Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 279 - Như Lý Tác Ý
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 279

NHƯ LÝ TÁC Ý Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

279

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC DẪN NHẬP .............................................................4 1     5 giải thoát xứ - Kinh GIẢI THOÁT XỨ – Tăng II, 335 ..............................................................10 2     6 lợi ích của đúng thời như lý tác ý - Kinh PHAGGUNA – Tăng III, 163 ........................15 3     Hãy dừng lại, chớ nằm ngủ, Ta hãy tác ý như sau...- Kinh Với Lửa Cháy – Tương IV, 276 .21 4     Kinh Diệt Hỷ Tiêu Tận 1 – Tương IV, 237 ....26 5     Kinh HY VỌNG – Tăng I, 160 ......................29 6     Kinh LÀM BẠN VỚI THIỆN – Tăng I, 30 ...33 7     Kinh Thiện 1 – Tương V, 145 ........................36 8     Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97 ...............39 9     Làm sao đoạn tận Không như lý tác ý - Kinh KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430...................................................................57 10 Nguyên nhân tà kiến sanh khởi - Kinh TÀ KIẾN – Tăng I, 66 .....................................................69

NHƯ LÝ TÁC Ý                                                               1

11 Như lý tác ý về năm uẩn như thế nào - Kinh Vị Giữ Giới – Tương III, 298 ..............................73 12 Nhờ chánh tác ý, nhờ chánh tinh cần, Ta chứng được Vô thượng giải thoát - Kinh Bẫy Sập – Tương I, 233 ...................................................77 13 Thức ăn của khg như lý tác ý là Không có lòng tin - Kinh VÔ MINH – Tăng IV, 391.............79 14 Trí tuệ lộn ngược, bắp vế, rộng lớn - Kinh LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231 ...................................87 15 Tác ý sanh khởi là các pháp sanh khởi - Kinh Tập Khởi – Tương V, 287 ..............................92 16 Tất cả pháp lấy tác ý làm sanh khởi - Kinh CỘI RỄ CỦA SỰ VẬT – Tăng IV, 47...................93 17 Tất cả pháp lấy tác ý làm sanh khởi - Kinh LẤY CĂN BẢN NƠI THẾ TÔN – Tăng IV, 381 ..96 18 Tầm quan trọng của nó - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359 .........................................99 19 Tầm quan trọng của nó - Kinh Trú Xứ – Tương V, 133............................................................103 20 Tầm quan trọng của nó - Kinh TẤT CẢ LẬU HOẶC – 2 Trung I, 19 ..................................109

NHƯ LÝ TÁC Ý                                                         2

NHƯ LÝ TÁC Ý   3

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

NHƯ LÝ TÁC Ý                                             4

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

NHƯ LÝ TÁC Ý                                            5

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                             6

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

NHƯ LÝ TÁC Ý                                            7

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

NHƯ LÝ TÁC Ý                                               8

NHƯ LÝ TÁC Ý   9

1      5 giải thoát xứ - Kinh GIẢI THOÁT XỨ – Tăng II, 335

GIẢI THOÁT XỨ – Tăng II, 33

1. - Có năm giải thoát xứ này, này các Tỷ-kheo, ở
đây vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm,
tinh tấn, thời tâm chưa được đoạn diệt hoàn toàn, đi
đến đoạn diệt hoàn toàn, hay vô thượng an ổn khỏi
các khổ ách chưa đạt, được đạt đến.

2. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo Sư hay một vị đồng Phạm hạnh đóng vai trò vị Đạo Sư thuyết pháp cho vị Tỷ-kheo.

- Tùy theo bậc Đạo Sư, hay một vị đồng Phạm
hạnh đóng vai trò vị Đạo Sư thuyết pháp cho vị
Tỷ-kheo như thế nào, tùy theo như vậy, như
vậy, vị Tỷ-kheo tín thọ về nghĩa và tín thọ về
pháp trong pháp ấy.
- Do vị ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ về pháp, nên
hân hoan sanh.
- Do hân hoan, nên hỷ sanh.
- Do ý hoan hỷ, thân được khinh an.
- Do thân được khinh an, vị ấy cảm giác lạc thọ.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       10

- Do lạc thọ, tâm được định tĩnh.

Đây là giải thoát xứ thứ nhất; ở đấy, vị Tỷ-kheo sống
không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, thời tâm chưa
giải thoát được giải thoát, hay các lậu hoặc chưa
được đoạn diệt hoàn toàn, đi đến đoạn diệt hoàn toàn,
hay vô thượng an ổn khỏi các khổ ách chưa đạt, được
đạt tới.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo Sư hay một vị đồng Phạm hạnh đóng vai trò vị Đạo Sư không thuyết pháp cho vị Tỷ-kheo. Và vị Tỷ-kheo ấy thuyết pháp rộng rãi cho các người khác như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng. Vị Tỷ-kheo ấy thuyết pháp rộng rãi cho các người khác như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng, như thế nào, như thế nào, tùy theo như vậy, như vậy, vị ấy tín thọ về nghĩa và tín thọ về pháp trong pháp ấy. Do vị ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ về pháp nên hân hoan sanh. Do hân hoan sanh nên hỷ sanh... tâm được định tĩnh. Đây là giải thoát xứ thứ hai, ở đây vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm... được đạt tới.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo Sư hay một vị
đồng Phạm hạnh đóng vai trò vị Đạo Sư không
thuyết pháp cho vị Tỷ-kheo. Vị Tỷ-kheo ấy không
thuyết pháp một cách rộng rãi cho các người khác
như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng. Vị

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        11

ấy đọc tụng pháp một cách rộng rãi như đã được
nghe, như đã được học thuộc lòng. Vị Tỷ-kheo ấy,
này các Tỷ-kheo đọc tụng pháp như vậy, như đã
được nghe, như đã được học thuộc lòng, một cách
rộng rãi như thế nào, như thế nào, tùy theo như vậy,
như vậy vị Tỷ-kheo ấy tín thọ về nghĩa và tín thọ về
pháp trong pháp ấy. Do vị ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ
về pháp nên hân hoan sanh. Do hân hoan, nên hỷ
sanh... tâm được định tĩnh. Đây là giải thoát xứ thứ
ba, ở đây vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt
tâm... được đạt tới.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo Sư hay một vị đồng Phạm hạnh đóng vai trò vị Đạo Sư, không thuyết pháp cho vị Tỷ-kheo. Vị Tỷ-kheo ấy không thuyết pháp như đã được nghe, như đã được học thuộc lòng một cách rộng rãi cho người khác. Vị ấy không đọc tụng pháp một cách rộng rãi như đã nghe, như đã được học thuộc lòng. Nhưng vị ấy với tâm tùy tầm, tùy tứ, với ý quán sát pháp như đã được nghe, như đã được đọc tụng. Vị Tỷ-kheo ấy, này các Tỷ-kheo, do với tâm tùy tầm, tùy tứ, với ý quán sát pháp như đã được nghe, như đã được đọc tụng như thế nào, như thế nào, tùy theo như vậy, như vậy, vị Tỷ-kheo ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ về pháp trong pháp ấy. Do vị ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ về pháp, nên hân hoan sanh. Do hân hoan, nên hỷ sanh... tâm

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        12

được định tĩnh. Đây là giải thoát xứ thứ tư, ở đây vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm... được đạt tới.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, bậc Đạo Sư hay một vị
đồng Phạm hạnh đóng vai vị Đạo Sư không thuyết
pháp cho vị Tỷ-kheo. Vị Tỷ-kheo ấy không thuyết
pháp một cách rộng rãi cho các người khác, như đã
được nghe, như đã được học thuộc lòng. Vị ấy không
đọc tụng pháp ấy một cách rộng rãi, như đã được
nghe, như đã được học thuộc lòng. Vị ấy không với
tâm tùy tầm, tùy tứ, với ý quán sát pháp như đã được
nghe, như đã học thuộc lòng. Nhưng vị ấy khéo nắm
giữ một định tướng, khéo tác ý, khéo thọ trì, khéo
thông đạt với trí tuệ như thế nào, như thế nào, tùy
theo như vậy, như vậy, vị ấy tín thọ về nghĩa, tín thọ
về pháp trong pháp ấy. Do vị ấy tín thọ về nghĩa, tín
thọ về pháp nên hân hoan. Do hân hoan, nên hỷ
sanh... tâm được định tĩnh. Đây là giải thoát xứ thứ
năm, ở đây, vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt
tâm... được đạt tới.

7. Có năm giải thoát xứ này, này các Tỷ-kheo, ở đây vị Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm, tính cần, thời tâm chưa giải thoát, hay các lậu hoặc chưa đoạn diệt hoàn toàn, đi đến đoạn diệt hoàn toàn, hay

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        13

vô thượng an ổn khỏi các khổ ách chưa đạt, được đạt đến.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     14

2     6 lợi ích của đúng thời như lý tác ý - Kinh PHAGGUNA – Tăng III, 163

PHAGGUNA –Tăng III, 163

1. Lúc bấy giờ, Tôn giả Phagguna bị bệnh, khổ đau,
bị trọng bệnh. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn;
sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ànanda bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, Tôn giả Phagguna bị bệnh, khổ đau,
bị trọng bệnh. Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn
đi đến Tôn giả Phagguna, vì lòng từ mẫn.
Thế Tôn im lặng nhận lời. Rồi Thế Tôn vào buổi
chiều, từ chỗ Thiền tịnh đứng dậy, đi đến Tôn giả
Phagguna. Tôn giả Phagguna thấy Thế Tôn từ xa đi
đến, thấy vậy, muốn rời khỏi giường. Rồi Thế Tôn
nói với Tôn giả Phagguna:
- Thôi được rồi, Phagguna! Thầy chớ có rời khỏi
giường. Đã có những chỗ ngồi đã soạn từ trước, Ta
sẽ ngồi tại các chỗ ấy.
Rồi Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn. Sau
khi ngồi, Thế Tôn nói với Tôn giả Phagguna:
- Này Phagguna, mong rằng Thầy có thể kham nhẫn!
Mong rằng Thầy có thể chịu đựng! Mong rằng các

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      15

khổ thọ được giảm thiểu, không tăng trưởng! Mong
rằng triệu chứng giảm thiểu được thấy rõ, không tăng
trưởng!
- Bạch Thế Tôn, con không có thể kham nhẫn. Con
không có thể chịu đựng. Khổ thọ của con tăng
trưởng, không có giảm thiểu. Triệu chứng tăng
trưởng được thấy rõ, không có giảm thiểu!
- Bạch Thế Tôn, ví như một người lực sĩ chém đầu
(một người khác) với một thanh kiếm sắc bén;
cũng vậy, bạch Thế Tôn, những ngọn gió kinh
khủng thổi lên, đau nhói trong đầu con. Bạch Thế
Tôn, con không thể kham nhẫn, con không có thể
chịu đựng. Khổ thọ của con gia tăng, không có
giảm thiểu, triệu chứng gia tăng được thấy rõ,
không có giảm thiểu.
- Bạch Thế Tôn, như một người lực sĩ lấy một dây
nịt bằng da cứng quấn tròn quanh đầu rồi siết chặt;
cũng vậy, bạch Thế Tôn, con cảm thấy đau đầu
một cách kinh khủng. Bạch Thế Tôn, con không
có thể kham nhẫn, con không có thể chịu đựng,
khổ thọ của con gia tăng, không có giảm thiểu.
Triệu chứng gia tăng được thấy rõ, không có giảm
thiểu.
- Bạch Thế Tôn, như một người đồ tể thiện xảo hay
đệ tử người đồ tể cắt ngang bụng với một con dao
cắt thịt bò sắc bén; cũng vậy, bạch Thế Tôn, một

