Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 245 - Năm Uẩn 5 - Thức
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 245

NĂM UẨN 5
THỨC
Chịu trách nhiệm chính tả:
TÂM MINH ANH

245

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC DẪN NHẬP .............................................................9 1     Thức - Định nghĩa - Kinh Bảy Xứ – Tương III, 116...................................................................15 2     Thức - Định nghĩa - Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111 ..............................................26 3     Thức - Định nghĩa - Kinh Đáng Được Ăn – Tương III, 161 .................................................49 4     Thức - 4 thức trú - Ai nói như sau ngoài sắc, thọ, tưởng, hành... - Kinh Tham Luyến – Tương III, 101...................................................................57 5     Thức - 4 thức trú - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 .................................................68 6     Thức - 7 thức trú - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 .................................................69 7     Thức - 7 thức trú - Kinh THỨC TRÚ – Tăng III, 332...................................................................71 8     Thức - 7 thức trú và 2 xứ - Kinh ĐẠI DUYÊN – 15 Trường I, 511 ..........................................73

NĂM UẨN 5 – THỨC                                                           1

9     Thức - 9 chỗ cư trú của loài hữu tình - Kinh CÁC LOÀI HỮU TÌNH – Tăng IV, 141 ...............102 10 Thức - Ai nói như sau, ngoài sắc, thọ, tưởng, hành... - Kinh Chủng Tử – Tương III, 102 ...105 11 Thức - Ai nói như sau, ngoài sắc, thọ, tưởng, hành... - Kinh Lời Cảm Hứng – Tương III, 105 .......................................................................108 12 Thức - Ai nói như sau, ngoài sắc, thọ, tưởng, hành... - Kinh Tham Luyến – Tương III, 101 .......................................................................115 13 Thức - Cái gọi là tâm, là ý, là thức, kẻ vô văn phàm phu không đủ để nhàm chán... - Kinh Hạng Người Ít Nghe 1 – Tương II, 169........117 14 Thức - Có thể chăng minh thị rằng thức này cũng vô ngã - Kinh Udàyi – Tương IV, 274 ........124 15 Thức - Do hoan nghênh trong xả ấy, nên Thức lệ thuộc.. - Kinh BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH – 106 Trung III, 97 ..................................................128 16 Thức - Duyên - Hành duyên Thức - Cái gì làm duyên cho Thức an trú - Kinh Tư Tâm Sở 1 – Tương II, 119 ................................................137

NĂM UẨN 5 – THỨC                                                          2

17 Thức - Duyên - Hành duyên Thức - Nếu dự tính làm phước hành thì Thức đi đến phước.. - Kinh Tư Lường – Tương II, 147 ...........................142 18 Thức - Duyên - Hành duyên Thức, Thức duyên Danh sắc - Kinh Tư Tâm Sở 2 – Tương II, 120 .......................................................................150 19 Thức - Duyên - Thức duyên Danh sắc - Chỗ nào có Thức, chỗ ấy có Danh sắc sanh - Kinh Có Tham – Tương II, 180...................................152 20 Thức - Duyên - Thức duyên Danh sắc, Danh sắc duyên Thức - Kinh Bó Lau – Tương II, 200 159 21 Thức - Duyên - Vô minh duyên Hành, Hành duyên Thức - Kinh Tư Lường – Tương II, 147 .......................................................................164 22 Thức - Duyên - Ái duyên Thức - Ai sống thấy vị ngọt trong các pháp kiết sử, Thức được sanh khởi - Kinh Thức – Tương II, 164 ................172 23 Thức - Duyên - Ái duyên Thức - Chỗ nào có ái, chỗ ấy có Thức an trú - Kinh Có Tham – Tương II, 180 ............................................................174

NĂM UẨN 5 – THỨC                                                          3

24 Thức - Duyên - Ái duyên Thức - Do tham luyến Sắc, thọ, tưởng, hành nên Thức có chân đứng - Kinh Tham Luyến – Tương III, 101 .............181 25 Thức - Hiểu sai về Thức - ĐẠI Kinh ĐOẠN TẬN ÁI – 38 Trung I, 559 ............................192 26 Thức - Luồng khói đen bay tìm Thức của Tỷ kheo - Kinh Vakkàli – Tương III, 216..........227 27 Thức - Luồng khói đen bay tìm thức của Tỷ kheo - Kinh Godhika – Tương I, 267 ....................238 28 Thức - Làm sao để Thức không sanh khởi - Kinh Thủ – Tương II, 154 ............................244 29 Thức - Nghiệp là thửa ruộng, thức là hột giống, Ái là sự nhuận ướt - Kinh HIỆN HỮU – Tăng I, 405.................................................................258 30 Thức - Nhà của thức là sắc, thọ, tưởng, hành, thức - Kinh Hàliddikàni – Tương III, 23 ......260 31 Thức - Nếu thức không đi vào trong bụng người mẹ… - Kinh ĐẠI DUYÊN – 15 Trường I, 511 .......................................................................268 32 Thức - Quán - Cần phải quán Thức thực như thế nào - Kinh Thịt Đứa Con – Tương II, 175 ..298

NĂM UẨN 5 – THỨC                                                          4

33 Thức - Quán - Do chấp 5u là mình, nên khi 5u biến hoại thì đau khổ - Kinh Chấp Thủ Và Ưu Não – Tương III, 39 ......................................304 34 Thức - Quán - Trong cái thân có thức này không có ngã kiến... - Kinh SÀRIPUTTA – Tăng I, 239 .......................................................................307 35 Thức - Quán - Trong cái thân có thức này không có ngã kiến... - Kinh ÀNANDA – Tăng I, 237 .......................................................................310 36 Thức - Quán - Tôi sẽ không có thức y cứ vào… - Kinh GIÁO GIỚI CẤP CÔ ĐỘC – 143 Trung III, 581 ..........................................................314 37 Thức - Quán - Ví dụ Người chủ ngôi thành là đồng nghĩa với Thức - Kinh Phải Gọi Là Gì – Tương IV, 312 ..............................................325 38 Thức - Quán - Ví dụ con khỉ - Kinh Hạng Người Ít Nghe 1 – Tương II, 169 .............................331 39 Thức - Thức bị dục và ái trói chặt trong căn trần - Kinh ĐẠI–CA–CHIÊN–DIÊN NHỨT DẠ HIỀN GIẢ – 133 Trung III, 453 ...................338

NĂM UẨN 5 – THỨC                                                          5

40 Thức - Thức bị lòng tham sắc, thọ, tưởng, hành trói buộc - Kinh Hàliddikàni – Tương III, 23 .......................................................................352 41 Thức - Thức còn lại trong trắng… - Kinh GIỚI PHÂN BIỆT – 140 Trung III, 541................360 42 Thức - Thức diễn tiến tuỳ theo đây đạt đến Bất động - Kinh BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH – 106 Trung III, 97.............................................................380 43 Thức - Thức diệt, mọi thứ đều diệt tận - Kinh KEVADDHA – 11 Trường I, 363 ................389 44 Thức - Thức diệt, ái diệt - Kinh HỌC GIỚI – Tăng I, 426 ....................................................408 45 Thức - Thức diệt, đèn tắt - Kinh HỌC PHÁP – Tăng I, 427 ....................................................411 46 Thức - Thức hiện khởi khi nào - ĐẠI Kinh DỤ DẤU CHÂN VOI – 28 Trung I, 409 ............414 47 Thức - Thức không trú trước nội trần - Kinh TỔNG THUYẾT VÀ BIỆT THUYẾT – 138 Trung III, 513 ................................................429 48 Thức - Thức là khg thể thấy, vô biên, biến thông hết thảy xứ - Kinh KEVADDHA – 11 Trường I, 363.................................................................444

NĂM UẨN 5 – THỨC                                                          6

49 Thức - Thức này trở lui, không đi xa hơn Danh sắc - Kinh Thành Ấp – Tương II, 185 ..........463 50 Thức - Thức này xoay trở lại, không vượt khỏi Danh sắc - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431 .......................................................................469 51 Thức - Thức sanh khởi từ cái vô thường vô ngã, từ đâu có thể thường được - Kinh Có Nhân Là Vô Thường – Tương III, 49 ..........................549 52 Thức - Thức sanh khởi từ hai thứ vô thường - Kinh Cả Hai – Tương IV, 118 ......................553 53 Thức - Thức vô biên xứ có những pháp gì trong đó - Kinh BẤT ĐOẠN – 111 Trung III, 153 .......................................................................557 54 Thức - Trí tuệ và Thức liên hệ nhau ntn - ĐẠI Kinh PHƯƠNG QUẢNG – 43 Trung I, 639565 55 Thức - Tu tập - Chỉ có cách như thật quán sát với trí tuệ - Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97 .......................................................................581 56 Thức - Tu tập - Vô tướng tâm giải thoát để Thức không chạy theo các tướng - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 ..........................598

NĂM UẨN 5 – THỨC                                                          7

57 Thức - Tâm này thường sợ hãi; Ý này thường dao động - Kinh Subrahmà – Tương I, 124..603

NĂM UẨN 5 – THỨC                             8

DẪN NHẬP

1. Lͥi giͣi thi͏u
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận ÿiQK

NĂM UẨN 5 – THỨC                                         9

ḓu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lͫi ích cͯa vi͏c nghiên cͱu h͕c h͗i b͡ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

NĂM UẨN 5 – THỨC                                        10

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                         11

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

NĂM UẨN 5 – THỨC                                        12

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với QăPWKͯ u̱n.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

NĂM UẨN 5 – THỨC                                           13

NĂM UẨN 5 – THỨC   14

1     Thức - Định nghĩa - Kinh Bảy Xứ – Tương III, 116

Bảy Xứ – Tương III, 116(Sattatthàna)

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) Vị Tỷ-kheo thiện xảo trong bảy xứ,
này các Tỷ-kheo, quán sát theo ba cách,
được gọi là một vị toàn vẹn trong Pháp và
Luật này, đã thành tựu viên mãn, một bậc
tối thượng nhân.

4) Này các Tỷ-kheo, thế nào là vị Tỷ- kheo thiện xảo trong bảy xứ?

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo
biết rõ (pajànati) sắc, biết rõ sắc tập khởi,
biết rõ sắc đoạn diệt, biết rõ con đường
đưa đến sắc đoạn diệt, biết rõ vị ngọt của
sắc, biết rõ sự nguy hiểm của sắc, biết rõ
sự xuất ly của sắc.

6-8). .. biết rõ thọ... biết rõ tưởng... biết rõ các hành...

9). .. biết rõ thức, biết rõ thức tập khởi, biết rõ thức đoạn diệt, biết rõ con đường

NĂM UẨN 5 – THỨC                                        15

đưa đến thức đoạn diệt, biết rõ vị ngọt của thức, biết rõ sự nguy hiểm của thức, biết rõ sự xuất ly của thức.

10) Này các Tỷ-kheo, thế nào là sắc?

 Bốn đại chủng và sắc do bốn đại
chủng tạo thành. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là sắc.
 Do các món ăn tập khởi nên sắc tập
khởi.
 Do các món ăn đoạn diệt nên sắc
đoạn diệt.
 Đây là con đường Thánh đạo Tám
ngành đưa đến sắc đoạn diệt, tức là
chánh tri kiến... chánh định...

11) Duyên sắc khởi lên lạc hỷ gì, đây là
vị ngọt của sắc. Sự vô thường, khổ, chịu
sự biến hoại của sắc, đây là sự nguy hại
của sắc. Sự nhiếp phục dục tham đối với
sắc, sự đoạn tận dục tham đối với sắc, đây
là xuất ly của sắc.

12) Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay
Bà-la-môn nào thắng tri sắc là như vậy,
thắng tri sắc tập khởi là như vậy, thắng tri
sắc đoạn diệt là như vậy, thắng tri con

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   16

đường đưa đến sắc đoạn diệt là như vậy,
thắng tri vị ngọt của sắc là như vậy, thắng
tri sự nguy hiểm của sắc là như vậy, thắng
tri sự xuất ly của sắc là như vậy; họ
hướng về thực hiện yếm ly, ly tham, đoạn
diệt đối với sắc. Những thực hiện ấy, họ
khéo thực hiện. Những ai khéo thực hiện,
những vị ấy có chân đứng trong Pháp
và Luật này.

13) Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay
Bà-la-môn nào thắng tri sắc là như vậy,
thắng tri sắc tập khởi là như vậy, thắng tri
sắc đoạn diệt là như vậy, thắng tri vị ngọt
của sắc là như vậy, thắng tri sự nguy hiểm
của sắc là như vậy, thắng tri sự xuất ly
của sắc là như vậy; do yếm ly, ly tham,
đoạn diệt sắc, họ được giải thoát, không
có chấp thủ. Họ được khéo giải thoát.
Những ai được khéo giải thoát, họ được
vẹn toàn. Những ai vẹn toàn, thời không
thể nêu rõ sự luân chuyển của họ.

14) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thọ?

 Này các Tỷ-kheo, có sáu thọ thân này: Thọ do nhãn xúc sanh... thọ do

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   17

ý xúc sanh. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là thọ.
 Do xúc tập khởi nên thọ tập khởi.
 Do xúc đoạn diệt nên thọ đoạn diệt.
 Đây là con đường Thánh đạo Tám
ngành đưa đến thọ đoạn diệt, tức là
chánh tri kiến... chánh định.

15) Do duyên thọ khởi lên lạc hỷ gì, đây
gọi là vị ngọt của thọ. Cảm thọ vô
thường, khổ, vô ngã, đây gọi là nguy
hiểm của thọ. Sự nhiếp phục dục tham, sự
đoạn tận dục tham đối với thọ, đây gọi là
xuất ly của thọ.

16) Này các Tỷ-kheo, các vị Sa-môn hay
Bà-la-môn nào thắng tri thọ là như vậy,
thắng tri thọ tập khởi là như vậy, thắng tri
thọ đoạn diệt là như vậy, thắng tri con
đường đưa đến thọ đoạn diệt là như vậy,
thắng tri vị ngọt của thọ là như vậy, thắng
tri sự nguy hiểm của thọ là như vậy, thắng
tri sự xuất ly của thọ là như vậy; họ
hướng về thực hiện yếm ly, ly tham, đoạn
diệt đối với thọ. Những thực hiện ấy, họ
khéo thực hiện. Những ai khéo thực

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   18

hiện, những vị ấy có chân đứng trong Pháp và Luật này.

17) Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay
Bà-la-môn nào thắng tri thọ là như vậy...
thời không thể nêu rõ sự luân chuyển
của họ.

18-20) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tưởng?

 Này các Tỷ-kheo, có sáu tưởng thân
này: Sắc tưởng, thanh tưởng, hương
tưởng, vị tưởng, xúc tưởng, pháp
tưởng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
tưởng.
 Do xúc tập khởi nên tưởng tập khởi.
 Do xúc đoạn diệt nên tưởng đoạn
diệt.
 Đây là con đường Thánh đạo Tám
ngành đưa đến tưởng đoạn diệt...
thời không thể nêu rõ sự luân
chuyển của họ.

21) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các hành?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                19

 Này các Tỷ-kheo, có sáu tư thân:
Sắc tư... pháp tư. Này các Tỷ-kheo,
đây được gọi là các hành.
 Do xúc tập khởi nên các hành tập
khởi.
 Do xúc đoạn diệt nên các hành đoạn
diệt.
 Đây là con đường Thánh đạo tám
ngành, tức là chánh tri kiến... chánh
định.

22) Do duyên hành khởi lên lạc hỷ gì, đây
là vị ngọt của hành. Các hành vô thường,
khổ, vô ngã, đây là nguy hiểm của hành.
Sự nhiếp phục dục tham, sự đoạn tận dục
tham đối với các hành, đây là xuất ly của
các hành.

23-24) Này các Tỷ-kheo, những vị Sa-
môn hay Bà-la-môn nào thắng tri các
hành là như vậy, thắng tri các hành tập
khởi là như vậy, thắng tri các hành đoạn
diệt là như vậy, thắng tri con đường đưa
đến các hành đoạn diệt là như vậy; họ
hướng về thực hiện yếm ly, ly tham, đoạn
diệt đối với các hành. Những thực hiện
ấy, họ khéo thực hiện. Những ai khéo

NĂM UẨN 5 – THỨC                                20

thực hiện, những vị ấy có chân đứng
trong Pháp và Luật này... Những ai được
vẹn toàn, thời không thể nêu rõ sự luân
chuyển của họ.

25) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thức?

 Này các Tỷ-kheo, có sáu thức thân
này: Nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức,
thiệt thức, thân thức, ý thức. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là thức.
 Do danh sắc tập khởi nên thức tập
khởi.
 Do danh sắc đoạn diệt nên thức
đoạn diệt.
 Đây là con đường Thánh đạo Tám
ngành đưa đến thức đoạn diệt đối
với thức, tức là chánh tri kiến...
chánh định.

26) Do duyên thức khởi lên lạc hỷ gì, đây
là vị ngọt của thức. Thức vô thường, khổ,
vô ngã, đây là nguy hiểm của thức. Sự
nhiếp phục dục tham, sự đoạn tận dục
tham đối với thức, đây là xuất ly của thức.

27) Này các Tỷ-kheo, các vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào thắng tri thức là như vậy,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  21

thắng tri thức tập khởi là như vậy, thắng
tri thức đoạn diệt là như vậy, thắng tri con
đường đưa đến thức đoạn diệt là như vậy,
thắng tri vị ngọt của thức là như vậy,
thắng tri sự nguy hiểm của thức là như
vậy, thắng tri sự xuất ly của thức là như
vậy; họ hướng về thực hiện yếm ly, ly
tham, đoạn diệt đối với thức. Những thực
hiện ấy, họ khéo thực hiện. Những ai
khéo thực hiện, những vị ấy có chân
đứng trong Pháp và Luật này.

28) Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay
Bà-la-môn nào thắng tri thức là như vậy,
thắng tri thức tập khởi là như vậy, thắng
tri thức đoạn diệt là như vậy, thắng tri con
đường đưa đến thức đoạn diệt là như vậy,
thắng tri vị ngọt của thức là như vậy,
thắng tri sự nguy hiểm của thức là như
vậy, thắng tri sự xuất ly của thức là như
vậy; do yếm ly, ly tham, đoạn diệt thức,
họ giải thoát, không chấp thủ. Họ được
khéo giải thoát. Những ai được khéo giải
thoát, họ được vẹn toàn. Những ai được
vẹn toàn, thời không thể nêu rõ sự luân
chuyển của họ.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   22

29) Này các Tỷ-kheo, như vậy là vị Tỷ- kheo thiện xảo trong bảy xứ.

30) Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là vị Tỷ-kheo quán sát theo ba cách?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo quán
sát theo giới, quán sát theo xứ, quán sát
theo duyên khởi. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, vị Tỷ-kheo quán sát theo ba cách.

31) Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo thiện xảo trong bảy
xứ, quán sát theo ba cách, được gọi là một vị toàn
vẹn trong Pháp và Luật này, đã thành tựu viên
mãn, một vị tối thượng nhân.

Thuộc Sở Hữu – Tương IV, 354

1) ...

2) Rồi Tôn giả Ananda đi đến Thế Tôn; sau khi đến...

3) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, thế nào là các thọ? Thế nào là thọ tập khởi? Thế nào là thọ đoạn diệt? Thế nào là con

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     23

đường đưa đến thọ đoạn diệt? Thế nào là vị ngọt của thọ? Thế nào là sự nguy hiểm của thọ? Thế nào là sự xuất ly của thọ?

4) -- Có ba thọ này, này Ananda, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Này Ananda, đây gọi là các thọ. Do xúc tập khởi nên thọ tập khởi. Do xúc đoạn diệt nên thọ đoạn diệt. Con đường Thánh đạo Tám ngành là con đường đưa đến thọ đoạn diệt, tức là chánh tri kiến... chánh định. Do duyên thọ khởi lên lạc hỷ nào, đấy là vị ngọt của thọ. Sự vô thường, khổ, biến hoại của thọ là sự nguy hiểm của thọ. Sự nhiếp phục dục và tham (chandaràga) đối với thọ, sự đoạn tận dục và tham là sự xuất ly của thọ.

5) Này Ananda, Ta tuyên bố rằng đoạn diệt
(nirodho) các hành là tuần tự. Khi chứng Thiền thứ
nhất, lời nói được đoạn diệt. Khi chứng Thiền thứ
hai, tầm tứ được đoạn diệt... Khi chứng Diệt thọ
tưởng định, tưởng và thọ được đoạn diệt. Đối với Tỷ-
kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tham được đoạn diệt,
sân được đoạn diệt, si được đoạn diệt.

6) Này Ananda, Ta tuyên bố rằng tịnh chỉ (vùpasamo) các hành là tuần tự. Khi chứng Thiền thứ nhất, lời nói được tịnh chỉ. Khi chứng Thiền thứ hai, tầm tứ được tịnh chỉ... Khi chứng Diệt thọ tưởng định, tưởng và thọ được tịnh chỉ. Đối với Tỷ-kheo đã

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    24

đoạn tận các lậu hoặc, tham được tịnh chỉ, sân được tịnh chỉ, si được tịnh chỉ.

7) Này Ananda, Ta tuyên bố rằng khinh an
(passadhi) các hành là tuần tự. Khi chứng Thiền
thứ nhất, lời nói được khinh an. Khi chứng Thiền thứ
hai, tầm tứ được khinh an... Khi chứng Diệt thọ
tưởng định, tưởng và thọ được khinh an. Đối với Tỷ-
kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, tham được khinh an,
sân được khinh an, si được khinh an.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  25

2     Thức - Định nghĩa - Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111

KINH CHÁNH TRI KIẾN (Sammaditthisuttam) – Bài kinh số 9 – Trung I, 111

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Sariputta (Xá-
lợi-phất) gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". -
"Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, chánh tri kiến, chánh tri kiến, được
gọi là như vậy. Chư Hiền, cho đến như thế nào, một
Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực,
có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp
này?

– Chúng tôi từ xa đến để được hiểu ý nghĩa lời nói ấy từ Tôn giả Sariputta. Thật lành thay, nếu Tôn giả Sariputta giảng cho ý nghĩa lời nói ấy. Sau khi nghe Tôn giả Sariputta, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    26

– Chư Hiền, vậy hãy nghe, hãy khéo tác ý. Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Hiền giả! - Các Tỷ-kheo vâng đáp Tôn giả Sariputta.

Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, khi Thánh đệ tử tu͏ tri ÿ˱ͫc b̭t
thi͏n và tu͏ WULÿ˱ͫc FăQE͝n b̭t thi͏n, tu͏ WULÿ˱ͫc
thi͏n và tu͏ WULÿ˱ͫc FăQE͝n thi͏n, chư Hiền, khi
ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh
trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là b̭t thi͏n, thế nào là FăQ b͝n b̭t thi͏n, thế nào là thi͏n, thế nào là FăQE͝n thi͏n?

1. Chư Hiền, sát sanh là bất thiện,
2. Lấy của không cho là bất thiện,
3. Tà hạnh trong các dục là bất thiện,
4. Nói láo là bất thiện,
5. Nói hai lưỡi là bất thiện,
6. Ác khẩu là bất thiện,
7. Nói phù phiếm là bất thiện,
8. Tham dục là bất thiện,
9. Sân là bất thiện,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   27

10.   Tà kiến là bất thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là bất thiện. Và chư Hiền, thế nào là FăQE͝n b̭t thi͏n?

 Tham là căn bổn bất thiện,  Sân là căn bổn bất thiện,  Si là căn bổn bất thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn bất thiện.

Và này chư Hiền, thế nào là thi͏n?

1. Từ bỏ sát sanh là thiện
2. Từ bỏ lấy của không cho là thiện
3. Từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện
4. Từ bỏ nói láo là thiện,
5. Từ bỏ nói hai lưỡi là thiện,
6. Từ bỏ ác khẩu là thiện,
7. Từ bỏ nói phù phiếm là thiện,
8. Không tham dục là thiện,
9. Không sân là thiện,
10. Chánh tri kiến là thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là thiện.

Chư Hiền, thế nào là FăQE͝n thi͏n?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  28

1. Không tham là căn bổn thiện 2. Không sân là căn bổn thiện 3. Không si là căn bổn thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn thiện.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri bất thiện như vậy, tuệ tri căn bổn bất thiện như vậy, tuệ tri thiện như vậy, tuệ tri căn bổn thiện như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc ki͇n m̩n tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta và hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến,
có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    29

đệ tử tuệ tri thức ăn, tuệ tri tập khởi của thức ăn, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn, và tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, chư Hiền khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thͱF ăQ, thế nào là tập khởi của thức ăn, thế nào là đoạn diệt của thức ăn, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn?

 Chư Hiền, có bốn loại thức ăn này, khiến các
loài chúng sanh đã sanh được an trú hay các
loài hữu tình sẽ sanh được hỗ trợ cho sanh. Thế
nào là bốn? Đoàn thực, loại thô hay loại tế, xúc
thực là thứ hai, tư niệm thực là thứ ba, thức
thực là thứ tư.
 Từ tập khởi của ái có tập khởi của thức ăn,
 Từ đoạn diệt của ái có đoạn diệt của thức ăn.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của thức ăn, tức là: Chánh Tri
kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ, Chánh
Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh tấn, Chánh
Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn như vậy, tuệ tri tập khởi của thức ăn như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn như vậy, tuệ tri con đường đưa

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      30

đến đoạn diệt của thức ăn như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có pháp môn nào khác, nhờ
pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri
kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành
tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri Kh͝, tuệ tri Tập khởi của khổ, tuệ tri
Đoạn diệt của khổ, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh
tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt
đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là Khổ, thế nào là Tập khởi của khổ, thế nào là Đoạn diệt của khổ, thế nào là con

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      31

Đường đưa đến đoạn diệt của khổ?

 Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là
khổ, sầu bi khổ ưu não là khổ, cầu không được
là khổ, tóm lại năm thủ uẩn là khổ. Chư Hiền,
như vậy gọi là Khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Tập khởi của khổ? Chính
là ái đưa đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham hướng đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục
ái, phi hữu ái. Chư Hiền, như vậy gọi là Tập
khởi của khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Đoạn diệt của khổ? Đó là
sự đoạn diệt ly tham, không có dư tàn, sự quăng
bỏ, sự từ bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp khát ái
ấy.
 Chư Hiền, thế nào là con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ? Chính là Thánh Đạo Tám Ngành
đưa đến khổ diệt, tức là Chánh tri kiến... Chánh
Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri Khổ như
vậy, tuệ tri Tập khởi của khổ như vậy, tuệ tri Đoạn
diệt của khổ như vậy, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ như vậy, khi ấy vị ấy đoạn trừ tất cả
tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên,... (như trên)...
và thành tựu diệu pháp này.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    32

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử... (như trên)... thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri già chết, tuệ tri tập khởi của già chết, tuệ
tri đoạn diệt của già chết, tuệ tri con đường đưa đến
đoạn diệt của già chết, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử
có chánh tri kiến,... (như trên)... và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là già chết, thế nào là tập
khởi của già chết, thế nào là đoạn diệt của già chết,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của già
chết?

– Thuộc bất kỳ hữu tính giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự già cả, suy lão, rụng răng, tóc bạc
da nhăn, tuổi thọ ngày một hao mòn, bại hoại các
căn; chư Hiền, như vậy gọi là già.

Chư Hiền thế nào là chết? - Thuộc bất kỳ hữu
tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự mệnh
một, từ trần, hủy hoại, hoại diệt, tử biệt, mệnh chung,
hủy hoại các uẩn, vất bỏ hình hài; chư Hiền, như vậy
gọi là chết. Già như vậy và chết như vậy, chư Hiền,
như vậy gọi là già chết.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                        33

 Từ sự tập khởi của sanh, có sự tập khởi của già
chết,
 Từ sự đoạn diệt của sanh, có sự đoạn diệt của
già chết.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của già chết, tức là: Chánh Tri
kiến... (như trên)... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết như vậy, tuệ tri tập khởi của già chết như vậy, tuệ tri đoạn diệt của già chết như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên... (như trên)..., và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri sanh, tuệ tri tập khởi của sanh, tuệ tri
đoạn diệt của sanh, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của sanh, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

Chư Hiền, thế nào là sanh, thế nào là tập khởi của sanh, thế nào là đoạn diệt của sanh, thế nào là

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     34

con đường đưa đến đoạn diệt của sanh?

 Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự sanh, hiện khởi, xuất hiện,
hiện diện, hiện hành các uẩn, tụ đắc các xứ;
Chư Hiền, như vậy gọi là sanh.
 Từ sự tập khởi của hữu có sự tập khởi của sanh,
 Từ sự đoạn diệt của hữu, có sự đoạn diệt của
sanh,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sanh, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri được sanh như vậy, tuệ tri được tập khởi của sanh như vậy, tuệ tri được đoạn diệt của sanh như vậy, tuệ tri được con đường đưa đến đoạn diệt của sanh như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... (như trên)... như vậy... (như trên)... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu, tuệ tri tập khởi của hữu, tuệ tri đoạn diệt của hữu, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh tri

NĂM UẨN 5 – THỨC                                       35

kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hữu, thế nào là tập khởi của hữu, thế nào là đoạn diệt của hữu, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu? –

 Chư Hiền, có ba hữu này: dục hữu, sắc hữu,
vô sắc hữu.
 Từ tập khởi của thủ, có tập khởi của hữu;
 Từ đoạn diệt của thủ có đoạn diệt của hữu
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hữu, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu như vậy, tuệ tri tập khởi của hữu như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hữu như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri tập khởi của thủ, tuệ tri đoạn diệt của thủ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu diệu

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   36

pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thủ, thế nào là tập khởi của thủ, thế nào là đoạn diệt của thủ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ?

 Chư Hiền, có bốn thủ này: dục thủ, kiến thủ,
giới cấm thủ, ngã luận thủ.
 Từ tập khởi của ái, có tập khởi của thủ;
 Từ đoạn diệt của ái, có đoạn diệt của thủ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thủ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thủ như vậy, tuệ tri tập khởi của thủ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thủ như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái, tuệ tri tập khởi của ái, tuệ tri đoạn diệt của ái, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của ái, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu

NĂM UẨN 5 – THỨC                                         37

diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là ái, thế nào là tập khởi của ái, thế nào là đoạn diệt của ái, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của ái?

 Chư Hiền, có sáu loại ái này: sắc ái, thanh ái,
hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái.
 Từ tập khởi của thọ, có tập của ái,
 Từ đoạn diệt của thọ, có đoạn diệt của ái,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của ái, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái như
vậy, tuệ tri tập khởi của ái như vậy, tuệ tri đoạn diệt
của ái như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt
của ái như vậy, khi ấy, vị ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thọ, tuệ tri tập khởi của thọ, tuệ tri đoạn diệt của thọ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành

NĂM UẨN 5 – THỨC                                       38

tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thọ, thế nào là tập khởi của thọ, thế nào là đoạn diệt của thọ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thọ?

 Chư Hiền, có sáu loại thọ này: thọ do nhãn
xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc
sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc
sanh, thọ do ý xúc sanh.
 Từ tập khởi của xúc, có tập khởi của thọ;
 Từ đoạn diệt của xúc, có đoạn diệt của thọ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thọ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thọ như vậy, tuệ tri tập khởi của
thọ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thọ như vậy,
tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ
như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc, tuệ tri tập khởi của xúc, tuệ tri đoạn diệt của xúc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của

NĂM UẨN 5 – THỨC                                       39

xúc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là xúc, thế nào là tập khởi của xúc, thế nào là đoạn diệt của xúc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc?

 Chư Hiền, có sáu loại xúc này: nhãn xúc, nhĩ
xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc.
 Từ tập khởi của sáu nhập, có tập khởi từ xúc;
 Từ đoạn diệt của sáu nhập, có đoạn diệt của
xúc,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của xúc, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc như vậy, tuệ tri tập khởi của xúc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của xúc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của xúc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả...câu hỏi như sau: Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri sáu nhập, tuệ tri tập khởi của sáu nhập,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      40

tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là sáu nhập, thế nào là tập
khởi của sáu nhập, thế nào là đoạn diệt của sáu nhập,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu
nhập?

 Chư Hiền, có sáu nhập này: nhãn nhập, nhĩ
nhập, tỷ nhập, thiệt nhập, thân nhập, ý nhập.
 Từ tập khởi của danh sắc có tập khởi của
sáu nhập;
 Từ đoạn diệt của danh sắc có đoạn diệt của
sáu nhập;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, chỉ khi nào vị Thánh đệ tử tuệ tri sáu
nhập như vậy, tuệ tri tập khởi của sáu nhập như vậy,
tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập như vậy, tuệ tri con
đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập như vậy, khi
ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu
diệu hạnh pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     41

giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc, tuệ tri tập khởi của danh sắc, tuệ tri đoạn diệt của danh sắc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là danh sắc, thế nào là tập khởi của danh sắc, thế nào là đoạn diệt của danh sắc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc?

 Thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý, chư Hiền, như vậy
gọi là danh; bốn đại và sắc do bốn đại tạo
thành, chư Hiền, như vậy gọi là sắc; như vậy
đây là danh và đây là sắc, Chư Hiền, như vậy
gọi là danh sắc.
 Từ tập khởi của thức, có tập khởi của danh
sắc;
 Từ đoạn diệt của thức, có đoạn diệt của danh
sắc;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc như vậy, tuệ tri tập khởi của danh sắc như vậy, tuệ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    42

tri đoạn diệt của danh sắc như vậy, tuệ tri con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc như vậy, khi ấy, vị
ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thức, tuệ tri tập khởi của thức, tuệ tri
đoạn diệt của thức, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của thức, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức, thế nào là tập khởi của thức, thế nào là đoạn diệt của thức, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức?

 Chư Hiền, có sáu loại thức này: nhãn thức,
nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.
 Từ tập khởi của hành, có tập khởi của thức;
 Từ đoạn diệt của hành có đoạn diệt của thức;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thức, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức như

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     43

vậy, tuệ tri tập khởi của thức như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri hành, tuệ tri tập khởi của hành, tuệ tri
đoạn diệt của hành, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của hành, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hành, thế nào là tập khởi của hành, thế nào là đoạn diệt của hành, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hành?

 Chư Hiền, có ba loại hành này: thân hành,
ngữ hành, tâm hành.
 Từ tập khởi của vô minh, có tập khởi của
hành;
 Từ đoạn diệt của vô minh, có đoạn diệt của
hành;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hành, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    44

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hành như vậy, tuệ tri tập khởi của hành như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hành như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hành như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri vô minh, tuệ tri tập khởi của vô minh,
tuệ tri đoạn diệt của vô minh, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh, khi ấy, Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

Chư Hiền, thế nào là vô minh, thế nào là tập
khởi của vô minh, thế nào là đoạn diệt của vô minh,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của vô
minh?

 Sự không tuệ tri về khổ, không tuệ tri về khổ
tập, không tuệ tri về khổ diệt, không tuệ tri về
con đường đưa đến khổ diệt, Chư Hiền, như
vậy gọi là vô minh.
 Từ tập khởi của lậu hoặc, có tập khởi của vô
minh;

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    45

 Từ đoạn diệt của lậu hoặc, có đoạn diệt của
vô minh;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của vô minh, tức là: Chánh
Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri vô minh
như vậy, tuệ tri tập khởi của vô minh như vậy, tuệ tri
đoạn diệt của vô minh như vậy, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh như vậy, khi ấy, vị ấy
đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các vị Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta, liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có
tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc. Chư Hiền, khi ấy Thánh

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    46

đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là lậu hoặc, thế nào là tập
khởi của lậu hoặc, thế nào là đoạn diệt của lậu hoặc,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của lậu
hoặc?

 Chư Hiền, có ba lậu hoặc này: dục lậu, hữu
lậu, vô minh lậu.
 Từ tập khởi của vô minh có tập khởi của lậu
hoặc;
 Từ đoạn diệt của vô minh có đoạn diệt của
lậu hoặc
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con
đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc, tức là:
Chánh Tri kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ,
Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh
tấn, Chánh Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc như vậy, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      47

trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ- kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sariputta.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  48

3     Thức - Định nghĩa - Kinh Đáng Được Ăn – Tương III, 161

Đáng Được Ăn – Tương III, 161

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn
nào có nhớ đến các đời sống ở các kiếp trước, tất cả
họ đều nhớ đến năm thủ uẩn hay nhớ đến một
trong những uẩn này.

4) Thế nào là năm?

- Này các Tỷ-kheo, có người nhớ rằng: "Trong quá
khứ, thân ta như thế này". Nhớ như vậy, vị ấy nhớ
đến sắc.
- Hay có người nhớ rằng: "Trong quá khứ, ta có
cảm thọ như thế này". Nhớ như vậy, vị ấy nhớ đến
thọ.
- Hay có người nhớ rằng: "Trong quá khứ ta có
tưởng... có các hành... có thức như thế này". Nhớ
như vậy, vị ấy nhớ đến thức.

5) Này các Tỷ-kheo, thế nào gọi là sắc?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  49

Bị thay đổi, này các Tỷ-kheo, nên gọi là sắc. Bị thay đổi bởi cái gì? Bị thay đổi bởi lạnh, bị thay đổi bởi nóng, bị thay đổi bởi đói, bị thay đổi bởi khát, bị thay đổi bởi sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng và rắn. Bị thay đổi, này các Tỷ-kheo, nên gọi là sắc.

6) Này các Tỷ-kheo, thế nào gọi là thọ?

Được cảm thọ, này các Tỷ-kheo, nên gọi là thọ. Cảm
thọ gì? Cảm thọ lạc, cảm thọ khổ, cảm thọ phi khổ
phi lạc. Được cảm thọ, này các Tỷ-kheo, nên gọi là
thọ.

7) Này các Tỷ-kheo, thế nào gọi là tưởng?

Nhận rõ, này các Tỷ-kheo, nên gọi là tưởng. Nhận
rõ gì? Nhận rõ màu xanh, nhận rõ màu vàng, nhận rõ
màu đỏ, nhận rõ màu trắng. Nhận rõ, này các Tỷ-
kheo, nên gọi là tưởng.

8) Này các Tỷ-kheo, thế nào gọi là hành?

Làm cho hiện hành (pháp) hữu vi nên gọi là hành. Làm cho hiện hành (pháp) hữu vi gì? Làm cho hiện hành sắc với sắc tánh, làm cho hiện hành thọ với thọ tánh, làm cho hiện hành tưởng với tưởng tánh, làm cho hiện hành các hành với hành tánh, làm cho hiện

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      50

hành thức với thức tánh. Làm cho hiện hành (pháp) hữu vi, này các Tỷ-kheo, nên gọi là các hành.

9) Và này các Tỷ-kheo, thế nào gọi là thức?

Rõ biết, này các Tỷ-kheo, nên gọi là thức. Rõ biết
gì? Rõ biết chua, rõ biết đắng, rõ biết cay, rõ biết
ngọt, rõ biết chất kiềm... rõ biết không phải chất
kiềm, rõ biết mặn, rõ biết không mặn. Rõ biết, này
các Tỷ-kheo, nên gọi là thức.

10) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Nay ta bị sắc chinh phục. Trong thời quá khứ, ta cũng bị sắc chinh phục, như ta bị sắc hiện tại chinh phục. Nếu ta hoan hỷ đối với sắc vị lai, thời trong vị lai, ta sẽ bị sắc chinh phục, như nay ta bị sắc hiện tại chinh phục". Do suy nghĩ như vậy, vị ấy không có luyến tiếc đối với sắc quá khứ, không có hoan hỷ đối với sắc vị lai, và thực hành sự yếm ly, ly tham, đoạn diệt đối với sắc hiện tại.

12) "Ta nay bị thọ chinh phục. Trong thời quá khứ, ta cũng bị thọ chinh phục như vậy, như nay ta bị thọ hiện tại chinh phục. Nếu ta hoan hỷ đối với thọ vị lai, thời trong thời vị lai, ta sẽ bị thọ chinh phục, như nay ta bị thọ hiện tại chinh phục". Do suy nghĩ như vậy, vị ấy không luyến tiếc đối với thọ quá khứ, không có

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      51

hoan hỷ đối với thọ vị lai, và thực hành sự yếm ly, ly tham, đoạn diệt đối với thọ hiện tại.

13) "Ta nay bị tưởng chinh phục..".

14) "Ta nay bị các hành chinh phục..".

15) "Ta nay bị thức chinh phục. Trong thời quá khứ,
ta cũng bị thức chinh phục như vậy, như nay ta bị
thức hiện tại chinh phục. Nếu ta hoan hỷ đối với thức
vị lai, thời trong thời vị lai, ta sẽ bị thức chinh phục,
như nay ta bị thức hiện tại chinh phục". Do suy nghĩ
như vậy, vị ấy không có luyến tiếc đối với thức quá
khứ, không có hoan hỷ đối với thức tương lai, và thực
hành sự yếm ly, ly tham, đoạn diệt đối với thức hiện
tại.

16) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào, sắc là thường hay vô thường?

- Là vô thường, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

- Là khổ, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng khi quán cái ấy là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                       52

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

17-19) Thọ... Tưởng... Các hành...

20) Thức là thường hay vô thường?

- Vô thường, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

- Là khổ, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng khi quán cái ấy là: " Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi "?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

21) Do vậy, này các Tỷ-kheo, đối với sắc quá khứ,
vị lai, hiện tại, thuộc nội hay ngoại, thô hay tế, liệt
hay thắng... xa hay gần; tất cả sắc cần phải như thật
quán với chánh trí tuệ là: "Cái này không phải của
tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự
ngã của tôi ".

22) Đối với thọ...

23) Đối với tưởng...

24) Đối với các hành..

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     53

25) Đối với thức quá khứ, vị lai, hiện tại, thuộc nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần; tất cả thức đều phải như thật quán với chánh trí tuệ là: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi".

26) Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vị Thánh đệ tử giảm thiểu, không tăng trưởng, từ bỏ, không chấp thủ, xa lánh, không thân cận, phân tán, không huân tập.

27) Giảm thiểu, không tăng trưởng cái gì? Giảm
thiểu, không tăng trưởng sắc..., giảm thiểu, không
tăng trưởng thọ...tưởng...các hành...giảm thiểu,
không tăng trưởng thức.

28) Từ bỏ, không chấp thủ cái gì? Từ bỏ, không chấp thủ sắc...thọ... tưởng... các hành... từ bỏ, không chấp thủ thức.

29) Xa lánh, không thân cận cái gì? Xa lánh, không thân cận sắc... thọ... tưởng... các hành... xa lánh, không thân cận thức.

30) Phân tán, không huân tập cái gì? Phân tán, không huân tập sắc... thọ... tưởng... các hành... phân tán, không huân tập thức.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     54

31) Thấy vậy, bậc Thánh đệ tử nhàm chán đối với
sắc... đối với thọ... đối với tưởng... đối với các hành...
nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán, vị ấy ly
tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong sự giải
thoát, trí khởi lên: "Ta đã được giải thoát". Vị ấy biết
rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc
nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa".

32) Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vị Tỷ-kheo không tăng trưởng, không giảm thiểu. Sau khi giảm thiểu, vị ấy trú, không từ bỏ, không chấp thủ. Sau khi từ bỏ, vị ấy trú, không xa lánh, không thân cận. Sau khi xa lánh, vị ấy trú, không phân tán, không huân tập.

33) Sau khi phân tán, vị ấy trú, không tăng trưởng,
không giảm thiểu cái gì? Sau khi giảm thiểu, vị ấy
trú, không tăng trưởng, không giảm thiểu sắc. Sau
khi giảm thiểu, vị ấy trú, không tăng trưởng, không
giảm thiểu thọ... tưởng... các hành... không tăng
trưởng, không giảm thiểu thức.

34) Sau khi gi̫m thi͋u, vị ấy trú, không từ bỏ, không chấp thủ cái gì? Sau khi từ bỏ, vị ấy trú, không từ bỏ, không chấp thủ sắc; sau khi từ bỏ, vị ấy trú, không từ bỏ, không chấp thủ thọ... tưởng... các hành... không từ bỏ, không chấp thủ thức.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                        55

35) Sau khi tͳ b͗, vị ấy trú, không xa lánh, không thân cận cái gì? Sau khi xa lánh, vị ấy trú, không xa lánh, không thân cận sắc; sau khi xa lánh, vị ấy trú, không xa lánh, không thân cận thọ... tưởng... các hành... không phân tán, không huân tập thức.

36) Sau khi xa lánh, vị ấy trú, không phân tán,
không huân tập cái gì? Sau khi phân tán, vị ấy trú,
không phân tán, không huân tập sắc; sau khi phân
tán, vị ấy trú, không phân tán, không huân tập
thọ...tưởng...các hành...không phân tán, không huân
tập thức.

37) Sau khi phân tán, vị ấy trú, với tâm giải thoát như
vậy. Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ấy được chư
Thiên với Thiên chủ, Phạm thiên chúng với Phạm
thiên đảnh lễ, dầu cho ở xa:

38) Ôi, ta đảnh lễ Ông,
Bậc người như lương mã!
Ôi, ta đảnh lễ Ông,
Là bậc t͙i th̷ng nhân!
Ta không có chấp trước,
Đối tượng Ông Thiền tư!

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     56

4     Thức - 4 thức trú - Ai nói như sau ngoài sắc, thọ, tưởng, hành... - Kinh Tham Luyến – Tương III, 101

Tham Luyến – Tương III, 101

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) Này các Tỷ-kheo, tham luy͇n là không gi̫i thoát. Do tham luyến sắc, này các Tỷ-kheo, thͱc có chân đứng được an trú. Với sắc là sở duyên, với sắc là trú xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng, tăng thịnh, lớn mạnh. Hay do tham luyến hành, này các Tỷ-kheo, thức có chân đứng được an trú. Với hành là sở duyên, với hành là trú xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng, tăng thịnh, lớn mạnh.

5) Này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Ngoài sắc,
ngoài thọ, ngoài tưởng, ngoài các hành, tôi sẽ chỉ rõ
sự đến hay đi, sự diệt hay sanh, sự tăng trưởng, sự
tăng thịnh hay sự lớn mạnh của thͱc", sự việc như
vậy không xảy ra.

6-10) Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận tham đối với sắc giới; do tham được đoạn tận, sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thͱc không có hiện hữu. Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận tham

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   57

đối với thọ giới... đối với tưởng giới... đối với hành giới...

Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận tham đối với thức giới, do tham được đoạn tận, sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thức không có hiện hữu.

11) Không có chỗ y chỉ ấy, thͱc không tăng thịnh, không có hành động, được giải thoát. Do giải thoát nên được kiên trú; do kiên trú nên được tri túc; do tri túc nên không có ưu não; do không có ưu não nên tự mình cảm thấy tịch tịnh hoàn toàn. Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

Chủng Tử – Tương III, 102

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) Này các Tỷ-kheo, có năm loại chủng tử. Thế nào là năm?

- Chủng tử từ rễ,
- Chủng tử từ thân,
- Chủng tử từ đọt,
- Chủng tử từ quả,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    58

- Và chủng tử từ chủng tử là thứ năm.

4) Và này các Tỷ-kheo, nếu năm loại chủng tử này
không bị hư hoại, không bị hư thối, không bị gió và
nhiệt phá hoại, có lõi cứng, khéo gieo, nhưng không
có đất, và không có nước, thời này các Tỷ-kheo, năm
loại chủng tử này có thể tăng trưởng, tăng thịnh, lớn
mạnh được không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

5) Và này các Tỷ-kheo, nếu năm loại chủng tử này
không bị hư hoại, không bị hư thối, không bị gió và
nhiệt phá hoại, có lõi cứng, khéo gieo, có đất và có
nước, thời này các Tỷ-kheo, năm loại chủng tử này
có thể tăng trưởng, tăng thịnh, lớn mạnh được
không?

- Thưa được, bạch Thế Tôn.

6) Này các Tỷ-kheo, ví như ÿ͓a giͣi, b͙n thͱc trú
cần phải được xem như vậy. Ví như, này các Tỷ-kheo,
thͯy giͣi, hͽ tham cần phải được xem như vậy. Ví
như, này các Tỷ-kheo, năm loại chủng tử, thͱc cùng
FiFPyQăQ cần phải được xem như vậy.

7) Do tham luy͇n s̷c, này các Tͽ-kheo, thͱc có FKkQÿͱQJÿ˱ͫc an trú. Với sắc là sở duyên, với sắc

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   59

là trú xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng, tăng thịnh, lớn mạnh.

8-10) Do tham luyến thọ... Do tham luyến tưởng.. Do
tham luyến các hành, này các Tỷ-kheo, thức có chân
đứng được tồn tại. Với hành là sở duyên, với hành là
trú xứ, ( thức ) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng, tăng
thịnh, lớn mạnh.

11) Này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Ngoài s̷c,
ngoài th͕, ngoài W˱ͧng, ngoài các hành, tôi sẽ chỉ
rõ sự đến hay đi, sự diệt hay sanh, sự tăng trưởng,
tăng thịnh hay sự lớn mạnh của thͱc", sự việc như
vậy không xảy ra.

12) Này các Tỷ-kheo, n͇u v͓ Tͽ-kheo ÿR̩n t̵n tham ÿ͙i vͣi s̷c giͣi; do tham được đoạn tận, sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thͱc không có hiện hữu.

13-16) Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận
tham đối với thọ giới... đối với tưởng giới... đối với
hành giới... đối với thức giới; do tham được đoạn tận,
sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thức không có
hiện hữu.

17) Không có chỗ y chỉ như vậy, thͱc không tăng thịnh, không có hành động, được giải thoát; do giải thoát nên được kiên trú; do kiên trú nên được tri túc;

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     60

do tri túc nên không có ưu não; do không có ưu não nên tự mình cảm thấy tịch tịnh hoàn toàn. Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa ".

Lời Cảm Hứng – Tương III, 105

1) Nhân duyên ở Sàvatthi...

2) Ở đấy, Thế Tôn nói lên lời cảm hứng như sau:

Nếu trước, Ta không có,
Thời nay không có Ta,
Không tạo nhân sẽ có,
Tương lai sẽ không Ta.
Tỷ-kheo quyết tâm vậy,
Hạ phần kiết sử đoạn.

3) Được nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:
- Như thế nào bạch Thế Tôn:
Nếu trước, Ta không có,
Thời nay không có Ta,
Không tạo nhân sẽ có,
Tương lai sẽ không Ta.
Tỷ-kheo quyết tâm vậy,
Hạ phần kiết sử đoạn?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   61

4) Ở đây, này Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không thấy rõ các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh; không thấy rõ các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong sắc, quán thọ... quán tưởng... quán các hành... quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức.

5) Vị ấy không như thật biết rõ (pajànàti) s̷c vô
WK˱ͥng là sắc vô thường, không như thật biết rõ thọ
vô thường là thọ vô thường, không như thật biết rõ
tưởng vô thường là tưởng vô thường, không như
thật biết rõ hành vô thường là hành vô thường,
không như thật biết rõ thức vô thường là thức vô
thường.

6) Không như thật biết rõ s̷c kh͝ là sắc khổ, không như thật biết rõ thọ khổ... tưởng khổ... hành khổ... không như thật biết rõ thức khổ là thức khổ.

7) Không như thật biết rõ s̷c vô ngã là sắc vô ngã,
không như thật biết rõ thọ vô ngã... tưởng vô ngã...
hành vô ngã... không như thật biết rõ thức vô ngã là
thức vô ngã.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  62

8) Không như thật biết rõ s̷c hͷu vi là sắc hữu vi,
không như thật biết rõ thọ hữu vi... tưởng hữu vi...
hành hữu vi... không như thật biết rõ thức hữu vi là
thức hữu vi.

9) Không như thật biết rõ s̷c sͅ bi͇n di͏t... thọ sẽ biến diệt... tưởng sẽ biết diệt... các hành sẽ biến diệt... không như thật biết rõ thức sẽ biến diệt.

10) Còn bậc Đa văn Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo thấy rõ các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, thấy rõ các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân, không quán sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong sắc, không quán thọ... không quán tưởng... không quán các hành... không quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức.

11) Vị ấy như thật thấy rõ s̷F Y{ WK˱ͥng là vô thường, thọ vô thường... tưởng vô thường... hành vô thường... thức vô thường là thức vô thường.

12) Vị ấy như thật thấy rõ s̷c kh͝ là sắc khổ, thọ khổ... tưởng khổ... hành khổ... như thật thấy rõ thứ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                         63

"Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                67

5        Thức - 4 thức trú - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG ± Bài kinh s͙ 33 ± Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Bốn thức trú:

- Này các Hiền giả, khi duyên sắc, thức
khởi lên và an trú, thức ấy lấy sắc làm
cảnh, lấy sắc làm sở y, lấy sắc làm căn cứ
thọ hưởng, được tăng trưởng, tăng thịnh,
tăng quảng.

- Này các Hiền giả, hay duyên thọ, thức...
hay duyên tưởng... Này các Hiền giả, hay
duyên hành, thức khởi lên và an trú, thức
ấy lấy hành làm cảnh, lấy hành làm sở y,
lấy hành làm căn cứ thọ hưởng, được tăng
trưởng, tăng thịnh, tăng quảng.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     68

6          Thức - 7 thức trú - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG ± Bài kinh s͙ 33 ± Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Bảy thức trú:

    Này các Hiền giả, có các loại hữu tình, thân
sai biệt và tưởng sai biệt, như loài Người,
một số chư Thiên và một số thuộc đọa xứ.
Đó là loại thức trú thứ nhất.

    Này các Hiền giả, có những loài hữu tình
thân sai biệt nhưng tưởng đồng loại, như các
vị Phạm Chúng thiên vừa mới sanh lần đầu
tiên (hay do tu sơ thiền). Đó là loại thức trú
thứ hai.

    Này các Hiền giả, có những loại hữu tình,
thân đồng loại, nhưng tưởng sai biệt, như
chư Quang Âm thiên. Đó là loại thức trú thứ
ba.

    Này các Hiền giả, có những loại hữu tình thân đồng loại và tưởng đồng loại, như chư

NĂM UẨN 5 – THỨC                                        69

Thiên Biến Tịnh thiên. Đó là loại thức trú thứ tư.

   Này các Hiền giả, có những loại hữu tình,
vượt khỏi mọi tưởng về sắc, điều phục mọi
tưởng về sân, không tác ý đến các tướng sai
biệt, chứng Không vô biên xứ: "Hư không là
vô biên". Đó là loại thức trú thứ năm.

   Này các Hiền giả, có những loại hữu tình,
vượt khỏi hoàn toàn hư không vô biên xứ,
chứng thức vô biên xứ: "Thức là vô biên".
Đó là loại thức trú thứ sáu.

   Này các Hiền giả có những loại hữu tình
vượt khỏi hoàn toàn Thức vô biên xứ, chứng
Vô sở hữu xứ: "Không có vật gì cả". Đó là
loại thức trú thứ bảy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 70

7     Thức - 7 thức trú - Kinh THỨC TRÚ – Tăng III, 332

THỨC TRÚ –Tăng III, 332

1. - Này các Tỷ-kheo, có bảy thức trú này. Thế nào là bảy?

- Có các loài hữu tình, này các Tỷ-kheo, thân khác,
tưởng khác như loài Người, một số Thiên nhân,
một số các loài ở trong đọa xứ. Đây là thức trú thứ
nhất.
- Có các loài hữu tình, này các Tỷ-kheo, thân khác
nhau, tưởng là một, như Phạm chúng thiên được
sanh nhờ chứng sơ Thiền. Đây là thức trú thứ hai.
- Có các loài hữu tình, này các Tỷ-kheo, thân là
một, tưởng khác nhau, như chư Thiên Quang Âm.
Đây là thức trú thứ ba.
- Có các loài hữu tình, này các Tỷ-kheo, thân là
một, tưởng là một, như chư Thiên Biến Tịnh. Đây
là thức trú thứ tư.
- Có các loài hữu tính, này các Tỷ-kheo, vượt hoàn
toàn các sắc tưởng, chấm dứt các chướng ngại
tưởng, không tác ý sai biệt tưởng, đạt đến Không
vô biên xứ, biết rằng: "Hư không là vô biên". Đây
là thức trú thứ năm.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   71

- Có các loài hữu tình, này các Tỷ-kheo, vượt hoàn
toàn Không vô biên xứ, đạt đến Thức vô biên xứ,
biết rằng: "Thức là vô biên". Đây là thức trú thứ
sáu.
- Có các loài hữu tình, này các Tỷ-kheo, vượt hoàn
toàn Thức vô biên xứ, đạt đến Vô sở hữu xứ, biết
rằng: "Không có vật gì". Đây là thức trú thứ bảy.

Này các Tỷ-kheo, có bảy thứ trú này.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 72

8     Thức - 7 thức trú và 2 xứ - Kinh ĐẠI DUYÊN – 15 Trường I, 511

KINH ĐẠI DUYÊN (MAHA NIDANA SUTTA) ± Bài kinh s͙ 15 ± Trường I, 511

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn trụ tại bộ lạc
Kuru (Câu-lâu), ở ấp Kuru tên là Kammassadhamma
(Kiếm-ma-sắt-đàm). Tôn giả Ananda (A Nan) đến
tại chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và
ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Kỳ diệu thay, bạch Thế
Tôn! Bạch Thế Tôn, giáo pháp Duyên khͧi này thâm
thúy, thật sự thâm thúy, và giáo pháp này đối với con
hết sức minh bạch rõ ràng.

- Này Ananda, chớ có nói vậy! Này Ananda chớ có
nói vậy! Này Ananda, giáo pháp Duyên khởi này
thâm thúy, thật sự thâm thúy. Này Ananda, chính vì
không giác ng͡, không thâm hi͋u giáo pháp này
mà chúng sanh hi͏n t̩i b͓ r͙i lo̩QQK˱P͡t ͝ kén,
rối ren như một ống chỉ, giống như cỏ munja và lau

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   73

sậy babaja (ba-ba-la), không thể nào ra khỏi khổ xứ, ác thú, đọa xứ, sanh tử.

2. Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Già và chết do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Già và
chết do duyên gì?" Hãy đáp: "Già và chết do duyên
sanh".

- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Sanh có duyên nào
không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Sanh do
duyên gì?" Hãy đáp: "Sanh do duyên hữu".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Hữu có do duyên
nào không? Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Hữu
do duyên gì?" Hãy đáp: "Hữu do duyên thủ".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi. "Thủ có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Thủ
do duyên gì?" Hãy đáp: "Thủ do duyên ái".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Sanh có duyên nào
không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Sanh do
duyên gì?" Hãy đáp: "Sanh do duyên hữu".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Hữu có do duyên
nào không? Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Hữu
do duyên gì?" Hãy đáp: "Hữu do duyên thủ".
(2 đoạn này dư)????

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  74

- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Ái có duyên nào
không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Ái do
duyên gì?" Hãy đáp: "Ái do duyên thọ".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Thọ có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Thọ
do duyên gì?" Hãy đáp: "Thọ do duyên xúc".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Xúc có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Xúc
do duyên gì?" Hãy đáp: "Xúc do duyên danh
sắc"????. (Xúc do duyên Sáu nhập)
- (Thiếu Sáu nhập do duyên Danh sắc)????
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Danh sắc có duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Danh
sắc do duyên gì? Hãy đáp: "Danh sắc do
duyên thức".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Thức có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Thức
do duyên gì?" Hãy đáp: "Thức do duyên danh
sắc".
3. Này Ananda, như vậy do duyên danh sắc, thức
sanh; do duyên thức, danh sắc sanh; do duyên danh
sắc, xúc sanh,(??? do duyên danh sắc, lục nhập sanh;
do duyên lục nhập, xúc sanh); do duyên xúc, thọ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  75

sanh; do duyên thọ; ái sanh; do duyên ái, thủ sanh; do duyên thủ, hữu sanh; do duyên hữu, sanh sanh; do duyên sanh, lão tử sanh, do duyên lão tử, sầu, bi, khổ, ưu não sanh. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn tập khởi.

4. Trước đã nói: "Do duyên sanh; lão tử sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên sanh; lão tử sanh?"

 Này Ananda, nếu sanh không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, như chư Thiên hay Thiên
giới, Càn-thát-bà hay Càn-thát-bà-giới, Dạ-xoa
hay Dạ Xoa giới. Quỷ thần hay Quỷ thần giới,
loài Người hay Nhân giới, loại bốn chân hay tứ
túc giới, loài chim hay điểu giới, loài trùng xà
hay trùng xà giới. Này Ananda, nếu không có
sanh cho tất cả, do sanh diệt, thời lão tử có thể
hiện hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của lão tử, tức là sanh.

5. Trước đã nói: "Do duyên hữu, sanh sanh ra". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên hữu, sanh sanh ra?"

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     76

 Này Ananda, nếu hữu không có bất cứ loại
nào, giới nào, bất cứ chỗ nào xứ nào, như dục
hữu, sắc hữu hay vô sắc hữu. Nếu không có hữu
cho tất cả, do hữu diệt, thời sanh có thể hiện
hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của sanh, tức là hữu.

6. Trước đã nói: "Do duyên thủ, hữu sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu hỏi: "Do duyên thủ, hữu sanh?"

 Này Ananda, nếu thủ không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, như dục thủ, kiến thủ, giới
cấm thủ hay ngã chấp thủ. Nếu không có thủ
cho tất cả, do thủ diệt, thời hữu có thể hiện hữu
không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của hữu, tức là thủ.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   77

7. Trước đã nói: "Do duyên ái, thủ sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên ái, thủ sanh".

 Này Ananda, nếu ái không có bất cứ loại nào,
bất cứ chỗ nào, như sắc ái, thanh ái, hương ái,
vị ái, xúc ái hay pháp ái. Nếu không có ái cho
tất cả, do ái diệt thời thủ có thể hiện hữu
không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thủ, tức là ái.

8. Trước đã nói: "Do duyên thọ, ái sanh".

 Này Ananda, nếu thọ không có bất cứ loại nào,
bất cứ chỗ nào, như nhãn xúc sở sanh thọ, nhĩ
xúc sở sanh thọ, tỷ xúc sở sanh thọ, thiệt xúc
sở sanh thọ, tỷ xúc sở sanh thọ, ý xúc sở sanh
thọ. Nếu không có thọ cho tất cả, nếu thọ diệt
thời ái có thể hiện hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 78

duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của ái, tức là thọ.

9. Này Ananda, như vậy do duyên thọ, ái sanh;

- Do duyên ái, tìm cầu sanh;
- Do duyên tìm cầu, lợi sanh;
- Do duyên lợi, quyết định (sở dụng của lợi)
sanh;
- Do duyên quyết định, tham dục sanh;
- Do duyên tham dục, đam trước sanh;
- Do duyên đam trước, chấp thủ sanh;
- Do duyên chấp thủ, hà tiện sanh;
- Do duyên hà tiện, thủ hộ sanh;
- Do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện
pháp như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu,
tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng
ngữ.

10. Trước đã nói: "Do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện pháp, như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng ngữ". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   79

pháp, như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng ngữ"?

 Này Ananda, nếu thủ hộ không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có thủ hộ cho
tất cả, nếu thủ hộ diệt, thời một số ác, bất thiện
pháp như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu,
tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu,
vọng ngữ có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên,
như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của một
số ác, bất thiện pháp như chấp trượng, chấp kiếm,
tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu,
vọng ngữ, tức là thủ hộ.

11. Trước đã nói: "Do duyên hà tiện, thủ hộ sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên hà tiện thủ hộ sanh"?

 Này Ananda, n͇u hà ti͏n không có b̭t cͱ lo̩i
nào, b̭t cͱ ch͟ nào, nếu không có hà tiện, cho
tất cả, nếu hà tiện diệt thời thủ hộ có thể hiện
hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    80

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thủ hộ, tức là hà tiện.

12. Trước đã nói: "Do duyên chấp thủ, hà tiện sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên chấp thủ, hà tiện sanh"?

 Này Ananda, n͇u ch̭p thͯ không có b̭t cͱ
lo̩i nào, b̭t cͱ ch͟ nào, n͇u không ch̭p thͯ
cho ṱt c̫, nếu chấp thủ diệt thời hà tiện có thể
hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của hà tiện, tức là chấp thủ.

13. Trước đã nói: "Do duyên đam trước, chấp thủ sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên đam trước, chấp thủ sanh "?

 Này Ananda, n͇XÿDPWU˱ͣc không có b̭t cͱ
lo̩i nào, b̭t cͱ ch͟ nào, n͇XNK{QJFyÿDP
WU˱ͣc cho ṱt c̫, nếu đam trước diệt thời chấp
thủ có thể hiện hữu được không?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   81

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của chấp thủ, tức là đam mê.

14. Trước đã nói: "Do duyên tham dục, đam trước sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên tham dục, đam trước sanh "?

 Này Ananda, n͇u tham dͭc không có b̭t cͱ
lo̩i nào, b̭t cͱ ch͟ nào, n͇u không có tham
dͭc cho ṱt c̫, nếu tham dục diệt, thời đam
trước có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của đam trước, tức là tham dục.

15. Trước đã nói: "Do duyên quyết định, tham dục sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên quyết định tham dục sanh"?

 Này Ananda, n͇u quy͇Wÿ͓nh không có b̭t cͱ lo̩i nào, b̭t cͱ ch͟ nào, n͇u không có quy͇t ÿ͓nh cho ṱt c̫, nếu quyết định diệt, thời tham

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 82

dục có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của tham dục tức là quyết định.

16. Trước đã nói: "Do duyên lợi, quyết định sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên lợi quyết định sanh"?

 Này Ananda, n͇u lͫi không có b̭t cͱ lo̩i
nào, b̭t cͱ ch͟ nào, n͇u lͫi không có cho ṱt
c̫, nếu lͫi diệt thời quy͇Wÿ͓nh có thể hiện hữu
được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của quyết định, tức là lợi.

17. Trước đã nói: "Do duyên tìm cầu, lợi sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên tìm cầu, lợi sanh"?

 Này Ananda, n͇u tìm c̯u không có b̭t cͱ lo̩i

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  83

nào, b̭t cͱ ch͟ nào, n͇u tìm c̯u không có cho ṱt c̫, nếu tìm c̯u diệt, thời lͫi có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của lợi, tức là tầm cầu.

18. Trước đã nói: "Do duyên ái, tìm cầu sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên ái, tầm cầu sanh"?

 Này Ananda, n͇u không có b̭t cͱ lo̩i nào,
b̭t cͱ ch͟ nào, n͇u ái không có cho ṱt c̫,
nếu ái diệt thời, t̯m c̯u có thể hiện hữu được
không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của tầm cầu, tức là ái.

Này Ananda, như vậy hai phương diện (của ái) tuy hai nhưng hòa hợp thành một, nhờ thọ (làm duyên sanh).

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     84

19. Trước đã nói: "Do duyên xúc, thọ sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên xúc, thọ sanh"?

 Này Ananda, n͇u xúc không có b̭t cͱ lo̩i
nào, b̭t cͱ ch͟ QjRQK˱QKmQ[~FQKƭ[~F
tͽ xúc, thi͏t xúc, thân xúc, ý xúc, n͇u xúc
không có cho ṱt c̫, nếu xúc diệt, thời thọ có
thể hiện hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thọ, tức là xúc.

20. Trước đã nói: "Do duyên danh sắc, xúc sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên danh sắc, xúc sanh"?

 Này Ananda, nếu những hình, những sắc,
những tướng, những mạo, nhờ đó mà danh
thân và sắc thân thi thiết; nếu những hình,
những sắc, những tướng, những mạo ấy không
có, thời danh mục xúc trong sắc thân có thể
hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 85

- Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng,
những mạo ấy nhờ đó mà sắc thân được thi thiết, nếu
những hình, những sắc, những tướng, những mạo ấy
không có, thời hữu đối xúc trong danh thân có thể
hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng,
những mạo nhờ đó mà danh thân và sắc thân được
thi thiết, nếu những hình, những sắc, những tướng,
những mạo ấy không có, thời danh mục xúc hay hữu
đối xúc có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng,
những mạo nhờ đó mà danh sắc được thi thiết, nếu
những hình, những sắc, những tướng, những mạo ấy
không có thì xúc có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của xúc, tức là danh sắc.

