cùng
nhau tụng đọc... vị lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho
chư Thiên và loài Người.

8. Này các Hiền giả, có bảy pháp được Thế Tôn chơn chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người phải cùng nhau tụng đọc... vị lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người. Thế nào là bảy?

1.   Bảy tài sản:

   Tín tài, giới tài, tàm tài, quý tài, văn tài, thí tài, tuệ tài.

2.   Bảy giác chi:

   Niệm Giác chi, Trạch pháp Giác chi, Tinh tấn Giác chi, Hỷ Giác chi, Khinh an Giác chi, Định Giác chi, Xả Giác chi.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                   566

3.   Bảy định cụ:

   Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm.

4.   Bảy phi diệu pháp:

   Này các Hiền giả, ở đây, có vị Tỷ kheo bất tín, vô tàm, vô quý, thiểu văn, giải đải, thất niệm, liệt tuệ.

5.   Bảy diệu pháp:

   Này các Hiền giả, ở đây, có vị Tỷ kheo có lòng tín, có tàm, có quý, đa văn, tinh tấn, niệm được an trú, có trí tuệ.

6.   Bảy thượng nhân pháp:

   Này các Hiền giả, ở đây có vị Tỷ kheo tri pháp, tri nghĩa, tự tri, tri lượng, tri thời, tri chúng và tri nhân.

7.   Bảy thù diệu sự:

   Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo tha thiết hành trì học pháp và khát vọng hành trì học

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                   567

pháp trong tương lai;

   Tha thiết quán pháp và khát vọng quán pháp trong tương lai;

   Tha thiết điều phục các dục vọng và khát vọng điều phục các dục vọng trong tương lai;

   Tha thiết sống an tịnh và khát vọng sống an tịnh trong tương lai;

   Tha thiết sống tinh tấn và khát vọng sống tinh tấn trong tương lai;

   Tha thiết quán sát tự niệm và khát vọng quán sát tự niệm trong tương lai;

   Tha thiết với kiến giải và khát vọng hiểu biết sở kiến trong tương lai.

8.   Bảy tưởng:

   Vô thường tưởng,

   Vô ngã tưởng,

   Bất tịnh tưởng,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                568

    Hoạn nạn tưởng,

    Đoạn tưởng,

    Ly tham tưởng,

    Diệt tưởng.

9.    Bảy lực:

    Tín lực, tinh tấn lực, tàm lực, quý lực, niệm lực, định lực, tuệ lực.

10.   Bảy thức trú:

1.   Này các Hiền giả, có các loại hữu tình, thân
sai biệt và tưởng sai biệt, như loài Người,
một số chư Thiên và một số thuộc đọa xứ.
Đó là loại thức trú thứ nhất.

2.   Này các Hiền giả, có những loài hữu tình
thân sai biệt nhưng tưởng đồng loại, như các
vị Phạm Chúng thiên vừa mới sanh lần đầu
tiên (hay do tu sơ thiền). Đó là loại thức trú
thứ hai.

3.   Này các Hiền giả, có những loại hữu tình, thân đồng loại, nhưng tưởng sai biệt, như

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                  569

chư Quang Âm thiên. Đó là loại thức trú thứ ba.

4.   Này các Hiền giả, có những loại hữu tình
thân đồng loại và tưởng đồng loại, như chư
Thiên Biến Tịnh thiên. Đó là loại thức trú
thứ tư.

5.   Này các Hiền giả, có những loại hữu tình,
vượt khỏi mọi tưởng về sắc, điều phục mọi
tưởng về sân, không tác ý đến các tướng sai
biệt, chứng Không vô biên xứ: "Hư không là
vô biên". Đó là loại thức trú thứ năm.

6.   Này các Hiền giả, có những loại hữu tình,
vượt khỏi hoàn toàn hư không vô biên xứ,
chứng thức vô biên xứ: "Thức là vô biên".
Đó là loại thức trú thứ sáu.

7.   Này các Hiền giả có những loại hữu tình
vượt khỏi hoàn toàn Thức vô biên xứ, chứng
Vô sở hữu xứ: "Không có vật gì cả". Đó là
loại thức trú thứ bảy.

11.   Bảy loại người đáng kính trọng:

    Câu phần giải thoát,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               570

   Tuệ giải thoát,

   Thân chứng,

   Kiến chí,

   Tín giải thoát, Tùy pháp hành, Tùy tín hành.

12.   Bảy tùy miên:

   Dục ái tùy miên,

   Sân tùy miên,

   Kiến tùy miên,

   Nghi tùy miên,

   Mạn tùy miên,

   Hữu tham tùy miên,

   Vô minh tùy miên.

13.   Bảy kiết sử:

   Ái kiết sử,

   Sân kiết sử,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               571

   Kiến kiết sử,

   Nghi kiết sử,

   Mạn kiết sử,

   Hữu tham kiết sử,

   Vô minh kiết sử.

14.   Bảy diệt tránh pháp:

   Có khả năng đình chỉ, trừ diệt các tránh pháp
đang khởi lên: Ưng dữ hiện tiền tỳ ni, ưng
dữ ức niệm tỳ ni, ưng dữ bất si tỳ ni, ưng dữ
tự ngôn trị, đa mích tội tướng, đa nhơn mích
tội, như thảo phú địa.

Này các Hiền giả, bảy pháp này được Thế Tôn chơn
chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác. Ở đây mọi người cần phải cùng
nhau tụng đọc... vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho
chư Thiên và loài Người.

III

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                572

1. "Này các Hiền giả, có tám pháp được Thế Tôn chơn chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác. Ở đây mọi người cần phải cùng nhau tụng đọc... Vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người. Thế nào là tám?

1.   Tám tà:

   Tà tri kiến, ta tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định.

2.   Tám chánh:

   Chánh tri kiến... Chánh định.

3.   Tám người đáng cung kính:

   Hạng Dự lưu, hạng đã thành tựu và chứng Dự lưu quả;

   Hạng Nhất lai, hạng đã thành tựu và chứng Nhất lai quả;

   Hạng Bất lai, hạng đã thành tựu và chứng Bất lai quả;

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               573

   Hạng A la hán và hạng đã thành tựu A la hán quả.

4.   Tám giải đãi sự:

   Này các Hiền giả, ở đây có việc vị Tỷ kheo
phải làm. Vị này nghĩ: "Có công việc ta sẽ
phải làm. Nếu ta làm việc, thời thân ta sẽ mệt
mỏi. Vậy ta nên nằm xuống". Vị ấy nằm
xuống, không có tinh tấn để đạt được điều
chưa đạt được, để thành tựu điều chưa thành
tựu, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ
được, như vậy là giải đãi sự thứ nhất.

   Này các Hiền giả, lại nữa, một việc đã được
vị Tỷ kheo làm. Vị này nghĩ: "Ta đã làm một
công việc. Do ta làm một công việc nên thân
ta mệt mỏi. Vậy ta nên nằm xuống". Vị ấy
nằm xuống, không có tinh tấn... như vậy là
giải đãi sự thứ hai.

   Này các Hiền giả, lại nữa, có con đường vị
Tỷ kheo phải đi. Vị nầy nghĩ: « Đây là con
đường mà ta sẽ phải đi. Khi ta đi con đường
ấy, thân ta sẽ mệt mỏi. Vậy ta nên nằm
xuống ». Vị ấy nằm xuống, không có tinh
tấn... Như vậy là giải đãi sự thứ ba.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                574

   Này các Hiền giả, lại nữa, con đường vị Tỷ
kheo đã đi. Vị này nghĩ: "Ta đã đi con
đường, do ta đã đi con đường nên thân ta mệt
mỏi. Vậy ta nên nằm xuống". Vị ấy nằm
xuống, không có tinh tấn... Như vậy là giải
đãi sự thứ tư.

   Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo đi khất thực ở
làng hay tại đô thị không nhận được các đồ
ăn loại cứng hay đồ ăn loại mềm, đầy đủ như
ý muốn. Vị ấy nghĩ: "Ta đi khất thực ở làng
hay đô thị, không nhận được các đồ ăn loại
cứng hay đồ ăn loại mềm đầy đủ như ý
muốn. Thân này của ta bị mệt mỏi không lợi
ích gì. Vậy ta nên nằm xuống". Vị ấy nằm
xuống, không có tinh tấn. Như vậy là giải
đãi sự thứ năm.

   Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo, trong
khi đi khất thực tại làng hay thị xã nhận được
các đồ ăn loại cứng hay đồ ăn loại mềm đầy
đủ như ý muốn. Vị ấy nghĩ: "Ta đi khất thức
tại làng hay tại thị xã, nhận được các đồ ăn
loại cứng hay đồ ăn loại mềm, đầy đủ như ý
muốn. Thân này của ta nặng nề, không làm
được gì, như một nhóm đậu. Vậy ta nên nằm
xuống". Vị ấy nằm xuống, không có tinh

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             575

tấn... Như vậy là giải đãi sự thứ sáu.

   Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo bị đau
bệnh nhẹ. Vị này nghĩ: "Nay ta bị đau bệnh
nhẹ, cần phải nằm nghỉ. Vậy ta nên nằm
xuống". Vị ấy nằm xuống, không có tinh
tấn... Như vậy là giải đãi sự thứ bảy.

   Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo mới
đau bệnh dậy, mới khỏi bệnh không bao lâu.
Vị ấy nghĩ: "Ta mới đau bệnh dậy, mới khỏi
bệnh không bao lâu. Thân này của ta yếu
đuối, không làm được việc gì, vậy ta hãy
nằm xuống". Vị ấy nằm xuống, không có
tinh tấn để đạt được điều chưa đạt được, để
thành tựu điều chưa thành tựu được, để
chứng ngộ điều chưa chứng ngộ được. Như
vậy là giải đãi sự thứ tám.

5.   Tám tinh tấn sự:

   Này các Hiền giả, ở đây có việc vị Tỷ kheo
phải làm, vị ấy nghĩ: "Có công việc, ta sẽ
phải làm, nếu ta làm việc, thì không dễ gì ta
có thể suy tư đến giáo pháp chư Phật. Vậy ta
hãy cố gắng tinh tấn để đạt được điều gì
chưa đạt được, để thành tựu điều gì chưa
thành tựu được, để chứng ngộ điều gì chưa

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               576

chứng ngộ được". Và vị ấy tinh tấn để đạt
được điều gì chưa đạt được, để thành tựu
điều gì chưa thành tựu được, để chứng ngộ
điều gì chưa chứng ngộ được. Như vậy là
tinh tấn sự thứ nhất.

   Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo đã làm
xong công việc, vị ấy nghĩ: "Ta đã làm xong
công việc. Khi ta làm công việc, ta không
thể suy tư đến giáo pháp của chư Phật. Vậy
ta phải cố gắng tinh tấn..." Vị ấy tinh tấn...
Như vậy là tinh tấn sự thứ hai.

   Này các Hiền giả, lại nữa, có con đường vị
Tỷ kheo phải đi. Vị này nghĩ: "Đây là con
đường mà ta sẽ phải đi. Khi ta đi con đường
ấy, không dễ gì ta có thể suy tư đến giáo
pháp của chư Phật. Vậy ta hãy cố gắng
tinh..." Vị ấy tinh tấn... Như vậy là tinh tấn
sự thứ ba.

   Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo đã đi
con đường. Vị này nghĩ: "Ta đã đi con
đường ấy. Khi ta đi con đường, ta không có
thể suy tư đến giáo pháp của chư Phật. Vậy
ta hãy cố gắng tinh tấn..." Vị ấy tinh tấn...
Như vậy là tinh tấn sự thứ tư.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             577

   Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo trong
khi đi khất thực tại làng hay tại đô thị, không
nhận được các loại đồ ăn loại cứng hay đồ
ăn loại mềm đầy đủ như ý muốn. Vị này
nghĩ: "Ta trong khi đi khất thực tại làng hay
tại đô thị, không nhận được các loại đồ ăn
loại cứng hay đồ ăn loại mềm, đầy đủ như ý
muốn. Thân ta như vậy nhẹ nhàng có thể làm
việc. Vậy ta hãy cố gắng tinh tấn..." Và vị ấy
tinh tấn... Như vậy là tinh tấn sự thứ năm.

   Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo trong
khi đi khất thực tại làng hay tại đô thị được
các loại đồ ăn loại cứng hay loại đồ ăn loại
mềm, đầy đủ như ý muốn. Vị này nghĩ: "Ta
trong khi đi khất thực tại làng hay tại đô thị,
nhận được các loại đồ ăn loại cứng hay đồ
ăn loại mềm, đầy đủ như ý muốn. Như vậy
thân ta mạnh, có thể làm việc, vậy Ta hãy cố
gắng tinh tấn..." Và vị ấy tinh tấn... Như vậy
là tinh tấn sự thứ sáu.

   Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo bị đau
bệnh nhẹ. Vị ấy nghĩ: "Ta nay bị đau bệnh
nhẹ, sự kiện này có thể xảy ra, bệnh này có
thể trầm trọng hơn. Vậy ta hãy cố gắng tinh
tấn..." Và vị ấy tinh tấn... Như vậy là tinh tấn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               578

sự thứ bảy.

    Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo mới
đau bệnh dậy, mới khỏi bệnh không bao lâu.
Vị ấy nghĩ: "Ta mới đau bệnh dậy, mới khỏi
bệnh không bao lâu. Sự kiện này có thể xảy
ra, bệnh của ta có thể trở lại. Vậy ta hãy cố
gắng tinh tấn để đạt được điều gì chưa đạt
được, thành tựu điều gì chưa thành tựu được,
chứng ngộ điều gì chưa chứng ngộ được".
Và vị ấy tinh tấn để đạt được điều gì chưa
đạt được, thành tựu điều gì chưa thành tựu
được, và chứng ngộ điều gì chưa chứng ngộ
được. Đó là tinh tấn sự thứ tám.

6.   Tám bố thí sự:

1.   Có người đến nên bố thí.

2.   Vì sợ nên bố thí.

3.   Vì "người ấy cho tôi", nên bố thí.

4.   Vì "người ấy sẽ cho tôi", nên bố thí.

5.   Vì suy nghĩ: "Bố thí là tốt lành", nên bố thí.

6.   Vì suy nghĩ: "Ta nấu, họ không nấu. Thật

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                 579

không phải, nếu ta nấu mà không cho gì những người không nấu", nên bố thí.

7.   Vì suy nghĩ: "Nay ta bố thí, tiếng đồn tốt đẹp sẽ được truyền đi", nên bố thí.

8.   Vì muốn trang nghiêm tâm và tư trợ tâm nên bố thí.

7.   Tám thí sanh:

1.   Này các Hiền giả, có người bố thí cho Sa
môn hay Bà la môn, đồ ăn, đồ uống, vải, xe
cộ, hoa man, hương xông, hương thoa, sàng
tọa, phòng xá, đèn sáng. Đồ vật vị này bố
thí, vị này mong được bố thí trở lại. Người
này thấy người Sát đế lỵ có nhiều tài sản,
người Ba la môn có nhiều tài sản, hay người
gia chủ có nhiều tài sản, được sung mãn, cụ
túc, thụ hưởng năm món dục lạc. Vị này
nghĩ: "Mong rằng, sau khi thân hoại mạng
chung, ta sẽ được sanh là một trong những
người Sát đế lỵ có nhiều tài sản, người Bà la
môn có nhiều tài sản hay người gia chủ có
nhiều tài sản". Vị này nắm vững tâm ấy, an
trú tâm ấy, tu tập tâm ấy. Tâm này được giải
thoát trong tầm hạ liệt, không tu tập cao hơn,
nên đưa đến tái sanh trong tầm ấy. Và tôi xác

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                 580

nhận, đây là trường hợp một vị đầy đủ giới
luật, không phải vị phá giới luật. Này các
Hiền giả, tâm nguyện của một vị giữ giới
được thành tựu nhờ sự thanh tịnh.

2.   Này các Hiền giả, lại nữa, ở đây, có người
bố thí cho Sa môn hay Bà la môn, đồ ăn, đồ
uống, vải, xe cộ, hoa man, hương xông,
hương thoa, sàng tọa, phòng xá, đèn sáng.
Đồ vật vị này bố thí, vị này mong được trở
lại. Vị này nghe: "Tứ Đại Thiên vương thọ
mạng lâu dài, đẹp trai và nhiều an lạc". Vị
này nghĩ: "Mong rằng sau khi thân hoại
mạng chung, ta được sanh thành một trong
hàng Tứ Đại Thiên vương". Vị này nắm
vững tâm ấy, an trú tâm ấy, tu tập tâm ấy.
Tâm này được giải thoát trong tầm hạ liệt,
không tu tập cao hơn, nên đưa đến tái sanh
trong tầm ấy. Và tôi xác nhận đây là trường
hợp một vị đầy đủ giới luật, không phải vị
phá giới luật. Này các Hiền giả, tâm nguyện
của một vị giữ giới được thành tựu nhờ sự
thanh tịnh.

3.   Này các Hiền giả, lại nữa, ở đây, có người bố thí cho Sa môn hay Bà la môn, đồ ăn, đồ uống, vải, xe cộ, hoa man, hương xông,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           581

hương thoa, sàng tọa, phòng xá, đèn sáng.
Đồ vật vị này bố thí, vị này mong được trở
lại. Vị này nghe: "Chư Thiên Tam thập tam
thiên...

4.   ...chư Thiên Dạ ma...

5.   ...chư Thiên Đâu suất...

6.   ....chư Thiên Hóa Lạc...

7.   ....chư Thiên Tha Hóa Tự tại được sống lâu,
đẹp trai, được nhiều an lạc". Vị này nghĩ:
"Mong rằng sau khi thân hoại mạng chung,
ta được sanh thành một trong hàng chư
Thiên Thoa Hóa Tự tại". Vị này nắm vững
tâm ấy, an trú tâm ấy, tu tập tâm ấy. Tâm này
được giải thoát trong tầm hạ liệt, không tu
tập cao hơn, nên đưa đến tái sanh trong tầm
ấy. Và tôi xác nhận, đây là trường hợp một
vị đầy đủ giới luật, không phải vị phá giới
luật. Này các Hiền giả, tâm nguyện của một
vị giữ giới được thành tựu nhờ sự thanh tịnh.

8.   Này các Hiền giả, lại nữa, ở đây, có người
bố thí cho Sa môn hay Bà la môn, đồ ăn, đồ
uống, vải, xe cộ, hoa man, hương xông,
hương thoa, sàng tọa, phòng xá, đèn sáng.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             582

Đồ vật vị này bố thí, vị này mong được trở
lại. Vị này nghe: "Chư Thiên Phạm Chúng
thọ mạng lâu dàu, đẹp trai và nhiều an lạc".
Vị này nghĩ: "Mong rằng, sau khi thân hoại
mạng chung, ta được sanh thành một trong
hàng Phạm Chúng thiên". Vị này nắm vững
tâm ấy, an trú tâm ấy, tu tập tâm ấy. Tâm này
được giải thoát trong tầm hạ liệt, không tu
tập cao hơn, nên đưa đến tái sanh trong tầm
ấy. Và tôi xác nhận đây là…trường hợp một
vị đầy đủ giới luật, không phải vị phá giới
luật. Này các Hiền giả, tâm nguyện của một
vị giữ giới được thành tựu nhờ sự thanh tịnh.

8.   Tám chúng:

   Chúng Sát đế lỵ, chúng Bà la môn, chúng Gia chủ, chúng Sa môn,

   Chúng Tứ Đại Thiên vương, chúng Tam thập tam thiên, chúng (Thiên) Ma, chúng Phạm thiên.

9.   Tám thế pháp:

   Đắc, bất đắc, danh văn, ác văn, phỉ báng, tán thán, lạc và khổ.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               583

10.   Tám thắng xứ:

1.   Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các loại
ngoại sắc có hạn lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận
thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta
biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ nhất.

2.   Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các loại
ngoại sắc vô lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận
thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta
biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ hai.

3.   Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm thấy các
loại ngoại sắc có hạn lượng, đẹp, xấu. Vị ấy
nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng,
ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ ba.

4.   Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm thấy các
loại ngoại sắc vô lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận
thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta
biết, ta thấy", đó là thắng xứ thứ tư.

5.   Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm thấy các
loại ngoại sắc màu xanh, sắc màu xanh,
tướng sắc xanh, hình sắc xanh, ánh sáng
xanh - như bông gai màu xanh, sắc màu
xanh, tướng sắc xanh, hình sắc xanh, ánh
sáng xanh - như lụa Ba la nại, cả hai mặt

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                 584

láng trơn, màu xanh, sắc màu xanh, tướng
sắc xanh, hình sắc xanh, ánh sáng xanh. Như
vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy
các loại ngoại sắc màu xanh, sắc màu xanh,
tướng sắc xanh, hình sắc xanh, ánh sáng
xanh. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp
thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là thắng xứ
thứ năm.

6.   Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm thấy các
loại ngoại sắc màu vàng, tướng sắc vàng,
hình sắc vàng, ánh sáng vàng - như bông
kanikàra màu vàng, tướng sắc vàng, hình sắc
vàng, ánh sáng vàng - như lụa Ba la nại cả
hai mặt láng trơn màu vàng, sắc màu vàng,
tướng sắc vàng, hình sắc vàng, ánh sáng
vàng. Như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở
nội tâm, thấy sắc vàng, hình sắc vàng, ánh
sáng vàng, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi
nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là
thắng xứ thứ sáu.

7.   Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm thấy các
loại ngoại sắc màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng
màu đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ - như bông
bandhujĩvaka màu đỏ - như lụa Ba la nại cả
hai mặt láng trơn màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              585

màu đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ. Như vậy
vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các
loại ngoại sắc màu đỏ, sắc màu đỏ, tướng sắc
đỏ, hình sắc đỏ, ánh sáng đỏ, vị ấy nhận thức
rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta
thấy", đó là thắng xứ thứ bảy.