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       16

ngọn gió kinh khủng cắt ngang bụng của con.
Bạch Thế Tôn, con không có thể kham nhẫn, con
không có thể chịu đựng. Những khổ thọ của con
gia tăng, không có giảm thiểu, triệu chứng gia
tăng được thấy rõ, không có giảm thiểu.
- Bạch Thế Tôn, ví như hai người lực sĩ, sau khi
nắm cánh tay của một người yếu hơn, nướng
người ấy, đốt người ấy trên một hố than hừng;
cũng vậy, bạch Thế Tôn, một sức nóng kinh
khủng khởi lên trong thân của con. Bạch Thế Tôn,
con không có thể kham nhẫn, con không có thể
chịu đựng. Những khổ thọ của con gia tăng, không
có giảm thiểu, triệu chứng gia tăng được thấy rõ,
không có giảm thiểu.
Rồi Thế Tôn, với pháp thoại, nói lên cho Tôn giả
Phagguna biết, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho
hoan hỉ, từ chỗ ngồi, đứng dậy và ra đi.
2. Rồi Tôn giả Phagguna, sau khi Thế Tôn ra đi
không bao lâu, liền mệnh chung. Trong khi Tôn giả
lâm chung, các căn được sáng chói. Rồi Tôn giả
Ànanda đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế
Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên,
Tôn giả Ànanda bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, Tôn giả Phagguna, sau khi Thế Tôn
ra đi không bao lâu, đã mệnh chung. Trong khi Tôn
giả mệnh chung, các căn được sáng chói.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      17

- Này Ànanda, tại sao các căn của Tôn giả Phagguna
lại không sáng chói chứ? Này Ànanda, với Tỷ-kheo
Phagguna, tâm chưa được giải thoát khỏi năm hạ
phần kiết sử. Sau khi nghe pháp, tâm vị ấy được giải
thoát khỏi năm hạ phần kiết sử.
 Có sáu lợi ích này, này Ànanda, nếu nghe pháp
đúng thời, và thẩm sát ý nghĩa đúng thời.
Thế nào là sáu?
3. Ở đây, này Ànanda, Tỷ-kheo tâm chưa được giải
thoát khỏi năm hạ phần kiết sử, vị ấy trong khi mạng
chung, được thấy Thế Tôn. Thế Tôn thuyết pháp cho
vị ấy, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có
văn, đề cao đời sống Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ
thanh tịnh. Sau khi nghe thuyết pháp, tâm vị ấy được
giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử. Đây là lợi ích
thứ nhất, này Ànanda, khi được nghe pháp đúng thời.
4. Lại nữa, này Ànanda, Tỷ-kheo với tâm chưa được
giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử, vị ấy trong khi
mệnh chung, không được thấy Thế Tôn, nhưng chỉ
được thấy đệ tử Như Lai. Đệ tử Như Lai thuyết pháp
cho vị ấy, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa,
có văn, đề cao đời sống Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ
thanh tịnh. Sau khi nghe thuyết pháp, tâm vị ấy được
giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử. Này Ànanda,
đây là lợi ích thứ hai khi được nghe pháp đúng thời.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        18

5. Lại nữa, này Ànanda, Tỷ-kheo với tâm chưa được
giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử, vị ấy trong khi
mệnh chung, không được thấy Như Lai, cũng không
được thấy đệ tử của Như Lai. Nhưng với tâm tùy tầm,
tùy tứ, với ý tùy quán pháp như đã được nghe, như
đã được học một cách thông suốt; do vị ấy, với tâm
tùy tầm, tùy tứ, với ý tùy quán pháp như đã được
nghe, như đã được học một cách thông suốt, nên tâm
được giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử. Này
Ànanda, đây là lợi ích thứ ba khi thẩm sát ý nghĩa
đúng thời.
6. Ở đây, này Ànanda, Tỷ-kheo với tâm đã được giải
thoát khỏi năm hạ phần kiết sử, nhưng tâm chưa giải
thoát đối với vô thượng đoạn diệt sanh y, vị ấy trong
khi mệnh chung được thấy Như Lai. Và Như Lai
thuyết pháp cho vị ấy, sơ thiện... đề cao đời sống
Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh. Sau khi
được nghe thuyết pháp, tâm vị ấy được giải thoát đối
với vô thượng đoạn diệt sanh y. Này Ànanda, đây là
lợi ích thứ tư khi được nghe pháp đúng thời.
7. Lại nữa, này Ànanda, Tỷ-kheo với tâm đã được
giải thoát khỏi năm hạ phần kiết sử, nhưng tâm chưa
giải thoát đối với vô thượng đoạn diệt sanh y, vị ấy
trong khi mạng chung không được thấy Như Lai, chỉ
được thấy đệ tử của Như Lai. Đệ tử Như Lai thuyết
pháp cho vị ấy, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện... đề
cao đời sống Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        19

tịnh. Sau khi được nghe thuyết pháp, tâm vị ấy được
giải thoát đối với vô thượng đoạn diệt sanh y. Này
Ànanda, đây là lợi ích thứ năm khi được nghe pháp
đúng thời.
8. Lại nữa, này Ànanda, Tỷ-kheo với tâm được giải
thoát khỏi năm hạ phần kiết sử, nhưng tâm chưa giải
thoát đối với vô thượng đoạn diệt sanh y, vị ấy trong
khi mệnh chung không được thấy Như Lai, cũng
không được thấy đệ tử Như Lai. Nhưng với tâm tùy
tầm, tùy tứ, với ý tùy quán pháp như đã được học
thông suốt, do vị ấy với tâm tùy tầm, tùy tứ, với ý tùy
quán pháp như đã được nghe, như đã được học
thông suốt, nên tâm được giải thoát đối với vô
thượng đoạn diệt sanh y này. Này Ànanda, đây là lợi
ích thứ sáu khi thẩm sát ý nghĩa đúng thời.
Có sáu lợi ích này, này Ànanda, khi được nghe pháp
đúng thời, và khi được thẩm sát ý nghĩa đúng thời.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                         20

3      Hãy dừng lại, chớ nằm ngủ, Ta hãy tác ý như sau...- Kinh Với Lửa Cháy – Tương IV, 276

Với Lửa Cháy – Tương IV, 276

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về pháp môn lửa cháy, pháp môn Chánh pháp. Hãy lắng nghe.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp môn lửa cháy, pháp môn Chánh pháp?

2) -- Thật tốt hơn, này các Tỷ-kheo, nếu nhãn căn bị hủy hoại với một cây kim bằng sắt nung đỏ, hừng cháy, rực cháy, cháy lửa ngọn. Như vậy, không có chấp thủ tướng riêng, không chấp thủ tướng chung đối với các sắc do mắt nhận thức, này các Tỷ-kheo, thức có thể vững trú, kiên trú, bị trói buộc bởi vị ngọt tướng chung hay bị trói buộc bởi vị ngọt tướng riêng. Trong thời gian ấy, nếu mệnh chung, thời sự kiện này xảy ra: Đi thác sanh vào một trong hai sanh thú này: địa ngục hay bàng sanh.

3) Này các Tỷ-kheo, do thấy nguy hiểm này, Ta nói như vầy: Thật tốt hơn, này các Tỷ-kheo, nếu nhĩ căn bị hủy hoại với một cái dùi bằng sắt nung đỏ, hừng

NHƯ LÝ TÁC Ý                                          21

cháy, rực cháy, cháy lửa ngọn. Như vậy, không chấp thủ tướng riêng, không chấp thủ tướng chung đối với các tiếng do tai nhận thức, này các Tỷ-kheo, thức có thể vững trú, kiên trú, bị trói buộc bởi vị ngọt tướng chung, hay bị trói buộc bởi vị ngọt tướng riêng. Trong thời gian ấy, nếu mệnh chung, thời sự kiện này có thể xảy ra: Đi thác sanh vào một trong hai sanh thú này: địa ngục hay bàng sanh.

4-6) Này các Tỷ-kheo, do thấy nguy hiểm này, Ta
nói như vầy: Thật tốt hơn, này các Tỷ-kheo, nếu tỷ
căn bị phá hủy với một cái kềm sắc bén, bị hừng
cháy, rực cháy, cháy lửa ngọn...

... nếu thiệt căn bị hủy hoại với một con dao sắc bén hừng cháy, rực cháy, cháy lửa ngọn...

... nếu thân căn bị hủy hoại với một cái kiếm sắc bén, hừng cháy, rực cháy, cháy lửa ngọn...

7) Này các Tỷ-kheo, do thấy nguy hiểm này, Ta nói như vầy: Thật tốt hơn là nằm ngủ. Nằm ngủ, Ta nói rằng là trống không đối với các loài có sinh mạng. Ta nói rằng là vô quả đối với các loài có sanh mạng. Ta nói rằng là mù mờ đối với các loài có sanh mạng. Vì rằng nếu ngủ, thời không có suy nghĩ những vấn đề để có thể bị những vấn đề tư duy chinh phục, để có thể phá hòa hợp Tăng. Này các Tỷ-kheo, thấy sự

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        22

trống không của nằm ngủ và sự nguy hiểm của tỉnh thức, Ta nói như vậy.

8) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Hãy dừng lại, chớ để nhãn căn bị hủy hoại với một cây kim bằng sắt nung đỏ, hừng cháy, rực cháy, cháy lửa ngọn. Ta hãy tác ý như sau: “Đây, mắt là vô thường. Các sắc là vô thường. Nhãn thức là vô thường. Nhãn xúc là vô thường. Phàm duyên nhãn xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ, cảm thọ ấy là vô thường”.

9) Hãy dừng lại, chớ để nhĩ căn bị hủy hoại với một
cái dùi bằng sắt nung đỏ, hừng cháy, rực cháy, cháy
lửa ngọn. Ta hãy tác ý như sau: 'Đây, tai là vô
thường. Các tiếng là vô thường. Nhĩ thức là vô
thường. Nhĩ xúc là vô thường. Phàm duyên nhĩ xúc
khởi lên cảm thọ gì, lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất
lạc thọ; cảm thọ ấy là vô thường'.

10) Hãy dừng lại, chớ để tỷ căn bị hủy hoại với một
cái kềm bằng sắc bén bị hừng cháy, rực cháy, cháy
lửa ngọn. Ta hãy tác ý như sau: “Đây, mũi là vô
thường. Các hương là vô thường. Tỷ thức là vô
thường. Tỷ xúc là vô thường. Phàm duyên tỷ xúc khởi
lên cảm thọ gì, lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc
thọ; cảm thọ ấy là vô thường”.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        23

11) Hãy dừng lại, chớ để thiệt căn bị hủy hoại bởi
một con dao sắc bén, hừng cháy, rực cháy, cháy lửa
ngọn. Ta hãy tác ý như sau: “Đây, lưỡi là vô thường.
Các vị là vô thường. Thiệt thức là vô thường, thiệt
xúc là vô thường. Phàm duyên thiệt xúc khởi lên cảm
thọ gì, lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; cảm
thọ ấy là vô thường”.

12) Hãy dừng lại, chớ để thân căn bị hủy hoại bởi
một lưỡi kiếm sắc bén, hừng cháy, rực cháy, cháy lửa
ngọn. Ta hãy tác ý như sau: 'Đây, thân căn là vô
thường. Các xúc là vô thường. Thân thức là vô
thường, thân xúc là vô thường. Phàm duyên thân xúc
khởi lên cảm thọ gì, lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất
lạc thọ; cảm thọ ấy là vô thường'.