21. Trước đã nói: "Do duyên thức, danh sắc sanh".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 86

Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên thức, danh sắc sanh"?

 Này Ananda, n͇u thͱFNK{QJÿLYjRWURQJ bͭng của người mẹ, thời danh sắc có thể hình thành trong bụng bà mẹ không?

- Bạch Thế Tôn, không!

 Này Ananda, n͇u thͱFÿLYjRWURQJEͭng bà ḿ r͛i b͓ tiêu di͏t, thời danh sắc có thể hình thành trạng thái này, trạng thái khác không?

- Bạch Thế Tôn, không!

 Này Ananda, n͇u thͱc b͓ ÿR̩n trͳ trong
ÿͱa con nít, hoặc là đồng nam hay đồng nữ,
thời danh sắc có thể lớn hơn, trưởng thành
và thành mãn được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của danh sắc, tức là thức.

22. Trước đã nói: "Do duyên danh sắc, thức sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   87

duyên sanh sắc thức sanh "?

 Này Ananda, n͇u thͱFNK{QJDQWU~ÿ˱ͫc
trong danh s̷c, thͥLWURQJW˱˯QJODLFyWK͋
hi͏n hͷu s͹ hình thành cͯa sanh, lão, t͵,
khổ tập không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thức, tức là danh sắc.

- Này Ananda, trong giới hạn con người
được sanh, con người được già, con người
được chết, con người được diệt, hay con
người được tái sanh, trong giới hạn ấy là
danh mục đạo, trong giới hạn ấy là ngôn ngữ
đạo, trong giới hạn ấy là thi thiết đạo, trong
giới hạn ấy là tuệ giới, trong giới hạn ấy là
lưu chuyển luân hồi hiện hữu trạng thái này
trạng thái khác nghĩa là danh sắc và thức.

23. Này Ananda, có bao nhiêu lͥi tuyên b͙ v͉ ngã?

- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là có sắc và hạn lượng trong câu: "Ngã của tôi có sắc và hạn lượng".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 88

- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là có sắc
và vô lượng trong câu: "Ngã của tôi có sắc và
vô lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là không
có sắc và có hạn lượng trong câu: "Ngã của tôi
không có sắc và có hạn lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là không
có sắc và vô lượng trong câu: "Ngã của tôi
không có sắc và vô lượng".
24. Này Ananda, có người tuyên bố ngã có sắc và có
hạn lượng trong hiện tại, người này tuyên bố hoặc
ngã có sắc và có hạn lượng trong tương lai. Hoặc như
thế này: "Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn
nắn cho như vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy
thời lời tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và có hạn
lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người tuyên bố ngã có sắc và vô
lượng người này tuyên bố hoặc ngã có sắc và vô
lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và vô lượng
trong tương lai. Hoặc như thế này: "Ngã của tôi
không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy".
Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời tuyên bố về
tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy là quá đủ
rồi.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  89

Này Ananda, có người tuyên bố ngã không có sắc và
có hạn lượng, người này tuyên bố hoặc ngã không có
sắc và có hạn lượng trong hiện tại hoặc ngã không có
sắc và có hạn lượng trong tương lai... hoặc ngã không
có sắc và vô lượng trong tương lai. Hoặc như thế này:
"Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho
như vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời
tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy
là quá đủ rồi. Này Ananda, như vậy, là có bấy nhiêu
lời tuyên bố về ngã.

25. Này Ananda, có bao nhiêu lͥi không tuyên b͙ v͉ ngã?

- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
có sắc và có hạn lượng trong câu: "Ngã của tôi
có sắc và có hạn lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
có sắc và vô lượng trong câu: "Ngã của tôi có
sắc và vô lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
không có sắc và có hạn lượng trong câu: "Ngã
của tôi không có sắc và có hạn lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
không có sắc và vô lượng trong câu: "Ngã của

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   90

tôi không có sắc và vô lượng".

26. Này Ananda, có người không tuyên bố ngã có sắc và có hạn lượng, người này không tuyên bố, hoặc ngã có sắc và có hạn lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và có hạn lượng trong tương lai. Hoặc không như thế này: "Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và có hạn lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã có sắc và
vô lượng, người này không tuyên bố hoặc ngã có sắc
và vô lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và vô
lượng trong tương lai. Hoặc không như thế này. "Ngã
của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như
vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời không
tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy
là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã không có sắc và có hạn lượng, người này tuyên bố, hoặc ngã không có sắc và có hạn lượng trong hiện tại, hoặc ngã không có sắc và có hạn lượng trong tương lai. Hoặc không như thế này: "Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   91

ngã không có sắc và có hạn lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã không có
sắc và vô lượng, người này không tuyên bố ngã
không có sắc và vô lượng trong hiện tại, hoặc ngã
không có sắc và vô lượng trong tương lai. Hoặc
không như thế này: "Ngã của tôi không phải như vậy,
tôi sẽ uốn nắn cho như vậy". Này Ananda, sự việc là
như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến ngã có sắc
và vô lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, như vậy là có bấy nhiêu lời không tuyên bố về ngã.

27. 1j\ $QDQGD G˱ͣi bao nhiêu hình thͱc, ngã ÿ˱ͫc quan ni͏m?

- Này Ananda, ngã được quan niệm như thọ
trong câu: "Ngã của tôi là thọ". Hay trái lại:
"Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi
không có cảm thọ".

- Này Ananda, hoặc ngã được quan niệm như
trong câu: "Ngã của tôi không phải là thọ, cũng
không phải là không có cảm thọ; ngã của tôi
có cảm thọ, ngã của tôi có khả năng cảm thọ".
Như vậy, này Ananda, ngã được quan niệm.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   92

28. Này Ananda, ai nói: "ngã của tôi là thọ". Người ấy cần được trả lời: "Này Hiền giả, có ba loại cảm thọ, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Trong ba lo̩i th͕ này, lo̩i nào ông xem là ngã?"

- Này Ananda, khi cảm giác một lạc thọ, chúng
ta không cảm giác một khổ thọ, không cảm
giác một bất khổ bất lạc thọ, khi ấy chỉ cảm
giác một lạc thọ thôi.
- Này Ananda, khi cảm giác một khổ thọ, chúng
ta không cảm giác một lạc thọ, không cảm giác
một bất khổ bất lạc thọ, khi ấy chỉ cảm giác một
khổ thọ thôi.
- Này Ananda, khi cảm giác một bất khổ bất lạc
thọ, chúng ta không cảm giác một lạc thọ,
không cảm giác một khổ thọ, khi ấy chỉ cảm
giác một bất khổ bất lạc thọ thôi.
29. Lại nữa, này Ananda, lạc thọ là vô thường, hữu
vi, là pháp duyên khởi, là pháp biến hoại, là pháp
đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt tận.

- Này Ananda, khổ thọ là vô thường, hữu vi, là
pháp duyên khởi, là pháp đoạn hoại, là pháp
đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt tận.
- Này Ananda, bất khổ bất lạc thọ là vô thường,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  93

hữu vi, là pháp duyên khởi, là pháp đoạn hoại,
là pháp đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt
tận.
 Khi cảm giác một lạc thọ mà nói rằng: "Đó là
ngã của tôi", thời khi lạc thọ ấy diệt mất người
ấy cũng nghĩ rằng: "Ngã của tôi cũng diệt".
 Khi cảm giác một khổ thọ mà nói rằng: "Đó là
ngã của tôi", thời khi khổ thọ ấy diệt mất người
ấy cũng nghĩ rằng: "Ngã của tôi cũng diệt".
 Khi cảm giác một bất khổ bất lạc thọ mà nói
rằng: "Đó là ngã của tôi", thời khi bất khổ bất
lạc thọ ấy diệt mất, người ấy cũng nghĩ rằng:
"Ngã của tôi cũng diệt".
V̵y nhͷng ai nói r̹ng: "Ngã cͯa tôi là th͕QJ˱ͥi
̭y sͅ xem ngã cͯDPuQKQK˱P͡t cái gì trong hi͏n
t̩i, cái gì ̭\OjY{WK˱ͥng, l̩c kh͝ xen l̳n, là pháp
sanh di͏t. Do v̵y, này Ananda, không th͋ ch̭p
nh̵n quan ni͏m "Ngã cͯa tôi là th͕".

30. Này Ananda, ai nói như sau: "Ngã của tôi
không phải là thọ, ngã của tôi không có cảm thọ".
Người ấy cần được trả lời: "Này Hiền giả, chỗ nào
không có một cảm thọ gì cả, chỗ ấy có thể xem là
"Tôi có" được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   94

- Do vậy, này Ananda, không thể chấp nhận quan niệm "Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi không có cảm thọ".

31. Này Ananda, ai nói như sau: "Ngã của tôi
không phải là thọ, ngã của tôi không phải không
có cảm thọ, ngã của tôi có cảm thọ, ngã của tôi có
khả năng cảm thọ". Người ấy cần được trả lời:
"Này Hiền giả nếu tất cả mọi loại cảm thọ đều đoạn
diệt hoàn toàn, khi không còn một loại cảm thọ nào
cả, khi thọ đã tận diệt, thời ở tại chỗ ấy, có thể nói:
"Tôi là như vậy" chăng?"

- Bạch Thế Tôn, không!

- Do vậy, này Ananda, không thể chấp nhận quan
niệm "Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi
không phải không có cảm thọ; ngã của tôi có cảm
thọ, ngã của tôi có khả năng cảm thọ".

32. Này Ananda, khi có một vị Tỷ-kheo không quan niệm ngã là thọ, không quan niệm ngã không phải thọ, không quan niệm: "Ngã của tôi là thọ, ngã của tôi có khả năng cảm thọ", khi ấy vị này sẽ không chấp trước một điều gì ở trên đời, vì không chấp trước nên không sợ hãi; vì không sợ hãi nên hoàn toàn tự mình tịch diệt. Vị ấy biết sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những việc cần làm đã làm, sau đời

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     95

này không còn đời nào khác nữa.

Này Ananda, với vị Tỷ-kheo có tâm giải thoát như vậy, nếu có ai nói vị Tỷ-kheo ấy có tà kiến như sau: "Như Lai có tồn tại sau khi chết" thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: "Như Lai không có tồn tại sau khi chết", thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: "Như Lai có tồn tại và không có tồn tại sau khi chết", thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: "Như Lai không có tồn tại và không không có tồn tại sau khi chết", thời thật hoàn toàn phi lý. Tại sao vậy? Này Ananda, ví dầu có bao nhiêu danh mục, bao nhiêu danh mục đạo, dầu có bao nhiêu ngôn ngữ, bao nhiêu ngôn ngữ đạo, dầu có bao nhiêu thi thiết, bao nhiêu thi thiết đạo, dầu có bao nhiêu trí tuệ, bao nhiêu trí tuệ giới, dầu có bao nhiêu luân chuyển, bao nhiêu vận hành, với thắng trí hiểu biết tất cả, vị Tỷ-kheo được giải thoát. Với vị Tỷ-kheo thắng trí giải thoát như vậy mà nói rằng vị Tỷ-kheo ấy không biết, không thấy, thời thật là một sự phi lý.

33. Này Ananda, có b̫y trú xͱ cͯa thͱc và hai xͱ. Th͇ nào là b̫y?

- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân dị loại và tưởng dị loại, như loài Người, một số chư

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     96

Thiên và một số trong địa ngục. Đó là trú xứ thứ
nhất của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân dị loại
nhưng tưởng nhất loại, như các vị Phạm Chúng
thiên được sanh vào cõi ấy, nhờ sơ Thiền. Đó là
trú xứ thứ hai của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân nhất
loại nhưng tưởng dị loại, như các vị Quang Âm
thiên (Abhassarà). Đó là trú xứ thứ ba của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân nhất
loại và tưởng cũng nhất loại, như các vị Biến
Tịnh thiên (Subhakinna). Đó là trú xứ thứ tư của
thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, vượt ra khỏi
tất cả sắc tưởng, đoạn trừ tất cả hữu đối tưởng,
không suy tư đến mọi dị loại tưởng, chỉ có tưởng
"Hư không là vô biên", được sanh vào cõi Hư
Không vô biên xứ. Đó là trú xứ thứ năm của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình hoàn toàn
vượt ra khỏi Không vô biên xứ, chỉ có tưởng
"Thức là vô biên", được sanh vào cõi Thức vô
biên xứ. Đó là trú xứ thứ sáu của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, hoàn toàn

NĂM UẨN 5 – THỨC                                97

vượt ra khỏi Thức vô biên xứ, chỉ có tưởng "Vô
sở hữu", được sanh vào cõi Vô sở hữu xứ. Đó là
trú xứ thứ bảy của thức.
- Hai xứ là Vô tưởng hữu tình xứ và Phi tưởng
phi phi tưởng xứ.
34. Này Ananda, trong thức trú xứ thứ nhất có thân
dị loại và tưởng dị loại này, như loài Người, một số
chư Thiên và một số hữu tình trong địa ngục. Này
Ananda nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu được sự
tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt,
hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất ly của
trú xứ này, m͡t v͓ QK˱Y̵y có th͋ còn hoan hͽ ˱D
thích trú xͱ này không?

- Bạch Thế Tôn, không!

... (như trước)...

- Này Ananda, trong thức trú xứ thứ bảy, hoàn toàn vượt ra khỏi Thức vô biên xứ, chỉ có tưởng "Vô sở hữu", được sanh vào cõi Vô sở hữu xứ. Này Ananda nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt, hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất ly của trú xứ này, m͡t v͓ QK˱Y̵y có th͋ còn hoan hͽ ˱DWKtFKWU~[ͱ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  98

này không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, với Vô tưởng hữu tình xứ này, này
Ananda, nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu được
sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị
ngọt, hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất
ly của trú xứ này, m͡t v͓ QK˱Y̵y có th͋ còn hoan
hͽ ˱DWKtFKWU~[ͱ này không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, với Phi tưởng phi phi tưởng xứ này,
này Ananda, nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu
được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được
vị ngọt, hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất
ly của trú xứ này, m͡t v͓ QK˱Y̵y có th͋ còn hoan
hͽ ˱DWKtFKWU~[ͱ này không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, bởi bảy thức trú xứ và hai xứ này,
nếu có vị Tỷ-kheo đã như chơn hiểu được tập khởi,
đoạn trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm, xuất ly của chúng,
nhờ không còn chấp thủ, vị này được giải thoát. Này
Ananda, vị Tỷ-kheo như vậy được gọi là Tuệ giải
thoát.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  99

35. Này Ananda, có tám gi̫i thoát. Th͇ nào là tám?

1.   Tự mình có sắc, thấy các sắc pháp. Đó là giải
thoát thứ nhất.
2.   Không biết tự mình có sắc, thấy các sắc ngoài
tự thân. Đó là giải thoát thứ hai.
3.   Tâm mạnh hướng đến thanh tịnh. Đó là giải
thoát thứ ba.
4.   Hoàn toàn vượt khỏi mọi sắc tưởng, đoạn diệt
mọi hữu đối tưởng, không suy tư đến mọi
tưởng dị biệt, với tư tưởng: "Hư không là vô
biên", chứng và an trú Hư không vô biên xứ.
Đó là giải thoát thứ tư.
5.   Hoàn toàn vượt khỏi Hư không vô biên xứ, với
tư tưởng: "Thức là vô biên", chứng và an trú
Thức vô biên xứ. Đó là giải thoát thứ năm.
6.   Hoàn toàn vượt khỏi Thức vô biên xứ, với tư
tưởng: "Vô sở hữu" chứng và an trú Vô sở hữu
xứ. Đó là giải thoát thứ sáu.
7.   Hoàn toàn vượt khỏi Vô sở hữu xứ, chứng và
an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Đó là giải
thoát thứ bảy.
8.   Vượt khỏi hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  100

xứ, chứng và an trú Diệt thọ tưởng định. Đó là
giải thoát thứ tám. Này Ananda, như vậy là tám
giải thoát.
36. Này Ananda, khi một vị Tỷ-kheo thuận thứ thể
nhập tám giải thoát này, có thể nhập và có thể xuất
khỏi bất cứ giải thoát nào khi nào mình muốn, chỗ
nào mình muốn và dài bao lâu mình muốn - và với
các lậu hoặc được đoạn trừ, vị Tỷ-kheo chứng và
an trú trong tám giải thoát và tuệ giải thoát, không
còn lậu hoặc ngay trong thời hiện tại, tự mình thấu
đạt và chứng ngộ. Này Ananda, không còn có một
Câu giải thoát nào khác cao hơn và thù thắng hơn
Câu giải thoát này.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  101

9     Thức - 9 chỗ cư trú của loài hữu tình - Kinh CÁC LOÀI HỮU TÌNH – Tăng IV, 141

CÁC LOÀI HỮU TÌNH – Tăng IV, 141

1. - Này các Tỷ-kheo, có chín chỗ cư trú của loài hữu tình.

2. Thế nào là chín?

Này các Tỷ-kheo, có những loài hữu tình, thân sai
biệt, tưởng sai biệt, như loài Người, một số chư
Thiên, một số ở các đọa xứ. Đó là hữu tình trú xứ thứ
nhất.

3. Này các Tỷ-kheo, có những loài hữu tình, thân sai biệt, tưởng đồng nhất, chư Phạm Chúng thiên, khi mới tái sanh. Đó là hữu tình trú xứ thứ hai.

4. Này các Tỷ-kheo, có loại hữu tình, thân đồng nhất, tưởng sai biệt như Quang Âm thiên. Đó là hữu tình trú xứ thứ ba.

5. Này các Tỷ-kheo, có loài hữu tình, thân đồng nhất, tưởng đồng nhất, như Tịnh Cư thiên. Đó là hữu tình trú xứ thứ tư.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   102

6. Này các Tỷ-kheo, có những loại hữu tình không có tưởng, không có thọ như Vô Tưởng thiên. Đó là hữu tình trú xứ thứ năm.

7. Này các Tỷ-kheo, có những loài hữu tình vượt
khỏi sắc tưởng một cách hoàn toàn, diệt trừ các đối
ngại tưởng, không có tác ý sai biệt tưởng, nghĩ rằng:
"Hư không là vô biên", chứng được Không vô biên
xͱ. Đó là hữu tình trú xứ thứ sáu.

8. Này các Tỷ-kheo, có những loài hữu tình, vượt
khỏi hư Không vô biên xứ một cách hoàn toàn, nghĩ
rằng: "Thức là vô biên", chứng được Thͱc vô biên
xͱ. Đó là hữu tình trú xứ thứ bảy.

9. Này các Tỷ-kheo, có những loài hữu tình vượt
khỏi Thức vô biên xứ một cách hoàn toàn, nghĩ rằng:
"Không có gì tất cả", chứng được Vô sͧ hͷu xͱ. Đó
là hữu tình trú xứ thứ tám.

10. Này các Tỷ-kheo, có những loài hữu tình vượt
khỏi Vô sở hữu xứ một cách hoàn toàn, chứng Phi
W˱ͧQJSKLSKLW˱ͧng xͱ. Đó là hữu tình trú xứ thứ
chín.

Này các Tỷ-kheo, đây là chín chỗ cư trú của các loài hữu tình.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   103

NĂM UẨN 5 – THỨC   104

10    Thức - Ai nói như sau, ngoài sắc, thọ, tưởng, hành... - Kinh Chủng Tử – Tương III, 102

Chủng Tử – Tương III, 102

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) Này các Tỷ-kheo, có năm loại chủng tử. Thế nào là năm?

- Chủng tử từ rễ,
- Chủng tử từ thân,
- Chủng tử từ đọt,
- Chủng tử từ quả,
- Và chủng tử từ chủng tử là thứ năm.

4) Và này các Tỷ-kheo, nếu năm loại chủng tử này
không bị hư hoại, không bị hư thối, không bị gió và
nhiệt phá hoại, có lõi cứng, khéo gieo, nhưng không
có đất, và không có nước, thời này các Tỷ-kheo, năm
loại chủng tử này có thể tăng trưởng, tăng thịnh, lớn
mạnh được không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   105

5) Và này các Tỷ-kheo, nếu năm loại chủng tử này
không bị hư hoại, không bị hư thối, không bị gió và
nhiệt phá hoại, có lõi cứng, khéo gieo, có đất và có
nước, thời này các Tỷ-kheo, năm loại chủng tử này
có thể tăng trưởng, tăng thịnh, lớn mạnh được
không?

- Thưa được, bạch Thế Tôn.

6) Này các Tỷ-kheo, ví như ÿ͓a giͣi, b͙n thͱc trú
cần phải được xem như vậy. Ví như, này các Tỷ-kheo,
thͯy giͣi, hͽ tham cần phải được xem như vậy. Ví
như, này các Tỷ-kheo, năm loại chủng tử, thͱc cùng
FiFPyQăQ cần phải được xem như vậy.

7) Do tham luy͇n s̷c, này các Tͽ-kheo, thͱc có
FKkQÿͱnJÿ˱ͫc an trú. Với sắc là sở duyên, với sắc
là trú xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng,
tăng thịnh, lớn mạnh.

8-10) Do tham luyến thọ... Do tham luyến tưởng.. Do
tham luyến các hành, này các Tỷ-kheo, thức có chân
đứng được tồn tại. Với hành là sở duyên, với hành là
trú xứ, ( thức ) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng, tăng
thịnh, lớn mạnh.

11) Này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Ngoài s̷c, ngoài th͕, ngoài W˱ͧng, ngoài các hành, tôi sẽ chỉ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     106

rõ sự đến hay đi, sự diệt hay sanh, sự tăng trưởng, tăng thịnh hay sự lớn mạnh của thͱc", sự việc như vậy không xảy ra.

12) Này các Tỷ-kheo, n͇u v͓ Tͽ-kheo ÿR̩n t̵n tham ÿ͙i vͣi s̷c giͣi; do tham được đoạn tận, sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thͱc không có hiện hữu.

13-16) Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận
tham đối với thọ giới... đối với tưởng giới... đối với
hành giới... đối với thức giới; do tham được đoạn tận,
sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thức không có
hiện hữu.

17) Không có chỗ y chỉ như vậy, thͱc không tăng thịnh, không có hành động, được giải thoát; do giải thoát nên được kiên trú; do kiên trú nên được tri túc; do tri túc nên không có ưu não; do không có ưu não nên tự mình cảm thấy tịch tịnh hoàn toàn. Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa ".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    107

11    Thức - Ai nói như sau, ngoài sắc, thọ, tưởng, hành... - Kinh Lời Cảm Hứng – Tương III, 105

Lời Cảm Hứng – Tương III, 105

1) Nhân duyên ở Sàvatthi...

2) Ở đấy, Thế Tôn nói lên lời cảm hứng như sau:

Nếu trước, Ta không có,
Thời nay không có Ta,
Không t̩o nhân sͅ có,
Tương lai sẽ không Ta.
Tỷ-kheo quyết tâm vậy,
Hạ phần kiết sử đoạn.

3) Được nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:
- Như thế nào bạch Thế Tôn:
Nếu trước, Ta không có,
Thời nay không có Ta,
Không tạo nhân sẽ có,
Tương lai sẽ không Ta.
Tỷ-kheo quyết tâm vậy,
Hạ phần kiết sử đoạn?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  108

4) Ở đây, này Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không thấy rõ các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh; không thấy rõ các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong sắc, quán thọ... quán tưởng... quán các hành... quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức.

5) Vị ấy không như thật biết rõ (pajànàti) s̷c vô
WK˱ͥng là sắc vô thường, không như thật biết rõ thọ
vô thường là thọ vô thường, không như thật biết rõ
tưởng vô thường là tưởng vô thường, không như
thật biết rõ hành vô thường là hành vô thường,
không như thật biết rõ thức vô thường là thức vô
thường.

6) Không như thật biết rõ s̷c kh͝ là sắc khổ, không như thật biết rõ thọ khổ... tưởng khổ... hành khổ... không như thật biết rõ thức khổ là thức khổ.

7) Không như thật biết rõ s̷c vô ngã là sắc vô ngã,
không như thật biết rõ thọ vô ngã... tưởng vô ngã...
hành vô ngã... không như thật biết rõ thức vô ngã là
thức vô ngã.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  109

8) Không như thật biết rõ s̷c hͷu vi là sắc hữu vi,
không như thật biết rõ thọ hữu vi... tưởng hữu vi...
hành hữu vi... không như thật biết rõ thức hữu vi là
thức hữu vi.

9) Không như thật biết rõ s̷c sͅ bi͇n di͏t... thọ sẽ biến diệt... tưởng sẽ biết diệt... các hành sẽ biến diệt... không như thật biết rõ thức sẽ biến diệt.

10) Còn bậc Đa văn Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo thấy rõ các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, thấy rõ các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân, không quán sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong sắc, không quán thọ... không quán tưởng... không quán các hành... không quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức.

11) Vị ấy như thật thấy rõ s̷c vô WK˱ͥng là vô thường, thọ vô thường... tưởng vô thường... hành vô thường... thức vô thường là thức vô thường.

12) Vị ấy như thật thấy rõ s̷c kh͝ là sắc khổ, thọ khổ... tưởng khổ... hành khổ... như thật thấy rõ thức khổ là thức khổ.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                         110

13) Vị ấy như thật thấy rõ s̷c vô ngã là sắc vô ngã, thọ vô ngã... tưởng vô ngã... các hành vô ngã... thức vô ngã là thức vô ngã.

14) Vị ấy như thật thấy rõ s̷c hͷu vi là sắc hữu vi, thọ hữu vi... tưởng hữu vi... các hành hữu vi... thức hữu vi là thức hữu vi.

15) Vị ấy như thật thấy rõ s̷c sͅ bi͇n di͏t là sắc sẽ
biến diệt, thọ sẽ biến diệt... tưởng sẽ biến diệt... các
hành sẽ biến diệt... thức sẽ biến diệt là thức sẽ biến
diệt.

16) Do sắc biến diệt, thọ biến diệt, tưởng biến diệt, hành biến diệt, thức biến diệt, vị Tỷ-kheo nói lên lời cảm hứng:

Nếu trước, ta không có,
Thời nay không có ta,
Không tạo nhân sẽ có,
Tương lai sẽ không ta.
Tỷ-kheo quyết tâm vậy,
Hạ phần kiết sử đoạn.

17) - Dầu cho quyết tâm như vậy, bạch Thế Tôn, vị
Tỷ-kheo có thể cắt đứt hạ phần kiết sử. Nhưng bạch
Thế Tôn, bi͇WQK˱WK͇ nào, th̭\QK˱WK͇ nào, các
l̵u ho̿Fÿ˱ͫFÿR̩n t̵n l̵p tͱc?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      111

18) Ở đây, này Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu hoảng sợ tại chỗ không có gì đáng hoảng sợ; kẻ vô văn phàm phu hoảng sợ như sau:

Nếu trước, ta không có,
Thời nay không có ta,
Không tạo nhân sẽ có.
Tương lai sẽ không ta.

19) Và vị Đa văn Thánh đệ tử, này Tỷ-kheo, không hoảng sợ tại chỗ không có gì đáng hoảng sợ; vị Đa văn Thánh đệ tử không có hoảng sợ như sau:

Nếu trước, ta không có,
Thời nay không có ta,
Không tạo nhân sẽ có,
Tương lai sẽ không ta.

20) Này Tỷ-kheo, do tham luyến sắc, thức có chân
đứng được an trú. Với sắc là sở duyên, với sắc là trú
xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng, tăng
thịnh, lớn mạnh.

21-33) Do tham luyến thọ... do tham luyến tưởng...
do tham luyến hành... do tham luyến thức, này Tỷ-
kheo, thức có chân đứng được an trú. Với hành là sở
duyên, với hành là trú xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi
đến tăng trưởng, tăng thịnh, lớn mạnh.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   112

24) Này Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Ngoài s̷c, ngoài
th͕, ngoài W˱ͧng, ngoài các hành, tôi sẽ chỉ rõ sự
đến hay đi, sự diệt hay sanh, sự tăng trưởng, tăng
thịnh, lớn mạnh của thͱc", sự việc như vậy không
xảy ra.

25) Này Tỷ-kheo, nếu v ỷ-ÿ q P–JPeo,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                113

"Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                114

12    Thức - Ai nói như sau, ngoài sắc, thọ, tưởng, hành... - Kinh Tham Luyến – Tương III, 101

Tham Luyến – Tương III, 101

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) Này các Tỷ-kheo, tham luy͇n là không gi̫i thoát. Do tham luyến sắc, này các Tỷ-kheo, thͱc có chân đứng được an trú. Với sắc là sở duyên, với sắc là trú xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng, tăng thịnh, lớn mạnh. Hay do tham luyến hành, này các Tỷ-kheo, thức có chân đứng được an trú. Với hành là sở duyên, với hành là trú xứ, (thức) hướ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   115

đối với thọ giới... đối với tưởng giới... đối với hành giới...

Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận tham đối với thức giới, do tham được đoạn tận, sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thức không có hiện hữu.

11) Không có chỗ y chỉ ấy, thͱc không tăng thịnh, không có hành động, được giải thoát. Do giải thoát nên được kiên trú; do kiên trú nên được tri túc; do tri túc nên không có ưu não; do không có ưu não nên tự mình cảm thấy tịch tịnh hoàn toàn. Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    116

13    Thức - Cái gọi là tâm, là ý, là thức, kẻ
vô văn phàm phu không đủ để nhàm
chán... - Kinh Hạng Người Ít Nghe 1 –
Tương II, 169

Hạng Người Ít Nghe 1 – Tương II, 169

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, Jetavana, tại vườn ông Anàthapindika.

2) Này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu có thể nhàm chán, viễn ly, giải thoát thân do bốn đại tạo thành này.

3) Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì họ thấy được cái thân do bốn đại tạo thành này được tăng, được giảm, được thủ, được xả.

Do vậy, ở đây kẻ vô văn phàm phu có thể nhàm chán, viễn ly, giải thoát.

4) Và này các Tỷ-kheo, cái g͕i là tâm, là ý, là thͱc,
ͧ ÿk\ N̓ Y{ YăQ SKjP SKX NK{QJ ÿͯ ÿ͋ có th͋
QKjPFKiQNK{QJÿͯ ÿ͋ có th͋ vi͍QO\NK{QJÿͯ
ÿ͋ có th͋ gi̫i thoát.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   117

5) Vì sao? Đã lâu ngày, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn
phàm phu đắm trước, xem là của tôi, chấp thủ: "Cái
này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của
tôi".

Do vậy, ở đây, kẻ vô văn phàm phu không đủ để có thể nhàm chán, không đủ để có thể viễn ly, không đủ để có thể giải thoát.

6) Này các Tỷ-kheo, thật tốt hơn cho kẻ vô văn phàm phu đi đến với thân do bốn đại tạo thành này xem như là tự ngã, hơn là đối với tâm.

7) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, thân do bốn đại tạo
thành này được thấy đứng vững một năm, đứng vững
hai năm, đứng vững ba năm, đứng vững bốn năm,
đứng vững năm năm, đứng vững mười năm, đứng
vững hai mươi năm, đứng vững ba mươi năm, đứng
vững bốn mươi năm, đứng vững năm mươi năm,
đứng vững một trăm năm, đứng vững nhiều hơn nữa.
Còn cái gọi là tâm này, là ý này, là thức này, này
các Tỷ-kheo, cả đêm và ngày, khởi lên là khác,
diệt đi là khác.

8) Này các Tỷ-kheo, YtQK˱P͡t con kh͑ WURQJNKLÿL l̩i trong rͳng núi, n̷m ḽy m͡t nhành cây, b͗ nhành cây ̭y xu͙ng, nó n̷m giͷ m͡t nhành khác.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   118

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cái gọi là tâm, là ý, là thức này cả đêm và ngày, khởi lên là khác, diệt đi là khác.

9) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử khéo chơn chánh tư duy định lý duyên khởi: "Do cái này có mặt, cái kia có mặt. Do cái này sanh, cái kia sanh. Do cái này không có mặt, cái kia không có mặt. Do cái này diệt, cái kia diệt". Ví như do duyên vô minh, các hành sanh khởi. Do duyên hành, thức sanh khởi... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

10) Do đoạn diệt, ly tham vô minh một cách hoàn toàn nên hành diệt. Do hành diệt nên thức diệt... (như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

11) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử, nhàm chán đối với sắc, nhàm chán đối với thọ, nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán đối với các hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán nên viễn ly; do viễn ly nên giải thoát. Trong sự giải thoát, trí khởi lên biết được: "Ta giải thoát", vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

Hạng Người Ít Nghe 2 – Tương II, 172

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      119

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu có thể nhàm chán, có thể viễn ly, có thể giải thoát đối với cái thân do bốn đại tạo thành này.

3) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì họ thấy thân do bốn
đại tạo thành này được tăng, được giảm, được thủ,
được xả. Do vậy, ở đây, kể vô văn phàm phu có thể
nhàm chán, viễn ly, giải thoát.

4) Và này các Tỷ-kheo, cái g͕i là tâm, là ý, là thͱc,
ͧ ÿk\ N̓ Y{ YăQ SKjP SKX NK{QJ ÿͯ ÿ͋ có th͋
QKjPFKiQNK{QJÿͯ ÿ͋ có th͋ vi͍QO\NK{QJÿͯ
ÿ͋ có th͋ gi̫i thoát.

5) Vì sao? Đã lâu ngày, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu đắm trước, xem là của tôi, chấp thủ: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi". Do vậy, ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không đủ để có thể nhàm chán, không đủ để có thể viễn ly, không đủ để có thể giải thoát.

6) Này các Tỷ-kheo, thật tốt hơn cho kẻ vô văn phàm phu đi đến với thân do bốn đại tạo thành này, xem như là tự ngã, hơn là đối với tâm.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   120

7) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, thân do bốn đại tạo
thành này được thấy đứng vững một năm, đứng vững
hai năm, đứng vững ba năm, đứng vững bốn năm,
đứng vững năm năm, đứng vững mười năm, đứng
vững hai mươi năm, đứng vững ba mươi năm, đứng
vững bốn mươi năm, đứng vững năm mươi năm,
đứng vững một trăm năm, đứng vững nhiều hơn nữa.
Còn cái g͕i là tâm này, là ý này, là thͱc này, này
các Tͽ-kheo, c̫ ÿrPYjQJj\NKͧi lên là khác, di͏t
ÿLOjNKiF

8) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử
khéo chơn chánh tư duy lý duyên khởi: " Do cái
này có mặt, cái kia có mặt. Do cái này sanh cái kia
sanh. Do cái này không có mặt, cái kia không có mặt.
Do cái này diệt, cái kia diệt ".

9) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc đưa đến cảm giác
lạc thọ, nên lạc thọ sanh khởi. Do duyên xúc đưa đến
cảm giác lạc thọ ấy diệt, nên lạc thọ được khởi lên
do duyên xúc đưa đến cảm giác lạc thọ ấy diệt, lạc
thọ ấy được chấm dứt.

10) Này các Tỷ-kheo do duyên xúc đưa đến cảm giác
khổ thọ, nên khổ thọ sanh khởi. Do duyên xúc đưa
đến cảm giác khổ thọ ấy diệt, nên khổ thọ được khởi
lên do duyên xúc đưa đến khổ thọ ấy diệt, khổ thọ ấy
chấm dứt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  121

11) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc đưa đến cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, nên bất khổ bất lạc thọ sanh
khởi. Do xúc đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc thọ
ấy diệt, nên bất khổ bất lạc thọ được khởi lên do
duyên xúc đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc ấy diệt,
bất khổ bất lạc thọ ấy chấm dứt.

12) 9tQK˱Qj\FiF7ͽ-kheo, do hai khúc cây c͕
xát hòa hͫp nên sͱF QyQJ ÿ˱ͫc sanh, l͵D ÿ˱ͫc
khͧi lên. Do hai khúc cây ̭y xa lìa tách bi͏t, nên
sͱc nóng ̭\ÿR̩n di͏t, sͱc nóng ̭y ch̭m dͱt.

13) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên xúc đưa
đến cảm giác lạc thọ nên lạc thọ sanh khởi. Do xúc
đưa đến cảm giác lạc thọ ấy diệt, nên lạc thọ được
khởi lên do duyên xúc đưa đến cảm giác lạc thọ ấy
diệt, lạc thọ ấy chấm dứt.

14) Do duyên xúc đưa đến cảm giác khổ thọ...

15) Do duyên xúc đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc
thọ, nên bất khổ bất lạc thọ sanh khởi. Do duyên xúc
đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc thọ ấy diệt, nên bất
khổ bất lạc thọ ấy được khởi lên do duyên xúc đưa
đến cảm giác bất khổ bất lạc thọ ấy diệt, bất khổ bất
lạc thọ ấy chấm dứt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    122

16) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với xúc, nhàm chán đối với thọ, nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán đối với hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán nên viễn ly; do viễn ly nên giải thoát. Trong sự giải thoát trí khởi lên, biết rằng: "Ta đã giải thoát", vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      123

14    Thức - Có thể chăng minh thị rằng thức này cũng vô ngã - Kinh Udàyi – Tương IV, 274

Udàyi – Tương IV, 274

1) Một thời Tôn giả Ananda và Tôn giả Udàyi trú ở Kosambi, tại vườn Ghosita.

2) Rồi Tôn giả Udàyi, vào buổi chiều, từ chỗ tịnh cư
đứng dậy, đi đến Tôn giả Ananda; sau khi đến nói
lên với Tôn giả Ananda những lời chào đón hỏi
thăm... rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Udàyi thưa với Tôn giả Ananda:

-- Thưa Hiền giả Ananda, như Thế Tôn dùng nhiều phương tiện đã nói lên, đã khai mở, đã nêu rõ thân này là vô ngã. Có thể chăng, cũng như vậy tuyên bố, tuyên thuyết, tường thuyết, khai hiển, khai thị, phân biệt, minh hiển, minh thị rằng WKͱF này cũng vô ngã?

-- Này Hiền giả Udàyi, như Thế Tôn dùng nhiều pháp môn đã nói lên, đã khai mở, đã nêu rõ thân này là vô ngã. Cũng như vậy, có thể tuyên bố, tuyên

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   124

thuyết, tường thuyết, khai hiển, khai thị, phân biệt, minh hiển, minh thị rằng thức này cũng vô ngã.

4-8) Này Hiền giả, có phải do duyên P̷W và các V̷F khởi lên nhãn WKͱF?

-- Thưa phải, Hiền giả.

-- Này Hiền giả, do nhân nào, do duyên nào khởi lên
nhãn thức, nếu nhân ấy, nếu duyên ấy một cách toàn
diện, dưới mọi hình thức, được ÿR̩Q diệt hoàn toàn,
không có dư tàn, thời nhãn WKͱF có thể nêu rõ được
không?

-- Thưa không, Hiền giả.

-- Với pháp môn này, Thế Tôn đã tuyên thuyết, đã khai mở, đã nêu rõ thức này là vô ngã.

... Có phải do duyên tai và các tiếng khởi lên nhĩ
thức?... Có phải do duyên mũi và các hương khởi lên
tỷ thức?... Có phải do duyên lưỡi và các vị khởi lên
thiệt thức?... Có phải do duyên thân và các xúc khởi
lên thân thức?...

9) Này Hiền giả, có phải do duyên ý và các pháp khởi lên ý WKͱF?

-- Thưa phải, Hiền giả.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   125

-- Này Hiền giả, do nhân nào, do duyên nào khởi lên
ý thức, nếu nhân ấy, nếu duyên ấy một cách toàn
diện, dưới mọi hình thức, được đoạn diệt hoàn toàn,
không có dư tàn, thời ý thức có thể nêu rõ được
không?

-- Thưa không, Hiền giả.

-- Với pháp môn này, thưa Hiền giả, Thế Tôn đã tuyên thuyết, đã khai mở, đã nêu rõ thức này là vô ngã.

10) Ví như, này Hiền giả, P͡WQJ˱ͥLF̯QGQJO}L cây, tìm cầu lõi cây, đi tìm lõi cây, cầm cây búa sắc bén đi vào trong rừng. Ở đấy, người này thấy một thân cây chuối lớn, thẳng, mới lớn và cao. Người ấy chặt đứt rễ cây, chặt đứt xong, người ấy chặt ngọn. Sau khi chặt ngọn, người ấy lột vỏ ngoài ra. Người ấy ở đây không tìm được giác cây, còn nói gì lõi cây.

11) Cũng vậy, này Hiền giả, Tỷ-kheo trong sáu xúc
xứ, không quán thấy có tự ngã và thuộc ngã. Do thấy
như vậy, vị ấy không chấp thủ một cái gì ở trong đời.
Do không chấp thủ, vị ấy không tham luyến. Do
không tham luyến, vị ấy tự mình hoàn toàn tịch tịnh.
Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   126

NĂM UẨN 5 – THỨC   127

15    Thức - Do hoan nghênh trong xả ấy, nên Thức lệ thuộc.. - Kinh BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH – 106 Trung III, 97

KINH BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH (Ananjasappaya suttam) ± Bài kinh s͙ 106 ± Trung III, 97

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru
(Câu-lâu). Kammassadhamma (Kiềm-ma-sắt-đàm)
là thị trấn của dân chúng Kuru. Tại đấy Thế Tôn gọi
các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". – "Thưa vâng,
bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.
Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, các dục là vô thường, trống rỗng, giả dối, thuộc ngu si tánh. Này các Tỷ- kheo, đây là lời chào xáo của kẻ ngu xây dựng trên giả dối. Các dục hiện tại, và các dục tương lai, các dục tưởng hiện tại và các dục tưởng tương lai, cả hai đều thuộc lãnh vực của ma, là cảnh giới của ma, là chỗ dinh dưỡng của ma, là chỗ ăn uống của ma. Ở

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   128

đây, các ác bất thiện ý này dẫn đến tham dục, sân hận, khích động, và chính những pháp ấy tác thành chướng ngại ở đây cho Thánh đệ tử học tập.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Các dục hiện tại và các dục tương lai… cho Thánh đệ tử học tập. Vậy ta hãy an trú với tâm quảng đại, đại hành, sau khi chiến thắng thế giới, sau khi xác định vị trí của ý. Khi ta an trú với tâm quảng đại, đại hành chiến thắng thế giới, xác định vị trí của ý, các ác bất thiện ý: tham dục, sân hận, khích động sẽ không khởi lên. Với các pháp ấy được đoạn trừ, tâm của ta không trở thành hạn hẹp, trái lại thành vô lượng, khéo tu tập". Trong khi ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu bất động ngay hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến (samvattanikam vinnanam) có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các Tỷ- kheo, được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Bất động".

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục
tương lai, những dục tưởng hiện tại, và những dục
tưởng tương lai, phàm bất cứ sắc pháp gì, là bốn đại

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     129

chủng và sắc do bốn đại tạo thành". Trong khi vị ấy
hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở
thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an
tịnh, vị ấy thành tựu Bất động ngay trong hiện tại
hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng
chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể
tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các
Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành đạo về lợi ích Bất
động.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những sắc pháp tương lai, những sắc tưởng hiện tại và những sắc tưởng tương lai, cả hai đều vô thường. Cái gì vô thường thời không đáng để được hoan hỷ, không đáng để được hoan nghênh, không đáng để được chấp trước". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh[<00110003>v

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  130

nghĩ như sau: "Ta không có bất cứ chỗ nào, cho ai
và trong hình thức nào, và sở thuộc của ta không có
bất cứ chỗ nào, (cho ai) và trong hình thức nào".
Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần
như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của
nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ
trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân
hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến
ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như
vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ tam hành đạo
về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Những dục hiện tại.. và những sắc tưởng và những Bất động tưởng, và những Vô sở hữu xứ tướng, tất cả các tưởng, chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là Phi tưởng phi phi tưởng xứ". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của nó). Với tâm an tịnh vị ấy có thể thành tựu Phi tưởng phi phi tưởng xứ ngay trong hiện tại, hoặc thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hành đạo về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    132

Khi được nói như vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo hành trì như
vậy và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy, thời
có thể không là của ta; nếu (nay) không có như vậy
thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì
hiện có và những gì đã có". Và như vậy v͓ ̭\ÿ˱ͫc
x̫. Bạch Thế Tôn, một vị Tỷ-kheo như vậy có chứng
được cứu cánh Niết-bàn không?

– Ở đây, này Ananda, một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-bàn, và ở đây, một số Tỷ- kheo có thể không chứng được cứu cánh Niết-bàn.

– Do nhân gì, do duyên gì, bạch Thế Tôn, ở đây,
một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-
bàn, và ở đây, một số Tỷ-kheo có thể không chứng
cứu cánh Niết-bàn?

– Ở đây, này Ananda, một Tỷ-kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy thời có thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy, thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có". Và như vậy vị ấy được xả. Vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy. Do vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy, thức lệ thuộc xả ấy và

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  133

thủ trước xả ấy. Có thủ trước, này Ananda, vị Tỷ- kheo không chứng cứu cánh Niết-bàn.

– Bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo ấy thủ trước là thủ trước chỗ nào?

– Này Ananda, Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

– Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ trước như vậy là thủ trước tối thượng?

– Này Ananda, Vị Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ
trước như vậy là thủ trước tối thượng. Này Ananda,
đây là thủ trước tối thượng, tức là Phi tưởng phi phi
tưởng xứ.

Ở đây, này Ananda, vị Tỷ-kheo hành trì như vậy
và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy thời có
thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy,
thời có thể không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện
có và những gì đã có". Như vậy, vị ấy được xả. Vị
ấy không hoan hỷ trong xả ấy, không hoan nghênh,
không chấp trước xả ấy. Do vị ấy không hoan hỷ
trong xả ấy, không hoan nghênh, không thủ trước xả
ấy, thức không lệ thuộc xả ấy và không thủ trước
xả ấy. Không thủ trước, này Ananda, vị Tỷ-kheo
chứng cứu cánh Niết-bàn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    134

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Chính mười y cứ sự này sự kia,
bạch Thế Tôn, sự vượt thoát dòng nước mạnh đã
được Thế Tôn nói lên. Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào
là Thánh gi̫i thoát?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục
tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục
tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những
sắc pháp tương lai, những Bất động tưởng, những Vô
sở hữu xứ tưởng, và những Phi tưởng phi phi tưởng
xứ tưởng, cái gì thuộc tự thân, là tự thân. Đây là
bất tử tức là tâm giải thoát không thủ trước".

Này Ananda, đây là đạo lộ về lợi ích Bất động được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Vô sở hữu xứ được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ được Ta thuyết giảng, là sự vượt qua dòng nước mạnh do y cứ sự này sự kia được Ta thuyết giảng, Thánh giải thoát được Ta thuyết giảng. Những gì, này Ananda, vị Đạo sư cần phải làm, vì lòng từ mẫn mưu tìm hạnh phúc cho các đệ tử, những điều ấy đã được Ta làm, vì lòng từ mẫn của Ta đối với Ông. Này Ananda, đây là những gốc cây, đây là những khoảng trống. Hãy tu Thiền, này Ananda, chớ có phóng dật, chớ có hối hận về sau. Đây là lời dạy

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   135

của Ta cho Ông.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                              136

16     Thức - Duyên - Hành duyên Thức - Cái gì làm duyên cho Thức an trú - Kinh Tư Tâm Sở 1 – Tương II, 119

Tư Tâm Sở 1 – Tương II, 119 – Cetanà

1)... Trú ở Sàvatthi.

2)... Này các Tỷ-kheo, cái chúng ta tư niệm, tư
lường, có thầm ý, cái ấy trở thành sở duyên cho thức
an trú. Khi nào sở duyên có mặt thời thức có an
trú. Do thức ấy an trú, tăng trưởng, nên trong tương
lai, tái hữu sanh khởi. Do sanh khởi tái hữu có mặt
trong tương lai, nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này.

3) Này các Tỷ-kheo, nếu không có tư niệm, không có tư lường nhưng nếu có thầm ý, (canuseti), cái ấy trở thành sở duyên cho thức an trú. Khi nào sở duyên có mặt thời thức có an trú. Do thức ấy an trú, tăng trưởng, nên trong tương lai, tái hữu sanh khởi. Do sanh khởi tái hữu có mặt trong tương lai, nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  137

4) Này các Tỷ-kheo, nếu chúng ta không có tư niệm,
không có tư lường, không có thầm ý, thời không có
sở duyên cho thức an trú. Khi nào sở duyên không
có mặt thời thức không an trú. Do thức ấy không
an trú và không tăng trưởng, nên trong tương lai tái
hữu không sanh khởi. Do sanh khởi tái hữu không
có mặt trong tương lai, nên sanh, già chết, sầu, bi,
ưu, não được đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của
toàn bộ khổ uẩn này.

Tư Tâm Sở 2 – Tương II, 120

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, cái gì chúng ta tư niệm, chúng
ta tư lường, chúng ta có thầm ý, cái ấy trở thành (sở
duyên) cho thức an trú. Do sở duyên có mặt nên
thức có an trú. Do thức ấy an trú và tăng trưởng nên
có sự hạ sanh danh sắc.

3) Do duyên danh sắc nên có sáu xứ. Do duyên sáu xứ nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ... ái... thủ... hữu... sanh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     138

4) Này các Tỷ-kheo, nếu chúng ta không tư niệm,
không tư lường nhưng có thầm ý, thời cái ấy trở
thành sở duyên cho thức an trú. Do sở duyên có mặt
nên thức có an trú. Do thức ấy an trú và tăng trưởng
nên có sự hạ sanh danh sắc.

5) Do duyên danh sắc nên có sáu xứ... như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

6) Này các Tỷ-kheo, nếu chúng ta không tư niệm,
không tư lường, không có thầm ý, thời không có sở
duyên cho thức an trú. Do sở duyên không có mặt
nên thức không an trú. Do thức ấy không an trú và
không tăng trưởng nên danh sắc không hạ sanh. Do
danh sắc diệt nên sáu xứ diệt... như vậy là sự đoạn
diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

Tư Tâm Sở 3 – Tương II, 122

1)... Trú ở Sàvatthi.

2)... Này các Tỷ-kheo, cái gì chúng ta tư niệm, cái gì
chúng ta tư lường, cái gì chúng ta có thầm ý, cái ấy
trở thành sở duyên cho thức an trú. Do sở duyên
có mặt nên thức an trú.

3)

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    139

- Do thͱc ấy an trú và tăng trưởng nên có thiên
v͉K˱ͣng v͉ (hệ trước: nati).
- Do có thiên về, hướng về nên có s͹ ÿLÿ͇n tái
sanh.
- Do có sự đi đến tái sanh nên có tͳ b͗ và sanh
khͧi.
- Do có từ bỏ và sanh khởi QrQWURQJW˱˯QJODL
sanh, già ch͇t, s̯u, bi, kh͝ ˱X QmR VDQK
khͧi.

Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

4) Này các Tỷ-kheo, nếu không có tư niệm, không
có tư lường, nhưng chỉ có thầm ý, thời cái ấy là sở
duyên cho thức an trú. Do sự có mặt của sở duyên
nên thức an trú.

5) Do thức ấy an trú và tăng trưởng nên có thiên về, hướng về. Do có thiên về, hướng về nên có sự đi đến tái sanh. Do có sự đi đến tái sanh nên có từ bỏ và sanh khởi. Do có từ bỏ và sanh khởi, nên trong tương lai sanh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

6) Này các Tỷ-kheo, nếu không có tư niệm, không
có tư lường, không có thầm ý, thời không có sở
duyên cho thức an trú. Do sở duyên không có mặt
nên thức không có an trú.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  140

7)

- Do thͱc ấy không an trú, không tăng trưởng
nên không có thiên v͉K˱ͣng v͉.
- Do không có thiên về, hướng về nên không có
ÿLÿ͇n tái sanh.
- Do không có sự đi đến tái sanh nên không có
tͳ b͗ và sanh khͧi.
- Do không có từ bỏ và sanh khởi nên trong
W˱˯QJODLVDQKJLjFK͇t, s̯u, bi, kh͝˱XQmR
ÿR̩n di͏t.

Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    141

17    Thức - Duyên - Hành duyên Thức -
Nếu dự tính làm phước hành thì Thức
đi đến phước.. - Kinh Tư Lường –
Tương II, 147

Tư Lường – Tương II, 147

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi (Xá-vệ), Jetavana (Thắng Lâm), tại vườn ông Anàthapindika (Cấp Cô Độc).

2) Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: - "Này các Tỷ- kheo".

- "Thưa vâng, bạch Thế Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

- Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo tư lường, phải tư lường như thế nào để chơn chánh diệt khổ một cách trọn vẹn?

- Bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế Tôn làm điểm tựa.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 142

Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn nói lên ý nghĩa của lời nói này. Sau khi nghe Thế Tôn thuyết giảng, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

4) - Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đang tư
lường, tư lường như sau: "S͹ ÿDXNK͝ nhi͉u lo̩i và
ÿDG̩ng này khͧLOrQWUrQÿͥLQK˱JLjYjFK͇t; s͹
ÿDXNK͝ này ḽy gì làm nhân, ḽy gì t̵p khͧi, ḽy gì
tác sanh, ḽy gì làm hi͏n hͷu? Do cái gì có m̿t, già
ch͇t hi͏n hͷu? Do cái gì không có m̿t, già ch͇t
không hi͏n hͷu?"

6) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Sự đau khổ nhiều loại và đa dạng này khởi lên trên đời như già và chết, sự đau khổ này lấy sanh làm nhân, lấy sanh làm tập khởi, lấy sanh làm tác sanh, lấy sanh làm hiện hữu. Do sanh có mặt, già chết hiện hữu. Do sanh không có mặt, già chết không hiện hữu".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  143

7) Và vị ấy biết già chết, biết già chết tập khởi, biết
già chết đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích ứng
đưa đến già chết đoạn diệt. Do thực hành như vậy, vị
ấy trở thành vị Tùy pháp hành.

8) Này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và đoạn diệt già chết.

9) Tư lường thêm nữa, vị ấy tư lường như sau: "Còn
hữu này, do cái gì làm nhân? Còn thủ này, do cái gì
làm nhân? Còn ái này, do cái gì làm nhân? Còn thọ
này, do cái gì làm nhân? Còn xúc này... Còn sáu xứ
này... Còn danh sắc này... Còn thức này... Còn các
hành này, do cái gì làm nhân, cái gì tập khởi, cái gì
tác sanh, cái gì làm hiện hữu? Do cái gì có mặt, các
hành hiện hữu? Do cái gì không có mặt các hành
không hiện hữu?"

10) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Các hành
lấy vô minh làm nhân, lấy vô minh làm tập khởi, lấy
vô minh làm tác sanh, lấy vô minh làm hiện hữu. Do
vô minh có mặt, các hành hiện hữu. Do vô minh
không có mặt, các hành không hiện hữu".

11) Và vị ấy biết các hành, biết các hành tập khởi, biết các hành đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích ứng đưa đến các hành đoạn diệt. Do thực hành như

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     144

vậy, vị ấy trở thành vị Tùy pháp hành. Này các Tỷ-
kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một
cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và
đoạn diệt các hành.

12) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu người nào b͓ vô minh chi ph͙i, dự tính
làm phước hành, thͱc (của người ấy) đi đến
phước.
- Nếu người ấy dự tính làm phi phước hành, thͱc
(của người ấy) đi đến phi phước.
- Nếu người ấy dự tính làm bất động hành, thͱc
(của người ấy) đi đến bất động.

13) Này các Tͽ-kheo, khi nào v͓ Tͽ-kheo ÿR̩n t̵n
Y{PLQKPLQKÿ˱ͫc sanh khͧi. V͓ ̭y do vô minh
ÿR̩n t̵n, minh sanh khͧi, không d͹ tính làm
SK˱ͣc hành, không d͹ WtQKOjPSKLSK˱ͣc hành,
không d͹ tính làm b̭Wÿ͡ng hành.

14) Không có d͹ tính, không có dͭng ý, v͓ ̭y không
ch̭p thͯ m͡t s͹ gì ͧ ÿͥi. Không ch̭p thͯ, v͓ ̭y
không sͫ hãi. Không sͫ hãi, v͓ ̭y hoàn toàn t͓ch
t͓nh. Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã
thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui
trạng thái này nữa".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 145

15) Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, vị ấy biết lạc thọ ấy vô thường, vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết không nên hoan hỷ. Nếu vị ấy cN

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   146

ͧ ÿ̭\ÿ˱ͫc ngu͡i d̯n, và các mi͇ng sành vͭQÿ˱ͫc g̩t b͗ m͡t bên.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân hoại mạng chung, ở đây tất cả những cảm thọ không làm cho có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh, cái thân được bỏ qua một bên ".

19) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Vị Tỷ-
kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc có dự tính làm các
phước hành, hay có dự tính làm các phi phước hành,
hay có dự tính làm các bất động hành?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

20) Hay nếu các hành không có mặt một cách trọn vẹn, do các hành đoạn diệt, thời thức có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

21) Hay nếu thức không có mặt một cách trọn vẹn, do thức đoạn diệt, thời danh sắc có hiện hành không?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 147

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

22) Hay nếu danh sắc không có mặt một cách trọn vẹn, do danh sắc đoạn diệt, thời sáu xứ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

23) Hay nếu sáu xứ không có mặt một cách trọn vẹn, do sáu xứ đoạn diệt, thời xúc có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

24) Hay nếu xúc không có mặt một cách trọn vẹn, do xúc đoạn diệt, thời thọ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

25) Hay nếu thọ không có mặt một cách trọn vẹn, do thọ đoạn diệt, thời ái có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

26) Hay nếu ái không có mặt một cách trọn vẹn, do ái đoạn diệt, thời thủ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

27) Hay nếu thủ không có mặt một cách trọn vẹn, do thủ đoạn diệt, thời hữu có hiện hành không?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  148

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

28) Hay nếu hữu không có mặt một cách trọn vẹn, do hữu đoạn diệt, thời sanh có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

29) Hay nếu sanh không có mặt một cách trọn vẹn, do sanh đoạn diệt, thời già chết có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

30) Lành thay, lành thay, này các Tͽ-kheo! Ph̫i là
QK˱ Y̵y, này các Tͽ-kheo! Không th͋ khác v̵y.
Hãy tin ͧ Ta, này các Tͽ-kheo! Hãy quy͇Wÿ͓nh, chͣ
có nghi ngͥ, chͣ có phân vân! Ĉk\ Oj NK͝ ÿ˱ͫc
ÿR̩n t̵n.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  149

18     Thức - Duyên - Hành duyên Thức, Thức duyên Danh sắc - Kinh Tư Tâm Sở 2 – Tương II, 120

Tư Tâm Sở 2 – Tương II, 120

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, cái gì chúng ta tư niệm, chúng
ta tư lường, chúng ta có thầm ý, cái ấy trở thành (sở
duyên) cho thức an trú. Do sở duyên có mặt nên
thức có an trú. Do thức ấy an trú và tăng trưởng nên
có sự hạ sanh danh sắc.

3) Do duyên danh sắc nên có sáu xứ. Do duyên sáu xứ nên có xúc. Do duyên xúc nên có thọ... ái... thủ... hữu... sanh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

4) Này các Tỷ-kheo, nếu chúng ta không tư niệm,
không tư lường nhưng có thầm ý, thời cái ấy trở
thành sở duyên cho thức an trú. Do sở duyên có mặt
nên thức có an trú. Do thức ấy an trú và tăng trưởng
nên có sự hạ sanh danh sắc.

5) Do duyên danh sắc nên có sáu xứ... như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     150

6) Này các Tỷ-kheo, nếu chúng ta không tư niệm,
không tư lường, không có thầm ý, thời không có sở
duyên cho thức an trú. Do sở duyên không có mặt
nên thức không an trú. Do thức ấy không an trú và
không tăng trưởng nên danh sắc không hạ sanh. Do
danh sắc diệt nên sáu xứ diệt... như vậy là sự đoạn
diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 151

19     Thức - Duyên - Thức duyên Danh sắc - Chỗ nào có Thức, chỗ ấy có Danh sắc sanh - Kinh Có Tham – Tương II, 180

Có Tham – Tương II, 180

1)...Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tͽ-kheo, có b͙n lo̩Lÿ͛ ăQÿ˱Dÿ͇n s͹ t͛n t̩i hay s͹ ch̭p thͯ tái sanh cͯa các loài hͷu tình hay các loài chúng sanh.

3) Thế nào là bốn?

- Đoàn thực thô hoặc tế,
- Xúc thực là thứ hai,
- Tư niệm là thứ ba,
- Thức là thứ tư.

Này các Tỷ-kheo, bốn loại đồ ăn này đưa đến sự tồn tại hay sự chấp thủ tái sanh cho các loài hữu tình hay các loài chúng sanh.

4) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu đối với ÿRjQWK͹c, có tham, có hͽ, có ái, thời có thͱc được an trú, tăng trưởng.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    152

- Chỗ nào thͱc được an trú, tăng trưởng, chỗ ấy
có danh s̷c sanh.
- Chỗ nào có danh s̷c sanh, chỗ ấy có các hành
tăng trưởng.
- Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy hͷu
được tái sanh trong tương lai.
- Chỗ nào hͷu được tái sanh trong tương lai,
chỗ ấy có sanh, già ch͇t trong tương lai.
- Chỗ nào có sanh, già ch͇t trong tương lai, Ta
nói chỗ ấy có s̯u, có kh͝, có não.

5) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với xúc th͹c... (như trên)...

6) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với W˱QL͏m th͹c...

7) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu đối với thͱc th͹c, có tham, có hͽ, có ái,
thời có thͱc được an trú, tăng trưởng.
- Chỗ nào có thͱc được an trú, tăng trưởng, chỗ
ấy có danh s̷c sanh.
- Chỗ nào có danh s̷c sanh, chỗ ấy có các hành
tăng trưởng.
- Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy hͷu
được tái sanh trong tương lai.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  153

- Chỗ nào hͷu được tái sanh trong tương lai,
chỗ ấy có sanh, già ch͇t trong tương lai.
- Chỗ nào có sanh, già ch͇t trong tương lai, Ta
nói chỗ ấy có s̯u, có kh͝, có não.

8) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người thợ nhuộm
hay một người thợ vẽ. Nếu có thuốc nhuộm hay sơn
màu nghệ, màu xanh, hay màu đỏ, có một tấm bảng
khéo đánh bóng, một bức tường hay tấm vải, có thể
phác họa hình người đàn bà hay người đàn ông có
đầy đủ chân tay.

9) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu đối với đoàn thực, có tham, có hỷ, có ái, thời có thức an trú, tăng trưởng. Chỗ nào có thức an trú, tăng trưởng chỗ ấy có danh sắc sanh. Chỗ nào có danh sắc sanh, chỗ ấy có các hành tăng trưởng. Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy có hữu tái sanh trong tương lai. Chỗ nào có hữu tái sanh trong tương lai, chỗ ấy có sanh, già chết trong tương lai. Chỗ nào có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói chỗ ấy có sầu, có khổ, có não.

10) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với xúc thực...

11) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với niệm thực...

12) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với thức thực, có tham, có hỷ, có ái, thời có thức an trú, tăng trưởng. Chỗ nào

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     154

có thức an trú, tăng trưởng, chỗ ấy có danh sắc sanh. Chỗ nào có danh sắc sanh, chỗ ấy có các hành tăng trưởng. Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy có hữu tái sanh trong tương lai. Chỗ nào có hữu tái sanh trong tương lai, chỗ ấy có sanh, già, chết trong tương lai. Chỗ nào có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói chỗ ấy có sầu, có khổ, có não.

13) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu đối với đoàn thực không có tham, không
có hỷ, không có ái, thời không có thức an trú,
tăng trưởng.
- Chỗ nào không có thức an trú, tăng trưởng, chỗ
ấy không có danh sắc sanh.
- Chỗ nào không có danh sắc sanh, chỗ ấy không
có các hành tăng trưởng.
- Chỗ nào không có các hành tăng trưởng, chỗ
ấy không có hữu tái sanh trong tương lai.
- Chỗ nào không có hữu tái sanh trong tương lai,
chỗ ấy không có sanh, già, chết trong tương lai.
- Chỗ nào không có sanh, già, chết trong tương
lai, Ta nói rằng chỗ ấy không có sầu, không có
khổ, không có não.

14) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với xúc thực...

15) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với tư niệm thực ...

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    155

16) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với thức thực, không có tham, không có hỷ, không có ái, thời không có thức an trú, tăng trưởng. Chỗ nào không có thức an trú, tăng trưởng, chỗ ấy không có danh sắc sanh. Chỗ nào không có danh sắc sanh, chỗ ấy không có các hành tăng trưởng. Chỗ nào không có các hành tăng trưởng, chỗ ấy không có hữu tái sanh trong tương lai. Chỗ nào không có hữu tái sanh trong tương lai, chỗ ấy không có sanh, già chết trong tương lai. Chỗ nào không có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói rằng chỗ ấy không có sầu, không có khổ, không có não.

17) Ví như, này các Tỷ-kheo, một ngôi nhà có mái
hay một dãy hành lang có mái, có cửa sổ phía Bắc,
phía Nam, hay phía Đông. Khi mặt trời mọc lên, ánh
sáng ngang qua cửa sổ chiếu vào, thời chiếu vào chỗ
nào?

- Bạch Thế Tôn, chiếu vào tường phía Tây.

18) - Này các Tỷ-kheo, nếu không có tường phía Tây, thời chiếu vào chỗ nào?

- Bạch Thế Tôn, chiếu trên đất.

19) - Này các Tỷ-kheo, nếu không có đất, thời chiếu vào chỗ nào?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   156

- Bạch Thế Tôn, chiếu trên nước.

20) - Này các Tỷ-kheo, nếu không có nước, thời chiếu vào chỗ nào?

- Bạch Thế Tôn, không có chiếu ở đâu cả.

21) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu đối với đoàn thực không có tham, không có hỷ, không có ái. ..

22) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với xúc thực...

23) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với tư niệm thực...

24) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu đối với thức thực, không có tham,
không có hỷ, không có ái, thời không có thức
an trú.
- Chỗ nào không có thức an trú, chỗ ấy không có
danh sắc sanh.
- Chỗ nào không có danh sắc sanh, chỗ ấy không
có các hành tăng trưởng.
- Chỗ nào không có các hành tăng trưởng, chỗ
ấy không có hữu tái sanh trong tương lai.
- Chỗ nào không có hữu tái sanh trong tương lai,
chỗ ấy không có sanh, già chết trong tương lai.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   157

- Chỗ nào không có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói rằng chỗ ấy không có sầu, không có khổ, không có não.

NĂM UẨN 5 – THỨC                             158

20    Thức - Duyên - Thức duyên Danh sắc, Danh sắc duyên Thức - Kinh Bó Lau – Tương II, 200

Bó Lau – Tương II, 200

1) Một thời, Tôn giả Sàriputta và Tôn giả Mahàkotthita trú ở Bàrànasi (Ba-la-nại), tại Isipatana (chư Tiên đọa xứ) ở Migàdàya (rừng nai).

2) Rồi Tôn giả Mahàkotthita, vào buổi chiều từ chỗ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến Tôn giả Sàriputta; sau khi đến, nói lên với Tôn giả Sàriputta những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, bèn ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Mahàkotthita nói với Tôn giả Sàriputta:

- Này Hiền giả Sàriputta, già ch͇t do tự mình tạo ra,
già chết do người khác tạo ra, già chết do tự mình và
do người khác tạo ra, hay già chết không do tự mình
tạo ra, không do người khác tạo ra, do tự nhiên
sanh?

4) - Này Hiền giả Kotthita, già chết không do tự mình tạo ra, già chết không do người khác tạo ra, già chết

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    159

không do tự mình tạo ra và người khác tạo ra, già
chết cũng không phải không do tự mình tạo ra, không
do người khác tạo ra, không do tự nhiên sanh. Già
ch͇t do duyên sanh.

5) Này Hiền giả Sàriputta, có phải sanh do tự mình
làm ra, sanh do người khác làm ra, sanh do tự mình
làm ra và do người khác làm ra, hay sanh không do
tự mình làm ra, không do người khác làm ra, do tự
nhiên sanh?