8.   Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm thấy các
loại ngoại sắc màu trắng, sắc màu trắng,
tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng
trắng - như sao mai osadhi màu trắng, sắc
màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng,
ánh sáng trắng, như lụa Ba la nại cả hai mặt
láng trớn màu trắng, sắc màu trắng, tướng
sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng trắng.
Như vậy vị này quán tưởng vô sắc ở nội tâm
thấy các loại ngoại sắc màu trắng, sắc màu
trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh
sáng trắng, vị ấy nhận thứ rằng: "Sau khi
nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy", đó là
thắng xứ thứ tám.

11.   Tám giải thoát:

1.   Tự mình có sắc, thấy các sắc; đó là giải thoát thứ nhất.

2.   Quán tưởng nội sắc là vô sắc, thấy các ngoại

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                                    586

sắc; đó là giải thoát thứ hai.

3.   Quán tưởng nội sắc là tịnh, chú tâm trên suy tưởng ấy; đó là giải thoát thứ ba.

4.   Vượt khỏi hoàn toàn sắc tưởng, diệt trừ các
tưởng hữu đối, không suy tư đến những tưởng
khác biệt, với suy tư "Hư không là vô biên"
chứng và trú Không vô biên xứ; đó là giải thoát
thứ tư.

5.   Vượt khỏi hoàn toàn Hư không vô biên xứ, với suy tư "Thức là vô biên" chứng và trú Thức vô biên xứ; đó là giải thoát thứ năm.

6.   Vượt khỏi hoàn toàn Thức vô biên xứ, với suy tư "không có vật gì" chứng và trú Vô sở hữu xứ; đó là giải thoát thứ sáu.

7.   Vượt khỏi hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là giải thoát thứ bảy.

8.   Vượt khỏi hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng, đó là giải thoát thứ tám.

Này các Hiền giả, tám pháp này được Thế Tôn chơn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                               587

chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người phải cùng nhau tụng đọc, không có tranh luận... vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

2. Này các Hiền giả, có chín pháp được Thế Tôn chơn chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người phải cùng nhau tụng đọc... vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người. Thế nào là chín?

1.   Chín xung đột sự:

1. "Người ấy đã làm hại tôi", xung đột khởi lên.

2. "Người ấy đang làm hại tôi", xung đột khởi lên.

3. "Người ấy sẽ làm hại tôi", xung đột khởi lên.

4. "Người ấy đã làm hại người tôi thương, người tôi mến"...

5. "Người ấy đang làm hại...

6. Người ấy sẽ làm hại...", xung đột khởi

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           588

lên.

7. "Người ấy đã làm lợi cho người tôi không thương, không mến...

8. Người ấy đang làm lợi...

9. Người ấy sẽ làm lợi...", xung đột khởi lên.

2.   Chín sự điều phục xung đột:

1. "Người ấy đã làm hại tôi. Có ích lợi gì mà nghĩ như vậy?" Nhờ vậy xung đột được điều phục.

2. "Người ấy đang làm hại tôi. Có ích lợi gì mà nghĩ như vậy?". Nhờ vậy xung đột được điều phục.

3. "Người ấy sẽ làm hại tôi. Có ích lợi gì mà nghĩ như vậy?" Nhờ vậy, xung đột được điều phục.

4. "Người ấy đã làm hại người tôi thương,

5. Người ấy đang làm hại...

6. Người ấy sẽ làm hại người tôi thương,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              589

người tôi mến. Có ích lợi gì mà nghĩ như vậy?" Nhờ vậy xung đột được điều phục.

7. "Người ấy đã làm lợi cho người tôi không thương, không mến...

8. Người ấy đang làm lợi...

9. Người ấy sẽ làm lợi... Có ích lợi gì mà nghĩ như vậy?" Nhờ vậy xung đột được điều phục.

3.   Chín chỗ an trú của loài hữu tình:

1. Này các Hiền giả, có những loài hữu tình,
thân sai biệt, tưởng sai biệt, như loài
Người, một số chư Thiên, một số ở tại các
đọa xứ. Đó là hữu tình trú xứ thứ nhất.

2. Này các Hiền giả, có những loài hữu tình,
thân sai biệt, tưởng đồng nhất, như Phạm
Chúng thiên khi mới tái sanh. Đó là hữu
tình trú xứ thứ hai.

3. Này các Hiền giả, có loài hữu tình, thân đồng nhất, tưởng sai biệt như chư Quang Âm thiên. Đó là hữu tình trú xứ thứ ba.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            590

4. Này các Hiền giả, có loài hữu tình, thân đồng nhất, tưởng đồng nhất như chư Tịnh Cư thiên. Đó là hữu tình trú xứ thứ tư.

5. Này các Hiền giả, có những loài hữu tình
không có tưởng, không có thọ, như chư
Vô Tưởng thiên. Đó là hữu tình trú xứ thứ
năm.

6. Này các Hiền giả, có những loài hữu tình
vượt khỏi sắc tưởng một cách hoàn toàn,
diệt trừ các sân tưởng, không có tác ý sai
biệt tưởng, chứng được Hư không vô biên
xứ: "Hư không là vô biên". Đó là hữu tình
trú xứ thứ sáu.

7. Này các Hiền giả, có những loài hữu tình
vượt khỏi Hư không vô biên xứ một cách
hoàn toàn, chứng Thức vô biên xứ: "Thức
là vô biên". Đó là hữu tình trú xứ thứ bảy.

8. Này các Hiền giả, có những loài hữu tình
vượt khỏi Thức vô biên xứ một cách hoàn
toàn, chứng Vô sở hữu xứ: "Không có gì
tất cả". Đó là hữu tình trú xứ thứ tám.

9. Này các Hiền giả, có những loài hữu tình vượt khỏi Vô sở hữu xứ một cách hoàn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           591

toàn, chứng Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Đó là hữu tình trú xứ thứ chín.

4.   Phạm hạnh trú, chín bất thời bất tiết:

1. Này các Hiền giả, có Như Lai xuất hiện ở
đời, bậc A la hán, Chánh Đẳng Giác,
Pháp được thuyết giảng, đưa đến an tịnh,
hướng đến Niết bàn, tiến tới giác ngộ,
được Thiện Thệ khai thị. Và người ấy
sanh vào địa ngục. Đó là Phạm hạnh trú,
bất thời bất tiết thứ nhất.

2. Này các Hiền giả, lại nữa, có Như Lai
xuất hiện ở đời, bậc A la hán, Chánh
Đẳng Giác, Pháp được thuyết giảng, đưa
đến an tịnh, hướng đến Niết bàn, tiến tới
giác ngộ, được Thiện Thệ khai thị. Và
người ấy sanh vào bàng sanh. Đó là Phạm
hạnh trú, bất thời bất tiết thứ hai.

3. ... sanh vào ngạ quỷ...

4. ...sanh vào hàng A tu la...

5. ... sanh vào hàng chư Thiên được thọ mạng lâu dài...

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            592

6. ... sanh vào các biên địa, giữa các loài mọi
rợ vô trí, những chỗ mà các hàng Tỷ
kheo, Tỷ kheo ni, Nam cư sĩ, Nữ cư sĩ
không có đất đứng. Đó là Phạm hạnh trú,
bất thời bất tiết thứ sáu.

7. Này các Hiền giả, lại nữa, có Như Lai
xuất hiện ở đời, bậc A la hán, Chánh
Đẳng Giác, Pháp được thuyết giảng, đưa
đến an tịnh, hướng đến Niết bàn, tiến tới
giác ngộ, được Thiện Thệ khai thị. Và
người ấy được sanh vào các trung quốc,
nhưng lại theo tà kiến điên đảo: "Không
có bố thí, không có cúng dường, không
có cúng tế, không có quả báo các hành vi
thiện ác, không có đời này, không có các
loài hóa sanh, không có các vị Sa môn,
Bà la môn đã chứng đạt chơn chánh, đã
thực thành chơn chánh, đã tự mình chứng
tri, chứng ngộ thế giới này với thế giới
sau và tuyên thuyết. Đó là Phạm hạnh trú,
bất thời bất tiết thứ bảy.

8. Này các Hiền giả, lại nữa, Thế Tôn xuất
hiện ở đời, bậc A la hán, Chánh Đẳng
Giác, Pháp được thuyết giảng, đưa đến an
tịnh, hướng đến Niết bàn, tiến đến giác

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            593

ngộ, được Thiện Thệ khai thị. Và người
ấy sinh vào tại các nước trung quốc,
nhưng ác huệ, ngu si, điếc, ngọng, không
biết nghĩa lý được khéo nói hay vụng nói.
Đó là Phạm hạnh trú, bất thời bất tiết thứ
tám.

9. Này các Hiền giả, lại nữa Thế Tôn xuất
hiện ở đời, bậc A la hán, Chánh Đẳng
Giác, nhưng Pháp không được thuyết
giảng, đưa đến an tịnh, hướng đến Niết
bàn, tiến đến giác ngộ, được Thiện Thệ
khai thị, và người ấy sanh vào tại các
nước trung quốc nhưng có trí tuệ, không
ngu si, không điếc ngọng, biết nghĩa lý
được khéo nói hay vụng nói. Đó là Phạm
hạnh trú, bất thời bất tiết thứ chín.

5.   Chín thứ đệ trú:

1. Này các Hiền giả, ở đây có vị Tỷ kheo, ly
ác bất thiện pháp, chứng và trú vào Thiền
thứ nhất, có tầm có tứ có hỷ lạc do ly dục
sanh.

2. Diệt tầm diệt tứ... Thiền thứ hai...

3. ...Thiền thứ ba...

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             594

4. ... chứng và trú vào Thiền thứ tư.

5. Sau khi vượt qua các sắc tưởng một cách
hoàn toàn, sau khi trừ diệt các hữu đối
tưởng, không có tác ý với các sai biệt
tưởng, chứng và trú Hư không vô biên
xứ: "Hư không là vô biên".

6. Sau khi vượt qua Hư không vô biên xứ một cách hoàn toàn, chứng và trú Thức vô biên xứ: "Thức là vô biên"

7. Sau khi vượt qua Thức vô biên xứ một cách hoàn toàn, chứng và trú Vô sở hữu xứ: "Không có sự vật gì tất cả".

8. Sau khi vượt qua một cách hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

9. Sau khi vượt qua Phi tưởng phi phi tưởng xứ một cách hoàn toàn, chứng và trú Diệt thọ tưởng định.

6.   Chín thứ đệ diệt:

1. Thành tựu Sơ thiền, các dục tưởng bị đoạn diệt;

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            595

2. Thành tựu đệ Nhị thiền, các tầm tứ bị đoạn diệt;

3. Thành tựu đệ Tam thiền, hỷ bị đoạn diệt;

4. Thành tựu đệ Tứ thiền, hơi thở vào hơi thở ra bị đoạn diệt;

5. Thành tựu Hư không vô biên xứ, sắc tưởng bị đoạn diệt;

6. Thành tựu Thức vô biên xứ, Hư không vô biên xứ tưởng bị đoạn diệt;

7. Thành tựu Vô sở hữu xứ, Thức vô biên xứ tưởng bị đoạn diệt;

8. Thành tựu Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Vô sở hữu xứ tưởng bị đoạn diệt;

9. Thành tựu Diệt thọ tưởng (định), các tưởng và các thọ bị đoạn diệt.

Này các Hiền giả, chín pháp này được Thế Tôn chơn
chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người phải cùng nhau
tụng đọc... vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư
Thiên và loài Người.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              596

3. Này Hiền giả, có mười pháp được Thế Tôn chơn
chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người phải cùng nhau
tụng đọc... vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư
Thiên và loài Người. Thế nào là mười?

