Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 253 - Nghi Ngờ
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 253

NGHI NGỜ Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

253

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC DẪN NHẬP .............................................................3 1     3 nghi - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567.....................................................................9 2     Chớ có tin vì... - Kinh CÁC VỊ Ở KESAPUTTA – Tăng I, 336 ...................................................10 3     Hai phương diện đều có lợi - Kinh KHÔNG GÌ CHUYỂN HƯỚNG – 60 Trung II, 145 .........21 4     Kinh Pàrileyya – Tương III, 174 ....................48 5     Kinh Pàtali – Tương IV, 536 ..........................57 6     Kinh TÂM HOANG VU – 16 Trung I, 231 ...82 7     Kinh ĐÁNG NGHI NGỜ – Tăng II, 515 .......91 8     Phá mũi tên nghi ngờ bằng cách nào - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 .............92 9     Pháp để đoạn diệt nghi ngờ tái sanh đời sau - Kinh Pàtali – Tương IV, 536 ..........................97 10 Pháp đối trị là sự nhổ lên kiêu mạn Tôi là - Kinh XUẤT LY GIỚI – Tăng III, 25 ....................122

NGHI NGỜ                                                                    1

NGHI NGỜ   2

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

NGHI NGỜ                                                 3

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

NGHI NGỜ                                                4

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

NGHI NGỜ                                                 5

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

NGHI NGỜ                                                6

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

NGHI NGỜ                                                   7

NGHI NGỜ   8

1        3 nghi - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn

1.   Ba nghi:

- Đối với vấn đề thuộc quá khứ nghi ngờ, do dự, không quyết định, không hài lòng;

- Đối với các vấn đề thuộc tương lai, nghi ngờ, do dự, không quyết định, không hài lòng;

- Đối với các vấn đề hiện tại nghi ngờ, do dự, không quyết định, không hài lòng.

NGHI NGỜ                                           9

2     Chớ có tin vì... - Kinh CÁC VỊ Ở KESAPUTTA – Tăng I, 336

CÁC VỊ Ở KESAPUTTA – Tăng I, 336
1. Như vầy tôi nghe.
Một thời, Thế Tôn đang đi du hành giữa dân chúng
Kosala, cùng với đại chúng Tỷ-kheo, đi đến một thị
trấn của các người Kàlàmà tên là Kesaputta. Các
người Kàlàmà ở Kesaputta được nghe: "Sa-môn
Gotama là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Thích ca đã
đến Kesaputta. Tiếng đồn tốt đẹp như sau được
truyền đi về Sa-môn Gotama: "Ngài là Thế Tôn, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác …". Lành thay, nếu
chúng tôi được yết kiến một vị A-la-hán như vậy".
2. Rồi các người Kàlàmà ở Kesaputta đi đến Thế
Tôn; sau khi đến, có người đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên; có người nói lên với Thế Tôn những
lời chào đón thăm hỏi, sau khi nói lên những lời chào
đón thăm hỏi thân hữu rồi ngồi xuống một bên; có
người chắp tay vái chào Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên; có người xưng tên và dòng họ rồi ngồi xuống
một bên; có người im lặng rồi ngồi xuống một bên.
Sau khi ngồi xuống một bên, các người Kàlàmà ở
Kesaputta bạch Thế Tôn:

NGHI NGỜ                                           10

- Có một số Sa-môn, Bà-la-môn, bạch Thế Tôn, đi
đến Kesaputta. Họ làm sáng tỏ, làm chói sáng quan
điểm của mình, nhưng họ bài xích quan điểm người
khác, khinh miệt, chê bai, xuyên tạc. Bạch Thế Tôn,
và có một số Sa-môn, Bà-la-môn khác cũng đi đến
Kesaputta, Họ làm sáng tỏ, làm chói sáng quan điểm
của mình, nhưng họ bài xích quan điểm người khác,
khinh miệt, chê bai, xuyên tạc. Đối với họ, bạch Thế
Tôn, chúng con có những nghi ngờ, phân vân:
"Trong những Tôn giả Sa-môn này, ai nói sự thật, ai
nói láo?"
3- Đương nhiên, này các Kàlàmà, các Ông có những
nghi ngờ! Đương nhiên, này các Kàlàmà, các Ông có
những phân vân! Trong những trường hợp đáng nghi
ngờ, các Ông đương nhiên khởi lên phân vân.
Này các Kàlàmà,
1. Chớ có tin vì nghe truyền thuyết;

2. Chớ có tin vì theo truyền thống;

3. Chớ có tin vì nghe người ta nói;

4. Chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng;

5. Chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình;

6. Chớ có tin vì đúng theo một lập trường;

7. Chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện;

8. Chớ có tin vì phù hợp với định kiến;

NGHI NGỜ                                          11

9.   Chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền;
10. Chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của
mình.
Nhưng này các Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ
như sau: "Các pháp này là bất thiện - Các pháp này
là có tội; Các pháp này bị các người có trí chỉ trích;
Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa đến
bất hạnh khổ đau", thời này Kàlàmà, hãy từ bỏ
chúng!
4. Các Ông nghĩ thế nào, này Kàlàmà! Lòng tham
khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như vậy
là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?
- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.
- Người này có tham, này các Kàlàmà, bị tham chinh
phục, tâm bị xâm chiếm, giết các sinh vật, lấy của
không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người
khác cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người
ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
5. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, lòng sân
khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như
vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?
- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.
- Người này có sân, này các Kàlàmà, bị sân chinh
phục, tâm bị xâm chiếm, giết các sinh vật, lấy của

NGHI NGỜ                                            12

không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người
khác cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người
ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn..
6. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, lòng si khi
khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như vậy
là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh cho người ấy?
- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.
- Người này có si, này các Kàlàmà, bị si chinh phục,
tâm bị xâm chiếm, giết các sinh vật, lấy của không
cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người khác
cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người ấy bất
hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn..
7. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, các pháp
này là thiện hay bất thiện?
- Là bất thiện, bạch Thế Tôn.
- Có tội hay không có tội?
- Có tội, bạch Thế Tôn.
- Bị người có trí quở trách hay không bị người có trí
quở trách?
- Bị người có trí quở trách, bạch Thế Tôn.
- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đưa đến
bất hạnh đau khổ không? Hay ở đây, là như thế nào?

NGHI NGỜ                                           13

- Được thực hiện, được chấp nhận, bạch Thế Tôn,
chúng đưa đến bất hạnh, đau khổ. Ở đây, đối với
chúng con là vậy.
8- Như vậy, này các Kàlàmà, điều Ta vừa nói với các
Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì
theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói;
chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng; chớ có tin
vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một
lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ
kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin
vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa-
môn là bậc Đạo sư của mình". Nhưng này các
Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ như sau: "Các pháp
này là bất thiện - Các pháp này là có tội; Các pháp
này bị các người có trí chỉ trích; Các pháp này nếu
thực hiện và chấp nhận đưa đến bất hạnh, khổ đau",
thời này Kàlàmà, hãy từ bỏ chúng! Điều đã được nói
lên như vậy, chính do duyên như vậy được nói lên.
9. Này các Kàlàmà, chớ có tin vì nghe truyền thuyết
… chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình.
Nhưng này các Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ như
sau: "Các pháp này là thiện - Các pháp này là không
có tội; Các pháp này không bị các người có trí chỉ
trích; Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa
đến hạnh phúc an lạc", thời này Kàlàmà, hãy đạt đến
và an trú!

NGHI NGỜ                                            14

10. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, không
tham, khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên
như vậy, đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh lâu dài cho
người ấy?
- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.
- Người này không tham, này các Kàlàmà, không bị
tham chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không
giết các sinh vật, không lấy của không cho, không đi
đến vợ người, không nói láo, khích lệ người khác
cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người ấy
hạnh phúc an lạc lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
11. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, không
sân, khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên
như vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh cho người
ấy?
- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.
- Người này không sân, này các Kàlàmà, không bị
sân chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không giết
các sinh vật, không lấy của không cho, không đi đến
vợ người, không nói láo, khích lệ người khác cũng
làm như vậy. Như vậy, có đem lại đem lại hạnh phúc,
an lạc lâu dài cho người ấy hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn..

NGHI NGỜ                                          15

12. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, không si
khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như
vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh cho người ấy?
- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.
- Người này không si, này các Kàlàmà, không bị si
chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không giết các
sinh vật, không lấy của không cho, không đi đến vợ
người, không nói láo, khích lệ người khác cũng làm
như vậy. Như vậy, có đem lại hạnh phúc an lạc lâu
dài cho người ấy hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
13. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, các pháp
này là thiện hay bất thiện?
- Là thiện, bạch Thế Tôn.
- Các pháp này có tội hay không có tội?
- Không có tội, bạch Thế Tôn.
- Bị người có trí quở trách hay được người có trí tán
thán?
- Được người trí tán thán, bạch Thế Tôn.
- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đưa đến
hạnh phúc an lạc không, hay ở đây, là như thế nào?
- Được thực hiện, được chấp nhận, bạch Thế Tôn,
chúng đưa đến hạnh phúc, an lạc. Ở đây, đối với
chúng con là vậy.

NGHI NGỜ                                           16

14. - Như vậy, này các Kàlàmà, điều Ta vừa nói với các Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; Chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình". Nhưng này các Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ như sau: "Các pháp này là thiện - Các pháp này là không có tội; Các pháp này được người có trí tán thán; Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa đến hạnh phúc an lạc", thời này Kàlàmà, hãy chứng đạt và an trú! Điều đã được nói lên như vậy, chính do duyên như vậy đã được nói lên. 15. Này các Kàlàmà, vị Thánh đệ tử nào ly tham, ly sân, ly si như vậy, tỉnh giác, chánh niệm, với tâm câu hữu với từ … với tâm câu hữu với bi … với tâm câu hữu với hỷ … với tâm câu hữu với xả, biết mãn một phương, cũng vậy phương thứ hai; cũng vậy phương thứ ba; cũng vậy phương thứ tư; Như vậy, cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, đại hành, vô biên, không hận, không sân. Thánh đệ tử ấy, này các Kàlàmà, với tâm không oán như vậy, không sân như vậy, không

NGHI NGỜ                                            17

uế nhiễm như vậy, thanh tịnh như vậy, ngay trong
hiện tại, người ấy đạt được bốn sự an ủi.
16.
- "Nếu có đời sau, nếu có kết quả dị thục các
nghiệp thiện ác, sau khi thân hoại mạng chung,
ta sẽ sanh lên cõi thiện, cõi trời, cõi đời này";
đây là an ủi thứ nhất vị ấy có được.
- "Nếu không có đời sau, nếu không có kết quả
dị thục các nghiệp thiện ác, thời ở đây, ngay
trong hiện tại, ta tự sống với tâm không oán,
không sân, không phiền não, được an lạc"; đây
là an ủi thứ hai vị ấy có được.
- "Nếu việc ác có làm, nhưng ta không có tâm ác
đối với ai cả, và nếu ta không làm điều ác, sao
ta có thể cảm thọ khổ đau được"; đây là an ủi
thứ ba vị ấy có được.
- "Nếu việc ác không có làm, như vậy, cả hai
phương diện (do ta làm vô ý hay cố ý), ta quán
thấy ta hoàn toàn thanh tịnh"; đây là an ủi thứ
tư vị ấy có được.
Thánh đệ tử ấy, này các Kàlàmà, với tâm không oán
như vậy, với tâm không sân như vậy, với tâm không
uế nhiễm như vậy, với tâm thanh tịnh như vậy, ngay
trong hiện tại, vị ấy có được bốn an ủi này.

NGHI NGỜ                                           18

17. - Sự việc là như vậy, bạch Thế Tôn! Sự việc là như vậy, bạch Thiện Thệ! Thánh đệ tử ấy, với tâm không oán như vậy, với tâm không sân như vậy, với tâm không uế nhiễm như vậy, với tâm thanh tịnh như vậy, ngay trong hiện tại, vị ấy có được bốn an ủi: "Nếu có đời sau, nếu có kết quả dị thục các nghiệp thiện ác, thời ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ được sanh lên cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này"; đây là an ủi thứ nhất vị ấy có được. "Nếu không có đời sau, nếu không có kết quả dị thục các nghiệp thiện ác, thời ở đây, ngay trong hiện tại, ta tự sống với tâm không oán, không sân, không phiền não, được an lạc"; đây là an ủi thứ hai vị ấy có được. "Nếu việc ác có làm, nhưng ta không có tâm ác đối với ai cả, và nếu ta không làm điều ác, sao ta có thể cảm thọ khổ đau được"; đây là an ủi thứ ba vị ấy có được. "Nếu việc ác không có làm, như vậy, cả hai phương diện (do ta làm vô ý hay cố ý), ta quán thấy ta hoàn toàn thanh tịnh"; đây là an ủi thứ tư vị ấy có được. Vị Thánh đệ tử ấy, bạch Thế Tôn, với tâm không oán như vậy, với tâm không sân như vậy, với tâm không uế nhiễm như vậy, với tâm thanh tịnh như vậy, ngay trong hiện tại, vị ấy đạt được bốn an ủi này. Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn, … bạch Thế Tôn, chúng con xin quy y Thế Tôn, quy y pháp, quy y chúng Tỷ-kheo. Mong Thế Tôn nhận chúng con làm

NGHI NGỜ                                            19

đệ tử cư sĩ.....từ nay cho đến mạng chung, chúng con xin trọn đời quy ngưỡng.

NGHI NGỜ                                          20

3     Hai phương diện đều có lợi - Kinh KHÔNG GÌ CHUYỂN HƯỚNG – 60 Trung II, 145

KINH KHÔNG GÌ CHUYỂN HƯỚNG (Apannaka suttam)

– Bài kinh số 60 – Trung II, 145

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn du hành giữa dân chúng
Kosala với Đại chúng Tỷ-kheo và đến tại Sala, một
làng Bà-la-môn của dân chúng Kosala. Các Bà-la-
môn gia chủ ở Sala được nghe tiếng đồn như sau:
"Sa-môn Gotama, giòng họ Thích-ca, xuất gia từ gia
tộc Thích-ca, đang du hành giữa dân chúng Kosala
với Đại chúng Tỷ-kheo, đã đến Sala". Tiếng đồn tốt
đẹp sau đây được truyền đi về Sa-môn Gotama: "Đây
là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh
Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ,
Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế
Tôn. Với thắng trí, Ngài tự thân chứng ngộ thế giới
này cùng với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới,
cùng với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, các loài Trời,

NGHI NGỜ                                         21

loài Người. Khi đã chứng ngộ. Ngài còn tuyên thuyết
điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp, sơ thiện,
trung thiện, hậu thiện, văn nghĩa đầy đủ. Ngài truyền
dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ trong sạch. Tốt
đẹp thay, sự chiêm ngưỡng một vị A-la-hán như vậy".
Rồi các Bà-la-môn gia chủ ở Sala đi đến chỗ Thế
Tôn, sau khi đến, một số người đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên; có người nói lời chào đón hỏi
thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên; có
người chắp tay vái chào Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên; có người xưng tên và dòng họ rồi ngồi xuống
một bên; có người yên lặng ngồi xuống một bên. Thế
Tôn nói với các Bà-la-môn gia chủ ở tại Sala đang
ngồi xuống một bên:

– Này các Gia chủ, các Ông có vị Đạo sư khả ý nào mà các Ông có lý do đặt được lòng tin không?

– Bạch Thế Tôn, chúng con không có vị Đạo sư khả ý nào để chúng con có lý do đặt được lòng tin.

 Này các Gia chủ, nếu các Ông không có một vị
Đạo sư khả ý nào, thời hãy lấy pháp không gì
chuyển hướng này mà thực hành. Này các Gia
chủ, pháp không gì chuyển hướng này được khéo
thọ trì, khéo thành tựu, sẽ đưa đến hạnh phúc an

NGHI NGỜ                                           22

lạc lâu dài cho các Ông.