6) Này Hiền giả Kotthita, sanh không do tự mình làm
ra, sanh không do người khác làm ra, sanh không do
tự mình làm ra và người khác làm ra, sanh cũng
không phải không do tự mình làm ra, không do người
khác làm ra, không do tự nhiên sanh. Sanh do duyên
hͷu.

7-18) Này Hiền giả Sàriputta, hͷu có phải do tự
mình làm ra... thͯ có phải do tự mình làm ra... ái có
phải do tự mình làm ra... th͕ có phải do tự mình làm
ra... xúc có phải do tự mình làm ra... sáu xͱ có phải
do tự mình làm ra...

19). .. Danh s̷c có phải do tự mình làm ra, danh sắc có phải do người khác làm ra, danh sắc có phải do tự mình làm ra và do người khác làm ra, hay danh

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   160

sắc có phải không do tự mình làm ra, không do người khác làm ra, do tự nhiên sanh?

20) Này Hiền giả Kotthita, danh sắc không phải do
tự mình làm ra, danh sắc không phải do người khác
làm ra, danh sắc không phải do tự mình làm ra và do
người khác làm ra, hay danh sắc cũng không phải
không do tự mình làm ra, không do người khác làm
ra, không do tự nhiên sanh. Danh s̷c do duyên
Thͱc.

21) Này Hiền giả Sàriputta, có phải thͱc do tự mình
làm ra, thức do người khác làm ra, thức do tự mình
làm ra và do người khác làm ra, hay có phải thức
không do tự mình làm ra, không do người khác làm
ra, do tự nhiên sanh?

22) Này Hiền giả Kotthita, thức không do tự mình
làm ra, thức không do người khác làm ra, thức không
do tự mình làm ra và không do người khác làm ra,
hay thức cũng không phải không do tự mình làm ra,
không do người khác làm ra, không do tự nhiên sanh.
Thͱc do duyên Danh s̷c.

23) Nay chúng tôi hiểu lời nói của Hiền giả Sàriputta như sau: "Này Hiền giả Kotthita, danh sắc không do tự mình làm ra, danh sắc không do người khác làm ra, danh sắc không do tự mình làm ra và không do

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   161

người khác làm ra, danh sắc cũng không phải không do tự mình làm ra, không do người khác làm ra, không do tự nhiên sanh. Danh sắc do duyên thức".

24) Và nay chúng tôi hiểu lời nói của Hiền giả
Sàriputta như sau: "Này Hiền giả Kotthita, thức
không do tự mình làm ra, không do người khác làm
ra, không do tự mình làm ra và người khác làm ra,
cũng không phải không do tự mình làm ra, không do
người khác làm ra, không do tự nhiên sanh. Thức do
duyên danh sắc".

25) Này Hi͉n gi̫ Sàriputta, c̯n ph̫i hi͋u nK˱WK͇ QjRêQJKƭDOͥi nói này?

- Vậy này Hiền giả, tôi sẽ nêu một ví dụ. Nhờ có ví dụ, người có trí hiểu được ý nghĩa lời nói.

26) 9tQK˱KDLEyODXG͹DYjRQKDXPjÿͱng. Cũng
vậy, này Hiền giả, do duyên danh sắc, thức sanh
khởi. Do duyên thức, danh sắc sanh khởi. Do duyên
danh sắc, sáu xứ sanh khởi. Do duyên sáu xứ, xúc
sanh khởi... (như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này tập khởi.

Này Hiền giả, n͇u m͡WEyODXÿ˱ͫc kéo qua (m͡t bên), bó lau kia li͉QU˯L[X͙ng. N͇XEyODXNLDÿ˱ͫc kéo qua (m͡t bên), EyODXQj\ÿ˱ͫFU˯L[X͙ng.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   162

Cũng vậy, này Hiền giả, do danh sắc diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt...
(như trên)... như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn
diệt.

27) -Thật vi diệu thay, Hiền giả Sàriputta! Thật hy hữu thay, Hiền giả Sàriputta! Lời nói khéo nói này của Hiền giả Sàriputta và lời nói với ba mươi sáu sự này của Hiền giả Sàriputta, chúng tôi xin tùy hỷ.

28) Này Hiền giả, nếu một Tỷ-kheo thuyết pháp để nhàm chán, ly tham, đoạn diệt già chết, thời đủ để được gọi là vị Tỷ-kheo thuyết pháp.

Này Hiền giả, nếu một Tỷ-kheo thực hành để nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, già chết, thời đủ để được gọi là pháp tùy pháp hành.

Này Hiền giả, nếu một Tỷ-kheo do nhàm chán, ly
tham, đoạn diệt, vô minh được giải thoát, không có
chấp thủ, thời đủ để được gọi vị Tỷ-kheo đã đạt được
hiện tại Niết-bàn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  163

21    Thức - Duyên - Vô minh duyên Hành, Hành duyên Thức - Kinh Tư Lường – Tương II, 147

Tư Lường – Tương II, 147

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi (Xá-vệ), Jetavana (Thắng Lâm), tại vườn ông Anàthapindika (Cấp Cô Độc).

2) Ở đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: - "Này các Tỷ- kheo".

- "Thưa vâng, bạch Thế Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

3) Thế Tôn nói như sau:

- Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo tư lường, phải tư lường như thế nào để chơn chánh diệt khổ một cách trọn vẹn?

- Bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế Tôn làm điểm tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn nói lên ý

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 164

nghĩa của lời nói này. Sau khi nghe Thế Tôn thuyết giảng, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

4) - Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

5) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đang tư
lường, tư lường như sau: "S͹ ÿDXNK͝ nhi͉u lo̩i và
ÿDG̩ng này khͧLOrQWUrQÿͥLQK˱JLjYjFK͇t; s͹
ÿDXNK͝ này ḽy gì làm nhân, ḽy gì t̵p khͧi, ḽy gì
tác sanh, ḽy gì làm hi͏n hͷu? Do cái gì có m̿t, già
ch͇t hi͏n hͷu? Do cái gì không có m̿t, già ch͇t
không hi͏n hͷu?"

6) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Sự đau khổ nhiều loại và đa dạng này khởi lên trên đời như già và chết, sự đau khổ này lấy sanh làm nhân, lấy sanh làm tập khởi, lấy sanh làm tác sanh, lấy sanh làm hiện hữu. Do sanh có mặt, già chết hiện hữu. Do sanh không có mặt, già chết không hiện hữu".

7) Và vị ấy biết già chết, biết già chết tập khởi, biết già chết đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích ứng

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     165

đưa đến già chết đoạn diệt. Do thực hành như vậy, vị ấy trở thành vị Tùy pháp hành.

8) Này các Tỷ-kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và đoạn diệt già chết.

9) Tư lường thêm nữa, vị ấy tư lường như sau: "Còn
hữu này, do cái gì làm nhân? Còn thủ này, do cái gì
làm nhân? Còn ái này, do cái gì làm nhân? Còn thọ
này, do cái gì làm nhân? Còn xúc này... Còn sáu xứ
này... Còn danh sắc này... Còn thức này... Còn các
hành này, do cái gì làm nhân, cái gì tập khởi, cái gì
tác sanh, cái gì làm hiện hữu? Do cái gì có mặt, các
hành hiện hữu? Do cái gì không có mặt các hành
không hiện hữu?"

10) Tư lường như vậy, vị ấy biết như sau: "Các hành
lấy vô minh làm nhân, lấy vô minh làm tập khởi, lấy
vô minh làm tác sanh, lấy vô minh làm hiện hữu. Do
vô minh có mặt, các hành hiện hữu. Do vô minh
không có mặt, các hành không hiện hữu".

11) Và vị ấy biết các hành, biết các hành tập khởi, biết các hành đoạn diệt, và vị ấy biết con đường thích ứng đưa đến các hành đoạn diệt. Do thực hành như vậy, vị ấy trở thành vị Tùy pháp hành. Này các Tỷ- kheo, vị ấy được gọi là vị Tỷ-kheo đã thực hành một

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    166

cách trọn vẹn để chơn chánh đoạn tận khổ đau và đoạn diệt các hành.

12) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu người nào b͓ vô minh chi ph͙i, dự tính
làm phước hành, thͱc (của người ấy) đi đến
phước.
- Nếu người ấy dự tính làm phi phước hành, thͱc
(của người ấy) đi đến phi phước.
- Nếu người ấy dự tính làm bất động hành, thͱc
(của người ấy) đi đến bất động.

13) Này các Tͽ-kheo, khi nào v͓ Tͽ-kheo ÿR̩n t̵n
Y{PLQKPLQKÿ˱ͫc sanh khͧi. V͓ ̭y do vô minh
ÿR̩n t̵n, minh sanh khͧi, không d͹ tính làm
SK˱ͣc hành, không d͹ WtQKOjPSKLSK˱ͣc hành,
không d͹ tính làm b̭Wÿ͡ng hành.

14) Không có d͹ tính, không có dͭng ý, v͓ ̭y không
ch̭p thͯ m͡t s͹ gì ͧ ÿͥi. Không ch̭p thͯ, v͓ ̭y
không sͫ hãi. Không sͫ hãi, v͓ ̭y hoàn toàn t͓ch
t͓nh. Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã
thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui
trạng thái này nữa".

15) Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, vị ấy biết lạc thọ ấy vô thường, vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   167

không nên hoan hỷ. Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, vị
ấy biết khổ thọ vô thường, vị ấy biết không nên tham
đắm, vị ấy biết không nên hoan hỷ. Nếu vị ấy cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, vị ấy biết thọ ấy vô thường,
vị ấy biết không nên tham đắm, vị ấy biết không nên
hoan hỷ.

16) Nếu vị ấy cảm giác lạc thọ, thọ ấy được cảm giác
với ni͏m thoát ly. Nếu vị ấy cảm giác khổ thọ, thọ
ấy được cảm giác với niệm thoát ly. Nếu vị ấy cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, thọ ấy được cảm giác với
niệm thoát ly (visannutto).

17) Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của
thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng
của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng
của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ
tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân
hoại mạng chung, ở đây tất cả những cảm thọ không
làm cho có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh, cái thân
được bỏ qua một bên".

18) Này các Tͽ-NKHRYtQK˱P͡WQJ˱ͥi tͳ trong lò
nung cͯDQJ˱ͥi thͫ g͙m ḽy ra m͡t cái ghè nóng
Yjÿ̿t trên m͡t kho̫QJÿ̭t b̹ng ph̻QJÿ͋ sͱc nóng
ͧ ÿ̭\ÿ˱ͫc ngu͡i d̯n, và các mi͇ng sành vͭQÿ˱ͫc
g̩t b͗ m͡t bên.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    168

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của thân". Khi vị ấy cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng, vị ấy biết: "Ta cảm giác một cảm thọ tận cùng của sinh mạng". Vị ấy biết: "Sau khi thân hoại mạng chung, ở đây tất cả những cảm thọ không làm cho có hỷ lạc, sẽ trở thành vắng lạnh, cái thân được bỏ qua một bên ".

19) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Vị Tỷ-
kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc có dự tính làm các
phước hành, hay có dự tính làm các phi phước hành,
hay có dự tính làm các bất động hành?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

20) Hay nếu các hành không có mặt một cách trọn vẹn, do các hành đoạn diệt, thời thức có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

21) Hay nếu thức không có mặt một cách trọn vẹn, do thức đoạn diệt, thời danh sắc có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 169

22) Hay nếu danh sắc không có mặt một cách trọn vẹn, do danh sắc đoạn diệt, thời sáu xứ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

23) Hay nếu sáu xứ không có mặt một cách trọn vẹn, do sáu xứ đoạn diệt, thời xúc có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

24) Hay nếu xúc không có mặt một cách trọn vẹn, do xúc đoạn diệt, thời thọ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

25) Hay nếu thọ không có mặt một cách trọn vẹn, do thọ đoạn diệt, thời ái có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

26) Hay nếu ái không có mặt một cách trọn vẹn, do ái đoạn diệt, thời thủ có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

27) Hay nếu thủ không có mặt một cách trọn vẹn, do thủ đoạn diệt, thời hữu có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  170

28) Hay nếu hữu không có mặt một cách trọn vẹn, do hữu đoạn diệt, thời sanh có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

29) Hay nếu sanh không có mặt một cách trọn vẹn, do sanh đoạn diệt, thời già chết có hiện hành không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

30) Lành thay, lành thay, này các Tͽ-kheo! Ph̫i là
QK˱ Y̵y, này các Tͽ-kheo! Không th͋ khác v̵y.
Hãy tin ͧ Ta, này các Tͽ-kheo! Hãy quy͇t ÿ͓nh, chͣ
có nghi ngͥ, chͣ có phân vân! Ĉk\ Oj NK͝ ÿ˱ͫc
ÿR̩n t̵n.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  171

22     Thức - Duyên - Ái duyên Thức - Ai
sống thấy vị ngọt trong các pháp kiết
sử, Thức được sanh khởi - Kinh Thức
– Tương II, 164

Thức – Tương II, 164

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, ai sống thấy vị ngọt trong các
pháp kiết sử, thức được sanh khởi. Do duyên thức,
nên danh sắc sanh khởi...(như trên)... Như vậy là toàn
bộ khổ uẩn này tập khởi.

3) Này các Tỷ-kheo, ví như một cây lớn, rễ của các cây ấy...(như trên)...

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy vị ngọt
trong các pháp kiết sử, thức được sanh khởi. Do
duyên thức nên danh sắc sanh khởi...(như trên)...
Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

5) Này các Tỷ-kheo, ai sống thấy sự tai hại trong
các pháp kiết sử, thức không sanh khởi. Do thức
diệt nên danh sắc diệt...(như trên)... Như vậy là toàn
bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    172

6) Này các Tỷ-kheo, ví như một cây lớn, có người đến, cầm cái cuốc và cái giỏ...(như trên)... trong tương lai không thể sống lại được.

7) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy sự tai hại
trong các pháp kiết sử, thức không có sanh khởi. Do
thức diệt nên danh sắc diệt...(như trên)... Như vậy là
toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    173

23     Thức - Duyên - Ái duyên Thức - Chỗ nào có ái, chỗ ấy có Thức an trú - Kinh Có Tham – Tương II, 180

Có Tham – Tương II, 180

1)...Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tͽ-kheo, có b͙n lo̩Lÿ͛ ăQÿ˱Dÿ͇n s͹ t͛n t̩i hay s͹ ch̭p thͯ tái sanh cͯa các loài hͷu tình hay các loài chúng sanh.

3) Thế nào là bốn?

- Đoàn thực thô hoặc tế,
- Xúc thực là thứ hai,
- Tư niệm là thứ ba,
- Thức là thứ tư.

Này các Tỷ-kheo, bốn loại đồ ăn này đưa đến sự tồn tại hay sự chấp thủ tái sanh cho các loài hữu tình hay các loài chúng sanh.

4) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu đối với ÿRjQWK͹c, có tham, có hͽ, có ái, thời có thͱc được an trú, tăng trưởng.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    174

- Chỗ nào thͱc được an trú, tăng trưởng, chỗ ấy
có danh s̷c sanh.
- Chỗ nào có danh s̷c sanh, chỗ ấy có các hành
tăng trưởng.
- Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy hͷu
được tái sanh trong tương lai.
- Chỗ nào hͷu được tái sanh trong tương lai,
chỗ ấy có sanh, già ch͇t trong tương lai.
- Chỗ nào có sanh, già ch͇t trong tương lai, Ta
nói chỗ ấy có s̯u, có kh͝, có não.

5) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với xúc th͹c... (như trên)...

6) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với W˱QL͏m th͹c...

7) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu đối với thͱc th͹c, có tham, có hͽ, có ái,
thời có thͱc được an trú, tăng trưởng.
- Chỗ nào có thͱc được an trú, tăng trưởng, chỗ
ấy có danh s̷c sanh.
- Chỗ nào có danh s̷c sanh, chỗ ấy có các hành
tăng trưởng.
- Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy hͷu
được tái sanh trong tương lai.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  175

- Chỗ nào hͷu được tái sanh trong tương lai,
chỗ ấy có sanh, già ch͇t trong tương lai.
- Chỗ nào có sanh, già ch͇t trong tương lai, Ta
nói chỗ ấy có s̯u, có kh͝, có não.

8) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người thợ nhuộm
hay một người thợ vẽ. Nếu có thuốc nhuộm hay sơn
màu nghệ, màu xanh, hay màu đỏ, có một tấm bảng
khéo đánh bóng, một bức tường hay tấm vải, có thể
phác họa hình người đàn bà hay người đàn ông có
đầy đủ chân tay.

9) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu đối với đoàn thực, có tham, có hỷ, có ái, thời có thức an trú, tăng trưởng. Chỗ nào có thức an trú, tăng trưởng chỗ ấy có danh sắc sanh. Chỗ nào có danh sắc sanh, chỗ ấy có các hành tăng trưởng. Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy có hữu tái sanh trong tương lai. Chỗ nào có hữu tái sanh trong tương lai, chỗ ấy có sanh, già chết trong tương lai. Chỗ nào có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói chỗ ấy có sầu, có khổ, có não.

10) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với xúc thực...

11) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với niệm thực...

12) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với thức thực, có tham, có hỷ, có ái, thời có thức an trú, tăng trưởng. Chỗ nào

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     176

có thức an trú, tăng trưởng, chỗ ấy có danh sắc sanh. Chỗ nào có danh sắc sanh, chỗ ấy có các hành tăng trưởng. Chỗ nào có các hành tăng trưởng, chỗ ấy có hữu tái sanh trong tương lai. Chỗ nào có hữu tái sanh trong tương lai, chỗ ấy có sanh, già, chết trong tương lai. Chỗ nào có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói chỗ ấy có sầu, có khổ, có não.

13) Này các Tỷ-kheo,

- Nếu đối với đoàn thực không có tham, không
có hỷ, không có ái, thời không có thức an trú,
tăng trưởng.
- Chỗ nào không có thức an trú, tăng trưởng, chỗ
ấy không có danh sắc sanh.
- Chỗ nào không có danh sắc sanh, chỗ ấy không
có các hành tăng trưởng.
- Chỗ nào không có các hành tăng trưởng, chỗ
ấy không có hữu tái sanh trong tương lai.
- Chỗ nào không có hữu tái sanh trong tương lai,
chỗ ấy không có sanh, già, chết trong tương lai.
- Chỗ nào không có sanh, già, chết trong tương
lai, Ta nói rằng chỗ ấy không có sầu, không có
khổ, không có não.

14) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với xúc thực...

15) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với tư niệm thực ...

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    177

16) Này các Tỷ-kheo, nếu đối với thức thực, không có tham, không có hỷ, không có ái, thời không có thức an trú, tăng trưởng. Chỗ nào không có thức an trú, tăng trưởng, chỗ ấy không có danh sắc sanh. Chỗ nào không có danh sắc sanh, chỗ ấy không có các hành tăng trưởng. Chỗ nào không có các hành tăng trưởng, chỗ ấy không có hữu tái sanh trong tương lai. Chỗ nào không có hữu tái sanh trong tương lai, chỗ ấy không có sanh, già chết trong tương lai. Chỗ nào không có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói rằng chỗ ấy không có sầu, không có khổ, không có não.

17) Ví như, này các Tỷ-kheo, một ngôi nhà có mái
hay một dãy hành lang có mái, có cửa sổ phía Bắc,
phía Nam, hay phía Đông. Khi mặt trời mọc lên, ánh
sáng ngang qua cửa sổ chiếu vào, thời chiếu vào chỗ
nào?

- Bạch Thế Tôn, chiếu vào tường phía Tây.

18) - Này các Tỷ-kheo, nếu không có tường phía Tây, thời chiếu vào chỗ nào?

- Bạch Thế Tôn, chiếu trên đất.

19) - Này các Tỷ-kheo, nếu không có đất, thời chiếu vào chỗ nào?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   178

- Bạch Thế Tôn, chiếu trên nước.

20) - Này các Tỷ-kheo, nếu không có nước, thời chiếu vào chỗ nào?

- Bạch Thế Tôn, không có chiếu ở đâu cả.

21) Cũng vậy, này các T

NĂM UẨN 5 – THỨC                            179

- Chỗ nào không có sanh, già chết trong tương lai, Ta nói rằng chỗ ấy không có sầu, không có khổ, không có não.

NĂM UẨN 5 – THỨC                             180

24    Thức - Duyên - Ái duyên Thức - Do
tham luyến Sắc, thọ, tưởng, hành nên
Thức có chân đứng - Kinh Tham
Luyến – Tương III, 101

Tham Luyến – Tương III, 101

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) Này các Tỷ-kheo, tham luy͇n là không gi̫i thoát. Do tham luyến sắc, này các Tỷ-kheo, thͱc có chân đứng được an trú. Với sắc là sở duyên, với sắc là trú xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng, tăng thịnh, lớn mạnh. Hay do tham luyến hành, này các Tỷ-kheo, thức có chân đứng được an trú. Với hành là sở duyên, với hành là trú xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng, tăng thịnh, lớn mạnh.

5) Này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Ngoài sắc,
ngoài thọ, ngoài tưởng, ngoài các hành, tôi sẽ chỉ rõ
sự đến hay đi, sự diệt hay sanh, sự tăng trưởng, sự
tăng thịnh hay sự lớn mạnh của thͱc", sự việc như
vậy không xảy ra.

6-10) Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận tham đối với sắc giới; do tham được đoạn tận, sở

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   181

duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thͱc không có hiện
hữu. Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận tham
đối với thọ giới... đối với tưởng giới... đối với hành
giới...

Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận tham đối với thức giới, do tham được đoạn tận, sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thức không có hiện hữu.

11) Không có chỗ y chỉ ấy, thͱc không tăng thịnh, không có hành động, được giải thoát. Do giải thoát nên được kiên trú; do kiên trú nên được tri túc; do tri túc nên không có ưu não; do không có ưu não nên tự mình cảm thấy tịch tịnh hoàn toàn. Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

Chủng Tử – Tương III, 102

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) Này các Tỷ-kheo, có năm loại chủng tử. Thế nào là năm?

- Chủng tử từ rễ, - Chủng tử từ thân,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    182

- Chủng tử từ đọt, - Chủng tử từ quả, - Và chủng tử từ chủng tử là thứ năm.

4) Và này các Tỷ-kheo, nếu năm loại chủng tử này
không bị hư hoại, không bị hư thối, không bị gió và
nhiệt phá hoại, có lõi cứng, khéo gieo, nhưng không
có đất, và không có nước, thời này các Tỷ-kheo, năm
loại chủng tử này có thể tăng trưởng, tăng thịnh, lớn
mạnh được không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

5) Và này các Tỷ-kheo, nếu năm loại chủng tử này
không bị hư hoại, không bị hư thối, không bị gió và
nhiệt phá hoại, có lõi cứng, khéo gieo, có đất và có
nước, thời này các Tỷ-kheo, năm loại chủng tử này
có thể tăng trưởng, tăng thịnh, lớn mạnh được
không?

- Thưa được, bạch Thế Tôn.

6) Này các Tỷ-kheo, ví như ÿ͓a giͣi, b͙n thͱc trú
cần phải được xem như vậy. Ví như, này các Tỷ-kheo,
thͯy giͣi, hͽ tham cần phải được xem như vậy. Ví
như, này các Tỷ-kheo, năm loại chủng tử, thͱc cùng
FiFPyQăQ cần phải được xem như vậy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   183

7) Do tham luy͇n s̷c, này các Tͽ-kheo, thͱc có
FKkQÿͱQJÿ˱ͫc an trú. Với sắc là sở duyên, với sắc
là trú xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng,
tăng thịnh, lớn mạnh.

8-10) Do tham luyến thọ... Do tham luyến tưởng.. Do
tham luyến các hành, này các Tỷ-kheo, thức có chân
đứng được tồn tại. Với hành là sở duyên, với hành là
trú xứ, ( thức ) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng, tăng
thịnh, lớn mạnh.

11) Này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Ngoài s̷c,
ngoài th͕, ngoài W˱ͧng, ngoài các hành, tôi sẽ chỉ
rõ sự đến hay đi, sự diệt hay sanh, sự tăng trưởng,
tăng thịnh hay sự lớn mạnh của thͱc", sự việc như
vậy không xảy ra.

12) Này các Tỷ-kheo, n͇u v͓ Tͽ-kheo ÿR̩n t̵n tham ÿ͙i vͣi s̷c giͣi; do tham được đoạn tận, sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thͱc không có hiện hữu.

13-16) Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận
tham đối với thọ giới... đối với tưởng giới... đối với
hành giới... đối với thức giới; do tham được đoạn tận,
sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thức không có
hiện hữu.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     184

17) Không có chỗ y chỉ như vậy, thͱc không tăng thịnh, không có hành động, được giải thoát; do giải thoát nên được kiên trú; do kiên trú nên được tri túc; do tri túc nên không có ưu não; do không có ưu não nên tự mình cảm thấy tịch tịnh hoàn toàn. Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa ".

Lời Cảm Hứng – Tương III,105

1) Nhân duyên ở Sàvatthi...

2) Ở đấy, Thế Tôn nói lên lời cảm hứng như sau:

Nếu trước, Ta không có,
Thời nay không có Ta,
Không tạo nhân sẽ có,
Tương lai sẽ không Ta.
Tỷ-kheo quyết tâm vậy,
Hạ phần kiết sử đoạn.

3) Được nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:
- Như thế nào bạch Thế Tôn:
Nếu trước, Ta không có,
Thời nay không có Ta,
Không tạo nhân sẽ có,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    185

Tương lai sẽ không Ta. Tỷ-kheo quyết tâm vậy, Hạ phần kiết sử đoạn?

4) Ở đây, này Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không thấy rõ các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh; không thấy rõ các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong sắc, quán thọ... quán tưởng... quán các hành... quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức.

5) Vị ấy không như thật biết rõ (pajànàti) s̷c vô
WK˱ͥng là sắc vô thường, không như thật biết rõ thọ
vô thường là thọ vô thường, không như thật biết rõ
tưởng vô thường là tưởng vô thường, không như
thật biết rõ hành vô thường là hành vô thường,
không như thật biết rõ thức vô thường là thức vô
thường.

6) Không như thật biết rõ s̷c kh͝ là sắc khổ, không như thật biết rõ thọ khổ... tưởng khổ... hành khổ... không như thật biết rõ thức khổ là thức khổ.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  186

7) Không như thật biết rõ s̷c vô ngã là sắc vô ngã,
không như thật biết rõ thọ vô ngã... tưởng vô ngã...
hành vô ngã... không như thật biết rõ thức vô ngã là
thức vô ngã.

8) Không như thật biết rõ s̷c hͷu vi là sắc hữu vi,
không như thật biết rõ thọ hữu vi... tưởng hữu vi...
hành hữu vi... không như thật biết rõ thức hữu vi là
thức hữu vi.

9) Không như thật biết rõ s̷c sͅ bi͇n di͏t... thọ sẽ biến diệt... tưởng sẽ biết diệt... các hành sẽ biến diệt... không như thật biết rõ thức sẽ biến diệt.

10) Còn bậc Đa văn Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo thấy rõ các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, thấy rõ các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân, không quán sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong sắc, không quán thọ... không quán tưởng... không quán các hành... không quán thức như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức.

11) Vị ấy như thật thấy rõ s̷F Y{ WK˱ͥng là vô thường, thọ vô thường... tưởng vô thường... hành vô thường... thức vô thường là thức vô thường.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                         187

12) Vị ấy như thật thấy rõ s̷c kh͝ là sắc khổ, thọ khổ... tưởng khổ... hành khổ... như thật thấy rõ thức khổ là thức khổ.

13) Vị ấy như thật thấy rõ s̷c vô ngã là sắc vô ngã, thọ vô ngã... tưởng vô ngã... các hành vô ngã... thức vô ngã là thức vô ngã.

14) Vị ấy như thật thấy rõ s̷c hͷu vi là sắc hữu vi, thọ hữu vi... tưởng hữu vi... các hành hữu vi... thức hữu vi là thức hữu vi.

15) Vị ấy như thật thấy rõ s̷c sͅ bi͇n di͏t là sắc sẽ
biến diệt, thọ sẽ biến diệt... tưởng sẽ biến diệt... các
hành sẽ biến diệt... thức sẽ biến diệt là thức sẽ biến
diệt.

16) Do sắc biến diệt, thọ biến diệt, tưởng biến diệt, hành biến diệt, thức biến diệt, vị Tỷ-kheo nói lên lời cảm hứng:

Nếu trước, ta không có,
Thời nay không có ta,
Không tạo nhân sẽ có,
Tương lai sẽ không ta.
Tỷ-kheo quyết tâm vậy,
Hạ phần kiết sử đoạn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      188

17) - Dầu cho quyết tâm như vậy, bạch Thế Tôn, vị
Tỷ-kheo có thể cắt đứt hạ phần kiết sử. Nhưng bạch
Thế Tôn, bi͇WQK˱WK͇ nào, th̭\QK˱WK͇ nào, các
l̵u ho̿Fÿ˱ͫFÿR̩n t̵n l̵p tͱc?

18) Ở đây, này Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu hoảng sợ tại chỗ không có gì đáng hoảng sợ; kẻ vô văn phàm phu hoảng sợ như sau:

Nếu trước, ta không có,
Thời nay không có ta,
Không tạo nhân sẽ có.
Tương lai sẽ không ta.

19) Và vị Đa văn Thánh đệ tử, này Tỷ-kheo, không hoảng sợ tại chỗ không có gì đáng hoảng sợ; vị Đa văn Thánh đệ tử không có hoảng sợ như sau:

Nếu trước, ta không có,
Thời nay không có ta,
Không tạo nhân sẽ có,
Tương lai sẽ không ta.

20) Này Tỷ-kheo, do tham luyến sắc, thức có chân
đứng được an trú. Với sắc là sở duyên, với sắc là trú
xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi đến tăng trưởng, tăng
thịnh, lớn mạnh.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   189

21-33) Do tham luyến thọ... do tham luyến tưởng...
do tham luyến hành... do tham luyến thức, này Tỷ-
kheo, thức có chân đứng được an trú. Với hành là sở
duyên, với hành là trú xứ, (thức) hướng tìm hỷ, đi
đến tăng trưởng, tăng thịnh, lớn mạnh.

24) Này Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Ngoài s̷c, ngoài
th͕, ngoài W˱ͧng, ngoài các hành, tôi sẽ chỉ rõ sự
đến hay đi, sự diệt hay sanh, sự tăng trưởng, tăng
thịnh, lớn mạnh của thͱc", sự việc như vậy không
xảy ra.

25) Này Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận tham đối với sắc giới; do tham được đoạn tận, sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thức không hiện hữu.

26) Này Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo đoạn tận tham đối với thọ giới...

27) Này Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo đoạn tận tham đối với tưởng giới...

28) Này Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo đoạn tận tham đối với hành giới...

29) Này Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo đoạn tận tham đối với thức giới, do tham được đoạn tận, sở duyên được cắt đứt, chỗ y chỉ của thức không hiện hữu.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 190

30) Không có chỗ y chỉ như vậy thức không tăng trưởng, không có hành động, được giải thoát; do giải thoát nên được kiên trú; do kiên trú nên được tri túc; do tri túc nên không có ưu não; do không có ưu não nên tự mình cảm thấy tịch tịnh hoàn toàn. Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    191

25    Thức - Hiểu sai về Thức - ĐẠI Kinh ĐOẠN TẬN ÁI – 38 Trung I, 559

ĐẠI KINH ĐOẠN TẬN ÁI (Mahatanha sankhaya suttam) – Bài kinh số 38 – Trung I, 559

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ) tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tỷ-kheo tên là Sati, con
của người đánh cá, khởi lên ác tà kiến như sau:
"Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì
thͱc này dong ru͟i, luân chuy͋QQK˱QJNK{QJÿ͝i
khác".

Một số đông Tỷ-kheo nghe như sau: "Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển nhưng không đổi khác"". Rồi những Tỷ-kheo ấy đi đến chỗ Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá ở, khi đến xong liền nói với Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá như sau:

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  192

– Này Hiền giả Sati, có đúng sự thật chăng, Hiền
giả khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo như tôi hiểu
pháp Thế Tôn thuyết giảng... (như trên)... nhưng
không đổi khác".

– Thật sự là vậy, chư Hiền, theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển nhưng không đổi khác.

Rồi những Tỷ-kheo ấy muốn Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, từ bỏ ác tà kiến ấy, liền cật vấn, nạn vấn lý do, thảo luận:

– Hiền giả Sati, chớ nói như vậy, chớ xuyên tạc
Thế Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn
không có nói như vậy. Hiền giả Sati, Thế Tôn đã
dùng nhiều pháp môn nói thức do duyên khởi; không
có duyên thì thức không hiện khởi.

Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, dù được các Tỷ-kheo ấy cật vấn, thảo luận, vẫn nói lên ác tà kiến ấy, cứng đầu chấp chặt, nắm chặt tà kiến ấy.

– Thật sự là vậy, chư Hiền. Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng thì thức này dong ruỗi, luân chuyển, nhưng không đổi khác.

Vì các Tỷ-kheo ấy không thể làm cho Tỷ-kheo

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   193

Sati, con người đánh cá từ bỏ ác tà kiến ấy, nên các
vị ấy đến chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong, đảnh lễ Ngài
rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
những Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Sati, con của người
đánh cá, khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo tôi hiểu
pháp Thế Tôn thuyết giảng thì thức này dong ruỗi,
luân chuyển, nhưng không đổi khác". Bạch Thế Tôn,
chúng con nghe: "Tỷ-kheo Sati, con của người đánh
cá khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo tôi hiểu pháp
Thế Tôn thuyết giảng thì thức này dong ruỗi, luân
chuyển, nhưng không đổi khác"". Bạch Thế Tôn, rồi
chúng con đi đến chỗ Tỷ-kheo Sati, con của người
đánh cá ở, khi đến xong, liền nói với Tỷ-kheo Sati,
con của người đánh cá:

"– Này Hiền giả Sati, có đúng sự thật chăng?
Hiền giả khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo tôi hiểu,
pháp Thế Tôn thuyết giảng... nhưng không đổi
khác"".

Bạch Thế Tôn, khi nghe nói vậy, Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá nói với chúng con như sau:

"– Thật sự là vậy, chư Hiền. Theo như tôi hiểu... nhưng không đổi khác.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   194

Bạch Thế Tôn, chúng con muốn khiến Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, từ bỏ ác tà kiến ấy, liền cật vấn, nạn vấn lý do, thảo luận:

"– Hiền giả Sati chớ có nói như vậy. Chớ có
xuyên tạc Thế Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn là không tốt.
Thế Tôn không có nói như vậy. Hiền giả Sati, Thế
Tôn đã dùng nhiều pháp môn nói thức do duyên
khởi, không có duyên thì thức không hiện khởi.

"Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Sati, con của người
đánh cá dầu cho được chúng con cật vấn, nạn vấn lý
do, thảo luận, vẫn nói lên ác tà kiến ấy, cứng đầu,
chấp chặt, nắm chặt tà kiến ấy:

"– Thật sự là vậy, theo tôi hiểu, Thế Tôn thuyết giảng..., nhưng không đổi khác".

Bạch Thế Tôn, vì chúng con không thể làm cho Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, từ bỏ ác tà kiến ấy, nên chúng con đến hỏi Thế Tôn ý nghĩa này.

Rồi Thế Tôn cho gọi là một Tỷ-kheo khác:

– Này Tỷ-kheo, hãy đi và nhân danh Ta, gọi Tỷ- kheo Sati, con của người đánh cá: "Hiền giả Sati, bậc Đạo Sư gọi Hiền giả".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    195

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, đến chỗ Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, sau khi đến, liền nói với Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá:

– Hiền giả Sati, bậc Đạo Sư gọi Hiền giả.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá đáp lời Tỷ-
kheo ấy, đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ
Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với
Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá đang ngồi
xuống một bên:

– Này Sati, có thật chăng, Ông khởi lên ác tà
kiến như sau: "Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn
thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển
nhưng không đổi khác"?

– Thật sư là vậy, bạch Thế Tôn. Theo như con hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    196

– Này kẻ mê mờ kia, người ta sẽ biết Ông qua ác tà kiến của chính Ông. Ở đây, Ta sẽ hỏi các Tỷ- kheo.

Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Chư Tỷ-kheo, các Ông có hiểu pháp Ta thuyết
giảng giống như Tỷ-kheo Sati, con của người đánh
cá này, không những đã xuyên tạc Ta vì đã tự chấp
thủ sai lạc, mà còn tự phá hoại mình và tạo nên nhiều
tổn đức?

– Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã dùng nhiều pháp môn nói thức do duyên khởi, không có duyên, thức không hiện khởi.

– Lành thay, chư Tỷ-kheo, lành thay, chư Tỷ-
kheo, các Ông hiểu pháp Ta thuyết giảng như vậy!
Chư Tỷ-kheo, Ta đã dùng nhiều pháp môn nói
thức do duyên khởi. Không có duyên, thức không
hiện khởi. Nhưng Tỷ-kheo Sati, con của người đánh
cá, không những xuyên tạc Ta vì đã tự chấp thủ sai
lạc, còn tự pháp hoại mình và tạo nên nhiều tổn đức,
và như vậy sẽ đưa đến bất hạnh và đau khổ lâu dài
cho kẻ mê mờ ấy.

Này các Tỷ-kheo, do duyên mà thức sanh, và thức ấy có tên tùy theo duyên ấy. Do duyên mắt và

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   198

các sắc, thức sanh, và thức ấy có tên là nhãn thức.
Do duyên tai và các tiếng, thức sanh, và thức ấy có
tên là nhĩ thức. Do duyên mũi và các hương, thức
sanh, và thức ấy có tên là tỷ thức. Do duyên lưỡi và
các vị, thức sanh, và thức ấy có tên là thiệt thức. Do
duyên thân và các xúc, thức sanh và thức ấy có tên
là thân thức. Do duyên ý và các pháp, thức sanh, và
thức ấy có tên là ý thức.

Này các Tỷ-kheo, do duyên nào lửa sanh và lửa
ấy có tên tùy theo duyên ấy. Do duyên củi, lửa sanh,
lửa ấy gọi là lửa củi. Duyên vỏ gỗ bào, lửa sanh, lửa
ấy gọi là lửa vỏ bào. Duyên cỏ, lửa sanh, lửa ấy gọi
là lửa cỏ. Duyên phân bò, lửa sanh, lửa ấy gọi là lửa
phân bò. Duyên trấu, lửa sanh, lửa ấy gọi là lửa trấu.
Duyên đống rác, lửa sanh, lửa ấy gọi là lửa đống
rác.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên, thức sanh, và thức ấy có tên tùy theo duyên ấy. Do duyên mắt và các sắc, thức sanh, và thức ấy có tên là nhãn thức. Do duyên tai và các tiếng, thức sanh, và thức ấy có tên là nhĩ thức. Do duyên mũi và các hương, thức sanh, và thức ấy có tên và tỷ thức. Do duyên lưỡi và các vị, thức sanh, và thức ấy có tên là thiệt thức. Do duyên thân và các xúc, thức sanh, và thức ấy có tên là thân thức. Do duyên ý và các pháp, thức

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    199

sanh, và thức ấy có tên là ý thức.

Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy sanh vật này không?

– Bạch Thế Tôn, có thấy.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy sự tác thành sanh vật do món ăn ấy không?

– Bạch Thế Tôn có thấy.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy, do sự đoạn diệt các món ăn ấy, sanh vật ấy cũng bị đoạn diệt không?

– Bạch Thế Tôn, có thấy.

– Này các Tỷ-kheo, vì do dự nên nghi hoặc sanh.

– Sanh vật này có thể không có mặt?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, vì do dự nên nghi hoặc sanh. Sự tác thành của món ăn ấy có thể có hay không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  200

– Này các Tỷ-kheo, vì do dự nên nghi hoặc sanh. Do sự đoạn diệt các món ăn ấy, sanh vật ấy có thể bị đoạn diệt hay không bị đoạn diệt?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, nếu thấy như thật với chánh trí tuệ, thì sự nghi ngờ này được trừ diệt. Sanh vật này có thể không có mặt.

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, nếu thấy như thật với chánh trí tuệ, thì sự nghi ngờ này được trừ diệt. Sự tác thành của món ăn ấy có thể có hay không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy. (???)

– Này các Tỷ-kheo, nếu thấy như thật với chánh
trí tuệ, thì sự nghi ngờ này được trừ diệt. Do sự đoạn
diệt các món ăn ấy, sanh vật có thể bị đoạn diệt hay
không bị đoạn diệt?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sanh vật này có mặt, (đối với vấn đề này), ở đây, các Ông có phải không có nghi hoặc không?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      201

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sự tác thành của món ăn ấy, (đối với vấn đề này), ở đây, các Ông có phải không có nghi hoặc không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, do sự đoạn diệt các món ăn
ấy, sanh vật ấy có thể bị đoạn diệt, (đối với vấn đề
này), ở đây, các Ông có phải không có nghi hoặc
không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sanh vật này có mặt, (đối với vấn đề này) có phải các Ông khéo thấy, nhờ như thật chánh trí tuệ không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sự hiện hữu của sanh vật ấy là do các món ăn ấy tác thành, có phải các Ông khéo thấy nhờ như thật chánh trí tuệ không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, do sự đoạn diệt các món ăn

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  202

ấy, sanh vật ấy có thể bị đoạn diệt, (đối với vấn đề này), có phải các Ông khéo thấy nhờ như thật chánh trí tuệ không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tͽ-NKHRÿ͙i vͣi tri ki͇QQj\ÿ˱ͫc
thanh t͓QKQK˱Y̵\ÿ˱ͫFOjPFKRWURQJViQJQK˱
v̵y, n͇u các Ông ch̭SWU˱ͣc, ḽy làm hãnh di͏n,
truy c̯u, xem là cͯa mình, thì này các Tͽ-kheo, các
Ông có th͋ hi͋u ví dͭ chi͇F Eq QyL 3KiS ÿ˱ͫc
gi̫ng d̩\Ojÿ͋ ÿ˱DY˱ͫt qua, không ph̫Lÿ͋ n̷m
ḽy.

– Bạch Thế Tôn, không.

– Nhưng này các Tỷ-kheo, đối với tri kiến này được thanh tịnh như vậy, được làm cho trong sáng như vậy, nếu các Ông không chấp trước, không lấy làm hãnh diện, không truy cầu, không xem là của mình, thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thể hiểu ví dụ của mình, thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thể hiểu ví dụ là của mình (???), thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thể hiểu ví dụ chiếc bè, nói Pháp được giảng dạy là để đưa vượt qua, không phải để nắm lấy.

– Bạch Thế Tôn, có.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   203

– Này các Tỷ-kheo, có b͙QPyQăQ giúp cho an
trú các loài hữu tình đã sanh hay phò trợ các loài
hữu tình sẽ sanh. Thế nào là bốn? Đoàn thực hoặc
thô hoặc tế, thứ hai là xúc thực, thứ ba là tư niệm
thực, và thứ tư là thức thực.

Và này các Tỷ-kheo bốn món ăn này, lấy gì làm
nhân duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh
chủng, lấy gì làm nguyên nhân? Bốn món ăn này lấy
ái làm nhân duyên, lấy ái làm tập khởi, lấy ái làm
sanh chủng, lấy ái làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, ái này lấy gì làm nhân duyên,
lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng, lấy gì làm
nguyên nhân? Ái lấy th͕ làm nhân duyên, lấy thọ làm
tập khởi, lấy thọ làm sanh chủng, lấy thọ làm nguyên
nhân.

Này các Tỷ-kheo, thọ này lấy gì làm nguyên
nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng, lấy
gì làm nguyên nhân? Thọ lấy xúc làm nhân duyên,
lấy xúc làm tập khởi, lấy xúc làm sanh chủng, lấy xúc
làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, xúc này lấy gì làm nguyên
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Xúc lấy sáu nhập làm nhân
duyên, lấy sáu nhập làm tập khởi, lấy sáu nhập làm

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    204

sanh chủng, lấy sáu nhập làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, sáu nhập này lấy gì làm nhân duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng, lấy gì làm nguyên nhân? Sáu nhập lấy danh sắc làm nhân duyên, lấy danh sắc làm tập khởi, lấy danh sắc làm sanh chủng, lấy danh sắc làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, danh sắc này lấy gì làm nhân
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Danh sắc lấy thức làm nhân
duyên, lấy thức là tập khởi, lấy thức làm sanh chủng,
lấy thức làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, thức này lấy gì làm nhân
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Thức lấy hành làm nhân
duyên, lấy hành làm tập khởi, lấy hành làm sanh
chủng, lấy hành làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, các hành này lấy gì làm nhân
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Các hành lấy vô minh làm
sanh chủng, lấy vô minh làm nguyên nhân.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu nhập, sáu nhập duyên xúc, xúc duyên thọ,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   205

thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên
sanh, sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
được hiện hữu. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ
khổ uẩn này.

– Trước đã nói: Sanh duyên già, chết (Do duyên
sanh nên già, chết hiện khởi). Này các Tỷ-kheo, sanh
duyên già, chết có phải không? Hay ở đây (nghĩa)
như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, sanh duyên già, chết. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Sanh duyên già, chết.

- Trước đã nói: hữu duyên sanh. Này các Tỷ- kheo, hữu duyên sanh có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, hữu duyên sanh. Như vậy, đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Hữu duyên sanh.

- Trước đã nói: Thủ duyên hữu. Này các Tỷ- kheo, thủ duyên hữu có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, thủ duyên hữu. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Thủ duyên hữu.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  206

– Trước đã nói: Ái duyên thủ. Này các Tỷ-kheo, ái duyên thủ có phải không? Hay ở đây, (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, ái duyên thủ. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Ái duyên thủ.

– Trước đã nói: Thọ duyên ái. Này các Tỷ-kheo, thọ duyên ái có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, thọ duyên ái. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Thọ duyên ái.

– Trước đã nói: Xúc duyên thọ. Này các Tỷ- kheo, xúc duyên thọ có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, xúc duyên thọ. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Xúc duyên thọ.

– Trước đã nói: Sáu nhập duyên xúc. Này các Tỷ-kheo, sáu nhập duyên xúc có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, sáu nhập duyên xúc. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Sáu nhập duyên xúc.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 207

– Trước đã nói: Danh sắc duyên sáu nhập. Này các Tỷ-kheo, danh sắc duyên sáu nhập có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, danh sắc duyên sáu nhập. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Danh sắc duyên sáu nhập.

– Trước đã nói: Thức duyên danh sắc. Này các Tỷ-kheo, thức duyên danh sắc có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, thức duyên danh sắc. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Thức duyên danh sắc.

– Trước đã nói: Hành duyên thức: Này các Tỷ- kheo, hành duyên thức có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, hành duyên thức. Như vậy, đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Hành duyên thức.

– Trước đã nói: Vô minh duyên hành. Này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 208

– Bạch Thế Tôn, vô minh duyên hành. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Vô minh duyên hành.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Các Ông nói như vậy và Ta cũng nói như vậy: "Cái này có nên cái kia có, cái này sanh nên cái kia sanh", như vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu nhập, sáu nhập duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sanh, sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não cùng sanh khởi. Như vậy, là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này. Do vô minh đoạn diệt, xả ly một cách hoàn toàn nên các hành diệt. Do các hành diệt nên thức diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt. Do sáu nhập diệt nên xúc diệt. Do xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

Trước đã nói: Do sanh diệt nên già, chết diệt. Này các Tỷ-kheo, do sanh diệt nên già, chết diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do sanh diệt nên già, chết diệt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      209

Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do sanh diệt nên già, chết diệt.

– Trước đã nói: Do hữu diệt nên sanh diệt. Này các Tỷ-kheo, do hữu diệt nên sanh diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do hữu diệt nên sanh diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do hữu diệt nên sanh diệt.

– Trước đã nói: Do thủ diệt nên hữu diệt. Này các Tỷ-kheo, do thủ diệt nên hữu diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do thủ diệt nên hữu diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do thủ diệt nên hữu diệt.

– Trước đã nói: Do ái diệt nên thủ diệt. Này các Tỷ-kheo, do ái diệt nên thủ diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do ái diệt nên thủ diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do ái diệt nên thủ diệt.

– Trước đã nói: Do thọ diệt nên ái diệt. Này các

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   210

Tỷ-kheo, do thọ diệt nên ái diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do thọ diệt nên ái diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do thọ diệt nên ái diệt.

– Trước đã nói: Do xúc diệt nên thọ diệt. Này các Tỷ-kheo, do xúc diệt nên thọ diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do xúc diệt nên thọ diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do xúc diệt nên thọ diệt.

– Trước đã nói: Do sáu nhập diệt nên xúc diệt. Này các Tỷ-kheo, do sáu nhập diệt nên xúc diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do sáu nhập diệt nên xúc diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do sáu nhập diệt nên xúc diệt.

– Trước đã nói: Do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt. Này các Tỷ-kheo, do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do danh sắc diệt nên sáu nhập

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   211

diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt.

– Trước đã nói: Do thức diệt nên danh sắc diệt. Này các Tỷ-kheo, do thức diệt nên danh sắc diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do thức diệt nên danh sắc diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do thức diệt nên danh sắc diệt.

– Trước đã nói: Do hành diệt nên thức diệt. Này các Tỷ-kheo, do hành diệt nên thức diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do hành diệt nên thức diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do hành diệt nên thức diệt.

– Trước đã nói: Do vô minh diệt nên hành diệt. Này các Tỷ-kheo, do vô minh diệt nên hành diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do vô minh diệt nên hành diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do vô minh diệt nên hành diệt.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Các Ông nói như

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   212

vậy và Ta cũng nói như vậy: "Cái này không có nên cái kia không có, cái này diệt nên cái kia diệt", như vô minh diệt nên hành diệt, hành diệt nên thức diệt, thức diệt nên danh sắc diệt, danh sắc diệt nên sáu nhập diệt, sáu nhập diệt nên xúc diệt, xúc diệt nên thọ diệt, thọ diệt nên ái diệt, ái diệt nên thủ diệt, thủ diệt nên hữu diệt, hữu diệt nên sanh diệt, sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu não diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

Này các Tỷ-kheo, các Ông nên biết như vậy,
thấy như vậy, có còn chạy theo thời quá khứ, và suy
nghĩ: "Ta có mặt trong thời quá khứ hay không có
mặt trong thời quá khứ? Ta có mặt trong thời quá
khứ như thế nào? Ta có mặt trong thời quá khứ, hình
vóc như thế nào? Trước kia ta là gì và ta có mặt như
thế nào trong thời quá khứ"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, có còn chạy theo thời vị lai, và suy nghĩ:
"Ta sẽ có mặt trong thời vị lai hay ta sẽ không có mặt
trong thời vị lai? Ta sẽ có mặt trong thời vị lai như
thế nào? Ta sẽ có mặt trong thời vị lai, hình vóc như
thế nào? Trước kia là gì và ta sẽ có mặt như thế nào
trong thời vị lai"?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                       213

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có nghi ngờ gì về mình trong thời
hiện tại: "Ta có mặt hay ta không có mặt. Ta có mặt
như thế nào? Ta có mặt, hình vóc như thế nào? Hữu
tình này từ đâu đến? Và rồi nó sẽ đi đâu"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có nói như sau: "Bậc Đạo Sư quá
nặng nề (?) đối với chúng ta. Chúng ta nói vì chúng
ta tôn trọng bậc Đạo Sư"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có nói như sau: "Một Sa-môn nói
với chúng tôi như vậy, các Sa-môn khác cũng vậy(?),
và còn chúng tôi không có nói như vậy"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy như vậy, các Ông có tìm một vị Đạo Sư khác không?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 214

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có trở lui lại các giới cấm, tế tự (?)
đàn tràng của các tục tử Sa-môn, Bà-la-môn (và nghĩ
r

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     215

không thể thành hình.
 Ở đây, cha và mẹ có giao hợp, và người mẹ
trong thời có thể thụ thai, nhưng hương ấm
(gandhabba) không hiện tiền, như vậy bào thai
không thể thành hình.
 Và này các Tỷ-kheo, khi nào cha mẹ có giao
hợp, và người mẹ trong thời có thể thụ thai, và
hương ấm có hiện tiền; có ba sự hòa hợp như
vậy, thì bào thai mới thành hình.
Rồi này các Tỷ-kheo, người mẹ trong chín hay
mười tháng mang bào thai ấy, với sự lo âu lớn đối
với gánh nặng ấy. Rồi này các Tỷ-kheo, sau chín hay
mười tháng, người mẹ sinh đẻ với sự lo âu lớn đối
với gánh nặng ấy. Khi đã sinh, người mẹ nuôi (hài
nhi ấy) với máu của mình. Này các Tỷ-kheo, trong
luật của bậc Thánh, sữa của bà mẹ được xem là máu.
Này các Tỷ-kheo, đứa trẻ ấy, sau khi lớn lên, sau khi
các căn đã thuần thục, chơi với những trò chơi dành
cho các đứa trẻ, như với cái cày nhỏ, chơi khăng,
chơi nhảy lộn nhào, chơi chong chóng, chơi với đồ
đong bằng lá, chơi xe con, chơi cung nhỏ. Này các
Tỷ-kheo, đứa trẻ sau khi lớn lên, sau khi các căn do
mắt nhận thức, được thuần thục, thọ hưởng đầy đủ
năm món dục lạc; các sắc do mắt nhận thức, sắc này
khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục,
hấp dẫn; các tiếng do tai nhận thức... Các hương do

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   216

mũi nhận thức... Các vị do lưỡi nhận thức... Các xúc do thân cảm xúc; các xúc này khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục.

 Khi thấy sắc bằng mắt, người đó tham ái đối với
sắc đẹp, người đó ghét bỏ đối với sắc xấu, người
đó sống niệm không an trú trên thân, với một tâm
nhỏ mọn. Người đó không như thật tuệ tri tâm giải
thoát, tuệ giải thoát, chính nhờ chúng mà các ác
bất thiện pháp của người đó được trừ diệt, không
có dư tàn.
 Như vậy, đối diện với thân, sơ (thuận, nghịch) có
cảm thọ nào khởi lên: lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ
bất lạc thọ, người đó tùy hỷ, hoan nghênh, tham
trước thọ ấy.
 Vì tùy hỷ, hoan nghênh, tham trước cảm thọ ấy,
nên dục sanh hỷ, có tâm dục hỷ đối với những cảm
thọ ấy, nên dục hỷ sanh. Có tâm dͭc hͽ ÿ͙i vͣi
nhͷng c̫m th͕ ̭y, tͱc là ch̭p thͯ.
 Do duyên thủ nên hữu sanh; do duyên hữu nên
sanh sinh khởi; do duyên sanh nên già, chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não, sanh. Như vậy là sự tập khởi của
toàn bộ khổ uẩn này.
Khi người đó nghe tiếng với tai... (như trên)...
khi người đó ngửi hương với mũi... (như trên)... khi
người đó nếm vị với lưỡi... (như trên)... khi người đó

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    217

cảm xúc với thân... (như trên)... khi người đó nhận thức pháp với ý, người đó tham ái đối với pháp tốt, ghét bỏ đối với pháp xấu. Người đó sống niệm không an trú trên thân, với một tâm nhỏ mọn. Người đó không như thật tuệ tri đến tâm giải thoát, tuệ giải thoát, chính nhờ chúng mà các ác, bất thiện pháp của người đó được trừ diệt, không còn dư tàn. Như vậy, đối diện với thân, sơ (thuận, nghịch), có cảm thọ nào khởi lên: lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Người đó tùy hỷ, hoan nghênh, tham trước cảm thọ ấy. Vì người đó tùy hỷ, hoan nghênh, tham trước cảm thọ ấy nên dục hỷ sanh. Có tâm dục hỷ đối với những cảm thọ ấy, tức là chấp thủ. Do duyên thủ nên hữu sanh; do duyên hữu nên sanh sinh khởi; do duyên sanh nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

Ở đời, này các Tỷ-kheo, Như Lai xuất hiện ở đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai sau khi tự chứng ngộ với thượng trí, thế giới này với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên, Nhơn, lại tuyên thuyết điều Như Lai đã chứng ngộ. Như Lai thuyết pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, đầy đủ văn nghĩa. Như Lai truyền dạy phạm hạnh hoàn toàn đầy

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   218

đủ, thanh tịnh. Người gia trưởng hay con vị gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nào nghe Pháp ấy. Sau khi nghe Pháp, người ấy sanh lòng kính ngưỡng Như Lai. Khi có lòng tín ngưỡng, vị ấy suy nghĩ: "Đời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật rất khó cho một người sống ở gia đình có thể sống theo phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Sau một thời gian, người ấy bỏ tài sản nhỏ hay bỏ tài sản lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

Khi đã xuất gia như vậy, vị ấy sống thành tựu học pháp chánh hạnh:

 Từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ
kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót
đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài hữu
tình.
 Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, chỉ lấy những
vật đã cho, chỉ mong những vật đã cho, sống
thanh tịnh, không có trộm cắp.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   219

 Từ bỏ tà hạnh, sống theo phạm hạnh, sống hạnh
viễn ly, từ bỏ dâm dục hèn hạ,
 Từ bỏ nói láo, nói những lời chân thật, y chỉ
trên sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy, không
lường gạt, không phản lại đối với đời,
 Từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi, nghe
điều gì ở chỗ này, không đến chỗ kia nói để
sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều gì ở
chỗ kia, không đến nói với những người này để
sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy, vị ấy
sống hòa hợp những kẻ ly gián, khuyến khích
những kẻ hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, thoải
mái trong hòa hợp, hân hoan trong hòa hợp, nói
những lời đưa đến hòa hợp.
 Từ bỏ lời nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác,
nói những lời nói không lỗi lầm, đẹp tai, dễ
thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng
nhiều người.
 Từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói phù
phiếm, nói đúng thời, nói những lời chân thật,
nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về
Chánh Pháp, nói những lời về Luật, nói những
lời đáng được gìn giữ, những lời hợp thời,
thuận lý, có mạch lạc hệ thống, có ích lợi.

Vị ấy từ bỏ làm hại đến các hột giống và các loại

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  220

cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không ăn ban đêm, từ bỏ ăn phi thời, từ bỏ đi xem múa, hát, nhạc, trình diễn, từ bỏ trang sức bằng vòng hoa, hương liệu, dầu thơm và các thời trang, từ bỏ dùng giường cao và giường lớn, từ bỏ nhận vàng bạc, từ bỏ nhận các hạt sống, từ bỏ nhận thịt sống, từ bỏ nhận đàn bà, con gái, từ bỏ nhận nô tỳ, gái và trai, từ bỏ nhận cừu và dê, từ bỏ nhận gia cầm và heo, từ bỏ nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái, từ bỏ nhận ruộng nương và đất đai, từ bỏ nhận người môi giới hoặc tự mình làm môi giới, từ bỏ buôn bán, từ bỏ các sự gian lận bằng cân, tiền bạc, đo lường, từ bỏ các tà hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo, từ bỏ làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bức đoạt, trộm cắp, cướp phá.

Vị ấy biết đủ với tấm y để che thân, với đồ ăn
khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang
theo (y và bình bát). Ví như con chim bay đến chỗ
nào cũng mang theo hai cánh; cũng vậy, Tỷ-kheo
biết đủ với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để
nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo (y và bình
bát).

Vị ấy nhờ thành tựu Thánh giới uẩn này nên hưởng được lạc thọ, nội tâm không lỗi lầm.

Khi mắt thấy sắc, vị ấy không nắm giữ tướng

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    221

chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì khiến con mắt không được chế ngự, khiến tham ái, ưu, bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên; vị ấy tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt. Khi tai nghe tiếng... (như trên)... mũi ngửi hương... (như trên)... lưỡi nếm vị... (như trên)... thân cảm xúc... (như trên)... ý nhận thức các pháp; vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì khiến ý căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu, bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên; vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. Vị ấy nhờ sự hộ trì cao quý các căn ấy, nên hưởng lạc thọ, nội tâm không lỗi lầm.

Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác, khi nhìn
thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác, khi co tay, khi
duỗi tay đều tỉnh giác, khi mang y kép, bình bát,
thượng y đều tỉnh giác, khi ăn uống, nhai, nuốt đều
tỉnh giác, khi đi đại tiểu tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác,
khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, im lặng đều tỉnh
giác.

Vị ấy với sự thành tựu Thánh giới uẩn này, với sự thành tựu Thánh hộ trì căn này, và với Thánh chánh niệm tỉnh giác này, lựa một chỗ thanh vắng, tịch mịch như khu rừng, gốc cây, khe núi, hang đá,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                       222

bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm. Sau khi đi
khất thực về và ăn xong, vị ấy ngồi kiết-già, lưng
thẳng, tại chỗ nói trên, và an trú chánh niệm trước
mặt.

 Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát
ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái.
 Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân
hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu
tình, gột rửa, tâm hết sân hận.
 Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát ly
hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về
ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết
hôn trầm thụy miên.
 Từ bỏ trạo cử hối quá, vị ấy sống không trạo
cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử,
hối tiếc.
 Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi ngờ,
không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi
ngờ đối với thiện pháp.

Sau khi từ bỏ năm triền cái làm ô nhiễm tâm, làm cho yếu ớt trí tuệ, vị ấy ly dục, ly pháp bất thiện, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      223

một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm giác sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là "xả niệm lạc trú", chứng và trú Thiền thứ ba. Lại nữa, này các Tỷ- kheo, vị Tỷ-kheo xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

 Khi vị ấy thấy sắc bằng mắt, vị ấy không tham ái
đối với sắc đẹp, không ghét bỏ đối với sắc xấu, vị
ấy sống an trú niệm trên thân, với tâm vô lượng.
Vị ấy như thật tuệ tri tâm giải thoát, tuệ giải thoát,
chính nhờ chúng mà các ác bất thiện pháp của vị
ấy được trừ diệt, không có dư tàn.
 Như vậy từ bỏ (thuận nghịch), có cảm thọ nào
khởi lên: lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ;
vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không
tham trước thọ ấy.
 Vì vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không
tham trước thọ ấy, nếu có dục hỷ nào đối với các
cảm thọ, dục hỷ ấy được trừ diệt.
 Do dục hỷ của vị ấy diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt
nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh
diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Như
vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      224

Khi vị ấy nghe tiếng bằng tai... (như trên)... khi vị ngửi hương bằng mũi... (như trên)... Khi vị ấy nếm vị bằng lưỡi... (như trên)...Khi vị ấy cảm xúc bằng thân... (như trên)... Khi vị ấy nhận thức pháp bằng ý, vị ấy không tham ái đối với pháp tốt, không ghét bỏ đối với pháp xấu. Vị ấy sống an trú niệm trên thân, với tâm vô lượng. Vị ấy như thật tuệ tri tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Chính nhờ chúng mà các ác, bất thiện pháp của vị ấy được trừ diệt, không có dư tàn. Như vậy, vị ấy đoạn trừ (thuận nghịch) có cảm thọ nào khởi lên: lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không tham trước thọ ấy. Vì vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không tham trước thọ ấy, nếu có dục hỷ nào đối với các cảm thọ, dục hỷ ấy được trừ diệt. Do dục hỷ của vị ấy diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

Này các Tỷ-kheo, các Ông hãy thọ trì ái tận giải
thoát này, được Ta nói một cách tóm tắt, nhưng
(phải nhớ là) Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá,
đã bị mắc trong cái lưới lớn của ái, trong sự rối loạn
của ái.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      225

hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                    226

26    Thức - Luồng khói đen bay tìm Thức của Tỷ kheo - Kinh Vakkàli – Tương III, 216

Vakkàli – Tương III, 216

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Lúc bấy giờ, Tôn giả Vakkali trú tại nhà một thợ gốm, đang bị bệnh, đau đớn, trầm trọng.

3) Rồi Tôn giả Vakkali gọi những người thị giả:

- Đến đây, các Hiền giả! Hãy đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nhân danh ta cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và thưa: "Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Vakkali bị bệnh, đau đớn, trầm trọng; (Vakkali) cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và thưa: ‘Lành thay, bạch Thế Tôn, Thế Tôn vì lòng từ mẫn hãy đi đến Tỷ-kheo Vakkali.’"

4) Thưa vâng, Hiền giả.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  227

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Vakkali, đi đến
Thế Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch
Thế Tôn:

- Tỷ-kheo Vakkali, bạch Thế Tôn, bị bệnh, đau đớn
trầm trọng. Vị ấy cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và
có thưa như sau: "Lành thay, bạch Thế Tôn! Thế Tôn
vì lòng từ mẫn hãy đi đến Tỷ-kheo Vakkali".

5) Thế Tôn im lặng nhận lời.

6) Rồi Thế Tôn đắp y, cầm y bát, đi đến Tỷ-kheo Vakkali.

7) Tôn giả Vakkali thấy Thế Tôn từ xa đi đến, thấy vậy liền cố gắng từ giường ngồi dậy.

8) Thế Tôn nói với Tôn giả Vakkali:

- Thôi Vakkali, Ông chớ có cố gắng từ giường ngồi dậy. Có chỗ ngồi đã soạn sẵn, Ta sẽ ngồi trên chỗ ngồi ấy.

Rồi Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ ngồi đã soạn sẵn.

9) Sau khi ngồi, Thế Tôn nói với Tôn giả Vakkali:

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    228

- Ông có kham nhẫn được không? Ông có chịu đựng
được không? Có phải khổ thọ tổn giảm, không tăng
trưởng? Có phải có những dấu hiệu tổn giảm, không
phải tăng trưởng?

- Bạch Thế Tôn, con không có thể kham nhẫn! Con
không có thể chịu đựng! Khổ thọ kịch liệt tăng
trưởng nơi con, không có tổn giảm. Có những dấu
hiệu tăng trưởng, không có tổn giảm.

10) Này Vakkali, Ông có gì phân vân, hối hận không?

- Bạch Thế Tôn, thật sự con có nhiều phân vân, có nhiều hối hận!

11) Này Vakkali, Ông có gì tự trách mình về giới luật không?

- Bạch Thế Tôn, con không có gì tự trách mình về giới luật.

12) Này Vakkali, nếu Ông không có gì tự trách mình về giới luật, vậy Ông có gì phân vân, có gì hối hận?

- Đã từ lâu, bạch Thế Tôn, con mu

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  229

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng khi quán cái ấy là: " Cái này là của tôi. Cái này là tôi. Cái này là tự ngã của tôi"?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

15-16) - Do thấy vậy, bậc Thánh đệ tử nhàm chán
đối với sắc... đối với thọ... đối với tưởng... đối với
các hành... nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán,
vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong sự
giải thoát, trí khởi lên: 7Dÿmÿ˱ͫc gi̫i thoát". Vị
ấy biết rõ: 6DQK ÿm W̵n, Ph̩m h̩QK ÿm WKjQK
nhͷng vi͏FQrQOjPÿmOjPNK{QJFzQWUͧ lui tr̩ng
thái này nͷa".

17) Rồi Thế Tôn, sau khi giáo giới cho Tôn giả Vakkali với bài giáo giới này, từ chỗ ngồi đứng dậy và đi đến núi Gijjhakùta (Linh Thứu).

18) Rồi Tôn giả Vakkali, sau khi Thế Tôn đi không bao lâu, liền gọi các thị giả:

- Hãy đến ta, này chư Hiền, hãy nhắc cái giường ta
và đi đến tảng đá đen (kàlasilà), tại sườn núi Isigili
(hang của Tiên nhân). Làm sao người như ta, lại nghĩ
đến mệnh chung trong một căn nhà?

19) -Thưa vâng, Hiền giả.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     231

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Vakkali, nhắc chiếc giường với Tôn giả Vakkali đi đến tảng đá đen, tại sườn núi Isigili.

20) Thế Tôn, đêm ấy và ngày còn lại, trú tại núi Gijjhakùta.

21) Rồi hai vị Thiên, trong khi đêm đã gần tàn, với nhan sắc thù thắng, chói sáng toàn vùng núi Gijjakùta, đi đến Thế Tôn... liền đứng một bên.

22) Đứng một bên, một vị Thiên bạch Thế Tôn:

- Tỷ-kheo Vakkali, bạch Thế Tôn, đang có ý nghĩ muốn giải thoát.

23) Vị Thiên khác bạch Thế Tôn:

- Vị ấy muốn giải thoát, chắc chắn được khéo giải thoát.