1.   Mười hộ trì nhân pháp:

1. Này các Hiền giả, ở đây, vị Tỷ kheo có
giới hạnh, sống chế ngự với sự chế ngự
của giới bổn Pàtimokkha, đầy đủ oai
nghi, chánh hạnh, thấy nguy hiểm trong
những lỗi nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu học
trong giới pháp. Này các Hiền giả, vị Tỷ
kheo nào có giới hạnh, sống chế ngự với
sự chế ngự của giới bổn Pàtimokkha, đầy
đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy hiểm
trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu
học trong giới pháp. Pháp như vậy là hộ
trì nhân.

2. Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo
nghe nhiều, gìn giữ những gì đã nghe,
chất chứa những gì đã nghe. Những pháp
ấy, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa
lý căn cú cụ túc, đề cao đời sống Phạm
hạnh, hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh những

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              597

pháp ấy, vị đã nghe nhiều, đã nắm giữ, đã
ghi nhớ nhờ tụng đọc nhiều lần, chuyên ý
quán sát, khéo thành tựu nhờ chánh kiến.
Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào, đa
văn... khéo thành tựu nhờ chánh kiến,
pháp như vậy là hộ trì nhân.

3. Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo là
thiện hữu, thiện bạn lữ, là thiện bạn đảng,
là hộ trì nhân. Này các Hiền giả, vị Tỷ
kheo nào là thiện hữu, là thiện bạn lữ, là
thiện bạn đảng. Pháp như vậy là hộ trì
nhân.

4. Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo
thiện ngôn, đầy đủ sự nhu hòa và khiêm
nhường, nhẫn nại và nhận sự chỉ trích
một cách cung kính. Này các Hiền giả, vị
Tỷ kheo nào thiện ngôn... nhận sự chỉ
trích một cách cung kính. Pháp như vậy
là hộ trì nhân.

5. Này các Hiền giả, khi nào có những trách
nhiệm cần phải làm đối với các vị đồng
Phạm hạnh niên lạp cao hơn, vị ấy khéo
léo, không có biếng nhác, suy tư một cách
đầy đủ các phương tiện, vừa đủ để làm,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           598

vừa đủ để tổ chức. Này các Hiền giả, một
vị Tỷ kheo nào, đối với các vị đồng Phạm
hạnh... vừa đủ để tổ chức. Pháp như vậy
là hộ trì nhân.

6. Này các Hiền giả, lại nữa có vị Tỷ kheo
ưa Pháp, ái luyến nói Pháp, tự mình vô
cùng hoan hỷ đối với Thắng pháp, Thắng
luật. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào ưa
Pháp... vô cùng hoan hỷ đối với Thắng
pháp, Thắng luật. Pháp như vậy là hộ trì
nhân.

7. Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo tự
mình bằng lòng với các vật dụng nhận
được như y phục, ẩm thực, sàng tọa, bệnh
dược. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nào
tự bằng lòng... Pháp như vậy là hộ trì
nhân.

8. Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo sống
tinh tấn siêng năng đoạn trừ các ác pháp,
thành tựu các thiện pháp, cương quyết,
kiên trì tinh tấn, nhẫn trì không phế bỏ
các thiện pháp. Này các Hiền giả, một vị
Tỷ kheo nào sống tinh tấn siêng năng...
nhẫn trì không phế bỏ các thiện pháp.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         599

Pháp như vậy là hộ trì nhân.

9. Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo
chánh niệm, đầy đủ tối thượng niệm và
tỉnh giác, nhớ đến và ghi nhớ những điều
nói và làm từ lâu. Này các Hiền giả, vị Tỷ
kheo nào có chánh niệm, ghi nhớ những
điều đã nói và làm từ lâu. Pháp như vậy
là hộ trì nhân.

10. Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo
có huệ trí, đầy đủ sanh diệt trí, hướng đến
sự quyết trạch các bậc Thánh, chơn chánh
diệt trừ mọi đau khổ. Này các Hiền giả,
vị Tỷ kheo nào có huệ trí... chơi chánh
diệt trừ mọi đau khổ. Pháp như vậy là bộ
trì nhân.

2.   Mười biến xứ:

1. Một vị nào biết được địa biến xứ: trên, dưới, ngang, bất nhị, vô lượng.

2. Một vị biết được thủy biến...

3. Một vị biết được hỏa biến...

4. Một vị biết được phong biến...

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             600

5. Một vị biết được thanh biến...

6. Một vị biết được hoàng biến...

7. Một vị biết được xích biến...

8. Một vị biết được bạch biến...

9. Một vị biết được hư không biến...

10. Một vị biết được thức biến, trên dưới, ngang, bất nhị, vô lượng.

3.   Mười bất thiện nghiệp đạo:

   Sát sanh, thâu đạo, tà dâm, vọng ngôn, lưỡng thiệt, ác khẩu, ỷ ngữ, tham, sân, tà kiến.

4.   Mười thiện nghiệp đạo:

- Ly sát sanh, ly thâu đạo, lỳ tà dâm, ly vọng ngôn, ly lưỡng thiệt, ly ác khẩu, ly ỷ ngữ, ly tham, ly sân, ly si.

5.   Mười Thánh cư:

 Này các Hiền giả, ở đây, vị Tỷ kheo đoạn trừ năm chi, đầy đủ sáu chi, một hộ trì, thực

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              601

hiện bốn y, loại bỏ các giáo điều, đoạn tận
các mong cầu, tâm tư không trệ phược, thân
thể khinh an, tâm thiện giải thoát, tuệ thiện
giải thoát.

1. Này các Hiền giả, thế nào là vị Tỷ kheo
đoạn trừ năm chi? Này các Hiền giả, ở
đây, vị Tỷ kheo đoạn trừ tham dục, đoạn
trừ sân, đoạn trừ hôn trầm thụy miên,
đoạn trừ trạo hối, đoạn trừ nghi. Này các
hiền giả, như vậy là đoạn trừ năm chi.

2. Này các Hiền giả, thế nào là vị Tỷ kheo
đầy đủ sáu chi? Này các Hiền giả, ở đây,
vị Tỷ kheo mắt thấy sắc, không có thích
ý, không có phật ý, an trú xả, chánh niệm,
tỉnh giác, tại nghe tiếng... mũi ngửi
hương... lưỡi nếm vị... thân cảm xúc... ý
nhận thức pháp, không có thích ý, không
có phật ý, trú xả, chánh niệm, tỉnh giác.
Này các Hiền giả, như vậy là vị Tỷ kheo
đầy đủ sáu chi.

3. Này các Hiền giả, thế nào là vị Tỷ kheo
một hộ trì? Này các Hiền giả, ở đây, vị
Tỷ kheo thành tựu sự hộ trì về niệm. Này
các Hiền giả, như vậy là vị Tỷ kheo một

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          602

hộ trì.

4. Này các Hiền giả, thế nào là vị Tỷ kheo
có thực hiện bốn y? Này các Hiền giả, vị
Tỷ kheo sau khi suy tư, thọ dụng một
pháp; sau khi suy tư, nhẫn thọ một pháp;
sau khi suy tư, đoạn trừ một pháp; sau
khi suy tư tránh xa một pháp. Này các
Hiền giả, như vậy là vị Tỷ kheo thực hiện
bốn y.

5. Này các Hiền giả, thế nào là vị Tỷ kheo
loại bỏ các giáo điều? Này các Hiền giả,
ở đây, tất cả những giáo điều thông
thường mà các vị Sa môn thông thường
chủ trương, vị Tỷ kheo đều loại bỏ, phóng
xả. Này các Hiền giả, như vậy gọi là Tỷ
kheo loại bỏ các giáo điều.

6. Này các Hiền giả, thế nào là vị Tỷ kheo
đoạn tận các mong cầu? Này các Hiền
giả, ở đây, vị Tỷ kheo đoạn trừ các mong
cầu về dục vọng, đoạn trừ các mong cầu
về hiện hữu, làm cho an tịnh các mong
cầu về phạm hạnh. Này các Hiền giả, như
vậy là vị Tỷ kheo đoạn tận các mong cầu.

7. Này các Hiền giả, thế nào là vị Tỷ kheo,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         603

tâm tư không trệ phược? Này các Hiền
giả, ở đây, vị Tỷ kheo đoạn trừ các tâm tư
dục vọng, đoạn trừ các tâm tư sân hận,
đoạn trừ các tâm tư não hại. Này các Hiền
giả, như vậy là vị Tỷ kheo, tâm tư không
trệ phược.

8. Này các Hiền giả, thế nào là vị Tỷ kheo,
thân hành được khinh an? Này các Hiền
giả, ở đây, vị Tỷ kheo đoạn trừ lạc, đoạn
trừ khổ, diệt các hỷ ưu từ trước, chứng và
an trú thiền thứ tư, không lạc, không khổ,
xả niệm thanh tịnh. Này các Hiền giả,
như vậy vị Tỷ- kheo thân hành được
khinh an.

9. Này các Hiền giả, thế nào là vị Tỷ- kheo,
tâm thiện giải thoát? Này các Hiền giả, ở
đây, vị Tỷ- kheo tâm giải thoát khỏi tham,
tâm giải thoát khỏi sân, tâm giải thoát
khỏi si. Này các Hiền giả, như vậy vị Tỷ
kheo tâm thiện giải thoát.

10. Này các Hiền giả, thế nào là vị Tỷ kheo tuệ thiện giải thoát?

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ- kheo biết rằng: "Tham tâm của ta

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          604

đã được trừ, cắn tận gốc rễ, như
cây ta-la bị chặt, đi đến chỗ
không hiện hữu, không có khả
năng sanh khởi trong tương lai".

 Vị ấy biết rằng: "Sân tâm của ta
đã đoạn trừ, cắt tận gốc rễ, như
cây ta-la bị chặt, đi đến chỗ
không hiện hữu, không có khả
năng sanh khởi trong tương lai".

 Vị ấy biết rằng: "Si tâm của ta đã
đoạn trừ, cắt tận gốc rễ, như cây
ta-la bị chặt, đi đến chỗ không
hiện hữu, không có khả năng
sanh khởi trong tương lai. Này
các Hiền giả, như vậy là vị Tỷ
kheo tuệ thiện giải thoát.

6.   Mười pháp vô học:

 Vô học Chánh tri kiến, vô học Chánh tư duy,
vô học Chánh ngữ, vô học Cháng nghiệp, vô
học Chánh mạng, vô học Chánh tinh tấn, vô
học Chánh niệm, vô học Chánh định, vô học
Chánh trí, vô học Chánh giải thoát.

