Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 262 - Người Ngu Người Trí
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 262

NGƯỜI NGU
NGƯỜI TRÍ
Chịu trách nhiệm chính tả:
TÂM MINH ANH

262

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC DẪN NHẬP .............................................................3 1     Định nghĩa - Kinh HIỀN NGU – 129 Trung III, 397.....................................................................8 2     Định nghĩa - Kinh NGƯỜI NGU – Tăng I, 180 .........................................................................36 3     2 loại người ngu - Kinh KẺ NGU – Tăng I, 155 .........................................................................45 4     Kinh CÁC TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 40 ......49 5     Kinh HY CẦU – Tăng I, 163 .........................52 6     Kinh HÀNH ĐỘNG – Tăng II, 297 ...............57 7     Kinh MẤT GỐC – Tăng I, 552 ......................59 8     Kinh PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114 .....62 9     Kinh ĐA GIỚI – 115 Trung III, 217 ..............63 10 Suy xét khi chọn thầy, chọn đạo - Kinh SANDAKA – 76 Trung II, 377 ......................79 11 Trí tuệ lộn ngược, bắp vế, rộng lớn - Kinh LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231 .................................101

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                                        1

12 Tà hạnh trong 4 sự - Kinh MẤT GỐC 2 – Tăng I, 555 .............................................................106

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                                 2

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                   3

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                  4

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                   5

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                  6

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                     7

1     Định nghĩa - Kinh HIỀN NGU – 129 Trung III, 397

KINH HIỀN NGU (Balapandita suttam) – Bài kinh số 129 – Trung III, 39

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà-lâm), tại tịnh xá ông Anathapindika. Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Này các Tỷ-kheo, có ba đặc điểm, đặc tướng, và
đặc ấn này của người ngu. Thế nào là ba? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người ngu tư duy ác tư duy,
nói lời ác ngữ và hành các ác hạnh. Này các Tỷ-
kheo, nếu người ngu không tư duy ác tư duy,
không nói lời ác ngữ, không hành ác hạnh, thời
làm sao kẻ trí biết được người ấy: "Người này là

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            8

người ngu, không phải là Chân nhân". Và vì rằng,
này các Tỷ-kheo, người ngu tư duy ác tư duy, nói
lời ác ngữ, hành ác hạnh, do vậy, người trí biết
người ấy: "Người này là người ngu, không phải là
Chân nhân". Người ngu ấy, này các Tỷ-kheo,
ngay trong hiện tại cảm thọ ba loại khổ ưu.

Này các Tỷ-kheo, nếu người ngu ngồi giữa hội
chúng, hay ngồi bên đường có xe cộ qua lại, hay tại
ngã (ba, ngã tư) đường, tại đấy (nếu) có người nghĩ
đến câu chuyện thích hợp về người ấy. Nếu người
ngu, này các Tỷ-kheo, sát sanh, lấy của không cho,
theo tà hạnh trong dâm dục, nói láo, say rượu men,
rượu nấu, thường ở đây, này các Tỷ-kheo, người ngu
ấy suy nghĩ như sau: "Các người ấy nghĩ đến câu
chuyện thích hợp về ta, vì những pháp ấy thật có nơi
ta và ta có những pháp ấy". Này các Tỷ-kheo, đây là
loại khổ ưu thứ nhất, người ngu cảm thọ ngay trong
hiện tại.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người ngu thấy các vua chúa sau khi bắt tên trộm cướp có phạm tội liền áp dụng nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh bằng gậy, họ đánh bằng côn, họ chặt tay, họ chặt chân, họ chặt tay chân, họ xẻo tai, họ cắt mũi, họ xẻo tai cắt mũi; họ dùng hình phạt vạc dầu, họ dùng hình phạt bối đồi hình (xẻo đỉnh đầu thành hình

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            9

con sò) họ dùng hình phạt la hầu khẩu hình, hỏa man hình (lấy lửa đốt thành vòng hoa), chúc thủ hình (đốt tay), khu hành hình (lấy rơm bện lại rồi siết chặt) bì y hình (lấy vỏ cây làm áo), linh dương hình (hình phạt con dê núi), câu nhục hình (lấy câu móc vào thịt), tiền hình (cắt thịt thành hình đồng tiền), khối trấp hình, chuyển hình, cao đạp đài, họ tưới bằng dầu sôi, họ cho chó ăn, họ đóng cọc những người sống, họ lấy gươm chặt đầu. Ở đây, này các Tỷ-kheo, người ngu nghĩ như sau: "Do nhân các ác hành như vậy, các vua chúa sau khi bắt tên trộm cướp có phạm tội, liền áp dụng những hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh bằng gậy, họ đánh bằng côn, họ chặt tay, họ chặt chân, họ chặt tay chân.. họ lấy gươm chặt đầu. Những pháp ấy có thật nơi ta và ta có những pháp ấy. Nếu các vua chúa biết về ta, các vua chúa ấy sau khi bắt ta liền áp dụng nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh bằng gậy, họ đánh bằng côn... họ lấy gươm chặt đầu". Này các Tỷ-kheo, đây là loại khổ ưu thứ hai, người ngu cảm thọ ngay trong hiện tại.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, khi người ngu leo ngồi trên ghế, hay trên giường, hay nằm trên đất, lúc bấy giờ, những ác nghiệp người ấy làm từ trước, như thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, treo nằm, treo áp, treo đè lên người ấy. Ví như, này các Tỷ-kheo,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              10

vào buổi chiều, những bóng các đỉnh núi treo nằm, treo áp, treo đè trên đất; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi người ngu ngồi trên ghế, hay ngồi trên giường, hay nằm dưới đất, trong khi ấy các nghiệp quá khứ của người ấy, tức là thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, treo nằm, treo áp, treo đè trên người ấy. Ở đây, này các Tỷ-kheo, người ngu suy nghĩ như sau: "Thật sự ta không làm điều phước, không làm điều thiện, không làm điều chống lại sợ hãi, làm điều ác, làm điều hung bạo, làm điều tội lỗi. Do không làm điều phước, không làm điều thiện, không làm điều chống lại sợ hãi, do làm điều ác, làm điều hung bạo, làm điều tội lỗi nên phải đi đến ác thú; ác thú ấy sau khi chết ta phải đi". Người ấy sầu muộn, than van, than khóc, đấm ngực, rên la và rơi vào bất tỉnh. Này các Tỷ-kheo, đây là sự khổ ưu thứ ba, ngay trong hiện tại, người ngu (phải) cảm thọ.

Này các Tỷ-kheo, kẻ ngu kia sau khi làm thân ác hành, sau khi làm khẩu ác hành, sau khi làm ý ác hành, khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các Tỷ-kheo, nếu có ai nói một cách đúng đắn về người ấy, phải nói rằng người ấy hoàn toàn không tốt đẹp, hoàn toàn không khả ái, hoàn toàn không thích ý. Cũng như muốn nói một cách đúng đắn về Địa ngục, phải nói rằng Địa ngục, hoàn toàn không tốt đẹp, hoàn toàn không khả

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              11

ái, hoàn toàn không thích ý. Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, cho đến một ví dụ cũng không dễ gì, vì rất nhiều là sự đau khổ của Địa ngục.

Khi được nói vậy, một Tỷ-kheo khác bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn có thể cho con một ví dụ được không?

Thế Tôn đáp:

– Có thể được, này Tỷ-kheo. Ví như, này Tỷ- kheo, có người bắt được một tên trộm cắp, dẫn đến trước mặt vua và thưa: "Tâu Đại vương, đây là một tên trộm cướp phạm tội cho Ngài! Hãy hình phạt nó như Đại vương muốn". Và vị vua ấy nói như sau về tên trộm cướp ấy: "Này các Ông hãy đi và vào buổi sáng hãy đâm người này với một trăm ngọn giáo". Và vào buổi sáng, họ đâm người ấy với một trăm ngọn giáo. Rồi đến trưa, vua nói như sau: "Này các Ông, người ấy ra sao?" – "Tâu Đại vương, nó vẫn còn sống". Rồi vua lại nói như sau về tên trộm cướp ấy: "Này các Ông, hãy đi và vào buổi trưa, hãy đâm người này với một trăm ngọn giáo". Và vào buổi trưa, họ đâm người ấy với một trăm ngọn giáo. Rồi đến chiều, vua nói như sau: "Này các Ông, người ấy ra sao?" – "Tâu Đại vương, nó vẫn còn sống". Rồi

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           12

vua lại nói như sau về người kia: "Này các Ông, vào
buổi chiều, họ đâm người này với một trăm ngọn
giáo". Và vào buổi chiều, họ đâm người ấy với một
trăm ngọn giáo.

Này các Tỷ-kheo, Ông nghĩ thế nào? Người ấy bị đâm ba trăm ngọn giáo, do nhân duyên ấy, có cảm thọ khổ ưu không?

– Bạch Thế Tôn, chỉ bị ngọn giáo đâm một lần, người kia do nhân duyên ấy cũng cảm thấy khổ ưu, còn nói gì đến ba trăm ngọn giáo!

Rồi Thế Tôn lượm lên một hòn đá nhỏ, lớn bằng bàn tay và nói với các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Cái gì lớn hơn, hòn đá này, to bằng bàn tay do ta lượm lên, hay núi Tuyết Sơn (Himava) vua các loại núi?

– Thật là quá nhỏ, bạch Thế Tôn, hòn đá này lớn
bằng bàn tay do Thế Tôn lượm lên. So sánh với
Tuyết Sơn vua các loại núi, nó không đáng kể gì, nó
không bằng một phần ngàn vạn lần (của núi Tuyết)
nó không thể so sánh được!

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, người ấy bị đâm bởi ba trăm ngọn giáo, do nhân duyên ấy

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           13

cảm thọ khổ ưu. Khổ ưu ấy so sánh với khổ ưu ở Địa ngục không đáng kể gì, không bằng một phần ngàn vạn lần, không thể so sánh được.

 Này các Tỷ-kheo, các người giữ địa ngục bắt
người ấy chịu hình phạt gọi là năm cọc
(pancavidhabandhanam). Họ lấy cọc sắt
nung đỏ đóng vào một bàn tay, họ lấy cọc sắt
nung đỏ đóng vào bàn tay thứ hai, họ lấy cọc
sắt nung đỏ đóng vào bàn chân, họ lấy cọc sắt
nung đỏ đóng vào bàn chân thứ hai, họ lấy
cọc sắt nung đỏ đóng vào giữa ngực. Người
ấy ở đây thọ lãnh các cảm giác đau đớn,
thống khổ, khốc liệt. Nhưng người ấy không
có thể mệnh chung cho đến khi ác nghiệp của
người ấy chưa được tiêu trừ.
 Này các Tỷ-kheo, các người giữ Địa ngục bắt
người ấy nằm xuống và lấy búa chặt người
ấy. Người ấy ở đây thọ lãnh các cảm giác đau
đớn, thống khổ, khốc liệt. Nhưng người ấy
không thể mệnh chung cho đến khi ác nghiệp
của người ấy chưa được tiêu trừ.
 Này các Tỷ-kheo, các người giữ Địa ngục
dựng ngược người ấy chân phía trên, đầu
phía dưới và lấy búa chặt người ấy. Người ấy
ở đây cảm thọ... (như trên)... chưa được tiêu

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           14

trừ.
 Này các Tỷ-kheo, các người giữ Địa ngục cột
người ấy vào một chiếc xe, kéo người ấy chạy
tới chạy lui trên đất được đốt cháy đỏ, cháy
thành ngọn, cháy đỏ rực. Người ấy ở đây cảm
thọ... chưa được tiêu trừ.
 Rồi này các Tỷ-kheo, các người giữ Địa ngục
đẩy người ấy lên kéo người ấy xuống trên
một sườn núi đầy than hừng, cháy đỏ, cháy
thành ngọn, cháy đỏ rực. Người ấy ở đây cảm
thọ... (như trên)... chưa được tiêu trừ.
 Rồi này các Tỷ-kheo, các người giữ Địa ngục
dựng ngược người ấy chân phía trên, đầu
phía dưới và quăng người ấy vào một vạc dầu
bằng đồng nung đỏ, cháy đỏ, cháy thành
ngọn, cháy đỏ rực. Người ấy ở đây bị nấu với
bọt nước sôi sùng sục, ở đây bị nấu với vạc
nước sôi sùng sục; khi thì nổi lên trên, khi thì
chìm xuống đáy, khi thì trôi dạt ngang. Người
ấy ở đây thọ lãnh các cảm giác đau đớn,
thống khổ, khốc liệt. Nhưng người ấy không
có thể mệnh chung cho đến khi ác nghiệp của
người ấy chưa được tiêu trừ.
 Rồi này các Tỷ-kheo, những người giữ Địa
ngục quăng người ấy vào Đại địa ngục. Này
các Tỷ-kheo, Đại địa ngục ấy, có bốn góc,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             15

bốn cửa, chia thành phần bằng nhau; xung
quanh có tường sắt; mái sắt lợp lên trên. Nền
Địa ngục bằng sắt nung đỏ, cháy đỏ rực; đứng
thẳng, luôn có mặt, rộng một trăm do tuần.