24) Chư Thiên ấy nói như vậy xong; sau khi nói vậy, liền đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài, rồi biến mất tại chỗ.

25) Rồi Thế Tôn, sau khi đêm ấy đã qua, liền gọi các Tỷ-kheo:

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  232

- Hãy đến, này các Tỷ-kheo. Hãy đi đến Tỷ-kheo
Vakkali; sau khi đến, nói với Tỷ-kheo Vakkali như
sau: "Này Hiền giả Vakkali, hãy nghe lời nói của hai
vị Thiên nói với Thế Tôn. Này Hiền giả, đêm nay,
hai vị Thiên, sau khi đêm đã gần tàn, với nhan sắc
thù thắng, chói sáng toàn vùng Gijjhakùta, đi đến
Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một
bên. Đứng một bên, này Hiền giả, một vị Thiên bạch
Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Vakkali đang có
ý nghĩ muốn giải thoát’. Vị Thiên khác bạch Thế
Tôn: ‘Vị ấy muốn giải thoát, chắc chắn được khéo
giải thoát". Và Hiền giả Vakkali, Thế Tôn nói với
Hiền giả như sau: "Này Vakkali, chớ có sợ! Này
Vakkali, chớ có sợ! Cái chết của Ông sẽ không
phải là ác hạnh, sự mệnh chung không phải ác
hạnh!"

26) -Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, đi đến Tôn giả Vakkali; sau khi đến, thưa với Tôn giả Vakkali:

- Này Hiền giả Vakkali, hãy nghe lời nói của Thế Tôn và hai vị Thiên.

27) Rồi Tôn giả Vakkali gọi các vị thị giả:

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  233

- Hãy đến, này chư Hiền! Hãy nhắc tôi ra khỏi giường. Làm sao một người như tôi, có thể nghĩ ngồi trên chỗ ngồi cao để nghe Thế Tôn giảng dạy.

28) -Thưa vâng, này Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Vakkali, nhắc Tôn giả Vakkali ra khỏi giường.

29) - Này Hiền giả, đêm nay, hai vị Thiên, sau khi
đêm đã gần tàn... đứng một bên. Đứng một bên, này
Hiền giả, một vị Thiên bạch Thế Tôn: "Tỷ-kheo
Vakkali, bạch Thế Tôn, đang nghĩ đến tự giải thoát".
Vị Thiên kia bạch Thế Tôn: "Vị ấy, bạch Thế Tôn,
muốn giải thoát sẽ được khéo giải thoát". Và Thế
Tôn, này Hiền giả Vakkali, nói với Hiền giả như sau:
"Chớ có sợ, này Vakkali! Chớ có sợ, này Vakkali!
Cái chết của Ông không phải là ác hạnh, sự mệnh
chung không phải là ác hạnh!"

30) - Vậy này chư Hiền, hãy nhân danh ta cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và thưa: "Tỷ-kheo Vakkali, bạch Thế Tôn, bị bệnh, đau đớn, bệnh trầm trọng! Vị ấy cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn, và nói như sau: "Sắc là vô thường, bạch Thế Tôn. Con không có ngờ gì vấn đề này, bạch Thế Tôn! Cái gì vô thường là khổ, con không có nghi ngờ gì vấn đề này. Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, ở đây con không có

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  234

lòng dục, lòng tham, lòng ái. Con không có nghi ngờ
gì vấn đề này. Thọ là vô thường, bạch Thế Tôn, con
không có nghi ngờ gì vấn đề này. Cái gì vô thường,
khổ, chịu sự biến hoại, ở đây con không có lòng dục,
lòng tham, lòng ái. Con không có nghi ngờ gì vấn đề
này. Tưởng là vô thường... Các hành là vô thường...
Thức là vô thường, bạch Thế Tôn, con không có
nghi ngờ gì về vấn đề này. Cái gì vô thường là khổ,
con không có nghi ngờ gì vấn đề này. Cái gì vô
thường, khổ, chịu sự biến hoại, ở đây con không có
lòng dục, lòng tham, lòng ái. Con không có nghi
ngờ gì về vấn đề này."

31) -Thưa vâng, này Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Vakkali rồi ra đi.

32) Tôn giả Vakkali, khi các Tỷ-kheo ấy đi không bao lâu liền đem lại con dao.

33) Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến Thế Tôn; sau khi đến, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Tỷ-kheo Vakkali, bạch Thế Tôn, bị bệnh, đau đớn, bị trọng bệnh. Vị ấy cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn, và nói như sau: "Sắc là vô thường, bạch Thế Tôn, con không có nghi ngờ gì về vấn đề này. Cái gì vô

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  235

thường là khổ, con không có nghi ngờ gì về vấn đề
này. Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, ở đây
con không có lòng dục, lòng tham, lòng ái. Con
không có nghi ngờ gì về vấn đề này. Thọ... Tưởng...
Các hành... Thức là vô thường, bạch Thế Tôn, con
không có nghi ngờ gì về vấn đề này. Cái gì vô thường
là khổ, con không có nghi ngờ gì về vấn đề này. Cái
gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, ở đây con
không có lòng dục, lòng tham, lòng ái. Con không có
nghi ngờ gì về vấn đề này".

34) Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, chúng ta hãy đi đến Isigili, chỗ tảng đá đen. Ở đấy, Thiện gia nam tử đem lại con dao.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

35) Thế Tôn cùng với số đông Tỷ-kheo đi đến Isigili, chỗ tảng đá đen.

36) Và ở đàng xa, Thế Tôn thấy Tôn giả Vakkali nằm trên giường, với vai co quắp lại.

37) Lúc bấy giờ, một đám khói đen, một luồng ám khí đi về phía Đông, đi về phía Tây, đi về phía Bắc,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  236

đi về phía Nam, đi về phía trên, đi về phía dưới, đi về phía bốn góc.

38) Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy đám khói đen ấy, luồng ám khí ấy đi về phía Đông... đi về phía bốn góc không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

39) - Đó là Ác ma, này các Tỷ-kheo, đang đi tìm thức của Thiện nam tử Vakkali và nói: "Thức của Thiện nam tử Vakkali an trú tại chỗ nào?"

40) Nhưng này các Tỷ-kheo, với thức không an trú tại một chỗ nào, Thiện nam tử Vakkali đã nhập Niết- bàn một cách hoàn toàn!

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   237

27    Thức - Luồng khói đen bay tìm thức của Tỷ kheo - Kinh Godhika – Tương I, 267

Godhika – Tương I, 267

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Ràjagaha, Veluvana, tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Lúc bấy giờ, Tôn giả Godhika trú ở sườn núi Isigili, tại Kàlasilà.

3) Rồi Tôn giả Godhika sống không phóng dật, nhiệt
tâm, tinh cần, chứng được nhứt thời tâm giải thoát.
Rồi Tôn giả Godhika lại thối thất nhất thời tâm giải
thoát ấy.

4) Lần thứ hai, Tôn giả Godhika sống không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần và chứng được nhất thời tâm
giải thoát. Và lần thứ hai, Tôn giả Godhika lại thối
thất nhất thời tâm giải thoát ấy.

5) Lần thứ ba, Tôn giả Godhika sống... tâm giải thoát ấy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   238

6) Lần thứ tư, Tôn giả Godhika sống... tâm giải thoát ấy.

7) Lần thứ năm, Tôn giả Godhika sống... tâm giải thoát ấy.

8) Lần thứ sáu, Tôn giả Godhika sống không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần, chứng được nhất thời tâm
giải thoát. Lần thứ sáu, Tôn giả Godhika cũng thối
thất nhất thời tâm giải thoát ấy.

9) Lần thứ bảy, Tôn giả Godhika sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, chͱQJÿ˱ͫc nhứt thời tâm giải thoát.

10) Rồi Tôn giả Godhika suy nghĩ: "Cho đến lần thứ sáu, ta bị thối thất nhất thời tâm giải thoát. V̵y nay WDKm\ÿHPO̩i con dao".

11) Rồi Ác ma biết được tâm tư của Tôn giả Godhika, liền đi đến Thế Tôn; sau khi đến nói lên bài kệ với Thế Tôn:

Ôi, bậc Đại Anh hùng!
Ôi, bậc Đại Trí tuệ!
Ngài chói sáng hào quang,
Thần lực và danh xưng.
Ngài vượt qua tất cả,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    239

Mọi sân hận hãi hùng.
Con chân thành đảnh lễ,
Dưới chân bậc Pháp nhãn.
Ôi, bậc Đại Anh hùng!
Bậc Chinh phục tử thần!
Đệ tử Ngài muốn chết,
Đang suy nghĩ đến chết.
Ôi, bậc Chói Hào quang!
Hãy ngăn chặn vị ấy.
Làm sao, bạch Thế Tôn,
Vị đệ tử của Ngài,
Hoan hỷ trong giáo lý,
Lại không chứng hữu học,
Còn muốn đoạt mạng sống?
Ôi, danh vọng thế gian!

12) Lúc bấy giờ, Tôn giả Godhika đã đem lại và sử dụng con dao.

13) Rồi Thế Tôn được biết: "Đây là Ác ma", liền nói lên bài kệ với Ác ma:

Như vậy là sở hành,
Của bậc Đại Anh hùng,
Không còn nuôi ước vọng
Tạo thêm dòng sinh mạng,
Đoạn tận ái, ái căn,
Godhika nhập diệt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 240

14) Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, chúng ta hãy đi đến sườn núi Isigili, Kàlasilà, tại chỗ thiện nam tử Godhika đã đem lại và sử dụng con dao.

15) - Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

16) Rồi Thế Tôn cùng với một số đông Tỷ-kheo đi
đến sườn núi Isigili, Kàlasilà, và Thế Tôn thấy từ
đằng xa, Tôn giả Godhika đang nằm trên giường, với
hai vai mở rộng (bị thương hay co quắp lại).

17) Lúc bấy giờ một làn khói đen tối đi về phía Đông, đi về phía Tây, đi về phía Bắc, đi về phía Nam, đi về phía Trên, đi về phía Dưới.

18) Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy làn khói đen tối
ấy đi về phía Đông, đi về phía Tây, đi về phía Bắc,
đi về phía Nam, đi về phía Trên, đi về phía Dưới
không?

- Bạch Thế Tôn, chúng con có thấy như vậy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    241

19) Này các Tỷ-kheo, đó là Ác ma đang đi theo dõi
thức của thiện nam tử Godhika: "Thức của thiện nam
tử Godhika được an trú ở đâu?". Và này các Tỷ-kheo,
thiện nam tử Godhika đã nhập diệt, với thức không
an trú ở đâu cả.

20) Rồi Ác ma tay cầm đờn thất huyền cầm màu vàng, đi đến Thế Tôn, sau khi đến nói lên bài kệ:

Trên, dưới và bề ngang,
Bốn phương, các phương giữa,
Ta tìm, nhưng không gặp,
Godhika đi đâu.
(Thế Tôn):
21) Vị Anh hùng kiên chí,
Thường Thiền lạc, Thiền tư,
Ngày đêm đầy nhiệt tình,
Nhưng sự sống, không tham,
Chiến thắng quân thần chết,
Tái sanh không đi đến,
Chinh phục iLiLFăQ,
Godhika nhập diệt.
22) Còn kẻ bị sầu muộn,
Từ nách rơi huyền cầm,
Dạ-xoa bị thất vọng,
Liền biến mất tại chỗ.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 242

NĂM UẨN 5 – THỨC   243

28     Thức - Làm sao để Thức không sanh khởi - Kinh Thủ – Tương II, 154

Thủ – Tương II, 154

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, ai s͙ng, th̭y v͓ ng͕t trong các SKiSÿ˱ͫc ch̭p thͯ (upàdàniya dhammà), iLÿ˱ͫc WăQJWU˱ͧng. Do duyên ái nên thủ có mặt. Do duyên thủ nên hữu có mặt. Do duyên hữu nên sanh có mặt. Do duyên sanh nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

3) Này các Tỷ-kheo, ví như một đống lửa lớn làm
bằng mười xe củi, hay hai mươi xe củi, hay ba mươi
xe củi, hay bốn mươi xe củi đang cháy đỏ. Tại đây
có người thỉnh thoảng ném cỏ khô vào, và ném củi
khô vào. Này các Tỷ-kheo, như vậy đống lửa lớn ấy
được nuôi dưỡng, được tiếp tế, có thể cháy đỏ trong
một thời gian dài.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy vị ngọt
trong các pháp được chấp thủ, ái được tăng trưởng.
Do duyên ái nên thủ sanh khởi... (như trên)... Như
vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 244

5) Này các Tỷ

NĂM UẨN 5 – THỨC   245

2)... Này các Tỷ-kheo, ai s͙ng th̭y v͓ ng͕t trong các pháp ki͇t s͵, iLÿ˱ͫFWăQJWU˱ͧng. Do duyên ái nên thủ có mặt. Do duyên thủ nên hữu có mặt. Do duyên hữu nên sanh có mặt. Do duyên sanh nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là toàn bộ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   246

không có người thỉnh thoảng rót thêm dầu vào và
không khơi tim lên. Như vậy, này các Tỷ-kheo, ngọn
đèn ấy do (nhiên liệu) được tiếp tế trước tiêu diệt và
do (nhiên liệu) khác không được đem thêm, không
được nuôi dưỡng, sẽ bị tắt.

7) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy sự nguy
hiểm trong các pháp kiết sử, ái được đoạn diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt... (như trên)... Như vậy là toàn bộ
khổ uẩn này đoạn diệt.

Cây Lớn – 158tu2

1). .. Trú tại Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, ai s͙ng th̭y v͓ ng͕t trong các
SKiSÿ˱ͫc ch̭p thͯ, iLÿ˱ͫFWăQJWU˱ͧng. Do duyên
ái, thủ sanh khởi... (như trên)... Như vậy là toàn bộ
khổ uẩn này tập khởi.

3) Ví như, này các Tỷ-kheo, một cây lớn, các rễ của cây ấy đâm sâu xuống dưới và đâm ngang, tất cả rễ ấy đều đem lên nhựa sống cho cây ấy. Này các Tỷ- kheo, cây lớn ấy được nuôi dưỡng như vậy, được tiếp tế như vậy, có thể đứng vững trong một thời gian dài. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy vị ngọt

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    247

trong các pháp được chấp thủ, ái được tăng trưởng. Do duyên ái, thủ sanh khởi... (như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

4) Này các Tỷ-kheo, ai s͙ng th̭y s͹ nguy hi͋m
WURQJFiFSKiSÿ˱ͫc ch̭p thͯ, iLÿ˱ͫFÿR̩n di͏t.
Do ái diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt...
(như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn
diệt.

5) Này các Tỷ-kheo, ví như một cây lớn, có một người đến, cầm cái cuốc và cái giỏ. Người ấy chặt đứt rễ của cây ấy. Sau khi đào cái mương, người ấy nhổ các rễ lớn cho đến các rễ con, các rễ phụ. Rồi người ấy chặt cây ấy thành từng khúc. Sau khi chặt cây thành từng khúc, người ấy bửa, sau khi bửa, người ấy chẻ thành từng miếng nhỏ. Sau khi chẻ thành từng miếng nhỏ, người ấy phơi giữa gió và nắng. Sau khi người ấy phơi giữa gió và nắng, người ấy lấy lửa đốt. Sau khi lấy lửa đốt, người ấy vun thành đống tro. Sau khi vun thành đống tro, người ấy sàng tro ấy giữa gió lớn hay đổ tro ấy vào dòng nước mạnh cho nước cuốn đi. Như vậy, này các Tỷ-kheo, cây lớn ấy, rễ bị cắt đứt, làm thành như thân cây ta-la, làm cho không thể tái sanh, trong tương lai không thể sống lại được.

6) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy được sự nguy hiểm trong các pháp chấp thủ, ái được đoạn

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    248

diệt. Do ái diệt nên thủ diệt... (như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

Cây Lớn – 160tu2

1)... Trú tại Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, ví như có một cây lớn, các rễ
của cây ấy đâm sâu xuống dưới và đâm ngang, tất
cả rễ ấy đều đem lên nhựa sống cho cây ấy. Này các
Tỷ-kheo, cây lớn ấy được nuôi dưỡng như vậy, được
tiếp tế như vậy, có thể đứng vững trong một thời gian
dài.

3) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy vị ngọt
trong các pháp được chấp thủ, ái được tăng
trưởng. Do duyên ái nên thủ sanh khởi...(như trên)...
Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

4) Này các Tỷ-kheo, ví như một cây lớn, có người đến, cầm cái cuốc và cái giỏ. Người ấy chặt đứt rễ của cây ấy. Sau khi chặt đứt rễ, người ấy đào một cái mương. Sau khi đào cái mương, người ấy nhổ các rễ lớn... (như trên)... hay đổ tro vào dòng nước mạnh cho nước cuốn đi. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cây lớn ấy, rễ bị cắt đứt, làm thành như thân cây ta-la,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    249

làm cho cây ấy không thể tái sanh, trong tương lai không thể sống lại được.

5) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy sự nguy
hiểm trong các pháp được chấp thủ, ái được đoạn
diệt. Do ái diệt nên thủ diệt... (như trên)... Như vậy
là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

Cây Non – 161tu2

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, ai s͙ng th̭y v͓ ng͕t trong các
pháp ki͇t s͵, ái ÿ˱ͫFWăQJWU˱ͧng. Do duyên ái, thủ
được sanh khởi...(như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ
uẩn này tập khởi.

3) Này các Tỷ-kheo, ví như một cây non, có người thỉnh thoảng vun xới các rễ, thỉnh thoảng bỏ thêm phân, thỉnh thoảng tưới thêm nước. Này các Tỷ-kheo, cây non ấy được nuôi dưỡng như vậy, được tiếp tế như vậy, có thể lớn lên, tăng trưởng, lớn mạnh.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy vị ngọt
trong các pháp kiết sử, ái được tăng trưởng. Do
duyên ái, thủ sanh khởi... (như trên)... Như vậy là
toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    250

5) Này các Tỷ-kheo, ai s͙ng th̭y s͹ nguy hi͋m
trong các pháp ki͇t s͵, ái ÿ˱ͫFÿR̩n di͏t. Do ái diệt
nên thủ diệt...(như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ
uẩn này đoạn diệt.

6) Này các Tỷ-kheo, ví như một cây non, có người đến, cầm cái cuốc và cái giỏ. Người ấy chặt đứt rễ của cây ấy, sau khi chặt đứt, người ấy đào cái mương. Sau khi đào cái mương, người ấy nhổ lên các rễ lớn cho đến các rễ con và rễ phụ. Rồi người ấy chặt cây ấy thành từng khúc. Sau khi chặt từng khúc, người ấy bửa. Sau khi bửa, người ấy chẻ thành từng miếng nhỏ. Sau khi chẻ thành từng miếng nhỏ, người ấy phơi giữa gió và nắng. Sau khi phơi giữa nắng và gió, người ấy lấy lửa đốt. Sau khi lấy lửa đốt, người ấy vun thành đống tro. Sau khi vun thành đống tro, người ấy sàng tro ấy giữa gió lớn hay đổ tro ấy vào dòng nước mạnh cho nước cuốn đi. Như vậy, này các Tỷ-kheo, cây non ấy, rễ bị cắt đứt, làm thành như thân cây ta-la, làm cho không thể tái sanh, trong tương lai không thể sống lại được.

7) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy sự nguy
hiểm trong các pháp kiết sử, ái được đoạn diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt...(như trên)... Như vậy là toàn bộ
khổ uẩn này đoạn diệt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   251

Danh Sắc – 163tu2

1) Trú ở Sàvatthi.

2)... Này các Tỷ-kheo, ai s͙ng th̭y v͓ ng͕t trong các
pháp ki͇t s͵, danh s̷c ÿ˱ͫc sanh khͧi. Do duyên
danh sắc, sáu xứ sanh khởi...(như trên)... Như vậy là
toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

3) Này các Tỷ-kheo, ví như một cây lớn, các rễ của
cây ấy đâm thẳng xuống dưới và đâm ngang ra, tất
cả rễ ấy đem lên nhựa sống. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, cây lớn ấy được nuôi dưỡng như vậy, được tiếp
tế như vậy, có thể được đứng vững trong một thời
gian dài.

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy vị ngọt trong các pháp kiết sử, danh sắc được sanh khởi...(như trên)...

5) Này các Tỷ-kheo, ai s͙ng th̭y s͹ tai h̩i trong
các pháp ki͇t s͵, danh s̷c không có sanh khͧi. Do
danh sắc diệt nên sáu xứ diệt...(như trên)... Như vậy
là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

6) Này các Tỷ-kheo, ví như một cây lớn, có một người đến, cầm cái cuốc và cái giỏ...(như trên)... Trong tương lai không thể sống lại được.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   252

7) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy sự tai hại trong các pháp kiết sử, danh sắc không có sanh khởi. Do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt... (như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

Thức – 164tu2

1). .. Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, ai sống thấy vị ngọt trong các
pháp kiết sử, thức được sanh khởi. Do duyên thức,
nên danh sắc sanh khởi...(như trên)... Như vậy là toàn
bộ khổ uẩn này tập khởi.

3) Này các Tỷ-kheo, ví như một cây lớn, rễ của các cây ấy...(như trên)...

4) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy vị ngọt
trong các pháp kiết sử, thức được sanh khởi. Do
duyên thức nên danh sắc sanh khởi...(như trên)...
Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

5) Này các Tỷ-kheo, ai sống thấy sự tai hại trong
các pháp kiết sử, thức không sanh khởi. Do thức
diệt nên danh sắc diệt...(như trên)... Như vậy là toàn
bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    253

6) Này các Tỷ-kheo, ví như một cây lớn, có người đến, cầm cái cuốc và cái giỏ...(như trên)... trong tương lai không thể sống lại được.

7) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ai sống thấy sự tai hại
trong các pháp kiết sử, thức không có sanh khởi. Do
thức diệt nên danh sắc diệt...(như trên)... Như vậy là
toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

Nhân – 165tu2

1) Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru, tại một thị trấn của dân chúng Kuru tên là Kammàsadamma.

2) Rồi Tôn giả Ananda đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay,
bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, sâu xa thay là ÿ͓nh lý
Duyên khͧi này, và sâu xa thật là định nghĩa này.
Nhưng đối với con định lý ấy có vẻ rõ ràng, minh
bạch!

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    254

4) - Chớ có nói vậy, này Ananda! Chớ có nói vậy, này Ananda! Sâu xa thay, này Ànanda là định lý Duyên khởi này, và sâu xa thật là định nghĩa này. Này Ànanda, chính vì không hiểu rõ pháp này, không giác ngộ, không chứng nhập (pháp này) mà chúng sanh nay bị rối ren như cuộn chỉ, bị phủ đầy bởi bệnh cằn cỗi, như cỏ munjà, như cây lau, không thoát khỏi sự luân hồi trong cõi dữ, ác thú, đọa xứ.

5) Này Ananda, ai s͙ng th̭y v͓ ng͕t trong các pháp
ÿ˱ͫc ch̭p thͯ, iLÿ˱ͫFWăQJWU˱ͧng. Do duyên ái,
hữu có mặt. Do duyên hữu, sanh có mặt. Do duyên
sanh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. 1K˱
v̵y là toàn kh͝ u̱n này t̵p khͧi.

6) Này Ananda, ví như một cây lớn, các rễ của cây
ấy đâm xuống và đâm ngang, tất cả rễ ấy đều hút lên
nhựa sống cho cây ấy. Này Ananda, cây lớn ấy được
nuôi dưỡng như vậy, được tiếp tế như vậy, có thể
đứng vững trong một thời gian dài.

7) Cũng vậy, này Ananda, ai sống thấy vị ngọt trong
các pháp được chấp thủ, ái được tăng trưởng. Do
duyên ái, thủ có mặt. Do duyên thủ, hữu có
mặt...(như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này
tập khởi.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   255

8) Này Ananda, ai s͙ng th̭y s͹ tai h̩i trong các
pháp ch̭p thͯ, iLÿ˱ͫFÿR̩n di͏t. Do ái diệt nên thủ
diệt...(như trên)... 1K˱Y̵y là toàn b͡ kh͝ u̱n này
ÿR̩n di͏t.

9) Này Ananda, ví như một cây lớn, rồi có người đi
đến, cầm cái cuốc và cái giỏ. Người ấy chặt đứt rễ
cây ấy. Sau khi chặt đứt rễ, người ấy đào một cái
mương. Sau khi đào mương, người ấy nhổ lên các rễ
lớn cho đến các rễ con, rễ phụ. Người ấy chặt cây ấy
ra từng khúc. Sau khi chặt ra từng khúc, người ấy
bửa. Sau khi bửa, người ấy chẻ ra từng miếng nhỏ.
Sau khi chẻ ra từng miếng nhỏ, người ấy phơi giữa
gió và nắng. Sau khi phơi giữa gió và nắng, người
ấy lấy lửa đốt. Sau khi lấy lửa đốt, người ấy vun lại
thành đống tro. Sau khi vun lại thành đống tro, hoặc
người ấy sàng trong gió lớn hay đổ vào dòng nước
chảy mạnh để nước cuốn đi. Như vậy, này Ananda,
cây lớn ấy sẽ bị chặt đứt, làm thành như cây ta-la,
không thể nào tái sanh, không thể sanh khởi lại trong
tương lai.

10) Như vậy, này Ananda, ai sống thấy tai hại trong các pháp được chấp thủ, ái được đoạn diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt, nên già chết, sầu, bi, khổ,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      256

ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                              257

29    Thức - Nghiệp là thửa ruộng, thức là hột giống, Ái là sự nhuận ướt - Kinh HIỆN HỮU – Tăng I, 405

HIỆN HỮU – Tăng I, 405

1. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn, sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, Tôn giả Ànanda bạch Thế Tôn:
- Hͷu, hͷu, bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy.
Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, được xem là có
hữu?
- Này Ànanda, nếu không có KjQKÿ͡ng (nghi͏p) và
sự chín muồi của dͭc giͣi thời dͭc hͷu có thể trình
bày được không?
- Thưa không, bạch Thế Tôn.
- Như vậy, này Ànanda, nghi͏p là th͵a ru͡ng,
thͱc là h͡t gi͙ng, ái là s͹ nhu̵Q ˱ͣt. Chúng
sanh b͓ vô minh che ḽp, b͓ ái trói bu͡c, nên thͱc
ÿ˱ͫc an l̵p trong giͣi th̭p kém. Như vậy, trong
tương lai có s͹ tái sanh sanh khởi. Như vậy, này
Ànanda, hữu có mặt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  258

2. Và này Ànanda, nếu không có hành động và sự
chín muồi của s̷c giͣi, thời s̷c hͷu có thể trình bày
được không?
- Thưa không, bạch Thế Tôn.
- Như vậy, này Ànanda, nghiệp là thửa ruộng, thức
là hột giống, ái là sự nhuận ướt. Chúng sanh bị
vô minh che lấp, bị ái trói buộc, nên thͱc ÿ˱ͫc
an l̵p trong giͣi b̵c trung. Như vậy, trong tương
lai có sự tái sanh sanh khởi. Như vậy, này
Ànanda, hữu có mặt.
3. Và này Ànanda, nếu không có hành động và sự
chín muồi của vô s̷c giͣi, thời vô s̷c hͷu có thể
trình bày được không?
- Thưa không, bạch Thế Tôn.
- Như vậy, này Ànanda, nghiệp là thửa ruộng, thức
là hột giống, ái là sự nhuận ướt. Chúng sanh bị
vô minh che lấp, bị ái trói buộc, nên thͱc ÿ˱ͫc
an l̵p trong giͣi b̵c thù th̷ng. Như vậy, trong
tương lai có sự tái sanh sanh khởi. Như vậy, này
Ànanda, hữu có mặt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   259

30   Thức - Nhà của thức là sắc, thọ, tưởng, hành, thức - Kinh Hàliddikàni – Tương III,    30

NĂM UẨN 5 – THỨC                          260

Không ước vọng hão huyền, Chấm dứt mọi tranh luận, Bất cứ với một ai".

Với lời nói vắn tắt này của Thế Tôn, thưa Tôn giả, ý nghĩa cần phải hiểu một cách rộng rãi như thế nào?

4) Này Gia chủ,

- Sắc giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
sắc giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là du
hành có JLDÿuQK
- Thọ giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
thọ giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là du
hành có gia đình.
- Tưởng giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
tưởng giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là
du hành có gia đình.
- Hành giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
hành giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là
du hành có gia đình.
- Thức giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
thức giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là du
hành có gia đình.

Như vậy, này Gia chủ, là du hành có gia đình.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  261

8) Và này Gia chͯ, th͇ nào là du hành không gia ÿuQK?

9) Đối với sắc giới, này Gia chủ, cái gọi là dục, là
tham, là hỷ, là khát ái, những gì thuộc chấp thủ, tâm
trú trước, thiên chấp tùy miên; Như Lai đoạn tận
chúng, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-
la, làm cho không tái sanh, không thể sanh khởi trong
tương lai. Do vậy, Như Lai được gọi là du hành
không gia đình.

10) Đối vi v

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   262

Ở đây, này Gia chủ, có người sống thân mật với gia chủ, cùng vui, cùng buồn. Giữa những người sung sướng, vị ấy sung sướng. Giữa những người buồn khổ, vị ấy buồn khổ. Khi có công việc phải làm khởi lên, tự liên hệ mình vào các công việc ấy. Như vậy, này Gia chủ, là tác thành hệ lụy trong làng.

19) Và QK˱ WK͇ nào, này Gia chͯ, là không tác thành h͏ lͭy trong làng?

Ở đây, này Gia chủ, vị Tỷ-kheo không sống quá thân
mật với gia chủ, không cùng vui, không cùng buồn,
không vui sướng giữa những người sung sướng,
không buồn khổ giữa những người buồn khổ. Khi có
công việc phải làm khởi lên, không tự mình liên hệ
vào các công việc ấy. Như vậy, này Gia chủ, là không
tác thành hệ lụy trong làng.

20) 1K˱ WK͇ nào, này Gia chͯ, là không tuy͏t NK{QJÿ͙i vͣi các dͭc v͕ng?

Ở đây, này Gia chủ, có người không ly tham đối với các dục vọng, không ly dục, không ly ái, không ly khát, không ly nhiệt não, không ly khát ái. Như vậy, này Gia chủ, là không tuyệt không đối với các dục.

21) 1K˱WK͇ nào, này Gia chͯ, là tuy͏t không các dͭc v͕ng?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  264

Ở đây, này Gia chủ, có người ly tham đối với các dục, ly dục, ly ái, ly khát, ly nhiệt não, ly khát ái. Như vậy, này Gia chủ, là tuyệt không các dục.

22) 1K˱ WK͇ nào, này Gia chͯ, là hy v͕ng hão huy͉n?

Ở đây, này Gia chủ, có người suy nghĩ như sau:
"Mong rằng có sắc như vậy trong tương lai! Mong
rằng có thọ như vậy trong tương lai! Mong rằng có
tưởng như vậy trong tương lai! Mong rằng có các
hành như vậy trong tương lai! Mong rằng có thức
như vậy trong tương lai!" Như vậy, này Gia chủ, là
hư vọng hão huyền.

23) 1K˱WK͇ nào, này Gia chͯ, là không hy v͕ng hão huy͉n?

Ở đây, này Gia chủ, có người không có suy nghĩ như
sau: "Mong rằng có sắc như vậy trong tương lai!
Mong rằng có thọ như vậy trong tương lai! Mong
rằng có tưởng như vậy trong tương lai! Mong rằng
có các hành như vậy trong tương lai! Mong rằng có
thức như vậy trong tương lai!" như vậy, này Gia chủ,
là không hy vọng hão huyền.

24) 1K˱ WK͇ nào, này Gia chͯ, là tranh lu̵n vͣi QJ˱ͥi?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    265

Ở đây, này Gia chủ, có người nói như sau: "Ông
không biết Pháp và Luật này. Ta biết Pháp và Luật
này. Sao Ông có thể biết Pháp và Luật này? Ông đã
phạm vào tà kiến. Ta mới thật đúng chánh kiến.
Những điều đáng nói trước, Ông lại nói sau. Những
điều đáng nói sau, Ông lại nói trước. Lời nói của ta
mới tương ưng. Lời nói của Ông không tương ưng.
Chủ kiến của Ông đã bị bài bác. Câu nói của Ông đã
bị thách đố. Hãy đến mà giải vây lời nói ấy. Ông đã
bị thuyết bại. Nếu có thể được, hãy gắng thoát ra khỏi
lối bí". Như vậy, này Gia chủ, là tranh luận với
người.

25) 1K˱WK͇ nào, này Gia chͯ, là không tranh lu̵n vͣi ng˱ͥi?

Ở đây, này Gia chủ, vị Tỷ-kheo không nói lời nói
như sau: "Ông không biết Pháp và Luật này.... .. Hãy
thoát ra khỏi lối bí". Như vậy, này Gia chủ, là không
tranh luận với người.

26) Như vậy, này Gia chủ, Thế Tôn đã nói trong phẩm thứ tám, trong tập: "Các câu hỏi của Màgandiya như sau:

Bậc Thánh bỏ gia đình, Du hành không trú xứ, Đối với dân trong làng,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    266

Không tác thành hệ lụy.
Tuyệt không các dục vọng.
Không ước vọng hão huyền,
Chấm dứt mọi tranh luận,
Bất cứ với một ai ".

Với lời nói vắn tắt này của Thế Tôn, này Gia chủ, ý nghĩa cần phải hiểu một cách rộng rãi như vậy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 267

31    Thức - Nếu thức không đi vào trong bụng người mẹ… - Kinh ĐẠI DUYÊN – 15 Trường I, 511

KINH ĐẠI DUYÊN (MAHA NIDANA SUTTA) ± Bài kinh s͙ 15 ± Trường I, 511

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn trụ tại bộ lạc
Kuru (Câu-lâu), ở ấp Kuru tên là Kammassadhamma
(Kiếm-ma-sắt-đàm). Tôn giả Ananda (A Nan) đến
tại chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và
ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

- Hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Kỳ diệu thay, bạch Thế
Tôn! Bạch Thế Tôn, giáo pháp Duyên khͧi này thâm
thúy, thật sự thâm thúy, và giáo pháp này đối với con
hết sức minh bạch rõ ràng.

- Này Ananda, chớ có nói vậy! Này Ananda chớ có
nói vậy! Này Ananda, giáo pháp Duyên khởi này
thâm thúy, thật sự thâm thúy. Này Ananda, chính vì
không giác ng͡, không thâm hi͋u giáo pháp này
mà chúng sanh hi͏n t̩i b͓ r͙i lo̩QQK˱P͡t ͝ kén,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   268

rối ren như một ống chỉ, giống như cỏ munja và lau sậy babaja (ba-ba-la), không thể nào ra khỏi khổ xứ, ác thú, đọa xứ, sanh tử.

2. Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Già và chết do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Già và
chết do duyên gì?" Hãy đáp: "Già và chết do duyên
sanh".

- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Sanh có duyên nào
không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Sanh do
duyên gì?" Hãy đáp: "Sanh do duyên hữu".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Hữu có do duyên
nào không? Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Hữu
do duyên gì?" Hãy đáp: "Hữu do duyên thủ".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi. "Thủ có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Thủ
do duyên gì?" Hãy đáp: "Thủ do duyên ái".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Sanh có duyên nào
không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Sanh do
duyên gì?" Hãy đáp: "Sanh do duyên hữu".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Hữu có do duyên
nào không? Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Hữu
do duyên gì?" Hãy đáp: "Hữu do duyên thủ".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  269

(2 đoạn này dư)????
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Ái có duyên nào
không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Ái do
duyên gì?" Hãy đáp: "Ái do duyên thọ".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Thọ có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Thọ
do duyên gì?" Hãy đáp: "Thọ do duyên xúc".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Xúc có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Xúc
do duyên gì?" Hãy đáp: "Xúc do duyên danh
sắc"????. (Xúc do duyên Sáu nhập)
- (Thiếu Sáu nhập do duyên Danh sắc)????
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Danh sắc có duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Danh
sắc do duyên gì? Hãy đáp: "Danh sắc do
duyên thức".
- Này Ananda, nếu có ai hỏi: "Thức có do duyên
nào không?" Hãy đáp: "Có". Nếu có hỏi: "Thức
do duyên gì?" Hãy đáp: "Thức do duyên danh
sắc".
3. Này Ananda, như vậy do duyên danh sắc, thức
sanh; do duyên thức, danh sắc sanh; do duyên danh

NĂM UẨN 5 – THỨC                               270

sắc, xúc sanh,(??? do duyên danh sắc, lục nhập sanh; do duyên lục nhập, xúc sanh); do duyên xúc, thọ sanh; do duyên thọ; ái sanh; do duyên ái, thủ sanh; do duyên thủ, hữu sanh; do duyên hữu, sanh sanh; do duyên sanh, lão tử sanh, do duyên lão tử, sầu, bi, khổ, ưu não sanh. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn tập khởi.

4. Trước đã nói: "Do duyên sanh; lão tử sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên sanh; lão tử sanh?"

 Này Ananda, nếu sanh không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, như chư Thiên hay Thiên
giới, Càn-thát-bà hay Càn-thát-bà-giới, Dạ-xoa
hay Dạ Xoa giới. Quỷ thần hay Quỷ thần giới,
loài Người hay Nhân giới, loại bốn chân hay tứ
túc giới, loài chim hay điểu giới, loài trùng xà
hay trùng xà giới. Này Ananda, nếu không có
sanh cho tất cả, do sanh diệt, thời lão tử có thể
hiện hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của lão tử, tức là sanh.

5. Trước đã nói: "Do duyên hữu, sanh sanh ra". Này

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     271

Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên hữu, sanh sanh ra?"

 Này Ananda, nếu hữu không có bất cứ loại
nào, giới nào, bất cứ chỗ nào xứ nào, như dục
hữu, sắc hữu hay vô sắc hữu. Nếu không có hữu
cho tất cả, do hữu diệt, thời sanh có thể hiện
hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của sanh, tức là hữu.

6. Trước đã nói: "Do duyên thủ, hữu sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu hỏi: "Do duyên thủ, hữu sanh?"

 Này Ananda, nếu thủ không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, như dục thủ, kiến thủ, giới
cấm thủ hay ngã chấp thủ. Nếu không có thủ
cho tất cả, do thủ diệt, thời hữu có thể hiện hữu
không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   272

như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của hữu, tức là thủ.

7. Trước đã nói: "Do duyên ái, thủ sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên ái, thủ sanh".

 Này Ananda, nếu ái không có bất cứ loại nào,
bất cứ chỗ nào, như sắc ái, thanh ái, hương ái,
vị ái, xúc ái hay pháp ái. Nếu không có ái cho
tất cả, do ái diệt thời thủ có thể hiện hữu
không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thủ, tức là ái.

8. Trước đã nói: "Do duyên thọ, ái sanh".

 Này Ananda, nếu thọ không có bất cứ loại nào,
bất cứ chỗ nào, như nhãn xúc sở sanh thọ, nhĩ
xúc sở sanh thọ, tỷ xúc sở sanh thọ, thiệt xúc
sở sanh thọ, tỷ xúc sở sanh thọ, ý xúc sở sanh
thọ. Nếu không có thọ cho tất cả, nếu thọ diệt
thời ái có thể hiện hữu không?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 273

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của ái, tức là thọ.

9. Này Ananda, như vậy do duyên thọ, ái sanh;

- Do duyên ái, tìm cầu sanh;
- Do duyên tìm cầu, lợi sanh;
- Do duyên lợi, quyết định (sở dụng của lợi)
sanh;
- Do duyên quyết định, tham dục sanh;
- Do duyên tham dục, đam trước sanh;
- Do duyên đam trước, chấp thủ sanh;
- Do duyên chấp thủ, hà tiện sanh;
- Do duyên hà tiện, thủ hộ sanh;
- Do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện
pháp như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu,
tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng
ngữ.

10. Trước đã nói: "Do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện pháp, như chấp trượng, chấp kiếm,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 274

tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng ngữ". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện pháp, như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng ngữ"?

 Này Ananda, nếu thủ hộ không có bất cứ loại
nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có thủ hộ cho
tất cả, nếu thủ hộ diệt, thời một số ác, bất thiện
pháp như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu,
tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu,
vọng ngữ có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên,
như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của một
số ác, bất thiện pháp như chấp trượng, chấp kiếm,
tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu,
vọng ngữ, tức là thủ hộ.

11. Trước đã nói: "Do duyên hà tiện, thủ hộ sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên hà tiện thủ hộ sanh"?

 Này Ananda, n͇u hà ti͏n không có b̭t cͱ lo̩i nào, b̭t cͱ ch͟ nào, nếu không có hà tiện, cho tất cả, nếu hà tiện diệt thời thủ hộ có thể hiện

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    275

Này Ananda, như vậy hai phương diện (của ái) tuy hai nhưng hòa hợp thành một, nhờ thọ (làm duyên sanh).

19. Trước đã nói: "Do duyên xúc, thọ sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên xúc, thọ sanh"?

 Này Ananda, n͇u xúc không có b̭t cͱ lo̩i
nào, b̭t cͱ ch͟ QjRQK˱QKmQ[~FQKƭ[~F
tͽ xúc, thi͏t xúc, thân xúc, ý xúc, n͇u xúc
không có cho ṱt c̫, nếu xúc diệt, thời thọ có
thể hiện hữu không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thọ, tức là xúc.

20. Trước đã nói: "Do duyên danh sắc, xúc sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên danh sắc, xúc sanh"?

 Này Ananda, nếu những hình, những sắc,
những tướng, những mạo, nhờ đó mà danh
thân và sắc thân thi thiết; nếu những hình,
những sắc, những tướng, những mạo ấy không

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 280

có, thời danh mục xúc trong sắc thân có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng,
những mạo ấy nhờ đó mà sắc thân được thi thiết, nếu
những hình, những sắc, những tướng, những mạo ấy
không có, thời hữu đối xúc trong danh thân có thể
hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng,
những mạo nhờ đó mà danh thân và sắc thân được
thi thiết, nếu những hình, những sắc, những tướng,
những mạo ấy không có, thời danh mục xúc hay hữu
đối xúc có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng,
những mạo nhờ đó mà danh sắc được thi thiết, nếu
những hình, những sắc, những tướng, những mạo ấy
không có thì xúc có thể hiện hữu được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 281

Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của xúc, tức là danh sắc.

21. Trước đã nói: "Do duyên thức, danh sắc sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên thức, danh sắc sanh"?

 Này Ananda, n͇u thͱFNK{QJÿLYjRWURQJ bͭng của người mẹ, thời danh sắc có thể hình thành trong bụng bà mẹ không?

- Bạch Thế Tôn, không!

 Này Ananda, n͇u thͱFÿLYjRWURQJEͭng bà ḿ r͛i b͓ tiêu di͏t, thời danh sắc có thể hình thành trạng thái này, trạng thái khác không?

- Bạch Thế Tôn, không!

 Này Ananda, n͇u thͱc b͓ ÿR̩n trͳ trong
ÿͱa con nít, hoặc là đồng nam hay đồng nữ,
thời danh sắc có thể lớn hơn, trưởng thành
và thành mãn được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   282

vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của danh sắc, tức là thức.

22. Trước đã nói: "Do duyên danh sắc, thức sanh". Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: "Do duyên sanh sắc thức sanh "?

 Này Ananda, n͇u thͱFNK{QJDQWU~ÿ˱ͫc
trong danh s̷c, thͥLWURQJW˱˯QJODLFyWK͋
hi͏n hͷu s͹ hình thành cͯa sanh, lão, t͵,
khổ tập không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thức, tức là danh sắc.

- Này Ananda, trong giới hạn con người
được sanh, con người được già, con người
được chết, con người được diệt, hay con
người được tái sanh, trong giới hạn ấy là
danh mục đạo, trong giới hạn ấy là ngôn ngữ
đạo, trong giới hạn ấy là thi thiết đạo, trong
giới hạn ấy là tuệ giới, trong giới hạn ấy là
lưu chuyển luân hồi hiện hữu trạng thái này
trạng thái khác nghĩa là danh sắc và thức.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 283

23. Này Ananda, có bao nhiêu lͥi tuyên b͙ v͉ ngã?

- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là có sắc
và hạn lượng trong câu: "Ngã của tôi có sắc và
hạn lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là có sắc
và vô lượng trong câu: "Ngã của tôi có sắc và
vô lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là không
có sắc và có hạn lượng trong câu: "Ngã của tôi
không có sắc và có hạn lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là không
có sắc và vô lượng trong câu: "Ngã của tôi
không có sắc và vô lượng".
24. Này Ananda, có người tuyên bố ngã có sắc và có
hạn lượng trong hiện tại, người này tuyên bố hoặc
ngã có sắc và có hạn lượng trong tương lai. Hoặc như
thế này: "Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn
nắn cho như vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy
thời lời tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và có hạn
lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người tuyên bố ngã có sắc và vô lượng người này tuyên bố hoặc ngã có sắc và vô

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  284

lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và vô lượng
trong tương lai. Hoặc như thế này: "Ngã của tôi
không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy".
Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời tuyên bố về
tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy là quá đủ
rồi.

Này Ananda, có người tuyên bố ngã không có sắc và
có hạn lượng, người này tuyên bố hoặc ngã không có
sắc và có hạn lượng trong hiện tại hoặc ngã không có
sắc và có hạn lượng trong tương lai... hoặc ngã không
có sắc và vô lượng trong tương lai. Hoặc như thế này:
"Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho
như vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời
tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy
là quá đủ rồi. Này Ananda, như vậy, là có bấy nhiêu
lời tuyên bố về ngã.

25. Này Ananda, có bao nhiêu lͥi không tuyên b͙ v͉ ngã?

- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
có sắc và có hạn lượng trong câu: "Ngã của tôi
có sắc và có hạn lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
có sắc và vô lượng trong câu: "Ngã của tôi có
sắc và vô lượng".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   285

- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
không có sắc và có hạn lượng trong câu: "Ngã
của tôi không có sắc và có hạn lượng".
- Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là
không có sắc và vô lượng trong câu: "Ngã của
tôi không có sắc và vô lượng".

26. Này Ananda, có người không tuyên bố ngã có sắc và có hạn lượng, người này không tuyên bố, hoặc ngã có sắc và có hạn lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và có hạn lượng trong tương lai. Hoặc không như thế này: "Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và có hạn lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã có sắc và
vô lượng, người này không tuyên bố hoặc ngã có sắc
và vô lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và vô
lượng trong tương lai. Hoặc không như thế này. "Ngã
của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như
vậy". Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời không
tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy
là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã không có sắc và có hạn lượng, người này tuyên bố, hoặc ngã

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  286

không có sắc và có hạn lượng trong hiện tại, hoặc
ngã không có sắc và có hạn lượng trong tương lai.
Hoặc không như thế này: "Ngã của tôi không phải
như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy". Này Ananda,
sự việc là như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến
ngã không có sắc và có hạn lượng như vậy là quá đủ
rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã không có
sắc và vô lượng, người này không tuyên bố ngã
không có sắc và vô lượng trong hiện tại, hoặc ngã
không có sắc và vô lượng trong tương lai. Hoặc
không như thế này: "Ngã của tôi không phải như vậy,
tôi sẽ uốn nắn cho như vậy". Này Ananda, sự việc là
như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến ngã có sắc
và vô lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, như vậy là có bấy nhiêu lời không tuyên bố về ngã.

27. 1j\ $QDQGD G˱ͣi bao nhiêu hình thͱc, ngã ÿ˱ͫc quan ni͏m?

- Này Ananda, ngã được quan niệm như thọ
trong câu: "Ngã của tôi là thọ". Hay trái lại:
"Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi
không có cảm thọ".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   287

- Này Ananda, hoặc ngã được quan niệm như
trong câu: "Ngã của tôi không phải là thọ, cũng
không phải là không có cảm thọ; ngã của tôi
có cảm thọ, ngã của tôi có khả năng cảm thọ".
Như vậy, này Ananda, ngã được quan niệm.

28. Này Ananda, ai nói: "ngã của tôi là thọ". Người ấy cần được trả lời: "Này Hiền giả, có ba loại cảm thọ, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Trong ba lo̩i th͕ này, lo̩i nào ông xem là ngã?"

- Này Ananda, khi cảm giác một lạc thọ, chúng
ta không cảm giác một khổ thọ, không cảm
giác một bất khổ bất lạc thọ, khi ấy chỉ cảm
giác một lạc thọ thôi.
- Này Ananda, khi cảm giác một khổ thọ, chúng
ta không cảm giác một lạc thọ, không cảm giác
một bất khổ bất lạc thọ, khi ấy chỉ cảm giác một
khổ thọ thôi.
- Này Ananda, khi cảm giác một bất khổ bất lạc
thọ, chúng ta không cảm giác một lạc thọ,
không cảm giác một khổ thọ, khi ấy chỉ cảm
giác một bất khổ bất lạc thọ thôi.
29. Lại nữa, này Ananda, lạc thọ là vô thường, hữu
vi, là pháp duyên khởi, là pháp biến hoại, là pháp

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  288

đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt tận.

- Này Ananda, khổ thọ là vô thường, hữu vi, là
pháp duyên khởi, là pháp đoạn hoại, là pháp
đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt tận.
- Này Ananda, bất khổ bất lạc thọ là vô thường,
hữu vi, là pháp duyên khởi, là pháp đoạn hoại,
là pháp đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt
tận.
 Khi cảm giác một lạc thọ mà nói rằng: "Đó là
ngã của tôi", thời khi lạc thọ ấy diệt mất người
ấy cũng nghĩ rằng: "Ngã của tôi cũng diệt".
 Khi cảm giác một khổ thọ mà nói rằng: "Đó là
ngã của tôi", thời khi khổ thọ ấy diệt mất người
ấy cũng nghĩ rằng: "Ngã của tôi cũng diệt".
 Khi cảm giác một bất khổ bất lạc thọ mà nói
rằng: "Đó là ngã của tôi", thời khi bất khổ bất
lạc thọ ấy diệt mất, người ấy cũng nghĩ rằng:
"Ngã của tôi cũng diệt".
V̵y nhͷng ai nói r̹ng: "Ngã cͯa tôi là th͕", QJ˱ͥi
̭y sͅ xem ngã cͯDPuQKQK˱P͡t cái gì trong hi͏n
t̩i, cái gì ̭\OjY{WK˱ͥng, l̩c kh͝ xen l̳n, là pháp
sanh di͏t. Do v̵y, này Ananda, không th͋ ch̭p
nh̵n quan ni͏m "Ngã cͯa tôi là th͕".

30. Này Ananda, ai nói như sau: "Ngã của tôi

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   289

không phải là thọ, ngã của tôi không có cảm thọ".
Người ấy cần được trả lời: "Này Hiền giả, chỗ nào
không có một cảm thọ gì cả, chỗ ấy có thể xem là
"Tôi có" được không?

- Bạch Thế Tôn, không!

- Do vậy, này Ananda, không thể chấp nhận quan niệm "Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi không có cảm thọ".

31. Này Ananda, ai nói như sau: "Ngã của tôi
không phải là thọ, ngã của tôi không phải không
có cảm thọ, ngã của tôi có cảm thọ, ngã của tôi có
khả năng cảm thọ". Người ấy cần được trả lời:
"Này Hiền giả nếu tất cả mọi loại cảm thọ đều đoạn
diệt hoàn toàn, khi không còn một loại cảm thọ nào
cả, khi thọ đã tận diệt, thời ở tại chỗ ấy, có thể nói:
"Tôi là như vậy" chăng?"

- Bạch Thế Tôn, không!

- Do vậy, này Ananda, không thể chấp nhận quan
niệm "Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi
không phải không có cảm thọ; ngã của tôi có cảm
thọ, ngã của tôi có khả năng cảm thọ".

32. Này Ananda, khi có một vị Tỷ-kheo không

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     290

quan niệm ngã là thọ, không quan niệm ngã không
phải thọ, không quan niệm: "Ngã của tôi là thọ, ngã
của tôi có khả năng cảm thọ", khi ấy vị này sẽ không
chấp trước một điều gì ở trên đời, vì không chấp
trước nên không sợ hãi; vì không sợ hãi nên hoàn
toàn tự mình tịch diệt. Vị ấy biết sanh đã tận, phạm
hạnh đã thành, những việc cần làm đã làm, sau đời
này không còn đời nào khác nữa.

Này Ananda, với vị Tỷ-kheo có tâm giải thoát như vậy, nếu có ai nói vị Tỷ-kheo ấy có tà kiến như sau: "Như Lai có tồn tại sau khi chết" thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: "Như Lai không có tồn tại sau khi chết", thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: "Như Lai có tồn tại và không có tồn tại sau khi chết", thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: "Như Lai không có tồn tại và không không có tồn tại sau khi chết", thời thật hoàn toàn phi lý. Tại sao vậy? Này Ananda, ví dầu có bao nhiêu danh mục, bao nhiêu danh mục đạo, dầu có bao nhiêu ngôn ngữ, bao nhiêu ngôn ngữ đạo, dầu có bao nhiêu thi thiết, bao nhiêu thi thiết đạo, dầu có bao nhiêu trí tuệ, bao nhiêu trí tuệ giới, dầu có bao nhiêu luân chuyển, bao nhiêu vận hành, với thắng trí hiểu biết tất cả, vị Tỷ-kheo được giải thoát. Với vị Tỷ-kheo thắng trí giải thoát như vậy mà nói rằng vị Tỷ-kheo ấy không biết, không thấy, thời thật là

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     291

một sự phi lý.

33. Này Ananda, có b̫y trú xͱ cͯa thͱc và hai xͱ. Th͇ nào là b̫y?

- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân dị loại
và tưởng dị loại, như loài Người, một số chư
Thiên và một số trong địa ngục. Đó là trú xứ thứ
nhất của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân dị loại
nhưng tưởng nhất loại, như các vị Phạm Chúng
thiên được sanh vào cõi ấy, nhờ sơ Thiền. Đó là
trú xứ thứ hai của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân nhất
loại nhưng tưởng dị loại, như các vị Quang Âm
thiên (Abhassarà). Đó là trú xứ thứ ba của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, thân nhất
loại và tưởng cũng nhất loại, như các vị Biến
Tịnh thiên (Subhakinna). Đó là trú xứ thứ tư của
thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, vượt ra khỏi
tất cả sắc tưởng, đoạn trừ tất cả hữu đối tưởng,
không suy tư đến mọi dị loại tưởng, chỉ có tưởng
"Hư không là vô biên", được sanh vào cõi Hư

NĂM UẨN 5 – THỨC                                292

Không vô biên xứ. Đó là trú xứ thứ năm của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình hoàn toàn
vượt ra khỏi Không vô biên xứ, chỉ có tưởng
"Thức là vô biên", được sanh vào cõi Thức vô
biên xứ. Đó là trú xứ thứ sáu của thức.
- Này Ananda, có những loại hữu tình, hoàn toàn
vượt ra khỏi Thức vô biên xứ, chỉ có tưởng "Vô
sở hữu", được sanh vào cõi Vô sở hữu xứ. Đó là
trú xứ thứ bảy của thức.
- Hai xứ là Vô tưởng hữu tình xứ và Phi tưởng
phi phi tưởng xứ.
34. Này Ananda, trong thức trú xứ thứ nhất có thân
dị loại và tưởng dị loại này, như loài Người, một số
chư Thiên và một số hữu tình trong địa ngục. Này
Ananda nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu được sự
tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt,
hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất ly của
trú xứ này, m͡t v͓ QK˱Y̵y có th͋ còn hoan hͽ ˱D
thích trú xͱ này không?

- Bạch Thế Tôn, không!

... (như trước)...

- Này Ananda, trong thức trú xứ thứ bảy, hoàn toàn

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 293

NĂM UẨN 5 – THỨC   294

- Này Ananda, bởi bảy thức trú xứ và hai xứ này,
nếu có vị Tỷ-kheo đã như chơn hiểu được tập khởi,
đoạn trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm, xuất ly của chúng,
nhờ không còn chấp thủ, vị này được giải thoát. Này
Ananda, vị Tỷ-kheo như vậy được gọi là Tuệ giải
thoát.

35. Này Ananda, có tám gi̫i thoát. Th͇ nào là tám?

9.    Tự mình có sắc, thấy các sắc pháp. Đó là giải
thoát thứ nhất.
10.   Không biết tự mình có sắc, thấy các sắc ngoài
tự thân. Đó là giải thoát thứ hai.
11.   Tâm mạnh hướng đến thanh tịnh. Đó là giải
thoát thứ ba.
12.   Hoàn toàn vượt khỏi mọi sắc tưởng, đoạn diệt
mọi hữu đối tưởng, không suy tư đến mọi
tưởng dị biệt, với tư tưởng: "Hư không là vô
biên", chứng và an trú Hư không vô biên xứ.
Đó là giải thoát thứ tư.
13.   Hoàn toàn vượt khỏi Hư không vô biên xứ, với
tư tưởng: "Thức là vô biên", chứng và an trú
Thức vô biên xứ. Đó là giải thoát thứ năm.
14.   Hoàn toàn vượt khỏi Thức vô biên xứ, với tư

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   295

tưởng: "Vô sở hữu" chứng và an trú Vô sở hữu
xứ. Đó là giải thoát thứ sáu.
15.   Hoàn toàn vượt khỏi Vô sở hữu xứ, chứng và
an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Đó là giải
thoát thứ bảy.
16.   Vượt khỏi hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, chứng và an trú Diệt thọ tưởng định. Đó là
giải thoát thứ tám. Này Ananda, như vậy là tám
giải thoát.
36. Này Ananda, khi một vị Tỷ-kheo thuận thứ thể
nhập tám giải thoát này, có thể nhập và có thể xuất
khỏi bất cứ giải thoát nào khi nào mình muốn, chỗ
nào mình muốn và dài bao lâu mình muốn - và với
các lậu hoặc được đoạn trừ, vị Tỷ-kheo chứng và
an trú trong tám giải thoát và tuệ giải thoát, không
còn lậu hoặc ngay trong thời hiện tại, tự mình thấu
đạt và chứng ngộ. Này Ananda, không còn có một
Câu giải thoát nào khác cao hơn và thù thắng hơn
Câu giải thoát này.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    296

NĂM UẨN 5 – THỨC   297

32     Thức - Quán - Cần phải quán Thức thực như thế nào - Kinh Thịt Đứa Con – Tương II, 175

Thịt Đứa Con – Tương II, 175

1)...Ở Sàvatthi.

2)...Này các Tͽ-kheo, có b͙n lo̩Lÿ͛ ăQQj\ÿ˱Dÿ͇n s͹ t͛n t̩i, hay s͹ ch̭p thͯ tái sanh cho các loài hͷu tình hay chúng sanh.

3) Thế nào là bốn?

- Đoàn thực hoặc thô, hoặc tế;
- Thứ hai là xúc;
- Thứ ba là tư niệm;
- Thứ tư là thức.

Này các Tỷ-kheo, bốn loại đồ ăn này đưa đến sự tồn tại, hay sự chấp thủ tái sanh cho các loài hữu tình hay các loài chúng sanh.

4) Và này các Tỷ-kheo, ÿRjQWK͹c cần phải nhận xét như thế nào?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     298

5) Ví như, này các Tỷ-kheo, hai vợ chồng đem theo một ít lương thực đi qua một quảng đường hoang dã, với một đứa con khả ái, thương mến.

6) Rồi này các Tỷ-kheo, trong khi hai vợ chồng ấy
đang đi trên con đường hoang vu, số lương thực ít ỏi
ấy đi đến hao mòn, khánh tận. Và một vùng hoang
vu còn lại chưa được họ vượt qua.

7) Rồi này các Tỷ-kheo, hai vợ chồng người ấy suy nghĩ: "Đồ lương thực ít ỏi của chúng ta đã bị hao mòn, khánh tận; còn lại vùng hoang vu này chưa được vượt qua; vậy chúng ta hãy giết đứa con một, khả ái, dễ thương này, làm thành thịt khô và thịt ướp, ăn thịt đứa con và vượt qua vùng hoang vu còn lại này, chớ để tất cả ba chúng đều bị chết hại ".

8) Rồi hai vợ chồng ấy giết đứa con một, khả ái, dễ
thương ấy, làm thịt khô và thịt ướp, ăn thịt người con
và vượt qua vùng hoang vu còn lại ấy. Họ vừa ăn thịt
con, vừa đập ngực ( than khóc): "Đứa con một ở đâu?
Đứa con một ở đâu?"

9) Này các Tͽ-NKHRFiFĐQJQJKƭWK͇ nào? H͕ ăQ
PyQăQFySK̫Lÿ͋ YXLFK˯L"+D\K͕ ăQPyQăQÿ͋
WKDPÿ̷m? Hay h͕ ăQPyQăQÿ͋ trang sͱc? Hay
h͕ ăQPyQăQÿ͋ béo t͙t?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    299

- Thưa không phải vậy, bạch Thế Tôn.

10) - Có ph̫i h͕ ăQFiFPyQăQFK͑ vͣi mͭFÿtFK Y˱ͫt qua vùng hoang vu?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

11) - Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói Đoàn thực cần phải nhận xét như vậy.

 Này các Tỷ-kheo, khi ÿRjQWK͹c được hiểu biết,
thời lòng tham đối với năm dục trưởng dưỡng
được hiểu biết.
 Khi lòng tham đối với năm dục trưởng dưỡng
được hiểu biết, thời không còn kiết sử, do kiết
sử này, một vị Thánh đệ tử bị trói buộc để phải
sanh lại đời này.

12) Và này các Tỷ-kheo, xúc th͹c cần phải nhận xét như thế nào?

13) Này các Tỷ-kheo, ví như một con bò cái bị lở da, nếu nó đứng dựa vào tường, thời các sanh vật sống ở tường cắn nó. Nếu nó đứng dựa vào cây, thời các sanh vật sống ở cây cắn nó. Nếu nó đứng ở trong nước, thời các sanh vật sống ở trong nước cắn nó. Nếu nó đứng giữa hư không, thời các sanh vật giữa hư không cắn nó. Này các Tỷ-kheo, con bò cái ấy

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 300

đứng dựa vào chỗ nào, thời các sanh vật trong các chỗ ấy cắn nó.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói Xúc thực cần phải được nhận xét.

14) Này các Tỷ-kheo, khi xúc th͹c được hiểu biết,
thời ba c̫m th͕ được hiểu biết. Khi ba cảm thọ được
hiểu biết, thời Ta nói rằng vị Thánh đệ tử không có
gì cần phải làm thêm nữa.

15) Và này các Tỷ-kheo, W˱QL͏m th͹c cần phải nhận xét như thế nào?

16) Này các Tỷ-kheo, ví như một hố than hừng, sâu
hơn một thân người, chứa đầy than cháy đỏ rực, hừng
cháy không có khói. Rồi một người đi đến, muốn
sống, không muốn chết, muốn lạc, chán ghét khổ.
Rồi hai người lực sĩ đi đến, nắm chặt hai cánh tay
người ấy, kéo người ấy đến hố than hừng ấy. Này các
Tỷ-kheo, người ấy quyết chí muốn lánh xa, tinh cần
muốn lánh xa, phát nguyện muốn lánh xa (hố than
hừng ấy).

17) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, người ấy chỉ nghĩ như sau: "Nếu ta rơi vào hố than hừng này, do nhân duyên ấy, ta đi đến chết, hay đi đến khổ gần như chết".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  301

Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng Tư niệm thực cần phải nhận xét.

18) Này các Tỷ-kheo, khi W˱ QL͏m th͹c được hiểu
biết, thời ba ái được hiểu biết. Khi ba ái được hiểu
biết, Ta nói rằng vị Thánh đệ tử không có gì cần phải
làm thêm nữa.

19) Và này các Tỷ-kheo, thͱc th͹c cần phải nhận xét như thế nào?

20) Ví như, này các Tỷ-kheo, người ta bắt một
người ăn trộm, một người phạm tội, dẫn đến vua và
thưa: "Thưa Đại vương, người này là người ăn trộm,
một người phạm tội. Hãy trừng phạt người ấy nếu
như Ngài muốn". Vị vua nói như sau về người ấy:
"Các Ông hãy đi và đánh người này với một trăm hèo
vào buổi sáng". Và họ đánh người ấy với một trăm
hèo vào buổi sáng.

21) Rồi vị vua vào buổi trưa nói: "Này các Ông,
người ấy như thế nào?" -"Thưa Đại vương, người ấy
vẫn còn sống". Rồi vua nói về người ấy: "Này các
Ông, các Ông hãy đi và đánh người này một trăm
hèo vào buổi trưa". Và họ đánh người ấy một trăm
hèo vào buổi trưa.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   302

22) Rồi vị vua vào buổi chiều nói: "Này các Ông,
người ấy như thế nào?"-"Thưa Đại vương, người ấy
vẫn còn sống". Rồi vua nói về người ấy: "Này các
Ông, các Ông hãy đi và đánh người này một trăm
hèo vào buổi chiều".

23) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy trong ngày bị đánh đến ba trăm hèo, do nhân duyên ấy có cảm thọ khổ ưu không?

- Bạch Thế Tôn, chỉ bị đánh một hèo, do nhân duyên ấy có cảm thọ khổ ưu, còn nói gì bị đánh đến ba trăm hèo!

24) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói Thức thực cần phải nhận xét.

25) Này các Tỷ-kheo, khi thͱc th͹c được hiểu rõ,
thời danh s̷c được hiểu rõ. Khi danh sắc được hiểu
rõ, thời Ta nói rằng vị Thánh đệ tử không làm gì
thêm nͷa.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  303

33     Thức - Quán - Do chấp 5u là mình, nên khi 5u biến hoại thì đau khổ - Kinh Chấp Thủ Và Ưu Não – Tương III, 39

Chấp Thủ Và Ưu Não – Tương III, 39

1) Nhân duyên ở Sàvatthi...

2) Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về sự chấp thủ và ưu não, sự không chấp thủ và không ưu não...

Thế Tôn nói như sau:

3) Này các Tͽ-kheo, th͇ nào là ch̭p thͯ Yj˱XQmR"

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu
quán sắc: "Đây là cͯa tôi, đây là tôi, đây là t͹ ngã
cͯa tôi". Sắc ấy của vị này biến hoại, đổi khác. Vị
này khi sắc ấy biến hoại, đổi khác, khởi lên sầu, bi,
khổ, ưu, não.

5). .. quán thọ...

6). .. quán tưởng....

7). .. quán các hành...

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   304

8). .. quán thức: "Đây là của tôi, đây là tôi, đây là tự
ngã của tôi". Thức ấy của vị này biến hoại, đổi khác.
Vị này khi thức ấy biến hoại, đổi khác, khởi lên sầu,
bi, khổ, ưu, não.

9) Như vậy, này các Tỷ-kheo, là chấp thủ và ưu não.

10) Này các Tͽ-kheo, nK˱WK͇ nào là không ch̭p thͯ và không ˱XQmR"

11) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử quán sắc: "Đây không phải của tôi, đây không phải là tôi, đây không phải là tự ngã của tôi". Sắc ấy của vị này biến hoại, đổi khác. Vị này khi sắc biến hoại, đổi khác, không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não.

12). .. quán thọ: " Đây không phải của tôi..".

13). .. quán tưởng: " Đây không phải của tôi..".

14). .. quán các hành: " Đây không phải của tôi.."..

15). .. quán thức: "Đây không phải của tôi, đây không
phải là tôi, đây không phải tự ngã của tôi". Thức ấy
của vị này biến hoại, đổi khác. Vị này, khi thức ấy
biến hoại, đổi khác, không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu,
não.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      305

16) Như vậy, này các Tỷ-kheo, là không chấp thủ, không ưu não.