Và này các Gia chủ, thế nào là pháp "không gì chuyển hướng"?

 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có những lập thuyết như sau, có những quan điểm
như sau: "Không có (kết quả của) bố thí, không
có (kết quả của) lễ hy sinh, không có (kết quả của)
tế tự, không có kết quả, quả báo của các nghiệp
thiện ác, không có đời này, không có đời sau,
không có mẹ, không có cha, không có các loại hóa
sanh, trên đời không có những vị Sa-môn, Bà-la-
môn chơn chánh hành trì, chơn chánh thực hành,
và những vị này tuyên bố về đời này và về đời sau,
sau khi đã tự chứng ngộ với thắng trí".

 Nhưng này các Gia chủ, lại có một số Sa-môn, Bà-
la-môn nói đối nghịch với các vị Sa-môn, Bà-la-
môn kia, những vị này nói như sau: "Có (kết quả
của) bố thí, có (kết quả của) lễ hy sinh, có (kết
quả của) tế tự, có kết quả, quả báo của các nghiệp
thiện ác, có đời này, có đời sau, có mẹ, có cha, có
các loại hóa sanh, trên đời có những vị Sa-môn,
Bà-la-môn chơn chánh hành trì, chơn chánh thực
hành, và những vị này tuyên bố về đời này và về
đời sau, sau khi đã chứng ngộ với thắng trí".

NGHI NGỜ                                           23

Này các Gia chủ, các Ông nghĩ thế nào, có phải những vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy nói những lời đối nghịch với nhau?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Ở đây, này các Gia chủ, những Sa-môn, Bà- la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không có (kết quả của) bố thí, không có (kết quả của) lễ hy sinh, không có (kết quả của) tế tự, không có kết quả, quả báo của các nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời sau, không có mẹ, không có cha, không có các loại hóa sanh, trên đời không có những vị Sa-môn, Bà-la-môn chơn chánh hành trì, chơn chánh thành tựu, và những vị này tuyên bố về đời này và về đời sau, sau khi đã chứng ngộ với thắng trí". => Đối với những vị này sự kiện này sẽ chờ đợi xảy ra: Sau khi từ bỏ ba thiện pháp này, thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, và sau khi chấp nhận ba ác pháp này, thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, các vị này thực hành theo. Vì sao vậy? Vì những vị Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy không thấy sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất thiện pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của các thiện pháp.

 Vì rằng có đời sau, nếu có quan điểm nào nói

NGHI NGỜ                                             24

rằng không có đời sau, thời đó là một tà kiến.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai suy tư rằng không
có đời sau, thời đó là tà tư duy.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai nói rằng không có
đời sau, thời đó là tà ngữ.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai nói rằng không có
đời sau, thời tự mâu thuẫn đối nghịch với các
vị A-la-hán đã biết được có đời sau.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai thuyết phục người
khác là không có đời sau, thời sự thuyết phục
ấy chống lại diệu pháp, và vì sự thuyết phục ấy
chống lại diệu pháp, người ấy khen mình chê
người.
 Như vậy, trước khi thiện giới của người ấy bị
từ bỏ, các ác giới đã được chấp trì.
 Và tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, sự đối nghịch với
các bậc Thánh, sự thuyết phục chống lại diệu
pháp, sự khen mình chê người, như vậy các ác
bất thiện pháp sai biệt này khởi lên do duyên tà
kiến.
 Ở đây, này các Gia chủ, vị có trí suy nghĩ như
sau:

 "Nếu không có đời sau, thời vị này sau khi thân hoại mạng chung, tự ngã cảm thấy an toàn. Nếu

NGHI NGỜ                                          25

có đời sau, thời vị này sau khi thân hoại mạng
chung sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục. Nếu muốn đời sau không có đi nữa, nếu
lời nói của các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy là
đúng sự thật, thời vị này, ngay trong hiện tại bị
những người có trí quở trách: "Người này theo
ác giới, có tà kiến, chủ trương hư vô luận".

 Còn nếu có đời sau, thời vị này cả hai mặt đều
gặp bất hạnh: ngay trong hiện tại, bị những
người có trí quở trách; sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đoạn xứ, địa
ngục. Như vậy pháp "không gì chuyển hướng"
này bị chấp trì, bị thực hành sai lạc, bởi vị này
chỉ có chấp nhận một phía, và bỏ phía thiện
pháp.

Ở đây, này các Gia chủ, những Sa-môn, Bà-la- môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Có (kết quả của) bố thí, có (kết quả của) lễ hy sinh, có (kết quả của) tế tự, có kết quả, quả báo của các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời sau, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh, trên đời có những vị Sa- môn, Bà-la-môn chơn chánh hành trì, chơn chánh thành tựu, và những vị này tuyên bố về đời này và về đời sau, sau khi đã chứng ngộ với thắng trí". => Đối với những vị này, sự kiện này sẽ chờ xẩy ra: Sau khi

NGHI NGỜ                                            26

từ bỏ ba ác pháp này, thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, và sau khi chấp nhận ba thiện pháp này, thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, các vị này thực hành theo. Vì sao vậy? Vì những vị Sa-môn, Bà-la-môn này thấy sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất thiện pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của các thiện pháp.

 Vì rằng có đời sau, nếu có quan điểm nào nói
rằng có đời sau, thời đó là một chánh kiến.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai suy tư rằng có đời
sau, thời đó là chánh tư duy.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai nói rằng có đời
sau thời đó là chánh ngữ.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai nói rằng có đời
sau, thời không tự mâu thuẫn đối nghịch với
các vị A-la-hán đã biết được có đời sau.
 Vì rằng có đời sau, nếu có ai thuyết phục người
khác là có đời sau, thời sự thuyết phục ấy thuận
với diệu pháp, và vì sự thuyết phục ấy thuận
với diệu pháp, vị ấy không khen mình chê
người.
 Như vậy, trước khi ác giới của vị ấy được từ
bỏ, các thiện giới đã được chấp trì.
 Và chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, sự

NGHI NGỜ                                           27

không đối nghịch với các bậc Thánh, sự thuyết
phục thuận với diệu pháp, sự không khen mình
chê người, như vậy những thiện pháp sai biệt
này khởi lên, do duyên chánh kiến.
 Ở đây, này các Gia chủ, vị có trí suy nghĩ như
sau:

 Nếu có đời sau, thời vị này sau khi thân hoại
mạng chung sẽ được sanh lên thiện thú, Thiên
giới, cõi đời này. Nếu muốn cho đời sau không
có đi nữa, nếu lời nói của các vị Sa-môn, Bà-
la-môn ấy là đúng sự thật, thời vị này ngay
trong hiện tại được những người có trí tán thán:
"Người này theo thiện giới, có chánh kiến,
chủ trương hữu luận".
 Còn nếu có đời sau, thời vị này cả hai mặt đều
gặp sự may mắn: ngay trong hiện tại, được
những người trí tán thán; sau khi thân hoại
mạng chung, sẽ sanh lên thiện thú, Thiên giới,
cõi đời này. Như vậy, "pháp không gì chuyển
hướng" này được chấp trì, được thực hành
đúng đắn bởi vị này chấp nhận cả hai phía, bỏ
qua hai phía bất thiện pháp.
 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn, Bà-la-môn,
có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Tự
làm hay khiến người làm, chém giết hay khiến

NGHI NGỜ                                          28

người chém giết, đốt nấu hay khiến người đốt nấu,
gây phiền muộn hay khiến người gây phiền muộn,
gây áo não hay khiến người gây áo não, tự mình
gây ra sợ hãi, hay khiến người gây ra sợ hãi, sát
sanh, lấy của không cho, phá cửa nhà mà vào,
cướp bóc, đánh cướp một nhà lẻ loi, chận đường
cướp giựt, tư thông vợ người, nói láo, hành động
như vậy không có tội ác gì. Nếu lấy một bánh xe
sắc bén giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất
thành một đống thịt, thành một chồng thịt, cũng
không vì vậy có tội ác, có gây ra sự tiếp tục của
tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Nam sông
Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến người
chém giết, đốt nấu, khiến người đốt nấu, cũng
không vì vậy có tội ác, có gây ra sự tiếp tục của
tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Bắc sông
Hằng bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người
tế lễ, cũng không vì vậy có phước báo, có tạo
thành sự tiếp tục của phước báo".

 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
nói những lời đối nghịch với các Sa-môn, Bà-la-
môn kia. Các vị này nói như sau: "Tự làm hay
khiến người làm, chém giết hay khiến người chém
giết, đốt nấu hay khiến người đốt nấu, gây phiền
muộn hay khiến người gây phiền muộn, gây ác
não hay khiến người gây ác não, tự mình gây sợ

NGHI NGỜ                                           29

hãi, hay khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của không cho, phá cửa nhà mà vào, cướp bóc, đánh cướp một nhà lẻ loi, chận đường cướp giựt, tư thông vợ người, nói láo, hành động như vậy là có tội ác. Nếu lấy một bánh xe sắc bén giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất thành một đống thịt, thành một chồng thịt, thì do nhân duyên này có tội ác, có gây ra sự tiếp tục của tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến người chém giết, đốt nấu khiến người đốt nấu, thì do nhân duyên này có tội ác, có gây ra sự tiếp tục của tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Bắc sông Hằng, bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người tế lễ, thì do nhân duyên này, có phước báo, có tạo thành sự tiếp tục của phước báo. Bố thí, điều phục, tự chế, nói thật, đều có phước báo, có tạo thành sự tiếp tục của phước báo".

Và này các Gia chủ, các ông nghĩ thế nào, có phải những Sa-môn, Bà-la-môn này nói lời đối nghịch với nhau?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Ở đây, này các Gia chủ, có những Sa-môn, Bà- la-môn có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Tự làm hay khiến người làm,... (như trên)... không

NGHI NGỜ                                           30

đưa đến phước báo". => Đối với những vị này, sự
kiện này chờ đợi sẽ xảy ra: Sau khi từ bỏ ba thiện
pháp thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành,
và sau khi chấp nhận ba ác pháp này, thân ác hành,
khẩu ác hành, ý ác hành, các vị này thực hành theo.
Vì sao vậy? Những Sa-môn, Bà-la-môn này không
thấy sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất
thiện pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của
các thiện pháp.

 Vì rằng có tác dụng, nếu có quan điểm nào nói
rằng không có tác dụng, thời đó là một tà kiến.
 Vì rằng có tác dụng, nếu ai có suy tư rằng
không có tác dụng, thời đó là tà tư duy.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai nói rằng không
có tác dụng, thời đó là tà ngữ.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai nói rằng không
có tác dụng, thời tự mâu thuẫn đối nghịch với
các vị A-la-hán đã biết được có tác dụng.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai thuyết phục
người khác là không có tác dụng, thời sự thuyết
phục ấy chống lại diệu pháp, và vì sự thuyết
phục ấy chống lại diệu pháp, người ấy khen
mình chê người.
 Như vậy, trước khi thiện giới của người ấy bị

NGHI NGỜ                                              31

từ bỏ, các ác giới đã được chấp trì.
 Và tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, sự đối nghịch với
các bậc Thánh, sự thuyết phục chống lại diệu
pháp, sự khen mình chê người, như vậy những
ác bất thiện pháp sai biệt này khởi lên do duyên
tà kiến.
Ở đây, này các Gia chủ, người có trí suy nghĩ
như sau: Nếu không có tác dụng, thời vị này, sau khi
thân hoại mạng chung, tự ngã cảm thấy an toàn. Nếu
có tác dụng, thời vị này sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Nếu muốn không có tác dụng đi nữa, nếu lời nói của
các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy là đúng sự thật, thời vị
này, ngay trong hiện tại, bị những người có trí quở
trách: "Người này theo ác giới, có tà kiến, chủ trương
không tác dụng". Còn nếu có tác dụng, thời vị này cả
hai mặt đều gặp sự bất hạnh: ngay trong hiện tại, bị
những người có trí quở trách; sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Như vậy pháp "không gì chuyển hướng" này bị chấp
trì, bị thực hành sai lạc, bởi vị này chỉ có chấp nhận
một phía, và bỏ qua phía thiện pháp.

Ở đây, này các Gia chủ, những Sa-môn, Bà-la- môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Tự làm hay khiến người làm... (như trên)... có

NGHI NGỜ                                            32

đưa đến phước báo". Đối với những vị này, sự kiện
này chờ đợi sẽ xảy ra: Sau khi từ bỏ ba ác pháp này,
thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, và sau khi
chấp nhận ba thiện pháp này, thân thiện hành, khẩu
thiện hành, ý thiện hành, các vị này thật hành theo.
Vì sao vậy? Vì những Sa-môn, Bà-la-môn này thấy
sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất thiện
pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của các
thiện pháp.

 Vì rằng có tác dụng, nếu có quan điểm nào nói
rằng có tác dụng, thời đó là chánh kiến.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai suy tư rằng có
tác dụng, thời đó là chánh tư duy.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai nói rằng có tác
dụng, thời đó là chánh ngữ.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai nói rằng có tác
dụng thời không tự mâu thuẫn đối nghịch với
các vị A-la-hán đã biết được có tác dụng.
 Vì rằng có tác dụng, nếu có ai thuyết phục
người khác là có tác dụng, thời sự thuyết phục
ấy thuận với diệu pháp, và vì sự thuyết phục ấy
thuận với diệu pháp, vị ấy không khen mình
chê người.
 Như vậy trước khi ác giới của vị ấy được từ bỏ,

NGHI NGỜ                                            33

các thiện giới đã được chấp trì.
 Và chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, sự
không đối nghịch với các bậc Thánh, sự thuyết
phục thuận với diệu pháp, sự không khen mình
chê người, như vậy những thiện pháp sai biệt
này khởi lên, do duyên chánh kiến.
Ở đây, này các Gia chủ, vị có trí suy nghĩ như
sau: Nếu có tác dụng, thời vị này, sau khi thân hoại
mạng chung, sẽ được sanh lên thiện thú, Thiên giới,
cõi đời này. Nếu muốn tác dụng không có đi nữa, nếu
lời nói của các Sa-môn, Bà-la-môn ấy là đúng sự
thật, thời vị này ngay trong hiện tại được những
người có trí tán thán: "Người này theo thiện giới, có
chánh kiến, chủ trương có tác dụng". Còn nếu có tác
dụng, thời vị này cả hai mặt đều gặp sự may mắn:
ngay trong hiện tại, được những người trí tán thán;
sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh lên thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này. Như vậy, pháp "không gì
chuyển hướng" này được chấp trì, được thực hành
đúng đắn, bởi vị này chấp nhận cả hai phía, và bỏ
qua phía bất thiện pháp.

 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau:
"Không có nhơn, không có duyên, các loài hữu
tình bị nhiễm ô; vô nhân vô duyên, các loài hữu

NGHI NGỜ                                           34

tình bị nhiễm ô. Không có nhân, không có duyên,
các loài hữu tình được thanh tịnh, vô nhân vô
duyên, các loài hữu tình được thanh tịnh. Không
có lực, không có tinh tấn, không có nhân lực,
không có sự cố gắng của người. Tất cả loài chúng
sanh, tất cả loài hữu tình, tất cả sanh loại, tất cả
sanh mạng đều không tự tại, không lực, không
tinh tấn. Các chúng sanh ấy bị dắt dẫn, chi phối
bởi định mệnh, bởi sự tình cờ, bởi bản tánh của
họ. Các chúng sanh ấy hưởng thọ khổ lạc, y theo
sáu loại thác sanh của họ".