Này các Tỷ-kheo, với rất nhiều pháp môn, Ta
nói về Địa ngục, nhưng thật khó nói cho được đầy
đủ, này các Tỷ-kheo, vì đau khổ ở Địa ngục quá
nhiều.

Này các Tỷ-kheo, có những loại sanh vật thuộc
loại bàng sanh, có hơi thở, ăn cỏ. Chúng ăn những cỏ
ướt và khô, với răng nhai nghiền, cỏ ấy. Này các Tỷ-
kheo, những sanh vật ấy thuộc loại bàng sanh, có hơi
thở, ăn cỏ là gì? Các loại ngựa, trâu, bò, lừa, dê, nai
hay các sanh vật khác, thuộc loại bàng sanh, có hơi
thở, ăn cỏ. Này các Tỷ-kheo, người ngu ấy do trước
kia hưởng thọ ở đây, do trước kia làm các ác nghiệp,
ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, sanh ra cọng
trú với các loài hữu tình ấy, những loại hữu tình ăn
cỏ.

Này các Tỷ-kheo, có các sanh vật thuộc loại bàng sanh, có hơi thở và ăn phân. Chúng ngửi được mùi phân từ đường xa, liền chạy tới, nghĩ rằng: "Chúng ta sẽ ăn ở đây, chúng ta sẽ ăn ở đây". Ví như các Bà-la-môn chạy đến, ngửi được mùi lễ tế sanh,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               16

nghĩ rằng: "Chúng ta sẽ ăn ở đây, chúng ta sẽ ăn ở đây". Cũng vậy này các Tỷ-kheo, có các loại sanh vật, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, và ăn phân. Chúng ngửi được mùi phân từ đường xa, liền chạy tới, nghĩ rằng: "Chúng ta sẽ ăn ở đây, chúng ta sẽ ăn ở đây". Và này các Tỷ-kheo, các sanh vật ấy, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở và ăn phân là gì? Các loại gà, heo, chó, chó rừng (giả can), hay tất cả các sanh vật khác, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, ăn phân. Này các Tỷ-kheo, người ngu ấy do trước kia hưởng thọ ở đây, do trước kia làm các ác nghiệp ở đây, sau khi thân hoại mạng chung sanh ra cọng trú với các loại hữu tình ấy, những loại hữu tình ăn phân.

Này các Tỷ-kheo, có các loại sanh vật thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong bóng tối, già trong bóng tối và chết trong bóng tối. Này các Tỷ- kheo, những sanh vật ấy, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong bóng tối, già trong bóng tối và chết trong bóng tối là gì? Các loại côn trùng, con sùng, con dòi, con sâu đôm đốm và các loại sanh vật khác thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sống trong bóng tối. Này các Tỷ-kheo, người ngu ấy do trước kia hưởng thọ ở đây, do trước kia làm các ác nghiệp ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, sanh ra cọng trú với các loài hữu tình ấy tức là các loại hữu tình sinh ra trong bóng tối, già trong bóng tối, chết trong

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              17

bóng tối.

Này các Tỷ-kheo, có những sanh vật, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sinh ra trong nước, già trong nước, chết trong nước. Và này các Tỷ-kheo, các sanh vật ấy thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong nước, già trong nước, chết trong nước là gì? Các loại cá, rùa, cá sấu, hay các sanh vật khác, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong nước, già trong nước, chết trong nước. Này các Tỷ-kheo, người ngu ấy, do trước kia hưởng thọ ở đây, do trước kia làm các ác nghiệp ở đây, sau khi thân hoại mạng chung sanh ra cọng trú với các loài hữu tình ấy, tức là các loài hữu tình sanh ra trong nước, già trong nước, chết trong nước.

Này các Tỷ-kheo, có các sanh vật thuộc loài bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong bất tịnh, già trong bất tịnh, chết trong bất tịnh. Và này các Tỷ- kheo, các sanh vật ấy, các loại thuộc bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong bất tịnh, già trong bất tịnh, chết trong bất tịnh là gì? Này các Tỷ-kheo, các loài hữu tình nào sanh ra trong cá thúi hay già trong cá thúi, hay chết trong cá thúi, hay trong tử thi thúi, hay trong đồ ăn thúi, hay trong vũng nước, hay sinh ra trong đầm nước (nhớp)... già... hay chết trong đầm nước (nhớp). Này các Tỷ-kheo, người ngu ấy, do

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                18

trước kia hưởng thọ ở đây, do trước kia làm các ác
nghiệp ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, sanh ra
cọng trú với các loài hữu tình ấy, tức là các loài hữu
tình sanh ra trong bất tịnh, già trong bất tịnh, chết
trong bất tịnh.

Này các Tỷ-kheo, với rất nhiều pháp môn, Ta
nói về các loại bàng sanh, nhưng thật khó nói cho
được đầy đủ, này các Tỷ-kheo, vì đau khổ ở loài
bàng sanh quá nhiều.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người quăng một
khúc cây có một cái lỗ trên biển, một ngọn gió từ
phương Đông thổi nó trôi qua phía tây; một ngọn gió
từ phương Tây thổi nó trôi qua phía đông; một ngọn
gió từ phương Bắc thổi nó trôi qua phía nam; một
ngọn gió từ phương Nam thổi nó trôi qua phía bắc.
Rồi có một con rùa mù, cứ một trăm năm mới trồi
đầu lên một lần. Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế
nào? Con rùa mù ấy có thể đút cổ nó vào trong lỗ
cây này được không?

– Nếu có được chăng nữa, bạch Thế Tôn, thời chỉ được một lần, sau một thời gian rất lâu dài.

– Còn mau hơn, này các Tỷ-kheo, con rùa mù ấy có thể chui cổ vào khúc cây có lỗ hổng kia; nhưng này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố rằng còn khó hơn được

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              19

làm người trở lại, một khi người ngu bị rơi vào đọa
xứ. Vì sao vây? Vì ở đấy, này các Tỷ-kheo, không
có pháp hành, an tịnh hành, thiện hành, phước hành.
Này các Tỷ-kheo, ở đây chỉ có ăn lẫn nhau và ăn thịt
kẻ yếu.

Và này các Tỷ-kheo, nếu người ngu ấy sau một thời gian rất lâu dài, có được làm người trở lại, thời người ấy sẽ sanh trong gia đình thấp hèn, trong gia đình hạ cấp, trong gia đình kẻ đi săn, trong gia đình kẻ đan tre, trong gia đình người làm xe, hay trong gia đình người đổ phân, trong những gia đình nghèo khốn, không đủ để uống hay để ăn, cho đến miếng vải che lưng cũng khó tìm được. Lại nữa, người ấy thô xấu, khó nhìn, lùn thấp, hay bệnh, mù hay có tật, què hay bị bại, người ấy không có thể được các đồ ăn, đồ uống, vải xa, vòng hoa, hương liệu, giường nằm, chỗ trú xứ và ánh sáng. Người ấy hành thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành; vì hành thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành; sau khi thân hoại mạng chung, sinh ra trong cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đánh bạc, trong canh đổ bạc đầu tiên, mất con, mất vợ, mất tất cả tài sản, lại cuối cùng phải tù tội. Nhưng này các Tỷ-kheo, còn nhỏ bé canh đổ bạc ấy, do canh đổ bạc đầu tiên này, người ấy mất con, mất vợ, mất tất cả

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              20

tài sản, lại cuối cùng phải tù tội. Và canh bạc này to
lớn hơn, với canh bạc ấy người ngu, do thân ác hành,
khẩu ác hành, ý ác hành, sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa
ngục. Này các Tỷ-kheo, đây là địa xứ hoàn toàn
viên mãn của kẻ ngu.

 Này các Tỷ-kheo, có ba đặc điểm, đặc tướng, và
đặc ấn này của người trí. Thế nào là ba? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người trí tư duy thiện tư duy,
nói lời thiện ngữ, và hành các thiện hành. Này
các Tỷ-kheo, nếu người trí không tư duy thiện tư
duy, không nói lời thiện ngữ, không hành các
thiện hành, thời làm sao kẻ trí biết được người ấy:
"Vị này là người trí, là bậc Chân nhân". Và vì
rằng, này các Tỷ-kheo, người trí tư duy thiện tư
duy, nói lời thiện ngữ, hành thiện hành, do vậy
người trí biết người ấy: "Vị này là người có trí, là
bậc Chân nhân". Người trí ấy, này các Tỷ-kheo,
ngay trong hiện tại cảm thọ ba loại lạc hỷ.

Này các Tỷ-kheo, nếu người trí ngồi giữa hội chúng, hay ngồi bên đường có xe cộ qua lại, hay tại ngã (ba, ngã tư) đường, tại đấy (nếu) có người nghĩ đến câu chuyện thích hợp về người ấy; nếu người trí, này các Tỷ-kheo, từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hành trong dâm dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              21

say rượu men rượu nấu, thời ở đây này các Tỷ-kheo,
người trí ấy suy nghĩ như sau: "Các người ấy nghĩ
đến câu chuyện thích hợp về ta, vì những pháp ấy
thật có nơi ta và ta có những pháp ấy". Này các Tỷ-
kheo, đây là loại lạc hỷ thứ nhất, người trí cảm thọ
ngay trong hiện tại.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, người trí thấy các vua chúa, sau khi bắt tên trộm cướp phạm tội, liền áp dụng nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh bằng gậy, họ đánh bằng côn... (như trên)... họ lấy gươm chặt đầu. Ở đây, này các Tỷ-kheo người trí suy nghĩ như sau: "Do nhân các ác hành như vậy, các vua chúa sau khi bắt tên trộm cướp có phạm tội, liền áp dụng những hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh bằng gậy... (như trên)... họ lấy gươm chặt đầu, những pháp ấy thật không có nơi ta, và ta không có những pháp ấy". Này các Tỷ-kheo, đây là loại lạc hỷ thứ hai, người trí cảm thọ ngay trong hiện tại.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, khi người trí leo ngồi trên ghế, hay trên giường, hay nằm trên đất, lúc bấy giờ những thiện nghiệp người ấy làm từ trước, như thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành treo nằm, treo áp, treo đè trên người ấy. Ví như, này các Tỷ-kheo, vào buổi chiều, những bóng các đỉnh núi treo nằm, treo áp, treo đè trên đất; cũng vậy, này các

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              22

Tỷ-kheo, khi người trí ngồi trên ghế hay ngồi trên giường, hay nằm dưới đất, trong khi các nghiệp quá khứ của người ấy tức là thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành treo nằm, treo áp, treo đè trên người ấy. Ở đây, này các Tỷ-kheo, người trí suy nghĩ như sau: "Thật sự ta không làm điều ác, không làm điều hung bạo, không làm điều tội lỗi, lại làm điều phước, làm điều thiện, làm điều chống sợ hãi. Do không làm điều ác, không làm điều hung bạo, không làm điều tội lỗi, do làm điều phước, làm điều thiện, làm điều chống sợ hãi, được đi đến (thiện) thú nào, (thiện) thú ấy sau khi chết, ta được đi". Vị ấy không sầu muộn, không than van, không than khóc, không đấm ngực, rên la và rơi vào bất tỉnh. Này các Tỷ-kheo, đây là sự lạc hỷ thứ ba, ngay trong hiện tại người trí được cảm thọ.

Này các Tỷ-kheo, kẻ trí kia sau khi làm thân thiện hành, sau khi làm khẩu thiện hành, sau khi làm ý thiện hành, sau khi thân hoại mạng chung, sanh ra trong thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Này các Tỷ- kheo, nếu có ai nói một cách đúng đắn về vị ấy phải nói rằng vị ấy hoàn toàn tốt đẹp, hoàn toàn khả ái, hoàn toàn thích ý. Cũng như muốn nói một cách đúng đắn về Thiên giới phải nói rằng Thiên giới hoàn toàn tốt đẹp, hoàn toàn khả ái, hoàn toàn thích ý. Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, cho đến một ví dụ cũng không dễ gì, vì rất nhiều là sự (an) lạc của

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               23

Thiên giới.

Khi được nói vậy, một Tỷ-kheo khác bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn có thể làm cho con một ví dụ được không?

– Có thể được, này Tỷ-kheo. Ví như, này các Tỷ-kheo, vị vua Chuyển luân có đầy đủ bảy món báu và bốn như ý đức, do nhân duyên ấy cảm thọ lạc hỷ. Thế nào là bảy? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vua Sát đế lỵ, đã làm lễ quán đảnh, vào ngày Bố-tát trăng rằm sau khi gội đầu, lên cao điện để trai giới, thời Thiên luân báu hiện ra, đủ một ngàn cọng xa, với vành xe, trục xe, đầy đủ mọi bộ phận. Thấy vậy, vua Sát đế lỵ đã làm lễ quán đảnh suy nghĩ: "Ta nghe như vầy: Khi một vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh vào ngày Bố-tát trăng rằm, sau khi gội đầu, lên cao điện để trai giới, nếu có Thiên luân báu hiện ra, đủ một ngàn cọng xe, với vành xe và trục xe, đầy đủ mọi bộ phận, thời vị vua ấy là Chuyển luân vương. Như vậy ta có thể là Chuyển luân vương".