Này các Hiền giả, mười pháp này được Thế Tôn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            605

chơn chánh giảng dạy, vị đã biết, đã thấy, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mọi người phải cùng
nhau tụng đọc, không có tranh luận, để phạm hạnh
này được trường tồn, được duy trì lâu dài, vì hạnh
phúc cho mọi loài, vì an lạc cho mọi loài, vì lòng
thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an
lạc cho chư Thiên và loài Người.

4. Rồi Thế Tôn ngồi dậy và bảo tôn giả Sàriputta:

- Lành thay, lành thay Sàriputta! Này Sàriputta, Ngươi đã khéo giảng, khéo tụng kinh này cho chúng Tỷ kheo.

Tôn giả Sàriputta thuyết giảng như vậy. Bậc Đạo Sư chấp thuận. Các vị Tỷ kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của tôn giả Sàriputta.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             606

61    Hành - Vô minh duyên Hành, Hành duyên Thức... - Kinh Tư Lường – Tương II, 147

Tư Lường – Tương II, 147

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi (Xá-vệ), Jetavana (Thắng Lâm), tại vườn ông Anàthapindika (Cấp Cô Độc).

2) Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: - "Này các Tỷ- kheo".

- "Thưa vâng, bạch Thế Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

- Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo tư lường, phải tư lường như thế nào để chơn chánh diệt khổ một cách trọn vẹn?

- Bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế Tôn làm điểm tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn nói lên ý

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          607

nghĩa của lời nói này. Sau khi nghe Thế Tôn thuyết giảng, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

4) - Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đang tư
lường, tư lường như sau: "Sự đau khổ nhiều loại và
đa dạng này khởi lên trên đời như già và chết; sự
đau khổ này lấy gì làm nhân, lấy gì tập khởi, lấy gì
tác sanh, lấy gì làm hiện hữu? Do cái gì có mặt, già
chết hiện hữu? Do cái gì không có mặt, già chết
không hiện hữu?"

6) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Sự đau khổ nhiều loại và đa dạng này khởi lên trên đời như già và chết, sự đau khổ này lấy sanh làm nhân, lấy sanh làm tập khởi, lấy sanh làm tác sanh, lấy sanh làm hiện hữu. Do sanh có mặt, già chết hiện hữu. Do sanh không có mặt, già chết không hiện hữu".

7) Và vị ấy biết già chết, biết già chết tập khởi, biết già chết đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích ứng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              608

đưa đến già chết đoạn diệt. Do thực hành như vậy, vị ấy trở thành vị Tùy pháp hành.

8) Này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và đoạn diệt già chết.

9) Tư lường thêm nữa, vị ấy tư lường như sau: "Còn
hữu này, do cái gì làm nhân? Còn thủ này, do cái gì
làm nhân? Còn ái này, do cái gì làm nhân? Còn thọ
này, do cái gì làm nhân? Còn xúc này... Còn sáu xứ
này... Còn danh sắc này... Còn thức này... Còn các
hành này, do cái gì làm nhân, cái gì tập khởi, cái gì
tác sanh, cái gì làm hiện hữu? Do cái gì có mặt, các
hành hiện hữu? Do cái gì không có mặt các hành
không hiện hữu?"

10) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Các hành
lấy vô minh làm nhân, lấy vô minh làm tập khởi, lấy
vô minh làm tác sanh, lấy vô minh làm hiện hữu. Do
vô minh có mặt, các hành hiện hữu. Do vô minh
không có mặt, các hành không hiện hữu".

11) Và vị ấy biết các hành, biết các hành tập khởi, biết các hành đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích ứng đưa đến các hành đoạn diệt. Do thực hành như vậy, vị ấy trở thành vị Tùy pháp hành. Này các Tỷ- kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             609

cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và đoạn diệt các hành.

12) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu người nào bị vô minh chi phối, dự tính
làm phước hành, thức (của người ấy) đi đến
phước.
- Nếu người ấy dự tính làm phi phước hành, thức
(của người ấy) đi đến phi phước.
- Nếu người ấy dự tính làm bất động hành, thức
(của người ấy) đi đến bất động.

13) Này các Tỷ-kheo, khi nào vị Tỷ-kheo đoạn tận
vô minh, minh được sanh khởi. Vị ấy do vô minh
đoạn tận, minh sanh khởi, không dự tính làm
phước hành, không dự tính làm phi phước hành,
không dự tính làm bất động hành.

14) Không có dự tính, không có dụng ý, vị ấy không
chấp thủ một sự gì ở đời. Không chấp thủ, vị ấy
không sợ hãi. Không sợ hãi, vị ấy hoàn toàn tịch
tịnh. Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã
thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui
trạng thái này nữa".

15) Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, vị ấy biết lạc thọ ấy vô thường, vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            610

không nên hoan hỷ. Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, vị
ấy biết khổ thọ vô thường, vị ấy biết không nên tham
đắm, vị ấy biết không nên hoan hỷ. Nếu vị ấy cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, vị ấy biết thọ ấy vô thường,
vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết không nên
hoan hỷ.

16) Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, thọ ấy được cảm giác
với niệm thoát ly. Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, thọ
ấy được cảm giác với niệm thoát ly. Nếu vị ấy cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, thọ ấy được cảm giác với
niệm thoát ly (visannutto).

17) Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của
thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng
của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng
của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ
tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân
hoại mạng chung, ở đây tất cả những cảm thọ không
làm cho có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh, cái thân
được bỏ qua một bên".

18) Này các Tỷ-kheo, ví như một người từ trong lò
nung của người thợ gốm lấy ra một cái ghè nóng
và đặt trên một khoảng đất bằng phẳng để sức nóng
ở đấy được nguội dần, và các miếng sành vụn được
gạt bỏ một bên.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             611

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân hoại mạng chung, ở đây tất cả những cảm thọ không làm cho có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh, cái thân được bỏ qua một bên ".

19) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Vị Tỷ-
kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc có dự tính làm các
phước hành, hay có dự tính làm các phi phước hành,
hay có dự tính làm các bất động hành?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

20) Hay nếu các hành không có mặt một cách trọn vẹn, do các hành đoạn diệt, thời thức có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

21) Hay nếu thức không có mặt một cách trọn vẹn, do thức đoạn diệt, thời danh sắc có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          612

22) Hay nếu danh sắc không có mặt một cách trọn vẹn, do danh sắc đoạn diệt, thời sáu xứ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

23) Hay nếu sáu xứ không có mặt một cách trọn vẹn, do sáu xứ đoạn diệt, thời xúc có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

24) Hay nếu xúc không có mặt một cách trọn vẹn, do xúc đoạn diệt, thời thọ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

25) Hay nếu thọ không có mặt một cách trọn vẹn, do thọ đoạn diệt, thời ái có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

26) Hay nếu ái không có mặt một cách trọn vẹn, do ái đoạn diệt, thời thủ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

27) Hay nếu thủ không có mặt một cách trọn vẹn, do thủ đoạn diệt, thời hữu có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           613

28) Hay nếu hữu không có mặt một cách trọn vẹn, do hữu đoạn diệt, thời sanh có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

29) Hay nếu sanh không có mặt một cách trọn vẹn, do sanh đoạn diệt, thời già chết có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

30) Lành thay, lành thay, này các Tỷ-kheo! Phải là
như vậy, này các Tỷ-kheo! Không thể khác vậy.
Hãy tin ở Ta, này các Tỷ-kheo! Hãy quyết định, chớ
có nghi ngờ, chớ có phân vân! Đây là khổ được
đoạn tận.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           614

62     Hành - Vô minh duyên Hành, Hành duyên cho lạc khổ - Kinh Bhuumija – Tương II, 71

Bhùmija – Tương II, 71

1)...Trú ở Sàvatthi.

2) Rồi Tôn giả Bhùmija, vào buổi chiều, từ chỗ độc cư Thiền tịnh đứng đậy, đi đến Tôn giả Sàriputta; sau khi đến nói lên với Tôn giả Sàriputta những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Bhùmija thưa Tôn giả Sàriputta:

3) - Hiền giả Sàruputta, có những Sa-môn, Bà-la-
môn chủ trương về nghiệp, tuyên bố khổ lạc do tự
mình làm. Hiền giả Sàruputta, lại có những Sa-môn,
Bà-la-môn chủ trương về nghiệp, tuyên bố khổ lạc
do người khác làm. Hiền giả Sariputta, lại có những
Sa-môn, Bà-la-môn chủ trương về nghiệp, tuyên bố
khổ lạc do tự mình làm và do người khác làm. Hiền
giả Sàriputta, lại có những Sa-môn, Bà-la-môn chủ
trương về nghiệp, tuyên bố khổ lạc không do tự mình
làm, không do người khác làm, khổ lạc do tự nhiên
sanh.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            615

4) Ở đây, này Hiền giả Sàriputta, Thế Tôn thuyết như
thế nào, tuyên bố như thế nào? Và chúng tôi trả lời
như thế nào để đáp đúng lời Thế Tôn tuyên bố; chúng
tôi không xuyên tạc Thế Tôn không đúng sự thật;
pháp chúng tôi trả lời là thuận pháp; và không một
vị đồng pháp nào có muốn cật vấn không tìm được
lý do để chỉ trích?

5) - Này Hiền giả, Thế Tôn đã nói lạc khổ do duyên mà sanh? Do duyên gì? Do duyên xúc. Nói như vậy là đáp đúng lời Thế Tôn tuyên bố, không xuyên tạc Thế Tôn không đúng sự thật; pháp được trả lời là thuận pháp, và không một vị đồng pháp nào có muốn cật vấn cũng không tìm được lý do để chỉ trích.

6) Ở đây, này Hiền giả, các vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương về nghiệp, tuyên bố lạc khổ do tự mình làm; lạc khổ ấy chính do duyên xúc. Các vị Sa- môn, Bà-la-môn nào... (như trên)... Các Sa-môn, Bà- la-môn nào chủ trương về nghiệp, tuyên bố là lạc khổ không do tự mình làm, không do người khác làm, lạc khổ do tự nhiên sanh; lạc khổ ấy chính do duyên xúc.

7) Ở đây, này Hiền giả, các Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương về nghiệp, tuyên bố lạc khổ do tự mình làm, họ chắc chắn có thể tự cảm thọ không cần đến xúc; sự kiện như vậy không xảy ra. Các Sa-môn, Bà- la-môn nào...(như trên)... Các Sa-môn, Bà-la-môn

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           616

nào chủ trương về nghiệp, tuyên bố lạc khổ không do tự mình làm, không do người khác làm, lạc khổ do tự nhiên sanh, họ chắc chắn có thể tự cảm thọ không cần đến xúc; sự kiện như vậy không xảy ra.

8) Tôn giả Ananda được nghe chuyện này giữa Tôn giả Sàriputta với Tôn giả Bhùmija.

9) Rồi Tôn giả Ananda đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda đem tất cả câu chuyện xảy ra như thế nào giữa Tôn giả Sàriputta với Tôn giả Bhùmija bạch lên Thế Tôn.