13) Hãy dừng lại, chớ nằm ngủ. Ta hãy tác ý như
sau: 'Đây, ý căn là vô thường. Các pháp là vô
thường. Ý thức là vô thường, ý xúc là vô thường.
Phàm duyên ý xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc thọ, khổ
thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; cảm thọ ấy là vô
thường'.

14) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với mắt, nhàm chán đối với các sắc, nhàm chán đối với nhãn thức, nhàm chán đối với nhãn xúc. Phàm duyên nhãn xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy nhàm

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        24

chán đối với cảm thọ ấy... nhàm chán đối với ý, nhàm chán đối với các pháp, nhàm chán đối với ý thức, nhàm chán đối với ý xúc. Phàm duyên ý xúc khởi lên cảm thọ gì, lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy nhàm chán đối với cảm thọ ấy. Do nhàm chán, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy được giải thoát. Trong sự giải thoát, trí khởi lên biết rằng: "Ta đã được giải thoát". Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

15) Này các Tỷ-kheo, đây là pháp môn lửa cháy. Đây là pháp môn Chánh pháp.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        25

4        Kinh Diệt Hỷ Tiêu Tận 1 – Tương IV, 237

Diệt Hỷ Tiêu Tận 1 – Tương IV, 237

1) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, khi Tỷ-kheo thấy mắt vô
thường là vô thường, thấy vậy là chánh tri kiến. Do
thấy chơn chánh, vị ấy nhàm chán. Do diệt hỷ tiêu
tận (nandi) nên tham tiêu tận. Do tham tiêu tận nên
diệt hỷ tiêu tận. Do diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm
được gọi là khéo giải thoát.

4-7) Này các Tỷ-kheo, khi Tỷ-kheo thấy tai vô
thường là vô thường... thấy mũi vô thường là vô
thường... thấy lưỡi vô thường là vô thường... thấy
thân vô thường là vô thường...

8) Này các Tỷ-kheo, khi Tỷ-kheo thấy ý vô thường
là vô thường, thấy vậy là chánh tri kiến. Do thấy
chơn chánh, vị ấy nhàm chán. Do diệt hỷ tiêu tận nên
tham tiêu tận. Do tham tiêu tận nên diệt hỷ tiêu tận.
Do diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm được gọi là khéo
giải thoát.

Diệt Hỷ Tiêu Tận 2 – Tương IV, 238

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       26

(Như kinh trên, chỉ khác là thế vào các sắc, các tiếng, các hương, các vị, các xúc, các pháp).

Diệt Hỷ Tiêu Tận 3 – Tương IV, 238

1-2) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, hãy như lý tác ý mắt, và hãy
như thật chánh quán con mắt là vô thường. Này
các Tỷ-kheo, do như lý tác ý con mắt và như thật
chánh quán con mắt là vô thường, Tỷ-kheo nhàm
chán đối với con mắt. Do diệt hỷ tiêu tận nên tham
tiêu tận. Do tham tiêu tận nên diệt hỷ tiêu tận. Do
diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm được gọi là khéo giải
thoát.

4-7) Này các Tỷ-kheo, hãy như lý tác ý tai... mũi... lưỡi... thân...

8) Này các Tỷ-kheo, hãy như lý tác ý và như thật
chánh quán ý là vô thường. Này các Tỷ-kheo, do như
lý tác ý và như thật chánh quán ý là vô thường, Tỷ-
kheo nhàm chán đối với ý. Do diệt hỷ tiêu tận nên
tham tiêu tận. Do tham tiêu tận nên diệt hỷ tiêu tận.
Do diệt hỷ, tham tiêu tận nên tâm được gọi là khéo
giải thoát.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                         27

Diệt Hỷ Tiêu Tận 4 – Tương IV, 239

(Như kinh trên chỉ thế vào các sắc, các tiếng, các hương, các vị, các xúc và các pháp)

NHƯ LÝ TÁC Ý                                    28

5      Kinh HY VỌNG – Tăng I, 160

HY VỌNG – Tăng I, 160
1.- Này các Tỷ-kheo, có hai hy vọng này, khó được
từ bỏ. Thế nào là hai?
- Hy vọng được lợi dưỡng
- Và hy vọng được sống.
Hai pháp này, là hai hy vọng khó được từ bỏ.
2. Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này, khó tìm
được ở đời. Thế nào là hai?
- Người thi ân trước
- Và người biết nhớ ơn đã làm.
Hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, khó tìm được
ở đời.
3. Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này, khó tìm
được ở đời. Thế nào là hai?
- Người thỏa mãn
- Và người làm người khác thỏa mãn.
Hai hạng người này, khó tìm được ở đời.
4. Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này, khó làm
cho thỏa mãn. Thế nào là hai?
- Người cất chứa các lợi dưỡng

NHƯ LÝ TÁC Ý                                    29

- Và người phung phí các lợi dưỡng.
Hai hạng người này, là hai hạng người khó làm cho
thỏa mãn.
5. Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này, dễ làm
cho thỏa mãn. Thế nào là hai?
- Người không cất chứa các lợi dưỡng
- Và người không phung phí các lợi dưỡng.
Hai hạng người này, là hai hạng người dễ làm cho
thỏa mãn.
---------------------
6. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến tham
sanh khởi. Thế nào là hai?
- Tịnh tướng
- Và không như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến tham sanh khởi.
7. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến sân
sanh khởi.Thế nào là hai?
- Chướng ngại tướng
- Và không như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến sân sanh khởi.
8. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến tà kiến
sanh khởi. Thế nào là hai?
- Tiếng nói của người khác

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     30

- Và không như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến tà kiến sanh
khởi.
9. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến chánh
kiến sanh khởi. Thế nào là hai?
- Tiếng nói của người khác
- Và như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến chánh kiến sanh
khởi.
------------------
10. Này các Tỷ-kheo, có hai tội phạm. Thế nào là
hai?
- Tội phạm nhẹ
- Và tội phạm nặng.
Hai pháp này, là hai tội phạm.
11. Này các Tỷ-kheo, có hai tội phạm. Thế nào là
hai?
- Tội phạm thô trọng
- Và tội phạm không thô trọng.
Hai pháp này, là hai tội phạm.
12. Này các Tỷ-kheo, có hai tội phạm. Thế nào là
hai?
- Tội phạm có dư tàn

NHƯ LÝ TÁC Ý                                    31

- Và tội phạm không dư tàn. Hai pháp này, là hai tội phạm.

NHƯ LÝ TÁC Ý                     32

6     Kinh LÀM BẠN VỚI THIỆN – Tăng I, 30

LÀM BẠN VỚI THIỆN – Tăng I, 30

1. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp
bất thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như làm bạn với thiện. Với người làm bạn với thiện,
này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh được
sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh được đoạn
tận.

2. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như hệ lụy với các pháp bất thiện, và không hệ lụy với các pháp thiện. Do hệ lụy với các pháp bất thiện, này các Tỷ-kheo, do không hệ lụy với các pháp thiện, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như hệ lụy với các pháp thiện, không hệ lụy với các pháp bất thiện. Do hệ lụy với các pháp thiện, này các

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       33

Tỷ-kheo, do không hệ lụy với các pháp bất thiện, nên các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh được đoạn tận.

---------------------

4. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
giác chi chưa sanh không sanh khởi, và các giác chi
đã sanh không đi đến tu tập viên mãn, này các Tỷ-
kheo, như không như lý tác ý. Do không như lý tác
ý, này các Tỷ-kheo, các giác chi chưa sanh không
được sanh khởi, và các giác chi đã sanh không đi đến
tụ tập viên mãn.

5. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
giác chi chưa sanh được sanh khởi và các giác chi đã
sanh đi đến tu tập viên mãn, này các Tỷ-kheo, như
như lý tác ý. Do như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, các
giác chi chưa sanh được sanh khởi, và các giác chi
đã sanh đi đến tu tập viên mãn.

--------------------

6. Ít có giá trị, là những mất mát này, như mất mát bà con. Này các Tỷ-kheo, cái này là khốn cùng giữa các mất mát, tức là mất mát trí tuệ.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      34

7. Ít có giá trị, là những tăng trưởng này, như tăng
trưởng bà con. Này các Tỷ-kheo, Cái này là tối
thượng giữa các tăng trưởng, tức là tăng trưởng trí
tuệ.

8. Ít có giá trị, là những mất mát này, như mất mát tài sản. Này các Tỷ-kheo, cái này là khốn cùng giữa các mất mát, tức là mất mát trí tuệ.

9. Ít có giá trị, là những tăng trưởng này, như tăng
trưởng tài sản. Này các Tỷ-kheo, cái này là tối
thượng giữa các tăng trưởng, tức là tăng trưởng trí
tuệ.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập
như sau: "Chúng ta sẽ làm tăng trưởng sự tăng trưởng
trí tuệ". Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần
phải học tập.

10. Ít có giá trị, là những mất mát này, như mất mát danh tiếng. Này các Tỷ-kheo, cái này là khốn cùng giữa các mất mát, tức là mất mát trí tuệ.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      35

7        Kinh Thiện 1 – Tương V, 145

Thiện 1 – Tương V, 145

1) ...

2) -- Phàm có những pháp nào, này các Tỷ-kheo, dự
phần về thiện và bất thiện, nhưng thuộc về phần
thiện, tất cả những pháp ấy lấy không phóng dật làm
căn bản, lấy không phóng dật làm chỗ quy tụ; không
phóng dật được gọi là tối thượng đối với những pháp
ấy.

3) Với Tỷ-kheo không phóng dật này, này các Tỷ- kheo, được chờ đợi rằng bảy giác chi sẽ được tu tập, bảy giác chi sẽ được làm cho sung mãn.

Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không phóng dật tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                          36

Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không phóng dật tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi.

Thiện 2 – Tương V, 146

1) ...

2) -- Phàm có những pháp nào, này các Tỷ-kheo, dự phần về thiện và bất thiện, nhưng thuộc về phần thiện, tất cả những pháp ấy lấy như lý tác ý làm căn bản, lấy như lý tác ý làm chỗ quy tụ; như lý tác ý được gọi là tối thượng đối với những pháp ấy.

3) Với Tỷ-kheo thành tựu như lý tác ý này, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi rằng bảy giác chi sẽ được tu tập, sẽ được làm cho sung mãn.

Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thành tựu như lý tác ý, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn bảy giác chi?

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Tỷ-kheo tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ

NHƯ LÝ TÁC Ý                                          37

đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ
bỏ.Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thành tựu
như lý tác ý, tu tập bảy giác chi, làm cho sung mãn
bảy giác chi.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     38

8     Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97

KINH ĐOẠN GIẢM (Sallekha suttam) – Bài kinh số 8 – Trung I, 97

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahacunda, vào
buổi chiều từ chỗ độc cư Thiền tịnh đứng dậy, đến
tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả
Mahacunda bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, có những loại sở kiến này khởi
lên trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ
đến thế giới luận. Bạch Thế Tôn, đối với một Tỷ-
kheo, có tác ý ngay từ ban đầu, thời có thể đoạn trừ
những sở kiến ấy hay không, có thể xả ly những sở
kiến ấy hay không?