NĂM UẨN 5 – THỨC                              306

34    Thức - Quán - Trong cái thân có thức này không có ngã kiến... - Kinh SÀRIPUTTA – Tăng I, 239

SÀRIPUTTA – Tăng I, 239

1. Rồi Tôn giả Sàriputta đi đến Thế Tôn; sau khi đến
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn
nói với Tôn giả Sàriputta đang ngồi xuống một bên:
- Này Sàriputta, Ta có thể thuyết pháp một cách tóm
lược. Này Sàriputta, ta có thể thuyết pháp một cách
rộng rãi. Này Sàriputta, ta có thể thuyết pháp một
cách tóm lược và rộng rãi. Và những người hiểu được
thật là khó tìm!
- Nay đã đến thời, bạch Thế Tôn, nay đã đến thời,
bạch Thế Tôn, để Thế Tôn thuyết pháp một cách tóm
lược, thuyết pháp một cách rộng rãi, và thuyết pháp
một cách tóm lược à r ộ                 o          Ô

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 307

NĂM UẨN 5 – THỨC   309

35      Thức - Quán - Trong cái thân có thức này không có ngã kiến... - Kinh ÀNANDA – Tăng I, 237

ÀNANDA – Tăng I, 237

1. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn, sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên;ngồi xuống
một bên, Tôn giả Ànanda bạch Thế Tôn:
- Rất có thể, bạch Thế Tôn, một Tỷ-kheo được
định như vậy, trong cái thân có thức này, không
có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn tùy miên; đối
với tất cả tướng ở ngoài, không có ngã kiến,
ngã sở kiến, ngã mạn tùy miên; và do chứng
đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải thoát,
không có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn tùy
miên; vị ấy có thể chứng đạt và an trú tâm giải
thoát, tuệ giải thoát ấy.
- Rất có thể, này, Ànanda, một Tỷ-kheo được
định như vậy … có thể chứng đạt và an trú tâm
giải thoát, tuệ giải thoát ấy.
- Như thế nào, bạch Thế Tôn, rất có thể, một Tỷ-
kheo được định như vậy … có thể chứng đạt và
an trú tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  310

- Ở đây, này Ànanda, vị Tỷ-kheo suy nghĩ như
sau: "Đây là an tịnh, đây là thù diệu, tức là chỉ
tức tất cả hành, từ bỏ tất cả sanh y, đoạn tận
tham, ly tham, đoạn diệt, Niết-bàn". Như vậy,
này Ànanda, rất có thể Tỷ-kheo được định như
vậy, … có thể chứng đạt và an trú tâm giải
thoát, tuệ giải thoát ấy.
Lại nữa, này Ànanda, liên hệ đến vấn đề này, Ta đã
nói như sau trong kinh tên là "Những câu hỏi của
Punnaka", chương về Pàràyana.
Do phân tích ở đời
Những vật cao và thấp
Với vị không dao động
Bởi vật gì ở đời,
An tịnh, không tối mù,
Không phiền muộn, không cầu
Ta nói người như vậy,
Đã vượt khỏi sanh già.

SÀRIPUTTA – 239tc1

2. Rồi Tôn giả Sàriputta đi đến Thế Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Sàriputta đang ngồi xuống một bên:

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    311

- Này Sàriputta, Ta có thể thuyết pháp một cách
tóm lược. Này Sàriputta, ta có thể thuyết pháp
một cách rộng rãi. Này Sàriputta, ta có thể
thuyết pháp một cách tóm lược và rộng rãi. Và
những người hiểu được thật là khó tìm!
- Nay đã đến thời, bạch Thế Tôn, nay đã đến
thời, bạch Thế Tôn, để Thế Tôn thuyết pháp
một cách tóm lược, thuyết pháp một cách rộng
rãi, và thuyết pháp một cách tóm lược và rộng
rãi. Sẽ có những người có thể hiểu rõ Chánh
pháp.
- Vậy này Sàriputta, hãy học tập như sau: "Trong
cái thân có thức này, sẽ không có ngã kiến, ngã
sở kiến, ngã mạn tùy miên; đối với tất cả tướng
ở ngoài, sẽ không có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã
mạn tùy miên; và do chứng đạt và an trú tâm
giải thoát, tuệ giải thoát, không có ngã kiến,
ngã sở kiến, ngã mạn tùy miên, chúng tôi sẽ
chứng đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải
thoát ấy!". Như vậy, này Sàriputta, các Ông
cần phải học tập.
- Khi nào Tỷ-kheo đối với thân có thức này,
không có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn tùy
miên; đối với tất cả các tướng ở ngoài, không
có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn tùy miên; và
do chứng đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 312

thoát, không có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn
tùy miên, vị ấy chứng đạt và an trú tâm giải
thoát, tuệ giải thoát ấy. Người như vậy, này
Sàriputta, được gọi là Tͽ-NKHR ÿm FK̿W ÿͱt
NKiW iL ÿm Fͧi mͧ ki͇t s͵, vͣL FK˯Q FKiQK
hi͏n quán kiêu m̩QÿmÿR̩n t̵n kh͝ ÿDX
- Lại nữa, này Sàriputta, liên hệ đến vấn đề này,
ta đã nói như sau trong kinh tên là "Những câu
hỏi của Udaya" trong chương Pàràyana.
Đoạn tận cả hai pháp
Dục tham và sân hận
Và từ bỏ hôn trầm
Chận đứng mọi trạo hối
Với xả niệm thanh tịnh
Chạy trước pháp tư duy?
Ta nói trí giải thoát
Vô minh được phá tận.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 313

36    Thức - Quán - Tôi sẽ không có thức y cứ vào… - Kinh GIÁO GIỚI CẤP CÔ ĐỘC – 143 Trung III, 581

KINH GIÁO GIỚI CẤP CÔ ĐỘC (Anathapindikovada suttam) ± Bài kinh s͙ 143 ± Trung III, 581

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ),
Jetavana, (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông
Anathapindika (Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, cư sĩ Cấp
Cô Độc bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh. Rồi cư sĩ
Cấp Cô Độc gọi một người:

– Hãy đến đây, này Bạn. Hãy đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nhân danh ta, cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và bạch như sau: "Bạch Thế Tôn, cư sĩ Cấp Cô Độc bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh. Cấp Cô Độc xin cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn". Rồi đi đến Tôn giả Sariputta (Xá-lợi-phất), sau khi đến, nhân danh ta cúi đầu đảnh lễ Tôn giả Sariputta và thưa như sau: "Thưa Tôn giả, cư sĩ Cấp Cô Độc bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh. Cấp Cô Độc xin cúi đầu đảnh lễ Tôn giả

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    314

Sariputta và thưa như sau: "Thưa Tôn giả, lành thay, nếu Tôn giả Sariputta vì lòng từ mẫn, đi đến trú xứ của cư sĩ Cấp Cô Độc".

– Thưa vâng, Tôn giả.

Người ấy vâng đáp cư sĩ Cấp Cô Độc, đi đến
Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ chân Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, người ấy bạch
Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, cư sĩ Cấp Cô Độc bị bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh. Xin cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn.

Rồi người ấy đi đến Tôn giả Sariputta, sau khi
đến đảnh lễ Tôn giả Sariputta rồi ngồi xuống một
bên. Ngồi xuống một bên, người ấy thưa với Tôn giả
Sariputta:

– Thưa Tôn giả, cư sĩ Cấp Cô Độc bị bệnh, khổ
đau, bị trọng bệnh, xin cúi đầu đảnh lễ Tôn giả
Sariputta và thưa như sau: "Thưa Tôn giả, tốt lành
thay, nếu Tôn giả Sariputta vì lòng từ mẫn đi đến trú
xứ của cư sĩ Cấp Cô Độc".

Tôn giả Sariputta im lặng nhận lời. Rồi Tôn giả Sariputta đắp y, cầm y bát, cùng với Tôn giả Ananda

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   315

là thị giả, đi đến trú xứ của cư sĩ Cấp Cô Độc, sau khi đến liền ngồi lên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Tôn giả Sariputta nói với cư sĩ Cấp Cô Độc.

– Này Cư sĩ, ta mong rằng Ông có thể kham
nhẫn; Ta mong rằng Ông có thể chịu đựng. Ta mong
rằng khổ thọ được giảm thiểu, không gia tăng, sự
giảm thiểu được rõ rệt, không có gia tăng.

– Thưa Tôn giả Sariputta, con không có thể
kham nhẫn, con không có thể chịu đựng. Sự khổ
thống của con gia tăng, không có giảm thiểu; sự gia
tăng rõ rệt, không có giảm thiểu. Thưa Tôn giả
Sariputta, ví như một người lực sĩ chém đầu (một
người khác) với một thanh kiếm sắc bén; cũng vậy,
thưa Tôn giả Sariputta, những ngọn gió kinh khủng
thổi lên đau nhói trong đầu con.

Thưa Tôn giả Sariputta, con không có thể kham
nhẫn, con không có thể chịu đựng. Những khổ thống
của con gia tăng, không có giảm thiểu; sự gia tăng rõ
rệt, không có giảm thiểu. Thưa Tôn giả Sariputta,
như một người lực sĩ lấy một dây nịt bằng da cứng
quấn tròn quanh đầu rồi xiết chặt; cũng vậy, thưa
Tôn giả Sariputta, con cảm thấy bị đau đầu một cách
kinh khủng.

Thưa Tôn giả Sariputta, con không có thể kham

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   316

nhẫn, con không có thể chịu đựng. Những khổ thống
của con gia tăng, không có giảm thiểu; sự gia tăng rõ
rệt, không có giảm thiểu. Thưa Tôn giả Sariputta,
như một người đồ tể thiện xảo hay đệ tử người đồ tể
cắt ngang bụng với một con dao cắt thịt bò sắc bén;
cũng vậy, thưa Tôn giả Sariputta, một ngọn gió kinh
khủng cắt ngang bụng của con.

Thưa Tôn giả Sariputta, con không có thể kham
nhẫn, con không có thể chịu đựng. Những khổ thống
của con gia tăng, không có giảm thiểu; sự gia tăng rõ
rệt, không có giảm thiểu. Thưa Tôn giả Sariputta, ví
như hai người lực sĩ, sau khi nắm cánh tay của một
người yếu hơn, nướng người ấy, đốt người ấy trên
một hố than hừng; cũng vậy, thưa Tôn giả Sariputta,
một sức nóng kinh khủng khởi lên trong thân con.
Thưa Tôn giả Sariputta, con không có thể kham
nhẫn, con không có thể chịu đựng. Những thống khổ
của con gia tăng, không có giảm thiểu; sự gia tăng rõ
rệt, không có giảm thiểu.

– Do vậy, này Cư sĩ hãy học tập như sau: "Tôi sͅ không ch̭p thͯ con m̷t, và tôi sͅ không có thͱc y cͱ vào con m̷t". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy. Do vậy, này Cư sĩ, hãy học tập như sau: "Tôi sẽ không chấp thủ tai, và tôi sẽ không có thức y cứ vào tai". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy. Do vậy... không

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   317

chấp thủ mũi... y cứ vào mũi... hãy học tập như vậy. Do vậy.. không chấp thủ lưỡi... y cứ vào lưỡi.... hãy học tập như vậy. Do vậy... không chấp thủ thân.. y cứ vào thân.. hãy học tập như vậy. Do vậy... không chấp thủ ý... y cứ vào ý.. hãy học tập như vậy.

Do vậy... không chấp thủ sắc... y cứ vào sắc.. hãy học tập như vậy. Do vậy... không chấp thủ tiếng.. y cứ vào tiếng... hãy học tập như vậy. Do vậy.. không chấp thủ hương... y cứ vào hương... hãy học tập như vậy. Do vậy.... không chấp thủ vị... y cứ vào vị... hãy học tập như vậy. Do vậy... không chấp thủ xúc... y cứ vào xúc... hãy học tập như vậy. Do vậy, này Cư sĩ, hãy học tập như sau: "Tôi sẽ không chấp thủ pháp, và tôi sẽ không có thức y cứ vào pháp". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy.

Do vậy, này Cư sĩ, hãy học tập như sau: "Tôi sͅ không ch̭p thͯ nhãn thͱc, và tôi sͅ không có thͱc y cͱ vào nhãn thͱc". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy. "Tôi sẽ không chấp thủ nhĩ thức... Tôi sẽ không chấp thủ tỷ thức... Tôi sẽ không chấp thủ thiệt thức... Tôi sẽ không chấp thủ thân thức... Tôi sẽ không chấp thủ ý thức, và tôi sẽ không có thức y cứ vào ý thức". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy.

Do vậy, này Cư sĩ, hãy học tập như sau: "Tôi sͅ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     318

không ch̭p thͯ nhãn xúc, và tôi sͅ không có thͱc
y cͱ vào nhãn xúc". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy.
"Tôi sẽ không chấp thủ nhĩ xúc... Tôi sẽ không chấp
thủ tỷ xúc... Tôi sẽ không chấp thủ thiệt xúc... Tôi sẽ
không chấp thủ thân xúc.. Tôi sẽ không chấp thủ ý
xúc, và tôi sẽ không có thức y cứ vào ý xúc". Này Cư
sĩ, hãy học tập như vậy.

Do vậy, này Cư sĩ, hãy học tập như sau: "Tôi sͅ
không ch̭p thͯ th͕ do nhãn xúc sanh khͧi, và tôi
sͅ không có thͱc y cͱ vào th͕ do nhãn xúc sanh
khͧi. Tôi sẽ không chấp thủ thọ do nhĩ xúc sanh
khởi... Tôi sẽ không chấp thủ thọ do tỷ xúc sanh
khởi... Tôi sẽ không chấp thủ thọ do thiệt xúc sanh
khởi... Tôi sẽ không chấp thủ thọ do thân xúc sanh
khởi... Tôi sẽ không chấp thủ thọ do ý xúc sanh khởi
và tôi sẽ không có thức y cứ vào thọ do ý xúc sanh
khởi". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy.

Do vậy, này Cư sĩ, hãy học tập như sau: "Tôi sͅ không ch̭p thͯ ÿ͓a giͣi, và tôi sͅ không có thͱc y cͱ YjRÿ͓a giͣi". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy. "Tôi sẽ không chấp thủ thủy giới.. Tôi sẽ không chấp thủ hỏa giới... Tôi sẽ không chấp thủ phong giới... Tôi sẽ không chấp thủ hư không giới... Tôi sẽ không chấp thủ thức giới và tôi sẽ không có thức y cứ vào thức giới". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     319

Do vậy, này Cư sĩ... "Tôi sͅ không ch̭p thͯ
s̷c, và tôi sͅ không có thͱc y cͱ vào s̷c". Này Cư
sĩ, hãy học tập như vậy. "Tôi sẽ không chấp thủ thọ..
Tôi sẽ không chấp thủ tưởng... Tôi sẽ không chấp thủ
hành... Tôi sẽ không chấp thủ thức và tôi sẽ không
có thức y cứ vào thức giới". Này Cư sĩ, hãy học tập
như vậy.

Do vậy.... "Tôi sͅ không ch̭p thͯ +˱NK{QJ
vô biên xͱ, và tôi sͅ không có thͱc y cͱ vào +˱
không vô biên xͱ". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy.
Do vậy... "Tôi sẽ không chấp thủ Thức vô biên xứ...
Tôi sẽ không chấp thủ Vô sở hữu xứ.. Tôi sẽ không
chấp thủ Phi tưởng phi phi tưởng xứ, và tôi sẽ không
có thức y cứ vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ". Này
Cư sĩ, hãy học tập như vậy.

Do vậy, này Cư sĩ, hãy học tập như sau: "Tôi sͅ
không ch̭p thͯ th͇ giͣi ͧ ÿk\ và tôi sͅ không có
thͱc y cͱ vào th͇ giͣi ͧ ÿk\. Này Cư sĩ, hãy học
tập như vậy. Do vậy... "Tôi sẽ không chấp thủ thế
giới khác, và tôi sẽ không có thức y cứ vào thế giới
khác". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy.

Do vậy, này Cư sĩ, hãy học tập như sau: "Tôi sͅ không ch̭p thͯ nhͷng gì ÿ˱ͫc th̭\ ÿ˱ͫc nghe, ÿ˱ͫc c̫m th͕ÿ˱ͫc nh̵n thͱFÿ˱ͫc hy c̯Xÿ˱ͫc

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   320

W˱ViWYͣi ý, và tôi sͅ không có thͱc y cͱ vào các pháp (nói trên)". Này Cư sĩ, hãy học tập như vậy.

Khi nghe nói vậy, cư sĩ Cấp Cô Độc khóc và chảy nước mắt. Rồi Tôn giả Ananda nói với cư sĩ Cấp Cô Độc:

– Này Cư sĩ, Ông đang gượng lên mà sống, hay chìm xuống (cõi chết)?

– Thưa Tôn giả Ananda, con không gượng lên
mà sống, con đang chìm xuống cõi chết. Dầu cho bậc
Đạo sư được con hầu hạ đã lâu và dầu các vị Tỷ-
kheo, tu tập ý lực con chưa từng được nghe một thời
thuyết pháp như vậy.

– Này Cư sĩ, thuyết pháp như vậy không nói cho các hàng cư sĩ mặc áo trắng. Này Cư sĩ, thuyết pháp như vậy nói cho các hàng xuất gia.

– Vậy thưa Tôn giả Sariputta, hãy thuyết pháp như vậy cho hàng cư sĩ mặc áo trắng. Thưa Tôn giả Sariputta, có những Thiện gia nam tử sanh ra với cấu uế không nhiều, nếu không được nghe pháp, sẽ bị đọa lạc; nhưng họ không thể biết được (Chánh) pháp.

Rồi Tôn giả Sariputta và Tôn giả Ananda sau khi giảng dạy cho cư sĩ Cấp Cô Độc với bài thuyết

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  321

giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi. Rồi cư sĩ Cấp Cô Độc, sau khi Tôn giả Sariputta và Tôn giả Ananda ra đi không bao lâu, sau khi thân hoại mạng chung liền sanh lên cõi Tusita (Đâu-suất thiên). Rồi Thiên tử Cấp Cô Độc, khi đêm đã gần mãn, sau khi chói sáng toàn cảnh Jetavana (Kỳ-đà-Lâm) với dung sắc thù thắng đi đến Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn và đứng một bên. Đứng một bên, Thiên tử Cấp Cô Độc nói lên với Thế Tôn bài kệ sau đây:

Rừng Jetavana,
Tốt đẹp phước lành này,
Được chư Thiên, chúng Tăng,
Thường lui tới an trú,
Được Pháp Vương trú trì,
Ban hoan hỷ cho ta.
Nghiệp, minh và Chánh pháp,
Giới, tối thượng sanh mạng,
Chính nhờ các pháp trên,
Khiến chúng sanh thanh tịnh,
Không phải do giai cấp,
Không phải do tài sản.

Do vậy bậc Hiền giả,
Thấy rõ mục đích mình,
Suy tư pháp chân chánh,
Được thanh tịnh ở đây.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  322

Như Sariputta,
Về tuệ, giới, tịch tịnh,
Bất luận Tỷ-kheo nào,
Đã tới bờ bên kia,
Hãy đạt được tối thắng
Trong những pháp kể trên.
Thiên tử Cấp Cô Độc nói như vậy. Bậc Đạo sư
tán đồng. Rồi Thiên tử Cấp Cô Độc suy nghĩ: "Bậc
Đạo sư tán đồng ta, " sau khi đảnh lễ Thế Tôn, thân
phía hữu hướng về Ngài rồi biến mất tại chỗ.

Rồi Thế Tôn, khi đêm ấy đã mãn, gọi các Tỷ- kheo:

– Này các Tỷ-kheo, đêm nay, một vị Thiên tử,
khi đêm đã gần mãn, chiếu sáng toàn cảnh Jetavana
với dung sắc thù thắng đã đi đến Ta, sau khi đến đảnh
lễ Ta rồi đứng một bên. Đứng một bên, vị Thiên tử
ấy nói lên với Ta bài kệ sau đây:

Rừng Jetavana
Tốt đẹp phước lành này
.... (như trên)...
Hãy đạt được tối thắng
Trong những pháp kể trên.
Nói vậy xong, này các Tỷ-kheo, vị Thiên tử ấy
suy nghĩ: "Bậc Đạo sư tán đồng ta, " sau khi đảnh lễ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   323

thân phía hữu hướng về Ta, rồi biến mất tại chỗ.

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, có phải vị ấy là Thiên tử Cấp Cô Độc chăng? Bạch Thế Tôn, cư sĩ Cấp Cô Độc có lòng tịnh tín bất động đối với Tôn giả Sariputta.

– Lành thay, lành thay, Ananda! Những gì có
thể thành đạt được bởi suy tư đã được đạt đến, này
Ananda. Chính Cấp Cô Độc là vị Thiên tử ấy, không
một ai khác.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   324

37       Thức - Quán - Ví dụ Người chủ ngôi thành là đồng nghĩa với Thức - Kinh Phải Gọi Là Gì – Tương IV, 312

Phải Gọi Là Gì – Tương IV, 312 (Kimsukà)

1) ...

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến một Tỷ-kheo khác, sau khi đến, nói với Tỷ-kheo ấy:

-- Cho đến như thế nào, này Hiền giả, sự thấy của Tỷ-kheo khéo thanh tịnh?

-- Này Hiền giả, Tỷ-kheo khi nào như thật rõ biết sự
tập khởi và sự đoạn diệt của ViX[~F[ͱ; cho đến
như vậy, này Hiền giả, sự thấy của Tỷ-kheo khéo
thanh tịnh.

3) Tỷ-kheo ấy không thỏa mãn với câu trả lời câu hỏi của Tỷ-kheo kia, liền đi đến một Tỷ-kheo khác và nói:

-- Này Hiền giả, cho đến như thế nào, sự thấy của Tỷ-kheo khéo thanh tịnh?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  325

-- Này Hiền giả, khi nào Tỷ-kheo như thật rõ biết sự tập khởi và sự đoạn diệt của QăPWKͯX̱Q; khi ấy, này Hiền giả, sự thấy của Tỷ-kheo khéo thanh tịnh.

4) Tỷ-kheo ấy không thỏa mãn với câu trả lời của Tỷ-kheo kia, liền đi đến một Tỷ-kheo khác nữa và nói:

-- Này Hiền giả, cho đến như thế nào, sự thấy của Tỷ-kheo khéo thanh tịnh?

-- Này Hiền giả, khi nào Tỷ-kheo như thật tuệ tri sự tập khởi và sự chấm dứt của E͙Qÿ̩LFKͯQJ; khi ấy, này Hiền giả, sự thấy của Tỷ-kheo khéo thanh tịnh.

5) Rồi Tỷ-kheo ấy không thỏa mãn...

-- Này Hiền giả, khi nào Tỷ-kheo như thật rõ biết
rằng, SKjPSKiSJuÿ˱ͫFNKͧLOrQW̭WF̫SKiS̭\
ÿ͉XSK̫LÿR̩QGL͏W; khi ấy, này Hiền giả, sự thấy của
Tỷ-kheo khéo thanh tịnh.

6) Rồi Tỷ-kheo ấy không thỏa mãn với câu trả lời
câu hỏi của Tỷ-kheo kia, liền đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- Ở đây, bạch Thế Tôn, con đi đến một Tỷ-kheo và nói với Tỷ-kheo ấy: "Cho đến như thế nào, này Hiền

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   326

giả, sự thấy của Tỷ-kheo khéo thanh tịnh?" Khi được nói vậy, Tỷ-kheo ấy nói với con: "Khi nào như thật tuệ tri sự tập khởi và sự chấm dứt của sáu xúc xứ; khi ấy, này Hiền giả, sự thấy của Tỷ-kheo khéo thanh tịnh". Bạch Thế Tôn, con không thỏa mãn câu trả lời của Tỷ-kheo kia nên đi đến một Tỷ-kheo khác; sau khi đến, con nói với Tỷ-kheo ấy: "Cho đến như thế nào, này Hiền giả, sự thấy của một Tỷ-kheo khéo thanh tịnh?" Khi được nói vậy, bạch Thế Tôn, Tỷ- kheo ấy nói với con: "Khi nào, này Hiền giả, Tỷ- kheo như thật tuệ tri sự tập khởi và sự chấm dứt của năm thủ uẩn... như thật tuệ tri sự tập khởi và sự chấm dứt của bốn đại chủng... như thật tuệ tri rằng, phàm có pháp gì được tập khởi, tất cả pháp ấy bị đoạn diệt, cho đến như vậy, này Hiền giả, sự thấy của Tỷ-kheo khéo thanh tịnh ".

Bạch Thế Tôn, con không thỏa mãn câu trả lời câu
hỏi của Tỷ-kheo kia nên con đi đến Thế Tôn và bạch
Thế Tôn: "Cho đến như thế nào, bạch Thế Tôn, sự
thấy của Tỷ-kheo khéo thanh tịnh?"

7) -- Ví như, này Tỷ-kheo, một người chưa từng thấy
cây kimsuka, người ấy đi đến một người khác đã thấy
cây kimsuka và nói: "Này Bạn, cây kimsuka là thế
nào?". Người ấy đáp như sau: "Này Bạn, cây
kimsuma màu đen, như một khúc cây bị cháy". Như

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    327

NĂM U   328

kheo, trong thời gian ấy, cây kimsuka đối với người ấy là giống như người kia đã thấy.

Cũng vậy, này Tỷ-kheo, tùy theo sự thấy của Chân nhân ấy khéo thanh tịnh, W\WKX͡FWKHRÿ̭\K͕ÿm WU̫OͥL

8) Ví như, này Tỷ-kheo, có ngôi thành của vua ở biên giới được xây dựng với pháo đài kiên cố, với tường và tháp canh kiên cố và có đến sáu cửa thành. Tại đấy có người giữ cửa thành, là bậc thông minh, có kinh nghiệm và có trí, ngăn chận những người không quen biết, cho vào những người quen biết. Từ phương Đông, hai người sứ giả cấp tốc đi đến, và nói với người giữ cửa thành: "Này Bạn, Y͓FKͯWKjQK WUuQj\ͧÿkX?" Người giữa cửa thành ấy nói: "Thưa các Tôn giả, vị ấy đang ngồi giữa ngã tư đường". Hai người sứ giả ấy cấp tốc tuyên bố lời như thật ngữ cho vị chủ ngôi thành, rồi tiếp tục đi theo con đường họ đến. Từ phương Tây, lại hai người sứ giả cấp tốc đi đến... từ phương Bắc, lại hai người sứ giả cấp tốc đi đến, và nói với người giữ cửa thành: "Này Bạn, vị chủ thành trì này ở đâu?" Người giữ cửa thành ấy nói: "Thưa các Tôn giả, vị ấy đang ngồi giữa ngã tư đường". Rồi hai người sứ giả ấy cấp tốc tuyên bố lời như thật ngữ cho vị chủ ngôi thành, rồi tiếp tục theo con đường họ đến.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  329

9) Này Tỷ-kheo, Ta nói ví dụ để giải thích ý nghĩa, và đây là ý nghĩa:

– Ngôi thành, này Tỷ-kheo, là đồng nghĩa với
thân do bốn đại chủng tạo thành này, do cha
mẹ sanh, do cơm cháo nuôi dưỡng, vô thường,
tiêu mòn, tiêu hao, hủy hoại, hủy diệt.
– Sáu cửa, này Tỷ-kheo, là đồng nghĩa với sáu
nội xứ.
– Người giữ cửa, này Tỷ-kheo, là đồng nghĩa với
niệm.
– Hai vị sứ giả cấp tốc, này Tỷ-kheo, là đồng
nghĩa với chỉ và quán.
– Người chủ ngôi thành là đồng nghĩa với thức.
– Ở giữa tại ngã tư đường là đồng nghĩa với bốn
đại chủng: địa giới, thủy giới, hỏa giới và
phong giới.
– Lời như thật ngữ, này Tỷ-kheo, là đồng nghĩa
với Niết-bàn.
– Theo con đường họ đến là đồng nghĩa với con
đường Thánh đạo Tám ngành. Như chánh tri
kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp,
chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh
định.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 330

38    Thức - Quán - Ví dụ con khỉ - Kinh Hạng Người Ít Nghe 1 – Tương II, 169

Hạng Người Ít Nghe 1 – Tương II, 169

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, Jetavana, tại vườn ông Anàthapindika.

2) Này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu có thể nhàm chán, viễn ly, giải thoát thân do bốn đại tạo thành này.

3) Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì họ thấy được cái thân do bốn đại tạo thành này được tăng, được giảm, được thủ, được xả.

Do vậy, ở đây kẻ vô văn phàm phu có thể nhàm chán, viễn ly, giải thoát.

4) Và này các Tỷ-kheo, cái g͕i là tâm, là ý, là thͱc,
ͧ ÿk\ N̓ Y{ YăQ SKjP SKX NK{QJ ÿͯ ÿ͋ có th͋
QKjPFKiQNK{QJÿͯ ÿ͋ có th͋ vi͍QO\NK{QJÿͯ
ÿ͋ có th͋ gi̫i thoát.

5) Vì sao? Đã lâu ngày, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu đắm trước, xem là của tôi, chấp thủ: "Cái

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   331

này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi".

Do vậy, ở đây, kẻ vô văn phàm phu không đủ để có thể nhàm chán, không đủ để có thể viễn ly, không đủ để có thể giải thoát.

6) Này các Tỷ-kheo, thật tốt hơn cho kẻ vô văn phàm phu đi đến với thân do bốn đại tạo thành này xem như là tự ngã, hơn là đối với tâm.

7) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, thân do bốn đại tạo
thành này được thấy đứng vững một năm, đứng vững
hai năm, đứng vững ba năm, đứng vững bốn năm,
đứng vững năm năm, đứng vững mười năm, đứng
vững hai mươi năm, đứng vững ba mươi năm, đứng
vững bốn mươi năm, đứng vững năm mươi năm,
đứng vững một trăm năm, đứng vững nhiều hơn nữa.
Còn cái gọi là tâm này, là ý này, là thức này, này
các Tỷ-kheo, cả đêm và ngày, khởi lên là khác,
diệt đi là khác.

8) Này các Tỷ-kheo, YtQK˱P͡t con kh͑ WURQJNKLÿL l̩i trong rͳng núi, n̷m ḽy m͡t nhành cây, b͗ nhành cây ̭y xu͙ng, nó n̷m giͷ m͡t nhành khác.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   332

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cái gọi là tâm, là ý, là thức này cả đêm và ngày, khởi lên là khác, diệt đi là khác.

9) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử khéo chơn chánh tư duy định lý duyên khởi: "Do cái này có mặt, cái kia có mặt. Do cái này sanh, cái kia sanh. Do cái này không có mặt, cái kia không có mặt. Do cái này diệt, cái kia diệt". Ví như do duyên vô minh, các hành sanh khởi. Do duyên hành, thức sanh khởi... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

10) Do đoạn diệt, ly tham vô minh một cách hoàn toàn nên hành diệt. Do hành diệt nên thức diệt... (như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

11) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử, nhàm chán đối với sắc, nhàm chán đối với thọ, nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán đối với các hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán nên viễn ly; do viễn ly nên giải thoát. Trong sự giải thoát, trí khởi lên biết được: "Ta giải thoát", vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

Hạng Người Ít Nghe 2 – Tương II, 172

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      333

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu có thể nhàm chán, có thể viễn ly, có thể giải thoát đối với cái thân do bốn đại tạo thành này.

3) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì họ thấy thân do bốn
đại tạo thành này được tăng, được giảm, được thủ,
được xả. Do vậy, ở đây, kể vô văn phàm phu có thể
nhàm chán, viễn ly, giải thoát.

4) Và này các Tỷ-kheo, cái g͕i là tâm, là ý, là thͱc,
ͧ ÿk\ N̓ Y{ YăQ SKjP SKX NK{QJ ÿͯ ÿ͋ có th͋
QKjPFKiQNK{QJÿͯ ÿ͋ có th͋ vi͍QO\NK{QJÿͯ
ÿ͋ có th͋ gi̫i thoát.

5) Vì sao? Đã lâu ngày, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu đắm trước, xem là của tôi, chấp thủ: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi". Do vậy, ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không đủ để có thể nhàm chán, không đủ để có thể viễn ly, không đủ để có thể giải thoát.

6) Này các Tỷ-kheo, thật tốt hơn cho kẻ vô văn phàm phu đi đến với thân do bốn đại tạo thành này, xem như là tự ngã, hơn là đối với tâm.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   334

7) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, thân do bốn đại tạo
thành này được thấy đứng vững một năm, đứng vững
hai năm, đứng vững ba năm, đứng vững bốn năm,
đứng vững năm năm, đứng vững mười năm, đứng
vững hai mươi năm, đứng vững ba mươi năm, đứng
vững bốn mươi năm, đứng vững năm mươi năm,
đứng vững một trăm năm, đứng vững nhiều hơn nữa.
Còn cái g͕i là tâm này, là ý này, là thͱc này, này
các Tͽ-kheo, c̫ ÿrPYjQJj\NKͧi lên là khác, di͏t
ÿLOjNKiF

8) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử
khéo chơn chánh tư duy lý duyên khởi: " Do cái
này có mặt, cái kia có mặt. Do cái này sanh cái kia
sanh. Do cái này không có mặt, cái kia không có mặt.
Do cái này diệt, cái kia diệt ".

9) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc đưa đến cảm giác
lạc thọ, nên lạc thọ sanh khởi. Do duyên xúc đưa đến
cảm giác lạc thọ ấy diệt, nên lạc thọ được khởi lên
do duyên xúc đưa đến cảm giác lạc thọ ấy diệt, lạc
thọ ấy được chấm dứt.

10) Này các Tỷ-kheo do duyên xúc đưa đến cảm giác
khổ thọ, nên khổ thọ sanh khởi. Do duyên xúc đưa
đến cảm giác khổ thọ ấy diệt, nên khổ thọ được khởi
lên do duyên xúc đưa đến khổ thọ ấy diệt, khổ thọ ấy
chấm dứt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  335

11) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc đưa đến cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, nên bất khổ bất lạc thọ sanh
khởi. Do xúc đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc thọ
ấy diệt, nên bất khổ bất lạc thọ được khởi lên do
duyên xúc đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc ấy diệt,
bất khổ bất lạc thọ ấy chấm dứt.

12) 9tQK˱Qj\FiF7ͽ-kheo, do hai khúc cây c͕
xát hòa hͫp nên sͱF QyQJ ÿ˱ͫc sanh, l͵a ÿ˱ͫc
khͧi lên. Do hai khúc cây ̭y xa lìa tách bi͏t, nên
sͱc nóng ̭\ÿR̩n di͏t, sͱc nóng ̭y ch̭m dͱt.

13) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên xúc đưa
đến cảm giác lạc thọ nên lạc thọ sanh khởi. Do xúc
đưa đến cảm giác lạc thọ ấy diệt, nên lạc thọ được
khởi lên do duyên xúc đưa đến cảm giác lạc thọ ấy
diệt, lạc thọ ấy chấm dứt.

14) Do duyên xúc đưa đến cảm giác khổ thọ...

15) Do duyên xúc đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc
thọ, nên bất khổ bất lạc thọ sanh khởi. Do duyên xúc
đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc thọ ấy diệt, nên bất
khổ bất lạc thọ ấy được khởi lên do duyên xúc đưa
đến cảm giác bất khổ bất lạc thọ ấy diệt, bất khổ bất
lạc thọ ấy chấm dứt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    336

16) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với xúc, nhàm chán đối với thọ, nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán đối với hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán nên viễn ly; do viễn ly nên giải thoát. Trong sự giải thoát trí khởi lên, biết rằng: "Ta đã giải thoát", vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      337

39    Thức - Thức bị dục và ái trói chặt
trong căn trần - Kinh ĐẠI–CA–
CHIÊN–DIÊN NHỨT DẠ HIỀN
GIẢ – 133 Trung III, 453

KINH ĐẠI–CA–CHIÊN–DIÊN NHỨT DẠ HIỀN
GIẢ
(Kaccana Bhaddekaratta suttam)
± Bài kinh s͙ 133 ± Trung III, 453

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Rajagaha (Vương Xá),
tại Tinh xá Tapoda. Lúc bấy giờ, Tôn giả Samiddhi,
thức dậy vừa lúc bình minh đi đến Tapoda để tắm
rửa tay chân. Tắm rửa tay chân ở Tapoda xong, sau
khi lên khỏi (nước), vị ấy đứng mặc một y để tay
chân cho khô. Rồi sau khi đêm vừa mãn, một Thiên
thần, chói sáng với dung sắc thù thắng cả vùng
Tapoda, đi đến Tôn giả Samiddhi, sau khi đến, liền
đứng một bên. Đứng một bên, Thiên Thần ấy thưa
Tôn giả Samiddhi:

– Này Tỷ-kheo, Ngài có thọ trì tổng thuyết và

NĂM UẨN 5 – THỨC                                338

biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả không?

– Này Hiền giả, tôi không có thọ trì tổng thuyết
và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả. Nhưng này Hiền
giả, Hiền giả có thọ trì tổng thuyết và biệt thuyết về
Nhứt Dạ Hiền Giả không?

– Này Tỷ-kheo, tôi cũng không có thọ trì tổng
thuyết và biệt thuyết về Nhứt Da Hiền Giả. Nhưng
này Tỷ-kheo, Ngài có thọ trì bài kệ về Nhứt Dạ Hiền
Giả không?

– Này Hiền giả, tôi không có thọ trì bài kệ về Nhứt Dạ Hiền Giả. Nhưng này Hiền giả, Hiền giả có thọ trì bài kệ về Nhứt Dạ Hiền Giả không?

– Này Tỷ-kheo, tôi không có thọ trì bài kệ về
Nhứt Dạ Hiền Giả. Này Tỷ-kheo, hãy học tổng
thuyết và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả. Này Tỷ-
kheo, hãy học cho thuần thục tổng thuyết và biệt
thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả. Này Tỷ-kheo hãy thọ
trì tổng thuyết và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền Giả.
Vì rằng, này Tỷ-kheo, tổng thuyết và biệt thuyết về
Nhứt Dạ Hiền Giả là liên hệ đến mục đích và căn bản
của Phạm hạnh.

Thiên thần ấy nói như vậy. Sau khi nói vậy, vị ấy biến mất ở đấy. Rồi Tôn giả Samiddhi sau khi đếm

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    339

ấy đã mãn, liền đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên Tôn giả Samiddhi bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, con thức dậy vừa lúc
bình mình đi đến Tapoda để tắm rửa tay chân. Tắm
rửa tay chân ở Tapoda xong, sau khi lên khỏi (nước),
con đứng mặc một y để tay chân cho khô. Rồi bạch
Thế Tôn, sau khi đêm vừa mãn một Thiên thần.. (như
trên).. ".... và là căn bản Phạm hạnh". Thiên thần ấy
nói như vậy. Sau khi nói như vậy, vị ấy biến mất ở
đấy. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn thuyết
giảng cho tổng thuyết và biệt thuyết về Nhứt Dạ Hiền
Giả!

– Vậy này Tỷ-kheo, hãy nghe và suy nghiệm kỹ Ta sẽ nói.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Samiddhi vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

Quá khͱ không truy tìm
7˱˯QJODLNK{QJ˱ͣc v͕ng,
Quá khͱ ÿmÿR̩n t̵n,
7˱˯QJODLO̩LFK˱Dÿ͇n,
Ch͑ có pháp hi͏n t̩i,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   340

Tu͏ quán chính ͧ ÿk\

.K{QJÿ͡ng, không rung chuy͋n,
Bi͇t v̵y nên tu t̵p
Hôm nay nhi͏t tâm làm
Ai bi͇t ch͇t ngày mai?
.K{QJDLÿL͉XÿuQKÿ˱ͫc
VͣLÿ̩i quân th̯n ch͇t,
7U~QK˱Y̵y nhi͏t tâm
ĈrPQJj\NK{QJP͏t m͗i,
Xͱng g͕i Nhͱt d̩ Hi͉n,
B̵c an t͓nh, tr̯m l̿ng.
Thế Tôn nói như vậy. Sau khi nói như vậy,
Thiện Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá,

Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi Thế Tôn đi không
bao lâu, liền suy nghĩ: "Này chư Hiền, Thế Tôn sau
khi thuyết giảng phần tổng thuyết một cách vắn tắt
cho chúng ta không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ
chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tịnh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Nay không biết ai có thể giải nghĩa một cách

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 341

rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một cách rộng rãi".

Rồi các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ như sau: "Tôn giả
Mahakaccana (Đại Ca-chiên-diên) này đã được Thế
Tôn tán thán và được các đồng Phạm hạnh có trí kính
trọng; Tôn giả Mahakaccana có thể giải nghĩa một
cách rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế
Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một
cách rộng rãi. Vậy chúng ta hãy đến Tôn giả
Mahakaccana, sau khi đến chúng ta hãy hỏi Tôn giả
Mahakaccana về ý nghĩa này".

Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến Tôn giả
Mahakaccana, sau khi đến nói lên với Tôn giả
Mahakaccana những lời chào đón hỏi thăm; sau khi
nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-
kheo ấy thưa với Tôn giả Mahakaccana:

– Thưa Hiền giả Kaccana, Thế Tôn sau khi đọc tổng thuyết này, không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá:

Quá khứ không truy tìm Tương lai không ước vọng, .... (như trên)...

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  342

Xứng gọi Nhứt dạ hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Nay không biết ai có thể giải nghĩa một cách
rộng rãi tổng thuyết này, ph         ,              m

NĂM UẨN 5 – THỨC                              343

– Thưa Hiền giả Kaccana, chắc chắn Thế Tôn biết những gì cần biết... (như trên)... Nay đã đến thời chúng tôi đến hỏi Thế Tôn về ý nghĩa này. Thế Tôn giải thích cho chúng tôi như thế nào, chúng tôi sẽ như vậy thọ trì. Nhưng Tôn giả Mahakaccana được Thế Tôn tán thán, được các vị đồng Phạm hạnh kính trọng. Tôn giả Mahakaccana có thể giải thích một cách rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một cách rộng rãi. Mong Tôn giả Mahakaccana giải thích cho nếu Tôn giả không cảm thấy phiền phức.

– Vậy chư hiền, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, tôi sẽ nói:

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahakaccana. Tôn giả Mahakaccana nói như sau:

– Này Hiền giả, phần tổng thuyết Thế Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào trong tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     344

Bậc an tịnh, trầm lặng.
Về phần tổng thuyết này chỉ được Thế Tôn đọc
lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một cách
rộng rãi, này chư Hiền, tôi hiểu ý nghĩa một cách
rộng rãi như sau:

Này chư Hiền, thế nào là truy tìm quá khứ? "Mắt của tôi trong thời quá khứ là như vậy". Các sắc pháp là như vậy, và thức ở đấy bị ái và dục trói chặt. Vì thức bị dục và ái trói chặt, vị ấy hân hoan trong ấy. Vì hân hoan trong ấy, vị ấy truy tìm quá khứ. "Tai của tôi trong quá khứ là như vậy. Các tiếng là như vậy... (như trên)... Mũi của tôi trong quá khứ là như vậy, các hương là như vậy... (như trên)... Lưỡi của tôi trong quá khứ là như vậy, các vị là như vậy... (như trên)... Thân của tôi trong quá khứ là như vậy, các xúc là như vậy.. (như trên)... Ý của tôi trong quá khứ là như vậy. Các pháp là như vậy", và thức ở đây, bị dục và ái trói chặt. Vì rằng thức bị dục và ái trói chặt, vi ấy hân hoan trong ấy. Vì hân hoan trong ấy, vị ấy truy tìm quá khứ.

Và này chư Hiền, thế nào là không truy tìm quá khứ? "Mắt của tôi trong thời quá khứ là như vậy. Các sắc pháp là như vậy", và thức ở đây không bị dục và ái trói chặt. Vì thức không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không hân hoan trong ấy. Vì không hân hoan

NĂM UẨN 5 – THỨC                                       345

trong ấy, vị ấy không truy tìm quá khứ. "Tai của tôi trong quá khứ là như vậy, các tiếng là như vậy... (như trên)... Mũi của tôi trong quá khứ là như vậy, các hương là như vậy.. (như trên)... Lưỡi của tôi trong quá khứ là như vậy, các vị là như vậy... (như trên)... Thân của tôi trong quá khứ là như vậy, các xúc là như vậy, ... (như trên) ... Ý của tôi trong quá khứ là như vậy. các pháp là như vậy" và thức ở đây không bị dục và ái trói chặt. Vì thức không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không hân hoan trong ấy. Vì không hân hoan trong ấy, vị ấy không truy tìm quá khứ. Như vậy, này chư Hiền, là không truy tìm quá khứ.

Và này chư Hiền, thế nào là ước vọng tương lai? "Mong rằng mắt của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các sắc pháp là như vậy", và vị ấy hướng tâm lấy cho được cái gì chưa được. Vì duyên hướng tâm như vậy, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong ấy, vị ấy ước vọng tương lai. "Mong rằng tai của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các tiếng là như vậy... (như trên)... Mong rằng mũi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các hương là như vậy... (như trên)... Mong rằng lưỡi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các vị là như vậy... (như trên)... Mong rằng thân của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các xúc là như vậy... (như trên)... Mong rằng ý của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các pháp là như vậy", và vị ấy hướng tâm

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     346

lấy cho được cái gì chưa được. Vì duyên hướng tâm
như vậy, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong
ấy, vị ấy ước vọng tương lai. Như vậy, này chư Hiền
là ước vọng tương lai.

Và này chư Hiền, thế nào là không ước vọng tương lai? Mong rằng mắt của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các sắc pháp là như vậy". Vị ấy không hướng tâm lấy cho được cái gì chưa được. Do duyên không hướng tâm, vị ấy không hân hoan trong ấy, vị ấy không có ước vọng tương lai. "Mong rằng tai của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các tiếng là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng mũi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các hương là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng lưỡi của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các vị là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng thân của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các xúc là như vậy ... (như trên) ... Mong rằng ý của tôi trong tương lai sẽ là như vậy, các pháp là như vậy". Vị ấy không hướng tâm lấy cho được cái gì chưa được. Do duyên không hướng tâm, vị ấy không hân hoan trong ấy. Do không hân hoan trong ấy, vị ấy không có ước vọng tương lai. Như vậy, này chư Hiền, là không ước vọng tương lai.

Và này chư Hiền, thế nào là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại? Này chư Hiền, nếu mắt và các sắc

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     347

pháp, cả hai đều có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại này. Vì thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong ấy, vị ấy bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Này chư Hiền, nếu tai và các tiếng... (như trên)... nếu mũi và các hương ... (như trên)...; nếu lưỡi và các vị... (như trên)...; nếu thân và các xúc... (như trên)... Này chư Hiền nếu ý và các pháp, cả hai đều có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại này. Vì thức của vị ấy bị dục và ái trói chặt, vị ấy hân hoan trong ấy. Do hân hoan trong ấy, vị ấy bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Như vậy, này chư Hiền, là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại.

Và này chư Hiền, thế nào là không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại? Này chư Hiền, nếu mắt và các sắc pháp, cả hai đều có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy không bị dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại này. Vì thức của vị ấy không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không hân hoan trong ấy. Do không hân hoan trong ấy, vị ấy không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Này chư Hiền, nếu tai và các tiếng.. (như trên).. Này chư Hiền, nếu mũi và các hương.. (như trên)... Này chư Hiền, nếu lưỡi và các vị ... (như trên)... Này chư Hiền, nếu thân và các xúc ... (như trên)... Này chư Hiền, nếu ý và các pháp, cả hai đều

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      348

có mặt trong hiện tại này, và thức của vị ấy không bị
dục và ái trói chặt cũng trong hiện tại này. Vì thức
của vị ấy không bị dục và ái trói chặt, vị ấy không
hân hoan trong ấy. Do không hân hoan trong ấy, vị
ấy không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại. Như
vậy, này chư Hiền là không bị lôi cuốn trong các
pháp hiện tại.

Này chư Hiền, phần tổng thuyết Thế Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào trong tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Phần tổng thuyết này, này chư Hiền, được Thế
Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa
một cách rộng rãi; này chư Hiền, tôi hiểu ý nghĩa một
cách rộng rãi như vậy. Và nếu chư Tôn giả muốn,
hãy đi đến Thế Tôn và hỏi ý nghĩa này. Thế Tôn giải
thích các Tôn giả như thế nào, hãy như vậy thọ trì.

Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Mahakaccana giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy đi đến Thế Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   349

xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn sau khi đọc phần tổng
thuyết một cách vắn tắt cho chúng con, không giải
nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy, và đi
vào tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm lặng.
Bạch Thế Tôn, sau khi Thế Tôn đi không bao
lâu, chúng con suy nghĩ như sau: "Thế Tôn sau khi
đọc phần tổng thuyết một cách vắn tắt cho chúng
con, không giải nghĩa một cách rộng rãi, và đã đi vào
tinh xá:

Quá khứ không truy tìm
Tương lai không ước vọng,
.... (như trên)...
Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
Bậc an tịnh, trầm nặng.
Nay không biết ai có thể giải nghĩa một cách
rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn
đọc lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   350

cách rộng rãi".

Rồi bạch Thế Tôn, chúng con suy nghĩ như sau:
"Tôn giả Mahakaccana (Đại Ca chiên diên) này...
(như trên)... chúng ta hãy hỏi Tôn giả Mahakaccana
về ý nghĩa này. "Rồi bạch Thế Tôn, chúng con đi đến
Tôn giả Mahakaccana, sau khi đến chúng con hỏi
Tôn giả Mahakaccana về ý nghĩa này. Ý nghĩa của
những (chữ) ấy đã được Tôn giả Mahakaccana giải
thích cho chúng con với những phương pháp này,
các những câu này, với những chữ này.

– Này các Tỷ-kheo, Mahakaccana là bậc Hiền
trí. Này các Tỷ-kheo, Mahakaccana là bậc Đại trí tuệ.
Này các Tỷ-kheo nếu các Ông hỏi Ta về ý nghĩa này,
Ta cũng giải thích cho các Ông như vậy, như
Mahakaccana đã giải thích. Thật sự ý nghĩa ấy là
vậy, và các Ông hãy thọ trì như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   351

40    Thức - Thức bị lòng tham sắc, thọ, tưởng, hành trói buộc - Kinh Hàliddikàni – Tương III, 23

Hàliddikàni – Tương III, 23

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Tôn giả Mahà Kaccàna ( Ma-ha Ca-chiên- diên ) sống giữa các dân chúng Avanti, tại Kulaghara bên bờ một vực núi.

2) Rồi gia chủ Hàliddikàni đi đến Tôn giả Mahà Kaccàna; sau khi đi đến, đảnh lễ Tôn giả Mahà Kaccàna rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, gia chủ Hàliddikàni nói với Tôn Giả Mahà Kaccàna:

- Thưa Tôn Gỉa, Thế Tôn đã nói trong phẩm thứ tám, trong tập: "Các câu hỏi của Màgandiya như sau:

Bậc Thánh bỏ gia đình,
Du hành không trú xứ,
Đối với dân trong làng,
Không tác thành hệ lụy.
Tuyệt không các dục vọng,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  352

Không ước vọng hão huyền, Chấm dứt mọi tranh luận, Bất cứ với một ai".

Với lời nói vắn tắt này của Thế Tôn, thưa Tôn giả, ý nghĩa cần phải hiểu một cách rộng rãi như thế nào?

4) Này Gia chủ,

- Sắc giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
sắc giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là du
hành có JLDÿuQK
- Thọ giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
thọ giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là du
hành có gia đình.
- Tưởng giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
tưởng giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là
du hành có gia đình.
- Hành giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
hành giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là
du hành có gia đình.
- Thức giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
thức giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là du
hành có gia đình.

Như vậy, này Gia chủ, là du hành có gia đình.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  353

8) Và này Gia chͯ, th͇ nào là du hành không gia ÿuQK?

9) Đối với sắc giới, này Gia chủ, cái gọi là dục, là
tham, là hỷ, là khát ái, những gì thuộc chấp thủ, tâm
trú trước, thiên chấp tùy miên; Như Lai đoạn tận
chúng, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-
la, làm cho không tái sanh, không thể sanh khởi trong
tương lai. Do vậy, Như Lai được gọi là du hành
không gia đình.

10) Đối với thọ giới, này Gia chủ...

11) Đối với tưởng giới, này Gia chủ...

12) Đối với hành giới, này Gia chủ...

13) Đối với thức giới, này Gia chủ, cái gọi là dục, là
tham, là hỷ, là khát ái, những gì thuộc chấp thủ, tâm
trú trước, thiên chấp tùy miên; Như Lai đoạn tận
chúng, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-
la, làm cho không tái sanh, không thể sanh khởi trong
tương lai. Do vậy, Như Lai được gọi là du hành
không gia đình.

14) Như vậy, này Gia chủ, là du hành không gia đình.

15) 1K˱WK͇ nào, này Gia chͯ, là du hành có trú xͱ?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    354

Bị trói buộc bởi an trú chấp trước (niketa-visàra) vào sắc tướng, này Gia chủ, gọi là du hành có trú xứ... vào thanh tướng... vào hương tướng... vào vị tướng... vào xúc tướng. Bị trói buộc bởi an trú chấp trước vào pháp tướng, này Gia chủ, gọi là du hành có trú xứ. Như vậy, này Gia chủ, là du hành có trú xứ.

16) 1K˱WK͇ nào là du hành không trú xͱ?

Sự trói buộc bởi an trú chấp trước vào sắc tướng, này Gia chủ, đối với Như Lai đã được đoạn tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không tái sanh, không thể sanh khởi trong tương lai. Do vậy, Như Lai được gọi là du hành không trú xứ.

Sự trói buộc bởi an trú chấp trước vào thanh tướng...
vào hương tướng... vào vị tướng... vào xúc tướng...
vào pháp tướng, này Gia chủ, đối với Như Lai đã
được đoạn tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân
cây ta-la, làm cho không tái sanh, không thể sanh
khởi trong tương lai. Do vậy, Như Lai được gọi là du
hành không trú xứ.

17) Như vậy, này Gia chủ, là du hành không trú xứ.

18) 1K˱WK͇ nào, này Gia chͯ, là tác thành h͏ lͭy trong làng?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    355

Ở đây, này Gia chủ, có người sống thân mật với gia chủ, cùng vui, cùng buồn. Giữa những người sung sướng, vị ấy sung sướng. Giữa những người buồn khổ, vị ấy buồn khổ. Khi có công việc phải làm khởi lên, tự liên hệ mình vào các công việc ấy. Như vậy, này Gia chủ, là tác thành hệ lụy trong làng.

19) 9j QK˱ WK͇ nào, này Gia chͯ, là không tác thành h͏ lͭy trong làng?

Ở đây, này Gia chủ, vị Tỷ-kheo không sống quá thân
mật với gia chủ, không cùng vui, không cùng buồn,
không vui sướng giữa những người sung sướng,
không buồn khổ giữa những người buồn khổ. Khi có
công việc phải làm khởi lên, không tự mình liên hệ
vào các công việc ấy. Như vậy, này Gia chủ, là không
tác thành hệ lụy trong làng.

20) 1K˱ WK͇ nào, này Gia chͯ, là không tuy͏t NK{QJÿ͙i vͣi các dͭc v͕ng?

Ở đây, này Gia chủ, có người không ly tham đối với các dục vọng, không ly dục, không ly ái, không ly khát, không ly nhiệt não, không ly khát ái. Như vậy, này Gia chủ, là không tuyệt không đối với các dục.

21) 1K˱WK͇ nào, này Gia chͯ, là tuy͏t không các dͭc v͕ng?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  356

Ở đây, này Gia chủ, có người ly tham đối với các dục, ly dục, ly ái, ly khát, ly nhiệt não, ly khát ái. Như vậy, này Gia chủ, là tuyệt không các dục.

22) 1K˱ WK͇ nào, này Gia chͯ, là hy v͕ng hão huy͉n?

Ở đây, này Gia chủ, có người suy nghĩ như sau:
"Mong rằng có sắc như vậy trong tương lai! Mong
rằng có thọ như vậy trong tương lai! Mong rằng có
tưởng như vậy trong tương lai! Mong rằng có các
hành như vậy trong tương lai! Mong rằng có thức
như vậy trong tương lai!" Như vậy, này Gia chủ, là
hư vọng hão huyền.

23) 1K˱WK͇ nào, này Gia chͯ, là không hy v͕ng hão huy͉n?

Ở đây, này Gia chủ, có người không có suy nghĩ như
sau: "Mong rằng có sắc như vậy trong tương lai!
Mong rằng có thọ như vậy trong tương lai! Mong
rằng có tưởng như vậy trong tương lai! Mong rằng
có các hành như vậy trong tương lai! Mong rằng có
thức như vậy trong tương lai!" như vậy, này Gia chủ,
là không hy vọng hão huyền.

24) 1K˱ WK͇ nào, này Gia chͯ, là tranh lu̵n vͣi QJ˱ͥi?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    357

Ã   t Ở đây, này Gia chủ, có người nói như sau: "Ông không biết Pháp v(n)4n7.08 0b9.96 Td/F1 14.04 nB15.96 Tf

NĂM UẨN 5 – THỨC                                358

NĂM UẨN 5 – THỨC   359

sống không gia đình. Vị ấy đã đến ở trước tại trú xứ của thợ gốm. Rồi Thế Tôn đi đến Tôn giả Pukkusati; sau khi đến nói với Pukkusati:

– Này Tỷ-kheo, nếu không gì phiền phức cho Ông, Ta muốn ở lại trú xứ này một đêm.

– Rộng rãi, thưa Hiền giả, là trú xứ của thợ gốm. Tôn giả có thể ở, tùy theo sở thích.

Rồi Thế Tôn sau khi bước vào trú xứ của thợ
gốm, trải thảm cỏ vào một bên, ngồi kiết-già, lưng
thẳng và an trú niệm trước mặt. Và Thế Tôn trải qua
phần lớn đêm ấy, ngồi (như vậy). Tôn giả Pukkusati
trải qua phần lớn đêm ấy cũng ngồi (như vậy). Rồi
Thế Tôn suy nghĩ: "Cử chỉ Thiện gia nam tử này có
vẻ tín thành, Ta hãy hỏi vị ấy". Rồi Thế Tôn nói với
Tôn giả Pukkusati:

– Này Tỷ-kheo, Ông xuất gia, y cứ vào ai? Ai là Đạo sư của Ông? Ông chấp nhận pháp của ai?

– Thưa Hiền giả, có Sa môn Gotama là Thích
tử, xuất gia từ dòng họ Thích Ca. Tiếng đồn tốt đẹp
sau đây được truyền đi về Thế Tôn Gotama ấy: "Ngài
là bậc Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Điều
Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   361

Tôi đã xuất gia, y cứ bậc Thế Tôn ấy. Ngài là bậc Đạo sư của tôi. Và tôi chấp thuận pháp của bậc Thế Tôn ấy.

– Này Tỷ-kheo, nay Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy ở đâu?

– Thưa Hiền giả, có một thành phố tên là
Savatthi giữa các quốc độ phía Bắc. Tại đấy, Thế
Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác hiện này đang
ở.

– Này Tỷ-kheo, trước đây Ông đã thấy bậc Thế Tôn ấy chưa? Và nếu thấy, Ông có nhận ra được không?

– Thưa Hiền giả, trước đây tôi chưa từng thấy bậc Thế Tôn ấy. Và nếu thấy, tôi không nhận ra được.

Rồi Thế Tôn suy nghĩ: "Thiện gia nam tử này
xuất gia y cứ nơi Ta. Vậy Ta hãy thuyết pháp cho
(Thiện gia nam tử) ấy". Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả
Pukkusati:

– Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa Hiền giả vâng.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 362

Tôn giả Pukkusati vâng đáp Thế Tôn.

Thế Tôn nói như sau:

± Này Tͽ-NKHRQJ˱ͥi này có sáu giͣi, sáu xúc xͱP˱ͥi tám ý hành, b͙n th̷ng xͱNKLÿ˱ͫc an trú, v͕QJW˱ͧng không có chuy͋Qÿ͡ng. Khi v͕ng W˱ͧng không chuy͋Qÿ͡ng, v͓ ̭\ÿ˱ͫc g͕i là m͡t ̱n VƭW͓ch t͓nh. Chͣ có buông lung trí tu͏Km\ÿ͡ trì FKkQÿ͇Km\WăQJWU˱ͧng hu͏ thí (caga), hãy tu h͕c t͓ch t͓QKĈk\OjW͝ng thuy͇t sáu giͣi phân bi͏t.

 Này Tỷ-kheo, khi được nói đến 1J˱ͥi này có
sáu giͣi", do duyên gì được nói đến như vậy? Địa
giới, (thủy giới), hỏa giới, phong giới, không giới,
thức giới. Này Tỷ-kheo, khi được nói đến "Người
này có sáu giới", chính do duyên này được nói đến
như vậy.

 Này các Tỷ-kheo, khi được nói đến 1J˱ͥi này
có sáu xúc xͱ", do duyên gì được nói đến như
vậy? Nhãn xúc xứ, nhĩ xúc xứ, tỷ xúc xứ, thiệt xúc
xứ, thân xúc xứ, ý xúc xứ. Khi được nói đến
"Người này có sáu xúc xứ ", chính do duyên này
được nói đến như vậy.

 Này Tỷ-kheo, khi được nói đến 1J˱ͥi này có P˱ͥi tám ý hành", do duyên gì được nói đến như

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    363

vậy? Khi con mắt thấy sắc, người ấy chạy theo
sắc, chỗ trú xứ của hỷ, chạy theo sắc chỗ trú xứ
của ưu, chạy theo sắc chỗ trú xứ của xả, khi tai
nghe tiếng... mũi ngửi hương.. lưỡi nếm vị... thân
cảm xúc, ... ý nhận thức pháp, người ấy chạy theo
pháp, chỗ trú xứ của hỷ, người ấy chạy theo pháp,
chỗ trú xứ của ưu, người ấy chạy theo pháp, chỗ
trú xứ của xả. Như vậy có sáu hỷ hành, sáu ưu
hành, sáu xả hành. Khi được nói đến "Người này
có mười tám ý hành" chính do duyên này được nói
đến như vậy.

 Này Tỷ-kheo, khi được nói đến 1J˱ͥi này có
b͙n th̷ng xͱ ", do duyên gì được nói đến như
vậy? Tuệ thắng xứ, đế thắng xứ, huệ thí thắng xứ,
tịch tịnh thắng xứ. Khi được nói đến "Người này
có bốn thắng xứ", chính do duyên này được nói
đến như vậy.

 Khi được nói đến "Chͣ có buông lung trí tu͏,
hãy h͡ WUuFKkQÿ͇Km\WăQJWU˱ͧng hu͏ thí, hãy
tu h͕c t͓ch t͓nh", do duyên gì được nói đến như
vậy?

 Th͇ nào là không buông lung trí tu͏? Có sáu giới này: địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  364

 Này Tỷ-kheo, thế nào là địa giới? Có nội địa
giới và có ngoại địa giới. Và này Tỷ-kheo,
thế nào là nội địa giới? Cái gì thuộc nội
thân, thuộc cá nhân, kiên cứng, thô phù, bị
chấp thủ, như tóc, lông, móng, răng, da, thịt,
gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách
mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bao tử,
phân và bất cứ vật gì khác, thuộc nội thân,
thuộc cá nhân, kiên cứng, thô phù, bị chấp
thủ. Như vậy, này Tỷ-kheo, được gọi là nội
địa giới. Nhͷng gì thu͡c n͡L ÿ͓a giͣi và
nhͷng gì thu͡c ngo̩Lÿ͓a giͣLÿ͉u thu͡c v͉
ÿ͓a giͣL Ĉ͓a giͣi ̭y ph̫L ÿ˱ͫc quán sát
QK˱WK̵t vͣi chánh trí tu͏ QK˱VDX: "Cái
này không ph̫i cͯa tôi, cái này không ph̫i
là tôi, cái này không ph̫i t͹ ngã cͯa tôi".
6DX NKL QK˱ WK̵W TXiQ ViW ÿ͓a giͣi vͣi
chánh trí tu͏ QK˱Y̵y, v͓ ̭y sanh y͇PO\ÿ͙i
vͣLÿ͓a giͣi, tâm tͳ b͗ ÿ͓a giͣi.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thủy giới?
Có nội thủy giới, có ngoại thủy giới. Và này
Tỷ-kheo, thế nào là nội thủy giới? Cái gì
thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc nước,
thuộc chất lỏng, bị chấp thủ, như mật, đàm
(niêm dịch), mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước
mắt, mỡ da, nước miếng, nước mũi, nước ở

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  365

khớp xương, nước tiểu, và bất cứ vật gì
khác, thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc
nước, thuộc chất lòng, bị chấp thủ. Như vậy,
này Tỷ-kheo, được gọi là thủy giới. Những
gì thuộc nội thủy giới và những gì thuộc
ngoại thủy giới đều thuộc về thủy giới. Thủy
giới ấy phải được quán sát như thật với
chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải
của tôi, cái này không phải là tôi, cái này
không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật
quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như vậy,
vị ấy sanh yếm ly đối với thủy giới, tâm từ
bỏ thủy giới.
 Và này Tỷ-kheo, thế nào là hỏa giới? Có nội
hỏa giới, có ngoại hỏa giới. Và này Tỷ-kheo,
thế nào là nội hỏa giới? Cái gì thuộc về nội
thân, thuộc về cá nhân, thuộc lửa, thuộc chất
nóng, bị chấp thủ. Như cái gì khiến cho hâm
nóng, khiến cho hủy hoại, khiến cho thiêu
cháy, cái gì khiến cho những vật được ăn,
uống, nhai, nếm, có thể khéo tiêu hóa, hay
tất cả những vật gì khác, thuộc nội thân,
thuộc cá nhân, thuộc lửa, thuộc chất nóng,
bị chấp thủ. Này Tỷ-kheo, như vậy được gọi
là nội hỏa giới. Những gì thuộc nội hỏa giới
và những gì thuộc ngoại hỏa giới đều thuộc

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 366

về hỏa giới. Hỏa giới ấy phải được quán sát
như thật với chánh trí tuệ như sau: "Cái này
không phải của tôi, cái này không phải là tôi,
cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi
như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ
như vậy, vị ấy sanh yếm ly đối với hỏa giới,
tâm từ bỏ hỏa giới.
 Và này Tỷ-kheo, thế nào là phong giới? Có
nội phong giới, có ngoại phong giới. Và này
Tỷ-kheo, thế nào là nội phong giới? Cái gì
thuộc về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió,
thuộc tánh động, bị chấp thủ, như gió thổi
lên, gió thổi xuống, gió trong ruột, gió trong
bụng dưới, gió thổi ngang các đốt, các khớp,
hơi thở vô, hơi thở ra, và bất cứ vật gì khác
thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió,
thuộc tánh động, bị chấp thủ. Này Tỷ-kheo,
như vậy được gọi là nội phong giới. Những
gì thuộc nội phong giới và những gì thuộc
ngoại phong giới đều thuộc về phong giới.
Phong giới ấy phải được quán sát như thật
với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không
phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái
này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như
thật quán sát phong giới với chánh trí tuệ
như vậy, vị ấy sanh yếm ly đối với phong

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  367

giới, tâm tư từ bỏ phong giới.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hư không
giới? Có nội hư không giới, có ngoại hư
không giới. Và này Tỷ-kheo, thế nào là nội
hư không giới? Cái gì thuộc về nội thân,
thuộc cá nhân, thuộc hư không, thuộc hư
không tánh, bị chấp thủ, như lỗ tai, lỗ mũi,
cửa miệng, do cái gì người ta nuốt, những gì
được nhai, được uống, được ăn, được nếm,
và tại chỗ mà những gì được nhai, được
uống, được ăn, được nếm, được giữ lại, và
ngang qua chỗ mà những gì được nhai, được
uống, được ăn, được nếm và được tống xuất
xuống phần dưới để ra ngoài, và bất cứ vật
gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc
hư không, thuộc hư không tánh, bị chấp thủ.
Này Tỷ-kheo, như vậy được gọi là nội hư
không giới. Những gì thuộc nội hư không
giới và ngoại hư không giới đều thuộc về hư
không giới. Hư không ấy phải được quán sát
như thật với chánh trí tuệ như sau: "Cái này
không phải của tôi, cái này không phải là tôi,
cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi
như thật quán sát hư không giới với chánh
trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yếm ly đối với hư
không giới, tâm từ bỏ hư không giới.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  368

 Lại nữa, khi thức còn lại được trong sạch,
trong trắng, vị ấy biết được một số sự việc
nhờ thức ấy. Vị ấy thức tri được lạc, thức
tri được khổ, thức tri được bất khổ bất lạc.
o Này Tỷ-kheo, duyên lạc xúc, lạc thọ khởi
lên. Vị ấy khi đang cảm giác lạc thọ, tuệ tri
rằng: "Tôi cảm giác lạc thọ". Do lạc xúc
diệt đi, lạc thọ do lạc xúc được khởi lên
được cảm giác, vị ấ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 369

xát, hơi nóng được sanh, ngọn lửa được hiện khởi.
Khi hai que ấy được rời nhau, được phân ly, sức
nóng được sanh khởi ấy, sức nóng ấy được diệt đi,
được chấm dứt.