 Này các Gia chủ, lại có một số Sa-môn, Bà-la-
môn nói lời mâu thuẫn đối nghịch với những Sa-
môn, Bà-la-môn ấy. Những vị này đã nói như sau:
"Có nhân có duyên, các loài hữu tình bị nhiễm
ô; không có nhân, không có duyên các loài hữu
tình bị nhiễm ô. Có nhân, có duyên, các loài hữu
tình được thanh tịnh. Không có nhân, không có
duyên, các loài hữu tình được thanh tịnh. Có lực,
có tinh tấn, có nhân lực, có sự cố gắng của người.
Tất cả loài chúng sanh, tất cả loài hữu tình, tất cả
sanh loại, tất cả sanh mạng đều không phải không
tự tại, không có lực, không có tinh tấn. (Không
phải) các chúng sanh ấy bị dẫn dắt, chi phối bởi
định mệnh bởi sự tình cờ, bởi bản tánh của họ.
(Không phải) họ hưởng thọ khổ lạc y theo sáu loại

NGHI NGỜ                                            35

thác sanh của họ".

Này các Gia chủ, các Ông nghĩ thế nào? Có phải những vị Sa-môn, Bà-la-môn này nói lên những lời mâu thuẫn, đối nghịch nhau?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Ở đây này các Gia chủ, những Sa-môn, Bà-la-
môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như
sau: "Không có nhân, không có duyên... (như trên)...
họ cảm thọ khổ lạc..". Đối với những vị này, sự kiện
này chờ đợi sẽ xảy ra: Sau khi từ bỏ ba thiện pháp
thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, và
sau khi chấp nhận ba ác pháp này, thân ác hành, khẩu
ác hành, ý ác hành, các vị này sẽ thực hành theo. Vì
sao vậy? Những Sa-môn, Bà-la-môn này không thấy
sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất thiện
pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của các
thiện pháp.

 Vì rằng có nhân, nếu có quan điểm nào nói rằng
không có nhân, thời đó là một tà kiến.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai suy tư rằng không có
nhân thời đó là tư duy.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai nói rằng không có nhân,
thời đó là tà ngữ.

NGHI NGỜ                                            36

 Vì rằng có nhân, nếu có ai nói rằng không có nhân,
thời tự mâu thuẫn, đối nghịch với các vị A-la-hán
đã biết được có nhân.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai thuyết phục người khác
là không có nhân, thời sự thuyết phục ấy chống lại
diệu pháp, và vì sự thuyết phục ấy chống lại diệu
pháp, người ấy khen mình chê người.
 Như vậy, trước khi thiện giới của người ấy bị từ
bỏ, các ác giới đã được chấp trì.
 Và tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, sự đối nghịch với các
bậc Thánh, sự thuyết phục chống lại diệu pháp, sự
khen mình chê người, như vậy những ác bất thiện
pháp sai biệt này khởi lên do duyên tà kiến.
Ở đây, này các Gia chủ, người có trí suy nghĩ
như sau: Nếu không có nhân, thời vị này, sau khi
thân hoại mạng chung, tự cảm thấy an toàn. Nếu có
nhân thời vị này, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Nếu muốn
không có nhân đi nữa, nếu lời nói của các Sa-môn,
Bà-la-môn ấy là đúng sự thật, thời vị này ngay trong
hiện tại, bị những người có trí quở trách. "Người này
theo ác giới, có tà kiến, chủ trương không nhân". Còn
nếu có nhân, thời vị này, cả hai mặt đều gặp sự bất
hạnh: ngay trong hiện tại, bị những người có trí quở
trách; sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào cõi
dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Như vậy, pháp "không

NGHI NGỜ                                            37

có chuyển hướng" này bị chấp trì, bị thực hành sai lạc, bởi vị này chỉ có chấp nhận một phía, và bỏ qua phía thiện pháp.

Ở đây, này các Gia chủ, những Sa-môn, Bà-la-
môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như
sau: "Có nhân, có duyên... (như trên)... họ cảm thọ
hưởng lạc". Đối với những vị này, sự kiện này chờ
đợi sẽ xảy ra: Sau khi từ bỏ ba ác pháp này, thân ác
hành, khẩu ác hành, ý ác hành, và sau khi chấp nhận
ba thiện pháp này, thân thiện hành, khẩu thiện hành,
ý thiện hành, các vị này thực hành theo. Vì sao vậy?
Vì những Sa-môn, Bà-la-môn này thấy sự nguy
hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất thiện pháp, sự
thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của các thiện
pháp.

 Vì rằng có nhân, nếu có quan điểm nào nói
rằng có nhân, thời đó là chánh kiến.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai suy tư rằng có nhân,
thời đó là chánh tư duy.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai nói rằng có nhân,
thời đó là chánh ngữ.
 Vì rằng có nhân, nếu có ai nói rằng có nhân,
thời không tự mâu thuẫn, đối nghịch với các vị
A-la-hán đã biết được có nhân.

NGHI NGỜ                                            38

 Vì rằng có nhân, nếu có ai thuyết phục người
khác là có nhân, thời sự thuyết phục ấy thuận
với diệu pháp, và vì sự thuyết phục ấy thuận
với diệu pháp, vị ấy không khen mình chê
người.
 Như vậy, trước khi ác giới của vị ấy được từ
bỏ, các thiện giới đã được chấp trì. Và chánh
kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, sự không đối
nghịch với các bậc Thánh, sự thuyết phục thuận
với diệu pháp, sự không khen mình chê người,
như vậy những thiện pháp sai biệt này khởi lên,
do duyên chánh kiến.
Ở đây, này các Gia chủ, vị có trí suy nghĩ như
sau: Nếu có nhân, thời vị này sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ được sanh lên thiện thú, Thiên giới, cõi đời
này. Nếu muốn không có nhân đi nữa, nếu lời nói của
các Sa-môn; Bà-la-môn ấy là đúng sự thật, thời vị
này ngay trong hiện tại, được những người có trí tán
thán: "Người này theo thiện giới, có chánh kiến, chủ
trương có nhân". Còn nếu có nhân thời vị này cả hai
mặt đều gặp sự may mắn: ngay trong hiện tại, được
những người có trí tán thán, sau khi thân hoại mạng
chung, sẽ sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời
này". Như vậy, pháp "không gì chuyển hướng" này
được chấp trì, được thực hành đúng đắn, bởi vị này
chấp nhận cả hai phía và bỏ qua phía bất thiện pháp.

NGHI NGỜ                                            39

 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có luận thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không thể có một vô sắc toàn diện".

 Lại có một số Sa-môn, Bà-la-môn nói lời mâu
thuẫn, đối nghịch với các Sa-môn, Ba la môn ấy.
Các vị này đã nói như sau: "Có thể có một vô sắc
toàn diện".

Này các Gia chủ, các Ông nghĩ thế nào? Có phải những vị Sa-môn, Bà-la-môn này nói những lời mâu thuẫn, đối nghịch nhau?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Ở đây, này các Gia chủ, một người có trí suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan niệm như sau: "Không thể có một không sắc toàn diện", ta không có thấy như vậy. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Có thể có một không sắc toàn diện", ta không có biết như vậy. Và nếu ta không biết, không thấy mà chỉ chấp nhận một bên và tuyên bố: "Đây là sự thật, ngoài ra đều là mê lầm," thời như vậy không xứng đáng với ta. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không thể có một không sắc toàn diện", nếu lời nói của những Sa-môn, Ba la môn

NGHI NGỜ                                          40

ấy đúng sự thật, thời sự kiện này xảy ra: Ta chắc chắn
sẽ tái sanh tại chỗ các chư Thiên có sắc do ý sở thành.
Còn nếu những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết
như sau, có quan điểm như sau: "Có thể có một
không sắc toàn diện", nếu lời nói của những Sa-môn,
Bà-la-môn ấy đúng sự thật, thời sự kiện này xảy ra:
Ta chắc chắn sẽ tái sanh tại chỗ các chư Thiên không
sắc, do tưởng sở thành. Do duyên với cái gì có sắc,
chấp gậy, chấp kiếm, đấu tranh, tránh tranh, luận
tranh, kháng tranh, ly gián ngữ, vọng ngữ đều được
thấy. Nhưng sẽ không có những sự việc này trong
một không sắc toàn diện". Do suy tư như vậy, vị ấy
thành tựu sự yểm ly, sự ly tham, sự diệt tận các sắc
pháp.

 Này các Gia chủ, có một số Sa-môn. Bà-la-môn
có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau:
"Không thể có một sự hữu diệt (Bhavanirodha)
toàn diện".

 Này các Gia chủ, lại có một số Sa-môn, Bà-la-
môn nói lời mâu thuẫn đối nghịch với các Sa-môn,
Bà-la-môn. Các vị này đã nói như sau: "Có thể có
một sự hữu diệt toàn diện".

Này các Gia chủ, các Ông nghĩ thế nào? Có phải những Sa-môn, Bà-la-môn này nói những lời mâu

NGHI NGỜ                                             41

thuẫn đối nghịch nhau?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Ở đây, này các Gia chủ, một người có trí suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không thể có sự hữu diệt toàn diện", ta không có thấy như vậy. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Có thể có một sự hữu diệt toàn diện", ta không có biết như vậy. Và nếu ta không biết, không thấy mà chỉ chấp nhận một bên và tuyên bố: "Đây là sự thật, ngoài ra đều là mê lầm", thời như vậy không xứng đáng với ta. Những Sa- môn, Bà-la-môn nào, có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không thể có một sự hữu diệt toàn diện", nếu lời nói của những Sa-môn, Bà-la-môn ấy đúng sự thật, thời sự kiện này xảy ra: Ta chắc chắn sẽ tái sanh chỗ các chư Thiên không sắc do tưởng sở thành. Còn nếu những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Có thể có một sự hữu diệt toàn diện", nếu lời nói của những Sa- môn, Bà-la-môn ấy đúng sự thật, thời sự kiện này xảy ra: Ta chắc chắn sẽ nhập Niết-bàn ngay trong hiện tại. Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Không thể có một sự hữu diệt toàn diện", thời quan điểm

NGHI NGỜ                                           42

này của các vị ấy gần với tham ái, gần với kiết sử, gần với ái lạc, gần với chấp trước, gần với chấp thủ. Còn những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: "Có thể có sự hữu diệt toàn diện", thời quan điểm này của những vị ấy là gần với ly tham, gần với không kiết phược, gần với không ái lạc, gần với không chấp trước, gần với không chấp thủ". Do suy tư như vậy, vị ấy thành tựu sự yểm ly, sự vô tham, sự diệt tận đối với các hữu.

 Này các Gia chủ, có bốn hạng người này có mặt ở trong đời.

Thế nào là bốn?

 Ở đây, này các Gia chủ, có người tự hành khổ
mình chuyên tâm tự hành khổ mình.
 Ở đây, này các Gia chủ, có người hành khổ
người, chuyên tâm hành khổ người.
 Ở đây, này các Gia chủ, có người vừa tự hành
khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa
hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người.
 Ở đây, này các Gia chủ, có người vừa tự không
tự hành khổ mình, không chuyên tâm tự hành
khổ mình, vừa không hành khổ người, không
chuyên tâm hành khổ người. Vị này không

NGHI NGỜ                                           43

hành khổ mình, không hành khổ người, ngay
trong hiện tại, không có tham dục, không có
khao khát, cảm thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ,
tự ngã trú vào Phạm thể.
 Và này các Gia chủ, thế nào là người tự hành khổ
mình, chuyên tâm hành khổ mình?

Ở đây, này các Gia chủ, có người sống lõa thể,
sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho
sạch... (như kinh Kandarakasuttam số 51)... Như vậy
người ấy dưới nhiều hình thức, sống chuyên tâm
hành khổ thân mình. Như vậy, này các Gia chủ, được
gọi là hạng người tự hành khổ mình, chuyên tâm tự
hành khổ mình.

 Và này các Gia chủ, thế nào là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người?

Ở đây, này các Gia chủ, có người là người đồ tể
giết trâu bò, là người đồ tể giết heo... (như trên)... và
những người làm các nghề ác độc khác. Như vậy,
này các Gia chủ, được gọi là người hành khổ người,
chuyên tâm hành khổ người.

 Và này các Gia chủ, thế nào là người vừa tự hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người?

NGHI NGỜ                                               44

Ở đây, này các Gia chủ, có người làm vua, thuộc
giai cấp Sát-đế-lỵ, đã làm lễ quán đảnh... (như trên)...
vì sợ đòn gậy, vì sợ nguy hiểm, với mặt tràn đầy nước
mắt, khóc lóc làm các công việc. Như vậy, này các
Gia chủ, được gọi là hạng người vừa tự hạnh khổ
mình, chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa hành khổ
người, chuyên tâm hành khổ người.

 Và này các Gia chủ, thế nào là hạng người vừa
không tự hành khổ mình, không chuyên tâm hành
khổ mình, vừa không hành khổ người, không
chuyên tâm hành khổ người; ngay trong hiện tại
không có tham dục, không có khao khát, tịch tịnh,
cảm thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ, thân trú vào
Phạm thể?

Ở đây, này các Gia chủ, Như Lai xuất hiện ở đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri... (như trên)... sau khi từ bỏ năm triền cái này, các pháp làm tâm cấu uế, làm trí tuệ trở thành yếu ớt, vị ấy ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm với tứ... Thiền thứ hai.... Thiền thứ ba... chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững

NGHI NGỜ                                              45

chắc, định tĩnh như vậy, vị ấy dẫn tâm hướng tâm
đến túc mạng minh. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá
khứ như một đời, hai đời... (như trên)... như vậy vị
ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ, cùng với các nét
đại cương và các chi tiết.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, định tĩnh như vậy, vị ấy dẫn tâm, hướng tâm đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và sự chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc định tĩnh như vậy, vị ấy dẫn tâm hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy biết như thật: Đây là khổ,... (như trên)... biết như thật: Đây là con đường đưa đến sự đoạn trừ các lậu hoặc. Nhờ hiểu biết như vậy, nhận thức như vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát". Vị ấy biết: "Sanh đã diệt, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm, đã làm sau đời hiện tại không có đời sống nào khác nữa".

NGHI NGỜ                                                46

Như vậy, này các Gia chủ, được gọi là hạng
người không tự hành khổ mình, không chuyên tâm
tự hành khổ mình, không hành khổ người, không
chuyên tâm hành khổ người; ngay trong hiện tại,
không có tham dục, không có khao khát, cảm thấy
mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể.

Khi được nói vậy, các Bà-la-môn, gia chủ trú ở Sala bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama,
như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho kẻ lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối
để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh
pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Chúng con xin quy y Tôn
giả Gotama, quy y Pháp và quy y chúng Tỷ-kheo
Tăng. Mong Tôn giả Gotama chấp nhận cho chúng
con làm những người cư sĩ. Từ nay cho đến mạng
chung, chúng con xin trọn đời quy ngưỡng.

NGHI NGỜ                                          47

4     Kinh Pàrileyya – Tương III, 174

Pàrileyya – Tương III, 174

1) Một thời Thế Tôn ở Kosambi, tại vườn Ghosita.

2) Rồi Thế Tôn, vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi
vào Kosambi để khất thực. Khất thực xong, sau buổi
ăn, trên con đường khất thực trở về, Ngài dọn dẹp
chỗ nằm của mình, cầm y bát, không gọi thị giả,
không tin cho chúng Tăng biết, một mình, không có
người đi theo, ra đi du hành.

3) Rồi một Tỷ-kheo, khi Thế Tôn đi chưa bao lâu, liền đi đến Tôn giả Ànanda; sau khi đến, nói với Tôn giả Ananda:

- Này Hiền giả Ananda, Thế Tôn tự sắp xếp sàng tọa
của mình, cầm y bát, không gọi thị giả, không tin cho
chúng Tăng biết, một mình, không có người đi theo,
ra đi du hành.

4) - Này Hiền giả, trong khi Thế Tôn tự sắp xếp sàng
tọa của mình, cầm y bát, không gọi thị giả, không tin
cho chúng Tăng biết, một mình, không có người đi
theo, ra đi du hành; trong khi ấy, Thế Tôn ưa sống
một mình; trong khi ấy, Thế Tôn không muốn ai đi
theo Ngài.