– Này Cunda, những loại sở kiến này khởi lên trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ đến

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       39

thế giới luận, chỗ nào những sở kiến này tiềm ẩn, và chỗ nào những sở kiến này hiện hành, chỉ có cách như thật quán sát chúng với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cài này không phải tự ngã của tôi", có vậy thời có sự đoạn trừ những sở kiến ấy, có sự xả ly những sở kiến ấy.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây một
Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, với tầm với tứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một
Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là đoạn
giảm trong giới luật của bậc Thánh. Chúng
được gọi là hiện tại lạc trú trong giới luật của
bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một
Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác,

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        40

thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả
niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Vị ấy
có thể nghĩ... (như trên)... hiện tại lạc trú trong
giới của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không
lạc, xả niệm thanh tịnh. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi
chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị
tưởng. Tỷ-kheo nghĩ rằng: "Hư không là vô
biên", chứng và trú Không vô biên xứ. Vị ấy
có thể tự nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm".
Này Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là
đoạn giảm trong giới luật của bậc Thánh.
Chúng được gọi là tịch tịnh trú trong giới luật
của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Không vô biên xứ, nghĩ
rằng: "Thức là vô biên", chứng và trú Thức vô

NHƯ LÝ TÁC Ý                                         41

biên xứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh
đoạn giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng
được gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng:
"Không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ.
Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn
giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng được
gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú
Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda... (như trên)... chúng được gọi là tịch
tịnh trú trong giới luật của bậc Thánh.

Này Cunda, ở đây đoạn giảm được các Người thực hiện khi các Người nghĩ:

1. "Những kẻ khác có thể là những người làm
hại, chúng ta ở đây không thể là những
người làm hại", như vậy đoạn giảm được
thực hiện.
2. "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       42

ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", như vậy đoạn
giảm được thực hiện.
3. "Những kẻ khác có thể lấy của không cho,
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ lấy của không
cho", như vậy đoạn giảm được thực hiện.
4. "Những kẻ khác có thể không phạm hạnh,
chúng ta ở đây sẽ sống phạm hạnh", như
vậy...
5. "Những kẻ khác có thể nói láo, chúng ta ở
đây sẽ từ bỏ nói láo
6. "Những kẻ khác có thể nói hai lưỡi, chúng
ta ở đây sẽ từ bỏ nói hai lưỡi",...
7. "Những kẻ khác có thể nói lời độc ác",
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời độc ác", ...
8. "Những kẻ khác có thể nói lời phù phiếm,
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời phù
phiếm",...
9. "Những kẻ khác có thể tham dục, chúng ta
ở đây không tham dục",...
10. "Những kẻ khác có thể có sân tâm,
chúng ta ở đây sẽ không có sân tâm",...
11. "Những kẻ khác có thể có tà kiến,
chúng ta ở đây sẽ có chánh kiến,...
12.    "Những kẻ khác có thể có tà tư duy,

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      43

chúng ta ở đây sẽ có chánh tư duy",...
13. "Những kẻ khác có thể có tà ngữ,
chúng ta ở đây sẽ có chánh ngữ",...
14. "Những kẻ khác có thể có tà nghiệp,
chúng ta ở đây sẽ có chánh nghiệp",...
15. "Những kẻ khác có thể có tà mạng,
chúng ta ở đây sẽ có chánh mạng",...
16. "Những kẻ khác có thể có tà tinh tấn,
chúng ta ở đây sẽ có chánh tinh tấn",...
17. "Những kẻ khác có thể có tà niệm,
chúng ta ở đây sẽ có chánh niệm",...
18. "Những kẻ khác có thể có tà định,
chúng ta ở đây sẽ có chánh định",...
19. "Những kẻ khác có thể có tà trí, chúng
ta ở đây sẽ có chánh trí",...
20. "Những kẻ khác có thể có tà giải thoát,
chúng ta ở đây sẽ có chánh giải thoát",...
21. "Những kẻ khác có thể bị hôn trầm
thụy miên chi phối, chúng ta ở đây sẽ
không có hôn trầm thụy miên chi phối",...
22. "Những kẻ khác có thể có trạo hối,
chúng ta ở đây sẽ không có trạo hối",...
23.   "Những kẻ khác có thể nghi hoặc,

NHƯ LÝ TÁC Ý                                    44

chúng ta ở đây sẽ trừ diệt nghi hoặc",...
24. "Những kẻ khác có thể phẫn nộ, chúng
ta ở đây sẽ không có phẫn nộ",...
25. "Những kẻ khác có thể oán hận, chúng
ta ở đây sẽ không có oán hận",...
26. "Những kẻ khác có thể hư ngụy, chúng
ta ở đây sẽ không hư ngụy",...
27. "Những kẻ khác có thể não hại, chúng
ta ở đây sẽ không não hại",...
28. "Những kẻ khác có thể tật đố, chúng ta
ở đây sẽ không tật đố
29. "Những kẻ khác có thể xan tham,
chúng ta ở đây sẽ không xan tham",...
30. "Những kẻ khác có thể man trá, chúng
ta ở đây sẽ không man trá...
31. "Những kẻ khác có thể khi cuống,
chúng ta ở đây sẽ không khi cuống",...
32. "Những kẻ khác có thể ngoan cố,
chúng ta ở đây không thể ngoan cố",...
(như trên)... cấp tháo... mạn...
33. "Những kẻ khác có thể quá mạn,
chúng ta ở đây sẽ không quá mạn",...
34.   "Những kẻ khác có thể khó nói (nan

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       45

thuyết), chúng ta ở đây sẽ dễ nói",...
35. "Những kẻ khác có thể là ác hữu,
chúng ta ở đây sẽ là thiện hữu
36. "Những kẻ khác có thể phóng dật,
chúng ta ở đây sẽ không phóng dật",...
(như trên)...
37. "Những kẻ khác có thể là bất tín,
chúng ta ở đây sẽ có tín tâm",...
38. "Những kẻ khác có thể không xấu hổ,
chúng ta ở đây sẽ có xấu hổ",...
39. "Những kẻ khác có thể không sợ hãi,
chúng ta ở đây sẽ có sợ hãi",...
40. "Những kẻ khác có thể nghe ít, chúng
ta ở đây sẽ nghe nhiều"...
41. "Những kẻ khác có thể biếng nhác,
chúng ta ở đây sẽ siêng năng...
42. "Những kẻ khác có thể thất niệm,
chúng ta ở đây sẽ an trú niệm
43. "Những kẻ khác có thể liệt tuệ, chúng
ta ở đây thành tựu tuệ
44. "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục,
co hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta
ở đây sẽ không nhiễm thế tục, không cố
chấp tư kiến, tánh dễ hành xả" như vậy

NHƯ LÝ TÁC Ý                                    46

đoạn giảm được thực hiện.
Này Cunda, Ta nói rằng sự khởi tâm rất có lợi
ích cho các thiện pháp, còn nói gì thân nghiệp, khẩu
nghiệp phù hợp (với tâm ý).

Do vậy, này Cunda:

– "Những kẻ khác có thể làm hại, chúng ta
ở đây sẽ không làm hại", cần phải khởi
tâm như vậy.
– "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta
ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", cần phải khởi tâm
như vậy
– ... (như trên)...
– "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục, co
hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta ở
đây sẽ không nhiễm thế tục, không co hấp
tư kiến, tánh dễ hành xả", cần phải phát
tâm như vậy.
Này Cunda, giống như một con đường không
bằng phẳng, có một con đường bằng phẳng khác đối
trị.

Này Cunda, giống như một bến nước không bằng phẳng, có một bến nước bằng phẳng khác đối trị.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      47

Cũng vậy này Cunda:

– Đối với con người làm hại, có sự không
làm hại đối trị.
– Đối với con người sát sanh, có từ bỏ sát
sanh đối trị.
– Đối với con người lấy của không cho, có
từ bỏ lấy của không cho đối trị...,
– …không phạm hạnh, có phạm hạnh...;
– …nói láo, có từ bỏ nói láo...;
– …nói hai lưỡi, có từ bỏ nói hai lưỡi...;
– …nói ác khẩu, có từ bỏ nói ác khẩu;
– …nói phù phiếm, có từ bỏ nói phù
phiếm...;
– ... tham dục, có không tham dục...;
– ... sân tâm, có không sân tâm...;
– ... tà kiến, có chánh kiến...;
– ... tà tư duy, có chánh tư duy...;
– ... tà ngữ, có chánh ngữ...;
– ... tà nghiệp, có chánh nghiệp...;
– ... tà mạng, có chánh mạng...;
– ... tà tinh tấn, có chánh tinh tấn...;

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      48

– ... tà niệm, có chánh niệm...;
– ... tà định, có chánh định...;
– ... tà trí, có chánh trí...;
– ... tà giải thoát, có chánh giải thoát...;
– ... bị hôn trầm thụy miên chi phối, có
không bị hôn trầm thụy miên chi phối...;
– ... trạo hối, có không trạo hối...;
– ... nghi hoặc, có trừ diệt nghi hoặc...;...
phẫn nộ, có không phẫn nộ...;
– ... oán hận, có không oán hận...;
– ... hư ngụy, có không hư ngụy...;
– ... não hại, có không não hại...;
– ... tật đố, có không tật đố...;
– ... xan tham, có không xan tham...;
– ... man trá, có không man trá...;
– ... khi cuống, có không khi cuống...;
– ... ngoan cố, có không ngoan cố... cấp
tháo... mạn;
– ... quá mạn có không quá mạn...;
– ... khó thuyết, có không khó thuyết...;
– ... ác hữu, có thiện hữu...;

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        49

– ... phóng dật, có không phóng dật...;
– ... bất tín, có tín tâm...;
– ... không xấu hổ, có xấu hổ...;
– ... không sợ hãi, có sợ hãi...;
– ... nghe ít, có nghe nhiều...;
– ... biếng nhác, có siêng năng...;
– ... thất niệm, có an trú niệm...;
– ... liệt tuệ, có thành tựu tuệ...;
– đối với con người nhiễm thế tục, co hấp tư
kiến, tánh khó hành xả, có không nhiễm
thế tục, không co hấp tư kiến, tánh dễ hành
xả đối trị.
Này Cunda, ví như các bất thiện pháp, tất cả
đều hướng hạ, còn các thiện pháp, tất cả đều hướng
thượng.

Cũng vậy, này Cunda:

– con người không làm hại, hướng thượng
đối với người làm hại,
– con người từ bỏ sát sanh, hướng thượng
đối với người sát sanh,
– con người từ bỏ lấy của không cho, hướng
thượng đối với người lấy của không cho

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      50

– ... (như trên)...
– con người không nhiễm thế tục, không co
hấp tư kiến, tánh dễ hành xả, hướng
thượng đối với người nhiễm thế tục, co
hấp tư kiến, tánh khó hành xả.
Này Cunda, con người tự mình bị rơi vào bùn
lầy có thể kéo lên một người bị rơi vào bùn lầy, sự
tình ấy không thể xảy ra.

Này Cunda, con người tự mình không rơi vào bùn lầy, có thể kéo lên một người bị rơi vào bun lầy, sự tình ấy có thể xảy ra.

Này Cunda, con người tự mình không được
nhiếp phục, không được huấn luyện, không được
hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp phục,
huấn luyện và hoàn toàn giải thoát người khác, sự
tình ấy không xảy ra.

Một người được nhiếp phục, được huấn luyện,
được hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp
phục, huấn luyện, hoàn toàn giải thoát người khác,
sự tình ấy xảy ra.