Cũng vậy, này Tỷ-kheo, duyên lạc xúc, lạc thọ khởi lên. Vị ấy  ạ       6               v

NĂM UẨN 5 – THỨC                               370

này thanh tịnh như vậy, trong trắng như vậy vào Hư
không vô biên xứ... Thức vô biên xứ... Vô sở hữu
xứ... Phi tưởng phi phi tưởng xứ, và tu tập tâm của ta
tùy theo pháp ấy, thời (xả) ấy trở thành pháp hữu vi".
V͓ ̭\NK{QJWiFWKjQKNK{QJVX\W˱ͧQJÿ͇n hͷu
hay phi hͷX'RNK{QJWiFWKjQKNK{QJVX\W˱ͧng
ÿ͇n hͷu hay phi hͷu, v͓ ̭y không ch̭p thͯ m͡t s͹
v̵t gì ͧ ÿͥi; ch̭p thͯ không qṷy r͙i v͓ ̭y; do ch̭p
thͯ không qṷy r͙i v͓ ̭y, v͓ ̭y t͹ chͱng Ni͇t-bàn,
và v͓ ̭y tu͏ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những điều nên làm đã làm, không còn trở lại trạng
thái như thế này nữa".

 Nếu vị ấy cảm giác lạc th

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    372

thắng TUỆ THẮNG XỨ này. Vì rằng, này Tỷ-kheo, như vậy là tối thắng Thánh tuệ, nghĩa là trí biết sự đoạn tận mọi đau khổ.

Sự giải thoát ấy của vị này, an trú vào CHÂN
ĐẾ, không bị dao động. Này Tỷ-kheo, cái gì có thể
đưa đến hư vọng, thời thuộc về hư vọng. Cái gì
không thể đưa đến hư vọng, thời thuộc về chân đế,
Niết-bàn. Do vậy, vị Tỷ-kheo thành tựu như vậy là
thành tựu với tối thắng ĐẾ thắng xứ này. Vì rằng,
này Tỷ-kheo, như vậy là tối thắng Thánh đế, tức là
Niết-bàn, không có thể đưa đến hư vọng.

Và những sanh y vô trí thức trước của nó đã
được đầy đủ, đã được thành tựu. Chúng được đoạn
tận, chặt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala, không
thể hiện hữu nữa trong tương lai, không có khả năng
sanh khởi nữa. Do vậy, một Tỷ-kheo thành tựu như
vậy là thành tựu với tối thắng HUỆ THÍ thắng xứ
này. Vì rằng này Tỷ-kheo, như vậy là tối thắng
Thánh huệ thí, tức là sự xả ly tất cả sanh y.

Và tham ái vô trí thức trước của nó, thuộc tham dục, tham nhiễm; pháp ấy được đoạn tận, chặt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala, không thể hiện hữu nữa trong tương lai, không có khả năng sanh khởi nữa. Và sự phẫn nộ vô trí thức trước của nó, thuộc

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    374

sân hận, thuộc tội quá; pháp ấy được đoạn tận, cắt
tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala, không thể hiện
hữu nữa trong tương lai, không có khả năng sanh
khởi nữa. Và vô minh vô trí thức trước của nó, thuộc
si mê, thuộc tội quá; pháp ấy được đoạn tận cắt tận
gốc rễ, làm cho như thân cây tala, không thể hiện hữu
trong tương lai, không có khả năng sanh khởi nữa.
Do vậy, Tỷ-kheo thành tựu như vậy là thành tựu tối
thắng TỊCH TỊNH thắng xứ. Này Tỷ-kheo, như vậy
là tối thắng Thánh tịch tịnh, tức là sự tịch tịnh tham
sân si.

Khi được nói đến "Chớ có buông lung trí tuệ,
hãy hộ trì chân đế, hãy làm cho sung mãn huệ thí,
hãy tu học tịch tịnh", chính do duyên này được nói
đến như vậy.

 Khi được nói đến .KLÿ˱ͫc an trú, v͕QJW˱ͧng
không có chuy͋Qÿ͡ng. Khi v͕QJW˱ͧng không
chuy͋Q ÿ͡ng, v͓ ̭\ ÿ˱ͫc g͕i là m͡t ̱Q Vƭ W͓ch
t͓nh", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Này Tỷ-kheo, "Tôi là", như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi là cái này", như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi sẽ là", như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi sẽ không là", như vậy là vọng tưởng.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    375

 "Tôi sẽ có sắc", như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi sẽ không có sắc" như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi sẽ có tưởng", như vậy là vọng tưởng.
 "Tôi sẽ không có tưởng", như vậy là vọng
tưởng.
 "Tôi sẽ không có tưởng, không không có
tưởng", như vậy là vọng tưởng.
 Vọng tưởng, này Tỷ-kheo, là bệnh, vọng tưởng
là cục bướu, vọng tưởng là mũi tên. Này Tỷ-
kheo, khi vượt khỏi mọi vọng tưởng, vị ẩn sĩ
được gọi là tịch tịnh.
 Nhưng này Tỷ-kheo, vị ẩn sĩ tịch tịnh không
sanh, không già, không có dao động, không
có hy cầu. Vì không có cái gì do đó có thể sanh,
này Tỷ-kheo, không sanh làm sao già được?
Không già, làm sao chết được? Không chết làm
sao dao động được? Không dao động, làm sao
hy cầu?

Khi được nói đến "Khi được an trú, vọng tưởng
không có chuyển động; khi vọng tưởng không
chuyển động, vị ấy được gọi là một ẩn sĩ tịch tịnh"
do chính duyên này được nói đến như vậy.

Này Tỷ-kheo, hãy thọ trì sự phân biệt tóm tắt

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  376

của Ta về sáu giới.

Rồi Tôn giả Pukkusati nghĩ như sau: "Thật sự
bậc Đạo sư đã đến với ta! Thật sự bậc Thiện Thệ
đã đến với ta! Thật sự bậc Chánh Đẳng Giác đã
đến với ta!" Rồi Tôn giả từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp
y vào một bên vai, cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn, và
bạch Thế Tôn:

– Con đã rơi vào một lỗi lầm, bạch Thế Tôn, vì
rằng, ngu đần, si mê và không khéo léo như con, đã
nghĩ rằng con có thể xưng hô với Thế Tôn với danh
từ Hiền giả. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn chấp nhận
cho con lỗi lầm ấy là một lỗi lầm để con có thể ngăn
ngừa trong tương lai.

– Này Tỷ-kheo, thật vậy, Ông đã rơi vào một lỗi lầm, vì rằng ngu đần, si mê và không khéo léo vì Ông đã nghĩ rằng Ông có thể xưng hô với Ta với danh từ Hiền giả. Nhưng này Tỷ-kheo, nếu Ông thấy một lỗi lầm là một lỗi lầm, và như pháp phát lộ, thời chúng ta chấp nhận (lỗi lầm) ấy cho Ông. Vì rằng này Tỷ- kheo, đây là sự tăng ích trong giới luật của bậc Thánh, khi nào một ai thấy lỗi lầm là một lỗi lầm, như pháp phát lộ, để ngăn ngừa trong tương lai.

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy cho con được thọ cụ túc giới trước mặt Thế Tôn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  377

– Này Tỷ-kheo, Ông có đủ y bát không?

– Bạch Thế Tôn, con không có đủ y bát.

– Này Tỷ-kheo, các Như Lai không có trao cụ túc giới cho ai không đủ y bát.

Rồi Tôn giả Pukkusati sau khi hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài rồi ra đi tìm y bát. Trong khi Tôn giả Pukkusati đi tìm y bát, một con bò cuồng chạy, đoạt mất mạng sống (của Tôn giả).

Rồi một số đông Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn, sau
khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, các vị Tỷ-kheo ấy bạch Thế
Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thiện gia nam tử Pukkusati
được Thế Tôn thuyết giảng một cách vắn tắt đã mệnh
chung. Sanh thú của vị ấy như thế nào, đời sống
tương lai như thế nào?

Này Tỷ-kheo, thật là bậc Hiền giả, Thiện gia
nam tử Pukkusati, đã chấp hành Chánh pháp và tùy
pháp. Và không có phiền nhiễu Ta với những kiện
tụng về Chánh pháp. Này các Tỷ-kheo, Thiện gia
nam tử Pukkusati, sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   378

sử, được hóa sanh và từ chỗ ấy nhập Niết-bàn, không phải trở lui đời ấy nữa.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 379

42    Thức - Thức diễn tiến tuỳ theo đây đạt đến Bất động - Kinh BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH – 106 Trung III, 97

KINH BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH (Ananjasappaya suttam) ± Bài kinh s͙ 106 ± Trung III, 97

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru
(Câu-lâu). Kammassadhamma (Kiềm-ma-sắt-đàm)
là thị trấn của dân chúng Kuru. Tại đấy Thế Tôn gọi
các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". – "Thưa vâng,
bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.
Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, các dục là vô thường, trống rỗng, giả dối, thuộc ngu si tánh. Này các Tỷ- kheo, đây là lời chào xáo của kẻ ngu xây dựng trên giả dối. Các dục hiện tại, và các dục tương lai, các dục tưởng hiện tại và các dục tưởng tương lai, cả hai đều thuộc lãnh vực của ma, là cảnh giới của ma, là chỗ dinh dưỡng của ma, là chỗ ăn uống của ma. Ở

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   380

đây, các ác bất thiện ý này dẫn đến tham dục, sân hận, khích động, và chính những pháp ấy tác thành chướng ngại ở đây cho Thánh đệ tử học tập.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Các dục hiện tại và các dục tương lai… cho Thánh đệ tử học tập. Vậy ta hãy an trú với tâm quảng đại, đại hành, sau khi chiến thắng thế giới, sau khi xác định vị trí của ý. Khi ta an trú với tâm quảng đại, đại hành chiến thắng thế giới, xác định vị trí của ý, các ác bất thiện ý: tham dục, sân hận, khích động sẽ không khởi lên. Với các pháp ấy được đoạn trừ, tâm của ta không trở thành hạn hẹp, trái lại thành vô lượng, khéo tu tập". Trong khi ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu bất động ngay hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến (samvattanikam vinnanam) có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các Tỷ- kheo, được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Bất động".

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục
tương lai, những dục tưởng hiện tại, và những dục
tưởng tương lai, phàm bất cứ sắc pháp gì, là bốn đại

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     381

chủng và sắc do bốn đại tạo thành". Trong khi vị ấy
hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở
thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an
tịnh, vị ấy thành tựu Bất động ngay trong hiện tại
hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng
chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể
tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các
Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành đạo về lợi ích Bất
động.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục
tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục
tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những
sắc pháp tương lai, những sắc tưởng hiện tại và
những sắc tưởng tương lai, cả hai đều vô thường. Cái
gì vô thường thời không đáng để được hoan hỷ,
không đáng để được hoan nghênh, không đáng để
được chấp trước". Trong khi vị ấy hành trì như vậy,
an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh
trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành
tựu Bất động ngay trong hiện tại hay thiên nặng về
trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này
xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến
Bất động. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ
tam hành đạo về lợi ích Bất động.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   382

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Những dục hiện tại... và những sắc tưởng tương lai, và những bất động tưởng, tất cả tưởng, chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là vô sở hữu". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử đi đến
khu rừng hay đi đến dưới gốc cây và suy nghĩ như
sau: "Trống không là tự ngã hay ngã này sở hữu".
Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần
như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của
nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ
ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi
thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn
tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành
đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    383

nghĩ như sau: "Ta không có bất cứ chỗ nào, cho ai
và trong hình thức nào, và sở thuộc của ta không có
bất cứ chỗ nào, (cho ai) và trong hình thức nào".
Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần
như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của
nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ
trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân
hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến
ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như
vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ tam hành đạo
về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Những dục hiện tại.. và những sắc tưởng và những Bất động tưởng, và những Vô sở hữu xứ tướng, tất cả các tưởng, chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là Phi tưởng phi phi tưởng xứ". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của nó). Với tâm an tịnh vị ấy có thể thành tựu Phi tưởng phi phi tưởng xứ ngay trong hiện tại, hoặc thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hành đạo về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    384

Khi được nói như vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo hành trì như
vậy và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy, thời
có thể không là của ta; nếu (nay) không có như vậy
thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì
hiện có và những gì đã có". Và như vậy v͓ ̭\ÿ˱ͫc
x̫. Bạch Thế Tôn, một vị Tỷ-kheo như vậy có chứng
được cứu cánh Niết-bàn không?

– Ở đây, này Ananda, một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-bàn, và ở đây, một số Tỷ- kheo có thể không chứng được cứu cánh Niết-bàn.

– Do nhân gì, do duyên gì, bạch Thế Tôn, ở đây,
một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-
bàn, và ở đây, một số Tỷ-kheo có thể không chứng
cứu cánh Niết-bàn?

– Ở đây, này Ananda, một Tỷ-kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy thời có thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy, thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có". Và như vậy vị ấy được xả. Vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy. Do vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy, thức lệ thuộc xả ấy và

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  385

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Chính mười y cứ sự này sự kia,
bạch Thế Tôn, sự vượt thoát dòng nước mạnh đã
được Thế Tôn nói lên. Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào
là Thánh gi̫i thoát?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục
tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục
tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những
sắc pháp tương lai, những Bất động tưởng, những Vô
sở hữu xứ tưởng, và những Phi tưởng phi phi tưởng
xứ tưởng, cái gì thuộc tự thân, là tự thân. Đây là
bất tử tức là tâm giải thoát không thủ trước".

Này Ananda, đây là đạo lộ về lợi ích Bất động được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Vô sở hữu xứ được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ được Ta thuyết giảng, là sự vượt qua dòng nước mạnh do y cứ sự này sự kia được Ta thuyết giảng, Thánh giải thoát được Ta thuyết giảng. Những gì, này Ananda, vị Đạo sư cần phải làm, vì lòng từ mẫn mưu tìm hạnh phúc cho các đệ tử, những điều ấy đã được Ta làm, vì lòng từ mẫn của Ta đối với Ông. Này Ananda, đây là những gốc cây, đây là những khoảng trống. Hãy tu Thiền, này Ananda, chớ có phóng dật, chớ có hối hận về sau. Đây là lời dạy

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   387

của Ta cho Ông.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                              388

43    Thức - Thức diệt, mọi thứ đều diệt tận - Kinh KEVADDHA – 11 Trường I, 363

KINH KEVADDHA (KINH KIÊN CỐ) ± Bài kinh s͙ 11 ± Trường I, 363

1. Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn ở tại Nalandà
trong vườn Pavàrikampa. Lúc bấy giờ cư sĩ trẻ tuổi
Kevaddha đến tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, cư sĩ
trẻ tuổi Kevaddha bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Nalandà này có uy tín và phồn thịnh,
nhân dân đông đúc và tín kính Thế Tôn. Bạch Thế
Tôn, lành thay nếu Thế Tôn chỉ giáo cho một Tỷ-
kheo hiện thượng nhân pháp, thần thông biến hóa.
Nhờ vậy Nalandà này sẽ được nhiều người tín kính
Thế Tôn hơn nữa.

Được nghe nói vậy, Thế Tôn nói với cư sĩ trẻ tuổi Kevaddha:

- Kevaddha, Ta không dạy cho các Tỷ-kheo pháp

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  389

này: "Này các Tỷ-kheo các Ngươi hãy hiện thượng nhân pháp, thần thông biến hóa cho các cư sĩ áo trắng".

2. Lần thứ hai, cư sĩ trẻ tuổi Kevaddha bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con không muốn phiền nhiễu Thế
Tôn. Con chỉ nói: "Bạch Thế Tôn, Nalandà này có
uy tín và phồn thịnh, nhân dân đông đúc và tín kính
Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, lành thay nếu Thế Tôn chỉ
giáo cho một Tỷ-kheo hiện thượng nhân pháp, thần
thông biến hóa. Nhờ vậy Nalandà này sẽ được nhiều
người tín kính Thế Tôn hơn nữa".

Lần thứ hai, Thế Tôn nói với cư sĩ trẻ tuổi Kevaddha:

- Này Kevaddha, Ta không dạy cho các Tỷ-kheo
pháp này: "Này các Tỷ-kheo, các Ngươi hãy hiện
thượng nhân pháp, thần thông biến hóa cho các cư sĩ
áo trắng".

3. Lần thứ ba, cư sĩ trẻ tuổi Kevaddha Bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con không muốn phiền nhiễu Thế Tôn. Con chỉ nói: "Bạch Thế Tôn, Nalandà này có uy tín và phồn thịnh, nhân dân đông đúc và tín kính Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, lành thay nếu Thế Tôn chỉ giáo cho một Tỷ-kheo hiện thượng nhân pháp, thần

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   390

thông biến hóa. Nhờ vậy Nalandà này sẽ được nhiều người tín kính Thế Tôn hơn nữa".

- Này Kevaddha, có ba pháp thần thông này Ta đã
tự mình giác ngộ và tuyên thuyết. Thế nào là ba? Tức
là biến hóa thần thông, tha tâm thần thông, giáo hóa
thần thông.

4. Này Kevaddha, thế nào là biến hóa thần thông? Này Kevaddha, ở đời có Tỷ-kheo chứng được các thần thông: một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình, biến hình đi ngang qua vách, qua tường, qua núi, như đi ngang qua hư không; độn thổ trồi lên, ngang qua đất liền như ở trong nước, đi trên nước không chìm như đi trên đất liền; ngồi kiết- già đi trên hư không như con chim; với hai bàn tay chạm và rờ mặt trời và mặt trăng; những vật có đại oai lực, đại oai thần như vậy, có thể tự thân bay đến cõi Phạm thiên. Có người tín thành thấy Tỷ-kheo ấy chứng hiện các thần thông: một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân: hiện hình, biến hình đi ngang qua vách, qua tường, qua núi như đi ngang qua hư không; độn thổ trồi lên, ngang qua đất liền như ở trong nước, đi trên nước không chìm như đi trên đất liền; ngồi kiết-già đi trên hư không như con chim, với bàn tay chạm và rờ mặt trời và mặt trăng; những vật có đại oai lực, đại oai

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    391

thần như vậy, có thể tự thân bay đến cõi Phạm thiên.

5. Người có lòng tín thành ấy nói với một người
không có lòng tín thành: "Này Tôn giả, thật vi diệu
thay! Này Tôn giả, thật hy hữu thay, đại thần thông,
đại oai đức của vị Sa-môn! Chính tôi đã thấy vị Tỷ-
kheo chứng các thần thông, "một thân hiện ra nhiều
thân, nhiều thân hiện ra một thân,... có thể tự thân
bay đến cõi Phạm thiên".

Người không có lòng tín thành có thể nói với người
có lòng tín thành: "Này Tôn giả, có m͡t chú thu̵t
g͕i là Gandhhàrì. Nhờ chú thuật hiện ra nhiều thân,
nhiều thân hiện ra một thân... có thể tự thân bay đến
cõi Phạm thiên". Này Kevaddha, ngươi nghĩ thế
nào? Người không có lòng tín thành có thể nói với
người có lòng tín thành như vậy không?

- Bạch Thế Tôn, có thể nói như vậy.

- Này Kevaddha chính vì ta thấy sự nguy hiểm trong sự biến hóa thần thông mà ta nhàm chán, hổ thẹn, ghê sợ biến hóa thần thông.

6. Này Kevaddha, thế nào là tha tâm thần thông? Này Kevaddha, ở đời có Tỷ-kheo nói lên tâm, nói lên tâm sở, nói lên sự suy tầm nói lên sự suy tư của các loài hữu tình khác, của các người khác: "Như vậy là

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   392

ý của Ngươi". Có người có lòng tín thành thấy Tỷ-
kheo nói lên tâm sở, nói lên sự suy tầm và nói lên sự
suy tư của các loài hữu tình khác, của các người
khác: "Như vậy là ý của Ngươi, thế này là ý của
Ngươi, như vậy là tâm của Ngươi".

7. Người có lòng tín thành ấy nói với một người không có lòng tín thành: "Này Tôn giả, thật vi diệu thay! Này Tôn giả, thật hy hữu thay đại thần thông, đại oai đức của vị Sa-môn! Chính tôi đã thấy Tỷ- kheo nói lên tâm, nói lên tâm sở, nói lên sự suy tầm và nói lên sự suy tư của các loài hữu tình khác, của các người khác: "Như vậy là ý của ngươi, thế này là ý của ngươi, như vậy là tâm của ngươi".

Người không có lòng tín thành có thể nói với người
có lòng tín thành: "Này Tôn giả, có m͡t chú thu̵t
g͕i là Maniko, nhờ chú thuật này, Tỷ-kheo nói lên
tâm, nói lên tâm sở, nói lên sự suy tầm, và nói lên sự
suy tư của các loài hữu tình khác, của các người
khác... "Thế này là ý của Ngươi, như vậy là tâm của
Ngươi". Này Kevaddha, Ngươi nghĩ thế nào? Người
không có lòng tín thành có thể nói với Ngươi có lòng
tín thành như vậy không?

- Bạch Thế Tôn, có thể nói như vậy?

- Này Kevaddha chính Ta thấy sự nguy hiểm trong

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    393

sự tha tâm thần thông mà Ta nhàm chán, hổ thẹn, ghê sợ tha tâm thần thông.

8. Này Kevaddha, thế nào là giáo hóa thần thông? Ở
đời có Tỷ-kheo giáo hóa như sau: "Hãy suy tư như
thế này, chớ có suy tư như thế kia; hãy tác ý như thế
này, chớ có tác ý như thế kia; hãy trừ bỏ điều này,
hãy chứng đạt và an trú điều kia".

Này Kevaddha, như vậy gọi là giáo hóa thần thông.

9. Này Kevaddha, nay ở đời đức Như Lai xuất hiện là bậc A-la-hán Chánh Biến Tri... (như kinh Sa-môn Quả số 40 - 74).

44. Khi quán tự thân đã xả ly năm triền cái ấy hân
hoan sanh; do hân hoan nên hỷ sanh; do tâm hoan
hỷ, thân được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ
sanh; do lạc thọ, tâm được định tĩnh. Vị Tỷ-kheo, ly
dục, ly ác bất thiện pháp, chứng và trú thiền thứ
nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh với tầm
với tứ. Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung
mãn tràn đầy thân mình với hỷ lạc do ly dục sanh,
không một chỗ nào trên toàn thân không có hỷ lạc do
ly dục sanh ấy thấm nhuần.

45. Này Kevaddha, như một người hầu tắm lão luyện hay đệ tử người hầu tắm. Sau khi rắc bột tắm trong

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   394

thau bằng đồng, liền nhồi bột ấy với nước, cục bột
tắm ấy được thấm nhuần nước ướt, trào trộn với nước
ướt, thấm ướt cả trong lẫn ngoài với nước, nhưng
không chảy thành giọt. Cũng vậy, này Kevaddha,
Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn
tràn đầy thân hình với hỷ lạc do ly dục sanh ấy thấm
nhuần. Này Kevaddha, như vậy gọi là giáo hóa thần
thông.

50... . chứng và trú thiền thứ tư... (như kinh Sa-môn Quả số 77 - 81 trừ câu kết sau chót mỗi chương). Này Kevaddha như vậy gọi là giáo hóa thần thông.

52. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm,
không phiền não, nhu nhuyến, dễ xử dụng, vững
chắc, bình thản như vậy, vị Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng
tâm đến chánh tri, chánh kiến... (như kinh Sa-môn
Quả, số 83)... Này Kevaddha, như vậy gọi là giáo hóa
thần thông.

53... . sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác
nữa... (xem kinh Sa-môn Quả số 84 - 98), trừ câu kết
sau chót của mỗi chương). Này Kevaddha, như vậy
là giáo hóa thần thông.

67. Này Kevaddha, ba pháp thần thông này, Ta đã tự mình giác ngộ và tuyên thuyết.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   395

Này Kevaddha thuở xưa, chính một Tỷ-kheo
có khởi nghi vấn như sau: "Trong Tỷ-kheo chúng này
- địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại - đi đâu sau
khi biến diệt hoàn toàn?" Này Kevaddha, vị Tỷ-kheo
ấy nhập định, và trong định tâm, con đường đưa đến
Thiên giới hiện ra.

68. Này Kevaddha, lúc bấy giờ vị Tỷ-kheo ấy đi đến Bốn Thiên vương thiên, khi đến xong, liền nói với các vị Bốn Thiên vương thiên: "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này: địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại đi đâu sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy Bốn Thiên vương thiên nói với vị Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, chúng tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại - đi đâu sau khi biến diệt hoàn toàn". Này Tỷ-kheo, có bốn Đại vương ưu thế hơn và thù thắng hơn chúng tôi. Những vị này có thể biết bốn đại chủng này, địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại đi đâu sau khi biến diệt hoàn toàn.

69. Này Kevaddha, vị Tỷ-kheo đi đến bốn vị Đại
vương, khi đến xong liền hỏi bốn vị Đại Thiên
vương: "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này - địa
đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại - đi đâu sau khi biến
diệt hoàn toàn?".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     396

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, cả bốn vị Đại
vương nói với vị Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, chúng
tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại, thủy
đại, hỏa đại, phong đại - đi đâu sau khi biến diệt hoàn
toàn. Này vị Tỷ-kheo, có Ba mươi ba thiên ưu thế
hơn, thù thắng hơn chúng tôi. Những vị này có thể
biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu
sau khi biến diệt hoàn toàn".

70. Này Kevaddha, vị Tỷ-kheo ấy đi đến các vị Ba
mươi ba thiên, khi đến xong, liền hỏi các vị Ba mươi
ba thiên, "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này -
địa... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn
toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, các vị Ba mươi
ba thiên nói với vị Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, chúng
tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại ...
phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này
Tỷ-kheo, có vị Đế thích chư thiên tên là Sakka ưu thế
hơn, thù thắng hơn chúng tôi. Vị này có thể biết bốn
đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu sau khi
biến diệt hoàn toàn."

71. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến Đế thích chư thiên tên là Sakka, khi đến xong, liền hỏi Đế thích chư thiên tên là Sakka: "Này Hiền giả, bốn đại chủng

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     397

này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn? ".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, Đế thích chư
Thiên tên là Sakka nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-
kheo, tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa
đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn.
Này Tỷ-kheo, có chư Thiên tên là Yàma (Dạ-ma) ưu
thế hơn, thù thắng hơn tôi. Vị này có thể biết bốn đại
chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến
diệt hoàn toàn".

72. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến chư Thiên tên là Yàma (Dạ-ma) xong, liền hỏi chư Thiên Dạ-ma: "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, chư Thiên Yàma (Dạ-ma) nói với Tỷ-kheo. "Chúng tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này Tỷ-kheo, có Thiên tử tên là Suyàma ưu thế hơn, thù thắng hơn chúng tôi. Vị này có thể biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn.

73. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến Thiên tử Suyàma, sau khi đến liền hỏi Thiên tử Suyàma: "Này Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại -

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     398

đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?

Này Kevaddha, được nghe nói vậy Thiên tử Suyàma
nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, tôi không được
biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu,
sau khi biến diệt hoàn toàn.

74. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến chư Thiên Tusità. Khi đến xong, liền hỏi chư Thiên Tusità: "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nói vậy chư Thiên Tusità nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, chúng tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này Tỷ-kheo, có Thiên tử tên là Santusita ưu thế hơn, thù thắng hơn chúng tôi. Vị này có thể biết bốn đại chủng này - địa đại ... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn".

75. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến Thiên tử Santusita. Khi đến xong, liền hỏi Thiên tử Santusita: "Này Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, Thiên tử Santusita nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại... phong

NĂM UẨN 5 – THỨC                                       399

đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này vị Tỷ-
kheo có chư Thiên tên là Nimmànarati (Hóa lạc
thiên) ưu thế hơn, thù thắng hơn tôi. Những vị này
có thể biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại -
đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn".

76. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến chư Thiên
Nimmànarati. Khi đến xong, liền hỏi chư Thiên
Nimmànarati: "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này
- địa đại... phong đại - đi đâu sau khi biến diệt hoàn
toàn?Ã

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    400

Sunimmita nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này Tỷ- kheo có chư thiên gọi là Paranimmitavasavatti (Tha hóa tự tại thiên) ưu thế hơn, thù thắng hơn tôi. Những vị này có thể biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu sau khi biến diệt hoàn toàn".

78. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến chư Thiên Paranimmitavasavatti, khi đến xong, liền hỏi chư Thiên Paranimmitavasavatti (Tha hóa tự tại thiên): "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy chư Thiên Paranimmitavasavatti nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ- kheo, tôi không được biết - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này Tỷ-kheo có Thiên tử tên là Vasavatti ưu thế hơn, thù thắng hơn

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     401

này địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn".

- Này Hiền giả, hiện nay Đại Phạm thiên ấy ở đâu?

- Này Tỷ-kheo, chúng tôi không biết Phạm thiên ở
đâu, vì sao có Phạm thiên và Phạm thiên từ đâu đến.
Nhưng này Tỷ-kheo, khi nào triệu tướng hiện, khi
nào ánh sáng sanh, khi nào hào quang hiển, thời
Phạm thiên xuất hiện. Ánh sáng xanh, hào quang
hiển là tướng Phạm thiên xuất hiện từ trước là như
vậy.

81. Này Kevaddha, không bao lâu, Đại Phạm thiên xuất hiện. Lúc bấy giờ, này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đến Đại Phạm thiên. Khi đến xong, liền hỏi Phạm thiên: "Này Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?"

- Này Kevaddha, được nghe nói vậy, Đại Phạm thiên
nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, Ta là Phạm thiên,
Đại Phạm thiên, đấng Toàn năng, Tối thắng, Biến
nhãn, Thượng tôn, Thượng đế, Sáng tạo chủ, Hóa
sanh chủ, Đại tôn, Chúa tể mọi định mạng, đấng Tự
tại, Tổ phụ các chúng sanh đã và sẽ sanh".

82. Này Kevaddha, lần thứ hai Tỷ-kheo ấy nói với Phạm thiên: "Này Hiền giả, tôi không hỏi: "Ngài có

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  403

phải là Phạm thiên, Đại Phạm thiên, đấng Toàn năng,
Tối thắng, Biến nhãn, Thượng tôn, Thượng đế, Sáng
tạo chủ, Hóa sanh chủ, Đại tôn, Chúa tể mọi định
mạng, đấng Tự tại, Tổ phụ các chúng sanh đã và sẽ
sanh". Này Hiền giả, tôi hỏi: "Này Hiền giả, bốn đại
chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến
diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, lần thứ hai, Đại Phạm thiên ấy nói
với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, ta là Phạm thiên, Đại
Phạm thiên, đấng Toàn năng, Tối thắng, Biến nhãn,
Thượng tôn, Thượng đế, Sáng tạo chủ, Hóa sanh chủ,
Đại tôn, Chúa tể mọi định mạng, đấng Tự tại, Tổ phụ
các chúng sanh đã và sẽ sanh".

83. Này Kevaddha, lần thứ ba, Tỷ-kheo ấy nói với
Phạm thiên: "Này Hiền giả, tôi không hỏi: "Ngài có
phải là Phạm thiên, Đại Phạm thiên, đấng Toàn năng,
Tối thắng, Biến nhãn, Thượng tôn, Thượng đế, Sáng
tạo chủ, Hóa sanh chủ, Đại tôn, Chúa tể mọi định
mạng, đấng Tự tại, Tổ phụ các chúng sanh đã và sẽ
sanh". Này Hiền giả, tôi hỏi: "Này Hiền giả, bốn đại
chủng ấy, - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến
diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, khi bấy giờ Đại Phạm thiên cầm tay Tỷ-kheo ấy, kéo ra một bên rồi nói với Tỷ-kheo:

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     404

"Này Tỷ-kheo, chư Thiên Brahmà Kayikà xem rằng
không có gì Phạm thiên không thấy, không có gì
Phạm thiên không hiểu, không có gì Phạm thiên
không chứng. Do vậy, trước mặt chúng, ta không có
trả lời: "Này Tỷ-kheo, ta không được biết bốn đại
chủng ấy - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến
diệt hoàn toàn". Do vậy, này Tỷ-kheo, Ngươi đã làm
sai, Ngươi đã lầm lẫn, khi Ngươi bỏ qua Thế Tôn,
hướng đến người khác để trả lời câu hỏi ấy. Này Tỷ-
kheo, Ngươi hãy đi đến Thế Tôn hỏi câu hỏi ấy, và
hãy thọ trì những gì Thế Tôn trả lời".

84. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy, như nhà đại lực sĩ
duỗi ra cánh tay đã co lại, hay co lại cánh tay đã duỗi
ra, biến mất ở Phạm thiên giới và hiện ra trước mặt
Ta. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đảnh lễ Ta và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, này
Kevaddha, Tỷ-kheo ấy nói với Ta: "Bạch Thế Tôn,
bốn đại chủng này, - địa đại... phong đại - đi đâu,
sau khi biến diệt hoàn toàn?".

85. Này Kevaddha, được nghe nói vậy, Ta nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, thuở xưa các hải thương khi đi thuyền vượt biển thường đem theo con chim có thể thấy bờ. Khi chiếc thuyền vượt biển quá xa không trông thấy bờ, các nhà hải thương liền thả con chim có thể thấy bờ. Con chim bay về phía Đông,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     405

bay về phía Nam, bay về phía Tây, bay về phía Bắc,
bay lên Trên, bay về các hướng Trung gian. Nếu con
chim thấy bờ xung quanh, con chim liền bay đến bờ
ấy. Nếu con chim không thấy bờ xung quanh, con
chim bay trở về thuyền".

Cũng vậy, này Tỷ-kheo, Ngươi đã tìm cho đến Phạm
thiên giới mà không gặp được câu trả lời cho câu hỏi
ấy, nên nay trở về với Ta. Này Tỷ-kheo, câu hỏi
không nên hỏi như sau: "Bạch Thế Tôn, bốn đại
chủng ấy - địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại - đi
đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Tỷ-kheo, câu hỏi phải nói như sau: "Chỗ nào mà
địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại, dài ngắn, tế,
thô, tịnh, bất tịnh không có chân đứng? Chỗ nào cả
danh và sắc tiêu diệt hoàn toàn?" và đây là câu trả
lời cho câu hỏi này:

- "Thức là không thể thấy, vô biên, biến
thông hết thảy xứ. Ở đây, địa đại, thủy đại, hỏa đại,
phong đại không có chân đứng. Ở đây, cũng vậy, dài,
ngắn, tế, thô, tịnh và bất tịnh. Ở đây danh và sắc tiêu
diệt hoàn toàn. Khi thức diệt, ở đây mọi thứ đều diệt
tận".

Thế Tôn thuyết như vậy. Kevaddha, cư sĩ trẻ tuổi hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     406

NĂM UẨN 5 – THỨC   407

44    Thức - Thức diệt, ái diệt - Kinh HỌC GIỚI – Tăng I, 426

HỌC GIỚI – Tăng I, 426

1. - Có ba học giới này. Thế nào là ba?
- Tăng thượng giới học,
- Tăng thượng tâm học,
- Tăng thượng tuệ học.
Th͇ QjROjWăQJWK˱ͫng giͣi h͕c?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo giữ giới
… chấp nhận, học tập trong các học giới. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là tăng thượng giới học.
Và này các Tͽ-kheo, th͇ QjR Oj WăQJ WK˱ͫng tâm
h͕c?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ly dục, ly
pháp bất thiện … chứng và trú Thiền thứ tư.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tăng thượng tâm
học.
Và này các Tͽ-kheo, th͇ QjR Oj WăQJ WK˱ͫng tu͏
h͕c?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo như thật
rõ biết: "Đây là Khổ", như thật rõ biết: "Đây

NĂM UẨN 5 – THỨC                                408

là con Đường đưa đến Khổ diệt". Này các Tỷ- kheo, đây gọi là tăng thượng tuệ học. Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba học giới.

HỌC PHÁP – Tăng I, 427

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba học pháp này. Thế nào
là ba?
- Tăng thượng giới học,
- Tăng thượng tâm học,
- Tăng thượng tuệ học.
… (Hoàn toàn giống như kinh trước với tăng thượng
giới học và tăng thượng tâm học, nhưng tăng thượng
tuệ học có khác) …
Và này các Tͽ-kheo, th͇ QjR Oj WăQJ WK˱ͫng tu͏
h͕c?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo do đoạn trừ
các lậu hoặc, ngay trong hiện tại tự mình với
thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu
tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là tăng thượng tuệ học.
Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba học pháp.
1J˱ͥi tinh ṱn, ngh͓ l͹c
Kiên trì và Thi͉n tu

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 409

S͙ng h͡ WUuFiFFăQ
+m\KjQKEDWăQJWK˱ͫng
7U˱ͣc th͇ nào, sau v̵y
Sau th͇ QjRWU˱ͣc v̵y
'˱ͣi th͇ nào, trên v̵y
Trên th͇ QjRG˱ͣi v̵y
Ngày th͇ QjRÿrPY̵y
ĈrPWK͇ nào, ngày v̵y.
Hãy nhi͇p phͭc m͕LSK˱˯QJ
VͣLY{O˱ͫQJWkPÿ͓nh
Ĉk\J͕i Hͷu h͕Fÿ̩o
Là thu̯n t͓nh h̩QKÿͱc
Ĉk\J͕Lÿͥi Chánh giác
B̵FWUtÿ̩t t͙i h̵u
Vͣi thͱFÿ˱ͫFÿR̩n di͏t
Ái di͏Wÿ˱ͫc gi̫i thoát
1K˱ÿqQViQJW͓ch di͏t
Tâm v͓ ̭y gi̫i thoát

NĂM UẨN 5 – THỨC                410

45    Thức - Thức diệt, đèn tắt - Kinh HỌC PHÁP – Tăng I, 427

HỌC PHÁP – Tăng I, 427

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba học pháp này.
2. Thế nào là ba?
- Tăng thượng giới học,
- Tăng thượng tâm học,
- Tăng thượng tuệ học.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tăng thượng giͣi
học?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo giữ giới,
sống hộ trì với sự hộ trì của giới bổn, đầy đủ uy
nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi trong những lỗi
nhỏ nhặt, chấp nhận và học tập các học giới.
- Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tăng thượng giới
học.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tăng thượng tâm
học?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ly dục, ly
ác bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   411

nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với
tầm, với tứ.
- Diệt tầm, diệt tứ, chứng và trú Thiền thứ hai,
một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm,
không tứ, nội tĩnh nhất tâm.
- Ly hỷ trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm
sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc
trú, chứng và trú Thiền thứ ba.
- Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc, xả niệm thanh tịnh.
- Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tăng thượng tâm
học.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tăng thượng tu͏ học?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo do đoạn
trừ các lậu hoặc, ngay trong hiện tại tự mình
với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú
vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.
- Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tăng thượng tuệ
học.
Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba học pháp.
Người tinh tấn, nghị lực
Kiên trì và Thiền tu
Sống hộ trì các căn

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  412

Hãy hành ba tăng thượng
Trước thế nào, sau vậy
Sau thế nào, trước vậy
Dưới thế nào, trên vậy
Trên thế nào, dưới vậy
Ngày thế nào, đêm vậy
Đêm thế nào, ngày vậy.
Hãy nhiếp phục mọi phương
Với Y{O˱ͫQJWkPÿ͓nh
Đây gọi Hͷu h͕Fÿ̩o
Là thu̯n t͓nh h̩QKÿͱc
Đây gọi đời Chánh giác
Bậc trí đạt tối hậu
Vͣi thͱc ÿ˱ͫFÿR̩n di͏t
Ái di͏Wÿ˱ͫc gi̫i thoát
1K˱ÿqQViQJW͓ch di͏t
Tâm v͓ ̭y gi̫i thoát

NĂM UẨN 5 – THỨC                413

46    Thức - Thức hiện khởi khi nào - ĐẠI Kinh DỤ DẤU CHÂN VOI – 28 Trung I, 409

ĐẠI KINH DỤ DẤU CHÂN VOI (Mahahatthipadopama suttam) – Bài kinh số 28 – Trung I, 409

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Ở đây, Tôn giả Sariputta (Xá-lợi-
phất) gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Hiền giả Tỷ-kheo!

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền giả, ví như tất cả dấu chân của mọi loại động vật đều thâu nhiếp trong dấu chân voi, vì dấu chân này được xem là lớn nhất trong tất cả dấu

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 414

chân về phương diện to lớn. Cũng vậy, chư Hiền giả,
tất cả các Thiện pháp đều tập trung trong Bốn Thánh
đế. Thế nào là trong Bốn Thánh đế? Trong Khổ
Thánh đế, trong Khổ tập Thánh đế, trong Khổ diệt
Thánh đế, trong Khổ diệt đạo Thánh đế.

Chư Hiền, thế nào là Khổ Thánh đế? - Sanh là khổ,
già là khổ, chết là khổ, sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ,
điều gì cầu không được là khổ, tóm lại Năm thủ uẩn
là khổ.

 Chư Hiền, thế nào là Năm thủ uẩn? - Chính là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.

 Chư Hiền, thế nào là sắc thủ uẩn? - Bốn đại và sắc khởi lên từ bốn đại.

 Chư Hiền, thế nào là bốn đại? - Chính là địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới.

 Chư Hiền, thế nào là địa giới? - Có nội địa giới, có ngoại địa giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội địa giới? - Cái gì thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thô phù, kiên cứng, bị chấp thủ, như tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    415

NĂM UẨN 5 – THỨC   416

trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh:
"Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật
rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có
niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng
như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được
an trú".

Chư Hiền, ví như một người dâu, khi thấy ông
nhạc, bị dao động, bị dao động mạnh. Cũng vậy, chư
Hiền, nếu Tỷ-kheo ấy niệm Phật như vậy, niệm Pháp
như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng
với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao
động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật
không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt
đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp
như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng
với thiện không được an trú". Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo
ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm
Tăng như vậy, và xả tương ưng với thiện được an trú,
thì Tỷ-kheo ấy được hoan hỷ. Chư Hiền, đến mức độ
này, Tỷ-kheo đã làm thật nhiều.

 Chư Hiền, thế nào là thủy giới? -Có nội thủy giới, có ngoại thủy giới.

 Chư Hiền thế nào là nội thủy giới? - Cái gì thuộc về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc nước, thuộc chất

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  418

lỏng, bị chấp thủ, như mật, (viêm đàm dịch) mủ,
máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng,
nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu, và bất
cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc
nước, thuộc chất lỏng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như
vậy gọi là nội thủy giới.

Những gì thuộc nội thủy giới và những gì thuộc ngoại thủy giới, đều thuộc về thủy giới. Cần phải như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với thủy giới, tâm từ bỏ thủy giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi ngoại thủy giới dao động, nước cuốn trôi làng, cuốn trôi thị trấn, cuốn trôi thành phố, cuốn trôi xứ, cuốn trôi quốc độ. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương hạ thấp một trăm do-tuần, hạ thấp hai trăm do-tuần, hạ thấp ba trăm do-tuần, hạ thấp bốn trăm do-tuần, hạ thấp năm trăm do-tuần, hạ thấp sáu trăm do-tuần, hạ thấp bảy trăm do-tuần. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương dâng cao đến bảy cây ta-la, dâng cao đến sáu cây ta-la, dâng cao đến năm cây ta- la, dâng cao đến bốn cây ta-la, dâng cao đến b ây ta- la, dâng cao đến hai cây ta-la, dâng cao chỉ đến một

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     419

cây ta-la. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển
đại dương cao đến bảy đầu người, dâng cao đến sáu
đầu người, dâng cao đến năm đầu người, dâng cao
đến bốn đầu người, dâng cao đến ba đầu người, dâng
cao đến hai đầu người, dâng cao chỉ đến một đầu
người. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại
dương dâng cao đến nửa thân người, dâng cao chỉ
đến hông, dâng cao chỉ đến đầu gối, dâng cao chỉ đến
gót chân. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển
đại dương không có để thấm ướt đốt ngón chân. Chư
Hiền, tánh vô thường của ngoại thủy giới xưa ấy có
thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu; tánh đoạn diệt
có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể nêu rõ... (như
trên)... và xả tương ứng với thiện được an trú. Chư
Hiền, cho đến mức độ này, vị Tỷ-kheo đã làm thật
nhiều.

 Chư Hiền, thế nào là hỏa giới? - Có nội hỏa giới, có ngoại hỏa giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội hỏa giới? - Cái gì thuộc
về nội thân, thuộc về cá nhân, thuộc lửa, thuộc
chất nóng, bị chấp thủ. Như cái gì khiến cho hâm
nóng, khiến cho hủy hoại, khiến cho thiêu cháy;
cái gì khiến cho những vật được ăn uống, nhai,
nếm, có thể khéo tiêu hóa, hay tất cả những vật gì
khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc lửa,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  420

thuộc chất nóng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như vậy gọi là nội hỏa giới.

Những gì thuộc nội hỏa giới và những gì thuộc ngoại hỏa giới, đều thuộc về hỏa giới. Cần phải như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với hỏa giới, tâm từ bỏ hỏa giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi hỏa giới dao
động. Lửa thiêu cháy làng, thiêu cháy thị trấn, thiêu
cháy thành phố, thiêu cháy xứ, thiêu cháy quốc độ.
Lửa cháy cho đến cuối hàng cây cối, cho đến cuối
hàng đường lớn, cho đến cuối hàng chân núi, cho đến
cuối hàng thủy biên, hay cho đến cuối hàng khu đất
khả ái, rồi lửa bị tắt vì không nhiên liệu. Chư Hiền,
một thời xảy ra khi loài người đi kiếm lửa phải dùng
lông gà và dây gân.

Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại hỏa giới
xưa ấy có thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu rõ;
tánh đoạn diệt có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể
nêu rõ... (như trên)... và xả tương ưng với thiện được
an trú. Chư Hiền, cho đến mức độ này, Tỷ-kheo đã
làm thật nhiều.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    421

 Chư Hiền, thế nào là phong giới? - Có nội phong giới, có ngoại phong giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội phong giới? Cái gì thuộc
về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió, thuộc động
tánh, bị chấp thủ, như gió thổi lên, gió thổi xuống,
gió trong ruột, gió trong bụng dưới, gió thổi ngang
các chi tiết (tay chân), hơi thở vô, hơi thở ra, và
bất cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân,
thuộc gió, thuộc tánh động, bị chấp thủ. Chư Hiền,
như vậy gọi là nội phong giới.

Những gì thuộc nội phong giới và những gì
thuộc ngoại phong giới đều thuộc về phong giới. Cần
phải như thật quán sát phong giới với chánh trí tuệ
như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không
phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau
khi thấy như thật phong giới với chánh trí tuệ như
vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với phong giới, tâm từ bỏ
phong giới.

Chư Hiền, một thời xẩy ra khi ngoại phong giới dao động, gió thổi bay làng, thổi bay thị trấn, thổi bay thành phố, thổi bay xứ, thổi bay quốc độ. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi trong tháng cuối mùa hạ, loài người tìm cầu gió nhờ lá cây ta-la, nhờ cây quạt, và người ta không mong tìm được cỏ tại chỗ có rạch

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    422

nước chảy. Chư Hiền, WiQK Y{ WK˱ͥng của ngoại phong giới xưa ấy có thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu rõ; tánh đoạn diệt có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể nêu rõ. Như vậy còn nói gì đến thân thể yểu thọ do khát ái chấp thủ này? Ở đây không có gì để có thể nói là tôi, là của tôi, hay tôi là.

Chư Hiền, nếu có những người khác mắng
nhiếc, chỉ trích, chọc tức, nhiễu não Tỷ-kheo, vị ấy
biết rõ như sau: "Khổ thọ khởi lên nơi tôi này thuộc
tai xúc chạm; thọ này do nhân duyên, không phải
không do nhân duyên. Do nhân duyên gì? Do nhân
duyên xúc vậy". Vị ấy thấy xúc là vô thường; vị ấy
thấy thọ là vô thường; vị ấy thấy tưởng là vô thường;
vị ấy thấy hành là vô thường; vị ấy thấy thức là vô
thường; tâm của vị này hoan hỷ, thích thú, tịnh chỉ,
quyết định, tùy thuộc giới đối tượng.

Chư Hiền, nếu những người khác xử sự với Tỷ- kheo, không có hoàn hảo, không có tốt đẹp, không có khả ái, hoặc dùng tay xúc chạm, hoặc dùng đá xúc chạm, hoặc dùng gậy xúc chạm, hoặc dùng gươm xúc chạm, vị ấy biết như sau: "Sự thể của thân này là như vậy nên tay có thể xúc chạm, đá có thể xúc chạm, gậy có thể xúc chạm, gươm có thể xúc chạm". Thế Tôn đã dạy như sau trong ví dụ cái cưa: "Chư Tỷ-kheo, nếu có kẻ trộm cướp hạ tiện lấy cái cưa hai

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   423

lưỡi cắt từng phần tay và chân, nếu ai ở đây sanh ý
phẫn nộ thì người ấy không làm đúng lời ta dạy". Ta
sẽ tinh cần, tinh tấn, không dải đãi, niệm được an
trú, không có loạn niệm, thân thể được khinh an,
không dao động, tâm được định tĩnh nhất tâm. Nay
mặc cho tay xúc chạm thân này, mặc cho đá xúc
chạm, mặc cho gậy xúc chạm, mặc cho gươm xúc
chạm thân này. Lời dạy chư Phật cần phải được thực
hành".

Chư Hiền, Tỷ-kheo ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú". Chư Hiền, ví như một người dâu, khi thấy ông nhạc, bị dao động, bị dao động mạnh. Cũng vậy, chư Hiền, nếu Tỷ-kheo ấy niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   424

được an trú".

Chư Hiền, nếu Tỷ- Kheo ấy niệm Phật như vậy,
niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, và xả tương
ưng với thiện được an trú. Do vậy, Tỷ-kheo ấy được
hoan hỷ. Chư Hiền, cho đến mức độ này, Tỷ-kheo đã
làm thật nhiều.

&K˱ +L͉Q QK˱ m͡t kho̫ng tr͙ng ÿ˱ͫc bao
vây bͧi cây g̵y, bͧi dây leo, bͧi c͗, bͧLEQÿ˱ͫc
bi͇t là m͡t nhà ͧ&ǊQJY̵\&K˱+L͉n, m͡t kho̫ng
tr͙QJÿ˱ͫc bao vây bͧL[˱˯QJEͧi dây gân, bͧi th͓t,
bͧLGDÿ˱ͫc bi͇t là m͡t s̷c pháp.

 Chư Hiền, nếu nội mắt không bị hư hại, nhưng
ngoại sắc không vào trong tầm mắt, không có
sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần
thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, nếu nội mắt không bị hư hại, ngoại
sắc vào trong tầm mắt, nhưng không có sự quy
tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp
không có hiện khởi.
 Chư Hiền, chỉ khi nào nội mắt không bị hư hại,
ngoại sắc vào trong tầm mắt, có sự quy tụ xúc
chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp có
hiện khởi.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  425

 Bất cứ sắc pháp gì được hiện khởi như vậy đều
quy tụ trong s̷c thͯ u̱n. Bất cứ cảm thọ gì
được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thọ
thủ uẩn. Bất cứ tưởng gì được hiện khởi như
vậy đều được quy tụ trong tưởng thủ uẩn. Bất
cứ hành gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ
trong hành thủ uẩn. Bất cứ thức gì được hiện
khởi như vậy đều quy tụ trong thức thủ uẩn. Vị
ấy tuệ tri như sau: "Như vậy, như người ta nói,
có sự quy tụ, sự tập hợp, sự hòa hợp của QăP
thͯ u̱n này. Thế Tôn đã nói như sau: "Ai thấy
được lý duyên khởi, người ấy thấy được pháp.
Ai thấy được pháp, người ấy thấy được lý
duyên khởi". Những pháp này do duyên khởi
lên chính là QăPWKͯ u̱n. Sự tham dục, chấp
trước, tham đắm, mê say trong năm thủ uẩn
này tức là kh͝ t̵p. Sự nhiếp phục tham dục, sự
từ bỏ tham dục tức là sự kh͝ di͏t". Cho đến
mức độ này, Chư Hiền, Tỷ-kheo đã làm rất
nhiều.
Chư Hiền, nếu nội tai không bị hư hại... nếu lỗ
mũi không bị hư hại... nếu lưỡi không bị hư hại... nếu
thân không bị hư hại...

 Chư Hiền, nếu nội ý căn không bị hư hại nhưng ngoại pháp không vào trong tầm của ý căn, không có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    426

thức phần thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, nếu nội ý căn không bị hư hại, ngoại
pháp vào trong tầm của ý căn, nhưng không có
sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần
thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, chỉ khi nào nội ý căn không bị hư
hại, ngoại pháp vào trong tầm của ý căn, có sự
quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích
hợp có hiện khởi.
 Bất cứ sắc pháp gì được hiện khởi như vậy đều
quy tụ trong s̷c thͯ u̱n; bất cứ cảm thọ gì
được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thọ
thủ uẩn; bất cứ tưởng gì được hiện khởi như
vậy đều quy tụ trong tưởng thủ uẩn; bất cứ
hành gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ
trong hành thủ uẩn; bất cứ thức gì được hiện
khởi như vậy đều quy tụ trong thức thủ uẩn. Vị
ấy tuệ tri như sau: "Như vậy, như người ta nói,
có sự quy tụ, sự tập họp, sự hòa hợp của QăP
thͯ u̱n này. Thế Tôn đã nói như sau: "Ai thấy
được lý duyên khởi, người ấy thấy được pháp;
ai th

NĂM UẨN 5 – THỨC                                427

47    Thức - Thức không trú trước nội trần - Kinh TỔNG THUYẾT VÀ BIỆT THUYẾT – 138 Trung III, 513

KINH TỔNG THUYẾT VÀ BIỆT THUYẾT (Uddesavibhanga suttam) ± Bài kinh s͙ 138 ± Trung III, 513

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông Tổng thuyết và Biệt thuyết. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn

NĂM UẨN 5 – THỨC                                429

nói như sau:

± Này các Tͽ-kheo, v͓ Tͽ-kheo c̯n ph̫i quán
sát m͡WFiFKQK˱WK͇ QjRÿ͋ thͱc cͯa v͓ ̭\ÿ͙i vͣi
ngo̩i (tr̯n) không tán lo̩n, không t̫n r͡ng, tâm
NK{QJWU~WU˱ͣc n͡i (tr̯n), không b͓ ch̭p thͯ qṷy
r͙i. Này các Tͽ-kheo, n͇u thͱc ÿ͙i vͣi ngo̩i (tr̯n)
không tán lo̩n, không t̫n r͡ng, tâm không trú
WU˱ͣc n͡i tr̯n, không b͓ ch̭p thͯ qṷy r͙i, sͅ
không có t̵p khͧi, sanh khͧi cͯa kh͝ v͉ sanh, già,
ch͇WWURQJW˱˯QJODL

Thế Tôn nói như vậy. Nói như vậy xong, Thiện Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy rồi bước vào tịnh xá.

Sau khi Thế Tôn đi không bao lâu, các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ như sau: "Chư Hiền, sau khi đọc lên bài tổng thuyết một cách vắn tắt, không có giải nghĩa một cách rộng rãi, Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá: "Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cần phải quán sát một cách như thế nào để thức của vị ấy đối với ngoại (trần) không tán loạn, không tản rộng, tâm không trú trước nội (trần), không bị chấp thủ quấy rối. Này các Tỷ-kheo, nếu thức đối với ngoại (trần) không tán loạn, không tản rộng, tâm không trú trước nội trần, không bị chấp thủ quấy rối, sẽ không có tập khởi, sanh khởi của khổ về sanh, già, chết trong

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   430

tương lai". Nay không biết ai có thể giải nghĩa một cách rộng rãi phần tổng thuyết này, phần này chỉ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 431

lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng
rãi". Rồi này Hiền giả Kaccana, chúng tôi suy nghĩ
như sau: "Tôn giả Mahakaccana này đã được Thế
Tôn tán thán.. (như trên).. chúng ta hãy hỏi Tôn giả
Mahakaccana về ý nghĩa này, Tôn giả Mahakaccana
hãy giải thích cho".

– Này chư Hiền, ví như một người cần thiết lõi cây, tìm cầu lõi cây, đang đi tìm cầu lõi cây, đứng trước một cây lớn có lõi cây. Người ấy bỏ rễ, bỏ thân cây, nghĩ rằng lõi cây cần phải tìm trong các nhánh cây, lá cây... Cũng vậy là việc làm của chư Tôn giả.. Chư Tôn giả đứng trước mặt Thế Tôn, chư Tôn giả lại vượt qua Thế Tôn, và nghĩ rằng cần phải hỏi tôi về ý nghĩa này. Nhưng này chư Hiền, Thế Tôn biết những gì cần biết, thấy những gì cần thấy, bậc có mắt, bậc Trí giả, bậc Pháp giả, bậc Phạm thiên, bậc Thuyết giả, bậc Tuyên thuyết giả, bậc dẫn đến mục đích, bậc đem cho bất tử, bậc Pháp chủ, bậc Như Lai. Nay đã đến thời chư Hiền hãy đến hỏi Thế Tôn về ý nghĩ này. Thế Tôn giải thích cho chư Hiền như thế nào, chư Hiền hãy như vậy thọ trì.

– Thưa Hiền giả Kaccana, chắc chắn Thế Tôn biết những gì cần biết... Nay đã đến thời chúng tôi đến hỏi Thế Tôn về ý nghĩa này. Thế Tôn giải thích cho chúng tôi như thế nào, chúng tôi sẽ như vậy thọ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   432

trì. Nhưng Tôn giả Mahakaccana được Thế Tôn tán
thán, được các vị đồng Phạm hạnh kính trọng. Tôn
giả Mahakaccana có thể giải thích rộng rãi tổng
thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn nói lên một
cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi.
Mong Tôn giả Mahakaccana giải thích cho, nếu Tôn
giả không cảm thấy phiền phức.

– Vậy chư Hiền, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, tôi sẽ nói.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahakaccana. Tôn giả Mahakaccana nói như sau:

– Này chư Hiền, phần tổng thuyết Thế Tôn đọc
lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng
rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào trong tinh xá:
"Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo cần phải quán sát một
cách như thế nào.. (như trên)... không chấp thủ,
không sợ hãi. Này chư Hiền, lời tổng thuyết này
được Thế Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không giải
nghĩa một cách rộng rãi", tôi hiểu ý nghĩa một cách
rộng rãi như sau:

 &K˱+L͉n, sao g͕i là thͱFÿ͙i vͣi (ngo̩i) tr̯n, b͓ tán lo̩n, b͓ t̫n r͡ng?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   433

Ở đây, này chư Hiền, khi vị Tỷ-kheo thấy sắc với con mắt, thức truy cầu sắc tướng, bị trói buộc bởi vị của sắc tướng, bị cột chặt bởi vị của sắc tướng, bị triền phược bởi kiết sử vị của sắc tướng, như vậy gọi là thức đối với ngoại (trần) bị tán loạn, tản rộng.

Khi vị Tỷ-kheo nghe tiếng với tai ... ngửi hương
với mũi ... nếm vị với lưỡi ... cảm xúc với thân ...
nhận thức pháp với ý, thức truy cầu pháp tướng, bị
trói buộc bởi vị của pháp tướng, bị cột chặt bởi vị của
pháp tướng, bị triền phược bởi kiết sử vị của pháp
tướng; như vậy gọi là thức đối với ngoại (trần) bị tán
loạn, tản rộng. Như vậy, này chư Hiền, gọi là thức bị
tán loạn, tản rộng.

 &K˱+L͉n, sao g͕i là thͱFÿ͙i vͣi (ngo̩i) tr̯n, không b͓ tán lo̩n, không b͓ t̫n r͡ng?

Ở đây, này chư Hiền, khi vị Tỷ-kheo thấy sắc với con mắt, thức không truy cầu sắc tướng, không bị trói buộc bởi vị của sắc tướng, không bị cột chặt bởi vị của sắc tướng; không bị triền phược bởi kiết sử vị của sắc tướng; như vậy gọi là thức đối với ngoại (trần) không bị tán loạn, không bị tản rộng.

Khi vị Tỷ-kheo nghe tiếng với tai... ngửi hương với mũi... nếm vị với lưỡi.. cảm xúc với thân.... nhận thức pháp với ý, thức không truy cầu pháp tướng,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     434

không bị trói buộc bởi vị của pháp tướng, không bị
cột chặt bởi vị của pháp tướng, không bị triền phược
bởi kiết sử vị của pháp tướng; như vậy gọi là thức
đối với ngoại (trần) không bị tán loạn, không bị tản
rộng. Như vậy, này chư Hiền, gọi là thức không bị
tán loạn, không bị tản rộng.

 9jQj\FK˱+L͉n, th͇ nào g͕i là WkPWU~WU˱ͣc n͡i (tr̯n)?

 Ở đây, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất
thiện pháp, chứng đạt và an trú Thiền thứ nhất,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có
tứ. Thức vị ấy truy tìm hỷ lạc do ly dục sanh,
bị trói buộc bởi vị hỷ lạc do ly dục sanh, bị cột
chặt bởi vị hỷ lạc do ly dục sanh, bị triền
phược bởi kiết sử hỷ lạc do ly dục sanh; như
vậy gọi là tâm trú trước nội (trần).
 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo đình chỉ tầm
và tứ, chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một
trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm
không tứ, nội tĩnh nhứt tâm. Thức của vị ấy truy
tìm hỷ lạc do định sanh, bị trói buộc bởi vị hỷ
lạc do định sanh, bị cột chặt bởi vị hỷ lạc do
định sanh; bị triền phược bởi kiết sử hỷ lạc do
định sanh; như vậy gọi là tâm trú trước nội
(trần).

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   435

 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo ly hỷ trú xả,
chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà
các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng đạt
và an trú Thiền thứ ba. Thức của vị ấy truy tìm
xả, bị trói buộc bởi vị xả và lạc, bị cột chặt bởi
vị xả và lạc, bị triền phược bởi vị xả và lạc; như
vậy gọi là tâm trú trước nội (trần).
 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo xả lạc xả
khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng đạt và
an trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả
niệm, thanh tịnh. Thức của vị ấy truy tìm không
khổ không lạc, bị trói buộc bởi vị không khổ
không lạc, bị cột chặt bởi vị không khổ không
lạc, bị triền phược bởi kiết sử vị không khổ
không lạc; như vậy gọi là tâm trú trước nội
(trần). Như vậy gọi là tâm trú trước nội (trần).

 9jQj\FK˱+L͉n, th͇ nào g͕i là tâm không b͓ WU~WU˱ͣc n͡i (tr̯n)?

 Ở đây, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất
thiện pháp, chứng đạt và an trú Thiền thứ nhất,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, không tầm
không tứ. Thức của vị ấy không truy tìm hỷ
lạc do ly dục sanh, không bị trói buộc bởi vị hỷ
lạc do ly dục sanh, không bị cột chặt bởi vị hỷ
lạc do ly dục sanh, không bị triền phược bởi

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    436

kiết sử hỷ lạc do ly dục sanh, như vậy gọi là
tâm không trú trước nội (trần).
 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo đình chỉ tầm
và tứ, chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một
trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm
không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Thức của vị ấy
không truy tìm hỷ lạc do định sanh, không bị
trói buộc bởi vị hỷ lạc do định sanh, không bị
cột chặt bởi vị hỷ lạc do định sanh, không bị
triền phược bởi kiết sử hỷ lạc do định sanh; như
vậy gọi là tâm không trú trước nội (trần).
 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo ly hỷ trú xả,
chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà
các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng đạt
và an trú Thiền thứ ba. Thức của vị ấy không
truy tìm xả, không bị trói buộc bởi vị xả và lạc,
không bị cột chặt bởi vị xả và lạc, không bị
triền phược bởi vị xả và lạc, như vậy được gọi
là tâm không trú trước nội (trần).
 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo xả lạc xả
khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng đạt và
an trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả
niệm, thanh tịnh. Thức của vị ấy không truy tìm
không khổ không lạc, không bị trói buộc bởi vị
của không khổ không lạc, không bị cột chặt bởi
vị của không khổ không lạc, không bị triền

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   437

phược bởi kiết sử vị không khổ không lạc; như vậy gọi là tâm không trú trước nội (trần). Như vậy gọi là tâm không trú trước nội (trần).

 Và th͇ QjRQj\FK˱+L͉n, là b͓ ch̭p thͯ qṷy r͙i?

 Ở đây, này chư Hiền, kẻ vô văn phàm phu
không thấy rõ các bậc Thánh, không thuần
thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp
các bậc Thánh, không yết kiến các bậc Chân
nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân
nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân,
thấy sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là có
sắc, hay thấy sắc như là tự ngã, hay tự ngã
như là có sắc.
 Sắc pháp ấy của nó có biến hoại, đổi khác.
 Với sự biến hoại và đổi khác trong sắc pháp
ấy của nó, thức của vị ấy bị tùy chuyển bởi
sự biến hoại trong sắc pháp của vị ấy.
 Do thức bị tùy chuyển bởi sự biến hoại trong
sắc pháp, nên pháp quấy rối khởi lên, xâm
nhập tâm và tồn tại.
 Vì tâm bị xâm nhập, vị ấy sợ hãi, bực phiền
và đầy những khao khát => Và vị ấy bị chấp
thủ quấy rối.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   438

Vị ấy xem cảm thọ.. tưởng... các hành... thức
như là tự ngã hay tự ngã, như là có thức, hay thức
như là trong tự ngã, hay tự ngã như là trong thức.
Thức ấy của vị ấy biến hoại và đổi khác. Với sự biến
hoại và đổi khác trong thức ấy của vị ấy, thức của vị
ấy bị tùy chuyển bởi sự biến hoại trong thức của vị
ấy. Do thức bị tùy chuyển bởi sự biến hoại trong
pháp, nên các pháp quấy rối khởi lên, xâm nhập tâm
và tồn tại. Vì tâm bị xâm nhập, vị ấy sợ hãi, bực
phiền và đầy những khao khát. Và vị ấy bị chấp thủ,
quấy rối. Như vậy, này chư Hiền, là bị chấp thủ, quấy
rối.

 Và th͇ QjRQj\FK˱+L͉n, là không b͓ ch̭p thͯ qṷy r͙i?

 Ở đây, này chư Hiền, có Đa văn Thánh đệ tử
yết kiến các bậc Thánh, thuần thục pháp các
bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh; yết kiến
các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc
Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân;
không thấy sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là
có sắc, hay không thấy sắc như là trong tự ngã,
hay tự ngã như là trong sắc.
 Sắc pháp của vị ấy biến hoại, đổi khác.
 Với sự biến hoại và đổi khác trong sắc pháp của
vị ấy, thức của vị ấy không bị tùy chuyển bởi

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   439

sự biến hoại trong sắc pháp của vị ấy.
 Do thức không bị tùy chuyển bởi sự biến hoại
trong sắc pháp, nên các pháp quấy rối khởi lên,
không xâm nhập tâm và tồn tại.
 Vì tâm không bị xâm nhập, vị ấy không sợ hãi,
không bực phiền và không đầy những khao
khát. Và vị ấy không bị chấp thủ quấy rối.