Này các Tỷ-kheo, rồi vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp thượng y trên một vai, tay trái cầm bình nước và với tay phải rưới nước trên xe báu và nói: "Này xe báu hãy lăn khắp.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            24

Này xe báu hãy chinh phục!" Và này các Tỷ-kheo,
xe báu lăn về hướng Đông và vua Sát-đế-lỵ đã làm
lễ quán đảnh cùng với bốn loại binh chủng đi theo
sau. Và này các Tỷ-kheo, chỗ nào xe báu dừng lại,
chỗ ấy vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, an trú cùng
với bốn loại binh chủng.

Này các Tỷ-kheo, các địch vương ở phương
Đông đến yết kiến vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh,
và nói: "Hãy đến đây, Đại vương!" Hoan nghênh,
đón mừng Đại vương! Tâu Đại vương, tất cả đều
thuộc của Ngài. Đại vương hãy giáo huấn cho chúng
tôi!"

Vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, nói rằng:
"Không được sát sanh. Không được lấy của không
cho. Không được tà dâm. Không được nói láo.
Không được uống rượu. Hãy ăn uống cho thích
nghi".

Này các Tỷ-kheo, tất cả địch vương ở phương Đông đều trở thành chư hầu vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Này các Tỷ-kheo, rồi xe báu ấy lặn xuống biển lớn ở phương Đông rồi nổi lên và lặn về phương Nam... lặn xuống biển lớn ở phương Nam, rồi nổi lên và lặn về phương Tây... lặn xuống biển lớn ở phương

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             25

Tây.. , rồi nổi lên và lặn về phương Bắc và vua Sát-
đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh cùng với bốn loại binh
chủng đi theo sau. Này các Tỷ-kheo, chỗ nào xe báu
dừng lại, chỗ ấy vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh
an trú cùng với bốn loại binh chủng.

Này các Tỷ-kheo, các địch vương ở phương Bắc
đến yết kiến vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh và
nói: "Hãy đến đây, Đại vương! Hoan nghênh, đón
mừng Đại vương! Tâu Đại vương; tất cả đều thuộc
của Ngài, tất cả đều thuộc của Ngài. Đại vương hãy
giáo huấn cho chúng tôi!"

Này các Tỷ-kheo, tất cả địch vương ở phương Bắc đều trở thành chư hầu vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Này các Tỷ-kheo, xe báu ấy sau khi chinh phục trái đất cho đến hải biên, liền trở về kinh đô Kusavati, và đứng trước pháp đình, trên cửa nội cung như một trang bảo cho nội cung của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh. Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự xuất hiện của xe báu của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, voi báu xuất hiện cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, thuần trắng, bảy xứ kiên cường, có thần lực, phi hành trên hư không và tên là Uposatha (Bố-tát). Thấy (voi báu), vua Sát-

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                26

đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, sanh tâm hoan hỷ và nghĩ: "Lành thay được cỡi con voi này, nếu nó chịu sự điều ngự" Và này các Tỷ-kheo, như một con hiền tượng quý phái chịu sự điều ngự lâu ngày, con voi báu ấy tự đến để chịu điều ngự. Này các Tỷ-kheo, thuở xưa, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, để thử voi báu này, sáng sớm cỡi voi đi khắp quả đất cho đến hải biên rồi về lại kinh đô Kusavati kịp giờ ăn sáng. Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự xuất hiện voi báu của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ngựa báu xuất hiện
cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, thuần trắng,
đầu đen như quạ, bờm ngựa màu đen, có thần lực,
phi hành trên hư không và tên là Valahaka. Thấy
(ngựa báu), vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, sanh
tâm hoan hỷ và nghĩ: "Tốt đẹp thay được cỡi con
ngựa này nếu nó chịu sự điều ngự". Và này các Tỷ-
kheo, như một con hiền mã quý phái, chịu sự điều
ngự lâu ngày, con ngựa báu ấy tự đến để chịu sự điều
ngự. Này các Tỷ-kheo, thuở xưa, vua Sát-đế-lỵ đã
làm lễ quán đảnh để thử con ngựa báu này, sáng sớm
liền cỡi ngựa, đi khắp quả đất cho đến hải biên, rồi
về lại kinh đô Kusavati kịp giờ ăn sáng. Này các Tỷ-
kheo, như vậy là xuất hiện ngựa báu của vua Sát-đế-
lỵ đã làm lễ quán đảnh.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             27

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, châu báu lại xuất hiện
cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh. Châu báu ấy
là lưu ly châu, sáng suốt, thuần chất, có tám mặt, khó
dũa, khó mài, thanh tịnh, trong suốt, hoàn hảo mọi
phương diện. Này các Tỷ-kheo, hào quang châu báu
này chiếu sáng cùng khắp một do tuần. Này các Tỷ-
kheo, thuở xưa, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh
để thử châu báu này đã cho dàn bày bốn binh chủng,
đặt bảo châu cao trên quân kỳ và có thể tiến quân
trong đêm tối âm u. Này các Tỷ-kheo, mọi người
trong làng ở xung quanh đều bắt đầu làm việc, tưởng
rằng trời đã sáng rồi. Này các Tỷ-kheo, như vậy là
sự xuất hiện châu báu của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ
quán đảnh.

Này các Tỷ-kheo, nữ báu lại xuất hiện cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, mỹ miều, khả ái, cử chỉ đoan trang, màu da tuyệt mỹ, không quá cao, không quá thấp, không béo, không gầy, không quá đen, không quá trắng, vượt trên dung sắc loài Người, ánh sáng bằng dung sắc chư Thiên. Này các Tỷ-kheo, thân xác nữ báu này là (êm mịn) như bông, như nhung. Này các Tỷ-kheo, khi trời lạnh, chân tay nữ báu này trở thanh ấm áp; khi trời nóng, trở thành lạnh mát. Này các Tỷ-kheo, thân nữ báu tỏa mùi thơm chiên đàn, miệng tỏa mùi thơm hoa sen. Này các Tỷ- kheo, nữ báu này dậy trước và đi ngủ sau vua Sát-đế-

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              28

lỵ đã làm lễ quán đảnh, mọi hành động làm vua thỏa
thích, yên lành khả ái. Này các Tỷ-kheo, nữ báu này
không có một tư tưởng nào bất tín đối với vua Sát đế
lỵ đã làm lễ quán đảnh, huống nữa là về thân thể.
Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự xuất hiện nữ báu của
vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, cư sĩ báu xuất hiện
cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, chứng được
thiên nhãn, do nghiệp dị thục sanh và nhờ thiên nhãn
này có thể thấy châu báu chôn cất có chủ hay không
có chủ. Cư sĩ báu này đến vua Sát-đế-lỵ đã làm quán
đảnh và nói:

– "Tâu Đại vương, Đại vương chớ có lo âu, thần sẽ xử lý thích nghi tài sản Đại vương".

Này các Tỷ-kheo, thuở xưa vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, muốn thử cư sĩ báu này, liền cỡi thuyền, chèo ra giữa sông Hằng và bảo cư sĩ báu:

"- Này cư sĩ, ta cần vàng.

"- Tâu Đại vương, hãy cho chèo thuyền gần bờ nào cũng được.

"- Này cư sĩ, ta cần vàng ngay tại đây.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            29

Này các Tỷ-kheo, khi ấy cư sĩ báu thọc hai tay xuống nước nhắc lên một ghè đầy cả vàng ròng rồi tâu với vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh:

"- Tâu Đại vương, như vậy đã đủ chưa? Tâu Đại vương, làm như vậy đã được chưa?"

Vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh trả lời:

"- Này Cư sĩ, như vậy là đủ. Này Cư sĩ, làm như vậy là được rồi. Này Cư sĩ, cúng dường như vậy là được rồi".

Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự xuất hiện cư sĩ báu của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, tướng quân báu xuất hiện cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, có học thức, thông minh, sáng suốt, có khả năng khuyến cáo vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, khi đáng tiến thì tiến, khi đáng lùi thì lùi, khi đáng dừng thì dừng:

Vị này đến tâu vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh:

"- Tâu Đại vương, Đại vương chớ có lo âu, thần sẽ cố vấn Đại vương".

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            30

Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự xuất hiện tướng quân báu của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh có đầy đủ bảy báu như vậy.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh có đầy đủ bốn như ý đức. Thế nào là bốn?

Này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán
đảnh đẹp trai, khả ái, cử chỉ thanh lịch, sắc diện tuyệt
luân, thấy xa hơn mọi người. Này các Tỷ-kheo, đó là
như ý đức thứ nhất của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán
đảnh.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa, vua Sát-đế-lỵ đã làm
lễ quán đảnh sống lâu, tuổi thọ thắng xa các người
khác. Này các Tỷ-kheo, đó là như ý đức thứ hai của
vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm
lễ quán đảnh ít bệnh tật, ít tai ương thể nhiệt không
quá lạnh, không quá nóng, được quân phân để điều
hòa sự tiêu hóa, thắng xa các người khác. Này các
Tỷ-kheo, đó là như ý đức thứ ba của vua Sát-đế-lỵ
đã làm lễ quán đảnh.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                31

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ, đã làm
lễ quán đảnh được các Bà-la-môn và Gia chủ ái kính
và yêu mến. Này các Tỷ-kheo, như người cha được
các người con ái kính và yêu mến; cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh được các
Bà-la-môn và Gia chủ ái kính và yêu mến. Này các
Tỷ-kheo, các vị Bà-la-môn và Gia chủ được vua Sát-
đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh ái kính và yêu mến. Này
các Tỷ-kheo, như những người con được người cha
ái kính và yêu mến; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, các
Bà-la-môn và Gia chủ được vua Sát-đế-lỵ, đã làm lễ
quán đảnh ái kính và yêu mến. Thuở xưa, này các
Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh đi đến
hoa viên cùng với bốn loại binh chủng. Này các Tỷ-
kheo, các Bà-la-môn và Gia chủ đến vua Sát-đế-lỵ
đã làm lễ quán đảnh và tâu rằng:

"- Tâu Đại vương, hãy cho đi chậm chậm để chúng tôi có thể chiêm ngưỡng lâu dài hơn. ".

Này các Tỷ-kheo nhưng vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh lại ra lệnh cho người đánh xe:

"- Này anh Đánh xe, hãy đánh xe chậm chậm đủ để ta có thể thấy các vị Bà-la-môn và Gia chủ lâu dài hơn".

Này các Tỷ-kheo, như vậy là như ý đức thứ tư

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             32

của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Và này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ
quán đảnh suy nghĩ: "Nay ta hãy cho xây những hồ
sen giữa các hàng cây tala, cứ cách khoảng một trăm
cung tầm!"

Này các Tỷ-kheo, vua Chuyển luân có đầy đủ bốn như ý đức này.

Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Vua Chuyển luân, đầy đủ bảy món báu và bốn như ý đức; do nhân duyên ấy, có cảm thọ lạc hỷ không?

– Bạch Thế Tôn, vua Chuyển luân chỉ đầy đủ một món báu, do nhân duyên ấy, có cảm thọ lạc hỷ; còn nói gì đầy đủ bảy món báu và bốn như ý đức.

Rồi Thế Tôn lượm lên một hòn đá nhỏ, lớn bằng bàn tay và nói với các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Cái gì lớn hơn? Hòn đá này, to bằng bàn tay do Ta lượm lên hay núi Tuyết Sơn, vua các loại núi?

– Thật là quá nhỏ, bạch Thế Tôn là hòn đá này, lớn bằng bàn tay, do Thế Tôn lượm lên, so sánh với Tuyết Sơn vua các loại núi, nó không đáng kể gì, nó

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           33

không bằng một phần ngàn vạn lần (của núi Tuyết), nó không thể so sánh được.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vua Chuyển luân
với bảy món báu và bốn như ý đức, do nhân duyên
ấy cảm thọ lạc hỷ, lạc hỷ ấy so sánh với Thiên lạc
không đáng kể gì, không bằng một phần ngàn vạn
lần, không thể so sánh được.