NGHI NGỜ                                           48

5) Rồi Thế Tôn tuần tự du hành, đi đến Pàlileyyaka. Tại đây, Thế Tôn trú ở Pàlileyyaka, dưới gốc cây bhaddasàla.

6) Rồi nhiều Tỷ-kheo đi đến Tôn giả Ananda; sau khi
đến, nói lên với Tôn giả Ananda những lời chào đón
hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên.

7) Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy nói với Tôn giả Ananda:

- Đã lâu lắm, này Hiền giả Ananda, chúng tôi chưa
được tận mặt nghe Thế Tôn thuyết pháp. Chúng tôi
muốn, này Hiền giả Ananda, được tận mặt nghe Thế
Tôn thuyết pháp.

8) Rồi Tôn giả Ananda cùng với các Tỷ-kheo ấy đi
đến Pàlileyyaka, gốc cây bhaddasàla, chỗ Thế Tôn
ở; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên.

9) Rồi Thế Tôn thuyết pháp cho các Tỷ-kheo ấy, giảng giải, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ.

NGHI NGỜ                                           49

10) Lúc bấy giờ, một Tỷ-kheo sanh khởi suy nghĩ như sau: "Biết như thế nào, thấy như thế nào, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức?"

11) Thế Tôn với tâm của mình biết được suy nghĩ của Tỷ-kheo ấy, liền nói với các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, pháp đã được giải thích, thuyết
giảng. Bốn niệm xứ đã được giải thích, thuyết giảng.
Bốn chánh cần đã được giải thích, thuyết giảng.
Bốn như ý túc đã được giải thích, thuyết giảng. Năm
căn đã được giải thích, thuyết giảng. Năm lực đã
được giải thích, thuyết giảng. Bảy bồ-đề phần đã
được giải thích, thuyết giảng. Thánh đạo Tám
ngành đã được giải thích, thuyết giảng. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, pháp được Ta giải thích, thuyết
giảng.

12) Dầu cho, này các Tỷ-kheo, các pháp được Ta giải thích, thuyết giảng như vậy, nhưng ở đây có Tỷ-kheo khởi lên suy nghĩ sau đây: "Biết như thế nào, thấy như thế nào, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức?"

13-16) Này các Tỷ-kheo, biết như thế nào, thấy như thế nào, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không thấy rõ các bậc Thánh, không thuần thục pháp các

NGHI NGỜ                                          50

bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không
thấy rõ các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp
các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân
nhân, quán sắc như là tự ngã, sự quán như vầy là
hành.

Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu?

Đối với kẻ vô văn phàm phu, này các Tỷ-kheo, cảm
xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh, khát
ái sanh. Từ khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do duyên
sanh. Khát ái ấy là vô thường, hữu vi, do duyên
sanh. Thọ ấy... xúc ấy là vô thường, hữu vi, do duyên
sanh. Vô minh ấy là vô thường, hữu vi, do duyên
sanh. Do biết vậy, do thấy vậy, các lậu hoặc được
đoạn tận lập tức.

17) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã, nhưng có thể quán tự ngã như là có sắc. Sự quán ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu? Đối với kẻ vô văn phàm phu, này các Tỷ-kheo, cảm xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh, khát ái sanh. Do khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Khát ái ấy... thọ ấy... xúc ấy... vô minh ấy là vô

NGHI NGỜ                                              51

thường, hữu vi, do duyên sanh. Do biết vậy, thấy vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

18) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã, không quán tự ngã như là có sắc, nhưng có thể quán sắc ở trong tự ngã. Quán ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu? Đối với kẻ vô văn phàm phu, này các Tỷ-kheo, cảm xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh, khát ái sanh. Do khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Khát ái ấy... thọ ấy... xúc ấy... vô minh ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Do biết vậy, thấy vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

19) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã, có thể không quán tự ngã như là có sắc, có thể không quán sắc ở trong tự ngã, nhưng có thể quán tự ngã ở trong sắc. Sự quán ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu? Đối với kẻ vô văn phàm phu, do cảm xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh, khát ái sanh. Do khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Khát ái ấy... thọ ấy... xúc ấy... vô minh ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Do biết vậy,

NGHI NGỜ                                            52

thấy vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

20-21) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã, có thể không quán tự ngã như là có sắc, có thể không quán sắc ở trong tự ngã, có thể không quán tự ngã ở trong sắc. Nhưng có thể quán thọ như là tự ngã, và có thể quán tự ngã như là có thọ, có thể quán thọ ở trong tự ngã, và có thể quán tự ngã ở trong thọ.

22-23). .. có thể quán tưởng... có thể quán các hành...

24). .. có thể quán thức như là tự ngã, có thể quán tự ngã như là có thức; có thể quán thức ở trong tự ngã; và có thể quán tự ngã ở trong thức. Sự quán ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu? Đối với kẻ vô văn phàm phu, do cảm xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh, khát ái sanh. Do khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Khát ái ấy... thọ ấy... xúc ấy... vô minh ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Do biết vậy, thấy vậy, này các Tỷ- kheo, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

25) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã; có thể không quán thọ như là tự ngã; có thể không quán

NGHI NGỜ                                            53

tưởng... không quán các hành... không quán thức như là tự ngã. Nhưng có thể có (tà) kiến như sau: "Đây là tự ngã, đây là thế giới; sau khi chết, tôi sẽ trở thành thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại". Nhưng thường kiến ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi... Do biết như vậy, thấy như vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

26) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã; không
quán thọ... không quán tưởng... không quán các
hành... không quán thức là tự ngã; có thể không có
( tà) kiến như sau: "Đây là tự ngã, đây là thế giới;
sau khi chết, tôi sẽ trở thành thường còn, thường
hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại ". Nhưng
vị ấy có thể có (tà) kiến như sau: "Nếu trước ta không
có, thời nay không có của ta. Nếu ta sẽ không có, thời
sẽ không có của ta".

27) Đoạn kiến ấy, này các Tỷ-kheo, là hành. Nhưng hành ấy, lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì sanh khởi, lấy gì làm hiện hữu? Đối với kẻ vô văn phàm phu, này các Tỷ-kheo, do cảm xúc bởi thọ sanh ra do xúc chạm với vô minh, khát ái sanh. Do khát ái ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, hành ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Khát ái ấy... thọ ấy... vô minh ấy là vô thường, hữu vi, do duyên

NGHI NGỜ                                            54

sanh. Do biết vậy, thấy vậy, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

28) Vị ấy có thể không quán sắc như là tự ngã...
không quán thọ... không quán tưởng... không quán
các hành... không quán thức như là tự ngã... không
quán tự ngã ở trong thức; không có (tà) kiến như sau:
"Đây là tự ngã, đây là thế giới; sau khi chết tôi sẽ
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại"; có thể không có (tà) kiến như sau: "Nếu
trước ta không có, thời nay không có của ta. Nếu ta
sẽ không có, thời sẽ không có của ta". Nhưng vị ấy
có thể nghi hoặc, do dự, không đạt được cứu cánh
trong Chánh pháp này.

29) Nhưng này các Tỷ-kheo, sự nghi hoặc, do dự,
không đạt được cứu cánh trong Chánh pháp này là
hành. Hành ấy lấy gì làm nhân, lấy gì làm tập khởi,
lấy gì sanh, lấy gì làm hiện hữu? Đối với kẻ vô văn
phàm phu, này các Tỷ-kheo, do cảm xúc bởi thọ sanh
ra do xúc chạm với vô minh, khát ái sanh. Do khát ái
ấy, hành ấy sanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, hành
ấy là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Khát ái ấy
là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Thọ ấy là vô
thường, hữu vi, do duyên sanh. Xúc ấy là vô thường,
hữu vi, do duyên sanh. Vô minh ấy là vô thường,
hữu vi, do duyên sanh.

NGHI NGỜ                                           55

30) Này các Tỷ-kheo, do biết như vậy, thấy như vậy, các lậu hoặc được đoạn tận lập tức.

NGHI NGỜ                                    56

5     Kinh Pàtali – Tương IV, 536

Pàtali – Tương IV, 536 (Khả ý)

1) Một thời Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Koliya, tại thị trấn của dân chúng Koliya tên là Uttara.

2) Rồi thôn trưởng Pàtaliya đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

Ngồi một bên, thôn trưởng Pàtaliya bạch Thế Tôn:

-- Con được nghe rằng, bạch Thế Tôn, Sa-môn
Gotama biết huyễn thuật. Bạch Thế Tôn, những ai
nói rằng Sa-môn Gotama biết huyễn thuật; những
người ấy, bạch Thế Tôn, có nói đúng với lời Thế Tôn
hay không? Họ không xuyên tạc Thế Tôn với điều
không thật, họ trả lời đúng pháp, tùy pháp? Và
những ai nói lời tương ứng đúng pháp không có lý
do gì để chỉ trích? Bạch Thế Tôn, chúng con không
muốn chống báng Thế Tôn (abbhakkhàti).

3) -- Những ai nói rằng, này Thôn trưởng, Sa-môn
Gotama biết huyễn thuật, những người ấy nói đúng
lời nói của Ta. Họ không xuyên tạc Ta với điều
không thật. Họ nói lời đúng pháp, tùy pháp. Và
những ai nói lời tương ứng đúng pháp không có lý
do để chỉ trích.

NGHI NGỜ                                          57

4) -- Như vậy là đúng sự thật, bạch Thế Tôn tuy rằng
con không tin các vị Sa-môn, Bà-La-Môn ấy, nói
rằng Sa-môn Gotama biết huyễn thuật. Như vậy,
bạch Thế Tôn, cuối cùng Sa-môn Gotama là người
sống theo huyễn thuật.

-- Ai nói rằng: "Như Lai biết huyễn thuật", người ấy có nói rằng Như Lai là người sống theo huyễn thuật, nói rằng như vậy là Thế Tôn, như vậy là Thiện Thệ? Vậy này Thôn trưởng, về vấn đề này Ta sẽ hỏi Ông. Nếu có thể kham nhẫn, Ông có thể trả lời.

I

I.(i)

5)-- Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có biết, này Thôn trưởng, các người làm thuê của dân chúng Kosala có búi tóc thòng xuống?

-- Con có biết, bạch Thế Tôn, các người làm thuê của dân chúng Kosala có búi tóc thòng xuống.

6) -- Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Dùng vào mục đích gì mà những người làm thuê của dân chúng Kosala có búi tóc thòng xuống?

-- Những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của dân chúng Kosala được dùng để chế ngự các người

NGHI NGỜ                                          58

ăn trộm và để mang đi các tin tức cho dân chúng
Kosala. Được dùng vào mục đích ấy, bạch Thế Tôn,
là những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của
dân chúng Kosala.

7) -- Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có
biết những người làm thuê có búi tóc thòng xuống
của dân chúng Kosala là những người trì giới hay là
những người ác giới?

-- Con được biết, bạch Thế Tôn, những người làm
thuê có búi tóc thòng xuống của dân chúng Kosala là
những người ác giới, theo ác pháp. Nếu có những
người theo ác giới, theo ác pháp ở đời, chính là
những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của
dân chúng Kosala, không có ai khác.

8) -- Này Thôn trưởng, nếu có ai nói rằng: "Thôn
trưởng Pàlaliya biết được các người làm thuê có búi
tóc thòng xuống của dân chúng Kosala là người ác
giới, theo ác pháp, thời thôn trưởng Pàtaliya cũng là
người theo ác giới, theo ác pháp", người nói như vậy
có nói một cách chân chánh không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn. Những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của các dân chúng Kosala là khác. Còn con là khác. Tự tánh của những người làm

NGHI NGỜ                                           59

thuê có búi tóc thòng xuống của dân chúng Kosala là khác. Tự tánh của con là khác.

9) -- Này Thôn trưởng, Ông sẽ được tiếng như sau:
"Thôn trưởng Pataliya biết rằng, các người làm thuê
có búi tóc thòng xuống của dân chúng Kosala là
những người ác giới, theo ác pháp. Nhưng thôn
trưởng Pataliya không phải là người có ác giới, theo
ác pháp". Như vậy, tại sao Như Lai lại không được
tiếng rằng Như Lai là người biết huyễn thuật,
nhưng Như Lai không phải là người sống theo
huyễn thuật?

Này Thôn trưởng, Ta rõ biết huyễn thuật và quả dị
thục của huyễn thuật. Và thực hành như thế nào mà
một người làm huyễn thuật, sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Ta rõ biết như vậy.

II.(ii)

10) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết sát sanh và quả dị
thục của sát sanh. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành
như thế nào mà một người sát sanh, sau khi thân hoại
mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ,
địa ngục.

NGHI NGỜ                                            60

11) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết lấy của không cho
và quả dị thục của lấy của không cho. Ta cũng rõ biết
sự thực hành như thế nào mà một người lấy của
không cho, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

12) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết sự sống tà hạnh
trong các dục và quả dị thục của sự sống theo tà hạnh
trong các dục. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như
thế nào mà một người sống tà hạnh trong các dục,
sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục.

13) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói láo và quả dị thục của nói láo. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế nào mà một người nói láo, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

14) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói hai lưỡi và quả
dị thục của nói hai lưỡi. Và Ta cũng rõ biết sự thực
hành như thế nào mà một người nói hai lưỡi sau khi
thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú,
đọa xứ, địa ngục.

15) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói lời độc ác và quả dị thục của nói lời độc ác. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế nào mà một người nói lời độc ác,

NGHI NGỜ                                            61

sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

16) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói lời phù phiếm
và quả dị thục của nói lời phù phiếm. Và Ta cũng rõ
biết sự thực hành như thế nào mà một người nói lời
phù phiếm, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

17) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết lòng tham dục và
quả dị thục của lòng tham dục. Và Ta cũng rõ biết sự
thực hành như thế nào mà một người có lòng tham
dục, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi
dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

18) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết lòng sân hận và quả
dị thục của lòng sân hận. Và Ta cũng rõ biết sự thực
hành như thế nào mà một người có lòng sân hận, sau
khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, đọa ngục.

19) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết tà kiến và quả dị
thục của tà kiến. Và Ta cũng rõ biết một người có tà
kiến, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

20) Này Thôn trưởng, có một số Sa-môn, Bà-la-môn nói như sau, thấy như sau:

NGHI NGỜ                                          62

- "Ai sát hại sanh mạng, tất cả, ngay trong hiện tại,
cảm thọ khổ ưu.
- Ai lấy của không cho, tất cả, ngay trong hiện tại,
cảm thọ khổ ưu.
- Ai sống tà hạnh trong các dục, tất cả, ngay trong
hiện tại, cảm thọ khổ ưu.
- Ai nói láo, tất cả, ngay trong hiện tại, cảm thọ khổ
ưu".

II.(i)

21) Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có
người đeo vòng hoa, đeo bông tai, khéo tắm, khéo
thoa dầu sáp, tóc râu chải chuốt, được các nữ nhân
phục vụ các dục chẳng khác vị vua. Về người này,
họ hỏi:

-- "Này Bạn, người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông tai, được khéo tắm, tóc râu chải chuốt, được nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

-- "Này Bạn, người này đã đập tan kẻ thù nghịch của vua và đoạt mạng sống của kẻ đó. Nhà vua hoan hỷ đối với người ấy, nên đã thưởng cho người ấy. Do vậy, người này được đeo vòng hoa, được đeo bông

NGHI NGỜ                                            63

tai, được khéo tắm, râu tóc chải chuốt, được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua".

II.(ii)

22) Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai tay bị trói chặt ra đằng sau bởi một sợi dây thật chắc, đầu cạo trọc, với tiếng trống chát tai, được dẫn đi từ đường này qua đường khác, từ ngã tư đường này qua ngã tư đường khác, rồi được dắt ra khỏi cửa thành phía Nam, và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam. Về người này, họ hỏi:

"-- Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đằng sau bởi một sợi dây thật chắc, đầu cạo trọc, với tiếng trống chát tai, được dẫn đi từ đường này qua đường khác, từ ngã tư đường này qua ngã tư đường khác, rồi được dắt ra khỏi cửa thành phía Nam, và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

"-- Này Bạn, người này là kẻ thù của vua. Người này
đã đoạt mạng sống một người đàn bà hay một người
đàn ông. Do vậy, người của vua bắt người này và đối
xử như vậy với người này".