Cũng vậy, này Cunda:

– đối với người làm hại, không làm hại đưa

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       51

đến hoàn toàn giải thoát;
– đối với con người sát sanh, từ bỏ sát sanh
đưa đến hoàn toàn giải thoát;
– đối với con người lấy của không cho, từ bỏ
lấy của không cho đưa đến hoàn toàn giải
thoát;
– đối với con người không phạm hạnh, sống
phạm hạnh...;
– đối với con người nói láo, từ bỏ nói láo...;
– đối với con người nói hai lưỡi, từ bỏ nói
hai lưỡi...;
– đối với con người ác khẩu, từ bỏ nói ác
khẩu...;
– đối với con người nói phù phiếm, từ bỏ nói
phù phiếm...;
– đối với con người có tham dục, không
tham dục...;
– đối với con người có sân tâm, không sân
tâm...;
– đối với con người có tà kiến, chánh kiến...;
– đối với con người có tà tư duy, chánh tư
duy...;
– đối với con người có tà ngữ, chánh ngữ...;

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     52

– đối với con người có tà nghiệp, chánh
nghiệp...;
– đối với con người có tà mạng, chánh
mạng...;
– đối với con người có tà tinh tấn, chánh
tinh tấn...;
– đối với con người có tà niệm, chánh
niệm...;
– đối với con người có tà định, chánh
định...;
– đối với con người có tà trí, chánh trí...;
– đối với con người có tà giải thoát, chánh
giải thoát...;
– đối với con người bị hôn trầm thụy miên
chi phối, không bị hôn trầm thụy miên chi
phối...;
– đối với con người trạo hối, không trạo
hối...;
– đối với con người nghi hoặc, không nghi
hoặc...;
– đối với con người phẫn nộ, không phẫn
nộ...;
– đối với con người oán hận, không oán

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        53

hận...;
– đối với con người hư ngụy, không hư
ngụy...;
– đối với con người não hại, không não
hại...;
– đối với con người tật đố, không tật đố...;
– đối với con người xan tham, không xan
tham...;
– đối với con người man trá, không man
trá...;
– đối với con người khi cuống, không khi
cuống...;
– đối với con người ngoan cố, không ngoan
cố... cấp tháo... mạn...;
– đối với con người quá mạn, không quá
mạn...;
– đối với con người khó nói, dễ nói...;
– đối với con người ác hữu, thiện hữu...;
– đối với con người phóng dật, không phóng
dật...;
– đối với con người bất tín, tín tâm...;
– đối với con người không xấu hổ, có xấu
hổ...;

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     54

– đối với con người không sợ hãi, có sợ
hãi...;
– đối với con người nghe ít, nghe nhiều...;
– đối với con người biếng nhác, siêng
năng...;
– đối với con người thất niệm, an trú niệm...;
– đối với con người liệt tuệ, thành tựu trí
tuệ...;
– đối với con người nhiễm thế tục, co hấp tư
kiến, tánh khó hành xả, không nhiễm thế
tục, không co hấp tư kiến, tánh dễ hành xả,
đưa đến hoàn toàn giải thoát.
Này Cunda, như vậy Ta đã giảng PHÁP MÔN
ĐOẠN GIẢM, đã giảng PHÁP MÔN KHỞI TÂM, đã
giảng PHÁP MÔN ĐỐI TRỊ, đã giảng PHÁP MÔN
HƯỚNG THƯỢNG, đã giảng PHÁP MÔN GIẢI
THOÁT HOÀN TOÀN.

Này Cunda, những gì bậc Đạo Sư phải làm, vì
hạnh phúc, vì lòng thương tưởng đệ tử, những việc
ấy Ta đã làm, vì lòng thương tưởng cho các Người.
Này Cunda, đây là những gốc cây, đây là những nhà
không tịnh. Này Cunda, hãy Thiền định, chớ có
phóng dật, chớ có hối tiếc về sau. Đó là lời giáo huấn
của Ta cho các Người.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                         55

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Mahacunda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                 56

9      Làm sao đoạn tận Không như lý tác ý - Kinh KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430

KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430

1. - Này các Tỷ-kheo, nếu ba pháp không có mặt ở
đời, thời Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác không xuất hiện ở đời và Pháp, Luật được
Như Lai thuyết giảng không được nêu rõ ở đời.
Thế nào là ba?

- Sanh. - Già. - Và chết.

Này các Tỷ-kheo, nếu ba pháp này không hiện hữu
ở đời, thời Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
không xuất hiện ở đời, và Pháp, Luật do Như Lai
thuyết giảng không được nêu rõ ở đời. Vì rằng, này
các Tỷ-kheo, ba pháp này có mặt ở đời, do vậy Như
Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời,
do vậy, Pháp, Luật do Như Lai thuyết giảng được
nêu rõ ở đời.

3. Này các Tỷ-kheo, không đoạn tận ba pháp thời không có thể đoạn tận sanh, thời không có thể đoạn

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     57

tận già, thời không có thể đoạn tận chết. Thế nào là ba?

- Không đoạn tận tham. - Không đoạn tận sân. - Không đoạn tận si.

Do không đoạn tận ba pháp này, không có thể đoạn tận sanh, không có thể đoạn tận già, không có thể đoạn tận chết.

5. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp, thời không có thể đoạn tận tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể đoạn tận si. Thế nào là ba?

- Không đoạn tận thân kiến. - Không đoạn tận nghi. - Không đoạn tận giới cấm thủ.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể đoạn tận si.

7. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận thân kiến, không có thể đoạn
tận nghi, không có thể đoạn tận giới cấm thủ. Thế
nào là ba?

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      58

1. Không đoạn tận phi như lý tác ý. 2. Không đoạn tận tu tập tà đạo. 3. Không đoạn tận tánh thụ động.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận thân kiến, không có thể đoạn tận nghi, không có thể đoạn tận giới cấm thủ.

9. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận phi như lý tác ý, không có thể
đoạn tận tu tập tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ
động. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận vọng niệm. 2. Không đoạn tận không tỉnh giác. 3. Không đoạn tận tâm loạn động.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận phi như lý tác ý, không có thể
đoạn tận tu tập tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ
động.

11. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận vọng niệm, không có thể đoạn
không tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn
động. Thế nào là ba?

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        59

1. Không đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh.
2. Không đoạn tận không muốn nghe Thánh
pháp.
3. Không đoạn tận bới lông tìm vết.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận vọng niệm, không có thể đoạn
tận không tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn
động.

13. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh, không có thể đoạn tận không muốn nghe
Thánh pháp, không có thể đoạn tận bới lông tìm vết.
Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận trạo cử. 2. Không đoạn tận không chế ngự. 3. Không đoạn tận ác giới.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh, không có thể đoạn tận không muốn nghe
Thánh pháp, không có thể đoạn tận tâm bới lông tìm
vết.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     60

15. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận tâm ba
pháp, không có thể đoạn tận trạo cử, không có thể
đoạn tận không chế ngự, không có thể đoạn tận ác
giới. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận không có lòng tin. 2. Không đoạn tận xan tham. 3. Không đoạn tận biếng nhác.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận trạo cử, không có thể đoạn tận không chế ngự, không có thể đoạn tận ác giới.

17. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận không có lòng tin, không có
thể đoạn tận xan tham, không có thể đoạn tận biếng
nhác. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận không cung kính. 2. Không đoạn tận khó nói. 3. Không đoạn tận ác bằng hữu.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo không có thể đoạn tận xan tham, không có thể đoạn tận biếng nhác.

19. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp, không có thể đoạn tận không cung kính, không có

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      61

thể đoạn tận khó nói, không có thể đoạn tận ác bằng hữu. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận không xấu hổ. 2. Không đoạn tận không sợ hãi. 3. Không đoạn tận phóng dật.

Do ba pháp này không đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận không cung kính, không có
thể đoạn tận khó nói, không có thể đoạn tận ác bằng
hữu.

21. Này các Tỷ-kheo:

1. Người này không có xấu hổ, không có sợ hãi,
có phóng dật.
2. Người ấy do phóng dật, không có thể đoạn tận
không cung kính, không có thể đoạn tận khó
nói, không có thể đoạn tận ác bằng hữu.
3. Người ấy do ác bằng hữu, không có thể đoạn
tận không có lòng tin, không có thể đoạn tận
xan tham, không có đoạn tận biếng nhác.
4. Vị ấy do biếng nhác, không có thể đoạn tận
trạo cử, không có thể đoạn tận không chế ngự,
không có thể đoạn tận ác giới.
5. Vị ấy do ác giới, không có thể đoạn tận không
ưa yết kiến các bậc Thánh, không có thể đoạn

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     62

tận không ưa nghe Thánh pháp, không có thể
đoạn tận bới lông tìm vết.
6. Vị ấy do bới lông tìm vết, không có thể đoạn
tận vọng niệm, không có thể đoạn tận không có
tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn động.
7. Vị ấy do tâm loạn động, không có thể đoạn tận
phi như lý tác ý, không có thể đoạn tận tu tập
tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ động.
8. Vị ấy do tâm thụ động, không có thể đoạn tận
tâm thân kiến, không có thể đoạn tận nghi,
không có thể đoạn tận giới cấm thủ.
9. Vị ấy do nghi hoặc, không có thể đoạn tận
tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể
đoạn tận si.
10. Vị ấy do không đoạn tận tham, không đoạn tận
sân, không đoạn tận si, không có thể đoạn tận
sanh, không có thể đoạn tận già, không có thể
đoạn tận chết.

22. Do đoạn tận ba pháp, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn tận già, có thể đoạn tận chết. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận tham. 2. Do đoạn tận sân. 3. Do đoạn tận si.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       63

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn tận già, có thể đoạn tận chết.

24. Này các Tỷ-kheo, do ba pháp được đoạn tận, có thể đoạn tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận si. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận thân kiến. 2. Do đoạn tận nghi. 3. Do đoạn tận giới cấm thủ.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận si.

26. Này các Tỷ-kheo, do ba pháp được đoạn tận, có thể đoạn tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn tận giới cấm thủ. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận phi như lý tác ý. 2. Do đoạn tận thực hành tà đạo. 3. Do đoạn tận tánh thụ động.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn tận giới cấm thủ.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       64

28. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận thực hành tà đạo, có thể đoạn tận tánh thụ động. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận vọng niệm. 2. Do đoạn tận không tỉnh giác. 3. Do đoạn tận tâm loạn động.

Do đoạn tận ba pháp, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tánh thụ động.

30. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tâm loạn động. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh.
2. Do đoạn tận không muốn nghe Thánh pháp.
3. Do đoạn tận bới lông tìm vết.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tâm loạn động.

32. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc Thánh, có thể đoạn tận không muốn nghe

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        65

Chánh pháp, có thể đoạn tận bới lông tìm vết. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận trạo cử. 2. Do đoạn tận không chế ngự. 3. Do đoạn tận ác giới.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, đoạn tận không muốn nghe Thánh pháp, có thể đoạn tận bới lông tìm vết.

34. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể đoạn tận ác giới. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không có lòng tin. 2. Do đoạn tận xan tham. 3. Do đoạn tận biếng nhác.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể đoạn tận ác giới.

36. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không có lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có thể đoạn tận biếng nhác. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không cung kính. 2. Do đoạn tận khó nói.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       66

3. Do đoạn tận ác bằng hữu.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể
đoạn tận không có lòng tin, có thể đoạn tận không có
lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có thể đoạn tận
biếng nhác.

38. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có thể đoạn tận ác bằng hữu. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không xấu hổ. 2. Do đoạn tận không sợ hãi. 3. Do đoạn tận phóng dật.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có thể đoạn tận ác bằng hữu.