Này các Tỷ-kheo, người có trí ấy, nếu sau một thời gian rất lâu dài, được sinh làm người, người ấy sẽ sinh ra trong một gia đình cao quí Sát-đế-lỵ đại gia, hay Bà-la-môn đại gia, hay Cư sĩ đại gia giàu có, tài sản nhiều, tài nguyên nhiều, vàng và bạc phong phú, tài vật phong phú, lúa thóc phong phú. Hơn nữa, vị ấy đẹp trai, khả ái, dễ thương, đầy đủ dung sắc tối thượng. Vị ấy nhận được đồ ăn, đồ uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, giường, trú xứ và ánh sáng. Vị ấy sống với thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành. Sống với thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, sau khi thân hoại mạng chung, vị ấy được sanh lên thiện thú, Thiên giới. Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đánh bạc, chính trong canh bạc thứ nhất (đổ xúc sắc) được tiền bạc rất nhiều. Thật là quá nhỏ, này các Tỷ-kheo, là canh bạc ấy, nhờ canh bạc đầu tiên này người đánh bạc ấy được tiền bạc rất nhiều. Lớn hơn canh bạc ấy là canh bạc

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              34

nhờ đó người trí sau khi hành thân thiện hành, khẩu
thiện hành, ý thiện hành, sau khi thân hoại mạng
chung, sanh lên thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.
Này các Tỷ-kheo, đây là địa vức hoàn toàn viên mãn
của bậc có trí.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           35

2       Định nghĩa - Kinh NGƯỜI NGU – Tăng I, 180

NGƯỜI NGU – Tăng I, 180
1. Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, Jetavana, tại vườn
ông Anàthapindika. Lúc bấy giờ, Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo:
- Thưa vâng. Bạch Thế Tôn.
Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói
như sau:
- Phàm có sự sợ hãi nào khởi lên, này các Tỷ-
kheo, tất cả sự sợ hãi ấy khởi lên từ người ngu,
không phải từ người hiền trí.
- Phàm có những nguy hiểm nào khởi lên, tất cả
những nguy hiểm ấy khởi lên từ người ngu,
không phải từ người hiền trí.
- Phàm có những tai họa nào khởi lên, tất cả
những tai họa ấy khởi lên từ người ngu, không
phải từ người hiền trí.
Ví như, này các Tỷ-kheo, ngọn lửa từ nhà bằng cỏ
lau, hay từ nhà bằng cỏ, thiêu đốt những ngôi nhà có
nóc nhọn, các ngôi nhà có trét trong và trét ngoài,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              36

ngăn chận được gió, các ngôi nhà có chốt cửa đóng
chặt, có các cửa đóng kín.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có sự sợ hãi nào
khởi lên, này các Tỷ-kheo, tất cả sự sợ hãi ấy khởi
lên từ người ngu, không phải từ người hiền trí. Phàm
có những nguy hiểm nào khởi lên, tất cả những nguy
hiểm ấy khởi lên từ người ngu, không phải từ người
hiền trí. Phàm có những tai họa nào khởi lên, tất cả
những tai họa ấy khởi lên từ người ngu, không phải
từ người hiền trí.
Như vậy, này các Tỷ-kheo,
- Người ngu có sợ hãi, người trí không sợ hãi;
- Người ngu có nguy hiểm, người trí không có
nguy hiểm;
- Người ngu có tai họa, người trí không có tai
họa.
Này các Tỷ-kheo, không có sợ hãi đến với người trí,
không có nguy hiểm đến với người trí, không có tai
họa đến với người trí.
Do vậy, ở đây, cần phải học tập như sau: Thành tựu
với ba pháp nào, người ngu được biết là như vậy, hãy
từ bỏ ba pháp ấy. Thành tựu với ba pháp nào, một
người trí được biết là như vậy, hãy chấp nhận ba
pháp ấy và thực hành chúng. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, cần phải học tập.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             37

------------------------
2. Này các Tỷ-kheo, tướng của người ngu ở trong
hành động (của mình); tướng của người trí ở trong
hành động (của mình). Trí tuệ chói sáng trong nếp
sống (của mình).
- Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
ngu được biết đến. Thế nào là ba? Thân làm ác,
miệng nói ác, ý nghĩ ác. Này các Tỷ-kheo,
thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến.
- Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
trí được biết đến. Thế nào là ba? Thân làm
thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện. Này các
Tỷ-kheo, thành tựu với ba pháp này, này các
Tỷ-kheo, người trí được biết đến.
Do vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải học tập như sau:
Thành tựu với ba pháp nào, người ngu được biết đến,
hãy từ bỏ ba pháp ấy; thành tựu với ba pháp nào,
người trí được biết đến; hãy chấp nhận ba pháp ấy,
và thực hành chúng. Như vậy, này các Tỷ-kheo, cần
phải học tập.
-----------------------
3. Có những pháp này, này các Tỷ-kheo, là đặc tính
của người ngu, là tướng trạng của người ngu, là ẩn
tích của người ngu. Thế nào là ba?

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            38

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu suy nghĩ ác,
nói ác và làm ác.
 Nếu người ngu này, này các Tỷ-kheo, không suy
nghĩ ác, không nói ác và không làm ác, thời lấy gì
người hiền trí biết được: "Người này là kẻ ngu,
không phải là bậc chân nhân"?
 Vì rằng, này các Tỷ-kheo người ngu suy nghĩ ác,
nói ác và làm ác, nên các người hiền trí biết được:
"Người này là kẻ ngu, không phải là bậc chân
nhân".
Có những pháp này, là đặc tánh của người ngu, là
tướng trạng của người ngu, là ấn tích của người ngu.
 Có những pháp này, này các Tỷ-kheo, là đặc
tính của người hiền trí, là tướng trạng của
người hiền trí, là ấn tích của người hiền trí.
Thế nào là ba?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, người hiền trí suy nghĩ
thiện, nói thiện và làm thiện.
 Nếu người hiền trí này, này các Tỷ-kheo, không
suy nghĩ thiện, không nói thiện và không làm
thiện, thời lấy gì người hiền trí biết được: "Người
này là người hiền trí, bậc chân nhân"?
 Vì rằng, này các Tỷ-kheo người hiền trí suy nghĩ
thiện, nói thiện và làm thiện, nên các người hiền

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              39

trí biết được: "Người này là người hiền trí, bậc
chân nhân".
Có những pháp này, là đặc tánh của người hiền trí, là
tướng trạng của người hiền trí, là ấn tích của người
hiền trí.
---------------------
4. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Phạm tội, không thấy là có phạm tội;
- Phạm tội sau khi thấy là có phạm tội, không
như pháp sám hối;
- Được người khác phát lộ có tội, không như
pháp chấp nhận.
Thành tựu với ba pháp này, người ngu được biết đến.
- Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
 Phạm tội, thấy là có phạm tội;
 Phạm tội, sau khi thấy là có phạm tội, như pháp
sám hối;
 Được người khác phát lộ có tội, như pháp chấp
nhận.
Thành tựu với ba pháp này, người hiền trí được biết
đến.
---------------------

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             40

5. Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Không như lý suy tư, đặt câu hỏi;
- Không như lý suy tư, trả lời câu hỏi;
- Khi người khác như lý trả lời câu hỏi với những
câu, những chữ vuông tròn, với những hành
văn trơn tru chải chuốt, không có chấp nhận.
Thành tựu với ba pháp này, người ngu được biết đến.
 Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Như lý suy tư, đặt câu hỏi;
- Như lý suy tư, trả lời câu hỏi;
- Khi người khác như lý trả lời câu hỏi với những
câu, những chữ vuông tròn, với những hành
văn trơn tru chải chuốt, liền chấp nhận.
Thành tựu với ba pháp này, người hiền trí được biết
đến.
--------------
6. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm bất thiện,
- Miệng nói bất thiện,
- Ý nghĩ bất thiện.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            41

Thành tựu ba pháp này, người ngu được biết đến.
Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, người
hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện.
Thành tựu ba pháp này, người hiền trí được biết đến.
--------------
7. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm có tội, miệng nói có tội, ý nghĩ có tội.
Thành tựu ba pháp này, này các Tỷ-kheo, người ngu
được biết đến.
 Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm không có tội,
- Miệng nói không có tội,
- Ý nghĩ không có tội.
Thành tựu ba pháp này, người hiền trí được biết đến.
---------------------------
8. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm có não hại,
- Miệng nói có não hại,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             42

- Ý nghĩ có não hại. … (như trên)
 Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm không có não hại,
- Miệng nói không có não hại,
- Ý nghĩ không có não hại. … (như trên)
-----------
9. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu vụng về, không phải bậc Chân nhân, tự
mình xử sự như một vật mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách và tạo nên nhiều điều vô
phước. Thế nào là ba?
- Thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác (như trên)
…
Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, người
hiền trí không vụng về, là bậc chân nhân, tự mình xử
sự không như một vật mất gốc, không bị thương tích,
không phạm tội, không bị kẻ trí quở trách và tạo nên
nhiều phước đức … (như trên) …
------------
10. Do thành tựu ba pháp, này các Tỷ-kheo, do
không đoạn tận ba cấu uế, tương xứng như vậy, bị
quăng vào địa ngục. Thế nào là ba?

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              43

- Ác giới và cấu uế của ác giới không được đoạn
tận;
- Tật đố và cấu uế của tật đố không được đoạn
tận;
- Xan tham và cấu uế của xan tham không được
đoạn tận.
Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, do
không đoạn tận với ba cấu uế này, như vậy bị quăng
vào địa ngục tương xứng.
 Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
tương xứng như vậy được sinh lên cõi Trời. Thế
nào là ba?
- Có giữ giới và cấu uế của các giới được đoạn
tận;
- Không có tật đố và cấu uế của tật đố được
đoạn tận;
- Không có xan tham và cấu uế của xan tham
được đoạn tận.
Thành tựu với ba pháp này, đoạn tận ba cấu uế này,
tương xứng như vậy được sanh lên cõi Trời.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                          44

3      2 loại người ngu - Kinh KẺ NGU – Tăng I, 155

KẺ NGU – Tăng I, 155
1.- Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người mang gánh nặng chưa đến
- Và người không mang gánh nặng đã đến.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.
2. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người mang gánh nặng đã đến
- Và người không mang gánh nặng chưa đến.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
-------------------
3. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là hợp pháp đối với việc không
hợp pháp,
- Và người tưởng là không hợp pháp đối với việc
hợp pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            45

4. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là không hợp pháp đối với việc
không hợp pháp,
- Và người tưởng là hợp pháp đối với việc hợp
pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
----------------------
5. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là có phạm tội đối với việc không
phạm tội,
- Và người tưởng là không phạm tội đối với việc
có phạm tội.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.
6. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là không phạm tội đối với việc
không phạm tội,
- Và người tưởng là phạm tội đối với việc có
phạm tội.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
------------------

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            46

7. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là đúng pháp đối với việc phi
pháp,
- Và người tưởng là phi pháp đối với việc đúng
pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.
8. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là phi pháp đối với việc phi pháp,
- Và người tưởng là đúng pháp đối với việc đúng
pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
----------------------
9. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là đúng luật đối với việc phi luật,
- Và người tưởng là phi luật đối với việc đúng
luật.
Hai người này, là hai kẻ ngu.
10. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là phi luật đối với việc phi luật,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             47

- Và người tưởng là đúng luật đối với việc đúng
luật.
Hai người này, là hai bậc hiền trí.
-----------------------

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                          48

4     Kinh CÁC TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 40

CÁC TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 40

 Này các Tỷ-kheo, có bốn trường hợp này. Thế nào là bốn?

- Có trường hợp, làm không thích ý, đưa đến không
lợi ích cho người làm.
- Có trường hợp, làm không thích ý, đưa đến lợi ích
cho người làm.
- Có trường hợp, làm được thích ý, không đưa đến
lợi ích cho người làm.
- Có trường hợp, làm được thích ý, đưa đến lợi ích
cho người làm.

2. Tại đây, này các Tỷ-kheo, trường hợp này làm không thích ý; không đem lại lợi ích cho người làm; trong trường hợp này, này các Tỷ-kheo, nghĩ rằng về cả hai phương diện không nên làm. Trường hợp này làm không thích ý, đây là trường hợp nghĩ rằng không nên làm. Trường hợp làm không đem lại lợi ích cho người làm, đây là trường hợp nghĩ rằng không nên làm. Đây là trường hợp, này các Tỷ-kheo, nghĩ rằng về cả hai phương diện không nên làm.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           49

3. Tại đây, này các Tỷ-kheo, trường hợp này làm không thích ý, nhưng đem lại lợi ích cho người làm; trong trường hợp này, này các Tỷ-kheo, người ta có thể biết kẻ ngu, bậc trí, về sức kiên trì của con người, tinh tấn của con người, nỗ lực của con người.

- Và này các Tỷ-kheo, người ngu không suy xét
rằng: "Dầu trường hợp này không thích ý,
nhưng trường hợp này đem lại lợi ích cho
người làm". Người ấy không làm trường hợp
này. Do không làm trường hợp này, nên không
đưa lại lợi ích cho người ấy.
- Còn người trí, này các Tỷ-kheo, suy xét rằng:
"Dầu trường hợp này làm không được thích ý,
nhưng trường hợp này đem lại lợi ích cho
người làm". Người ấy làm trường hợp này. Do
làm trường hợp này, nên đem lại lợi ích cho
người ấy.

4. Tại đây, này các Tỷ-kheo, trường hợp này làm được thích ý, nhưng không đem lại lợi ích cho người làm; trong trường hợp này, này các Tỷ-kheo, người ta có thể biết kẻ ngu, bậc trí, về sức kiên trì của con người, tinh tấn của con người, nỗ lực của con người.

- Này các Tỷ-kheo, người ngu không suy xét rằng: "Dầu trường hợp này, làm được thích ý, nhưng trường hợp này không đem lại lợi ích

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               50

cho người làm". Người ấy làm trường hợp này
không đem lại lợi ích cho người làm. Người ấy
làm trường hợp này, và trường hợp này không
đem lại lợi ích cho người ấy.
- Còn người trí, này các Tỷ-kheo, suy xét như
sau: "Dầu trường hợp này làm được thích ý,
nhưng không đem lại lợi ích cho người làm".
Vị ấy không làm trường hợp này, do không làm
trường hợp này, nên đem lại lợi ích cho người
ấy.

5. Tại đây, này các Tỷ-kheo, trường hợp này làm
được thích ý, và đem lại lợi ích cho người làm; trong
trường hợp này, này các Tỷ-kheo, nghĩ rằng về cả hai
phương diện đều nên làm. Trường hợp này, làm được
thích ý, đây là trường hợp nghĩ rằng cần phải làm.
Trường hợp này đem lại lợi ích cho người làm, đây
là trường hợp nghĩ rằng cần phải làm. Trường hợp
này, này các Tỷ-kheo, nghĩ rằng về cả hai phương
diện đều phải làm.