Vị ấy không xem cảm thọ.. tưởng... các hành..
thức như là tự ngã hay tự ngã là có thức, hay không
thấy thức như là trong tự ngã hay tự ngã như là trong
thức. Thức của vị ấy biến hoại và đổi khác. Với sự
biến hoại và đổi khác trong thức của vị ấy, thức
không bị tùy chuyển bởi sự biến hoại trong thức của
vị ấy. Do thức không bị tùy chuyển bởi sự biến hoại
trong thức, nên các pháp quấy rối không khởi lên,
xâm nhập tâm và tồn tại. Vì tâm không bị xâm nhập,
vị ấy không sợ hãi, không bực phiền và không đầy
những khao khát. Và vị ấy không bị chấp thủ quấy
rối. Như vậy, này chư Hiền, là không bị chấp thủ
quấy rối.

Này chư Hiền, phần tổng thuyết Thế Tôn đọc
lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng
rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào trong tinh xá:
"Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cần phải quán sát một
cách như thế Ý t cách Ã

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   440

không biết ai có thể giải nghĩa một cách rộng rãi tổng
thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn đọc lên một
cách vắn tắt, không được giải nghĩa một cách rộng
rãi".

Rồi bạch Thế Tôn, chúng con suy nghĩ như sau:
"Tôn giả Mahakaccana (Đại Ca-chiên-diên)... (như
trên)... nay chúng ta hãy hỏi Tôn giả Mahakaccana
về ý nghĩa này". Rồi bạch Thế Tôn, chúng con đi đến
Tôn giả Mahakaccana, sau khi đến chúng con hỏi
Tôn giả Mahakaccana về ý nghĩa này. Ý nghĩa của
những (chữ) ấy đã được Tôn giả Mahakaccana giải
thích cho chúng con với những phương pháp (akara)
này, với những câu này, với những chữ này.

– Này các Tỷ-kheo, Mahakaccana là bậc Hiền
giả. Này các Tỷ-kheo, Mahakaccana là bậc đại trí
tuệ. Này các Tỷ-kheo, nếu các Ông hỏi Ta về ý nghĩa
này, Ta cũng giải thích cho các Ông như vậy, như
Mahakaccana đã giải thích. Thật sự ý nghĩa ấy là
vậy, và các Ông hãy thọ trì như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    442

thần như vậy, có thể tự thân bay đến cõi Phạm thiên.

5. Người có lòng tín thành ấy nói với một người
không có lòng tín thành: "Này Tôn giả, thật vi diệu
thay! Này Tôn giả, thật hy hữu thay, đại thần thông,
đại oai đức của vị Sa-môn! Chính tôi đã thấy vị Tỷ-
kheo chứng các thần thông, "một thân hiện ra nhiều
thân, nhiều thân hiện ra một thân,... có thể tự thân
bay đến cõi Phạm thiên".

Người không có lòng tín thành có thể nói với người
có lòng tín thành: "Này Tôn giả, có m͡t chú thu̵t
g͕i là Gandhhàrì. Nhờ chú thuật hiện ra nhiều thân,
nhiều thân hiện ra một thân... có thể tự thân bay đến
cõi Phạm thiên". Này Kevaddha, ngươi nghĩ thế
nào? Người không có lòng tín thành có thể nói với
người có lòng tín thành như vậy không?

- Bạch Thế Tôn, có thể nói như vậy.

- Này Kevaddha chính vì ta thấy sự nguy hiểm trong sự biến hóa thần thông mà ta nhàm chán, hổ thẹn, ghê sợ biến hóa thần thông.

6. Này Kevaddha, thế nào là tha tâm thần thông? Này Kevaddha, ở đời có Tỷ-kheo nói lên tâm, nói lên tâm sở, nói lên sự suy tầm nói lên sự suy tư của các loài hữu tình khác, của các người khác: "Như vậy là

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   447

ý của Ngươi". Có người có lòng tín thành thấy Tỷ-
kheo nói lên tâm sở, nói lên sự suy tầm và nói lên sự
suy tư của các loài hữu tình khác, của các người
khác: "Như vậy là ý của Ngươi, thế này là ý của
Ngươi, như vậy là tâm của Ngươi".

7. Người có lòng tín thành ấy nói với một người không có lòng tín thành: "Này Tôn giả, thật vi diệu thay! Này Tôn giả, thật hy hữu thay đại thần thông, đại oai đức của vị Sa-môn! Chính tôi đã thấy Tỷ- kheo nói lên tâm, nói lên tâm sở, nói lên sự suy tầm và nói lên sự suy tư của các loài hữu tình khác, của các người khác: "Như vậy là ý của ngươi, thế này là ý của ngươi, như vậy là tâm của ngươi".

Người không có lòng tín thành có thể nói với người
có lòng tín thành: "Này Tôn giả, có m͡t chú thu̵t
g͕i là Maniko, nhờ chú thuật này, Tỷ-kheo nói lên
tâm, nói lên tâm sở, nói lên sự suy tầm, và nói lên sự
suy tư của các loài hữu tình khác, của các người
khác... "Thế này là ý của Ngươi, như vậy là tâm của
Ngươi". Này Kevaddha, Ngươi nghĩ thế nào? Người
không có lòng tín thành có thể nói với Ngươi có lòng
tín thành như vậy không?

- Bạch Thế Tôn, có thể nói như vậy?

- Này Kevaddha chính Ta thấy sự nguy hiểm trong

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    448

sự tha tâm thần thông mà Ta nhàm chán, hổ thẹn, ghê sợ tha tâm thần thông.

8. Này Kevaddha, thế nào là giáo hóa thần thông? Ở
đời có Tỷ-kheo giáo hóa như sau: "Hãy suy tư như
thế này, chớ có suy tư như thế kia; hãy tác ý như thế
này, chớ có tác ý như thế kia; hãy trừ bỏ điều này,
hãy chứng đạt và an trú điều kia".

Này Kevaddha, như vậy gọi là giáo hóa thần thông.

9. Này Kevaddha, nay ở đời đức Như Lai xuất hiện là bậc A-la-hán Chánh Biến Tri... (như kinh Sa-môn Quả số 40 - 74).

44. Khi quán tự thân đã xả ly năm triền cái ấy hân
hoan sanh; do hân hoan nên hỷ sanh; do tâm hoan
hỷ, thân được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ
sanh; do lạc thọ, tâm được định tĩnh. Vị Tỷ-kheo, ly
dục, ly ác bất thiện pháp, chứng và trú thiền thứ
nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh với tầm
với tứ. Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung
mãn tràn đầy thân mình với hỷ lạc do ly dục sanh,
không một chỗ nào trên toàn thân không có hỷ lạc do
ly dục sanh ấy thấm nhuần.

45. Này Kevaddha, như một người hầu tắm lão luyện hay đệ tử người hầu tắm. Sau khi rắc bột tắm trong

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   449

thau bằng đồng, liền nhồi bột ấy với nước, cục bột
tắm ấy được thấm nhuần nước ướt, trào trộn với nước
ướt, thấm ướt cả trong lẫn ngoài với nước, nhưng
không chảy thành giọt. Cũng vậy, này Kevaddha,
Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn
tràn đầy thân hình với hỷ lạc do ly dục sanh ấy thấm
nhuần. Này Kevaddha, như vậy gọi là giáo hóa thần
thông.

50... . chứng và trú thiền thứ tư... (như kinh Sa-môn Quả số 77 - 81 trừ câu kết sau chót mỗi chương). Này Kevaddha như vậy gọi là giáo hóa thần thông.

52. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm,
không phiền não, nhu nhuyến, dễ xử dụng, vững
chắc, bình thản như vậy, vị Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng
tâm đến chánh tri, chánh kiến... (như kinh Sa-môn
Quả, số 83)... Này Kevaddha, như vậy gọi là giáo hóa
thần thông.

53... . sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác
nữa... (xem kinh Sa-môn Quả số 84 - 98), trừ câu kết
sau chót của mỗi chương). Này Kevaddha, như vậy
là giáo hóa thần thông.

67. Này Kevaddha, ba pháp thần thông này, Ta đã tự mình giác ngộ và tuyên thuyết.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   450

Này Kevaddha thuở xưa, chính một Tỷ-kheo
có khởi nghi vấn như sau: "Trong Tỷ-kheo chúng này
- địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại - đi đâu sau
khi biến diệt hoàn toàn?" Này Kevaddha, vị Tỷ-kheo
ấy nhập định, và trong định tâm, con đường đưa đến
Thiên giới hiện ra.

68. Này Kevaddha, lúc bấy giờ vị Tỷ-kheo ấy đi đến Bốn Thiên vương thiên, khi đến xong, liền nói với các vị Bốn Thiên vương thiên: "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này: địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại đi đâu sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy Bốn Thiên vương thiên nói với vị Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, chúng tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại - đi đâu sau khi biến diệt hoàn toàn". Này Tỷ-kheo, có bốn Đại vương ưu thế hơn và thù thắng hơn chúng tôi. Những vị này có thể biết bốn đại chủng này, địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại đi đâu sau khi biến diệt hoàn toàn.

69. Này Kevaddha, vị Tỷ-kheo đi đến bốn vị Đại
vương, khi đến xong liền hỏi bốn vị Đại Thiên
vương: "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này - địa
đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại - đi đâu sau khi biến
diệt hoàn toàn?".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     451

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, cả bốn vị Đại
vương nói với vị Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, chúng
tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại, thủy
đại, hỏa đại, phong đại - đi đâu sau khi biến diệt hoàn
toàn. Này vị Tỷ-kheo, có Ba mươi ba thiên ưu thế
hơn, thù thắng hơn chúng tôi. Những vị này có thể
biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu
sau khi biến diệt hoàn toàn".

70. Này Kevaddha, vị Tỷ-kheo ấy đi đến các vị Ba
mươi ba thiên, khi đến xong, liền hỏi các vị Ba mươi
ba thiên, "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này -
địa... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn
toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, các vị Ba mươi
ba thiên nói với vị Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, chúng
tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại ...
phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này
Tỷ-kheo, có vị Đế thích chư thiên tên là Sakka ưu thế
hơn, thù thắng hơn chúng tôi. Vị này có thể biết bốn
đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu sau khi
biến diệt hoàn toàn."

71. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến Đế thích chư thiên tên là Sakka, khi đến xong, liền hỏi Đế thích chư thiên tên là Sakka: "Này Hiền giả, bốn đại chủng

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     452

này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn? ".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, Đế thích chư
Thiên tên là Sakka nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-
kheo, tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa
đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn.
Này Tỷ-kheo, có chư Thiên tên là Yàma (Dạ-ma) ưu
thế hơn, thù thắng hơn tôi. Vị này có thể biết bốn đại
chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến
diệt hoàn toàn".

72. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến chư Thiên tên là Yàma (Dạ-ma) xong, liền hỏi chư Thiên Dạ-ma: "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, chư Thiên Yàma (Dạ-ma) nói với Tỷ-kheo. "Chúng tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này Tỷ-kheo, có Thiên tử tên là Suyàma ưu thế hơn, thù thắng hơn chúng tôi. Vị này có thể biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn.

73. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến Thiên tử Suyàma, sau khi đến liền hỏi Thiên tử Suyàma: "Này Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại -

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     453

đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?

Này Kevaddha, được nghe nói vậy Thiên tử Suyàma
nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, tôi không được
biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu,
sau khi biến diệt hoàn toàn.

74. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến chư Thiên Tusità. Khi đến xong, liền hỏi chư Thiên Tusità: "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nói vậy chư Thiên Tusità nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, chúng tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này Tỷ-kheo, có Thiên tử tên là Santusita ưu thế hơn, thù thắng hơn chúng tôi. Vị này có thể biết bốn đại chủng này - địa đại ... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn".

75. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến Thiên tử Santusita. Khi đến xong, liền hỏi Thiên tử Santusita: "Này Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, Thiên tử Santusita nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại... phong

NĂM UẨN 5 – THỨC                                       454

đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này vị Tỷ-
kheo có chư Thiên tên là Nimmànarati (Hóa lạc
thiên) ưu thế hơn, thù thắng hơn tôi. Những vị này
có thể biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại -
đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn".

76. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến chư Thiên
Nimmànarati. Khi đến xong, liền hỏi chư Thiên
Nimmànarati: "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này
- địa đại... phong đại - đi đâu sau khi biến diệt hoàn
toàn? ".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, chư Thiên
Nimmànarati nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo
chúng tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa
đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn.
Này Tỷ-kheo có Thiên tử tên là Sunimmita ưu thế
hơn, thù thắng hơn chúng tôi. Vị này có thể biết bốn
đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi
biến diệt hoàn toàn".

77. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến Thiên tử
Sunimmita. Khi đến xong, liền hỏi Thiên tử
Sunimmita. "Này Hiền giả, bốn đại chủng này - địa
đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn
toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, Thiên tử

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     455

Sunimmita nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này Tỷ- kheo có chư thiên gọi là Paranimmitavasavatti (Tha hóa tự tại thiên) ưu thế hơn, thù thắng hơn tôi. Những vị này có thể biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu sau khi biến diệt hoàn toàn".

78. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến chư Thiên Paranimmitavasavatti, khi đến xong, liền hỏi chư Thiên Paranimmitavasavatti (Tha hóa tự tại thiên): "Này các Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy chư Thiên Paranimmitavasavatti nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ- kheo, tôi không được biết - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này Tỷ-kheo có Thiên tử tên là Vasavatti ưu thế hơn, thù thắng hơn chúng tôi. Vị này có thể biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn".

79. Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến Thiên tử Vasavatti. Khi đến xong, liền hỏi Thiên tử Vasavatti: "Này Hiền giả, bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, Thiên tử

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      456

Vasavatti nói với Tỷ-kheo ấy. "Này Tỷ-kheo, chúng
tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa đại...
phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn. Này
Tỷ-kheo, có chư Thiên gọi là Brahmà Kayikà ưu thế
hơn, thù thắng hơn chúng tôi. Những vị này có thể
biết bốn đại chủng này - địa đại... phong đại - đi đâu,
sau khi biến diệt hoàn toàn".

80. Này Kevaddha, lúc bấy giờ, Tỷ-kheo ấy nhập định, và trong định tâm, con đường đưa đến Phạm thiên giới hiện ra.

Này Kevaddha, Tỷ-kheo ấy đi đến chư Thiên
Brahmà Kayikà: "Này các Hiền giả, bốn đại chủng
này - địa đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt
hoàn toàn?".

Này Kevaddha, được nghe nói vậy, chư Thiên
Brahmà Kayikà nói với Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo,
chúng tôi không được biết bốn đại chủng ấy - địa
đại... phong đại - đi đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn.
Này Tỷ-kheo, có vị Phạm thiên, Đại Phạm thiên,
đấng Toàn năng, Tối thắng, Biến nhãn, Thượng tôn,
Thượng đế, Sáng tạo chủ, Hóa sanh chủ, Đại tôn,
Chúa tể mọi định mạng, đấng Tự T

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     457

phải là Phạm thiên, Đại Phạm thiên, đấng Toàn năng, Tối thắng, Biến nhãn, Thượng tôn, Thượng đế, Sáng tạo chủ, Hóa sanh chủ, Đại tôn, Chúa tể mọi định mạng, đấng Tự tại, Tổ phụ các chúng sanh đã và sẽ sanh". Này Hiền giả, tôi hỏi: "Này Hiền giả, bốn đạ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 459

bay về phía Nam, bay về phía Tây, bay về phía Bắc,
bay lên Trên, bay về các hướng Trung gian. Nếu con
chim thấy bờ xung quanh, con chim liền bay đến bờ
ấy. Nếu con chim không thấy bờ xung quanh, con
chim bay trở về thuyền".

Cũng vậy, này Tỷ-kheo, Ngươi đã tìm cho đến Phạm
thiên giới mà không gặp được câu trả lời cho câu hỏi
ấy, nên nay trở về với Ta. Này Tỷ-kheo, câu hỏi
không nên hỏi như sau: "Bạch Thế Tôn, bốn đại
chủng ấy - địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại - đi
đâu, sau khi biến diệt hoàn toàn?".

Này Tỷ-kheo, câu hỏi phải nói như sau: "Chỗ nào mà
địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại, dài ngắn, tế,
thô, tịnh, bất tịnh không có chân đứng? Chỗ nào cả
danh và sắc tiêu diệt hoàn toàn?" và đây là câu trả
lời cho câu hỏi này:

- "Thức là không thể thấy, vô biên, biến
thông hết thảy xứ. Ở đây, địa đại, thủy đại, hỏa đại,
phong đại không có chân đứng. Ở đây, cũng vậy, dài,
ngắn, tế, thô, tịnh và bất tịnh. Ở đây danh và sắc tiêu
diệt hoàn toàn. Khi thức diệt, ở đây mọi thứ đều diệt
tận".

Thế Tôn thuyết như vậy. Kevaddha, cư sĩ trẻ tuổi hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     461

NĂM UẨN 5 – THỨC   462

49     Thức - Thức này trở lui, không đi xa hơn Danh sắc - Kinh Thành Ấp – Tương II, 185

Thành Ấp – Tương II, 185

1)...Tại Sàvatthi.

2) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, trước khi Ta giác ngộ, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau: "Thật sự thế giới này bị hãm trong khổ não, bị sanh, bị già, bị chết, bị đoạn diệt, và bị tái sanh; và từ nơi đau khổ này, không biết xuất ly khỏi già và chết; từ nơi đau khổ này, không biết khi nào được biết đến xuất ly khỏi già và chết".

3) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có m̿t, già ch͇t hi͏n hͷu? Do cái gì, già ch͇t sanh khͧi?"

4) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do sanh
có mặt nên già chết hiện hữu. Do duyên sanh, nên
già chết sanh khởi".

5) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, hữu hiện hữu? Thủ hiện hữu? Ái hiện

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    463

hữu? Thọ hiện hữu? Xúc hiện hữu? Sáu xứ hiện hữu? Danh sắc hiện hữu? Do duyên cái gì, danh sắc sanh khởi?"

6) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do thức có
mặt nên danh sắc hiện hữu. Do duyên thức nên danh
sắc sanh khởi ".

7) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì có mặt, thức hiện hữu. Do duyên cái gì, thức sanh khởi? "

8) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do danh
sắc có mặt nên thức hiện hữu. Do duyên danh sắc
nên thức sanh khởi".

9) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ như sau: "Thͱc này trở lui, không đi xa hơn danh sắc. Xa đến như vậy, chúng ta bị sanh, bị già, bị chết, bị đoạn diệt, bị tái sanh, nghĩa là do duyên danh sắc, thức sanh khởi. Do duyên thức, danh sắc sanh khởi. Do duyên danh sắc, sáu xứ sanh khởi. Do duyên sáu xứ, xúc sanh khởi..". Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

10) "Tập khởi, tập khởi". Này các Tỷ-kheo, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nhãn khởi

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      464

lên, trí khởi lên, tuệ khởi lên, minh khởi lên, quang khởi lên.

11) R͛i này các Tͽ-kheo, Ta l̩LVX\QJKƭQK˱VDX: "Do cái gì không có m̿t già ch͇t không hi͏n hͷu? Do cái gì di͏t, già ch͇t di͏t?"

12) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do sanh
không có mặt, nên già chết không hiện hữu. Do sanh
diệt, nên già chết diệt".

13) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau:
"Do cái gì không có mặt, sanh không hiện hữu? Hữu
không hiện hữu? Thủ không hiện hữu? Ái không
hiện hữu? Thọ không hiện hữu? Xúc không hiện
hữu? Sáu xứ không hiện hữu? Danh sắc không hiện
hữu? Do cái gì diệt, danh sắc diệt?"

14) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do thức
không có mặt, danh sắc không hiện hữu. Do thức
diệt nên danh sắc diệt ".

15) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau: "Do cái gì không có mặt, thức không hiện hữu? Do cái gì diệt, nên thức diệt?"

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   465

16) Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi Ta như lý tư duy,
nhờ trí tuệ, phát sinh minh kiến như sau: "Do danh
sắc không có mặt, thức không hiện hữu. Do danh sắc
diệt nên thức diệt".

17) Rồi này các Tỷ-kheo, Ta lại suy nghĩ như sau:
"Ta đã chứng đắc con đường này đưa đến giác ngộ,
tức là do danh sắc diệt nên thức diệt. Do thức diệt
nên danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt.
Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. ..(như trên)...Như vậy là
toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt".

18) "Đoạn diệt, đoạn diệt". Này các Tỷ-kheo, đối với các pháp từ trước Ta chưa từng được nghe, nhãn sanh, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, quang sanh.

19) Ví như, này các Tỷ-kheo, m͡WQJ˱ͥLNKLÿLTXD
m͡t khu rͳng, một chặng núi, th̭\ÿ˱ͫc m͡t con
ÿ˱ͥQJFǊP͡Wÿ̩o l͡ FǊGRQKͷQJQJ˱ͥL[˱Dÿm
tͳQJÿLTXD Người ấy đi theo con đường ấy, trong
khi đi theo con đường ấy, người ấy thấy được một cổ
thành, một cố đô do người xưa ở, với đầy đủ vườn
tược, đầy đủ rừng cây, đầy đủ hồ ao với thành lũy
đẹp đẽ.

20) Rồi này các Tỷ-kheo, người ấy báo cáo với vua hay vị đại thần: " Chư tôn hãy biết, trong khi đi ngang một khu rừng, một chặng núi, tôi thấy được

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    466

một con đường cũ, một đạo lộ cũ do những người
xưa đã từng đi qua. Tôi đã đi theo con đường ấy và
thấy được một cổ thành, một cố đô do người xưa ở,
với đầy đủ vườn tược, đầy đủ rừng cây, đầy đủ hồ
ao, với thành lũy đẹp đẽ. Thưa các Tôn giả, hãy xây
dựng lại ngôi thành ấy ".

21) Rồi này các Tỷ-kheo, vị vua hay vị đại thần cho xây dựng lại ngôi thành ấy. Và ngôi thành ấy, sau một thời gian lớn lên và trở thành một thành phố phồn vinh, thịnh vượng, đông đúc, tràn đầy người ở.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, 7D ÿm WK̭y m͡t con ÿ˱ͥQJ FǊ P͡W ÿ̩o l͡ FǊ GR FiF Y͓ &KiQK Ĉ̻ng Giác thuͧ [˱DÿmÿLTXD

22) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường cũ, đạo lộ cũ ấy do các vị Chánh Đẳng Giác thuở xưa đã đi qua?

Đây chính là con đường 7KiQKÿ̩o tám ngành, tức
là chánh tri kiến... chánh định. Con đường ấy, này
các Tỷ-kheo, là con đường cũ, đạo lộ cũ do các bậc
Chánh Đẳng Giác thuở xưa đã đi qua. 7DÿmÿLWKHR
FRQÿ˱ͥng ̭y. ĈLWKHRFRQÿ˱ͥng ̭y, Ta th̭y rõ già
chết; Ta thấy rõ già chết tập khởi; Ta thấy rõ già
chết đoạn diệt; Ta thấy rõ con đường đưa đến già
chết đoạn diệt.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 467

23-31) Ta đã đi theo con đường ấy. Đi theo con
đường ấy; Ta thấy rõ sanh... Ta thấy rõ hữu... Ta thấy
rõ thủ... Ta thấy rõ ái... Ta thấy rõ thọ... Ta thấy rõ
xúc... Ta thấy rõ sáu xứ... Ta thấy rõ danh sắc... Ta
thấy rõ thức...

32) Ta đi theo con đường ấy. Đi theo con đường ấy,
Ta thấy rõ các hành; Ta thấy rõ các hành tập khởi;
Ta thấy rõ các hành đoạn diệt, Ta thấy rõ con đường
đưa đến các hành đoạn diệt.

33) &iLÿ˱ͫc Ta bi͇WU}7DÿmWX\rQE͙ cho các Tỷ- kheo, Tỷ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ được biết. Này các Tỷ-kheo, tức là Phạm hạnh này, phồn vinh, thịnh vượng, quảng đại, chúng đa, người nhiều và được chư Thiên, loài Người khéo léo trình bày.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     468

50     Thức - Thức này xoay trở lại, không vượt khỏi Danh sắc - Kinh ĐẠI BỔN – 14 Trường I, 431

KINH ĐẠI BỔN
(MAHA PADANA SUTTA)
± Bài kinh s͙ 14 ± Trường I, 431
I

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn ở tại nước
Sãvatthi (Xá-vệ) rừng Jeta (Kỳ-đà), vườn ông
Anãthapindika (Cấp Cô Độc), trong am thất cây
Kareri (Hoa Lâm). Lúc bấy giờ, số đông các Tỷ-kheo
đi khất thực về, sau khi dùng bữa xong, cùng ngồi và
tụ họp lại Hoa Lâm viên đường, pháp thoại thuộc về
tiền thân được khởi lên: "Đây là tiền thân, đây là tiền
thân".

2. Thế Tôn, với thiên nhĩ thanh tịnh vượt quá loài người nghe được câu chuyện này giữa các Tỷ-kheo. Rồi Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Hoa Lâm viên đường. Khi đến xong, Ngài ngồi trên ghế đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn hỏi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, câu chuyện gì, các người đang ngồi bàn? Câu chuyện gì đã bị gián đoạn giữa các

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     469

người?

Khi được nói vậy, những Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, chúng con đi khất thực về, sau khi
dùng bữa xong, cùng ngồi và tụ họp tại Hoa Lâm
viên đường, pháp thoại về tiền thân được khởi lên:
"Đây là tiền thân, đây là tiền thân". Bạch Thế Tôn,
đó là câu chuyện đang được bàn đến giữa chúng con
thời Thế Tôn đến.

3. - Này các Tỷ-kheo, các người có muốn nghe pháp thoại thuộc về tiền thân không?

- Bạch Thế Tôn, thật là đúng thời; bạch Thiện Thệ,
thật là đúng thời để Thế Tôn giảng pháp thoại thuộc
về tiền thân. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ
thọ trì.

- Vậy này các Tỷ-kheo, các người hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

- Dạ vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo này đáp lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

4. - Này các Tỷ-kheo, chín mươi mốt kiếp về trước,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 470

Thế Tôn Vipassĩ (Tỳ-bà-thi), bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

- Này các Tỷ-kheo, ba mươi mốt kiếp về trước,
Thế Tôn Sikhĩ (Thi-khí) bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong ba mươi mốt
kiếp ấy, Thế Tôn Vessabhũ (Tỳ-xá-bà) bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kakusandha (Câu-lâu-tôn) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Konãgamana (Câu-na-hàm) bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
Thế Tôn Kassapa (Ca-diếp) bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời.
- Này các Tỷ-kheo, cũng trong hiền kiếp ấy,
nay Ta, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra đời.

5. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác sanh thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                471

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,
sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Sát-đế-lỵ, sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh
Bà-la-môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Bà-la-
môn, sanh trong giai cấp Bà-la-môn .
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc chủng tánh Sát-đế-lỵ,
sanh trong giai cấp Sát-đế-lỵ.

6. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu- ly-nhã).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                472

Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kondanna.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konàgamara, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh
Kassapa.
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thuộc danh tánh Gotama
(Cù-đàm).

7. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài người là tám vạn năm.

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ loài người là bảy vạn năm.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                473

- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là sáu vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là bốn vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
tuổi thọ loài người là ba vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tuổi thọ của
loài người là hai vạn năm.
- Này các Tỷ-kheo, nay tuổi thọ của Ta không
bao nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút.

8. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây pãtali (bà- bà-la).

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
pundarika (phân-đà-ly).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhù, bậc A-

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  474

la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc
cây sirĩsa (thi-lợi-sa).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãkgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc
cây udumbara (ô-tam-bà-la).
- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác, giác ngộ dưới gốc cây
nigrodha (ni-câu-luật-đà).
- Này các Tỷ-kheo, nay Ta là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác giác ngộ dướ

NĂM UẨN 5 – THỨC                              475

- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Vidhũra (Tỳ-lâu) và Sanjĩva
(Tát-ni).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tên là Bhiyyosa (Thư-bàn-
na) và Uttara (Uất-đa-la).
- Này các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử
của Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Tissa (Đề-xá) và T-

NĂM UẨN 5 – THỨC                                476

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có ba Tăng
hội: một Tăng hội mười vạn Tỷ-kheo, một
Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội bảy
vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế
Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có
ba Tăng hội: một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo,
một Tăng hội bảy vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội
sáu vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong thời
Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác có ba Tăng hội như vậy, tất cả đều là bậc
Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội bốn vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Kakusandha, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như
vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn
Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
có một Tăng hội ba vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Konãgamana, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng hội như

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 477

vậy, tất cả đều là bậc Lậu tận.
- Này các Tỷ-kheo, trong thời Thế Tôn Kassapa,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có một Tăng
hội hai vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-kheo, trong
thời Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác có một Tăng hội như vậy, tất cả đều
là bậc A-la-hán .
- Này các Tỷ kheo, nay trong thời của Ta có một
Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi Tỷ-
kheo, tất cả đều là bậc Lậu tận.

11. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Sikhĩ bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Khemankara (Nhẫn Hành), vị này là vị thị giả
đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vessabhũ, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Upasannaka (Tịch Diệt) vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kakusandha, bậc

NĂM UẨN 5 – THỨC                                478

A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ- kheo tên là Buddhija (Thiện Giác), vị này là thị giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Konãgamana, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-
kheo tên là Sotthija (An Hòa), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Kassapa bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác có vị thị giả Tỷ-kheo
tên là Sabbamitta (Thiện Hữu), vị này là vị thị
giả đệ nhất.

- Này các Tỷ-kheo, nay Ta có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Ànanda (A-nan), vị này là vị thị giả đệ nhất.

12. Này các Tỷ-kheo, phụ vương của Thế Tôn
Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Bandhumã (Bàn-đầu); mẫu hậu tên là Bandhumati
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua Bandhumã tên
là Bandhumatĩ.

- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn Sikhĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là Aruna (Minh Tướng); mẫu hậu tên là Pabhãvatĩ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   479

(Quang Huy); kinh thành của vua Aruna tên là
Pabhãvatĩ.
- Này các Tỷ-kheo, phụ vương Thế Tôn
Vessabhũ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên
là Suppatĩta (Thiện Đăng), mẫu hậu tên là
Yasavati (Xứng Giới); Kinh thành của vua
Suppatita tên là Anopama (Vô Dụ).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, tên là Aggidatta (Tự Đắc); mẫu thân Bà-
la-môn tên là Visãkhã (Thiện Chi). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Khema
(An Hòa); kinh thành vua Khema tên là
Khemavatĩ (An Hòa).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Konãgamana, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác tên là Yannadatta (Đạt Đức) mẫu thân Bà-
la-môn tên là Uttarã (Thiện Thắng; Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, vua trị vì tên là Sobha
(Thanh Tịnh); kinh thành của vua Sobha tên là
Sobhavatĩ (Thanh Tịnh).
- Này các Tỷ-kheo, phụ thân Bà-la-môn của Thế
Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
tên là Brahmadatta (Phạm Thi) mẫu thân Bà-

NĂM UẨN 5 – THỨC                               480

la-môn tên là Dhanavatĩ (Tài Chủ). Này các
Tỷ-kheo, lúc bấy giờ vua trị vì tên là Kikĩ (Hấp
Tỳ); kinh thành vua Kikĩ là Baranasĩ (Ba-la-
nại).
- Này các Tỷ-kheo, nay phụ vương của Ta tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn); mẫu hậu của Ta tên
là Mãyã (Ma-da); kinh thành tên là
Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Giảng xong Thiện
Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy, đi vào tịnh xá.

13. Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu cuộc đàm thoại sau đây khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy:

- Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các liền giả, thật kỳ diệu thay, đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   481

như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có ph̫i 1K˱/DLNKpRFKͱQJÿ̩t pháp giͣLQK˱Y̵y, và nhͥ chͱQJÿ̩t pháp giͣLQj\ 1K˱/DL QKͣ FK˱ 3K̵t quá khͱ, nhͷng v͓ Qj\ÿmQK̵p Ni͇t Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy? +D\ Oj FK˱ 7KLrQ PiFK E̫R 1K˱ /DL Yj QKͥ s͹ mách b̫o này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?"

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     482

Như vậy là cuộc đàm thoại đang khởi lên giữa những Tỷ-kheo ấy.

14. Bấy giờ Thế Tôn, vào buổi chiều tối, sau khi xuất
định, liền đến Hoa Lâm viên đường, ngồi trên chỗ đã
soạn sẵn. Sau khi ngồi xong, Thế Tôn nói với các Tỷ-
kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nay các Ngươi ngồi luận bàn vấn đề gì? Đề tài gì đã được luận bàn giữa các Ngươi?

Khi được hỏi vậy, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đi ra chẳng bao lâu, cuộc đàm thoại sau đây đã khởi lên giữa chúng con: "Này các Hiền giả, thật hy hữu thay! Này các hiền giả thật kỳ diệu thay đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy". Này các Hiền giả, quý vị

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   483

nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy?" Hay là chư Thiên mách bảo Như Lai và nhờ sự mách bảo này, Như Lai nhớ được các đức Phật quá khứ, các vị này đã nhập Niết bàn đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát như thế này?" Bạch Thế Tôn, như vậy là vấn đề bàn luận giữa chúng con, khi Thế Tôn đến.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    484

15. - Này các Tỷ-kheo, như vậy là pháp giới ấy được khéo chứng đạt bởi Như Lai, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ được chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết Bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh của những vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

Này các Hiền giả, quý vị nghĩ như thế nào? Có phải Như Lai khéo chứng đạt pháp giới như vậy, và nhờ chứng đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá khứ, những vị này đã nhập Niết bàn, đã đoạn các chướng ngại, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị này, cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh, cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử, cũng nhớ đến Tăng hội như sau: "Các bậc Thế Tôn ấy, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy, tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy, giải thoát là như vậy".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      485

Này các Tỷ-kheo, vậy hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, Thế Tôn giảng như sau:

16. - Này các Tỷ-kheo, cách đây chín mươi mốt
kiếp về trước, Thế Tôn Vipassĩ bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác ra đời. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuộc
chủng tánh Sát-đế-ly, sanh trong giai cấp Sát-đế-ly.
Này các Tỷ kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A la hán,
Chánh Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna. Này
các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, tuổi thọ đến tám vạn năm. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, giác ngộ dưới gốc cây Patali (Ba-ba-la). Này
các Tỷ-kheo, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế
Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này các Tỷ-
kheo, trong thời Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội: một Tăng hội sáu
mươi tám vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội mười vạn Tỷ-
kheo, một Tăng hội tám vạn Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, Thế Tôn Vipassĩ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  486

Giác có vị thị giả Tỷ-kheo tên là Asoka (A-dục), vị
này là vị thị giả đệ nhất. Này các Tỷ-kheo, Phụ
Vương Thế Tôn Tỳ-bà-thi, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tên là Bandhumã (Bàn-đầu), mẫu hậu tên
là Bandhumatĩ (Bàn-đầu-bà-đề), kinh thành của
Bandhumã tên là Bandhumatĩ.

17. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy, Bồ-tát
Vipassĩ, sau khi từ giã cảnh giới Đâu-suất thiên,
chánh niệm tĩnh giác nhập vào mẫu tha0
§   Td/F13 15.04AF(-)]TJ1

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  487

thế giới chuyển động, rung động, chuyển động
mạnh. Và hào quang vô lượng, thần diệu ấy, thắng
xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ
là như vậy.

(1) Sadevamanussaya. Có chỗ dịch: chư Thiên và loài người.

Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ - tát nhập mẫu thai, bốn vị Thiên tử đứng canh gác bốn phương trời và nói: "Không cho một ai, ng

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   488

dục lạc đầy đủ, tận hưởng, trọn hưởng năm món dục lạc ấy. Pháp nhĩ là như vậy.

21. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ vị Bồ-tát không bị một bệnh tật gì. Bà sống với tâm -185( 0 Td/F20 15.96 Tf [(i D0 Td/F20 BTd/F21

NĂM UẨN 5 – THỨC                                          489

sanh v

NĂM UẨN 5 – THỨC   490

không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ vật bất tịnh nào, thanh thịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

Này các Tỷ-kheo, như viên ngọc ma-ni bảo châu đặt trên một tấm vải Ba-la-nại. Hòn ngọc không làm nhiễm ô tấm vải Ba-la-nại, tấm vải Ba-la-nại cũng không làm nhiễm ô hòn ngọc. Vì sao vậy? Vì cả hai đều thanh tịnh. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô bởi bất cứ sự vật bất tịnh nào, thanh tịnh, trong sạch. Pháp nhĩ là như vậy.

28. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, hai dòng nước từ hư
không hiện ra, một dòng lạnh, một dòng nóng. Hai
dòng nước ấy tắm rửa sạch sẽ cho vị Bồ-tát và cho
bà mẹ. Pháp nhĩ là như vậy.

29. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Vị Bồ-tát
khi sanh ra, Ngài đứng vững, thăng bằng trên hai
chân, mặt hướng phía Bắc, bước đi bảy bước, một
lọng trắng được che trên. Ngài nhìn khắp cả mọi
phương, lớn tiếng như con ngưu vương, thốt ra

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   491

lời như sau: "Ta là b̵c t͙LWK˱ͫng ͧ WUrQÿͥi! Ta là b̵c t͙i tôn ͧ WUrQÿͥi. Ta là b̵c cao nh̭t ͧ trên ÿͥL1D\Ojÿͥi s͙ng cu͙i cùng, không còn ph̫i tái sanh ͧ ÿͥi này nͷa". Pháp nhĩ là như vậy.

30. Này các Tỷ-kheo, pháp nhĩ là như vậy. Khi vị Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, khi ấy một hào quang vô lượng thần diệu, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các thế giới trên chư Thiên, thế giới của các Ma vương và Phạm thiên, và thế giới ở dưới gồm các vị Sa-môn, Bà-la-môn, các vị hoàng tử và dân chúng. Cho đến các cảnh giới ở giữa các thế giới, không có nền tảng, tối tăm, u ám, những cảnh giới mà mặt trăng, mặt trời với đại thần lực, đại oai đức như vậy cũng không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy, một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại những chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy nhau mà nói: "Cũng có những chúng sanh khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới chuyển động, rung động, chuyển động mạnh. Và hào quang vô lượng thần diệu ấy thắng xa oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Pháp nhĩ là như vậy.

31. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sinh ra, vua Bandhumã được báo tin: "Đại vương đã được sinh một hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi thấy

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  492

hoàng tử xong, vua Bandhumã liền cho mời các vị
Bà-la-môn đoán tướng và nói: "Này các Hiền giả,
hãy xem tướng cho Hoàng tử". Này các Tỷ-kheo, khi
xem tướng Hoàng tử Vipassĩ xong, các vị Bà-la-môn
đoán tướng tâu với vua Bandhumã: "Đại vương hãy
hân hoan; Đại vương đã sinh một bậc vĩ nhân! May
mắn thay cho Đại vương, đại hạnh thay cho Đại
vương đã được một Hoàng tử như vậy sanh trong gia
đình. Tâu Đại vương, Hoàng tử này có đầy đủ ba
mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân. Ai có đủ ba
mươi hai tướng tốt này sẽ chọn hai con đường này
thôi, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia
đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh
vương, dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn
phương, đem lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy
món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị
này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ
báu, gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị
này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh
hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục
cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh
pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị
này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị
này sẽ thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén
lui màn vô minh che đời".

32. "Đại vương, ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  493

nhân là gì mà Hoàng tử nếu đầy đủ những tướng tốt này sẽ chọn đi hai con đường, không có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, vị này sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương dùng chánh pháp trị nước, bình định bốn phương, đem lại an toàn cho quốc lộ, đầy đủ bảy món báu. Bảy món báu trở thành vật sở hữu của vị này, tức là xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục quân thù. Vị này chinh phục cõi đất này cho đến hải biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng, không dùng đao. Nếu vị này từ bỏ gia đình, xuất gia sống không gia đình, vị này sẽ thành bậc A-la-hán. Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che đời?

1.   "Đại vương, Hoàng tử này có lòng bàn chân
bằng phẳng, tướng này được xem là tướng tốt
của bậc Đại nhân.
2.   "Đại vương, dưới hai bàn chân của Hoàng tử
này, có hiện ra hình bánh xe, với ngàn tăm xe,
với trục xe, vành xe, với các bộ phận hoàn toàn
đầy đủ, tướng này được xem là tướng của bậc
Đại nhân.
3.   "Đại vương, Hoàng tử này có gót chân thon
dài... (như trước)

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    494

4.    "Đại vương, Hoàng tử này có ngón tay, ngón
chân dài...
5.    "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân mềm
mại...
6.    "Đại vương, Hoàng tử này có tay chân có màn
da lưới...
7.    "Đại vương, Hoàng tử này có mắt cá tròn như
con sò...
8.    "Đại vương, Hoàng tử này có ống chân như con
dê rừng...
9.    "Đại vương, Hoàng tử này đứng thẳng, không
co lưng xuống, có thể rờ từ đầu gối với hai bàn
tay...
10.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng mã âm
tàng...
11.   "Đại vương, Hoàng tử này có màu da như
đồng, màu sắc như vàng...
12.   "Đại vương, Hoàng tử này có da trơn mướt
khiến bụi không thể bám dính vào...
13.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông da mọc từ
lông một, mỗi lỗ chân lông có một lông...

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     495

14.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mọc xoáy
tròn thẳng lên, mỗi sợi lông đều vậy, màu xanh
đậm như thuốc bôi mắt, xoáy lên từng xoáy
tròn nhỏ, và xoáy về hướng mặt...
15.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân hình cao
thẳng...
16.   "Đại vương, Hoàng tử này có bảy chỗ tròn
đầy...
17.   "Đại vương, Hoàng tử này có nửa thân trước
như con sư tử...
18.   "Đại vương, Hoàng tử này không có lõm
khuyết giữa hai vai...
19.   "Đại vương, Hoàng tử này có thân thể cân đối
như cây bàng (nigrodha: ni-câu-luật). Bề cao
của thân ngang bằng bề dài của hai tay sải rộng,
bề dài của hai tay sải rộng ngang bằng bề cao
của thân...
20.   "Đại vương, Hoàng tử này có bán thân trên
vuông tròn...
21.   "Đại vương, Hoàng tử này có vị giác hết sức
sắc bén...
22.   "Đại vương, Hoàng tử này có quai hàm như con

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      496

sư tử. .
23.   "Đại vương, Hoàng tử này có bốn mươi răng...
24.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng đều đặn...
25.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng không
khuyết hở...
26.   "Đại vương, Hoàng tử này có răng cửa (thái xỉ)
trơn láng...
27.   "Đại vương, Hoàng tử này có tướng lưỡi rộng
dài...
28.   "Đại vương, Hoàng tử này có giọng nói tuyệt
diệu như tiếng chim ca-lăng-tần-già
(Karavika)...
29.   "Đại vương, Hoàng tử này có hai mắt màu xanh
đậm...
30.   "Đại vương, Hoàng tử này có lông mi con bò
cái...
31.   "Đại vương, Hoàng tử này giữa hai lông mày,
có sợi lông trắng mọc lên, mịn màng như bông
nhẹ.
32.   "Đại vương, Hoàng tử này có nhục kế trên đầu,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      497

tướng này được xem là tướng tốt của bậc Đại
nhân...
33. "Đại vương, Hoàng tử có đầy đủ ba mươi hai
tướng tốt của bậc Đại nhân, với ba mươi hai tướng
tốt này, Hoàng tử sẽ chọn đi hai con đường, không
có con đường nào khác. Nếu sống tại gia đình, Hoàng
tử sẽ trở thành vua Chuyển luân Thánh vương, đem
lại an toàn cho quốc độ, đầy đủ bảy món báu. Bảy
món báu trở thành sở hữu của Ngài, tức là xe báu,
voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu, và
thứ bảy là tướng quân báu. Vị này có đến hơn một
ngàn thái tử, những bậc anh hùng, lực sĩ, chinh phục
quân thù. Vị này chinh phục quả đất này cho đến hải
biên và trị nước với chánh pháp, không dùng trượng,
không dùng đao. Nếu Hoàng tử từ bỏ gia đình, xuất
gia sống không gia đình, Hoàng tử sẽ thành bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén lui màn vô minh che
đời".

Này các Tỷ-kheo, Vua Bandhumã ra lệnh cúng dường các vị Bà-la-môn đoán tướng ấy, các áo vải mới và làm thỏa mãn mọi sự đòi hỏi ước muốn.

34. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho nuôi những người vú cho hoàng tử Vipassĩ. Người cho bú, người tắm, người lo bồng ẳm, người mang trên nách. Này các Tỷ-kheo, một lọng trắng ngày đêm được che

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  498

trên hoàng tử Vipassĩ, và lệnh được truyền ra:
"Không được để lạnh hay nóng, cỏ, bụi, hay sương
làm phiền hoàng tử". Hoàng tử Vipassĩ được mọi
người âu yếm. Này các Tỷ-kheo, cũng như hoa sen
xanh, hoa sen hồng, hay hoa sen trắng được mọi
người yêu thích. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassĩ được mọi người âu yếm, gần như được ẳm
từ nách này qua nách người khác.

35. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ được sinh
ra, hoàng tử phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Này các Tỷ-kheo, giống
như con chim ca-lăng-tân-già sinh trong núi Hy-mã-
lạp sơn, giọng chim rất là tuyệt diệu, âm vận điều
hòa, dịu ngọt và hấp dẫn. Cũng vậy này các Tỷ-kheo,
Hoàng Tử Vipassĩ phát âm rất là tuyệt diệu, âm vận
điều hòa, dịu ngọt và hấp dẫn.

36. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Thiên nhãn hiện ra với Ngài, do nghiệp báo sanh, và nhờ Thiên nhãn ấy, Ngài có thể nhìn khắp chung quanh đến một do tuần, ban ngày cũng như ban đêm.

37. Này các Tỷ-kheo, khi hoàng tử Vipassĩ sanh ra, Ngài nhìn thẳng sự vật với cặp mắt không nhấp nháy, như hàng chư Thiên ở Tam thập tam thiên. Vì hoàng tử Vipassĩ nhìn không nhấp nháy, nên này các Tỷ-

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 499

kheo, hoàng tử Vipassĩ được gọi tên là "Vipassì
Vipassì", "Vị đã nhìn thấy". Này các Tỷ-kheo, khi
vua Bandhumã ngồi xử kiện, vua cho đặt hoàng tử
Vipassì ngồi bên nách mình để xử kiện. Này các Tỷ-
kheo, hoàng tử Vipassì ngồi bên nách vua cha như
vậy và chú tâm quan sát phương thức xử kiện đến
nỗi tự mình cũng có thể phán đoán xử kiện. Này các
Tỷ-kheo, do hoàng tử Vipassì "có thể quan sát và xử
kiện đúng luật pháp" và danh từ "Vipassì Vipassì"
càng được dùng để đặt tên cho Ngài.

38. Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumã cho xây
dựng ba tòa lâu đài cho hoàng tử Vipassì, một cho
mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa lạnh, và
năm món dục lạc đều được chuẩn bị đầy đủ. Này các
Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống bốn tháng mưa trong
lâu đài dành cho mùa mưa, được hầu hạ mua vui với
các nữ nhạc sĩ, và không một lần nào, Ngài bước
xuống khỏi lầu.

II

1. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh" - "Thưa vâng, Hoàng Tử". Này các Tỷ-

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   500

kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

2. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi
đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng
còm như nóc nhà, chống gậy, vừa đi vừa run rẩy,
khổ não, không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy hoàng
tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao thân người đó không giống các người khác?"

- "Tâu Hoàng tử, người đó là một người được gọi là già vậy".

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người già?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già vì nay người ấy sống không bao lâu nữa".

- "Này khanh, vậy rồi Ta có bị già không, một

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  501

người chưa qua tuổi già?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già!"

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy là vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ. "S͑ nhͭc thay, cái g͕i là sanh. Và ai sanh
UDFǊQJSK̫i già y͇XQK˱Y̵y!".

3. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi
người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui
vẻ không, tại vườn ngự uyển? "Này khanh, Hoàng tử
có hoan hỷ không, tại vườn ngự uyển?".

- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ, tại vườn ngự uyển"

- "Này khanh, khi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?"

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  502

- "Tâu đại vương, Hoàng tử trong khi đi đến vườn ngự uyển, thấy một người già nua, lưng còm như nóc nhà, chống gậy vừa đi vừa run rẩy, khổ não không còn đâu là tuổi trẻ. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó là ai vậy? Sao tóc người đó không giống các người khác? Sao thân người đó không giống các người khác?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là vậy" - "Này khanh, sao người ấy được gọi là người già? - "Tâu Hoàng tử, người ấy gọi là già, vì nay người ấy sống không bao lâu nữa". - "Này khanh, vậy rồi Ta có phải bị già không, một người chưa qua tuổi già?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tất cả sẽ bị già nua, dầu chúng ta chưa qua tuổi già" - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng Tử!". Tâu Đại vương, con vâng lời Hoàng tử Vipassì, cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử trở về cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ. "Sầ đ        ềk                    ổ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   503

người bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là một người bệnh vì người ấy chưa thoát khỏi căn bệnh của mình"

- "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?"

- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật".

- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng
tử Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "S͑ nhͭc thay, cái g͕i là sanh! Và ai sanh ra,
FǊQJSK̫LJLjFǊQJSK̫i b͏nh!"

7. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ không tại vườn ngự uyển?" - "Tâu Đại vương, Hoàng

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  505

tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Tâu Đại vương, Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển" - "Này khanh, khi đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đến vườn ngự uyển thấy một người bệnh hoạn, khổ não, nguy kịch, bò lết trong tiểu tiện, đại tiện của mình, cần có người khác nâng đỡ, cần có người khác dìu dắt. Thấy vậy, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, người đó đã làm gì mà mắt của nó không giống mắt của người khác, giọng nói của nó không giống giọng nói của những người khác?" - "Tâu Hoàng tử, đó là một người được gọi là môt người bệnh vậy". - "Này khanh, sao người ấy được gọi là một người bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người bệnh, vì người ấy chưa khỏi căn bệnh của mình!" - "Này khanh, vậy rồi ta có bị bệnh không, một người chưa bị bệnh?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, tất cả chúng ta sẽ bị bệnh tật, dầu chúng ta chưa bị bệnh tật". - "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi! Hãy cho đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử cho đánh xe trở về cung. Tâu Đại vương, Hoàng tử về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy nghĩ: "Sỉ nhục thay, cái gọi là sanh! Và ai sanh ra, cũng phải già, cũng phải bệnh!".

- Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy nghĩ:

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   506

"Không thể để cho Hoàng tử Vipassì từ chối không trị vì! Không thể để cho Hoàng tử Vipassì xuất gia! Không thể để cho lời của các vị Bà-la-môn đoán tướng trở thành sự thật". Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhuma, lại sắp đặt cho hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-môn đoán tướng không trúng sự thật. Và này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung túc năm món dục lạc.

9. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian
nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, cho gọi
người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe
thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem
phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

10. - Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    507

đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau, và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, vì sao đám đông người ấy mặc sắc
phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa
táng?"
- "Tâu Hoàng tử, vì có một người vừa mới mệnh
chung"
- "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe đến gần
người vừa mới mệnh chung!"
- "Thưa vâng, tâu Hoàng tử."
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử, cho đánh xe đến người vừa mới mệnh chung. Này
các Tỷ-kheo, khi thấy thây người chết, hoàng tử
Vipassì hỏi:

- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã
chết?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã
chết vì nay bà mẹ, ông cha, các người bà con
ruột thịt khác không thấy người ấy nữa; và
người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay
những người bà con ruột thịt khác!"

NĂM UẨN 5 – THỨC                                508

- "Này khanh, vậy Ta chưa chết, rồi có bị chết
không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người
bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng,
và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
những bà con ruột thịt chăng?"
- "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng
ta tuy nay chưa chết nhưng rồi sẽ cũng bị chết.
Phụ vương, Mẫu hậu hay các người bà con ruột
thịt khác sẽ không thấy Hoàng Tử, và Hoàng tử
sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay các
người bà con ruột thịt khác".
- "Này khanh, thôi nay thăm vườn ngự uyển như
vậy vừa rồi. Hãy cho đánh xe trở về cung".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử,
cho đánh xe trở về cung. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử
Vipassì về trong cung, đau khổ, sầu muộn và suy
nghĩ: "S͑ nhͭc thay cái g͕i là sanh! Và ai sanh ra
FǊQg ph̫LJLjFǊQJSK̫i b͏QKFǊQJSK̫i ch͇WQK˱
v̵y!".

11. Này các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà cho gọi người đánh xe và hỏi: "Này khanh, Hoàng tử có vui vẻ không, tại vườn ngự uyển? Hoàng tử có hoan hỷ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 509

không, tại vườn ngự uyển?"- "Tâu Đại vương, Hoàng tử không có vui vẻ tại vườn ngự uyển. Hoàng tử không có hoan hỷ tại vườn ngự uyển". - "Này khanh đi đến vườn ngự uyển, Hoàng tử đã thấy gì?" - "Tâu Đại vương, Hoàng tử trong khi đang đi đến vườn ngự uyển, thấy một số đông người, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng. Thấy vậy Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, vì sao đám đông người ấy, mặc sắc phục khác nhau và đang dựng một dàn hỏa táng?" - "Tâu Hoàng tử, vì có một người mới mệnh chung". - "Này khanh, vậy ngươi hãy đánh xe lại gần người vừa mới mệnh chung". - "Thưa vâng, tâu Hoàng tử". Con vâng theo lời Hoàng tử, cho đánh xe đến gần người vừa mới mệnh chung. Khi thấy thây chết, Hoàng tử hỏi con: "Này khanh, sao người ấy được gọi là người đã chết?" - "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người đã chết, vì nay bà mẹ, ông cha hay những bà con ruột thịt khác không thấy người ấy nữa! Và người ấy cũng không thấy bà mẹ, ông cha hay những người bà con ruột thịt khác". - "Này khanh, vậy Ta chưa chết rồi có bị chết không? Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy Ta chăng? Và Ta sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay những người bà con ruột thịt khác chăng?" - "Tâu Hoàng tử, Hoàng tử và cả con nữa, chúng ta tuy nay chưa chết nhưng rồi cũng sẽ bị chết. Phụ vương, Mẫu hậu hay những

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 510

người bà con ruột thịt khác sẽ không thấy hoàng tử,
và hoàng tử sẽ không thấy Phụ vương, Mẫu hậu hay
các người bà con ruột thịt khác" - "Này khanh, thôi
nay thăm vườn ngự uyển như vậy vừa rồi. Hãy cho
đánh xe trở về cung". - "Thưa vâng, Hoàng tử". Con
vâng theo lời hoàng tử Vipassì cho đánh xe trở về
cung. Hoàng tử về trong cung đau khổ, sầu muộn và
suy nghĩ: "Sỉ nhục thay cái gọi là sanh! Và ai sanh ra
cũng phải già, cũng phải bệnh, cũng phải chết như
vậy!".

12. Nay các Tỷ-kheo, khi ấy vua Bandhumà suy
nghĩ: "Không thể để cho hoàng tử Vipassì từ chối
không trị vì! Không thể để cho hoàng tử Vipassì xuất
gia. Không thể để cho lời các vị Bà-la-môn đoán
tướng trở thành sự thật".

- Này các Tỷ-kheo, rồi vua Bandhumà lại sắp đặt cho
hoàng tử Vipassì đầy đủ năm món dục lạc nhiều hơn
nữa, để hoàng tử Vipassì có thể trị vì, để hoàng tử
Vipassì không thể xuất gia, để cho lời các vị Bà-la-
môn đoán tướng không đúng sự thật. Và này các Tỷ-
kheo, Hoàng tử Vipassì sống tận hưởng, đầy đủ, sung
túc năm món dục lạc.

13. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì, sau thời gian nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm cho gọi

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    511

người đánh xe: "Này khanh, hãy cho thắng các cỗ xe thù thắng, chúng ta sẽ đi đến vườn ngự uyển để xem phong cảnh". - "Thưa vâng, Hoàng tử".

Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng lời hoàng tử
Vipassì, cho thắng các cỗ xe thù thắng rồi bạch
hoàng tử Vipassì: "Tâu Hoàng tử, các cỗ xe thù thắng
đã thắng xong. Hãy làm những gì Hoàng tử xem là
hợp thời".

Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ hoàng tử Vipassì leo lên cỗ xe thù thắng và cùng với các cỗ xe thù thắng khác, tiến đến vườn ngự uyển.

14. Này các Tỷ-kheo, hoàng tử Vipassì trên đường đi đến ngự uyển thấy một vị xuất gia, đầu trọc, đắp áo cà sa. Thấy vậy, hoàng tử hỏi người đánh xe:

- "Này khanh, người này đã làm gì, mà đầu
người ấy lại khác đầu của những người khác,
và áo của người ấy cũng khác áo của những
người khác?"
- "Tâu Hoàng tử, người ấy được gọi là người
xuất gia!"
- "Này khanh, sao người ấy được gọi là người
xuất gia?"

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  512

- "Tâu Hoàng tử, xuất gia nghĩa là khéo tu phạm
hạnh, khéo tu tịnh hạnh, khéo hành thiện
nghiệp, khéo hành công đức nghiệp, khéo giữ
không hại chúng sanh, khéo có lòng từ đối với
chúng sanh!"
- "Này khanh, hãy đánh xe đến gần vị xuất gia".
- "Thưa vâng, Hoàng tử".
Này các Tỷ-kheo, người đánh xe vâng theo lời hoàng
tử Vipassì, đánh xe đến gần người xuất gia. Này các
Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì hỏi vị xuất gia:

- "Thưa Hiền giả, Ngài đã làm gì, mà đầu của
Ngài không giống những người khác, và áo của
Ngài không giống các người khác?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là một người xuất gia!"
- "Thưa Hiền giả, thế nào gọi là người xuất gia?"
- "Thưa Hoàng tử, tôi là người được gọi là xuất
gia, vì tôi khéo tu phạm hạnh, khéo tu tịnh
hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành công
đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng sanh,
khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
- "Thưa Hiền giả, lành thay hạnh xuất gia của

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  513

Ngài, lành thay khéo tu phạm hạnh, khéo tu
tịnh hạnh, khéo hành thiện nghiệp, khéo hành
công đức nghiệp, khéo giữ không hại chúng
sanh, khéo có lòng từ đối với chúng sanh".
15. Này các Tỷ-kheo, rồi hoàng tử Vipassì bảo người
đánh xe:

- "Này khanh, hãy lấy xe này và cho đánh xe về
cung. Còn Ta ở nơi đây, sẽ cạo bỏ râu tóc, đắp
áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình".

- "Thưa vâng, Hoàng tử".

Người đánh xe vâng lời hoàng tử Vipassì lấy xe và
đánh xe về cung. Còn hoàng tử Vipassì, chính tại chỗ
ấy, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia
đình, sống không gia đình.

16. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ, tại kinh đô Bandhumatì có một đại chúng tám vạn bốn ngàn người nghe tin: "Hoàng tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Khi nghe tin, các vị ấy suy nghĩ: "Pháp luật như vậy không phải tầm thường, xuất gia như vậy không phải tầm thường, vì hoàng tử Vipassì trong pháp luật ấy đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   514

gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Nay hoàng
tử Vipassì đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia từ
bỏ gia đình, sống không gia đình tại sao chúng ta lại
không?"

Này các Tỷ-kheo, rồi đại chúng tám vạn bốn ngàn
người ấy cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình, dưới sự lãnh đạo của
Bồ-tát Vipassì. Rồi Bồ-tát Vipassì cùng với đồ
chúng, du hành, đi ngang qua những làng, thị xã và
đô thị.

17. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư, Bồ-
tát Vipassì suy nghĩ: "Sao Ta lại sống bị bao vây bởi
đồ chúng này. Tốt hơn là Ta sống một mình, lánh xa
đồ chúng này!"

Này các Tỷ-kheo, sau một thời gian Bồ-tát Vipassì sống một mình, lánh xa đồ chúng, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này đi một ngả, Bồ-tát Vipassì đi một ngả.

18. Này các Tỷ-kheo, trong khi yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Th͇ giͣi này th̵WU˯LYjRF̫nh kh͝ não, ph̫i sanh r͛i già, r͛i ch͇t, r͛i tͳ b͗ th͇ giͣLQj\ÿ͋ tái sanh th͇ giͣi khác. Không m͡t ai bi͇t m͡WFRQÿ˱ͥng gi̫i thoát kh͗i s͹ ÿDXNK͝ này, thoát kh͗i già và ch͇t".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     515

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có m̿t, già ch͇t mͣi có m̿t? Do duyên gì,
già ch͇t sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do sanh có mặt, nên già,
chết có mặt. Do duyên sanh, nên già chết sanh".

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, sanh mới có mặt? Do duyên gì,
sanh phát khởi?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ,
phát sanh minh kiến sau đây: "Do hữu có
mặt nên sanh mới có mặt. Do duyên hữu, nên
sanh phát khởi".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, hữu mới có mặt? Do duyên gì,
hữu phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do thủ có mặt nên
hữu mới có mặt. Do duyên thủ, hữu phát sanh".
- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ:
"Cái gì có mặt, thủ mới có mặt? Do duyên gì,
thủ phát sanh?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát
Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát
sanh minh kiến sau đây: "Do ái có mặt, thủ mới
phát sanh".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  516

- Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Cái gì có mặt, ái mới có mặt. Do duyên gì, ái phát sanh?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát

NĂM UẨN 5 – THỨC                                517

sanh; do duyên thủ, hữu sanh; do duyên hữu,
sanh sanh; do duyên sanh, lão, tử, sầu bi, khổ ưu
não sanh. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ
uẩn này".

 "Tập khởi, tập khởi". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-
tát Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa
từng được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh
sáng sanh.

20. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có m̿t, già ch͇t không có m̿t? Cái gì di͏t, già ch͇t di͏t?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ- tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do sanh không có mặt, già chết không có mặt, do sanh diệt, già chết diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, sanh không có mặt? Cái gì diệt,
sanh diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do hữu không có mặt, sanh không có mặt,
do hữu diệt, sanh diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, hữu không có mặt? Cái gì diệt, hữu diệt?". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   519

sau đây: "Do thủ không có mặt, hữu không có mặt, do thủ diệt, hữu diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thủ không có mặt? Cái gì diệt,
thủ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do ái không có mặt, thủ không có mặt, do
ái diệt, thủ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, ái không có mặt? Cái gì diệt, ái
diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi
như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau
đây: "Do thọ không có mặt, ái không có mặt, do thọ
diệt, ái diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do
cái gì không có mặt, thọ không có mặt? Cái gì diệt,
thọ diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến
sau đây: "Do xúc không có mặt, thọ không có mặt,
do xúc diệt, thọ diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt xúc không có mặt? Cái gì diệt, xúc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   520

sau đây: "Do lục nhập không có mặt, xúc không có mặt, do lục nhập diệt, xúc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì có mặt, lục nhập không có mặt? Cái gì diệt, lục nhập diệt". Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ phát sanh minh kiến sau đây: "Do danh sắc không có mặt, lục nhập không có mặt, do danh sắc diệt, lục nhập diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Do cái gì không có mặt, danh sắc không có mặt? Cái gì diệt danh sắc diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến sau đây: "Do thức không có mặt, danh sắc không có mặt, do thức diệt, danh sắc diệt".

Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Cái
gì không có mặt, thức không có mặt? Do cái gì diệt,
thức diệt?" Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau
khi như lý tư duy, nhờ trí tuệ pháp sanh minh kiến
sau đây: "Do danh sắc không có mặt, thức không có
mặt, do danh sắc diệt, thức diệt".

21. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì suy nghĩ: "Ôi, Ta đã chứng được con đường đưa đến Bồ- đề, nhờ pháp tu quán. Nghĩa là, do danh sắc diệt, thức diệt; do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    521

diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt, do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt; do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt; do sanh diệt, già, chết, ưu, bi, khổ, sầu, não diệt. Như vậy, toàn bộ khổ uẩn diệt".

 "Diệt, diệt". Này các Tỷ-kheo, từ nơi Bồ-tát
Vipassì, khởi sanh pháp nhãn từ trước chưa từng
được nghe, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, ánh sáng
sanh.

22. Này các Tỷ-kheo, rồi Bồ-tát Vipassì, sau một thời gian sống quán sự sanh diệt trong năm uẩn: "Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc diệt. Đây là thọ, đây là thọ tập khởi, đây là thọ diệt. Đây là tưởng, đây là tưởng tập khởi, đây là tưởng diệt. Đây là hành, đây là hành tập khởi, đây là hành diệt! Đây là thức, đây là thức tập khởi, đây là thức diệt".

Và đối với Ngài, sau khi sống quán pháp sanh diệt trong năm thủ uẩn, chẳng bao lâu các lậu hoặc được tiêu trừ và Ngài được giải thoát.

III.

1. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác liền suy nghĩ: "Nay Ta hãy thuyết pháp".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    522

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu lý luận, vi diệu, chỉ người trí mới hiểu thấu. Còn quần chúng này thì ưu ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý ida-paccayata paticca samuppàda: Y tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời như vậy thật khổ não cho Ta!"

2. Này các Tỷ-kheo, với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, những bài kệ bất khả tư nghì, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên:

Sao nay Ta l̩LQyLOrQFKiQKSKiSPj7Dÿm
chͱng ng͡ r̭WNKyNKăQ
Pháp này khó mà chͱng ng͡ vͣi nhͷng ai b͓
tham sân chi ph͙i.
Nhͷng ai b͓ ái nhi͍m và vô minh bao phͯ r̭t
khó th̭y pháp này.
M͡WSKiSÿLQJ˱ͫc dòng, vi di͏u, thâm sâu,
khó th̭y, vi t͇.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     523

Này các Tỷ-kheo, với những lời như vậy, suy tư trên vấn đề, tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp. Khi bấy giờ, một trong các vị Đại Phạm thiên, khi biết được tư tưởng của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhờ tư tưởng của mình, liền suy nghĩ: "Than ôi, thế giới sẽ bị tiêu diệt, thế giới sẽ bị hoại vong, nếu tâm của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hướng về vô vi, thụ động, không muốn thuyết pháp!"

3. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên ấy, như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, cũng vậy vị ấy biến mất từ thế giới Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên đắp thượng y trên một bên vai, quỳ đầu gối bên phải trên mặt đất, chắp tay hướng về Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe chánh pháp. (Nếu được nghe), những vị này có thể thâm hiểu chánh pháp".

4. Này các Tỷ-kheo, được nghe nói vậy, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nói với vị

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     524

Đại Phạm thiên: "Này Phạm thiên, Ta đã suy nghĩ
như sau: "Pháp này do Ta chứng được, thật là sâu
kín, khó thấy, khó chứng, tịch tịnh, cao thượng, siêu
lý luận, vi diệu, chỉ có người trí mới hiểu thấu. Còn
quần chúng này thì ưa ái dục, khoái ái dục, ham thích
ái dục. Đối với quần chúng ưa ái dục, khoái ái dục,
ham thích ái dục, thật khó mà thấy được định lý y
tánh duyên khởi pháp; thật khó mà thấy được định lý
tất cả hành là tịch tịnh, tất cả sanh y được trừ bỏ, ái
được đoạn tận, ly dục, ái diệt, Niết-bàn. Nếu nay Ta
thuyết pháp mà các người khác không hiểu Ta, thời
như vậy thật mệt mỏi cho Ta, thời như vậy thật khổ
não cho Ta". Này Phạm thiên, khi ấy những bài kệ
bất khả tư nghì, từ trước chưa từng nghe khởi lên nơi
Ta:

Sao nay Ta lại nói lên chánh pháp mà Ta đã
chứng ngộ rất khó khăn?
Pháp này khó mà chứng ngộ với những ai bị
tham sân chi phối.
Những ai bị ái nhiễm và vô minh bao phủ rất
khó mà thấy được pháp này.
Một pháp đi ngược dòng, vi diệu, thâm sâu, khó
thấy, vi tế.
Này Phạm thiên, với những lời như vậy, suy
tư trên vấn đề, tâm của Ta hướng về vô vi thụ động,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     525

không muốn thuyết pháp.