NGHI NGỜ                                             64

23) Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có bao giờ thấy hay nghe một người như vậy chăng?

-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ được nghe trong tương lai.

24) -- Ở đây, này Thôn trưởng, những người Sa-môn
hay Bà-la-môn nào nói như sau: "Ai sát hại sanh
mạng, tất cả, ngay trong hiện tại, cảm thọ khổ ưu".
Họ nói đúng sự thật hay nói láo?

-- Bạch Thế Tôn, họ nói láo.

-- Và những người nói lời hư ngụy, nói láo, họ là người trì giới hay ác giới?

-- Là người ác giới, bạch Thế Tôn.

-- Những người ác giới, theo ác pháp là tà hạnh hay chánh hạnh?

-- Là tà hạnh, bạch Thế Tôn.

-- Những người tà hạnh là những người có tà kiến hay có chánh kiến?

-- Là những người có tà kiến, bạch Thế Tôn.

NGHI NGỜ                                         65

-- Và những người có tà kiến, có hợp lý chăng khi đặt tin tưởng vào họ?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

II.(iii)

25) -- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy
có người đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ
nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua. Về người
này, họ hỏi:

"-- Người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

"--Này Bạn, người này đã đập tan kẻ thù nghịch của
vua và đem về châu báu. Nhà vua hoan hỷ với người
ấy nên đã thưởng người ấy. Do vậy, người này được
đeo vòng hoa, được đeo bông tai... được các nữ nhân
phục vụ các dục chẳng khác vị vua".

II.(iv)

26) Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai tay bị trói chặt ra đằng sau... và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam. Về người này, họ hỏi:

NGHI NGỜ                                              66

"-- Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đằng sau... tại cửa thành phía Nam?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

"-- Này Bạn, người này đã từ làng hay từ ngôi rừng
lấy những vật không cho, được gọi là ăn trộm. Do
vậy, những người của nhà vua bắt người này và đối
xử như vậy với người này".

27) Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có bao giờ thấy hay nghe một người như vậy chăng?

-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ được nghe trong tương lai.

28)-- Ở đây, này Thôn trưởng, những người Sa-môn,
hay Bà-la-môn nào nói như vậy, thấy như sau: "Ai
lấy của không cho; tất cả, ngay trong hiện tại, cảm
thọ khổ ưu". Họ nói đúng sự thật hay họ nói láo?...
(như trên số 24)... Và những người có tà kiến, có hợp
lý chăng khi đặt tin tưởng vào họ?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

II.(v)

29) -- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ

NGHI NGỜ                                           67

nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua. Về người này, họ nói:

-- "Người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

--"Này Bạn, người này có tà hạnh với những người
vợ của kẻ thù nghịch của vua. Nhà vua hoan hỷ với
người ấy nên đã thưởng người ấy. Do vậy, người ấy
được đeo vòng hoa, được đeo bông tai... được các nữ
nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua".

II.(vi)

30)-- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai tay bị trói chặt... và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam. Về người này, họ nói:

--"Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đằng sau... tại cửa thành phía Nam?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

--"Này Bạn, người ấy đã phạm tà hạnh với các phụ nữ và các con gái các gia đình. Do vậy, các người

NGHI NGỜ                                             68

của nhà vua bắt người ấy và đối xử như vậy với người ấy".

31) Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có bao giờ thấy hay nghe một người như vậy chăng?

-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ được nghe trong tương lai.

32) -- Ở đây, này Thôn trưởng, những người Sa-môn, Bà-la-môn nào nói như sau, thấy như sau: "Ai có tà hạnh trong các dục; tất cả, ngay trong hiện tại, cảm thọ khổ ưu" Họ nói đúng sự thật hay họ nói láo?... (như trên số 24)... Và những người có tà kiến, có hợp lý chăng khi đặt tin tưởng vào họ?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

33) -- Nhưng ở đây, này Thôn trưởng, chúng ta thấy
có người đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ
nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua. Về người
ấy, họ nỏi:

--"Người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

NGHI NGỜ                                           69

--"Này Bạn, người này làm cho vua cười với lời nói
láo. Nhà vua hoan hỷ với người ấy nên đã thưởng
người ấy. Do vậy, người ấy được đeo vòng hoa, được
đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ các dục
chẳng khác vị vua".

II.(viii)

34) -- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai tay bị trói chặt... và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam. Về người này, họ hỏi:

--"Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đàng sau... tại cửa thành phía Nam?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

--"Này Bạn, người ấy do nói láo, đã phá hại tài sản
của người gia chủ hay con của người gia chủ. Do
vậy, các người của nhà vua bắt người ấy và đối xử
như vậy với người ấy".

35) Này Thôn trưởng, Ông nghĩ thế nào? Ông có bao giờ thấy hay nghe một người như vậy chăng?

-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ được nghe trong tương lai.

NGHI NGỜ                                             70

36) -- Ở đây, này Thôn trưởng, những người Sa-môn
hay Bà-la-môn nào nói như sau: "Ai nói láo, tất cả,
ngay trong hiện tại, cảm thọ khổ ưu". Họ nói đúng
sự thật hay nói láo?

-- Bạch Thế Tôn, họ nói láo.

-- Và những người nói lời hư ngụy, nói láo, họ là người trì giới hay ác giới?

-- Là người ác giới, bạch Thế Tôn.

-- Những người ác giới, theo ác pháp là tà hạnh hay chánh hạnh?

-- Là tà hạnh, bạch Thế Tôn.

-- Những người tà hạnh là những người có tà kiến hay có chánh kiến?

-- Là những người có tà kiến, bạch Thế Tôn.

-- Và những người có tà kiến, có hợp lý chăng khi đặt tin tưởng vào họ?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

III

NGHI NGỜ                                         71

37) Thật là vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật là hy hữu,
bạch Thế Tôn! Con có một ngôi nhà nghỉ mát, tại đấy
có những giường, có những chỗ ngồi, có những đèn
dầu. Có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào đến trú ngụ
tại đấy, tùy theo khả năng, tùy theo sức lực, con chia
sẻ với các vị ấy. Thuở trước, bạch Thế Tôn, có bốn
vị Đạo sư có quan điểm khác nhau, có kham nhẫn
khác nhau, có sở thích khác nhau đến trú ngụ tại ngôi
nhà nghĩ mát ấy.

III.(i)

38) Một vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: "Không
có bố thí, không có lễ hy sinh, không có tế tự, không
có quả dị thục các nghiệp thiện ác, không có đời này,
không có đời sau, không có cha, không có mẹ, không
có loại hóa sanh; ở đời, không có những vị Sa-môn,
những vị Bà-la-môn chánh hướng chánh hạnh, đã tự
mình chứng tri, chứng ngộ đời này đời khác, và
truyền dạy lại".

III.(ii)

39) Một vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: "Có bố thí, có lễ hy sinh, có tế tự, có quả dị thục các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời sau, có cha, có mẹ, có loại hóa sanh; ở đời, có những vị Sa-môn, Bà-la-môn

NGHI NGỜ                                             72

chánh hướng, chánh hạnh, đã tự mình chứng tri, chứng ngộ đời này đời khác, và truyền dạy lại".

III.(iii)

40) Một vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: "Tự
làm, hay khiến người làm, chém giết, hay tự mình
chém giết, đốt nấu, hay khiến người đốt nấu, gây
phiền muộn, hay khiến người gây phiền muộn, gây
ảo não, hay khiến người gây ảo não, tự mình gây sợ
hãi, hay khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của
không cho, phá cửa nhà mà vào, cướp bóc, đánh
cướp một nhà lẻ loi, chận đường cướp giựt, tư thông
vợ người, nói láo. Do duyên như vậy, không có tội
ác, không có đi đến tội ác. Nếu lấy một bánh xe sắc
bén, giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất thành một
đống thịt, thành một chồng thịt; do duyên ấy, cũng
không có tội ác, không đi đến tội ác. Nếu có người đi
trên bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém
giết, khiến người chém giết, đốt nấu, khiến người đốt
nấu; do duyên ấy cũng không có tội ác, không đi đến
tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Bắc sông Hằng
bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người tế lễ; do
duyên ấy, không có công đức, không đi đến công
đức".

III.(iv)

NGHI NGỜ                                              73

41) Một vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: "Tự mình làm hay khiến người làm, chém giết, hay tự mình chém giết, đốt nấu, hay khiến người đốt nấu, gây phiền muộn, hay khiến người gây phiền muộn, gây ảo não, hay khiến người gây ảo não, tự mình gây sợ hãi, hay khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của không cho, phá cửa nhà mà vào, cướp bóc, đánh cướp một nhà lẻ loi, chận đường cướp giựt, tư thông vợ người, nói láo. Hành động như vậy có tội ác, có đi đến tội ác. Nếu lấy một bánh xe sắc bén, giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất thành một đống thịt, thành một chồng thịt; vì vậy có tội ác, có đi đến tội ác. Nếu có người đi đến bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến người chém giết, đốt nấu, khiến người đốt nấu, có tội ác; do duyên như vậy, có đi đến tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Bắc sông Hằng bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người tế lễ; do duyên như vậy, có công đức, có đi đến công đức".

III.(v)

42) -- Về vấn đề này, bạch Thế Tôn, con có phân vân,
con có nghi ngờ. Giữa những Tôn giả Sa-môn, Bà-
la-môn này, ai là người nói sự thật, ai là người nói
láo?

NGHI NGỜ                                            74

-- Thôi vừa rồi, này Thôn trưởng, là sự phân vân của Ông. Thôi vừa rồi, là sự nghi ngờ của Ông. Chính do ở điểm phân vân mà nghi ngờ khởi lên.

-- Bạch Thế Tôn, nhưng con có lòng tín thành như vậy đối với Thế Tôn. Thế Tôn có thể thuyết pháp cho con để sự phân vân này có thể đoạn diệt.

IV

43)-- Này Thôn trưởng, có pháp Thiền định
(Dhammasamàdhi). Ở đây, nếu Ông chứng được tâm
định (cittasamàdhi), thời Ông có thể đoạn diệt sự
phân vân này của Ông. Và này Thôn trưởng, thế nào
là pháp Thiền định?

IV.(i)

44) Ở đây, này Thôn trưởng, vị Thánh đệ tử sau khi đoạn tận sát sanh, sống từ bỏ sát sanh. Sau khi đoạn tận lấy của không cho, vị ấy sống từ bỏ lấy của không cho. Sau khi đoạn tận tà hạnh trong các dục, vị ấy sống từ bỏ tà hạnh trong các dục. Sau khi đoạn tận nói láo, vị ấy sống từ bỏ nói láo. Sau khi đoạn tận nói hai lưỡi, vị ấy sống từ bỏ nói hai lưỡi. Sau khi đoạn tận nói lời độc ác, vị ấy sống từ bỏ nói lời độc ác. Sau khi đoạn tận nói lời phù phiếm, vị ấy sống từ bỏ nói lời phù phiếm. Sau khi đoạn tận tham dục, vị ấy

NGHI NGỜ                                             75

sống từ bỏ lòng tham. Sau khi đoạn tận lòng sân, vị ấy sống từ bỏ lòng sân. Sau khi từ bỏ tà kiến, vị ấy sống theo chánh kiến.

Vị Thánh đệ tử ấy, này Thôn trưởng, với lòng tham
từ bỏ như vậy, với lòng sân từ bỏ như vậy, không có
lòng si, tỉnh giác, chánh niệm, sống biến mãn một
phương với tâm câu hữu với từ; cũng vậy, phương
từ hai; cũng vậy, phương thứ ba; cũng vậy, phương
thứ tư; như vậy, cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề
ngang, hết thảy phương xứ cùng khắp vô biên giới.
Vị ấy an trú với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô
biên, không hận, không sân.

Vị ấy suy tư như sau: "Vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: 'Không có bố thí, không có lễ hy sinh, không có tế tự, không có quả dị thục các nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời sau, không có cha, không có mẹ, không có loại hóa sanh. Ở đời không có những vị Sa-môn, Bà-la-môn chánh hướng, chánh hạnh, đã tự mình chứng tri, chứng ngộ đời này, đời khác, và truyền dạy lại". Nếu vị Tôn giả Đạo sư này nói đúng sự thật, ta cũng không có tội lỗi gì. Vì ta không có hại một ai, kẻ yếu hay kẻ mạnh, ở đây cả hai phương diện, ta là kẻ gieo quẻ gặp may. Thân ta được hộ trì, lời nói được hộ trì, ý được hộ trì. Và sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ được sanh thiện

NGHI NGỜ                                            76

thú, Thiên giới, cõi đời này". Với vị ấy, hân hoan sanh khởi; do hân hoan, hỷ sanh khởi; do hỷ, thân được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ được cảm giác; với người cảm giác lạc thọ, tâm được định tĩnh.

Này Thôn trưởng, đây là pháp Thiền định. Ở đây, nếu Ông được tâm định như vậy, sự phân vân của Ông được đoạn diệt.

IV.(ii)

45) Vị Thánh đệ tử ấy, này Thôn trưởng, với lòng tham được từ bỏ như vậy, với lòng sân được từ bỏ như vậy, không có lòng si, sống tỉnh giác, chánh niệm, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ; cũng vậy, phương thứ hai; cũng vậy, phương thứ ba; cũng vậy, phương thứ tư; như vậy, cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới. Vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại vô biên, không hận, không sân.

Vị ấy suy tư như sau: "Vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: 'Có bố thí, có lễ hy sinh, có tế tự, có quả dị thục các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời sau, có cha, có mẹ, có các loại hóa sanh. Ở đời, có những vị Sa-môn, Bà-la-môn chánh hướng, chánh hạnh, đã tự mình chứng tri, chứng ngộ đời này, đời khác và truyền dạy lại". Nếu vị Tôn giả Đạo sư này nói đúng

NGHI NGỜ                                             77

sự thật, ta cũng không có tội lỗi gì. Vì ta không có hại một ai, kẻ yếu hay kẻ mạnh, ở đây cả hai phương diện, ta là kẻ gieo quẻ gặp may. Thân ta được hộ trì, lời nói được hộ trì, ý được hộ trì. Và sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ được sanh thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Với vị ấy, hân hoan sanh khởi; do hân hoan, hỷ sanh khởi; do hỷ, thân được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ được cảm giác; với người cảm giác lạc thọ, tâm được định tĩnh.

Này Thôn trưởng, đây là pháp Thiền định. Ở đây, nếu Ông được tâm định như vậy, sự phân vân của Ông được đoạn diệt.

IV.(iii)

46) Vị Thánh đệ tử, này Thôn trưởng, với lòng tham được từ bỏ như vậy... biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ... không hận, không sân.

Vị ấy suy tư như sau: "Vị Đạo sư nói như sau, thấy
như sau: 'Tự làm hay khiến người làm... (như trên,
số 40)... hành động như vậy không có tội ác gì'. Nếu
vị Tôn giả Đạo sư này nói đúng sự thật, ta cũng
không có tội lỗi gì..". (như trên, số 44)... như vậy, sự
phân vân của Ông được đoạn diệt.

NGHI NGỜ                                              78

IV.(iv)

47) Vị Thánh đệ tử, này Thôn trưởng, với lòng tham được từ bỏ như vậy... biến mãn một phương tâm câu hữu với từ... không hận, không sân.