40. Này các Tỷ-kheo:

1. Người này có xấu hổ có sợ hãi, không có phóng
dật.
2. Người ấy do không phóng dật, có thể đoạn tận
không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có
thể đoạn tận ác bằng hữu.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      67

3.  Người ấy do thiện bằng hữu, có thể đoạn tận
không có lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có
thể đoạn tận biếng nhác.
4. Người ấy do tinh cần tinh tấn, có thể đoạn tận
trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể
đoạn tận ác giới.
5. Người ấy do giới đức, có thể đoạn tận không
muốn yết kiến các bậc Thánh, có thể đoạn tận
không muốn nghe Thánh pháp, có thể đoạn tận
bới lông tìm vết.
6. Người ấy do không bới lông tìm vết, có thể
đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh
giác, có thể đoạn tận tâm không loạn động.
7. Người ấy do tâm không loạn động, có thể đoạn
tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận tu tập tà
đạo, có thể đoạn tận tâm thụ động.
8. Người ấy do tâm không thụ động, có thể đoạn
tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn
tận giới cấm thủ.
9. Người ấy do không có nghi hoặc, có thể đoạn
tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận
si.
10. Vị ấy do đoạn tận tham, do đoạn tận sân, do
đoạn tận si, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn
tận già, có thể đoạn tận chết.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        68

10    Nguyên nhân tà kiến sanh khởi - Kinh TÀ KIẾN – Tăng I, 66

TÀ KIẾN – Tăng I, 66

1. - Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy,
các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp bất thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại,
như tà kiến. Này các Tỷ-kheo, với người có tà kiến,
thời các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và
các pháp bất thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng
đại.

2. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp
thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại, như
chánh kiến. Này các Tỷ-kheo, với người có chánh
kiến, thời các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi,
và các pháp thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng
đại.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp thiện chưa sanh không sanh khởi, và các pháp
thiện đã sanh bị đoạn diệt, như tà kiến. Này các Tỷ-
kheo, với người có tà kiến, thời các pháp thiện chưa
sanh không sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh bị
đoạn diệt.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       69

4. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp bất thiện chưa sanh không sanh khởi, và các
pháp bất thiện đã sanh bị đoạn diệt, như chánh kiến.
Này các Tỷ-kheo, với người có chánh kiến, thời các
pháp bất thiện chưa sanh không sanh khởi, và các
pháp bất thiện đã sanh bị đoạn diệt.

5. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, tà
kiến chưa sanh được sanh khởi, hay tà kiến đã sanh
đi đến tăng trưởng, như không như lý tác ý. Này các
Tỷ-kheo, do không như lý tác ý, nên tà kiến chưa
sanh được sanh khởi, hay tà kiến đã sanh được tăng
trưởng.

6. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy,
chánh kiến chưa sanh được sanh khởi, hay chánh
kiến đã sanh được tăng trưởng, như như lý tác ý. Này
các Tỷ-kheo, do như lý tác ý, nên chánh kiến chưa
sanh được sanh khởi, hay chánh kiến đã sanh được
tăng trưởng.

7. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, như tà kiến.
Này các Tỷ-kheo, Các chúng sanh có đầy đủ tà kiến,
sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      70

8. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung, được sanh
vào cõi lành, cõi Trời, cõi đời này, như chánh kiến.
Này các Tỷ-kheo, các chúng sanh có đầy đủ chánh
kiến, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên
cõi lành, cõi Trời, cõi đời này.

9. Đối với người có tà kiến, phàm mọi thân hành
hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo tà
kiến, phàm mọi khẩu hành... phàm mọi ý hành hoàn
toàn được thực hiện, được chấp nhận theo tà kiến,
phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết định nào,
phàm có ước nguyện nào, và phàm có các hành nào,
tất cả pháp ấy đưa đến không khả lạc, không khả hỷ,
không khả ý, đưa đến bất hạnh, đau khổ. Vì cớ sao?
Vì tánh ác của kiến.

Ví như, hột giống cây nimba, hay hột giống cây Kosàtaki (một loại cây leo), hay hột giống cây mướp đắng, được gieo vào đất ướt. Phàm vị gì nó lấy lên từ đất, phàm vị gì nó lấy lên từ nước, tất cả vị ấy đều đưa đến tánh đắng, tánh cay, tánh không lạc của nó. Vì cớ sao? Vì tánh ác của hột giống. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với người có tà kiến, phàm mọi thân hành... Vì tánh ác của kiến, này các Tỷ-kheo.

10. Đối với người có chánh kiến, phàm mọi thân hành hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo

NHƯ LÝ TÁC Ý                                         71

chánh kiến, phàm mọi khẩu hành... phàm mọi ý hành
hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo
chánh kiến, phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết
định nào, phàm có ước nguyện nào, và phàm có các
hành nào, tất cả pháp ấy đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả
ý, đưa đến hạnh phúc, an lạc. Vì cớ sao? Vì tánh
hiền thiện của kiến, này các Tỷ-kheo.

Ví như, này các Tỷ-kheo, hột giống cây mía, hay hột giống cây lúa, hay hột giống cây nho được gieo vào đất ướt. Phàm vị gì nó lấy lên từ đất, phàm vị gì nó lấy lên từ nước, tất cả vị ấy đều đưa đến tánh ngọt, thích ý, tánh ngon ngọt của nó. Vì cớ sao? Vì tánh hiền thiện của hột giống. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với người có chánh kiến, phàm mọi thân hành... Vì tánh hiền thiện của kiến, này các Tỷ-kheo.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       72

11    Như lý tác ý về năm uẩn như thế nào - Kinh Vị Giữ Giới – Tương III, 298

Vị Giữ Giới – Tương III, 298

1) Một thời, Tôn giả Sàriputta (Xá-lợi-phất) và Tôn giả Mahà Kotthika trú ở Bàrànasi (Ba-la-nại), tại Isipatana (Chư Tiên đọa xứ), vườn Lộc Uyển.

2-3) Rồi Tôn giả Mahà Kotthika, vào buổi chiều, từ Thiền tịnh đứng dậy, đi đến Tôn giả Sàriputta... thưa như sau:

-- Thưa Hiền giả Sàriputta, những pháp gì Tỷ-kheo giữ giới cần phải như lý tác ý?

4) -- Này Hiền giả Kotthika, Tỷ-kheo giữ giới cần
phải như lý tác ý năm thủ uẩn là vô thường, khổ,
bệnh hoạn, ung nhọt, mũi tên, bất hạnh, ốm đau,
người lạ, hủy hoại, rỗng không, vô ngã.

5) Thế nào là năm? Tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn,
tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Này Hiền
giả Kotthika, vị Tỷ-kheo giữ giới cần phải như lý tác
ý năm thủ uẩn là vô thường, khổ, bệnh hoạn, ung
nhọt, mũi tên, bất hạnh, ốm đau, người lạ, hủy hoại,
rỗng không, vô ngã.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       73

6) Này Hiền giả, sự kiện này xảy ra: Tỷ-kheo giữ giới do như tác ý năm thủ uẩn này là vô thường... vô ngã, có thể chứng được quả Dự lưu.

7) -- Với Tỷ-kheo đã chứng quả Dự lưu, này Hiền giả Sàriputta, những pháp gì cần phải như lý tác ý?

8-9) -- Với Tỷ-kheo đã chứng quả Dự lưu, này Hiền
giả Kotthika, cần phải như lý tác ý năm thủ uẩn là
vô thường, khổ, bệnh hoạn, ung nhọt, mũi tên, bất
hạnh, ốm đau, người lạ, hủy hoại, rỗng không, vô
ngã.

Sự kiện này có thể xảy ra, này Hiền giả, Tỷ-kheo Dự lưu, do như lý tác ý năm thủ uẩn này là vô thường... vô ngã, có thể chứng được quả Nhứt lai.

10) -- Nhưng Tỷ-kheo Nhứt lai, này Hiền giả Sàriputta, phải như lý tác ý các pháp gì?

11) -- Tỷ-kheo Nhứt lai, này Hiền giả Kotthika, cần
phải như lý tác ý năm thủ uẩn là vô thường, khổ,
bệnh hoạn, ung nhọt, mũi tên, bất hạnh, ốm đau,
người lạ, hủy hoại, rỗng không, vô ngã.

Sự kiện này có thể xảy ra, này Hiền giả, Tỷ-kheo Nhứt lai, do như lý tác ý năm thủ uẩn này là vô thường... vô ngã, có thể chứng được quả Bất lai.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       74

12) -- Nhưng Tỷ-kheo Bất lai, này Hiền giả Sàriputta, cần phải như lý tác ý những pháp gì?

13-15) -- Tỷ-kheo Bất lai, này Hiền giả Kotthika, cần
phải như lý tác ý năm thủ uẩn là vô thường, khổ,
bệnh hoạn, ung nhọt, mũi tên, bất hạnh, ốm đau,
người lạ, hủy hoại, rỗng không, vô ngã.

Sự kiện này có thể xảy ra, này Hiền giả, Tỷ-kheo Bất lai, do như lý tác ý năm thủ uẩn này là vô thường... vô ngã, có thể chứng được quả A-la-hán.

16) -- Nhưng vị A-la-hán, này Hiền giả Sàriputta, cần phải như lý tác ý các pháp gì?

17) -- Vị A-la-hán, này Hiền giả Kotthika, cần phải
như lý tác ý năm thủ uẩn này là vô thường, khổ, bệnh
hoạn, ung nhọt, mũi tên, bất hạnh, ốm đau, người lạ,
hủy hoại, rỗng không, vô ngã.

18) Với vị A-la-hán, này Hiền giả, không có gì phải
làm nữa, hay không có phải thêm gì nữa trong công
việc làm. Nhưng sự tu tập, làm cho sung mãn những
pháp này sẽ đưa đến hiện tại lạc trú và chánh niệm
tỉnh giác.

Vị Có Nghe – Tương III, 300

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       75

(Hoàn toàn như kinh trước, chỉ thay thế vị có nghe cho vị giữ giới ).

NHƯ LÝ TÁC Ý                                    76

12    Nhờ chánh tác ý, nhờ chánh tinh cần, Ta chứng được Vô thượng giải thoát - Kinh Bẫy Sập – Tương I, 233

Bẫy Sập – Tương I, 233

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Barànasi (Ba-la-nại), Isipatana (chư Tiên đọa xứ), vườn Lộc Uyển. Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: - "Này các Tỷ-kheo."

- "Thưa vâng, bạch Thế Tôn ". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.

2) Thế Tôn nói như sau:

-- Này các Tỷ-kheo, chính nhờ chánh tác ý, chính nhờ chánh tinh cần. Ta chứng đạt Vô thượng giải thoát. Ta chứng ngộ Vô thượng giải thoát.

Vậy này các Tỷ-kheo các Ông cũng phải với chánh tác ý, chánh tinh cần, chứng đạt Vô thượng giải thoát, chứng ngộ Vô thượng giải thoát.

Rồi Ác ma đi đến Thế Tôn, sau khi đến nói lên bài kệ với Thế Tôn:

NHƯ LÝ TÁC Ý                                   77

Ngài còn bị trói buộc,
Trong bẫy sập của ma,
Bởi những dây dục lạc,
Cả Thiên giới, Nhân giới.
Ngài đang bị cột chặt,
Trong triền phược của ma.
Này vị Sa-môn kia,
Ngài chưa thoát khỏi ta.

(Thế Tôn):

4) Ta đã được giải thoát,
Khỏi bẫy sập của ma,
Thoát khỏi dây dục lạc,
Cả Thiên giới, Nhân giới.
Ta đã được giải thoát,
Khỏi triền phược của ma,
Này kẻ Tử ma kia,
Ông đã bị bại trận.

5) Rồi Ác ma... biến mất tại chỗ.

NHƯ LÝ TÁC Ý                        78

13    Thức ăn của khg như lý tác ý là Không có lòng tin - Kinh VÔ MINH – Tăng IV, 391

VÔ MINH – Tăng IV, 391

1. - Này các Tỷ-kheo, khởi điểm đầu tiên của vô
minh không thể nêu rõ để có thể nói: "Trước
điểm này, vô minh không có, rồi sau mới có." Như
vậy, này các Tỷ-kheo, lời này được nói đến.