10) - Lành thay, lành thay! Này Ananda, Sàriputta
trả lời như vậy là trả lời một cách chơn chánh. Này
Ananda, Ta nói rằng khổ là do duyên mà sanh. Do
duyên gì? Do duyên xúc. Nói như vậy là đáp đúng
lời Ta tuyên bố, không xuyên tạc Ta không đúng sự
thật; pháp được trả lời là thuận pháp và không một
vị đồng pháp nào cật vấn Ta có thể tìm được lý do để
chỉ trích.

11) Ở đây, này Ananda, những Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương về nghiệp, tuyên bố lạc khổ do tự mình làm, lạc khổ ấy chính do duyên xúc. Những Sa- môn, Bà-la-môn nào... (như trên)... Những Sa-môn,

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           617

Bà-la-môn nào chủ trương về nghiệp, tuyên bố lạc
khổ không do tự mình làm, không do người khác
làm, khổ lạc do tự nhiên sanh; khổ lạc ấy chính do
duyên xúc.

12) Ở đây, này Ananda, những Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương về nghiệp, tuyên bố lạc khổ do tự mình làm, họ chắc chắn có thể tự cảm thọ không cần đến xúc; sự kiện ấy không xảy ra. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào... (như trên)... Những Sa-môn, Bà-la- môn nào chủ trương về nghiệp, tuyên bố lạc khổ không do tự mình làm, không do người khác làm, lạc khổ do tự nhiên sanh, họ chắc chắn có thể tự cảm thọ không cần đến xúc; sự kiện ấy không xảy ra.

13) -Này Ananda, chỗ nào có thân, do nhân thân tư niệm, thời nội thân khởi lên lạc khổ. Này Ananda, Chỗ nào có lời nói, do nhân khẩu tư niệm, thời nội thân khởi lên lạc khổ. Này Ananda, Chỗ nào có ý, do nhân ý tư niệm, thời nội thân khởi lên lạc khổ.

14) Này Ananda, do duyên vô minh, hoặc tự chúng ta làm các thân hành; do duyên ấy, nội thân khởi lên lạc khổ. Này Ananda, hoặc những người khác làm các thân hành; do duyên ấy, nội thân khởi lên lạc khổ. Này Ananda, hoặc với ý thức rõ ràng làm các thân hành, do duyên ấy, nội thân khởi lên lạc khổ.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           618

Này Ananda, hoặc không với ý thức rõ ràng làm các thân hành; do duyên ấy, nội thân khởi lên lạc khổ.

15) Hoặc tự chúng ta, này Ananda, làm các khẩu
hành; do duyên ấy, nội thân khởi lên lạc khổ. Hoặc
những người khác này Ananda làm các khẩu hành;
do duyên ấy, nội thân khởi lên lạc khổ.

16) Hoặc với ý thức rõ ràng, này Ananda... (như
trên)... Hoặc không với ý thức rõ ràng, này Ananda,
làm các khẩu hành; do duyên ấy, nội thân khởi lên
lạc khổ.

17) Hoặc tự mình, này Ananda, làm các ý hành; do
duyên ấy, nội thân khởi lên lạc khổ. Hoặc những
người khác, này Ananda, làm các ý hành; do duyên
ấy, nội thân khởi lên lạc khổ.

18) Hoặc với ý thức rõ ràng, này Ananda... (như trên)

... Hoặc không với ý thức rõ ràng, này Ananda làm các ý hành; do duyên ấy, nội thân khởi lên lạc khổ.

19) - Này Ananda, trong sáu pháp này, đều bị vô minh chi phối.

Này Ananda, với ly tham, đoạn diệt hoàn toàn vô minh, thân ấy không có; do duyên ấy, nội thân khởi lên lạc khổ. Khẩu ấy không có; do duyên ấy, nội thân

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            619

khởi lên lạc khổ. Ý ấy không có; do duyên ấy, nội
thân khởi lên lạc khổ. Chúng không phải là đồng
ruộng, chúng không phải là căn cứ, chúng không
phải là xứ, chúng không phải là luận sự,; do duyên
ấy, nội thân khởi lên lạc khổ.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                         620

63    Hành - Vô minh tháp tùng trong 3 hành, Tỉnh giác làm các hành - Kinh VỚI TƯ TÂM SỞ – Tăng II, 116

VỚI TƯ TÂM SỞ – Tăng II, 116

 Này các Tỷ-kheo:

 Khi nào có hành động về thân, do nhân thân tư
tâm sở, khởi lên lạc khổ nội tâm.
 Khi nào có hành động về lời, do nhân tư tâm
sở về lời, khởi lên lạc khổ nội tâm.
 Khi nào có hành động về ý, do nhân tư tâm sở
về ý, khởi lên lạc khổ nội tâm.
 Hay là do vô minh …

2. Này các Tỷ-kheo,

 Hoặc do tự mình làm thân hành, do duyên này,
khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.
 Hoặc do người khác làm thân hành đối với
người ấy, do duyên này khởi lên lạc khổ nội
tâm cho người ấy.
 Hoặc tự mình tỉnh giác làm thân hành, do
duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người
ấy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                        621

 Hoặc không có tỉnh giác làm thân hành, do duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.

3. Này các Tỷ-kheo,

 Hoặc do tự mình làm khẩu hành, do duyên này
khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.
 Hoặc do người khác làm khẩu hành đối với
người ấy, do duyên này khởi lên lạc khổ nội
tâm cho người ấy.
 Hoặc tự mình tỉnh giác làm khẩu hành, do
duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người
ấy.
 Hoặc không có tỉnh giác làm khẩu hành, do
duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người
ấy.

4. Này các Tỷ-kheo,

 Hoặc do tự mình làm ý hành, do duyên này
khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.
 Hoặc do người khác làm ý hành đối với người
ấy, do duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho
người ấy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                        622

 Hoặc tự mình tỉnh giác làm ý hành, do duyên
này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.
 Hoặc không có tỉnh giác làm ý hành, do duyên
này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.

5. Này các Tỷ-kheo, trong những pháp này, có vô minh tháp tùng.

 Do sự đoạn diệt, ly tham, không có dư tàn của
vô minh, thân hành ấy không có, do duyên này
khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy; khẩu
hành ấy không có, do duyên này khởi lên lạc
khổ nội tâm cho người ấy; ý hành không có, do
duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người
ấy.
 Thửa ruộng không có, căn cứ không có, xứ
không có, duyên sự không có, do duyên này
khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                        623

64    Hành - Ý có cần được chế ngự hoàn toàn về mọi mặt không - Kinh Chế Ngự Tâm – Tương I, 37

Chế Ngự Tâm – Tương I, 37

(Vị Thiên):
Chỗ nào ý chế ngự,
Chỗ ấy đau khổ tận.
Ý chế ngự hoàn toàn,
Thoát đau khổ hoàn toàn.

(Thế Tôn):
Không nên chế ngự ý,
Hoàn toàn về mọi mặt,
Chớ có chế ngự ý,
Nếu tự chủ đạt được.
Chỗ nào ác pháp khởi,
Chỗ ấy chế ngự ý.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH              624

65    Hành - Ý khởi trước, các pháp thiện bất thiện theo sau - Kinh TÂM KHÔNG TU TẬP – Tăng I, 15

TÂM KHÔNG TU TẬP – Tăng I, 15

1.- Ta không thấy một pháp nào khác, lại khó sử dụng, như tâm không tu tập. Tâm không tu tập, này các Tỷ-kheo, khó sử dụng.

2. Ta không thấy một pháp nào khác, lại dễ sử dụng, như tâm có tu tập. Tâm có tu tập, này các Tỷ-kheo, dễ sử dụng.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, lại đưa đến bất lợi lớn, như tâm không tu tập. Tâm không tu tập, này các Tỷ-kheo, đưa đến bất lợi lớn.

4. Ta không thấy một pháp nào khác, lại đưa đến lợi ích lớn, như tâm được tu tập. Tâm được tu tập, này các Tỷ-kheo, đưa đến lợi ích lớn.

5. Ta không thấy một pháp nào khác, lại đưa đến bất
lợi lớn, như tâm không tu tập, không làm cho hiển
lộ. Tâm không tu tập, không làm cho hiển lộ, này các
Tỷ-kheo, đưa đến bất lợi lớn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           625

6. Ta không thấy một pháp nào khác, lại đưa đến lợi
ích lớn, như tâm được tu tập, được làm cho hiển lộ.
Tâm được tu tập, được làm cho hiển lộ, này các Tỷ-
kheo, đưa đến lợi ích lớn.

7. Ta không thấy một pháp nào khác đưa đến bất lợi
lớn, như tâm không tu tập, không làm cho sung mãn.
Tâm không tu tập, không làm cho sung mãn, này các
Tỷ-kheo, đưa đến bất lợi lớn.

8. Ta không thấy một pháp nào khác, lại đưa đến lợi
ích lớn, như tâm được tu tập, được làm sung mãn.
Tâm được tu tập, được làm cho sung mãn, này các
Tỷ-kheo, đưa đến lợi ích lớn.

9. Ta không thấy một pháp nào khác, đem lại đau
khổ, như tâm không được tu tập, không được làm
cho sung mãn. Tâm không được tu tập, không được
làm cho sung mãn, này các Tỷ-kheo, đem lại đau
khổ.

10. Ta không thấy một pháp nào khác, đem lại an lạc,
này các Tỷ-kheo, như tâm được tu tập, được làm cho
sung mãn. Tâm được tu tập, được làm cho sung mãn,
này các Tỷ - kheo, đem lại an lạc.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           626

TÂM KHÔNG ĐIỀU PHỤC – Tăng I, 18

1.- Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất
lợi lớn, như tâm không được điều phục. Này các Tỷ-
kheo, Tâm không được điều phục, đưa đến bất lợi
lớn.

2. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được điều phục. Này các Tỷ-kheo, Tâm được điều phục, đưa đến lợi ích lớn.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi lớn, như tâm không được hộ trì. Này các Tỷ-kheo, Tâm không được hộ trì, đưa đến bất lợi lớn.

4. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được hộ trì. Này các Tỷ-kheo, Tâm được hộ trì, đưa đến lợi ích lớn.

5. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi
lớn, như tâm không được phòng hộ. Này các Tỷ-
kheo, Tâm không được phòng hộ, đưa đến bất lợi
lớn.

6. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được phòng hộ. Này các Tỷ-kheo, Tâm được phòng hộ, đưa đến lợi ích lớn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          627

7. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi lớn, như tâm không được bảo vệ. Này các Tỷ-kheo, Tâm không được bảo vệ, đưa đến bất lợi lớn.

8. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được bảo vệ. Này các Tỷ-kheo, Tâm được bảo vệ, đưa đến lợi ích lớn.

9. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi
lớn, như tâm không được điều phục, không được hộ
trì, không được phòng hộ, không được bảo vệ. Này
các Tỷ-kheo, Tâm không được điều phục, không
được hộ trì, không được phòng hộ, không được bảo
vệ, đưa đến bất lợi lớn.

10. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi
ích lớn, như tâm được điều phục, được hộ trì, được
phòng hộ, được bảo vệ. Này các Tỷ-kheo, Tâm được
điều phục, được hộ trì, được phòng hộ, được bảo vệ,
đưa đến lợi ích lớn.

TÂM ĐẶT SAI HƯỚNG – Tăng I, 21

1.Ví như, này các Tỷ-kheo, sợi râu của lúa mì, hay sợi râu của lúa mạch đặt sai hướng, khi bị tay hay chân đè vào, có thể đâm thủng tay hay chân, hay có thể làm đổ máu; sự tình này không xảy ra. Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì sợi râu bị đặt sai hướng.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           628

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo với tâm bị
đặt sai hướng, có thể đâm thủng vô minh, làm minh
sanh khởi, có thể chứng đạt Niết-bàn; sự tình này
không xảy ra. Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì tâm
đặt sai hướng.

2. Này các Tỷ-kheo, ví như các sợi râu của lúa mì,
hay sợi râu của lúa mạch được đặt đúng hướng, khi
bị tay hay chân đè vào, có thể đâm thủng tay hay
chân, hay có thể làm cho đổ máu; sự tình này có xảy
ra. Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì sợi râu được đặt
đúng hướng.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo với tâm
được đặt đúng hướng, có thể đâm thủng vô minh,
làm minh sanh khởi, có thể chứng đạt Niết-bàn; sự
tình này có xảy ra. Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì
tâm được đặt đúng hướng.

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, với tâm của Ta biết tâm
một người là uế nhiễm, Ta rõ biết: "Nếu trong thời
gian này, người này mệnh chung, người ấy bị rơi vào
địa ngục như vậy tương xứng". Vì cớ sao? Này các
Tỷ-kheo, vì rằng tâm người ấy uế nhiễm.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          629

Cũng do tâm uế nhiễm làm nhân như vậy, này các
Tỷ-kheo, một số loài hữu tình ở đời, sau khi thân hoại
mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục.

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, với tâm của Ta biết tâm một người là thanh tịnh, Ta rõ biết: "Nếu trong thời gian này, người này mệnh chung, người ấy được sanh lên Thiên giới như vậy tương xứng". Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì rằng tâm người ấy thanh tịnh.

Cũng do tâm thanh tịnh làm nhân như vậy, này các
Tỷ-kheo, một số loài hữu tình ở đời này, sau khi thân
hoại mạng chung, sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi
đời này.

---------------------

5. Ví như, này các Tỷ kheo, một hồ nước uế nhớp, bị
khuấy động, đục bùn. Tại đấy có người có mắt, đứng
trên bờ, không thể thấy các con ốc, các con sò, các
hòn sạn, các hòn sỏi, các đàn cá, qua lại, đứng yên.
Vì cớ sao? Vì nước bị khuấy đục.

Này các Tỷ-kheo, cũng vậy, vị Tỷ-kheo với tâm bị khuấy đục biết được lợi ích của mình, hay biết được lợi ích của người, hay biết được lợi ích cả hai, hay sẽ chứng ngộ các pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              630

xứng đáng các bậc Thánh; sự kiện như vậy không xảy ra. Vì cớ sao? Vì rằng tâm bị khuấy đục.

6. Ví như, này các Tỷ-kheo, một hồ nước trong sáng, sáng suốt, không bị khuấy đục. Tại đấy có người có mắt, đứng trên bờ, có thể thấy các con ốc, các con sò, các hòn sạn, các hòn sỏi, các đàn cá qua lại, đứng yên. Vì cớ sao? Vì nước không bị khuấy đục.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo với tâm không bị khuấy đục biết được lợi ích của mình, hay biết được lợi ích của người, hay biết được lợi ích cả hai, hay sẽ chứng ngộ các pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng các bậc Thánh; sự kiện như vậy có xảy ra. Vì sao? Vì rằng tâm không bị khuấy đục.

7. Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những loại cây gì, cây phandana được xem là tối thượng, tức là về nhu nhuyến và dễ sử dụng.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ta không thấy một pháp
nào khác, lại nhu nhuyễn hơn và dễ sử dụng hơn, như
một tâm được tu tập, được làm cho sung mãn. Tâm
được tu tập, được làm cho sung mãn, này các Tỷ-
kheo, là nhu nhuyến và dễ sử dụng.

8. Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ- kheo, lại vận chuyển nhẹ nhàng hơn tâm. Thật

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             631

không dễ gì, này các Tỷ-kheo, dùng một ví dụ để diễn tả sự vận chuyển nhẹ nhàng của tâm.

9. Tâm này, này các Tỷ-kheo, là sáng chói, nhưng bị ô nhiễm bởi các cấu uế từ ngoài vào.

10. Tâm này, này các Tỷ-kheo, là sáng chói và tâm này được gột sạch các cấu uế từ ngoài vào.

TÂM ĐƯỢC TU TẬP – Tăng I, 25

1. Tâm này, là sáng chói. Và tâm này bị ô nhiễm bởi
các cấu uế từ ngoài vào. Kẻ phàm phu ít nghe, không
như thật rõ biết tâm ấy. Do vậy, Ta nói rằng tâm kẻ
phàm phu ít nghe, không được tu tập .

2. Tâm này, là sáng chói. Và tâm này được gột sạch các cấu uế từ ngoài vào. Bậc Thánh đệ tử nghe nhiều, như thật rõ biết tâm ấy. Do vậy, Ta nói rằng tâm bậc Thánh đệ tử nghe nhiều có được tu tập.

-----------------

3. Nếu chỉ trong khoảnh khắc búng móng tay, vị Tỷ-kheo phát từ tâm; vị ấy, này các Tỷ-kheo, được gọi là vị Tỷ-kheo trú Thiền tịnh không có trống không làm theo lời dạy bậc Đạo Sư, là người làm theo giáo

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            632

giới, ăn đồ ăn khất thực của xứ không có uổng phí. Còn nói gì những người làm cho sung mãn từ tâm ấy.

4-5. Nếu chỉ trong khoảnh khắc búng móng tay, vị
Tỷ-kheo tu tập từ tâm... tác ý từ tâm; vị ấy, này các
Tỷ-kheo, được gọi là vị Tỷ-kheo trú Thiền tịnh không
có trống không, làm theo lời dạy bậc Đạo Sư, là
người làm theo giáo giới, ăn đồ ăn khất thực của xứ
không có uổng phí. Còn nói gì những người làm cho
sung mãn từ tâm ấy.

--------------------

6. Phàm những pháp nào, là bất thiện, thuộc thành
phần bất thiện, đứng về phía bất thiện, tất cả các
pháp ấy đều được ý đi trước. Ý khởi trước các pháp
ấy. Các pháp bất thiện theo sau.

7. Phàm những pháp nào, là thiện, thuộc thành phần
thiện, đứng về phía thiện, tất cả các pháp ấy đều
được ý đi trước. Ý khởi trước các pháp ấy. Các pháp
thiện theo sau.

----------------------

8. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            633

pháp thiện đã sanh bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như phóng dật. Với người phóng dật, này các Tỷ-
kheo, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi,
và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

9. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như không phóng dật. Với người không phóng dật, này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh bị đoạn tận.

10. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy,
các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp thiện đã sanh bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như biếng nhác. Với người biếng nhác, này các Tỷ-
kheo, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi,
và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            634

66     Hành - Ý là chỗ dung nạp hành cảnh đối cảnh cũa 5 căn - Kinh BàLaMôn Unnàbha – Tương V, 339

BàLaMôn Unnàbha – Tương V, 539

1) Ở Sàvatthi...

2) Rồi Bà-la-môn Unnàbha đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi
thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm
thân hữu liền ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Bà-
la-môn Unnàbha thưa Thế Tôn:

3) -- Có năm căn này, thưa Tôn giả Gotama, đối
cảnh khác nhau (nànavisayàni), hành cảnh khác
nhau (nànà - gocaràni), chúng không dung nạp
(paccanubhoniti) hành cảnh đối cảnh của nhau. Thế
nào là năm? Nhãn căn, nhĩ căn, tỷ căn, thiệt căn,
thân căn. Thưa Tôn giả Gotama, năm căn này, đối
cảnh khác nhau, hành cảnh khác nhau, chúng không
dung nạp hành cảnh đối cảnh của nhau, thời cái gì
làm chỗ quy tựa cho chúng? Và cái gì dung nạp hành
cảnh đối cảnh của chúng?

4) -- Này Bà-la-môn, có năm căn này, đối cảnh khác nhau, hành cảnh khác nhau, chúng không dung nạp

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          635

hành cảnh đối cảnh của nhau. Thế nào là năm? Nhãn căn, nhĩ căn, tỷ căn, thiệt căn, thân căn.

Này Bà-la-môn, năm căn này, đối cảnh khác nhau,
hành cảnh khác nhau, chúng không dung nạp hành
cảnh đối cảnh của nhau, ý làm chỗ quy tựa cho
chúng, ý dung nạp hành cảnh đối cảnh của chúng.

5) -- Nhưng thưa Tôn giả Gotama, cái gì làm chỗ quy tựa cho ý?

-- Này Bà-la-môn, niệm là chỗ quy tựa cho ý.

6) -- Nhưng thưa Tôn giả Gotama, cái gì làm chỗ quy tựa cho niệm?

-- Này Bà-la-môn, giải thoát là chỗ quy tựa cho niệm.

7) -- Nhưng thưa Tôn giả Gotama, cái gì làm chỗ quy tựa cho giải thoát?

-- Này Bà-la-môn, Niết-bàn là chỗ quy tựa cho giải thoát.

8) -- Nhưng thưa Tôn giả Gotama, cái gì là chỗ quy tựa cho Niết-bàn?

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          636

-- Này Bà-la-môn, câu hỏi đi quá xa (ajjhaparam)
không thể nắm được chỗ tận cùng của câu hỏi. Này
Bà-la-môn, Phạm hạnh được sống để thể nhập
Niết-bàn, Phạm hạnh lấy Niết-bàn làm mục đích, lấy
Niết-bàn làm cứu cánh.

9) Rồi Bà-la-môn Unnàbha hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn thuyết, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài rồi ra đi.

10) Sau khi Bà-la-môn ra đi không bao lâu, Thế Tôn bảo các Tỷ-kheo:

11) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, một cái nhà có nóc
nhọn, hay một giảng đường có nóc nhọn, với cửa sổ
hướng về phía Đông, khi mặt trời mọc và các tia
nắng chiếu vào ngang qua cửa sổ, chúng dựa vào
chỗ nào?

-- Chúng dựa trên bức tường phía Tây, bạch Thế Tôn.