Vị ấy suy tư như sau: "Vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: 'Tự làm hay khiến người khác làm... (như trên, số 41)... do duyên ấy, có tội ác, có đi đến tội ác... do nhân duyên ấy, có công đức, có đi đến công đức". Nếu vị Tôn giả Đạo sư này nói đúng sự thật, ta cũng không có tội lỗi gì. Vì ta không có hại một ai, kẻ yếu hay kẻ mạnh, ở đây cả hai phương diện, ta là kẻ gieo quẻ gặp may. Thân ta được hộ trì, lời nói được hộ trì, ý được hộ trì. Và sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ được sanh thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Với vị ấy, hân hoan sanh khởi; do hân hoan, hỷ sanh khởi; do hỷ, thân được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ được cảm giác; với người cảm giác lạc thọ, tâm được định tĩnh.

Này Thôn trưởng, đây là pháp Thiền định. Ở đây, nếu Ông được tâm định như vậy, sự phân vân của Ông được đoạn diệt.

V.(i)

NGHI NGỜ                                           79

48) Vị Thánh đệ tử, này Thôn trưởng... (hoàn toàn
giống như đoạn (i) số 44, chỉ khác, trước là tâm câu
hữu với từ, nay là tâm câu hữu với bi. .. tâm câu hữu
với hỷ. .. tâm câu hữu với xả).

V.(ii)

49)... (giống như đoạn (ii) số 45, chỉ khác, đây với tâm câu hữu với bi. .. tâm câu hữu với hỷ... tâm câu hữu với xả).

V.(iii)

50)... (giống như đoạn (iii) số 46, chỉ khác, đây với tâm câu hữu với bi... tâm câu hữu với hỷ... tâm câu hữu với xả).

V.(iv)

51)... (giống như đoạn (iv) số 47, chỉ khác, ở đây với tâm câu hữu với bi... tâm câu hữu với hỷ... tâm câu hữu với xả).

52) Khi được nói vậy, thôn trưởng Pàtaliya bạch Thế Tôn:

-- Thật là vi diệu, bạch Thế Tôn, thật là vi diệu, bạch Thế Tôn!... Từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

NGHI NGỜ                                             80

NGHI NGỜ   81

6       Kinh TÂM HOANG VU – 16 Trung I, 231

KINH TÂM HOANG VU (Cetokhilasuttam) – Bài kinh số 16 – Trung I, 231

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- "Này chư Tỷ-kheo".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào chưa diệt trừ năm
tâm hoang vu, chưa đoạn tận năm tâm triền phược,
vị ấy có thể lớn mạnh, trưởng thành, hưng thịnh trong
pháp luật này, sự kiện này không xảy ra.

Thế nào là năm tâm hoang vu chưa được đoạn trừ?

NGHI NGỜ                                           82

 Chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo nghi ngờ bậc Đạo
Sư, do dự, không quyết đoán, không có tịnh tín.
Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nghi ngờ bậc Đạo Sư,
do dự, không quyết đoán, không có tịnh tín, thời
tâm vị này không hướng về nỗ lực, chuyên cần,
kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai không hướng về
nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn, như vậy là
tâm hoang vu thứ nhất chưa được diệt trừ.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nghi ngờ Pháp... không có tịnh tín... (như trên)...

 ... nghi ngờ Tăng... không có tịnh tín...

 ... nghi ngờ các học pháp, do dự, không quyết
đoán, không có tịnh tín. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
nào nghi ngờ các học pháp... không có tịnh tín,
tâm của vị này không hướng về nỗ lực, chuyên
cần, kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai không hướng
về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì; tinh tấn, như vậy
là tâm hoang vu thứ tư chưa được diệt trừ.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phẫn nộ đối với
các đồng phạm hạnh, không có hoan hỷ, tâm tư
chống đối, cứng rắn. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào
phẫn nộ đối với các vị đồng phạm hạnh, không có
hoan hỷ, tâm tư chống đối, cứng rắn, thời tâm của

NGHI NGỜ                                           83

vị này không hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên
trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai không hướng về nỗ
lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm
hoang vu thứ năm chưa được diệt trừ. Như vậy là
năm tâm hoang vu chưa được diệt trừ.

Thế nào là năm tâm triền phược chưa được đoạn tận?

 Chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo, đối với những dục,
không phải không tham ái, không phải không dục
cầu, không phải không ái luyến, không phải không
khao khát, không phải không nhiệt tình, không
phải không khát ái. Chư Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo nào
đối với những dục, không phải không tham ái...
không phải không khát ái, tâm của vị ấy không
hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn.
Nếu tâm của ai không hướng về nỗ lực, chuyên
cần, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm triền phược
thứ nhất chưa được đoạn tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với tự
thân không phải không tham ái... (như trên)... như
vậy là tâm triền phược thứ hai chưa được đoạn
tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với các

NGHI NGỜ                                           84

sắc pháp không phải không tham ái ... (như trên) ... như vậy là tâm triền phược thứ ba chưa được đoạn tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào ăn cho đến
thỏa thê, cho đến bụng chứa đầy, sống thiên nặng
về khoái lạc về sàng tọa, khoái lạc về ngủ nghỉ,
khoái lạc về thụy miên. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
nào ăn cho đến thỏa thê cho đến bụng chứa đầy...
(như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ tư
chưa được đoạn tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào sống phạm
hạnh với mong cầu được sanh thiên giới với ý
nghĩ: "Ta với giới này, với hạnh này, với khổ hạnh
này hay với phạm hạnh này sẽ được sanh làm chư
Thiên này hay chư Thiên khác". Chư Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo nào sống phạm hạnh... (như trên)... như
vậy là tâm triền phược thứ năm chưa được đoạn
tận. Như vậy là năm tâm triền phược chưa được
đoạn tận.

Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào chưa diệt trừ năm
tâm hoang vu này, chưa đoạn tận năm tâm triền
phược này, vị ấy có thể lớn mạnh trưởng thành, hưng
thịnh trong pháp luật này, sự kiện này không xảy ra.

NGHI NGỜ                                          85

Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đã diệt trừ năm tâm
hoang vu, đã đoạn tận năm tâm triền phược, vị ấy có
thể lớn mạnh, trưởng thành, hưng thịnh trong pháp
luật này, sự kiện này có xảy ra.

Thế nào là năm tâm hoang vu đã được diệt trừ?

 Chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo không nghi ngờ bậc
Đạo Sư, không do dự, quyết đoán, tịnh tín. Chư
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không nghi ngờ bậc Đạo
Sư, không do dự, quyết đoán, tịnh tín, thời tâm vị
này hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn.
Nếu tâm của ai hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên
trì, tinh tấn, như vậy là tâm hoang vu thứ nhất đã
được diệt trừ.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không nghi ngờ Pháp... quyết đoán, tịnh tín... (như trên)

 ... không nghi ngờ Tăng... quyết đoán, tịnh tín... (như trên) không nghi ngờ học pháp... quyết đoán, tịnh tín.

 Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không nghi ngờ học pháp, không do dự, quyết đoán, tịnh tín, thời tâm vị này hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai hướng về nỗ lực, chuyên cần,

NGHI NGỜ                                            86

kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm hoang vu thứ tư đã được diệt trừ.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không
phẫn nộ đối với các vị đồng phạm hạnh, hoan hỷ,
tâm tư không chống đối, cứng rắn. Chư Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo không phẫn nộ đối với các vị đồng phạm
hạnh, hoan hỷ, tâm tư không chống đối, cứng rắn,
thời tâm vị này hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên
trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai hướng về nỗ lực,
chuyên cần kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm hoang
vu thứ năm đã được diệt trừ. Như vậy là năm tâm
hoang vu đã được diệt trừ.

Thế nào là năm tâm triền phược đã được đoạn tận?

 Chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo đối với những dục
không có tham ái, không có dục cầu, không có ái
luyến, không có khao khát, không có nhiệt tình,
không có khát ái. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối
với những dục không có tham ái, không có dục
cầu, không có ái luyến, không có khao khát,
không có nhiệt tình, không có khát ái, tâm vị ấy
hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn,
như vậy là tâm triền phược thứ nhất đã được đoạn
tận.

NGHI NGỜ                                           87

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với tự thân không có tham ái... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ hai đã được đoạn tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với các sắc pháp không có tham ái... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ ba đã được đoạn tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không ăn
cho đến thỏa thê, cho đến bụng chứa đầy, sống
không thiên nặng về khoái lạc sàng tọa, khoái lạc
về ngủ nghĩ, khoái lạc về thụy miên... (như trên)...
như vậy là tâm triền phược thứ tư đã được đoạn
tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào sống phạm
hạnh, không mong cầu được sanh thiên giới với ý
nghĩ: "Ta với giới này, với hạnh này, với khổ hạnh
này, hay với phạm hạnh này, sẽ được sanh làm
chư Thiên này hay chư Thiên khác". Chư Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo nào sống phạm hạnh, không mong
cầu được sanh thiên giới với ý nghĩ: "Ta với giới
này, với hạnh này, với khổ hạnh này, hay với
phạm hạnh này, sẽ được sanh làm chư Thiên này
hay chư Thiên khác", tâm vị ấy hướng về nỗ lực,
chuyên cần, kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai
hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn,

NGHI NGỜ                                            88

như vậy là tâm triền phược thứ năm đã được đoạn tận. Như vậy là năm tâm triền phược đã được đoạn tận.

Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đã đoạn tận năm tâm
triền phược này, thời vị ấy có thể lớn mạnh, trưởng
thành, hưng thịnh trong pháp luật này, sự kiện này
có xảy ra.

 Vị này tu tập như ý túc câu hữu với dục Thiền
định, tinh cần hành,
 Tu tập như ý túc câu hữu với tinh tấn Thiền định,
tinh cần hành,
 Tu tập như ý túc câu hữu với tâm Thiền định tinh
cần hành,
 Tu tập như ý túc câu hữu với tư duy Thiền định,
tinh cần hành
 Với nỗ lực là thứ năm.
Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đầy đủ mười lăm
pháp kể cả nỗ lực, thời có đủ khả năng để phá vỡ, có
đủ khả năng để chánh giác, có đủ khả năng để đạt
thành vô thượng an ổn, khỏi các ách phược.

Chư Tỷ-kheo, như có khoảng tám, mười hay mười hai cái trứng của con gà mái, những trứng này

NGHI NGỜ                                          89

được con gà mái khéo ấp, ngồi lên trên, khéo ấp
nóng, khéo ấp dưỡng, thời dầu cho con gà mái không
khởi lên sự mong ước: "Mong rằng những con gà
con của ta, sau khi đâm thủng vỏ trứng với móng
chân nhọn của chúng, hay với mỏ của chúng, có thể
thoát ra một cách yên ổn", những con gà con ấy, sau
khi đâm thủng vỏ trứng với móng chân nhọn của
chúng hay với mỏ của chúng, có khả năng thoát ra
một cách yên ổn.

Chư Tỷ-kheo, cũng vậy, Tỷ-kheo đầy đủ mười
lăm pháp, kể cả nỗ lực, thời có đủ khả năng để phá
vỡ, có đủ khả năng để chánh giác, có đủ khả năng để
đạt thành vô thượng an ổn, khỏi các ách phược.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn.

NGHI NGỜ                                         90

7       Kinh ĐÁNG NGHI NGỜ – Tăng II, 515

ĐÁNG NGHI NGỜ – Tăng II, 515

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo bị mất tin tưởng và bị nghi ngờ là "ác Tỷ-kheo", dầu cho vị ấy đã đạt được bất động.

2. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

-   Tỷ-kheo đi đến chỗ dâm nữ,
-   Đi đến nhà đàn bà góa,
-   Đi đến nhà có con gái già,
-   Hay đi đến nhà các hoạn quan,
-   Hay đi đến chỗ các Tỷ-kheo-ni.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo bị mất tin tưởng và bị nghi ngờ là ác Tỷ-kheo, dầu cho vị ấy đã đạt được bất động.

NGHI NGỜ                                          91

8         Phá mũi tên nghi ngờ bằng cách nào - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Sáu xuất ly giới:

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói
như sau: "Ta đã tu tập từ tâm giải thoát,
làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo
léo tinh cần. Tuy vậy sân tâm vẫn ngự trị
tâm ta". Vị ấy cần phải được nói như sau:
"Chớ có như vậy, chớ nói như vậy, Đại
đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu khống
Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy". Này các Hiền giả, sự
kiện không phải như vậy, trường hợp
không phải như vậy. Ai tu tập từ tâm giải
thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và
khéo léo tinh cần, mà sân tâm vẫn ngự trị,
an trí, sự kiện không thể xảy ra như vậy.

NGHI NGỜ                                             92

Này các Hiền giả, từ tâm giải thoát có khả năng giải thoát sân tâm.

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói
như sau: "Ta đã tu tập bi tâm giải thoát,
làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo
léo tinh cần. Tuy vậy hại tâm vẫn ngự trị
tâm ta". Vị ấy cần phải được nói như sau:
"Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu khống Thế
Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy". Này các Hiền giả, sự
kiện không phải như vậy. Trường hợp
không phải như vậy. Nếu tu tập bi tâm
giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành
cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa
và khéo léo tinh cần, mà hại tâm vẫn ngự
trị an trú, sự kiện không xảy ra như vậy.
Này các Hiền giả, bi tâm giải thoát có khả
năng giải thoát hại tâm.

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói
như sau: "Ta đã tu tập hỷ tâm giải thoát,
làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo
léo tinh cần. Tuy vậy bất lạc tâm vẫn ngự
trị tâm ta". Vị ấy cần phải được nói như

NGHI NGỜ                                           93

sau: "Chớ có như vậy, chớ nói như vậy,
Đại đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu
khống Thế Tôn như vậy thật không tốt.
Thế Tôn không nói như vậy". Này các
Hiền giả, sự kiện không phải như vậy.
Trường hợp không phải như vậy. Nếu tu
tập hỷ tâm giải thoát, làm cho sung mãn,
làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú,
chất chứa và khéo léo tinh cần, bất lạc
tâm vẫn ngự trị an trú, sự kiện không xảy
ra như vậy. Này các Hiền giả, hỷ tâm giải
thoát có khả năng giải thoát bất lạc tâm.

 Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nói
như sau: "Ta đã tu tập xả tâm giải thoát,
làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm
thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo
léo tinh cần. Tuy vậy tham tâm vẫn ngự
trị tâm ta". Vị ấy cần được nói như sau:
"Chớ có như vậy, chớ nói như vậy, Đại
Đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu khống
Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy". Này các Hiền giả, sự
kiện không phải như vậy. Trường hợp
không phải như vậy. Nếu tu tập xả tâm
giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành
cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa

NGHI NGỜ                                           94

và khéo léo tinh cần mà tham tâm vẫn
ngự trị an trú, sự kiện không xảy ra như
vậy. Này các Hiền giả, xả tâm giải thoát,
có khả năng giải thoát tham tâm.

 Này các Hiền giả, lại nữa ở đây vị Tỷ
kheo nói như sau: "Ta đã tu tập vô tướng
tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm
thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất
chứa và khéo léo tinh cần. Tuy vậy thức
của tôi vẫn chạy theo các tướng". Vị ấy
cần phải được nói như sau: "Chớ có như
vậy, chớ nói như vậy, Đại Đức! Chớ có
hiểu lầm Thế Tôn, vu khống Thế Tôn như
vậy không tốt. Thế Tôn không nói như
vậy". Này các Hiền giả, sự kiện không
phải như vậy. Trường hợp không phải
như vậy. Nếu tu tập vô tướng tâm giải
thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và
khéo léo tinh cần, mà thức vẫn chạy theo
các tướng, sự kiện không xảy ra như vậy.
Nếu tu tập vô tướng tâm giải thoát, làm
cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm thành
căn cứ, an trú, chất chứa và khéo léo tinh
cần, mà thức vẫn chạy theo các tướng, sự
kiện không xảy ra như vậy. Này các Hiền

NGHI NGỜ                                          95

giả, vô tướng tâm giải thoát có khả năng giải thoát tất cả tướng.