5. Này các Tỷ-kheo, lần thứ hai vị Đại Phạm thiên ấy... (như trên)...

6. Này các Tỷ-kheo, lần thứ ba, vị Đại Phạm thiên ấy
bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác: "Bạch Thế Tôn, hãy thuyết pháp! Bạch Thiện
Thệ, hãy thuyết pháp! Có những chúng sanh ít bị bụi
trần che phủ sẽ bị nguy hại nếu không được nghe
chánh pháp, những vị này có thể thâm hiểu chánh
pháp!"

Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác biết được lời khuyên thỉnh
của vị Phạm Thiên, vì lòng từ bi đối với chúng sanh,
nhìn đời với Phật nhãn. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nhìn đời
với Phật nhãn, thấy có hạng chúng sanh nhiễm ít bụi
đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi căn độn căn, có
hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng dễ dạy khó
dạy, và một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái sanh thế
giới khác và sự nguy hiểm của những hành động lỗi
lầm.

1K˱WURQJK͛ sen xanh, sen h͛ng hay sen tr̷ng, có m͡t s͙ hoa sen xanh, sen h͛ng hay sen tr̷QJVDQKUDG˱ͣLQ˱ͣc, lͣQOrQG˱ͣLQ˱ͣc, không

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   526

Y˱ͫt lên kh͗i m̿W Q˱ͣF ÿ˱ͫF QX{L G˱ͩQJ G˱ͣi
Q˱ͣc; có m͡t s͙ hoa sen xanh, sen h͛ng hay sen
tr̷ng sDQKUDG˱ͣLQ˱ͣc lͣQOrQG˱ͣLQ˱ͣc, s͙ng
Y˱˯QOrQWͣi m̿WQ˱ͣc, có m͡t s͙ hoa sen xanh, sen
h͛ng hay sen tr̷QJVDQKUDG˱ͣLQ˱ͣc lͣQOrQG˱ͣi
Q˱ͣFY˱˯QOrQNK͗i m̿WQ˱ͣc, không b͓ Q˱ͣc làm
ÿ̳P ˱ͣt. Cũng vậy này các Tỷ-kheo, Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhìn quanh
thế giới với Phật nhãn. Ngài thấy có hạng chúng sanh
nhiễm ít bụi đời, nhiễm nhiều bụi đời, có hạng lợi
căn độn căn, có hạng tánh thuận tánh nghịch, có hạng
dễ dạy khó dạy, một số ít thấy sự nguy hiểm phải tái
sanh thế giới khác và sự nguy hiểm của những hành
động lỗi lầm.

7. Rồi vị Đại Phạm thiên, với tâm mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, liền nói với Ngài, bài kệ sau đây:

Như con người đứng trên đỉnh núi nhìn quanh
dân chúng phía dưới.
Cũng vậy Ngài Sumedha lên lầu chánh pháp,
bậc biến nhãn, thoát ly sầu muộn.
Nhìn xuống quần chúng, âu lo sầu muộn bị
sanh già áp bức.
Hãy đứng lên, bậc anh hùng, bậc chiến thắng

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  527

ở chiến trường!
Vị trưởng đoàn lữ khách, đấng thoát ly mọi nợ
nần!
Thế Tôn hãy đi khắp thế giới hoằng dương
chánh pháp.
Có người nhờ được nghe, sẽ thâm hiểu diệu
nghĩa!
Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác trả lời vị Đại Phạm thiên với bài
kệ sau đây:

C͵a b̭t di͏t đã được mở rộng,
Hỡi những ai được nghe, hãy từ bỏ tà kiến của
mình.
Vì nghĩ đến mệt mỏi hoài công, này Phạm
Thiên.
Ta không muốn giảng Chánh pháp vi diệu cho
loài người!

Này các Tỷ-kheo, rồi vị Đại Phạm thiên với ý nghĩ:
"Ta đã là người mở đường cho Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuyết pháp", rồi đảnh
lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài và biến mất
tại chỗ.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 528

8. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Ta thuyết pháp cho ai trước tiên? Ai sẽ mau hiểu chánh pháp này?"

Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác suy nghĩ: "Nay vương tử Khanda
(Kiển-trà) và con vương sư Tissa (Đề-xá) trú ở kinh
đô Bandhumatì (Bàn-đầu-bà-đề) là bậc tri thức đa
văn, sáng suốt, đã từ lâu sống ít nhiễm ô bởi bụi đời.
Nay ta hãy thuyết pháp cho vương tử Khanda và con
vương sư Tissa trước tiên, hai vị này sẽ sớm thâm
hiểu chánh pháp này".

Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác như một nhà lực sĩ duỗi thẳng cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay duỗi thẳng, biến mất từ cây
Bồ đề, hiện ra tại vườn Lộc Uyển Khenma, kinh đô
Bhadhumatì.

9. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác gọi người giữ vườn:

- "Này bạn, hãy vào kinh đô Bandhumatì, nhắn
với vương tử Khanda và con vương sư Tissa
rằng Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã đến kinh đô Bandhumatì, hiện
trú ở Lộc Uyển Khema và muốn gặp hai vị!"

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    529

- "Thưa vâng, bạch Thế Tôn".

Này các Tỷ-kheo, người giữ vườn vâng theo lời dạy
của Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, vào kinh đô Bandhumatì và thưa với vương tử
Khanda và con vương sư Tissa: "Thưa quý vị, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến
kinh đô Bandhumatì và hiện ở Lộc Uyển Khema.
Ngài muốn gặp quý vị!"

10. Này các Tỷ-kheo, Vương tử Khanda và con
vương sư Tissa cho thắng những cỗ xe thù thắng, tự
mình leo lên một cỗ xe thù thắng rồi cùng với các cỗ
xe thù thắng khác, cho xe ra khỏi kinh thành
Bandhumati, đi đến Lộc Uyển Khema, đi xe cho đến
chỗ còn đi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến trước Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Khi
đến nơi, hai vị này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một
bên.

11. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng, và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của hai vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái, cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      530

mà được chư Phật đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy, vương tử Khanda và
con vương sư Tissa, chính tại chỗ ngồi này chứng
được Pháp nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã
sanh rồi cũng phải diệt".

12. Hai vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp,
thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự, diệt tận,
chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với
đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác:

"Thật di diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị quăv       xuố !       uc

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    531

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy hai vị này, khuyến khích làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết-bàn. Và hai vị nay nhờ Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại, không bao lâu tâm tr(-)]TJF7.08

NĂM UẨN 5 – THỨC                              532

Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế
Tôn, Như người dựng đứng lại, những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều
phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, nay
chúng con quy y Thế Tôn và quy y Pháp. Bạch Thế
Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất gia với
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được thọ đại
giới!".

17. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị này được
xuất gia với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị
này, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan
hỷ với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này, nhờ Thế Tôn Vipassì bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan kỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

18. Này các Tỷ-kheo, nay tám vạn bốn ngàn các vị

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    534

xuất gia từ trước, được nghe: "Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến kinh thành
Bandhumatì, ở tại Lộc Uyển Khema và thuyết pháp".
Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia này,
đi đến Lộc Uyển Khema, chỗ Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ở. Khi đến nơi, các vị
này đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

19. Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác thuận thứ thuyết pháp, thuyết về bố thí, thuyết
về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy
hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục vọng và sự lợi
ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết được tâm trí của
các vị này đã thuần thục, nhu thuận, thoát ly triền cái,
cao thượng và an tịnh, Ngài bèn thuyết pháp thoại
mà chư Phật đã đề cao, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.
Cũng như tấm vải thuần tịnh, không có tỳ vết, rất dễ
thấm màu nhuộm, cũng vậy tám vạn bốn ngàn vị xuất
gia này, chính tại chỗ ngồi này, chứng được pháp
nhãn xa trần ly cấu: "Phàm pháp gì đã sanh ra rồi
cũng phải diệt".

20. Những vị này đã thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ người khác đối với đạo pháp của đức Bổn Sư, liền bạch Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác: "Thật vi

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      535

diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, Bạch Thế
Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong
bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Bạch Thế Tôn, nay chúng
con quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng. Bạch
Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được xuất
gia với Thế Tôn, mong Thế Tôn cho chúng con được
thọ đại giới!".

21. Này các Tỷ-kheo, tám vạn bốn ngàn vị xuất gia
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác được thọ đại giới. Rồi Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy những vị này,
khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ
với pháp thoại, nêu rõ sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự
nhiễm ô của các pháp hữu vi và sự lợi ích của Niết
Bàn. Và những vị này nhờ Thế Tôn Vipassì, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác giảng dạy, khuyến khích,
làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ với pháp thoại,
không bao lâu tâm trí không còn chấp chủ, được giải
thoát khỏi các lậu hoặc.

22. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh đô

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  536

Bandhumatì. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trong khi yên lặng tịnh cư đã suy nghĩ như sau: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhumatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các vị Tỷ- kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cͱ ViXQăP, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

23. Này các Tỷ-kheo, một vị Đại Phạm thiên khác, với tâm tư của mình biết được tâm tư của Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mặt Thế Tôn Vipassi, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỷ kheo, lúc bấy giờ vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chắp tay hướng đến Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   537

Đẳng Giác và bạch Ngài:

- "Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy
là phải, bạch Thiện Thệ! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy
khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám
mươi vạn vị ở kinh đô Bandhumati: "Này các Tỷ-
kheo hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng,
vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người,
loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các
Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện,
trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, văn cú vẹn
toàn. Hãy nêu rõ phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh.
Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không
được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được
nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp". Bạch Thế Tôn,
chúng con sẽ làm như các vị Tỷ-kheo. Sau sáu năm,
các vị này đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn".

Này các Tỷ-kheo, Đại Phạm thiên thuyết như vậy.
Sau khi nói xong, vị này đảnh lễ Thế Tôn Vipassi,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, lưng bên hữu
hướng về Ngài và biến mất tại chỗ.

24. Này các Tỷ-kheo, rồi Thế Tôn Vipassi, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, vào buổi chiều xuất định

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      538

đứng dậy và nói với các vị Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta yên lặng tịnh cư tại chỗ thanh vắng, ý nghĩ sau đây khởi lên: "Nay đại chúng Tỷ-kheo khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị trú tại kinh thành Bandhamatì. Sao Ta lại không khuyến dạy các Tỷ-kheo ấy: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

25. Này các Tỷ-kheo, một Đại Phạm thiên khác với tâm tư của mình, biết được tâm tư của Ta. Như một vị lực sĩ duỗi cánh tay đã co lại hay co lại cánh tay đã duỗi ra, vị này biến mất ở cõi Phạm thiên và hiện ra trước mắt Ta. Này các Tỷ-kheo, vị Đại Phạm thiên, đắp thượng y trên một bên vai, chấp tay hướng đến Ta và bạch với ta: "Như vậy là phải, Bạch Thế Tôn! Như vậy là phải. Bạch Thiện Thệ! Bạch Thế

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     539

Tôn! Thế Tôn hãy khuyến dạy đại chúng Tỷ-kheo
khoảng sáu trăm tám mươi vạn vị ở kinh đô
Bandhumatì: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp,
vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng,
vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi
ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai
người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết
giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ phạm
hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe chánh pháp, sẽ
bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu chánh
pháp. Bạch Thế Tôn, chúng con sẽ làm như các Tỷ-
kheo. Sau sáu năm các vị này sẽ đến kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn". Này các Tỷ-
kheo, vị Đại Phạm thiên thuyết như vậy. Sau khi nói
xong, vị này đảnh lễ Ta, lưng bên hữu hướng về Ta
và biến mất tại chỗ.

26. Này các Tỷ-kheo, Ta khuyến dạy các ngươi: "Này các Tỷ-kheo, hãy đi cùng khắp, vì hạnh phúc cho đại chúng, vì an lạc cho đại chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì lợi ích, vì an lạc cho loài Người, loài Trời. Chớ có đi hai người cùng một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết giảng chánh pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa lý đầy đủ, văn cú vẹn toàn. Hãy nêu rõ đời sống phạm

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     540

hạnh hoàn toàn thanh tịnh. Có những chúng sanh ít
nhiễm bụi đời, nếu không được nghe giảng chánh
pháp sẽ bị nguy hại. (Nếu được nghe), sẽ thâm hiểu
chánh pháp. Cứ sau sáu năm, hãy đến tại kinh đô
Bandhumatì để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, những Tỷ-kheo ấy, một phần lớn trong ngày ấy đã lên đường đi khắp quốc độ.

27. Này các Tỷ-kheo, lúc bấy giờ tại Jambudĩpa
(Diêm phù đề) có tám vạn bốn ngàn túc xá. Khi một
năm vừa mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
một năm vừa mãn, nay còn lại năm năm. Sau năm
năm, hãy đến tại kinh đô Bandhamatì để tụng đọc
giới bổn!"

Hai năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả,
hai năm vừa mãn, nay còn lại bốn năm. Sau bốn năm,
hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới
bổn!".

Ba năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, ba năm đã mãn, nay còn lại ba năm. Sau ba năm, hãy đến tại kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

Bốn năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, bốn năm đã mãn, nay còn hai năm. Sau hai năm, hãy đến kinh đô Bandhumatì để tụng đọc giới bổn!".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                541

Năm năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền
giả, năm năm đã mãn, nay còn lại một năm. Sau một
năm, hãy đến tại đô Bandhumati để tụng đọc giới
bổn!"

Sáu năm đã mãn, chư Thiên tuyên bố: "Này Hiền giả, sáu năm đã mãn. Nay đã đến ngày đi đến kinh đô Bandhumati để tụng đọc giới bổn".

Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo ấy, một số vị với thần
lực của mình, một số với thần lực của chư Thiên
trong ngày ấy đã đi đến kinh đô Bandhumatì để tụng
đọc giới bổn.

28. Này các Tỷ-kheo, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác, giữa chúng Tỷ-kheo, tụng đọc giới bổn này:

"Chư Phật dạy Niết-bàn là đệ nhất.
"Nhẫn nhục, khổ hạnh, kham nhẫn, là đệ
nhất.
"Người xuất gia hại người xuất gia khác.
"Hại người khác như vậy không xứng gọi là
Sa-môn.
"Mọi điều ác không làm, hướng tâm các
thiện nghiệp.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 542

"Giữ tâm trí thanh tịnh, chính lời chư Phật
dạy.
"Không chỉ trích, không đánh đập, giữ mình
trong giới bổn.
"Ăn uống có tiết độ, ngủ nghỉ riêng một
mình.
"Hướng tâm đến cao khiết, chính lời chư
Phật dạy".

29. Này các Tỷ-kheo, một thời ta ở tại Ukkhattha
(Úc-Già La), trong rừng Subhaga, dưới gốc cây ta-la
vương. Này các Tỷ-kheo, trong khi Ta an lặng tịnh
cư, tư tưởng sau đây khởi lên: "Có một trú xứ, một
loại chúng sanh rất dễ đến mà Ta từ trước không đến
ở trong một thời gian khá lâu! Đó là chư Thiên
Suddhàvàsa (Tịnh Cư thiên). Vậy nay Ta hãy đến
chư Thiên ở Tịnh Cư thiên!".

Này các Tỷ-kheo, như một lực sĩ duỗi cánh tay đã co
lại, hay co lại cánh tay đã duỗi ra, Ta biến mất ở
Ukkattha, trong rừng Subhaga, dưới gốc cây Ta-La
vương và hiện ra trước chư Thiên ở Tịnh Cư thiên.
Trong đại chúng chư Thiên ấy một số vài ngàn chư
Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên, chư
Thiên ấy đã nói với Ta như sau:

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 543

- "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt
kiếp, từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác ra đời. Này Hiền giả, Thế
Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
sanh, thuộc chủng tánh Sát Đế Ly. Này Hiền
giả, Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác thuộc danh tánh Kondanna (Câu-
Ly-Nhã). Này Hiền giả, trong thời Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, giác
ngộ dưới gốc cây Pàtali (Ba-ba-la). Này Hiền
giả, hai vị hiền sĩ, đệ nhất đệ tử của Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tên là
Khanda (Kiển-trà) và Tissa (Đề-xá). Này Hiền
giả, trong thời Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác có ba Tăng hội, một Tăng
hội sáu trăm tám mươi vạn Tỷ-kheo, một Tăng
hội mười vạn Tỷ-kheo, một Tăng hội tám vạn
Tỷ-kheo. Này Hiền giả, Thế Tôn Vipassì, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có vị thị giả Tỷ-
kheo tên Asoka (A-dục), vị này là vị thị giả đệ
nhất. Này Hiền giả, phụ vương Thế Tôn
Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tên
là Bandhuma, mẫu hậu tên là Bandhumatì
(Bàn-đầu-bà-đề). Kinh thành của vua
Bandhuma tên là Bandhumatì. Này Hiền giả,
Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác xuất thế tục như thế này, xuất gia như thế

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 544

này, tinh tấn như thế này, giác ngộ như thế này,
chuyển pháp luân như thế này. Này Hiền giả,
chúng con là những người đã tu phạm hạnh
với Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác đã diệt trừ dục vọng và đã sanh ra
tại chỗ này".

30. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên...

... một số vài trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta:

- "Này Hiền giả, trong hiền kiếp này, Thế Tôn,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nay ra đời.
Này Hiền giả, Thế Tôn, thuộc chủng tánh Sát-
đế -lỵ, thuộc gia tộc Sát-đế-lỵ. Này Hiền giả,
Thế Tôn thuộc danh tánh Gotama (Cù-đàm).
Này Hiền giả, Thế Tôn tuổi thọ không bao
nhiêu, ít oi, tuổi thọ loài người khoảng một
trăm năm hay hơn một chút. Này Hiền giả, Thế
Tôn giác ngộ dưới gốc cây assattha (bát-đa- la).
Này Hiền giả, Thế Tôn có hai vị hiền sĩ, đệ nhất
đệ tử tên là Sàriputta và Moggallàna (Xá-lợi-
phất và Mục kiền-liên). Này Hiền giả, Thế Tôn
có một Tăng hội một ngàn hai trăm năm mươi

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   545

vị. Này Hiền giả, Tăng hội này của Thế Tôn
gồm toàn những vị đã diệt trừ lậu hoặc. Này
Hiền giả, Thế Tôn có vị thị giả Tỷ-kheo tên là
Ànanda (A-nan), vị này là thị giả đệ nhất. Này
Hiền giả, phụ vương của Thế Tôn tên là
Suddhodana (Tịnh Phạn), Hoàng hậu là Màyà
(Ma-gia) kinh đô là Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).
Này Hiền giả, Thế Tôn xuất thế tục như thế
này, xuất gia như thế này, tinh tấn như thế này,
giác ngộ như thế này, chuyển pháp luân như
thế này. Này Hiền giả, chúng tôi là những
người đã tu phạm hạnh với Thế Tôn, đã diệt
trừ dục vọng và đã sanh ra tại chỗ này".

31. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta cùng với chư Thiên

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  546

Thiên ấy, một số vài ngàn chư Thiên đến chỗ Ta ở,
đảnh lễ Ta và đứng một bên. Này các Tỷ-kheo, sau
khi đứng một bên, chư Thiên ấy đã nói với Ta như
sau: "Này Hiền giả, nay đã được chín mươi mốt kiếp,
từ khi Thế Tôn Vipassì, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác ra đời... (như số 29)".

32. Này các Tỷ-kheo, lại trong đại chúng chư Thiên
ấy, một số vài ngàn chư Thiên (như trước) một số vài
trăm chư Thiên đến chỗ Ta ở, đảnh lễ Ta và đứng
một bên. Này các Tỷ-kheo, sau khi đứng một bên,
chư Thiên ấy đã nói với Ta như sau: "Này Hiền giả,
trong Hiền kiếp này đức Thế Tôn, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác nay ra đời... (như số 30)".

33. Này các Tỷ-kheo, như vậy Như Lai khéo chứng
đạt pháp giới này, Như Lai nhớ chư Phật quá
khứ, những vị này đã nhập Niết-bàn, đã đoạn các
chướng đạo, đã chấm dứt sự luân hồi, đã thoát ly mọi
đau khổ. Như Lai cũng nhớ đến chủng tánh các vị
này cũng nhớ đến danh tánh, cũng nhớ đến tộc tánh,
cũng nhớ đến tuổi thọ, cũng nhớ đến hai vị đệ tử,
cũng nhớ đến các Tăng hội như sau: "Các bậc Thế
Tôn này, sanh tánh là như vậy, danh tánh là như vậy,
tộc tánh là như vậy, giới hạnh là như vậy, pháp hạnh
là như vậy, tuệ hạnh là như vậy, trí hạnh là như vậy,
giải thoát là như vậy".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   547

Thế Tôn thuyết pháp như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                            548

51    Thức - Thức sanh khởi từ cái vô
thường vô ngã, từ đâu có thể thường
được - Kinh Có Nhân Là Vô Thường
– Tương III, 49

Có Nhân Là Vô Thường – Tương III, 49

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) Sắc, này các Tỷ-kheo, là vô thường. Cái gì là
nhân, cái gì là duyên cho sắc sanh khởi, cái ấy cũng
vô thường. Sắc đã được cái vô thường làm cho
sanh khởi, này các Tỷ-kheo, từ đâu có thể thường
được?

4) Thọ, này các Tỷ-kheo, là vô thường. Cái gì là nhân, cái gì là duyên cho thọ sanh khởi; cái ấy cũng vô thường. Thọ đã được cái vô thường làm cho sanh khởi, này các Tỷ-kheo, từ đâu có thể thường được?

5) Tưởng, này các Tỷ-kheo, là vô thường...

6) Các hành, này các Tỷ-kheo, là vô thường...

7) Thức, này các Tỷ-kheo, là vô thường. Cái gì là nhân, cái gì là duyên cho thức sanh khởi, cái ấy cũng vô thường. ThͱF ÿm ÿ˱ͫF FiL Y{ WK˱ͥng làm cho

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   549

sanh khͧi, này các Tỷ-kheo, tͳ ÿkXFyWK͋ WK˱ͥng ÿ˱ͫc?

8) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ
tử yếm ly đối với sắc, yếm ly đối với thọ, yếm ly đối
với tưởng, yếm ly đối với các hành, yếm ly đối với
thức. Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát, trí khởi lên: "Ta đã được
giải thoát". Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã
thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui
trạng thái này nữa".

Có Nhân Là Khổ – Tương III, 40

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) Sắc, này các Tỷ-kheo, là khổ. Cái gì là nhân, cái
gì là duyên cho sắc sanh khởi, cái ấy cũng khổ. Sắc
đã được cái khổ làm cho sanh khởi, này các Tỷ-
kheo, từ đâu có thể lạc được?

4) Thọ, này các Tỷ-kheo, là khổ...

5) Tưởng, này các Tỷ-kheo, là khổ...

6) Các hành, này các Tỷ-kheo, là khổ...

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    550

7) Thức, này các Tỷ-kheo, là khổ. Cái gì là nhân, cái
gì là duyên cho thức sanh khởi, cái ấy cũng khổ.
ThͱFÿmÿ˱ͫc cái kh͝ làm cho sanh khͧi, này các
Tỷ-kheo, tͳ ÿkXFyWK͋ l̩Fÿ˱ͫc?

8) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ
tử yếm ly đối với sắc, yếm ly đối với thọ, yếm ly đối
với tưởng, yếm ly đối với các hành, yếm ly đối với
thức. Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát, trí khởi lên: "Ta đã được
giải thoát". Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã
thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui
trạng thái này nữa".

Có Nhân Là Vô Ngã – Tương III, 51

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi...

3) Sắc, này các Tỷ-kheo, là vô ngã. Cái gì là nhân,
cái gì là duyên cho sắc sanh khởi, cái ấy cũng vô ngã.
Sắc đã được cái vô ngã làm cho sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, từ đâu là ngã được?

4-6) Thọ... Tưởng... Các hành, này các Tỷ-kheo, là vô ngã...

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    551

7) Thức, này các Tỷ-kheo, là vô ngã. Cái gì là nhân,
cái gì là duyên cho thức sanh khởi, cái ấy cũng vô
ngã. ThͱFÿmÿ˱ͫc cái vô ngã làm cho sanh khͧi,
này các Tỷ-kheo, tͳ ÿkXOjQJmÿ˱ͫc?

8) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ
tử yếm ly đối với sắc, yếm ly đối với thọ, yếm ly đối
với tưởng, yếm ly đối với các hành, yếm ly đối với
thức. Do yếm ly, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy giải
thoát. Trong sự giải thoát, trí khởi lên: "Ta đã được
giải thoát". Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã
thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui
trạng thái này nữa".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    552

52       Thức - Thức sanh khởi từ hai thứ vô thường - Kinh Cả Hai – Tương IV, 118

Cả Hai 1 – Tương IV, 118

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về cả hai. Hãy lắng nghe. Này các Tỷ-kheo, thế nào là cả hai?

3) Mắt và các sắc, tai và các tiếng, mũi và các hương, lưỡi và các vị, thân và các xúc, ý và các pháp. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là cả hai.

4) Này các Tỷ-kheo, ai nói như sau: "Sau khi đoạn tận hai cái này, tôi sẽ trình bày hai cái khác"; thời người ấy chỉ nói suông, nếu hỏi, người ấy không có thể chứng minh, còn có thể rơi vào ách nạn.

5) Vì sao? Vì rằng vấn đề ấy vượt ngoài phạm vi của người ấy.

Cả Hai 2 – Tương IV, 118

1) ...

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    553

2) -- Do duyên cả hai, này các Tỷ-kheo, thức hiện hữu.

3) Này các Tỷ-kheo, thế nào là do duyên cả hai, thức hiện hữu?

- Do duyên mắt và các sắc, khởi lên nhãn thức.
- Mắt là vô thường, biến hoại, tự tánh đổi khác.
- Các sắc là vô thường, biến hoại, tự tánh đổi
khác. Như vậy, cả hai này là biến động, tiêu
tan, vô thường, biến hoại, tự tánh đổi khác.
- Nhãn thức là vô thường, biến hoại, tự tánh đổi
khác. Do nhân nào, do duyên nào, nhãn thức
khởi lên; nhân ấy, duyên ấy là vô thường, biến
hoại, tự tánh đổi khác.
- Này các Tỷ-kheo, nhãn WKͱF này khởi lên từ
một duyên vô thường, từ đâu sẽ thành thường
còn được?
- Này các Tỷ-kheo, sự hợp hội, tụ tập, hòa hợp
của ba pháp này, này các Tỷ-kheo, đây gọi là
nhãn xúc.
- Nhãn xúc cũng vô thường, biến hoại, tự tánh
đổi khác.
- Do nhân nào, do duyên nào, nhãn xúc khởi lên;
nhân ấy, duyên ấy là vô thường, biến hoại, tự
tánh đổi khác.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  554

- Này các Tỷ-kheo, nhãn xúc này khởi lên từ một
duyên vô thường, từ đâu sẽ trở thành thường
còn được?
- Do cảm xúc nên có cảm thọ, do cảm xúc nên
có tư lường, do cảm xúc nên có hay biết. Ở
đây, các pháp này là biến động, tiêu tan, vô
thường, biến hoại, tự tánh đổi khác.

4) Và do duyên tai và các tiếng khởi lên nhĩ thức...

5) Và do duyên mũi và các hương khởi lên tỷ thức...

6) Và do duyên lưỡi và các vị khởi lên thiệt thức...

7) Và do duyên thân và các xúc khởi lên thân thức...

8) Và do duyên ý và các pháp khởi lên ý thức.

- Ý là vô thường, biến hoại, tự tánh đổi khác.
- Các pháp là vô thường, biến hoại, tự tánh đổi
khác. Ở đây, cả hai cái này là biến động, tiêu tan,
vô thường, biến hoại, tự tánh đổi khác.
- Ý thức là vô thường, biến hoại, tự tánh đổi khác.
Cái gì là nhân, cái gì là duyên cho ý thức khởi lên;
nhân ấy, duyên ấy là vô thường, biến hoại, tự tánh
đổi khác.
- Này các Tỷ-kheo, ê WKͱF khởi lên do duyên vô
thường, thời từ đâu sẽ thường còn được?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    555

- Này các Tỷ-kheo, sự hợp hội, tụ tập, hòa hợp của
ba pháp này, này các Tỷ-kheo, đây gọi là ý xúc.
- Ý xúc cũng vô thường, biến hoại, tự tánh là đổi
khác. Do nhân gì, duyên gì khiến ý xúc sanh khởi;
nhân ấy, duyên ấy là vô thường, biến hoại, tự tánh
đổi khác.
- Này các Tỷ-kheo, ý xúc khởi lên do duyên vô
thường, từ đâu sẽ là thường còn được?
- Này các Tỷ-kheo, do xúc nên có cảm thọ, do xúc
nên có tư lường, do xúc nên có hay biết. Ở đây,
các pháp này là biến động, tiêu tan, vô thường
biến hoại, tự tánh đổi khác.

9) Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên cả hai, thức hiện hữu.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  556

53    Thức - Thức vô biên xứ có những pháp gì trong đó - Kinh BẤT ĐOẠN – 111 Trung III, 153

KINH BẤT ĐOẠN (Anupada suttam) ± Bài kinh s͙ 111 ± Trung III, 153

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà-lâm), tinh xá ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Ở đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:
"Này các Tỷ-kheo" – "Thưa vâng, bạch Thế Tôn".
Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói
như sau:

 Này các Tỷ-kheo, Sariputta là bậc Hiền trí;
 Này các Tỷ-kheo, Sariputta là bậc Đại tuệ;
 Này các Tỷ-kheo, Sariputta là bậc Quảng tuệ;
 Này các Tỷ-kheo, Sariputta là bậc Hỷ tuệ
(Hasupanna);
 Này các Tỷ-kheo, Sariputta là bậc Tiệp tuệ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    557

(javanapanna);
 Này các Tỷ-kheo, Sariputta là bậc Lợi tuệ
(tikkhapanna);
 Này các Tỷ-kheo, Sariputta là bậc Quyết
trạch tuệ (nibbedhikapanna).
 Này các Tỷ-kheo, cho đến nửa tháng,
Sariputta quán bất đoạn pháp quán. Này các
Tỷ-kheo, đây là do bất đoạn pháp quán của
Sariputta.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Sariputta ly dục, ly bất thiện pháp, chứng đạt và an trú sơ Thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Và những pháp thuộc về Thiền thứ nhất như tầm, tứ, hỷ, lạc, nhứt tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý; các pháp ấy được Sariputta an trú bất đoạn. Các pháp ấy được Sariputta biết đến khi chúng khởi lên, được Sariputta biết đến khi an trú, được Sariputta biết đến khi đoạn diệt. Sariputta biết rõ như sau: "Như vậy các pháp ấy trước không có nơi ta, nay có hiện hữu, sau khi hiện hữu, chúng đoạn diệt". Sariputta đối với những pháp ấy, cảm thấy không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế. Sariputta biết: "Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Đối với Sariputta, còn có

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     558

nhiều việc phải làm hơn nữa".

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Sariputta diệt tầm và
tứ, chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một trạng thái
hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh
nhứt tâm. Và những pháp thuộc về Thiền thứ hai như
nội tỉnh, hỷ, lạc, nhứt tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư,
tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý, những
pháp ấy được Sariputta an trú bất đoạn. Các pháp ấy
được Sariputta biết đến khi chúng khởi lên, được
Sariputta biết đến khi chúng an trú, được Sariputta
biết đến khi chúng đoạn diệt. Sariputta biết rõ như
sau: "Như vậy các pháp ấy trước không có nơi ta, nay
có hiện hữu, sau khi hiện hữu, chúng đoạn diệt".
Sariputta đối với những pháp ấy, không luyến ái,
không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát,
không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế.
Sariputta biết: "Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Đối
với Sariputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế
nữa".

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Sariputta ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và an trú Thiền thứ ba. Và những pháp thuộc về Thiền thứ ba, như xả, lạc, niệm, tỉnh giác, nhứt tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, xả, tác ý; những

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     559

pháp ấy được Sariputta an trú bất đoạn, các pháp ấy được Sariputta biết đến khi chúng khởi lên, được Sariputta biết đến khi chúng an trú, được Sariputta biết đến khi chúng đoạn diệt. Sariputta đối với những pháp ấy, không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế. Sariputta biết: "Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Đối với Sariputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế nữa".

Lại nữa này các Tỷ-kheo, Sariputta xả lạc, xả
khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền
thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm, thanh tịnh.
Và những pháp thuộc về Thiền thứ tư, như xả, bất
khổ bất lạc thọ, thọ (passivedana?), vô quán niệm
tâm (Cetaso anabhogo), thanh tịnh nhờ niệm, nhứt
tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh
tấn, niệm, xả, tác ý; những pháp ấy được Sariputta
an trú bất đoạn, các pháp ấy được Sariputta biết đến
khi chúng khởi lên, được Sariputta biết đến khi
chúng an trú, được Sariputta biết đến khi chúng đoạn
diệt. Sariputta đối với những pháp ấy, không luyến
ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải
thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế.
Sariputta biết: "Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Đối
với Sariputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế
nữa".

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     560

Lại nữa này các Tỷ-kheo, Sariputta vượt lên hoàn toàn sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị tưởng, nghĩ rằng: "Hư không là vô biên", chứng và trú Không vô biên xứ. Và những pháp thuộc về Không vô biên xứ như hư không, vô biên xứ tưởng, nhứt tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý; những pháp ấy được Sariputta an trú bất đoạn, các pháp ấy được Sariputta biết đến khi chúng khởi lên, được Sariputta biết đến khi chúng an trú, được Sariputta biết đến khi chúng đoạn diệt. Sariputta đối với những pháp ấy, không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế. Sariputta biết: "Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Đối với Sariputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế nữa".

Lại nữa này các Tỷ-kheo, Sariputta vượt lên hoàn toàn Không vô biên xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô biên", chứng và trú Thức vô biên xứ. Và những pháp thuộc về Thức vô biên xứ như Thức vô biên xứ tưởng, nhất tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý; những pháp ấy được Sariputta an trú bất đoạn; các pháp ấy được Sariputta biết đến khi chúng khởi lên, được Sariputta biết đến khi chúng đoạn diệt. Sariputta đối với những pháp ấy không luyến ái, không chống đối, độc lập,

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      561

không trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với
tâm không có hạn chế. Sariputta biết: "Còn có sự giải
thoát hơn thế nữa. Đối với Sariputta, còn có nhiều
việc phải làm hơn thế nữa".

Lại nữa này các Tỷ-kheo, Sariputta vượt lên
hoàn toàn Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có vật
gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ. Và những pháp
thuộc về Vô sở hữu xứ, như Vô sở hữu xứ tưởng,
nhứt tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải,
tinh tấn, niệm, xả, tác ý; những pháp ấy được
Sariputta an trú bất đoạn; các pháp ấy được Sariputta
biết đến khi chúng khởi lên, được Sariputta biết đến
khi chúng an trú, được Sariputta biết đến khi chúng
đoạn diệt. Sariputta đối với những pháp ấy không
luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc,
giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn
chế. Sariputta biết: "Còn có sự giải thoát hơn thế nữa.
Đối với Sariputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế
nữa".

Lại nữa này các Tỷ-kheo, Sariputta vượt lên hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Với chánh niệm, Sariputta xuất khỏi Vô .sL

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     562

được tự tại, được cứu cánh trong Thánh định, được tự tại, được cứu cánh trong Thánh tuệ, được tự tại, được cứu cánh trong Thánh giải thoát. Nói một cách chơn chánh về Sariputta, người ấy có thể nói như sau: "Sariputta ÿ˱ͫc t͹ t̩L ÿ˱ͫc cͱu cánh trong Thánh giͣi, được tự tại, được cứu cánh trong Thánh ÿ͓nh, được tự tại, được cứu cánh trong Thánh tu͏, được tự tại, được cứu cánh trong Thánh gi̫i thoát".

Này các Tỷ-kheo, nếu nói một cách chơn chánh,
một người có thể nói về người ấy như sau: "Người
này là con chánh tông của Thế Tôn, sanh ra từ miệng,
sanh ra từ Pháp, do Pháp hóa thành, thừa tự Chánh
pháp, không thừa tự vật chất". Nói một cách chơn
chánh về Sariputta, người ấy có thể nói như sau:
"(Sariputta) là con chánh tông cͯa Th͇ Tôn, sanh
ra tͳ mi͏ng, sanh ra tͳ Pháp, do Pháp hóa thành,
thͳa t͹ Chánh pháp, không thͳa t͹ v̵t ch̭t".

Sariputta, này các Tỷ-kheo, chơn chánh chuyển Pháp luân vô thượng đã được Như Lai chuyển vận.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các vị Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  564

54    Thức - Trí tuệ và Thức liên hệ nhau ntn - ĐẠI Kinh PHƯƠNG QUẢNG – 43 Trung I, 639

ĐẠI KINH PHƯƠNG QUẢNG (Mahavedalla suttam) – Bài kinh số 43 – Trung I, 639

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi, tại Jetavana, tịnh
xá ông Anathapindika. Lúc bấy giờ, Tôn giả
Mahakotthita (Đại Câu-hy-la), vào buổi chiều, khi
thiền định xong, đứng dậy, đi đến chỗ Tôn giả
Sariputta ở, sau khi đến nói lên với Tôn giả Sariputta
những lời chào đón, hỏi thăm xã giao rồi ngồi xuống
một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả
Mahakotthita nói với Tôn giả Sariputta:

– Này Hiền giả, liệt tuệ, liệt tuệ (Duppanna) được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào được gọi là liệt tuệ?

– Này Hiền giả, vì không tuệ tri, không tuệ tri (Nap-pajanati), này Hiền giả nên được gọi là liệt tuệ.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    565

Không tuệ tri gì? Không tuệ tri: đây là Khổ, không
tuệ tri: đây là Khổ tập, không tuệ tri: đây là Khổ diệt,
không tuệ tri: đây là con đường đưa đến Khổ diệt. Vì
không tuệ tri, không tuệ tri, này Hiền giả, nên được
gọi là liệt tuệ.

– Lành thay, Hiền giả!

Tôn giả Mahakotthita hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Sariputta nói, rồi hỏi Tôn giả Sariputta một câu hỏi nữa:

– Này Hiền giả, trí tuệ, trí tuệ được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào là được gọi là trí tuệ?

– Vì có tuệ tri, có tuệ tri, này Hiền giả, nên được gọi là trí tuệ. Có tuệ tri gì? Có tuệ tri: đây là Khổ, có tuệ tri: đây là Khổ tập, có tuệ tri: đây là Khổ diệt, có tuệ tri: đây là Con đường đưa đến Khổ diệt. Vì có tuệ tri, có tuệ tri, này Hiền giả, nên được gọi là trí tuệ.

– Thức, thức, này Hiền giả, được gọi là như vậy, Này Hiền giả, như thế nào được gọi là thức?

– Này Hiền giả, vì thức tri, thức tri, này Hiền giả nên được gọi là có thức. Thức tri gì? Thức tri lạc, thức tri khổ, thức tri bất khổ bất lạc. Vì thức tri, thức tri, này Hiền giả, nên được gọi là có thức.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                       566

– Này Hiền giả, trí tuệ như vậy, thức như vậy,
những pháp này được kết hợp hay không được kết
hợp? Có thể chăng, nêu lên sự sai khác giữa những
pháp này, sau khi phân tích chúng nhiều lần?

– Này Hiền giả, trí tuệ như vậy, thức như vậy,
những pháp này được kết hợp, không phải không kết
hợp. Không có thể nêu lên sự sai khác giữa những
pháp này, sau khi phân tích chúng nhiều lần. Này
Hiền giả, điều gì tuệ tri được là thức tri được, điều gì
thức tri được là tuệ tri được. Do vậy, những pháp này
được kết hợp, không phải không kết hợp, và không
có thể nêu lên sự sai khác giữa những pháp này, sau
khi phân tích chúng nhiều lần.

– Này Hiền giả, trí tuệ như vậy, thức như vậy, thế nào là sự sai khác giữa những pháp được kết hợp, không phải không kết hợp này?

– Này Hiền giả, Trí tuệ như vậy, thức như vậy,
giữa những pháp được kết hợp, không phải không
được kết hợp này, trí tuệ cần phải được tu tập
(Bhavetabba), còn thức cần phải được liễu tri
(Parinneyyam) như vậy là sự sai khác giữa những
pháp này.

– Cảm thọ, cảm thọ, này Hiền giả, được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào được gọi là cảm

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      567

thọ?

– Này Hiền giả, cảm thọ, cảm thọ (Vedeti), nên
được gọi là cảm thọ. Và cảm thọ gì? Cảm thọ lạc,
cảm thọ khổ, cảm thọ bất khổ bất lạc thọ. Này Hiền
giả, cảm thọ, cảm thọ, nên được gọi là cảm thọ.

– Này Hiền giả, tưởng, tưởng (Sanna) được gọi là như vậy. Này Hiền giả, như thế nào được gọi là tưởng?

– Tưởng tri, tưởng tri (Sanjanati), này Hiền giả,
nên được gọi là tưởng, Và tưởng tri gì? Tưởng tri
màu xanh, tưởng tri màu vàng, tưởng tri màu đỏ,
tưởng tri màu trắng. Tưởng tri, tưởng tri, này Hiền
giả, nên được gọi là tưởng.

– Này Hiền giả, thọ như vậy, tưởng như vậy,
những pháp này được kết hợp hay không được kết
hợp? Có thể chăng, nêu lên sự sai khác giữa những
pháp này, sau khi phân tích chúng nhiều lần?

– Này Hiền giả, cảm thọ như vậy, tưởng như
vậy, những pháp này được kết hợp, không phải
không được kết hợp. Không có thể nêu lên sự sai
khác giữa những pháp này, sau khi phân tích chúng
nhiều lần. Này Hiền giả, điều gì cảm thọ được là
tưởng tri được, điều gì tưởng tri được là cảm thọ

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    568

được. Do vậy, những pháp này được kết hợp, không
phải không được kết hợp, và không có thể nêu lên sự
sai khác giữa những pháp này, sau khi phân tích
chúng nhiều lần.

– Này Hiền giả, ý thức thanh tịnh, không liên hệ đến năm căn có thể đưa đến gì?

– Này Hiền giả, ý thức thanh tịnh, không liên hệ
đến năm căn, có thể đưa đến Hư không vô biên xứ;
hư không là vô biên, có thể đưa đến Thức vô biên
xứ; thức là vô biên, có thể đưa đến Vô sở hữu xứ,
không có sự vật gì.

– Này Hiền giả, pháp gì đưa đến nhờ gì có thể tuệ tri được?

– Này Hiền giả, nhờ tuệ nhãn, pháp được đưa đến có thể tuệ tri.

– Này Hiền giả, trí tuệ có ý nghĩa gì?

– Này Hiền giả, trí tuệ có ý nghĩa là thắng tri (Abhinnattha), có nghĩa là liễu tri (Parinnattha), có nghĩa là đoạn tận (Pahanattha).

– Này Hiền giả, có bao nhiêu duyên khiến chánh tri kiến sanh khởi?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   569

– Này Hiền giả, có hai duyên khiến chánh tri
kiến sanh khởi: Tiếng của người khác và như lý tác
ý. Này Hiền giả, do hai duyên này, chánh tri kiến
sanh khởi.

– Này Hiền giả, chánh tri kiến phải được hỗ trợ
bởi bao nhiêu chi phần để có tâm giải thoát quả, tâm
giải thoát quả công đức, và tuệ giải thoát quả, tuệ
giải thoát quả công đức?

– Này Hiền giả, chánh tri kiến phải được hỗ trợ
bởi năm chi phần để có tâm giải thoát quả, tâm giải
thoát quả công đức, tuệ giải thoát quả và tuệ giải
thoát quả công đức. Ở đây, này Hiền giả, chánh tri
kiến có giới hỗ trợ, có văn (Suta) hỗ trợ, có thảo
luận hỗ trợ, có chỉ (Samatha) hỗ trợ, có quán
(Samadhi) hỗ trợ. Này Hiền giả, chánh tri kiến được
hỗ trợ bởi năm chi phần này để có tâm giải thoát quả,
tâm giải thoát quả công đức, tuệ giải thoát quả và tuệ
giải thoát quả công đức.

– Này Hiền giả, có bao nhiêu hữu (Bhava)?

– Này Hiền giả, có ba hữu: dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu.

– Này Hiền giả, như thế nào sự tái sanh trong tương lai được xảy ra?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    570

– Này Hiền giả, bị vô minh ngăn che, bị tham ái trói buộc, các loài hữu tình thích thú chỗ này chỗ kia, như vậy, sự tái sinh trong tương lai được xảy ra.

– Này Hiền giả, như thế nào sự tái sanh trong tương lai không xảy ra?

– Này Hiền giả, vô minh được xả ly, minh khởi, tham ái được đoạn diệt, như vậy sự tái sanh trong tương lai không xảy ra.

– Này Hiền giả, thế nào là Thiền thứ nhất?

– Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo ly dục, ly ác
bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một
trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Như
vậy, này Hiền giả, gọi là Thiền thứ nhất.

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất có bao nhiêu chi phần?

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất có năm chi phần.
Ở đây, này Hiền giả, Tỷ-kheo thành tựu Thiền thứ
nhất, có tầm, tứ, hỷ, lạc và nhất tâm. Này Hiền giả,
Thiền thứ nhất có năm chi phần như vậy.

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất từ bỏ bao nhiêu chi phần và thành tựu bao nhiêu chi phần?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     571

– Này Hiền giả, Thiền thứ nhất từ bỏ năm chi
phần và thành tựu năm chi phần. Ở đây, này Hiền
giả, vị Tỷ-kheo thành tựu Thiền thứ nhất từ bỏ tham
dục, từ bỏ sân, từ bỏ hôn trầm thụy miên, từ bỏ trạo
hối, từ bỏ nghi, thành tựu tầm, tứ, hỷ, lạc và nhất tâm.
Này Hiền giả, như vậy Thiền thứ nhất từ bỏ năm chi
phần, và thành tựu năm chi phần.

– Này Hiền giả, năm căn này, có cảnh giới khác
nhau, có hành giới khác nhau, không có lẫn lộn cảnh
giới, hành giới với nhau. Tức là mắt, tai, mũi, lưỡi,
thân. Này Hiền giả, giữa năm căn này, có cảnh giới
sai khác, có hành giới sai khác, không có thọ lãnh
cảnh giới, hành giới lẫn nhau, cái gì làm sở y cho
chúng, cái gì lãnh thọ cảnh giới, hành giới của
chúng?

– Nầy Hiền giả, năm căn này, có cảnh giới sai khác, có hành giới sai khác, không có lãnh thọ cảnh giới, hành giới lẫn nhau, tức là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Này Hiền giả, giữa năm căn này, có cảnh giới sai khác, có hành giới sai khác, không có lẫn lộn cảnh giới, hành giới với nhau, ý làm sở y cho chúng, và ý lãnh thọ cảnh giới và hành giới của chúng.

– Này Hiền giả, năm căn này là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Này Hiền giả, năm căn này, do duyên gì

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      572

NĂM UẨN 5 – THỨC   573

do pháp môn này, các pháp ấy nghĩa sai biệt và danh
sai biệt. Và này Hiền giả, lại có một pháp môn, do
pháp môn này, các pháp ấy có nghĩa đồng nhất và
danh sai biệt.

Này Hiền giả, thế nào là có pháp môn, do pháp môn này các pháp ấy có nghĩa sai khác và có danh sai khác?

Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo an trú biến mãn
một phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy
phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy
phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế giới, trên,
dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô
biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với
từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Với
tâm câu hữu với bi... với tâm câu hữu với hỷ... an trú
biến mãn một phương với tâm câu hữu với xả, cũng
vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng
vậy phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế giới,
trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp
vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu
với xả, quảng đại, vô biên, không hận, không sân.
Như vậy, này Hiền giả, gọi là vô lượng tâm giải
thoát.

Và này Hiền giả, thế nào là vô sở hữu tâm giải

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    577

thoát? Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo vượt lên mọi
Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có vật gì" chứng
và trú Vô sở hữu xứ. Như vậy, này Hiền giả, gọi là
Vô sở hữu tâm giải thoát.

Và này Hiền giả, thế nào là không tâm giải
thoát? Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo đi đến khu
rừng, hay đi đến gốc cây, hay đi đến chỗ nhà trống
và suy nghĩ như sau: "Đây trống không, không có tự
ngã hay không có ngã sở". Như vậy, này Hiền giả,
gọi là không tâm giải thoát.

Và này Hiền giả, thế nào là vô tướng tâm giải
thoát? Ở đây, này Hiền giả, vị Tỷ-kheo không tác ý
với nhất thiết tướng, đạt và an trú vô tướng tâm định.
Như vậy, này Hiền giả, gọi là vô tướng tâm giải
thoát.

Như vậy là có pháp môn và do pháp môn này những pháp ấy nghĩa sai biệt và danh sai biệt.

Và này Hiền giả, thế nào là có pháp môn và do pháp môn này các pháp ấy có nghĩa đồng nhất nhưng danh sai biệt?

Tham, này Hiền giả, là nguyên nhân của hạn lượng; sân là nguyên nhân của hạn lượng; si là nguyên nhân của hạn lượng. Đối với vị Tỷ-kheo đã

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    578

đoạn trừ các lậu hoặc và tham, sân, si này đã được chặt tận gốc như thân cây tala được chặt tận gốc, khiến chúng không thể tái sanh trong tương lai. Này Hiền giả, khi nào các tâm giải thoát là vô lượng, thì bất động tâm giải thoát được gọi là tối thượng đối với các tâm giải thoát ấy, và bất động tâm giải thoát không có tham, không có sân, không có si.

Tham, này Hiền giả, là một vật gì (chướng ngại), sân là một vật gì (chướng ngại), si là một vật gì (chướng ngại). Đối với vị Tỷ-kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc, thì tham, sân, si này đã được chặt tận gốc, như thân cây tala được chặt tận gốc, khiến chúng không thể tái sanh trong tương lai. Này Hiền giả, khi nào các tâm giải thoát là vô sở hữu, thì bất động tâm giải thoát được gọi là tối thượng đối với các tâm giải thoát ấy, và bất động tâm giải thoát ấy không có tham, không có sân, không có si.

Tham, này Hiền giả, là nhân tạo ra tướng, sân là nhân tạo ra tướng, si là nhân tạo ra tướng. Đối với vị Tỷ-kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc, thì tham, sân, si này được chặt tận gốc, như thân cây tala được chặt tận gốc, khiến chúng không thể tái sanh trong tương lai. Này Hiền giả, khi nào các tâm giải thoát là vô tướng, thì bất động tâm giải thoát được gọi là tối thượng đối với các tâm giải thoát ấy, và bất động

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    579

tâm giải thoát này không có tham, không có sân, không có si.

Như vậy, này Hiền giả, là pháp môn này, những pháp ấy là đồng nghĩa nhưng danh sai biệt.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Tôn giả Mahakotthita hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Sariputta dạy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  580

55    Thức - Tu tập - Chỉ có cách như thật quán sát với trí tuệ - Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97

KINH ĐOẠN GIẢM (Sallekha suttam) – Bài kinh số 8 – Trung I, 97

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahacunda, vào
buổi chiều từ chỗ độc cư Thiền tịnh đứng dậy, đến
tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả
Mahacunda bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, có những loại sͧ ki͇n này khởi
lên trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ
đến thế giới luận. Bạch Thế Tôn, đối với một Tỷ-
kheo, có tác ý ngay từ ban đầu, thời có thể đoạn trừ
những sở kiến ấy hay không, có thể xả ly những sở
kiến ấy hay không?

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   581

– Này Cunda, những loại sở kiến này khởi lên trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ đến thế giới luận, chỗ nào những sở kiến này tiềm ẩn, và chỗ nào những sở kiến này hiện hành, ch͑ có cách như thật quán sát chúng với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cài này không phải tự ngã của tôi", có vậy thời có sự đoạn trừ những sở kiến ấy, có sự xả ly những sở kiến ấy.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây một
Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, với tầm với tứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một
Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là đoạn
giảm trong giới luật của bậc Thánh. Chúng
được gọi là hiện tại lạc trú trong giới luật của
bậc Thánh.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    582

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một
Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác,
thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả
niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Vị ấy
có thể nghĩ... (như trên)... hiện tại lạc trú trong
giới của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không
lạc, xả niệm thanh tịnh. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi
chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị
tưởng. Tỷ-kheo nghĩ rằng: "Hư không là vô
biên", chứng và trú Không vô biên xứ. Vị ấy
có thể tự nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm".
Này Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là
đoạn giảm trong giới luật của bậc Thánh.
Chúng được gọi là t͓ch t͓nh trú trong giới luật
của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-

NĂM UẨN 5 – THỨC                                     583

kheo vượt lên mọi Không vô biên xứ, nghĩ
rằng: "Thức là vô biên", chứng và trú Thức vô
biên xứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh
đoạn giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng
được gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng:
"Không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ.
Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn
giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng được
gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú
Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda... (như trên)... chúng được gọi là tịch
tịnh trú trong giới luật của bậc Thánh.

Này Cunda, ͧ ÿk\ÿR̩n gi̫m ÿ˱ͫFFiF1J˱ͥi th͹c hi͏QNKLFiF1J˱ͥLQJKƭ

1. "Những kẻ khác có thể là những người làm
hại, chúng ta ở đây không thể là những
người làm hại", như vậy đoạn giảm được
thực hiện.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   584

2. "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta
ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", như vậy đoạn
giảm được thực hiện.
3. "Những kẻ khác có thể lấy của không cho,
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ lấy của không
cho", như vậy đoạn giảm được thực hiện.
4. "Những kẻ khác có thể không phạm hạnh,
chúng ta ở đây sẽ sống phạm hạnh", như
vậy...
5. "Những kẻ khác có thể nói láo, chúng ta ở
đây sẽ từ bỏ nói láo
6. "Những kẻ khác có thể nói hai lưỡi, chúng
ta ở đây sẽ từ bỏ nói hai lưỡi",...
7. "Những kẻ khác có thể nói lời độc ác",
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời độc ác", ...
8. "Những kẻ khác có thể nói lời phù phiếm,
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời phù
phiếm",...
9. "Những kẻ khác có thể tham dục, chúng ta
ở đây không tham dục",...
10. "Những kẻ khác có thể có sân tâm,
chúng ta ở đây sẽ không có sân tâm",...
11. "Những kẻ khác có thể có tà kiến,
chúng ta ở đây sẽ có chánh kiến,...

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  585

12. "Những kẻ khác có thể có tà tư duy,
chúng ta ở đây sẽ có chánh tư duy",...
13. "Những kẻ khác có thể có tà ngữ,
chúng ta ở đây sẽ có chánh ngữ",...
14. "Những kẻ khác có thể có tà nghiệp,
chúng ta ở đây sẽ có chánh nghiệp",...
15. "Những kẻ khác có thể có tà mạng,
chúng ta ở đây sẽ có chánh mạng",...
16. "Những kẻ khác có thể có tà tinh tấn,
chúng ta ở đây sẽ có chánh tinh tấn",...
17. "Những kẻ khác có thể có tà niệm,
chúng ta ở đây sẽ có chánh niệm",...
18. "Những kẻ khác có thể có tà định,
chúng ta ở đây sẽ có chánh định",...
19. "Những kẻ khác có thể có tà trí, chúng
ta ở đây sẽ có chánh trí",...
20. "Những kẻ khác có thể có tà giải thoát,
chúng ta ở đây sẽ có chánh giải thoát",...
21. "Những kẻ khác có thể bị hôn trầm
thụy miên chi phối, chúng ta ở đây sẽ
không có hôn trầm thụy miên chi phối",...
22. "Những kẻ khác có thể có trạo hối,
chúng ta ở đây sẽ không có trạo hối",...

NĂM UẨN 5 – THỨC                               586

23. "Những kẻ khác có thể nghi hoặc,
chúng ta ở đây sẽ trừ diệt nghi hoặc",...
24. "Những kẻ khác có thể phẫn nộ, chúng
ta ở đây sẽ không có phẫn nộ",...
25. "Những kẻ khác có thể oán hận, chúng
ta ở đây sẽ không có oán hận",...
26. "Những kẻ khác có thể hư ngụy, chúng
ta ở đây sẽ không hư ngụy",...
27. "Những kẻ khác có thể não hại, chúng
ta ở đây sẽ không não hại",...
28. "Những kẻ khác có thể tật đố, chúng ta
ở đây sẽ không tật đố
29. "Những kẻ khác có thể xan tham,
chúng ta ở đây sẽ không xan tham",...
30. "Những kẻ khác có thể man trá, chúng
ta ở đây sẽ không man trá...
31. "Những kẻ khác có thể khi cuống,
chúng ta ở đây sẽ không khi cuống",...
32. "Những kẻ khác có thể ngoan cố,
chúng ta ở đây không thể ngoan cố",...
(như trên)... cấp tháo... mạn...
33. "Những kẻ khác có thể quá mạn,
chúng ta ở đây sẽ không quá mạn",...

NĂM UẨN 5 – THỨC                              587

34. "Những kẻ khác có thể khó nói (nan
thuyết), chúng ta ở đây sẽ dễ nói",...
35. "Những kẻ khác có thể là ác hữu,
chúng ta ở đây sẽ là thiện hữu
36. "Những kẻ khác có thể phóng dật,
chúng ta ở đây sẽ không phóng dật",...
(như trên)...
37. "Những kẻ khác có thể là bất tín,
chúng ta ở đây sẽ có tín tâm",...
38. "Những kẻ khác có thể không xấu hổ,
chúng ta ở đây sẽ có xấu hổ",...
39. "Những kẻ khác có thể không sợ hãi,
chúng ta ở đây sẽ có sợ hãi",...
40. "Những kẻ khác có thể nghe ít, chúng
ta ở đây sẽ nghe nhiều"...
41. "Những kẻ khác có thể biếng nhác,
chúng ta ở đây sẽ siêng năng...
42. "Những kẻ khác có thể thất niệm,
chúng ta ở đây sẽ an trú niệm
43. "Những kẻ khác có thể liệt tuệ, chúng
ta ở đây thành tựu tuệ
44. "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục,
co hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta
ở đây sẽ không nhiễm thế tục, không cố

NĂM UẨN 5 – THỨC                               588

chấp tư kiến, tánh dễ hành xả" như vậy
đoạn giảm được thực hiện.
Này Cunda, Ta nói rằng sự khởi tâm rất có lợi
ích cho các thiện pháp, còn nói gì thân nghiệp, khẩu
nghiệp phù hợp (với tâm ý).

Do vậy, này Cunda:

– "Những kẻ khác có thể làm hại, chúng ta
ở đây sẽ không làm hại", cần phải khởi
tâm như vậy.
– "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta
ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", cần phải khởi tâm
như vậy
– ... (như trên)...
– "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục, co
hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta ở
đây sẽ không nhiễm thế tục, không co hấp
tư kiến, tánh dễ hành xả", cần phải phát
tâm như vậy.
Này Cunda, giống như một con đường không
bằng phẳng, có một con đường bằng phẳng khác đối
trị.

Này Cunda, giống như một bến nước không bằng phẳng, có một bến nước bằng phẳng khác đối

NĂM UẨN 5 – THỨC                                  589

trị.

Cũng vậy này Cunda:

– Đối với con người làm hại, có sự không làm hại

NĂM UẨN 5 – THỨC                               590

– ... tà tinh tấn, có chánh tinh tấn...;
– ... tà niệm, có chánh niệm...;
– ... tà định, có chánh định...;
– ... tà trí, có chánh trí...;
– ... tà giải thoát, có chánh giải thoát...;
– ... bị hôn trầm thụy miên chi phối, có
không bị hôn trầm thụy miên chi phối...;
– ... trạo hối, có không trạo hối...;
– ... nghi hoặc, có trừ diệt nghi hoặc...;...
phẫn nộ, có không phẫn nộ...;
– ... oán hận, có không oán hận...;
– ... hư ngụy, có không hư ngụy...;
– ... não hại, có không não hại...;
– ... tật đố, có không tật đố...;
– ... xan tham, có không xan tham...;
– ... man trá, có không man trá...;
– ... khi cuống, có không khi cuống...;
– ... ngoan cố, có không ngoan cố... cấp
tháo... mạn;
– ... quá mạn có không quá mạnFik.;

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    591

– đối với con người khó nói, dễ nói...;
– đối với con người ác hữu, thiện hữu...;
– đối với con người phóng dật, không phóng dật...;
– đối với con người bất tín, tín tâm...;
– đối với con người không xấu hổ, có xấu hổ...;
– đối với con người không sợ hãi, có sợ hãi...;
– đối với con người nghe ít, nghe nhiều...;
– đối với con người biếng nhác, siêng năng...;
– đối với con người thất niệm, an trú niệm...;
– đối với con người liệt tuệ, thành tựu trí tuệ...;
– đối với con người nhiễm thế tục, co hấp tư kiến,
tánh khó hành xả, không nhiễm thế tục, không co
hấp tư kiến, tánh dễ hành xả, đưa đến hoàn toàn
giải thoát.
Này Cunda, như vậy Ta đã giảng PHÁP MÔN
ĐOẠN GIẢM, đã giảng PHÁP MÔN KHỞI TÂM, đã
giảng PHÁP MÔN ĐỐI TRỊ, đã giảng PHÁP MÔN
HƯỚNG THƯỢNG, đã giảng PHÁP MÔN GIẢI
THOÁT HOÀN TOÀN.

Này Cunda, những gì bậc Đạo Sư phải làm, vì
hạnh phúc, vì lòng thương tưởng đệ tử, những việc
ấy Ta đã làm, vì lòng thương tưởng cho các Người.
Này Cunda, đây là những gốc cây, đây là những nhà

NĂM UẨN 5 – THỨC                                      596

không tịnh. Này Cunda, hãy Thiền định, chớ có phóng dật, chớ có hối tiếc về sau. Đó là lời giáo huấn của Ta cho các Người.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Mahacunda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                    597

56      Thức - Tu tập - Vô tướng tâm giải
thoát để Thức không chạy theo các
tướng - Kinh PHÚNG TỤNG – 33
Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG ± Bài kinh s͙ 33 ± Trường II, 567 (Trích đoạn

1.   Sáu xuất ly giới:

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói
như sau: "Ta đã tu tập từ tâm giải thoát,
làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo
léo tinh cần. Tuy vậy sân tâm vẫn ngự trị
tâm ta". Vị ấy cần phải được nói như sau:
"Chớ có như vậy, chớ nói như vậy, Đại
đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu khống
Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy". Này các Hiền giả, sự
kiện không phải như vậy, trường hợp
không phải như vậy. Ai tu tập từ tâm giải
thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và

NĂM UẨN 5 – THỨC                                   598

khéo léo tinh cần, mà sân tâm vẫn ngự trị,
an trí, sự kiện không thể xảy ra như vậy.
Này các Hiền giả, từ tâm giải thoát có khả
năng giải thoát sân tâm.

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói
như sau: "Ta đã tu tập bi tâm giải thoát,
làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo
léo tinh cần. Tuy vậy hại tâm vẫn ngự trị
tâm ta". Vị ấy cần phải được nói như sau:
"Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu khống Thế
Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy". Này các Hiền giả, sự
kiện không phải như vậy. Trường hợp
không phải như vậy. Nếu tu tập bi tâm
giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành
cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa
và khéo léo tinh cần, mà hại tâm vẫn ngự
trị an trú, sự kiện không xảy ra như vậy.
Này các Hiền giả, bi tâm giải thoát có khả
năng giải thoát hại tâm.

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói
như sau: "Ta đã tu tập hỷ tâm giải thoát,
làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo

NĂM UẨN 5 – THỨC                                599

léo tinh cần. Tuy vậy bất lạc tâm vẫn ngự
trị tâm ta". Vị ấy cần phải được nói như
sau: "Chớ có như vậy, chớ nói như vậy,
Đại đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu
khống Thế Tôn như vậy thật không tốt.
Thế Tôn không nói như vậy". Này các
Hiền giả, sự kiện không phải như vậy.
Trường hợp không phải như vậy. Nếu tu
tập hỷ tâm giải thoát, làm cho sung mãn,
làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú,
chất chứa và khéo léo tinh cần, bất lạc
tâm vẫn ngự trị an trú, sự kiện không xảy
ra như vậy. Này các Hiền giả, hỷ tâm giải
thoát có khả năng giải thoát bất lạc tâm.

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói
như sau: "Ta đã tu tập xả tâm giải thoát,
làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo
léo tinh cần. Tuy vậy tham tâm vẫn ngự
trị tâm ta". Vị ấy cần được nói như sau:
"Chớ có như vậy, chớ nói như vậy, Đại
Đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu khống
Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy". Này các Hiền giả, sự
kiện không phải như vậy. Trường hợp
không phải như vậy. Nếu tu tập xả tâm

NĂM UẨN 5 – THỨC                                600

giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành
cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa
và khéo léo tinh cần mà tham tâm vẫn
ngự trị an trú, sự kiện không xảy ra như
vậy. Này các Hiền giả, xả tâm giải thoát,
có khả năng giải thoát tham tâm.

 Này các Hiền giả, lại nữa ở đây vị Tỷ
kheo nói như sau: "Ta đã tu tập vô tướng
tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm
thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất
chứa và khéo léo tinh cần. Tuy vậy thức
của tôi vẫn chạy theo các tướng". Vị ấy
cần phải được nói như sau: "Chớ có như
vậy, chớ nói như vậy, Đại Đức! Chớ có
hiểu lầm Thế Tôn, vu khống Thế Tôn như
vậy không tốt. Thế Tôn không nói như
vậy". Này các Hiền giả, sự kiện không
phải như vậy. Trường hợp không phải
như vậy. Nếu tu tập vô tướng tâm giải
thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và
khéo léo tinh cần, mà thức vẫn chạy theo
các tướng, sự kiện không xảy ra như vậy.
Này các Hiền giả, vô tướng tâm giải thoát
có khả năng giải thoát tất cả tướng.

NĂM UẨN 5 – THỨC                                 601

 Này các Hiền giả, lại nữa, ở đây vị Tỷ
kheo nói như sau: "Quan điểm "tôi có
mặt" bị tôi từ khước. Quan điểm "tôi là
cái này" không được tôi chấp nhận. Tuy
vậy mũi tên nghi ngờ do dự vẫn ám ảnh
an trú tôi". Vị ấy cần phải được nói như
sau: "Chớ có như vậy, chớ nói như vậy,
Đại Đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu
khống Thế Tôn như vậy không tốt. Thế
Tôn không nói như vậy". Này các Hiền
giả, sự kiện không phải như vậy. Trường
hợp không phải như vậy. "Quan điểm "tôi
có mặt" bị tôi từ khước. Quan điểm "tôi
là cái này" không được tôi chấp thuận.
Tuy vậy nghi ngờ, do dự vẫn ám ảnh an
trú nơi tôi". Sự kiện không xảy ra như
vậy. Này Hiền giả, chính nhờ khước từ sự
ngạo mạn "tôi có mặt", mà mũi tên do dự
nghi ngờ được giải thoát.

NĂM UẨN 5 – THỨC                              602

57    Thức - Tâm này thường sợ hãi; Ý này thường dao động - Kinh Subrahmà – Tương I, 124

Subrahmà– Tương I, 124

1) Đứng một bên, Thiên tử Subrahmà nói lên bài kệ
với Thế Tôn:
Tâm này thường sợ hãi,
Ý này thường dao động,
Điều mong ước không khởi,
Điều không mong lại khởi,
Nếu có, không sợ hãi,
Hãy nói điều con hỏi.

(Thế Tôn):
2) Không ngoài hạnh giác chi,
Không ngoài h͡ WUuFăQ,
Không ngoài b͗ ṱt c̫,
Ta thấy các pháp ấy,
Đưa đến sự an toàn,

NĂM UẨN 5 – THỨC                               603

Cho tất cả chúng sanh. 3) Rồi Thiên tử biến mất tại chỗ ấy.

NĂM UẨN 5 – THỨC                       604