Tuy vậy, sự việc này được nêu rõ: "Do duyên này, vô minh (có mặt)".

- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng vô minh có thức
ăn, không phải không có thức ăn. Và cái gì là
thức ăn cho vô minh? Năm triền cái, cần phải
trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng năm triền cái có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Và cái
gì là thức ăn cho năm triền cái? Ba ác hành,
cần phải trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng ba ác hành có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Và cái

NHƯ LÝ TÁC Ý                                   79

gì là thức ăn cho ba ác hành? Các căn không
chế ngự, cần phải trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, các căn không
chế ngự có thức ăn, không phải không có thức
ăn. Và cái gì là thức ăn cho các căn không chế
ngự? Không chánh niệm tỉnh giác, cần phải
trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng không chánh
niệm tỉnh giác có thức ăn, không phải không có
thức ăn. Và cái gì là thức ăn cho không chánh
niệm tỉnh giác? Phi như lý tác ý, cần phải trả
lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng phi như lý tác ý
có thức ăn, không phải không có thức ăn. Và
cái gì là thức ăn cho phi như lý tác ý? Không
có lòng tin, cần phải trả lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng không có lòng
tin có thức ăn, không phải không có thức ăn.
Và cái gì là thức ăn cho không có lòng tin?
Không nghe diệu pháp, cần phải trả lời như
vậy.
- Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, không nghe diệu
pháp có thức ăn, không phải không có thức ăn.
Và cái gì là thức ăn cho không nghe diệu pháp?
Không giao thiệp với bậc Chân nhân, cần
phải trả lời như vậy.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                    80

2. Như vậy, này các Tỷ-kheo:

1. Không giao thiệp với bậc Chân nhân được
viên mãn, thời làm viên mãn không có nghe
diệu pháp.
2. Không có nghe diệu pháp được viên mãn, thời
làm viên mãn không có lòng tin.
3. Không có lòng tin được viên mãn, thời làm
viên mãn phi như lý tác ý.
4. Phi như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên
mãn không chánh niệm tỉnh giác.
5. Không chánh niệm tỉnh giác được viên mãn,
thời làm viên mãn các căn không chế ngự.
6. Các căn không chế ngự được viên mãn, thời
làm viên mãn ba ác hành.
7. Ba ác hành được viên mãn, thời làm viên mãn
năm triền cái.
8. Năm triền cái được viên mãn, thời làm viên
mãn vô minh.

Như vậy, đây là thức ăn cho vô minh này, và như vậy là sự viên mãn.

3. Ví như, này các Tỷ-kheo, trên một ngọn núi có mưa rơi nặng hột, nước mưa ấy chảy xuống theo sườn dốc; làm đầy các hang núi, các kẽ núi, các thung lũng; sau khi làm đầy các hang núi, các kẽ núi, các thung lũng, chúng làm đầy các hồ nhỏ. Sau khi làm

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       81

đầy các hồ nhỏ, chúng làm đầy các hồ lớn; sau khi
làm đầy các hồ lớn, chúng làm đầy các sông nhỏ; sau
khi làm đầy các sông nhỏ, chúng làm đầy các sông
lớn; sau khi làm đầy các sông lớn, chúng làm đầy
biển cả. Như vậy là thức ăn của biển lớn, của đại
dương và như vậy là viên mãn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo:

1. Không giao thiệp với các bậc Chân nhân được
viên mãn, thời làm viên mãn không có nghe
diệu pháp.
2. Không có nghe diệu pháp được viên mãn, thời
làm viên mãn không có lòng tin.
3. Không có lòng tin được viên mãn, thời làm
viên mãn phi như lý tác ý.
4. Phi như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên
mãn không chánh niệm tỉnh giác.
5. Không chánh niệm tỉnh giác được viên mãn,
thời làm viên mãn các căn không chế ngự.
6. Các căn không chế được viên mãn, thời làm
viên mãn ba ác hành.
7. Ba ác hành được viên mãn, thời làm viên mãn
năm triền cái.
8. Năm triền cái được viên mãn, thời viên mãn vô
minh.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     82

Như vậy, đây là thức ăn của vô minh, và như vậy là sự viên mãn.

4. Và này các Tỷ-kheo, Ta nói Minh Giải thoát có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Và cái gì là
thức ăn cho minh giải thoát? Bảy giác chi, cần phải
trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng Bảy giác chi có thức
ăn, không phải không có thức ăn. Và cái gì là thức
ăn cho bảy giác chi? Bốn niệm xứ, cần phải trả lời
như vậy.

Này các Tỷ kheo, Ta nói rằng, Bốn niệm xứ có thức
ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn
cho Bốn niệm xứ? Ba thiện hành, cần phải trả lời
như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói như rằng ba thiện hành có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức
ăn cho ba thiện hành? Các căn được chế ngự, cần
phải trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng các căn được chế ngự
có thức ăn không phải không có thức ăn. Cái gì là
thức ăn cho các căn được chế ngự? Chánh niệm tỉnh
giác, cần phải được như vậy.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      83

Này các Tỷ-kheo, chánh niệm tỉnh giác có thức ăn,
không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn cho
chánh niệm tỉnh giác? Như lý tác ý, cần phải trả lời
như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, như lý tác ý có thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn cho như lý tác ý? Lòng tin, cần phải trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói lòng tin có thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức ăn cho lòng tin? Nghe diệu pháp, cần phải trả lời như vậy.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng nghe diệu pháp có
thức ăn, không phải không có thức ăn. Cái gì là thức
ăn cho nghe diệu pháp? Giao thiệp với bậc Chân
nhân, cần phải trả lời như vậy.

5. Như vậy, này các Tỷ-kheo:

1. Giao thiệp với bậc Chân nhân được viên mãn
thời làm viên mãn nghe diệu pháp.
2. Nghe diệu pháp được viên mãn thời làm viên
mãn lòng tin.
3. Lòng tin được viên mãn, thời làm viên mãn như
lý tác ý.
4. Như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên mãn
chánh niệm tỉnh giác.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        84

5. Chánh niệm tỉnh giác được viên mãn, thời làm
viên mãn các căn được chế ngự.
6. Các căn được chế ngự được viên mãn, thời làm
viên mãn ba thiện hành.
7. Ba thiện hành được viên mãn Bốn niệm xứ.
8. Bốn niệm xứ được viên mãn, thời làm viên mãn
Bảy giác chi.
9. Bảy giác chi được viên mãn, thời làm viên mãn
được giải thoát.

Như vậy, đây là thức ăn của thức ăn của minh giải thoát, và như vậy là sự viên mãn.

Ví như, này các Tỷ-kheo, trên một ngọn núi có mưa
rơi nặng hột, nước mưa chảy xuống theo sườn dốc,
làm đầy các hang núi, các kẽ núi, các thung lũng,
chúng làm đầy các hồ nhỏ. Sau khi làm đầy các hồ
nhỏ, chúng làm đầy các hồ lớn. Sau khi làm đầy các
hồ lớn, chúng làm đầy các sông nhỏ. Sau khi làm đầy
các sông nhỏ, chúng làm đầy các sông lớn. Sau khi
làm đầy các sông lớn, chúng làm đầy biển cả. Như
vậy, là thức ăn của biển lớn, của đại dương, và như
vậy là sự viên mãn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo:

1.   Giao thiệp với bậc Chân nhân được viên mãn, thời làm viên mãn nghe diệu pháp.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     85

2. Nghe diệu pháp được viên mãn, thời làm viên
mãn lòng tin.
3. Lòng tin được viên mãn thời làm viên mãn như
lý tác ý.
4. Như lý tác ý được viên mãn, thời làm viên mãn
chánh niệm tỉnh giác.
5. Chánh niệm tỉnh giác được viên mãn, thời làm
viên mãn các căn được chế ngự.
6. Các căn chế ngự được viên mãn, thời làm viên
mãn ba thiện hành.
7. Ba thiện hành được viên mãn, thời làm viên
mãn Bốn niệm xứ.
8. Bốn niệm xứ được viên mãn, thời làm viên mãn
Bảy giác chi.
9. Bảy giác chi được viên mãn, thời làm viên mãn
Minh Giải thoát.

Như vậy là thức ăn của minh giải thoát, và như vậy là viên mãn.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                    86

14      Trí tuệ lộn ngược, bắp vế, rộng lớn - Kinh LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231

LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231

1. Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Hạng người với trí tuệ lộn ngược,
- Hạng người với trí tuệ bắp vế,
- Hạng người với trí tuệ rộng lớn.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người với trí tuệ
lộn ngược?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đi đến
khu vườn (tinh xá) thường thường nghe pháp
từ các Tỷ-kheo. Các vị Tỷ-kheo thuyết pháp cho
người ấy, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có
nghĩa, có văn, trình bày Phạm hạnh hoàn toàn
viên mãn thanh tịnh.
 Người ấy, tại chỗ ngồi ấy, đối với bài thuyết
giảng ấy, không có tác ý đến đoạn đầu, không
có tác ý đến đoạn giữa, không có tác ý đến
đoạn cuối.
 Cũng vậy, khi người ấy từ chỗ ngồi ấy đứng
lên, đối với bài thuyết giảng ấy, người ấy

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     87

không có tác ý đến đoạn đầu, không có tác ý
đến đoạn giữa, không có tác ý đến đoạn cuối.
 Ví như này các Tỷ-kheo, một cái ghè bị lộn
ngược, nước chứa trong ấy tuôn chảy, không
có dừng lại. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây,
có hạng người đi đến khu vườn … không có tác
ý đoạn cuối. Cũng vậy, khi người ấy từ chỗ
ngồi ấy đứng lên … không có tác ý đoạn cuối.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người với trí
tuệ lộn ngược.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người với trí tuệ
bắp vế?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đi đến
khu vườn (tinh xá) thường thường nghe pháp
từ các Tỷ-kheo...
 Người ấy, tại chỗ ngồi ấy, đối với bài thuyết
giảng ấy, có tác ý đến đoạn đầu, có tác ý đến
đoạn giữa, có tác ý đến đoạn cuối.
 Nhưng khi người ấy từ chỗ ngồi ấy đứng dậy,
đối với bài thuyết giảng ấy, người ấy không có
tác ý đến đoạn đầu, không có tác ý đến đoạn
giữa, không có tác ý đến đoạn cuối.
 Ví như này các Tỷ-kheo, trên bắp vế của một
người, các loại đồ ăn được chồng lên như hạt
mè, hột gạo, các loại kẹo và trái táo. Khi từ chỗ

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       88

ngồi đứng dậy, vì vô ý, người ấy làm đổ vãi tất
cả. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có hạng
người đi đến khu vườn … Người ấy, tại chỗ
ngồi ấy … có tác ý đoạn cuối. Nhưng khi người
ấy tại chỗ ngồi ấy đứng dậy … không có tác ý
đoạn cuối. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng
người với trí tuệ bắp vế.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có trí
tuệ rộng lớn?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đi đến
khu vườn (tinh xá) thường thường nghe pháp
từ các Tỷ-kheo...
- Tại chỗ ngồi ấy, vị ấy đối với bài thuyết giảng
ấy, có tác ý đến đoạn đầu, có tác ý đến đoạn
giữa, có tác ý đến đoạn cuối.
- Cũng vậy, khi vị ấy, từ chỗ ngồi ấy đứng lên,
đối với bài thuyết giảng ấy, có tác ý đến đoạn
đầu, có tác ý đến đoạn giữa, có tác ý đến đoạn
cuối.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một cái ghè được
dựng đứng, nước chứa trong ấy được giữ lại,
không có chảy đi. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
Ở đây, có hạng người đi đến khu vườn (tinh xá)
… trình bày Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn
thanh tịnh. Tại chỗ ngồi ấy, vị ấy, đối với bài
thuyết giảng ấy, có tác ý đến đoạn đầu … có

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       89

tác ý đến đoạn cuối. Cũng vậy, khi vị ấy, từ chỗ
ngồi ấy đứng lên, đối với bài thuyết giảng ấy,
có tác ý đến đoạn đầu … có tác ý đến đoạn
cuối. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người
có trí tuệ rộng lớn.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Hạng trí tuệ lộn ngược,
Không thông minh, không mắt
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Họ không học được gì,
Họ không có trí tuệ.