 Này các Hiền giả, lại nữa, ở đây vị Tỷ
kheo nói như sau: "Quan điểm "tôi có
mặt" bị tôi từ khước. Quan điểm "tôi là
cái này" không được tôi chấp nhận. Tuy
vậy mũi tên nghi ngờ do dự vẫn ám ảnh
an trú tôi". Vị ấy cần phải được nói như
sau: "Chớ có như vậy, chớ nói như vậy,
Đại Đức! Chớ có hiểu lầm Thế Tôn, vu
khống Thế Tôn như vậy không tốt. Thế
Tôn không nói như vậy". Này các Hiền
giả, sự kiện không phải như vậy. Trường
hợp không phải như vậy. "Quan điểm "tôi
có mặt" bị tôi từ khước. Quan điểm "tôi
là cái này" không được tôi chấp thuận.
Tuy vậy nghi ngờ, do dự vẫn ám ảnh an
trú nơi tôi". Sự kiện không xảy ra như
vậy. Này Hiền giả, chính nhờ khước từ sự
ngạo mạn "tôi có mặt", mà mũi tên do dự
nghi ngờ được giải thoát.

NGHI NGỜ                                         96

9     Pháp để đoạn diệt nghi ngờ tái sanh đời sau - Kinh Pàtali – Tương IV, 536

Pàtali – Tương IV, 536 (Khả ý)

1) Một thời Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Koliya, tại thị trấn của dân chúng Koliya tên là Uttara.

2) Rồi thôn trưởng Pàtaliya đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

Ngồi một bên, thôn trưởng Pàtaliya bạch Thế Tôn:

-- Con được nghe rằng, bạch Thế Tôn, Sa-môn
Gotama biết huyễn thuật. Bạch Thế Tôn, những ai
nói rằng Sa-môn Gotama biết huyễn thuật; những
người ấy, bạch Thế Tôn, có nói đúng với lời Thế Tôn
hay không? Họ không xuyên tạc Thế Tôn với điều
không thật, họ trả lời đúng pháp, tùy pháp? Và
những ai nói lời tương ứng đúng pháp không có lý
do gì để chỉ trích? Bạch Thế Tôn, chúng con không
muốn chống báng Thế Tôn (abbhakkhàti).

3) -- Những ai nói rằng, này Thôn trưởng, Sa-môn
Gotama biết huyễn thuật, những người ấy nói đúng
lời nói của Ta. Họ không xuyên tạc Ta với điều
không thật. Họ nói lời đúng pháp, tùy pháp. Và

NGHI NGỜ                                          97

những ai nói lời tương ứng đúng pháp không có lý do để chỉ trích.

4) -- Như vậy là đúng sự thật, bạch Thế Tôn tuy rằng
con không tin các vị Sa-môn, Bà-La-Môn ấy, nói
rằng Sa-môn Gotama biết huyễn thuật. Như vậy,
bạch Thế Tôn, cuối cùng Sa-môn Gotama là người
sống theo huyễn thuật.

-- Ai nói rằng: "Như Lai biết huyễn thuật", người ấy có nói rằng Như Lai là người sống theo huyễn thuật, nói rằng như vậy là Thế Tôn, như vậy là Thiện Thệ? Vậy này Thôn trưởng, về vấn đề này Ta sẽ hỏi Ông. Nếu có thể kham nhẫn, Ông có thể trả lời.

I

I.(i)

5)-- Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có biết, này Thôn trưởng, các người làm thuê của dân chúng Kosala có búi tóc thòng xuống?

-- Con có biết, bạch Thế Tôn, các người làm thuê của dân chúng Kosala có búi tóc thòng xuống.

6) -- Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Dùng vào mục đích gì mà những người làm thuê của dân chúng Kosala có búi tóc thòng xuống?

NGHI NGỜ                                          98

-- Những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của
dân chúng Kosala được dùng để chế ngự các người
ăn trộm và để mang đi các tin tức cho dân chúng
Kosala. Được dùng vào mục đích ấy, bạch Thế Tôn,
là những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của
dân chúng Kosala.

7) -- Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có
biết những người làm thuê có búi tóc thòng xuống
của dân chúng Kosala là những người trì giới hay là
những người ác giới?

-- Con được biết, bạch Thế Tôn, những người làm
thuê có búi tóc thòng xuống của dân chúng Kosala là
những người ác giới, theo ác pháp. Nếu có những
người theo ác giới, theo ác pháp ở đời, chính là
những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của
dân chúng Kosala, không có ai khác.

8) -- Này Thôn trưởng, nếu có ai nói rằng: "Thôn
trưởng Pàlaliya biết được các người làm thuê có búi
tóc thòng xuống của dân chúng Kosala là người ác
giới, theo ác pháp, thời thôn trưởng Pàtaliya cũng là
người theo ác giới, theo ác pháp", người nói như vậy
có nói một cách chân chánh không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn. Những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của các dân chúng Kosala là

NGHI NGỜ                                           99

khác. Còn con là khác. Tự tánh của những người làm thuê có búi tóc thòng xuống của dân chúng Kosala là khác. Tự tánh của con là khác.

9) -- Này Thôn trưởng, Ông sẽ được tiếng như sau:
"Thôn trưởng Pataliya biết rằng, các người làm thuê
có búi tóc thòng xuống của dân chúng Kosala là
những người ác giới, theo ác pháp. Nhưng thôn
trưởng Pataliya không phải là người có ác giới, theo
ác pháp". Như vậy, tại sao Như Lai lại không được
tiếng rằng Như Lai là người biết huyễn thuật,
nhưng Như Lai không phải là người sống theo
huyễn thuật?

Này Thôn trưởng, Ta rõ biết huyễn thuật và quả dị
thục của huyễn thuật. Và thực hành như thế nào mà
một người làm huyễn thuật, sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Ta rõ biết như vậy.

II.(ii)

10) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết sát sanh và quả dị
thục của sát sanh. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành
như thế nào mà một người sát sanh, sau khi thân hoại
mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ,
địa ngục.

NGHI NGỜ                                            100

11) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết lấy của không cho
và quả dị thục của lấy của không cho. Ta cũng rõ biết
sự thực hành như thế nào mà một người lấy của
không cho, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

12) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết sự sống tà hạnh
trong các dục và quả dị thục của sự sống theo tà hạnh
trong các dục. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như
thế nào mà một người sống tà hạnh trong các dục,
sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục.

13) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói láo và quả dị thục của nói láo. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế nào mà một người nói láo, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

14) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói hai lưỡi và quả
dị thục của nói hai lưỡi. Và Ta cũng rõ biết sự thực
hành như thế nào mà một người nói hai lưỡi sau khi
thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú,
đọa xứ, địa ngục.

15) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói lời độc ác và quả dị thục của nói lời độc ác. Và Ta cũng rõ biết sự thực hành như thế nào mà một người nói lời độc ác,

NGHI NGỜ                                            101

sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

16) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết nói lời phù phiếm
và quả dị thục của nói lời phù phiếm. Và Ta cũng rõ
biết sự thực hành như thế nào mà một người nói lời
phù phiếm, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

17) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết lòng tham dục và
quả dị thục của lòng tham dục. Và Ta cũng rõ biết sự
thực hành như thế nào mà một người có lòng tham
dục, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi
dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

18) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết lòng sân hận và quả
dị thục của lòng sân hận. Và Ta cũng rõ biết sự thực
hành như thế nào mà một người có lòng sân hận, sau
khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, đọa ngục.

19) Này Thôn trưởng, Ta rõ biết tà kiến và quả dị
thục của tà kiến. Và Ta cũng rõ biết một người có tà
kiến, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

20) Này Thôn trưởng, có một số Sa-môn, Bà-la-môn nói như sau, thấy như sau:

NGHI NGỜ                                          102

- "Ai sát hại sanh mạng, tất cả, ngay trong hiện tại,
cảm thọ khổ ưu.
- Ai lấy của không cho, tất cả, ngay trong hiện tại,
cảm thọ khổ ưu.
- Ai sống tà hạnh trong các dục, tất cả, ngay trong
hiện tại, cảm thọ khổ ưu.
- Ai nói láo, tất cả, ngay trong hiện tại, cảm thọ khổ
ưu".

II.(i)

21) Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có
người đeo vòng hoa, đeo bông tai, khéo tắm, khéo
thoa dầu sáp, tóc râu chải chuốt, được các nữ nhân
phục vụ các dục chẳng khác vị vua. Về người này,
họ hỏi:

-- "Này Bạn, người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông tai, được khéo tắm, tóc râu chải chuốt, được nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

-- "Này Bạn, người này đã đập tan kẻ thù nghịch của vua và đoạt mạng sống của kẻ đó. Nhà vua hoan hỷ đối với người ấy, nên đã thưởng cho người ấy. Do vậy, người này được đeo vòng hoa, được đeo bông

NGHI NGỜ                                            103

tai, được khéo tắm, râu tóc chải chuốt, được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua".

II.(ii)

22) Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai tay bị trói chặt ra đằng sau bởi một sợi dây thật chắc, đầu cạo trọc, với tiếng trống chát tai, được dẫn đi từ đường này qua đường khác, từ ngã tư đường này qua ngã tư đường khác, rồi được dắt ra khỏi cửa thành phía Nam, và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam. Về người này, họ hỏi:

"-- Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đằng sau bởi một sợi dây thật chắc, đầu cạo trọc, với tiếng trống chát tai, được dẫn đi từ đường này qua đường khác, từ ngã tư đường này qua ngã tư đường khác, rồi được dắt ra khỏi cửa thành phía Nam, và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

"-- Này Bạn, người này là kẻ thù của vua. Người này
đã đoạt mạng sống một người đàn bà hay một người
đàn ông. Do vậy, người của vua bắt người này và đối
xử như vậy với người này".

NGHI NGỜ                                             104

23) Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có bao giờ thấy hay nghe một người như vậy chăng?

-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ được nghe trong tương lai.

24) -- Ở đây, này Thôn trưởng, những người Sa-môn
hay Bà-la-môn nào nói như sau: "Ai sát hại sanh
mạng, tất cả, ngay trong hiện tại, cảm thọ khổ ưu".
Họ nói đúng sự thật hay nói láo?

-- Bạch Thế Tôn, họ nói láo.

-- Và những người nói lời hư ngụy, nói láo, họ là người trì giới hay ác giới?

-- Là người ác giới, bạch Thế Tôn.

-- Những người ác giới, theo ác pháp là tà hạnh hay chánh hạnh?

-- Là tà hạnh, bạch Thế Tôn.

-- Những người tà hạnh là những người có tà kiến hay có chánh kiến?

-- Là những người có tà kiến, bạch Thế Tôn.

NGHI NGỜ                                         105

-- Và những người có tà kiến, có hợp lý chăng khi đặt tin tưởng vào họ?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

II.(iii)

25) -- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy
có người đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ
nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua. Về người
này, họ hỏi:

"-- Người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

"--Này Bạn, người này đã đập tan kẻ thù nghịch của
vua và đem về châu báu. Nhà vua hoan hỷ với người
ấy nên đã thưởng người ấy. Do vậy, người này được
đeo vòng hoa, được đeo bông tai... được các nữ nhân
phục vụ các dục chẳng khác vị vua".

II.(iv)

26) Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai tay bị trói chặt ra đằng sau... và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam. Về người này, họ hỏi:

NGHI NGỜ                                              106

"-- Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đằng sau... tại cửa thành phía Nam?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

"-- Này Bạn, người này đã từ làng hay từ ngôi rừng
lấy những vật không cho, được gọi là ăn trộm. Do
vậy, những người của nhà vua bắt người này và đối
xử như vậy với người này".

27) Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có bao giờ thấy hay nghe một người như vậy chăng?

-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ được nghe trong tương lai.

28)-- Ở đây, này Thôn trưởng, những người Sa-môn,
hay Bà-la-môn nào nói như vậy, thấy như sau: "Ai
lấy của không cho; tất cả, ngay trong hiện tại, cảm
thọ khổ ưu". Họ nói đúng sự thật hay họ nói láo?...
(như trên số 24)... Và những người có tà kiến, có hợp
lý chăng khi đặt tin tưởng vào họ?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

II.(v)

29) -- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ

NGHI NGỜ                                           107

nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua. Về người này, họ nói:

-- "Người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

--"Này Bạn, người này có tà hạnh với những người
vợ của kẻ thù nghịch của vua. Nhà vua hoan hỷ với
người ấy nên đã thưởng người ấy. Do vậy, người ấy
được đeo vòng hoa, được đeo bông tai... được các nữ
nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua".

II.(vi)

30)-- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai tay bị trói chặt... và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam. Về người này, họ nói:

--"Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đằng sau... tại cửa thành phía Nam?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

--"Này Bạn, người ấy đã phạm tà hạnh với các phụ nữ và các con gái các gia đình. Do vậy, các người

NGHI NGỜ                                             108

của nhà vua bắt người ấy và đối xử như vậy với người ấy".

31) Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ông có bao giờ thấy hay nghe một người như vậy chăng?

-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ được nghe trong tương lai.

32) -- Ở đây, này Thôn trưởng, những người Sa-môn, Bà-la-môn nào nói như sau, thấy như sau: "Ai có tà hạnh trong các dục; tất cả, ngay trong hiện tại, cảm thọ khổ ưu" Họ nói đúng sự thật hay họ nói láo?... (như trên số 24)... Và những người có tà kiến, có hợp lý chăng khi đặt tin tưởng vào họ?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

33) -- Nhưng ở đây, này Thôn trưởng, chúng ta thấy
có người đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ
nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua. Về người
ấy, họ nỏi:

--"Người này đã làm gì mà được đeo vòng hoa, đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ các dục chẳng khác vị vua?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

NGHI NGỜ                                           109

--"Này Bạn, người này làm cho vua cười với lời nói
láo. Nhà vua hoan hỷ với người ấy nên đã thưởng
người ấy. Do vậy, người ấy được đeo vòng hoa, được
đeo bông tai... được các nữ nhân phục vụ các dục
chẳng khác vị vua".

II.(viii)

34) -- Nhưng này Thôn trưởng, ở đây, chúng ta thấy có người hai tay bị trói chặt... và bị chặt đầu tại cửa thành phía Nam. Về người này, họ hỏi:

--"Này Bạn, người này đã làm gì mà hai tay bị trói chặt ra đàng sau... tại cửa thành phía Nam?"

Các Ông trả lời về người ấy như sau:

--"Này Bạn, người ấy do nói láo, đã phá hại tài sản
của người gia chủ hay con của người gia chủ. Do
vậy, các người của nhà vua bắt người ấy và đối xử
như vậy với người ấy".

35) Này Thôn trưởng, Ông nghĩ thế nào? Ông có bao giờ thấy hay nghe một người như vậy chăng?

-- Bạch Thế Tôn, con từng thấy và nghe một người như vậy, và sẽ được nghe trong tương lai.

NGHI NGỜ                                             110

36) -- Ở đây, này Thôn trưởng, những người Sa-môn
hay Bà-la-môn nào nói như sau: "Ai nói láo, tất cả,
ngay trong hiện tại, cảm thọ khổ ưu". Họ nói đúng
sự thật hay nói láo?

-- Bạch Thế Tôn, họ nói láo.

-- Và những người nói lời hư ngụy, nói láo, họ là người trì giới hay ác giới?

-- Là người ác giới, bạch Thế Tôn.

-- Những người ác giới, theo ác pháp là tà hạnh hay chánh hạnh?

-- Là tà hạnh, bạch Thế Tôn.

-- Những người tà hạnh là những người có tà kiến hay có chánh kiến?

-- Là những người có tà kiến, bạch Thế Tôn.

-- Và những người có tà kiến, có hợp lý chăng khi đặt tin tưởng vào họ?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

III

NGHI NGỜ                                         111

37) Thật là vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật là hy hữu,
bạch Thế Tôn! Con có một ngôi nhà nghỉ mát, tại đấy
có những giường, có những chỗ ngồi, có những đèn
dầu. Có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào đến trú ngụ
tại đấy, tùy theo khả năng, tùy theo sức lực, con chia
sẻ với các vị ấy. Thuở trước, bạch Thế Tôn, có bốn
vị Đạo sư có quan điểm khác nhau, có kham nhẫn
khác nhau, có sở thích khác nhau đến trú ngụ tại ngôi
nhà nghĩ mát ấy.