12) -- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, lòng tin của Bà- la-môn Unnàbha hướng về, căn cứ, được an trú trên Như Lai. Lòng tin ấy kiên cố, không bị Sa-môn, Bà- la-môn, Thiên, Ma, Phạm thiên hay một ai ở đời có thể chiếm đoạt. Nếu trong lúc này, này các Tỷ-kheo, Bà-la-môn Unnàbha bị mệnh chung, không có một

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          637

kiết sử nào có thể cột để kéo Bà-la-môn Unnàbha trở lui về đời này.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                          638

67    Hành - Ý được xác định thì các dục không khởi lên - Kinh BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH – 106 Trung III, 97

KINH BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH (Ananjasappaya suttam) – Bài kinh số 106 – Trung III, 97

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru
(Câu-lâu). Kammassadhamma (Kiềm-ma-sắt-đàm)
là thị trấn của dân chúng Kuru. Tại đấy Thế Tôn gọi
các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". – "Thưa vâng,
bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.
Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, các dục là vô thường, trống rỗng, giả dối, thuộc ngu si tánh. Này các Tỷ- kheo, đây là lời chào xáo của kẻ ngu xây dựng trên giả dối. Các dục hiện tại, và các dục tương lai, các dục tưởng hiện tại và các dục tưởng tương lai, cả hai đều thuộc lãnh vực của ma, là cảnh giới của ma, là chỗ dinh dưỡng của ma, là chỗ ăn uống của ma. Ở đây, các ác bất thiện ý này dẫn đến tham dục, sân

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            639

hận, khích động, và chính những pháp ấy tác thành chướng ngại ở đây cho Thánh đệ tử học tập.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Các dục hiện tại và các dục tương lai… cho Thánh đệ tử học tập. Vậy ta hãy an trú với tâm quảng đại, đại hành, sau khi chiến thắng thế giới, sau khi xác định vị trí của ý. Khi ta an trú với tâm quảng đại, đại hành chiến thắng thế giới, xác định vị trí của ý, các ác bất thiện ý: tham dục, sân hận, khích động sẽ không khởi lên. Với các pháp ấy được đoạn trừ, tâm của ta không trở thành hạn hẹp, trái lại thành vô lượng, khéo tu tập". Trong khi ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu bất động ngay hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến (samvattanikam vinnanam) có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các Tỷ- kheo, được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Bất động".

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại, và những dục tưởng tương lai, phàm bất cứ sắc pháp gì, là bốn đại chủng và sắc do bốn đại tạo thành". Trong khi vị ấy

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                              640

hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở
thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an
tịnh, vị ấy thành tựu Bất động ngay trong hiện tại
hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng
chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể
tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các
Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành đạo về lợi ích Bất
động.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục
tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục
tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những
sắc pháp tương lai, những sắc tưởng hiện tại và
những sắc tưởng tương lai, cả hai đều vô thường. Cái
gì vô thường thời không đáng để được hoan hỷ,
không đáng để được hoan nghênh, không đáng để
được chấp trước". Trong khi vị ấy hành trì như vậy,
an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh
trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành
tựu Bất động ngay trong hiện tại hay thiên nặng về
trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này
xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến
Bất động. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ
tam hành đạo về lợi ích Bất động.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            641

nghĩ như sau: "Những dục hiện tại... và những sắc tưởng tương lai, và những bất động tưởng, tất cả tưởng, chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là vô sở hữu". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử đi đến
khu rừng hay đi đến dưới gốc cây và suy nghĩ như
sau: "Trống không là tự ngã hay ngã này sở hữu".
Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần
như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của
nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ
ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi
thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn
tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành
đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Ta không có bất cứ chỗ nào, cho ai

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             642

và trong hình thức nào, và sở thuộc của ta không có
bất cứ chỗ nào, (cho ai) và trong hình thức nào".
Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần
như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của
nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ
trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân
hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến
ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như
vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ tam hành đạo
về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Những dục hiện tại.. và những sắc tưởng và những Bất động tưởng, và những Vô sở hữu xứ tướng, tất cả các tưởng, chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là Phi tưởng phi phi tưởng xứ". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của nó). Với tâm an tịnh vị ấy có thể thành tựu Phi tưởng phi phi tưởng xứ ngay trong hiện tại, hoặc thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hành đạo về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             643

Khi được nói như vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo hành trì như
vậy và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy, thời
có thể không là của ta; nếu (nay) không có như vậy
thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì
hiện có và những gì đã có". Và như vậy vị ấy được
xả. Bạch Thế Tôn, một vị Tỷ-kheo như vậy có chứng
được cứu cánh Niết-bàn không?

– Ở đây, này Ananda, một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-bàn, và ở đây, một số Tỷ- kheo có thể không chứng được cứu cánh Niết-bàn.

– Do nhân gì, do duyên gì, bạch Thế Tôn, ở đây,
một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-
bàn, và ở đây, một số Tỷ-kheo có thể không chứng
cứu cánh Niết-bàn?

– Ở đây, này Ananda, một Tỷ-kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy thời có thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy, thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có". Và như vậy vị ấy được xả. Vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy. Do vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy, thức lệ thuộc xả ấy và

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           644

thủ trước xả ấy. Có thủ trước, này Ananda, vị Tỷ- kheo không chứng cứu cánh Niết-bàn.

– Bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo ấy thủ trước là thủ trước chỗ nào?

– Này Ananda, Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

– Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ trước như vậy là thủ trước tối thượng?

– Này Ananda, Vị Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ
trước như vậy là thủ trước tối thượng. Này Ananda,
đây là thủ trước tối thượng, tức là Phi tưởng phi phi
tưởng xứ.

Ở đây, này Ananda, vị Tỷ-kheo hành trì như vậy
và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy thời có
thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy,
thời có thể không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện
có và những gì đã có". Như vậy, vị ấy được xả. Vị
ấy không hoan hỷ trong xả ấy, không hoan nghênh,
không chấp trước xả ấy. Do vị ấy không hoan hỷ
trong xả ấy, không hoan nghênh, không thủ trước xả
ấy, thức không lệ thuộc xả ấy và không thủ trước
xả ấy. Không thủ trước, này Ananda, vị Tỷ-kheo
chứng cứu cánh Niết-bàn.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             645

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Chính mười y cứ sự này sự kia,
bạch Thế Tôn, sự vượt thoát dòng nước mạnh đã
được Thế Tôn nói lên. Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào
là Thánh giải thoát?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục
tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục
tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những
sắc pháp tương lai, những Bất động tưởng, những Vô
sở hữu xứ tưởng, và những Phi tưởng phi phi tưởng
xứ tưởng, cái gì thuộc tự thân, là tự thân. Đây là
bất tử tức là tâm giải thoát không thủ trước".

Này Ananda, đây là đạo lộ về lợi ích Bất động được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Vô sở hữu xứ được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ được Ta thuyết giảng, là sự vượt qua dòng nước mạnh do y cứ sự này sự kia được Ta thuyết giảng, Thánh giải thoát được Ta thuyết giảng. Những gì, này Ananda, vị Đạo sư cần phải làm, vì lòng từ mẫn mưu tìm hạnh phúc cho các đệ tử, những điều ấy đã được Ta làm, vì lòng từ mẫn của Ta đối với Ông. Này Ananda, đây là những gốc cây, đây là những khoảng trống. Hãy tu Thiền, này Ananda, chớ có phóng dật, chớ có hối hận về sau. Đây là lời dạy

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            646

của Ta cho Ông.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                       647

68       Hành - Đoạn diệt các hành là tuần tự - Kinh Sống Một Mình – Tương IV, 349

Sống Một Mình – Tương IV, 349

1) ...

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- Ở đây, bạch Thế Tôn, khi con sống một mình,
Thiền tịnh, tâm tư như sau được khởi lên: "Thế Tôn
dạy có ba thọ: lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ".
Ba thọ này được Thế Tôn thuyết dạy. Nhưng Thế Tôn
lại nói: "Phàm cái gì được cảm thọ, cái ấy nằm trong
đau khổ". Do liên hệ đến cái gì, lời nói này được Thế
Tôn nói lên: "Phàm cái gì được cảm thọ, cái ấy nằm
trong đau khổ"?

4) -- Lành thay, lành thay, này Tỷ-kheo! Này Tỷ- kheo, Ta nói rằng có ba thọ này: lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Ba thọ này được Ta nói đến. Nhưng này Tỷ-kheo, Ta lại nói: "Phàm cái gì được cảm thọ, cái ấy nằm trong đau khổ". Chính vì liên hệ đến tánh vô thường của các hành mà lời ấy được Ta

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                             648

nói lên: "Phàm cái gì được cảm thọ, cái ấy nằm trong đau khổ". Chính vì liên hệ đến tánh đoạn tận, tánh tiêu vong, tánh ly tham, tánh đoạn diệt, tánh biến hoại của các hành mà lời ấy được Ta nói lên: "Phàm cái gì được cảm thọ, cái ấy nằm trong đau khổ".

5) Nhưng này Tỷ-kheo, Ta tuyên bố rằng sự đoạn diệt các hành là tuần tự:

1. Khi chứng được Thiền thứ nhứt, lời nói được
đoạn diệt;
2. Khi chứng Thiền thứ hai, tầm tứ được đoạn
diệt;
3. Khi chứng Thiền thứ ba, hỷ được đoạn diệt;
4. Khi chứng Thiền thứ tư, hơi thở vô, hơi thở ra
được đoạn diệt;
5. Khi chứng Không vô biên xứ, sắc tưởng được
đoạn diệt;
6. Khi chứng Thức vô biên xứ, Không vô biên
xứ tưởng được đoạn diệt;
7. Khi chứng Vô sở hữu xứ, Thức vô biên xứ
tưởng được đoạn diệt;
8. Khi chứng Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Vô sở
hữu xứ tưởng được đoạn diệt;
9. Khi chứng Diệt thọ tưởng định, tưởng và thọ
được đoạn diệt.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                           649

10.   Đối với Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tham được đoạn diệt, sân được đoạn diệt, si được đoạn diệt.

6) Này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố rằng sự tịnh chỉ các hành là tuần tự;

- Khi chứng Thiền thứ nhứt, lời nói được tịnh chỉ;
- Khi chứng Thiền thứ hai, tầm tứ được tịnh chỉ...
- ... Khi chứng Diệt thọ tưởng định, tưởng và thọ
được tịnh chỉ.
- Đối với Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tham
được tịnh chỉ, sân được tịnh chỉ, si được tịnh chỉ.

7) Này các Tỷ-kheo, có mười khinh an này:

1. Khi chứng Thiền thứ nhứt, lời nói được khinh
an;
2. Khi chứng Thiền thứ hai, tầm tứ được khinh
an;
3. Khi chứng Thiền thứ ba, hỷ được khinh an;
4. Khi chứng Thiền thứ tư, hơi thở vô, hơi thở ra
được khinh an;
5. Khi chứng Không vô biên xứ, sắc tưởng được
khinh an;
6. Khi chứng Thức vô biên xứ, Không vô biên xứ
tưởng được đoạn diệt;

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                            650

7.  Khi chứng Vô sở hữu xứ, Thức vô biên xứ
tưởng được khinh an;
8. Khi chứng Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Vô sở
hữu xứ tưởng được khinh an;
9. Khi chứng Diệt thọ tưởng định, tưởng và thọ
được khinh an.
10. Đối với Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc,
tham được khinh an, sân được khinh an, si
được khinh an.

LÝ DUYÊN KHỞI 02 – HÀNH                       651