Này các Tỷ-kheo, có bốn trường hợp này.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             51

5      Kinh HY CẦU – Tăng I, 163

HY CẦU – Tăng I, 163
---------------------
5. Thành tựu hai pháp, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
vụng về, không phải bậc Chân nhân, tự mình xử sự
như một vật mất gốc, bị thương tích, phạm tội, bị kẻ
trí quở trách và tạo nên nhiều vô phước. Thế nào là
hai?
- Không có suy tư, không thẩm sát, tán thán
người không xứng đáng được tán thán,
- Và chỉ trích người xứng đáng được tán thán.
Do thành tựu hai pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
vụng về, không phải bậc Chân nhân, tự mình xử sự
như một vật bị mất gốc, bị thương tích, phạm tội, bị
kẻ trí quở trách và tạo nên nhiều vô phước.
Thành tựu hai pháp, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền trí,
khôn khéo, bậc Chân nhân, tự mình xử sự không như
một vật mất gốc, không bị thương tích, không phạm
tội, không bị kẻ trí quở trách và tạo nên nhiều phước
đức. Thế nào là hai?
- Sau khi suy tư và thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán,
- Và chỉ trích người đáng bị chỉ trích.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             52

Do thành tựu hai pháp, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền
trí, khôn khéo, bậc Chân nhân, tự mình xử sự không
như vật mất gốc, không bị thương tích, không phạm
tội, không bị kẻ trí quở trách và tạo nên nhiều phước
đức.
--------------------
6. Thành tựu hai pháp, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
vụng về, không phải bậc Chân nhân, tự mình xử sự
như một vật mất gốc, bị thương tích, phạm tội, bị kẻ
trí quở trách và tạo nên nhiều vô phước. Thế nào là
hai?
- Không suy tư, không thẩm sát, tự cảm thấy tin
tưởng đối với những chỗ không đáng tin tưởng,
tự cảm thấy không tin tưởng đối với những chỗ
đáng tin tưởng.
Do thành tựu hai pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
vụng về, không phải bậc Chân nhân, tự mình xử sự
như một vật mất gốc, bị thương tích, phạm tội, bị kẻ
trí quở trách và tạo nên nhiều vô phước.
Thành tựu hai pháp, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền trí,
khôn khéo, bậc Chân nhân, tự mình xử sự không như
một vật mất gốc, không bị thương tích, không phạm
tội, không bị kẻ trí quở trách và tạo nên nhiều phước
đức. Thế nào là hai?

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             53

- Sau khi suy tư và thẩm sát, tự cảm thấy tin
tưởng đối với những chỗ đáng tin tưởng, và tự
cảm thấy không tin tưởng đối với những chỗ
không đáng tin tưởng.
Do thành tựu hai pháp, này các Tỷ-kheo, bậc hiền trí,
khôn khéo, bậc Chân nhân, tự mình xử sự không như
một vật mất gốc, không bị thương tích, không phạm
tội, không bị kẻ trí quở trách và tạo nên nhiều phước
đức.
---------------------
7. Do tà hạnh đối với hai (hạng người) kẻ ngu, vụng
về … nhiều vô phước. Đối với hai hạng người nào?
- Với mẹ và với cha. Do tà hạnh đối với hai
(hạng người) này, kẻ ngu, vụng về … nhiều vô
phước.
Do chánh hạnh đối với hai (hạng người), bậc hiền
trí … nhiều phước đức. Đối với hai hạng người nào?
- Với mẹ và với cha. Do chánh hạnh đối với hai
(hạng người) này, bậc hiền trí … nhiều phước
đức.
---------------------
8. Do tà hạnh đối với hai (hạng người) kẻ ngu, vụng
về … nhiều vô phước. Đối với hai hạng người nào?

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             54

- Với Như Lai và với đệ tử của Như Lai. Do tà
hạnh đối với hai (hạng người) này, kẻ ngu,
vụng về … nhiều vô phước.
Do chánh hạnh đối với hai (hạng người), bậc hiền
trí … tạo nên nhiều phước đức. Đối với hai hạng
người nào?
- Với Như Lai và với đệ tử của Như Lai. Do
chánh hạnh đối với hai (hạng người) này, bậc
hiền trí … tạo nên nhiều phước đức.
--------------------
9. Này các Tỷ-kheo, có hai pháp này. Thế nào là hai?
- Thanh tịnh tự tâm
- Và không chấp thủ một cái gì ở đời.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp.
----------------------
10. Này các Tỷ-kheo, có hai pháp này. Thế nào là
hai?
- Phẫn nộ và hiềm hận. Những pháp này, là hai
pháp.
11. Này các Tỷ-kheo, có hai pháp này. Thế nào là
hai?
- Nhiếp phục phẫn nộ và nhiếp phục hiềm hận.
Những pháp này, là hai pháp.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            55

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ   56

6        Kinh HÀNH ĐỘNG – Tăng II, 297

HÀNH ĐỘNG – Tăng II, 297

1. - Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo,
kẻ ngu si, không thông minh, không là bậc Chân
nhân, tự mình xử sự như kẻ bị mất gốc, không sinh
lực, có tội, bị người trí quở trách, tạo nhiều vô phước.
Thế nào là bốn?

-   Với thân nghiệp có tội,
-   Với khẩu nghiệp có tội,
-   Với ý nghiệp có tội,
-   Với tri kiến có tội.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu si, không thông minh, không là bậc Chân nhân, tự mình xử sự như kẻ bị mất gốc, không sinh lực, có tội, bị người trí quở trách, tạo nhiều vô phước.

2. Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc
Hiền trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình xử
sự không như người mất gốc, có sinh lực, không có
tội, không bị người trí quở trách, tạo nhiều phước
đức. Thế nào là bốn?

- Với thân nghiệp không có tội, - Với ngữ nghiệp không có tội,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                57

- Với ý nghiệp không có tội, - Với tri kiến không có tội.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc
Hiền trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình xử
sự không như người mất gốc, có sinh lực, không có
tội, không bị người trí quở trách, tạo nhiều phước
đức.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                          58

7      Kinh MẤT GỐC – Tăng I, 552

MẤT GỐC – Tăng I, 552

1. Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
không thông minh, không phải bậc Chân nhân, tự
mình sử xự như một kẻ mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều
vô phước. Thế nào là bốn?

 Không có suy xét, không có cứu xét, tán thán
người không đáng tán thán;
 Không có suy xét, không có cứu xét, không tán
thán người đáng được tán thán;
 Không có suy xét, không có cứu xét, tỏ bày sự
tín nhiệm tại những chỗ không đáng tín nhiệm;
 Không có suy xét, không có cứu xét, tỏ bày sự
bất tín nhiệm tại những chỗ đáng được tín
nhiệm.

Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
không thông minh, không phải bậc Chân nhân, tự
mình sử xự như một kẻ mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều
vô phước.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            59

2. Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình sử xự như một người không mất gốc, không bị thương tích, không phạm tội, không bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều phước đức. Thế nào là bốn?

 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, không tán thán
những người không đáng được tán thán;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tán thán những
người đáng được tán thán;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tỏ bày sự bất
tín nhiệm tại những chỗ không đáng được tín
nhiệm;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tỏ bày sự tín
nhiệm tại những chỗ đáng được tín nhiệm.

Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền
trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình sử xự như
một người không mất gốc, không bị thương tích,
không phạm tội, không bị kẻ trí quở trách và tạo nên
nhiều điều phước đức.

Ai khen người đáng chê
Ai chê người đáng khen
Kẻ ấy với miệng lưỡi
Chứa chấp điều bất hạnh
Do vì bất hạnh ấy

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            60

Không tìm được an lạc.
Nhỏ nhen không đáng kể
Là loại bất hạnh này
Bất hạnh do cờ bạc
Phá hoại các tài sản
Lớn hơn, lớn hơn nhiều
Là loại bất hạnh này
Cho tất cả mọi người
Và cả với riêng mình
Những ai với ác ý
Đối với bậc Thiện thệ
Trải qua một trăm ngàn
Thời Nirabbudà
Và cộng ba mươi sáu
Với năm Abbudà
Bị sanh vào địa ngục
Trong suốt thời gian ấy
Nếu mắng nhiếc bậc Thánh
Với lời, ý, nguyện ác.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ         61

8      Kinh PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114

PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114
1-10
1. - Này các Tỷ-kheo, có hai loại người ngu này. Thế
nào là hai?
- Người có phạm tội nhưng không thấy có phạm
tội,
- Và người không chấp nhận người khác như
pháp phát lộ tội của mình.
Này các Tỷ-kheo, có hai loại người ngu này.
Này các Tỷ-kheo, có hai loại người có trí. Thế nào
là hai?
- Người có phạm tội là thấy có phạm tội,
- Và người chấp nhận người khác như pháp phát
lộ tội của mình.
Này các Tỷ-kheo, có hai loại người có trí này.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            62

9     Kinh ĐA GIỚI – 115 Trung III, 217

KINH ĐA GIỚI (Bahudhàtuka suttam) – Bài kinh số 115 – Trung III, 217

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn trú ở
Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tịnh xá
ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy, Thế Tôn
gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Phàm có những sợ hãi gì sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, tất cả những sợ hãi ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền trí
(pandita).
 Phàm có những thất vọng gì sanh khởi, này
các Tỷ-kheo, tất cả thất vọng ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền
trí.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           63

 Phàm có những hoạn nạn gì sanh khởi, này
các Tỷ-kheo, tất cả hoạn nạn ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền
trí.

Ví như, này các Tỷ-kheo, tia lửa từ ngôi nhà
bằng cỏ, thiêu cháy ngôi nhà có lầu gác được trét
trong trét ngoài, được che chở khỏi gió, có chốt khóa
gài kỹ, có cửa sổ đóng kỹ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những xợ
hãi gì sanh khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những sợ
hãi ấy sanh khởi cho người ngu, không phải cho
người hiền trí; phàm có những thất vọng gì sanh
khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những thất vọng ấy
sanh khởi cho người ngu, không phải cho người hiền
trí; phàm có những hoạn nạn gì sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, tất cả những hoạn nạn ấy sanh khởi cho
người ngu, không phải cho người hiền trí.

Như vậy, này các Tỷ-kheo:

 Kẻ ngu đầy những sợ hãi, người hiền trí
không có sợ hãi.
 Kẻ ngu đầy những thất vộng, người hiền trí
không có thất vọng.
 Kẻ ngu đầy những hoạn nạn, người hiền trí

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             64

không có hoạn nạn.

Này các Tỷ-kheo:

 Không có sợ hãi cho người hiền trí,  Không có thất vọng cho người hiền trí,  Không có hoạn nạn cho người hiền trí.

 Do vậy, này các Tỷ-kheo, "Chúng tôi sẽ thành người hiền trí, biết suy tư tìm hiểu", như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo là người hiền trí, biết suy tư tìm hiểu?"

– Cho đến khi, này Ananda, Tỷ-kheo thiện xảo
về giới, thiện xảo về xứ, thiện xảo về duyên khởi
và thiện xảo về xứ phi xứ đến mức độ như vậy, này
Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo là người hiền trí,
biết suy tư tìm hiểu".

 Đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               65

– Này Ananda, có mười tám giới này: nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới; nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới; tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới; thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; thân giới, xúc giới, thân thức giới; ý giới, pháp giới, ý thức giới. Này Ananda, cho đến khi biết được, thấy được mười tám giới này, cho đến mức độ như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda có sáu
giới này: địa giới, thủy giới, phong giới, hỏa giới,
không giới, thức giới. Này Ananda, cho đến khi biết
được, thấy được sáu giới này, cho đến mực độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda có sáu
giới này: lạc giới, khổ giới, hỷ giới, ưu giới, xả giới,
vô minh giới. Này Ananda, cho đến khi biết được,
thấy được sáu giới này, cho đến mức độ như vậy này
Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về
giới".

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                66

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có sáu
giới này: dục giới, ly dục giới, sân giới, vô sân giới,
hại giới, bất hại giới. Này Ananda, cho đến khi biết
được, thấy được sáu giới này, cho đến mức độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có ba
giới này: dục giới, sắc giới, vô sắc giới. Này Ananda,
cho đến khi biết được, thấy được ba giới này, cho
đến mức độ như vậy này Ananda, là vừa đủ để nói:
"Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có hai
giới này: hữu vi giới và vô vi giới. Này Ananda, cho
đến khi biết được, thấy được hai giới này, cho đến
mức độ như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-
kheo thiện xảo về giới"

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               67

 Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về xứ?"

– Này Ananda, có sáu nội xứ, ngoại xứ này: mắt
và sắc, tai và tiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, thân và
xúc, ý và pháp. Này Ananda, cho đến khi biết được,
thấy được sáu nội ngoại xứ này, cho đến mức độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về xứ".

 Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về duyên khởi?"

– Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo biết như sau:
Nếu cái này có, cái kia có; do cái này sanh, cái kia
sanh. Nếu cái này không có, cái kia không có; do cái
này diệt, cái kia diệt. Tức là vô minh duyên hành,
hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc
duyên lục nhập, lục nhập duyên xúc, xúc duyên thọ,
thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu; hữu duyên
sanh; do duyên sanh lão tử, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh
khởi. Như vậy, này Ananda, là sự tập khởi của toàn
bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự diệt trừ, sự ly tham hoàn toàn của chính vô minh này, các hành diệt; do các hành diệt,thức diệt;do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               68

diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt; do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt, do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt, do sanh diệt, lão tử, sầu, bi, khổ, ưu, não đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt hoàn toàn của khổ uẩn này. Cho đến như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về duyên khởi".

 Nhưng cho đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: Tỷ-kheo thiện xảo về xứ phi xứ?"

 Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo biết rõ rằng:
"Sự kiện này không có xảy ra, không có hiện
hữu: khi một người thành tựu (chánh) kiến
lại đi đến các hành (samkhara) và xem là
thường còn. Sự kiện như vậy không xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có
hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các hành và xem là thường còn. Sự hiện như
vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến, lại có thể đi đến các hành
với ý niệm lạc thọ. Sự kiện như vậy không có
xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                  69

có hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các hành với ý niệm lạc thọ. Sự kiện như vậy
có xảy ra".
 Vị ấy biết rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người nào
thành tựu (chánh) kiến, lại có thể đi đến các
pháp với ý niệm tự ngã. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có
hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các pháp với ý niệm tự ngã. Sự kiện như vậy
có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: khi một người thành
tựu (chánh) kiến, có thể giết sinh mạng người
mẹ. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu có thể giết sinh
mạng người mẹ. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến, có thể giết sinh mạng người
cha... (như trên)... có thể giết sinh mạng A-
la-hán. Sự kiện như vậy không xảy ra.
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           70

hiện hữu: Khi một người phàm phu có thể
giết sinh mạng người cha... (như trên)... có
thể giết sinh mạng A-la-hán. Sự kiện như vậy
có xảy ra
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể với ác tâm làm Như
Lai chảy máu. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu với ác tâm làm Như
Lai chảy máu. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể phá hòa hợp Tăng.
Sự kiện như vậy không xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu có thể phá hòa hợp
với Tăng. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể đề cao một Đạo sư
khác. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu đề cao một Đạo sư

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           71

khác. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi cùng trong một
thế giới (lokadhatu), hai A-la-hán Chánh
Đẳng Giác có thể xuất hiện (một lần) không
trước không sau. Sự kiện như vậy không có
xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi cùng trong một thế giới, một A-la-hán
Chánh Đẳng Giác có thể xuất hiện. Sự kiện
như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra: Khi cùng trong một thế giới hai vua
Chuyển luân có thể xuất hiện (một lần),
không trước không sau. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi trong một thế giới, một vị vua Chuyển
luân có thể xuất hiện. Sự kiện như vậy có xảy
ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể thành A-La-Hán Chánh Đẳng Giác. Sự
kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           72

Khi một nam nhân có thể thành một A-la-hán
Chánh Đẳng Giác. Sự kiện như vậy có xảy
ra."
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể thành Sakka (Đế -thích). Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
có hiện hữu: Khi một nam nhân có thể trở
thành Sakka. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể trở thành Ma vương. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra
khi một nam nhân trở thành một Ma vương.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể trở thành Phạm thiên. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một nam nhân có thể trở thành Phạm
thiên. Sự kiện này như vậy có xảy ra".

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           73

 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một thân ác hành
có thể sanh ra quả báo khả ái, khả hỷ, khả
lạc. Sự kiện này không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một thân ác hành có thể sanh ra quả báo
không khả ái, không khả hỷ, không khả lạc.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một khẩu ác
hành... Khi một ý ác hành có thể sanh ra quả
báo khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một ý ác hành có thể sanh ra quả báo
không khả ái, không khả hỷ, không khả lạc.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một thân thiện
hành có thể sanh ra quả báo không khả ái,
không khả hỷ, không khả lạc. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một thân thiện hành có thể sanh ra quả
báo khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           74

có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một khẩu thiện
hành... một ý thiện hành có thể sanh ra quả
báo không khả ái, không khả hỷ, không khả
lạc. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một ý thiện hành có thể sanh ra quả báo
khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy có
xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì thân ác hành, do nhân thân ác hành ấy, do
duyên thân ác hành ấy sau khi thân hoại
mạng chung, có thể sanh thiện thú, thiên giới,
cõi đời này. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người hành trì thân ác hành, do nhân
thân ác hành ấy, do duyên thân ác hành ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự kiện
này có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           75

trì khẩu ác hành... hành trì ý ác hành, do
nhân ý ác hành ấy, do duyên ý ác hành ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh
lên thiện thú, thiên giới, cõi đời này. Sự kiện
như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
khi một người hành trì khẩu ác hành... ý ác
hành, sau khi thân hoại mạng chung có thể
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự
kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì thân thiện hành, do nhân thân thiện hành
ấy, do duyên thân thiện ấy, có thể sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự kiện như
vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người hành trì thân thiện hành, do
nhân thân thiện hành ấy, do duyên thân thiện
hành ấy, có thể sanh lên thiện thú, thiên giới,
cõi đời này. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì khẩu thiện hành... hành trì ý thiện hành,
do nhân ý thiện hành ấy, do duyên ý thiện

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            76

hành ấy, có thể sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa
xứ, địa ngục. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
có hiện hữu: Khi một người hành trì khẩu
thiện hành... hành trì ý thiện hành, do nhân ý
thiện hành ấy, do duyên ý thiện hành ấy, có
thể sanh lên thiện thú, thiên giới, cõi đời này.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
Cho đến mức độ như vậy, là vừa đủ để nói: "Tỷ-
kheo thiện xảo về xứ phi xứ".

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn pháp môn này có tên gì?

– Do vậy, này Ananda, Ông hãy thọ trì pháp
môn này là Đa giới, hãy thọ trì pháp môn nầy là Bốn
chuyển (Dhammadasa) hãy thọ trì pháp môn này là
Pháp kinh (Dhammdasa), hãy thọ trì pháp môn này
là Trống bất tử, hãy thọ trì pháp môn này là Vô
thượng chiến thắng.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              77

hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ             78

10     Suy xét khi chọn thầy, chọn đạo - Kinh SANDAKA – 76 Trung II, 377

KINH SANDAKA (Sandaka suttam) – Bài kinh số 76 – Trung II, 377

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Kosambi (Kiều-thưởng-
di), tại tu viện Ghosita (Cù-sư-la). Lúc bấy giờ, du sĩ
Sandaka trú ở hang Pilakka với đại chúng du sĩ,
khoảng độ năm trăm du sĩ. Rồi Tôn giả Ananda, vào
buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, và nói với
các Tỷ-kheo:

– Chư Hiền, chúng ta                hãy    đi   đến Devakatasobbha để xem hang.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Ananda. Rồi
Tôn giả Ananda với một số đông Tỷ-kheo đi đến
Devakatasobbha. Lúc bấy giờ, du sĩ Sandaka ngồi
với đại chúng du sĩ đang lớn tiếng, cao tiếng, to tiếng

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               79

bàn luận nhiều vấn đề phù phiếm như câu chuyện về
vua chúa, câu chuyện về ăn trộm, câu chuyện về đại
thần, câu chuyện về binh lính, các câu chuyện hãi
hùng, câu chuyện về chiến tranh, câu chuyện về đồ
ăn, câu chuyện về đồ uống, câu chuyện về đồ mặc,
câu chuyện về giường nằm, câu chuyện về vòng hoa,
câu chuyện về hương liệu, câu chuyện về bà con, câu
chuyện về xe cộ, câu chuyện về làng xóm, câu
chuyện về thị trấn, câu chuyện về thành phố, câu
chuyện về quốc độ, câu chuyện về đàn bà, câu
chuyện về vị anh hùng, câu chuyện bên lề đường, câu
chuyện tại chỗ lấy nước, câu chuyện về người đã
chết, các câu chuyện tạp thoại, câu chuyện về hiện
trạng của thế giới, hiện trạng của đại dương, câu
chuyện về hiện hữu và không hiện hữu. Du sĩ
Sandaka thấy Tôn giả Ananda từ xa đi đến, thấy vậy
liền khuyến cáo chúng của mình:

– Các Tôn giả hãy nhỏ tiếng! Các Tôn giả hãy
lặng tiếng! Nay đệ tử của Sa-môn Gotama, Sa-môn
Ananda đang đến. Khi nào các đệ tử của Sa-môn
Gotama trú ở Kosambi, thời Sa-môn Ananda này là
một vị trong những vị ấy. Các Tôn giả ấy ưa mến
trầm lặng, tu tập trong trầm lặng, tán thán trầm lặng,
nếu biết chúng này trầm lặng, có thể ghé tại đây.

Rồi các du sĩ ấy đều im lặng. Tôn giả Ananda

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              80

đến chỗ du sĩ Sandaka. Du sĩ Sandaka thưa với Tôn giả Ananda:

– Hãy đến, Tôn giả Ananda! Thiện lai, Tôn giả
Ananda! Đã lâu Tôn giả Ananda mới tạo cơ hội này,
nghĩa là đến đây. Tôn giả Ananda hãy ngồi, đây là
chỗ ngồi đã soạn sẵn.

Tôn giả Ananda ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Du
sĩ Sandaka lấy một ghế thấp khác rồi ngồi xuống một
bên. Tôn giả Ananda nói với du sĩ Sandaka đang ngồi
một bên:

– Này Sandaka, nay các vị hội họp nhau ở đây, đang bàn vấn đề gì? Và câu chuyện gì giữa các vị bị gián đoạn?

– Tôn giả Ananda, hãy gác một bên vấn đề
chúng tôi đang hội họp bàn luận. Lát nữa Tôn giả
Ananda nghe lại cũng không khó khăn gì. Lành thay,
nếu được Tôn giả Ananda thuyết cho pháp thoại vị
Đạo sư của mình.

– Vậy này Sandaka, hãy nghe và khéo tác ý, tôi sẽ giảng:

– Thưa vâng, Tôn giả.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                           81

Du sĩ Sandaka vâng đáp Tôn giả Ananda. Tôn giả Ananda nói như sau:

– Này Sandaka, bốn pháp phi phạm hạnh trú
này, do Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, Bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và bốn pháp bất
an phạm hạnh cũng được tuyên bố. Ở đây, người có
trí không thể tự mình sống Phạm hạnh và nếu sống,
thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và
(chí) thiện.

 Tôn giả Ananda, bốn pháp phi phạm hạnh trú do
Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí
không thể tự mình sống Phạm hạnh, và nếu sống,
thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và
(chí) thiện; bốn pháp phi phạm hạnh trú ấy là gì?

– Ở đây, này Sandaka, có vị Đạo sư có thuyết lý như sau, có quan điểm như sau: "Không có bố thí, không có lễ hy sinh, không có tế tự, không có quả dị thục các nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời khác, không có mẹ, không có cha, không có loại hóa sanh, ở đời không có những vị Sa-môn, Bà-la- môn chánh hướng, chánh hạnh, sau khi đã tự mình giác ngộ với thắng trí tuyên bố về đời này và đời sau. Con người này do bốn đại họp thành, khi mệnh

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              82

chung, địa đại quy nhập địa giới, thủy đại quy nhập thủy giới, hỏa đại quy nhập hỏa giới, phong đại quy nhập phong giới, các căn nhập vào hư không. (Bốn) người, gánh quan tài với người nằm trong quan tài là năm gánh người chết mang đi, đến chỗ hỏa tảng và thốt ra những lời kể lể, đặc tánh của người chết. Các xương thành màu xám như chim bồ câu, và những vật cúng dường trở thành tro bụi. Chỉ có người ngu mới tán dương bố thí, lời nói của họ trống không, giả dối, vô ích khi họ chấp thuyết "có sự hiện hữu (Atthikavada)". Kẻ ngu cũng như người trí, sau khi thân hoại mạng chung sẽ đoạn diệt, tiêu thất, không còn tồn tại sau khi chết".

 Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau: "Vị Tôn sư này, thuyết lý như vầy, quan điểm như vầy: "Không có bố thí, không có lễ hy sinh... (như trên)... Không còn tồn tại sau khi chết". Nếu vị Tôn sư này nói đúng sự thật, thời cái gì đã làm ở đây không phải ta làm, cái gì được sống ở đây không phải ta sống, nhưng cả hai chúng ta ở đây đều đồng đẳng khi chứng Sa-môn quả, và ta không có nói: "Cả hai chúng ta, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị đoạn diệt, tiêu thất, sẽ không hiện hữu sau khi chết". Thật sự là quá độ hạnh lõa thể, trọc đầu, tinh tấn ngồi chỏ hỏ, nhổ lông tóc của vị Tôn sư này; trong khi ta sống trong gia đình được con

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              83

cái bao bọc đoanh vây, thọ dụng chiên-đàn Kasi,
mang dùng vòng hoa, hương liệu phấn sáp, hưởng
thọ vàng bạc, và trong đời sau ta sẽ đồng đẳng
với vị Tôn sư này về chỗ thọ sanh. Như vậy, ta biết
gì, thấy gì mà ta sẽ sống Phạm hạnh dưới vị Đạo
sư này?" Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú
này, yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

 Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ
nhất, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố và ở đây
người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy,
và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo,
pháp và (chí) thiện.

Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Đạo sư có thuyết lý như sau, có quan điểm như sau: "Tự làm hay khiến người làm, chém giết hay khiến người chém giết, đốt nấu hay khiến người đốt nấu, gây phiền muộn, hay khiến người gây phiền muộn, gây áo não hay khiến người gây áo não, tự mình gây sợ hãi hay khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của không cho, phá cửa nhà mà vào, cướp đoạt, đánh cướp một nhà lẻ loi, chận đường cướp giựt, tư thông vợ người, nói láo, hành động như vậy không có tội ác. Nếu lấy một bánh xe sắc bén giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất này, làm thành một đống thịt, thành

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             84

một chồng thịt, cũng không vì vậy mà có tội ác, gây ra tội ác. Nếu đi trên bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến người chém giết, đốt nấu, khiến người đốt nấu, cũng không vì vậy có tội ác, gây ra tội ác. Nếu đi trên bờ phía Bắc sông Hằng bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người tế lễ, cũng không vì vậy có phước báo, tạo nên phước báo. Bố thí, tự điều phục, tự chế ngự, nói thật không có công đức, không tạo nên công đức".

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau:
"Vị Tôn sư này, có thuyết lý như vầy, có quan điểm
như vầy: "Tự làm, khiến người làm... (như trên)...
không tạo nên công đức". Nếu vị Tôn sư này nói
đúng sự thật, thời cái gì đã làm ở đây không phải ta
làm, cái gì được sống ở đây không phải ta sống;
nhưng cả hai chúng ta ở đây đều đồng đẳng khi
chứng Sa-môn quả, và ta không có nói: "Hành động
cả hai (chúng ta) không tạo ra tội ác". Thật sự là quá
độ... (như trên)... mà ta sẽ sống Phạm hạnh dưới vị
Đạo sư này?" Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú
này, yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

 Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ
hai, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác đã tuyên bố và ở đây
người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              85

và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện.

Lại nữa, này Sandaka, ở đây, có vị Đạo sư có thuyết lý như vậy, có quan điểm như vầy: "Không có nhân, không có duyên, các loài hữu tình bị nhiễm ô; không có nhân, không có duyên, các loài hữu tình sẽ bị nhiễm ô. Không có nhân, không có duyên, các loài hữu tình được thanh tịnh, không nhân không duyên, các loài hữu tình sẽ được thanh tịnh. Không có lực, không có tinh tấn, không có nhân lực, không có cố gắng của người. Tất cả loài hữu tình, tất cả chúng sanh, tất cả sanh loại, tất cả sinh mạng đều không tự tại, không lực, không tinh tấn. Họ bị dắt dẫn chi phối bởi định mệnh, bởi sự trùng hợp, bởi tự tánh. Họ hưởng thọ khổ lạc, y theo sáu sanh loại".

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau: "Vị Tôn sư này có thuyết lý như vầy, có quan điểm như vầy: "Không có nhân, không có duyên... (như trên)... họ hưởng thọ khổ lạc, y theo sáu sanh loại". Nếu vị Tôn sư này nói đúng sự thật, thời cái gì đã làm ở đây không phải ta làm, cái gì được sống ở đây không phải ta sống, nhưng cả hai chúng ta ở đây đều đồng đẳng khi chứng Sa-môn quả, và ta không có nói: "Cả hai chúng tôi, không có nhân, không có duyên sẽ được thanh tịnh". Thật sự là quá độ... (như

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              86

trên)... mà ta sẽ sống theo hạnh ấy dưới vị Đạo sư này?" Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú này, yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

 Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ
ba, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây
người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy,
và nếu sống thời không thể thành đạt (chánh) đạo,
pháp và (chí) thiện.

Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Đạo sư có thuyết lý như vầy, có quan điểm như vầy: "Có bảy thân này không bị làm ra, không làm ra, không bị sáng tạo, không sáng tạo, không sanh sản, thường tại như đảnh núi, đứng thẳng như trụ đá. Chúng bất động, không chuyển biến, không xâm hại nhau. Chúng không thể ảnh hưởng đến lạc hay khổ với nhau, hoặc cả khổ và lạc. Thế nào là bảy? Địa thân, thủy thân, hỏa thân, phong thân, khổ, lạc, và thứ bảy là mạn. Bảy thân này không bị làm ra, không làm ra, không bị sáng tạo, không sáng tạo, không sanh sản, thường tại như đỉnh núi, đứng thẳng như trụ đá. Chúng bất động, không chuyển biến, không xâm hại nhau. Chúng không thể ảnh hưởng đến lạc hay khổ với nhau, hoặc cả khổ và lạc. Ở đây, không có người giết hại hoặc người bị giết hại, người nghe hoặc

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             87

người nói, người biết hoặc người khiến cho biết, khi có một ai dùng lưỡi kiếm sắc bén chém đầu, thời không ai tước đoạt sanh mạng của ai cả, lưỡi kiếm chỉ rơi vào giữa bảy thân mà thôi. Có tất cả là 14 trăm ngàn chủng loại thác sanh, lại có thêm 60 một trăm và 6 một trăm. Có 5 một trăm loại nghiệp và có 5 nghiệp (theo 5 căn), lại có 3 nghiệp (về thân, khẩu, ý), lại có toàn nghiệp (thân và khẩu), bán nghiệp (ý), có 62 đạo, 62 trung kiếp, 6 giai cấp, 8 nhân địa; 4900 sanh nghiệp, 4900 kẻ du hành, 4900 chỗ ở của loài Naga, 2000 căn, 3000 cảnh địa ngục, 36 trần giới, 7 tưởng thai, 7 vô tưởng thai, 7 tiết thai (sanh từ đốt, hay ly hệ thai?) 7 loài Thiên, 7 loài Người, 7 loài Quỷ, 7 hồ nước, 7 pavutas (núi hay hồ nhỏ), 7000 pavutas, 700 papatas (vực thẳm), 7 mộng, 700 mộng có 8.400.000 đại kiếp, trong thời gian ấy kẻ ngu và người trí, sau khi lưu chuyển, luân hồi, sẽ trừ tận khổ đau. Không có lời nguyện: "Với giới này, với giới cấm này, với khổ hạnh này, hay với Phạm hạnh này, tôi sẽ làm cho chín muồi những nghiệp chưa được thuần thục, hoặc trừ diệt những nghiệp đã được thuần thục, bởi những nhẫn thọ liên tục không thể đo lường, khổ và lạc với những vật đo lường, trong luân hồi không có tăng giảm, không có cao thấp. Ví như cuộn chỉ được tung ra sẽ được kéo dài đến một mức độ nào đó. Cũng như vậy, kẻ ngu và người trí, sau khi lưu chuyển luân hồi sẽ chấm dứt khổ đau".

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               88

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau: "Vị Tôn sư này có lý thuyết như vầy, có quan điểm như vầy: "Có bảy thân này... (như trên)... sẽ chấm dứt khổ đau". Nếu vị Tôn sư này nói đúng sự thật, thời cái gì đã làm ở đây không phải ta làm, cái gì được sống ở đây không phải ta sống, nhưng cả hai chúng ta ở đây đều đồng đẳng khi chứng Sa-môn quả, và ta không có nói: "Cả hai chúng tôi, sau khi lưu chuyển luân hồi sẽ chấm dứt khổ đau". Thật sự là quá độ hạnh lõa thể, trọc đầu, tinh tấn ngồi chỏ hỏ, nhổ lông tóc của vị Tôn sư này, trong khi ta sống trong gia đình, được con cái bao bọc đoanh vây, thọ dụng chiên-đàn Kasi, mang dùng vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, hưởng thọ vàng bạc, và trong đời sau ta sẽ đồng đẳng với vị Tôn sư này về chỗ thọ sanh. Như vậy ta biết gì, ta thấy gì mà ta sẽ sống theo hạnh ấy với vị Đạo sư này?" Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú này, yểm ly theo hạnh ấy và bỏ đi.

 Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ
tư, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A la
hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người
có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu
sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp,
và (chí) thiện.

Này Sandaka, bốn phi phạm hạnh trú này được

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               89

Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây, người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Ananda! Thật hy
hữu thay, Tôn giả Ananda! Bốn phi phạm hạnh trú
này đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bấc A-
la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố là phi phạm hạnh
trú, và ở đây, người có trí không thể tự mình sống
theo hạnh ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt
(chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

 Tôn giả Ananda, thế nào là bốn pháp bất an
phạm hạnh được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở
đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh
ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh)
đạo, pháp, và (chí) thiện?

 Ở đây, này Sandaka, có bậc Đạo sư nhứt thiết tri nhứt thiết kiến, tự xem đã chứng được tri kiến hoàn toàn: "Khi ta đi, ta đứng, ta ngủ và ta thức, tri, kiến được an trú ở trong ta, liên tục, không gián đoạn". Vị ấy đi vào một nhà trống, không nhận được đồ ăn khất thực, và con chó cắn vị ấy, vị ấy gặp voi dữ, gặp người dữ, gặp bò dữ, và vị

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            90

ấy hỏi tên và họ một người đàn bà, một người đàn
ông, và hỏi tên những con đường của làng, của trị
trấn. Vị ấy được hỏi: "Sao như thế này?", và trả
lời: "Ta phải vào một nhà trống, do vậy ta đã vào;
ta phải không nhận được đồ ăn khất thực, do vậy
ta đã không nhận được đồ ăn khất thực. (Có
người) phải bị chó cắn, do vậy ta đã bị chó cắn.
(Có người) phải gặp voi dữ, do vậy ta đã gặp; phải
gặp ngựa dữ, do vậy ta đã gặp, phải gặp bò dữ, do
vậy ta đã gặp. Có người phải hỏi tên và họ một
người đàn bà, một người đàn ông, do vậy ta đã
hỏi. (Có người) phải hỏi tên những con đường của
làng, của thị trấn, do vậy ta đã hỏi".

 Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau:
"Vị Tôn sư này là nhất thiết tri, nhứt thiết kiến...
(như trên)... do vậy ta đã hỏi". Vị ấy sau khi biết:
"Hạnh này là bất an", nên yểm ly hạnh ấy và
bỏ đi.

Này Sandaka, đây là Bất an phạm hạnh thứ nhất,
được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí
không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống
thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí)
thiện.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              91

 Lại nữa, này Sandaka, ở đây, có vị Đạo sư y cứ
truyền thuyết, (xem) truyền thuyết là chân thật, vị
này thuyết pháp theo truyền thuyết, theo tương
truyền và truyền thống, theo uy tín (Thánh) tạng.
Này Sandaka, nếu vị Đạo sư y cứ truyền thuyết,
xem truyền thuyết là chân thật, vị ấy (có phần)
khéo nhớ, (có phần) không khéo nhớ, (khi thì) như
thế này, (khi thì) như thế khác.

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư: "Vị Tôn sư này y cứ truyền thuyết, xem truyền thuyết là chơn thật, vị này thuyết pháp theo truyền thuyết, theo tương truyền và truyền thống, theo uy tín (Thánh) tạng. Nếu vị Đạo sư y cứ truyền thuyết, xem truyền thuyết là chơn thật, vị ấy (có phần) khéo nhớ, (có phần) không khéo nhớ, (khi thì) như thế này, (khi thì) như thế khác. Vị ấy sau khi biết: "Hạnh này là bất an", nên yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

Này Sandaka, đây là bất an phạm hạnh thứ hai,
được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí
không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống,
thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp, và (chí)
thiện.

 Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Đạo sư là nhà

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              92

lý luận, là nhà suy luận. Do sự đả phá của lý luận và y cứ theo suy luận, vị này thuyết pháp theo nguyên tắc tự mình sáng tác. Này Sandaka, nếu vị Đạo sư là nhà lý luận, là nhà suy luận, vị ấy (có phần) khéo lý luận, (có phần) không khéo lý luận, (khi thì) như thế này, (khi thì) như thế khác.

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy nghĩ: "Vị
Tôn sư này là nhà lý luận, là nhà suy luận. Do sự đả
phá của lý luận và y cứ theo suy luận, vị này thuyết
pháp theo nguyên tắc tự mình sáng tác. Nếu vị Đạo
sư là nhà lý luận, là nhà suy luận, vị ấy (có phần)
khéo lý luận, (có phần) không khéo lý luận, (khi thì)
như thế này, (khi thì) như thế khác. Vị ấy sau khi
biết: "Hạnh này là bất an" nên yểm ly hạnh ấy và bỏ
đi.

Này Sandaka đây là bất an phạm hạnh thứ ba,
được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí
không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống
thì không thể thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí)
thiện.

 Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Đạo sư là người đần độn, là người ngu si. Vì đần độn ngu si, khi được hỏi về vấn đề này, vấn đề khác, vị ấy dùng

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             93

những lời ngụy biện trườn uốn như con lươn:
"Theo tôi không phải như vậy, theo tôi không phải
như kia, theo tôi không khác như thế, theo tôi
không phải như thế, theo tôi không không phải
như thế".