III.(i)

38) Một vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: "Không
có bố thí, không có lễ hy sinh, không có tế tự, không
có quả dị thục các nghiệp thiện ác, không có đời này,
không có đời sau, không có cha, không có mẹ, không
có loại hóa sanh; ở đời, không có những vị Sa-môn,
những vị Bà-la-môn chánh hướng chánh hạnh, đã tự
mình chứng tri, chứng ngộ đời này đời khác, và
truyền dạy lại".

III.(ii)

39) Một vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: "Có bố thí, có lễ hy sinh, có tế tự, có quả dị thục các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời sau, có cha, có mẹ, có loại hóa sanh; ở đời, có những vị Sa-môn, Bà-la-môn

NGHI NGỜ                                             112

chánh hướng, chánh hạnh, đã tự mình chứng tri, chứng ngộ đời này đời khác, và truyền dạy lại".

III.(iii)

40) Một vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: "Tự
làm, hay khiến người làm, chém giết, hay tự mình
chém giết, đốt nấu, hay khiến người đốt nấu, gây
phiền muộn, hay khiến người gây phiền muộn, gây
ảo não, hay khiến người gây ảo não, tự mình gây sợ
hãi, hay khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của
không cho, phá cửa nhà mà vào, cướp bóc, đánh
cướp một nhà lẻ loi, chận đường cướp giựt, tư thông
vợ người, nói láo. Do duyên như vậy, không có tội
ác, không có đi đến tội ác. Nếu lấy một bánh xe sắc
bén, giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất thành một
đống thịt, thành một chồng thịt; do duyên ấy, cũng
không có tội ác, không đi đến tội ác. Nếu có người đi
trên bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém
giết, khiến người chém giết, đốt nấu, khiến người đốt
nấu; do duyên ấy cũng không có tội ác, không đi đến
tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Bắc sông Hằng
bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người tế lễ; do
duyên ấy, không có công đức, không đi đến công
đức".

III.(iv)

NGHI NGỜ                                              113

41) Một vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: "Tự mình làm hay khiến người làm, chém giết, hay tự mình chém giết, đốt nấu, hay khiến người đốt nấu, gây phiền muộn, hay khiến người gây phiền muộn, gây ảo não, hay khiến người gây ảo não, tự mình gây sợ hãi, hay khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của không cho, phá cửa nhà mà vào, cướp bóc, đánh cướp một nhà lẻ loi, chận đường cướp giựt, tư thông vợ người, nói láo. Hành động như vậy có tội ác, có đi đến tội ác. Nếu lấy một bánh xe sắc bén, giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất thành một đống thịt, thành một chồng thịt; vì vậy có tội ác, có đi đến tội ác. Nếu có người đi đến bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến người chém giết, đốt nấu, khiến người đốt nấu, có tội ác; do duyên như vậy, có đi đến tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Bắc sông Hằng bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người tế lễ; do duyên như vậy, có công đức, có đi đến công đức".

III.(v)

42) -- Về vấn đề này, bạch Thế Tôn, con có phân vân,
con có nghi ngờ. Giữa những Tôn giả Sa-môn, Bà-
la-môn này, ai là người nói sự thật, ai là người nói
láo?

NGHI NGỜ                                            114

-- Thôi vừa rồi, này Thôn trưởng, là sự phân vân của Ông. Thôi vừa rồi, là sự nghi ngờ của Ông. Chính do ở điểm phân vân mà nghi ngờ khởi lên.

-- Bạch Thế Tôn, nhưng con có lòng tín thành như vậy đối với Thế Tôn. Thế Tôn có thể thuyết pháp cho con để sự phân vân này có thể đoạn diệt.

IV

43)-- Này Thôn trưởng, có pháp Thiền định
(Dhammasamàdhi). Ở đây, nếu Ông chứng được tâm
định (cittasamàdhi), thời Ông có thể đoạn diệt sự
phân vân này của Ông. Và này Thôn trưởng, thế nào
là pháp Thiền định?

IV.(i)

44) Ở đây, này Thôn trưởng, vị Thánh đệ tử sau khi đoạn tận sát sanh, sống từ bỏ sát sanh. Sau khi đoạn tận lấy của không cho, vị ấy sống từ bỏ lấy của không cho. Sau khi đoạn tận tà hạnh trong các dục, vị ấy sống từ bỏ tà hạnh trong các dục. Sau khi đoạn tận nói láo, vị ấy sống từ bỏ nói láo. Sau khi đoạn tận nói hai lưỡi, vị ấy sống từ bỏ nói hai lưỡi. Sau khi đoạn tận nói lời độc ác, vị ấy sống từ bỏ nói lời độc ác. Sau khi đoạn tận nói lời phù phiếm, vị ấy sống từ bỏ nói lời phù phiếm. Sau khi đoạn tận tham dục, vị ấy

NGHI NGỜ                                             115

sống từ bỏ lòng tham. Sau khi đoạn tận lòng sân, vị ấy sống từ bỏ lòng sân. Sau khi từ bỏ tà kiến, vị ấy sống theo chánh kiến.

Vị Thánh đệ tử ấy, này Thôn trưởng, với lòng tham
từ bỏ như vậy, với lòng sân từ bỏ như vậy, không có
lòng si, tỉnh giác, chánh niệm, sống biến mãn một
phương với tâm câu hữu với từ; cũng vậy, phương
từ hai; cũng vậy, phương thứ ba; cũng vậy, phương
thứ tư; như vậy, cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề
ngang, hết thảy phương xứ cùng khắp vô biên giới.
Vị ấy an trú với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô
biên, không hận, không sân.

Vị ấy suy tư như sau: "Vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: 'Không có bố thí, không có lễ hy sinh, không có tế tự, không có quả dị thục các nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời sau, không có cha, không có mẹ, không có loại hóa sanh. Ở đời không có những vị Sa-môn, Bà-la-môn chánh hướng, chánh hạnh, đã tự mình chứng tri, chứng ngộ đời này, đời khác, và truyền dạy lại". Nếu vị Tôn giả Đạo sư này nói đúng sự thật, ta cũng không có tội lỗi gì. Vì ta không có hại một ai, kẻ yếu hay kẻ mạnh, ở đây cả hai phương diện, ta là kẻ gieo quẻ gặp may. Thân ta được hộ trì, lời nói được hộ trì, ý được hộ trì. Và sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ được sanh thiện

NGHI NGỜ                                            116

thú, Thiên giới, cõi đời này". Với vị ấy, hân hoan sanh khởi; do hân hoan, hỷ sanh khởi; do hỷ, thân được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ được cảm giác; với người cảm giác lạc thọ, tâm được định tĩnh.

Này Thôn trưởng, đây là pháp Thiền định. Ở đây, nếu Ông được tâm định như vậy, sự phân vân của Ông được đoạn diệt.

IV.(ii)

45) Vị Thánh đệ tử ấy, này Thôn trưởng, với lòng tham được từ bỏ như vậy, với lòng sân được từ bỏ như vậy, không có lòng si, sống tỉnh giác, chánh niệm, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ; cũng vậy, phương thứ hai; cũng vậy, phương thứ ba; cũng vậy, phương thứ tư; như vậy, cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới. Vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại vô biên, không hận, không sân.

Vị ấy suy tư như sau: "Vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: 'Có bố thí, có lễ hy sinh, có tế tự, có quả dị thục các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời sau, có cha, có mẹ, có các loại hóa sanh. Ở đời, có những vị Sa-môn, Bà-la-môn chánh hướng, chánh hạnh, đã tự mình chứng tri, chứng ngộ đời này, đời khác và truyền dạy lại". Nếu vị Tôn giả Đạo sư này nói đúng

NGHI NGỜ                                             117

sự thật, ta cũng không có tội lỗi gì. Vì ta không có hại một ai, kẻ yếu hay kẻ mạnh, ở đây cả hai phương diện, ta là kẻ gieo quẻ gặp may. Thân ta được hộ trì, lời nói được hộ trì, ý được hộ trì. Và sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ được sanh thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Với vị ấy, hân hoan sanh khởi; do hân hoan, hỷ sanh khởi; do hỷ, thân được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ được cảm giác; với người cảm giác lạc thọ, tâm được định tĩnh.

Này Thôn trưởng, đây là pháp Thiền định. Ở đây, nếu Ông được tâm định như vậy, sự phân vân của Ông được đoạn diệt.

IV.(iii)

46) Vị Thánh đệ tử, này Thôn trưởng, với lòng tham được từ bỏ như vậy... biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ... không hận, không sân.

Vị ấy suy tư như sau: "Vị Đạo sư nói như sau, thấy
như sau: 'Tự làm hay khiến người làm... (như trên,
số 40)... hành động như vậy không có tội ác gì'. Nếu
vị Tôn giả Đạo sư này nói đúng sự thật, ta cũng
không có tội lỗi gì..". (như trên, số 44)... như vậy, sự
phân vân của Ông được đoạn diệt.

NGHI NGỜ                                              118

IV.(iv)

47) Vị Thánh đệ tử, này Thôn trưởng, với lòng tham được từ bỏ như vậy... biến mãn một phương tâm câu hữu với từ... không hận, không sân.

Vị ấy suy tư như sau: "Vị Đạo sư nói như sau, thấy như sau: 'Tự làm hay khiến người khác làm... (như trên, số 41)... do duyên ấy, có tội ác, có đi đến tội ác... do nhân duyên ấy, có công đức, có đi đến công đức". Nếu vị Tôn giả Đạo sư này nói đúng sự thật, ta cũng không có tội lỗi gì. Vì ta không có hại một ai, kẻ yếu hay kẻ mạnh, ở đây cả hai phương diện, ta là kẻ gieo quẻ gặp may. Thân ta được hộ trì, lời nói được hộ trì, ý được hộ trì. Và sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ được sanh thiện thú, Thiên giới, cõi đời này". Với vị ấy, hân hoan sanh khởi; do hân hoan, hỷ sanh khởi; do hỷ, thân được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ được cảm giác; với người cảm giác lạc thọ, tâm được định tĩnh.

Này Thôn trưởng, đây là pháp Thiền định. Ở đây, nếu Ông được tâm định như vậy, sự phân vân của Ông được đoạn diệt.

V.(i)

NGHI NGỜ                                           119

48) Vị Thánh đệ tử, này Thôn trưởng... (hoàn toàn
giống như đoạn (i) số 44, chỉ khác, trước là tâm câu
hữu với từ, nay là tâm câu hữu với bi. .. tâm câu hữu
với hỷ. .. tâm câu hữu với xả).

V.(ii)

49)... (giống như đoạn (ii) số 45, chỉ khác, đây với tâm câu hữu với bi. .. tâm câu hữu với hỷ... tâm câu hữu với xả).

V.(iii)

50)... (giống như đoạn (iii) số 46, chỉ khác, đây với tâm câu hữu với bi... tâm câu hữu với hỷ... tâm câu hữu với xả).

V.(iv)

51)... (giống như đoạn (iv) số 47, chỉ khác, ở đây với tâm câu hữu với bi... tâm câu hữu với hỷ... tâm câu hữu với xả).

52) Khi được nói vậy, thôn trưởng Pàtaliya bạch Thế Tôn:

-- Thật là vi diệu, bạch Thế Tôn, thật là vi diệu, bạch Thế Tôn!... Từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

NGHI NGỜ                                             120

NGHI NGỜ   121

10    Pháp đối trị là sự nhổ lên kiêu mạn Tôi là - Kinh XUẤT LY GIỚI – Tăng III, 25

XUẤT LY GIỚI –Tăng III, 9

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu pháp xuất ly giới này.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nói như sau: "Ta
đã tu tập từ tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm
thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và
khéo léo tinh cần, tuy vậy, sân tâm vẫn ngự trị tâm
ta".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy,
Hiền giả chớ có nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế
Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn như vậy không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không phải
như vậy, trường hợp không phải như vậy. Ai tu tập
từ tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo léo
tinh cần, tuy vậy, sân tâm vẫn ngự trị, an trú; sự kiện
như vậy không xảy ra. Này Hiền giả, cái này có khả
năng giải thoát sân tâm, tức là từ tâm giải thoát".
3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo nói như
sau: "Ta đã tu tập, bi tâm giải thoát, làm cho sung

NGHI NGỜ                                             122

mãn, làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất
chứa và khéo léo tinh cần, tuy vậy, hại tâm vẫn ngự
trị tâm ta".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy,
Hiền giả chớ có nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế
Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn như vậy không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không phải
như vậy. Trường hợp không phải như vậy. Ai tu tập
bi tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo léo
tinh cần, tuy vậy, hại tâm vẫn ngự trị, an trú; sự kiện
không xảy ra như vậy. Này Hiền giả, cái này có khả
năng giải thoát hại tâm, tức là bi tâm giải thoát".
4. Này các Tỷ-kheo, ở đây vị Tỷ-kheo nói như sau:
"Ta đã tu tập hỷ tâm giải thoát, làm cho sung mãn,
làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa
và khéo léo tinh cần, tuy vậy, bất lạc tâm vẫn ngự trị
tâm ta".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy.
Hiền giả chớ nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế Tôn.
Xuyên tạc Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không phải
như vậy. Trường hợp không phải như vậy. Nếu tu tập
hỷ tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo léo
tinh cần, tuy vậy, bất lạc tâm vẫn ngự trị, an trú; sự

NGHI NGỜ                                             123

kiện không xảy ra như vậy. Này Hiền giả, cái này có
khả năng giải thoát bất lạc tâm, tức là hỷ tâm giải
thoát".
5. Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo nói như sau: "Ta
đã tu tập xả tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm
thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và
khéo léo tinh cần, tuy vậy, tham tâm vẫn ngự trị tâm
ta".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy,
Hiền giả chớ nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế Tôn.
Xuyên tạc Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không phải
như vậy. Trường hợp không phải như vậy. Nếu tu tập
xả tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo léo
tinh cần, tuy vậy, tham tâm vẫn ngự trị an trú; sự
kiện không xảy ra như vậy. Này Hiền giả, cái này có
khả năng giải thoát tham tâm, tức là xả tâm giải
thoát".
6. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nói như sau: "Ta
đã tu tập vô tướng tâm giải thoát, làm cho sung mãn,
làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa
và khéo léo tinh cần, tuy vậy, thức của ta vẫn tùy
niệm tướng".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy,
Hiền giả chớ có nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế

NGHI NGỜ                                          124

Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế
Tôn không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không
phải như vậy. Trường hợp không phải như vậy. Nếu
tu tập vô tướng tâm giải thoát, làm cho sung mãn,
làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa
và khéo léo tinh cần, thức vẫn sẽ tùy niệm tướng, an
trú; sự kiện không xảy ra như vậy. Này Hiền giả, cái
này có khả năng giải thoát tất cả tướng, tức là vô
tướng tâm giải thoát".
7. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nói như sau:
"Tôi đã từ bỏ tư tưởng "Tôi là". Tôi không có tùy
quán "Cái này là tôi", tuy vậy, mũi tên nghi ngờ, do
sự xâm chiếm tâm tôi và an trú".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy,
Hiền giả chớ có nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế
Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế
Tôn không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không
phải như vậy. Trường hợp không phải như vậy. Với
ai đã từ bỏ tư tưởng "Tôi là", với ai không có tùy
quán "Cái này là tôi", tuy vậy, mũi tên nghi ngờ, do
dự xâm chiếm tâm người ấy và an trú; sự kiện không
xảy ra như vậy. Này Hiền giả, cái này có khả năng
giải thoát mũi tên nghi hoặc do dự, tức là sự nhổ lên
kiêu mạn "Tôi là".
Này các Tỷ-kheo, đây là sáu pháp xuất ly giới.

NGHI NGỜ                                           125

NGHI NGỜ   126