Ở đây, này Sandaka người có trí suy tư: "Vị
Tôn sư này là người đần độn, là người ngu si... (như
trên)... theo tôi không phải như thế". Vị ấy sau khi
biết: "Hạnh này là bất an", nên yểm ly hạnh ấy và bỏ
đi.

Này Sandaka, đây là bất an phạm hạnh thứ tư, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy và nếu sống thì không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện.

Này Sandaka, bốn bất an phạm hạnh này được
Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không
thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống thì
không thể thành đạt (chánh) lý, pháp và (chí)
thiện.

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Ananda! Thật hy hữu thay, Tôn giả Ananda! Bốn pháp bất an phạm hạnh này đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             94

bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên bố là bất an
phạm hạnh, và ở đây người trí không thể tự mình
sống theo hạnh ấy, và nếu sống thì không thể thành
đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

 Thưa Tôn giả Ananda, vị Đạo sư ấy dạy những gì,
tuyên bố những gì, mà ở đây, người có trí có thể
tự mình sống Phạm hạnh, và khi sống, có thể
thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện?

– Ở đây, này Sandaka, Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thưởng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai sau khi riêng tự chứng ngộ với thượng trí... lại tuyên thuyết điều Ngài đã chứng ngộ... Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh. Người gia trưởng hay con người gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nghe pháp ấy... (như Kinh Kandaraka của tập này, tr. 20 – tr. 25). Sau khi trừ bỏ năm triền cái này, các pháp làm tâm cấu uế, làm trí tuệ trở thành yếu ớt vị ấy ly dục, ly bất thiện pháp, chứng đạt và an trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ.

Này Sandaka, nếu một đệ tử chứng được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một vị Đạo sư, thời ở đây

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            95

người có trí có thể tự mình sống Phạm hạnh, và khi sống có thể thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

Lại nữa, này Sandaka, vị Tỷ-kheo diệt tầm và
tứ... Nhị thiền... Tam thiền... chứng đạt và an trú Tứ
thiền. Này Sandaka, nếu một đệ tử chiếm được ưu
thắng đặc thù như vậy dưới một Đạo sư... (như
trên)... (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện".

Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyễn, dễ sử dụng, vững chắc bất động như vậy, vị ấy, hướng tâm đến túc mạng trí. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời... như vậy, vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Này Sandaka, nếu một đệ tử chiếm được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một vị Đạo sư... (như trên)... (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh... đều do hạnh nghiệp của họ. Này

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               96

Sandaka nếu một đệ tử chứng được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một vị Đạo sư... (như trên)... (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện.

Với tâm định tĩnh thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy như thật biết: "Đây là Khổ"... vị ấy như thật biết: "Đây là con đường đưa đến lậu hoặc diệt". Vị ấy do biết vậy, do thấy vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát". Vị ấy biết: "Sanh đã diệt, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa". Này Sandaka, nếu một đệ tử chứng được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một Đạo sư nào, thời ở đây người có trí có thể tự mình sống Phạm hạnh, và khi sống có thể thành đạt (chánh) đạo, pháp, và (chí) thiện.

 Nhưng, thưa Tôn giả Ananda, một Tỷ-kheo nào là
bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn,
các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống,
đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã
giải thoát nhờ chánh trí, vị Tỷ-kheo ấy có thể thọ
dụng các dục vọng không?

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                                97

– Này Sandaka, vị Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán,
các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm
đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý
tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh
trí, vị ấy không thể vi phạm năm điều:

 Vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể cố ý sát
hại mạng sống chúng sanh;
 Vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể lấy của
không cho, được gọi là ăn trộm;
 Vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể hành dâm
dục;
 Vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể cố ý nói
láo;
 Vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể hưởng thọ
các dục đối với các vật được tàng trữ như trước
khi còn tại gia.
Này Sandaka, một vị Tỷ-kheo nào là bậc A-la-
hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên
làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý
tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh
trí, vị ấy không có thể vi phạm năm điều này.
 Thưa Tôn giả Ananda, vị Tỷ-kheo nào là bậc A-
la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các
việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                              98

thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải
thoát nhờ chánh trí, khi vị ấy đi, đứng, ngủ và
thức, có phải tri kiến vị ấy được an trú một cách
liên tục, không gián đoạn: "Các lậu hoặc của ta
đã được đoạn tận"?

– Này Sandaka, tôi sẽ cho Ông một ví dụ, nhờ
ví dụ ở đây, một số người có trí sẽ biết ý nghĩa câu
nói. Ví như, này Sandaka, một người tay chân bị
chặt; khi người ấy đi, đứng, ngủ và thức, tay chân bị
chặt một cách liên tục, không gián đoạn, và khi
người ấy suy tư về vấn đề này, người ấy biết: "Tay
chân của ta bị chặt".

Cũng vậy, này Sandaka, vị Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, khi vị ấy đi, đứng, ngủ và thức, các lậu hoặc được đoạn tận một cách liên tục, không gián đoạn, và khi vị ấy suy tư về vấn đề này, vị ấy biết: "Các lậu hoặc ta đã được đoạn tận".

– Nhưng thưa Tôn giả Ananda, có bao nhiêu vị lãnh đạo tối thắng trong pháp và luật này?

– Này Sandaka, không phải chỉ có một trăm, hai trăm, ba trăm, bốn trăm, năm trăm, mà còn nhiều vị

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               99

lãnh đạo tối thắng hơn nữa trong pháp và luật này.

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Ananda! Thật hy
hữu thay, Tôn giả Ananda! Không có sự tự tán thán
pháp của mình, không có sự hủy báng pháp của
người khác, nhưng cả hai sự thuyết pháp với các
hành trì (ayatane) và rất nhiều vị lãnh đạo tối thắng
như vậy đã được thấy (ở đây). Còn các tà mạn ngoại
đạo này là những đứa con của người mẹ không con,
họ tự tán thán khen mình chê người, và họ chỉ có ba
vị lãnh đạo tối thắng, tức là Nanda Vaccha, Kisa
Sankicca và Makkhali Gosala.

Rồi du sĩ Sandaka nói với đồ chúng của mình:

– Chư Tôn giả, hãy đi và sống Phạm hạnh dưới Sa-môn Gotama, tuy rằng nay không có dễ gì cho chúng ta từ bỏ quyền lợi, tôn kính và danh tiếng.

Như vậy du sĩ Sandaka đã đưa đồ chúng của mình sống Phạm hạnh dưới Sa-môn Gotama.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                               100

11      Trí tuệ lộn ngược, bắp vế, rộng lớn - Kinh LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231

LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231

 Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Hạng người với trí tuệ lộn ngược,
- Hạng người với trí tuệ bắp vế,
- Hạng người với trí tuệ rộng lớn.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người với trí tuệ
lộn ngược?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đi đến
khu vườn (tinh xá) thường thường nghe pháp
từ các Tỷ-kheo. Các vị Tỷ-kheo thuyết pháp
cho người ấy, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
có nghĩa, có văn, trình bày Phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn thanh tịnh.
 Người ấy, tại chỗ ngồi ấy, đối với bài thuyết
giảng ấy, không có tác ý đến đoạn đầu, không
có tác ý đến đoạn giữa, không có tác ý đến
đoạn cuối.
 Cũng vậy, khi người ấy từ chỗ ngồi ấy đứng
lên, đối với bài thuyết giảng ấy, người ấy không

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            101

có tác ý đến đoạn đầu, không có tác ý đến đoạn
giữa, không có tác ý đến đoạn cuối.
 Ví như này các Tỷ-kheo, một cái ghè bị lộn
ngược, nước chứa trong ấy tuôn chảy, không
có dừng lại. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây,
có hạng người đi đến khu vườn … không có tác
ý đoạn cuối. Cũng vậy, khi người ấy từ chỗ
ngồi ấy đứng lên … không có tác ý đoạn cuối.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người với trí
tuệ lộn ngược.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người với trí tuệ
bắp vế?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đi đến
khu vườn (tinh xá).....
 Người ấy, tại chỗ ngồi ấy, đối với bài thuyết
giảng ấy, có tác ý đến đoạn đầu, có tác ý đến
đoạn giữa, có tác ý đến đoạn cuối.
 Nhưng khi người ấy từ chỗ ngồi ấy đứng dậy,
đối với bài thuyết giảng ấy, người ấy không có
tác ý đến đoạn đầu, không có tác ý đến đoạn
giữa, không có tác ý đến đoạn cuối.
 Ví như này các Tỷ-kheo, trên bắp vế của một
người, các loại đồ ăn được chồng lên như hạt
mè, hột gạo, các loại kẹo và trái táo. Khi từ chỗ
ngồi đứng dậy, vì vô ý, người ấy làm đổ vãi tất

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                             102

cả. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có hạng
người đi đến khu vườn … Người ấy, tại chỗ
ngồi ấy … có tác ý đoạn cuối. Nhưng khi người
ấy tại chỗ ngồi ấy đứng dậy … không có tác ý
đoạn cuối. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng
người với trí tuệ bắp vế.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có trí
tuệ rộng lớn?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người đi đến khu
vườn (tinh xá) … trình bày Phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn thanh tịnh.
- Tại chỗ ngồi ấy, vị ấy đối với bài thuyết giảng
ấy, có tác ý đến đoạn đầu … có tác ý đến đoạn
cuối.
- Cũng vậy, khi vị ấy, từ chỗ ngồi ấy đứng lên,
đối với bài thuyết giảng ấy, có tác ý đến đoạn
đầu … có tác ý đến đoạn cuối.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một cái ghè được
dựng đứng, nước chứa trong ấy được giữ lại,
không có chảy đi. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
Ở đây, có hạng người đi đến khu vườn (tinh xá)
… trình bày Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn
thanh tịnh. Tại chỗ ngồi ấy, vị ấy, đối với bài
thuyết giảng ấy, có tác ý đến đoạn đầu … có
tác ý đến đoạn cuối. Cũng vậy, khi vị ấy, từ chỗ
ngồi ấy đứng lên, đối với bài thuyết giảng ấy,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            103

có tác ý đến đoạn đầu … có tác ý đến đoạn
cuối. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người
có trí tuệ rộng lớn.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Hạng trí tuệ lộn ngược,
Không thông minh, không mắt
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Họ không học được gì,
Họ không có trí tuệ.

Hạng trí tuệ bắp vế,
Được gọi là tốt hơn,
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Ngồi trên chỗ mình ngồi,
Nắm giữ được lời văn,
Đứng dậy, không hiểu rõ,
Quên mất điều đã nắm.

Bậc trí tuệ rộng lớn, Được gọi tốt hơn cả,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                          104

Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Ngồi trên chỗ mình ngồi,
Nắm giữ được lời văn,
Thọ trì (điều được nghe),
Suy tư điều tối thắng,
Với ý không dao động,
Là hạng người như vậy,
Thực hành pháp, tùy pháp,
Có thể đoạn khổ đau.

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ              105

12    Tà hạnh trong 4 sự - Kinh MẤT GỐC 2 – Tăng I, 555

MẤT GỐC 2 – Tăng I, 555

1.- Do tà hạnh trong bốn sự, này các Tỷ-kheo, kẻ
ngu, không thông minh, không phải bậc Chân nhân,
tự mình sử xự như một kẻ mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều
vô phước. Thế nào là tà hạnh trong bốn sự?

 Tà hạnh đối với mẹ, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
không thông minh … tạo nên nhiều điều vô
phước.
 Tà hạnh đối với cha, …
 Tà hạnh đối với Như Lai,
 Tà hạnh đối với đệ tử của Như Lai, này các Tỷ-
kheo, kẻ ngu, không thông minh, không phải
bậc Chân nhân … tạo nhiều điều vô phước.

Tà hạnh trong bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu, không thông minh, … tạo nhiều điều vô phước.

2. Chánh hạnh trong bốn sự này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình sử xự không như người mất gốc, không bị thương tích, không phạm tội, không bị người trí quở trách,

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                            106

tạo nhiều phước đức. Thế nào là chánh hạnh trong bốn sự?

 Chánh hạnh đối với mẹ, này các Tỷ-kheo, bậc
Hiền trí, thông minh … tạo nhiều phước đức.
 Chánh hạnh đối với cha, …
 Chánh hạnh đối với Như Lai...
 Chánh hạnh đối với đệ tử Như Lai, này các Tỷ-
kheo, bậc Hiền trí, thông minh, là bậc Chân
nhân, tự mình xử sự không như người mất gốc
… tạo nhiều phước đức.

Chánh hạnh trong bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền trí, thông minh, … tạo nhiều phước đức.

Đối với mẹ và cha
Ai hành xử tà vạy
Với Như Lai Chánh Giác
Hay với đệ tử Ngài
Người xử sự như vậy
Tạo nhiều điều vô phước
Những ai có ác hạnh
Đối với mẹ và cha
Đời này, bậc trí trách
Đời sau sanh đọa xứ
Đối với mẹ và cha
Ai hành xử chơn chánh

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ                         107

Với Như Lai Chánh Giác
Hay với đệ tử Ngài
Người xử sự như vậy
Tạo nhiều điều phước đức
Những ai có chánh hạnh
Đối với mẹ và cha
Đời này, bậc trí khen
Đời sau hưởng Thiên giới

NGƯỜI NGU VÀ NGƯỜI TRÍ         108