Hạng trí tuệ bắp vế,
Được gọi là tốt hơn,
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Ngồi trên chỗ mình ngồi,
Nắm giữ được lời văn,
Đứng dậy, không hiểu rõ,
Quên mất điều đã nắm.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        90

Bậc trí tuệ rộng lớn,
Được gọi tốt hơn cả,
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Ngồi trên chỗ mình ngồi,
Nắm giữ được lời văn,
Thọ trì (điều được nghe),
Suy tư điều tối thắng,
Với ý không dao động,
Là hạng người như vậy,
Thực hành pháp, tùy pháp,
Có thể đoạn khổ đau.

NHƯ LÝ TÁC Ý                        91

15       Tác ý sanh khởi là các pháp sanh khởi - Kinh Tập Khởi – Tương V, 287

Tập Khởi – Tương V, 287

1). ..

2) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết cho các ông về sự tập khởi và sự chấm dứt bốn niệm xứ. Hãy lắng nghe.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự tập khởi của thân?

Sự tập khởi của món ăn là sự tập khởi của thân. Sự đoạn diệt các món ăn là sự đoạn diệt của thân.

4) Sự tập khởi của xúc là sự tập khởi của thọ. Sự đoạn diệt của xúc là sự chấm dứt của thọ.

5) Sự tập khởi của danh sắc là sự tập khởi của tâm. Sự đoạn diệt của danh sắc là sự chấm dứt của tâm.

6) Sự tập khởi của tác ý là sự tập khởi của các pháp. Sự đoạn diệt của tác ý là sự chấm dứt của các pháp.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        92

16    Tất cả pháp lấy tác ý làm sanh khởi - Kinh CỘI RỄ CỦA SỰ VẬT – Tăng IV, 47

CỘI RỄ CỦA SỰ VẬT – Tăng IV, 47

1. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo đến hỏi: "Thưa Hiền giả:

1. Tất cả pháp lấy gì làm căn bản?
2. Tất cả pháp lấy gì làm sanh khởi?
3. Tất cả pháp lấy gì làm tập khởi?
4. Tất cả pháp lấy gì làm chỗ tụ hội?
5. Tất cả pháp lấy gì làm thượng thủ?
6. Tất cả pháp lấy gì làm tăng thượng?
7. Tất cả pháp lấy gì làm tối thượng?
8. Tất cả này pháp lấy gì làm lõi cây?"

Được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy trả lời các du sĩ ngoại đạo ấy như thế nào?

2. - Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết ý nghĩa lời nói này. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     93

- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

3. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo có hỏi
như sau: "Thưa Hiền giả, tất cả pháp lấy gì làm căn
bản? Tất cả pháp lấy gì làm sanh khỏi? Tất cả pháp
lấy gì làm tập khởi? Tất cả pháp lấy gì làm chỗ tụ
hội? Tất cả pháp lấy gì làm thượng thủ? Tất cả pháp
lấy gì làm tăng thượng? Tất cả pháp lấy gì làm tối
thượng? Tất cả này pháp lấy gì làm lõi cây?" Được
hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy trả lời như sau:
"Này chư Hiền:

1. Tất cả pháp lấy dục làm căn bản.
2. Tất cả pháp lấy tác ý làm sanh khởi.
3. Tất cả pháp lấy xúc làm tập khởi.
4. Tất cả pháp lấy thọ làm chỗ tụ hội.
5. Tất cả pháp lấy định làm thượng thủ.
6. Tất cả pháp lấy niệm làm tăng thượng.
7. Tất cả pháp lấy tuệ làm tối thượng.
8. Tất cả pháp lấy giải thoát làm lõi cây".

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      94

Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy hãy trả lời cho các du sĩ ngoại đạo ấy như vậy.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                 95

17    Tất cả pháp lấy tác ý làm sanh khởi - Kinh LẤY CĂN BẢN NƠI THẾ TÔN – Tăng IV, 381

LẤY CĂN BẢN NƠI THẾ TÔN – Tăng IV, 381

1. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo có thể hỏi như sau: "Này chư Hiền, tất cả pháp lấy gì làm căn bản? Tất cả pháp lấy gì làm sanh khởi? Tất cả pháp lấy gì làm tập khởi? Tất cả pháp lấy gì làm chỗ quy tụ? Tất cả pháp lấy gì làm thượng thủ? Tất cả pháp lấy gì làm tăng thượng? Tất cả pháp lấy gì làm tối thượng? Tất cả pháp lấy gì làm lõi cây? Tất cả pháp lấy gì làm chỗ thể nhập? Tất cả pháp lấy gì làm cứu cánh? " Được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy trả lời các du sĩ ngoại đạo ấy như thế nào?

- Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, pháp lấy Thế Tôn làm căn bổn, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế Tôn làm nương tựa... Thật lành thay, bạch Thế Tôn, nếu nghĩa của lời nói này được Thế Tôn nói lên! Sau khi nghe Thế Tôn nói, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      96

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi
như sau: "Này chư Hiền, tất cả pháp lấy gì làm căn
bản? Tất cả pháp lấy gì làm sanh khởi? Tất cả pháp
lấy gì làm tập khởi? Tất cả pháp lấy gì làm chỗ quy
tụ? Tất cả pháp lấy gì làm thượng thủ? Tất cả pháp
lấy gì làm tăng thượng? Tất cả pháp lấy gì làm tối
thượng? Tất cả pháp lấy gì làm lõi cây? Tất cả pháp
lấy gì làm chỗ thể nhập? Tất cả pháp lấy gì làm cứu
cánh? " Được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy có
thể trả lời như sau:

1.  "Tất cả pháp lấy dục làm căn bản.
2. Tất cả pháp lấy tác ý làm sanh khởi.
3. Tất cả pháp lấy xúc làm tập khởi.
4. Tất cả pháp lấy thọ làm chỗ quy tụ.
5. Tất cả pháp lấy định làm thượng thủ.
6. Tất cả pháp lấy niệm làm tăng thượng.
7. Tất cả pháp lấy tuệ làm tối thượng.
8. Tất cả pháp lấy giải thoát làm lõi cây.
9. Tất cả pháp lấy bất tử làm chỗ thể nhập.
10. Tất cả pháp lấy Niết-bàn làm cứu cánh."

Này các Tỷ-kheo, được hỏi vậy, các Thầy có thể trả lời các du sĩ ngoại đạo ấy như vậy.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     97

NHƯ LÝ TÁC Ý   98

18    Tầm quan trọng của nó - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359

DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359
1. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi
như sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào
là ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền
giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,
thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào là
khác biệt? "Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các
Ông trả lời như thế nào với các du sĩ ngoại đạo ấy?
- Đối với chúng con, bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế
Tôn làn căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế
Tôn làm nương tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu
Thế Tôn thuyết ý nghĩa lời nói này cho chúng con.
Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.
- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ
nói!
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Các vị Tỷ-kheo ấy vâng
đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:
- Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi như
sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào là
ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền
giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,
thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào là

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       99

khác biệt?". Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các
Thầy cần phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo ấy như
sau:
- "Tham là tội nhỏ, nhưng ly tham là chậm chạp.
- Sân là tội lớn, nhưng ly sân là mau chóng.
- Si là tội lớn, và ly si là chậm chạp."
2-"Do nhân gì, này chư Hiền, do duyên gì tham chưa
sanh được sanh khởi, và tham sanh rồi đưa đến tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Tịnh tướng".
- "Với ai không như lý tác ý tịnh tướng, thời
tham chưa sanh được sanh khởi, và tham đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,
này các Hiền giả, đây là duyên, tham chưa sanh
được sanh khởi, và tham đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
3. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Chướng ngại tướng".
- "Với ai không như lý tác ý chướng ngại tướng,
thời sân chưa sanh được sanh khởi, và sân đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,
này các Hiền giả, đây là duyên, khiến sân chưa

NHƯ LÝ TÁC Ý                                      100

sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
4. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si
chưa sanh được sanh khởi, và si đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Không như lý tác ý".
- "Với ai không như lý tác ý, thời si chưa sanh
được sanh khởi, và si đã sanh được tăng trưởng
quảng đại. Đây là nhân, này các Hiền giả, đây
là duyên, khiến si chưa sanh được sanh khởi,
và si đã sanh được tăng trưởng quảng đại".
5. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "tướng bất tịnh". "
- Với ai như lý tác ý tướng bất tịnh, thời tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến tham chưa sanh không sanh
khởi, hay tham đã sanh được đoạn tận."
6. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "từ tâm giải thoát" ."

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     101

- Với ai như lý tác ý từ tâm giải thoát, thời sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến sân chưa sanh không sanh
khởi, hay sân đã sanh được đoạn tận."
7. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si chưa
sanh không sanh khởi, hay si đã sanh được đoạn
tận?"
- Cần phải trả lời là "như lý tác ý".
- "Với ai như lý tác ý thời si chưa sanh không
sanh khởi, và si đã sanh được đoạn tận. Đây là
nhân, này các Hiền giả, đây là duyên khiến si
chưa sanh không sanh khởi, hay si đã sanh
được đoạn tận."

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       102

19       Tầm quan trọng của nó - Kinh Trú Xứ – Tương V, 133

Thuyết Giảng – Tương V, 132

1) ...

2)-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết cho các Ông về bảy giác chi. Hãy lắng nghe.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bảy giác chi? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi. Này các Tỷ-kheo, có bảy giác chi này.

Trú Xứ – Tương V, 133 (Thànà)

1) ...

2) -- Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho dục và tham (kàmaràga), này các Tỷ-kheo, nên dục tham (kàmacchanda) chưa sanh được sanh khởi; và dục tham đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                           103

3) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho sân, này các Tỷ-kheo, nên sân chưa sanh được sanh khởi; và sân đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

4) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho hôn trầm thụy miên, này các Tỷ-kheo, nên hôn trầm thụy miên chưa sanh được sanh khởi; và hôn trầm thụy miên đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

5) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho
trạo hối, này các Tỷ-kheo, nên trạo hối chưa sanh
được sanh khởi; và trạo hối đã sanh đi đến tăng
trưởng, quảng đại.

6) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho
nghi hoặc, này các Tỷ-kheo, nên nghi hoặc chưa sanh
được sanh khởi; và nghi hoặc đã sanh đi đến tăng
trưởng, quảng đại.

7) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho
niệm giác chi, này các Tỷ-kheo, nên niệm giác chi
chưa sanh được sanh khởi; và niệm giác chi đã sanh
đi đến tăng trưởng, quảng đại…

8) Do tác ý, làm cho sung mãn các pháp trú xứ cho
xả giác chi, này các Tỷ-kheo, nên xả giác chi chưa
sanh được sanh khởi; và xả giác chi đã sanh đi đến
tăng trưởng, quảng đại.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     104

Phi Như Lý – Tương V, 134 (Ayoniso)

1) ...

2)-- Do phi như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, dục tham (kàmacchanda) chưa sanh được sanh khởi; và dục tham đã sanh khởi đi đến tăng trưởng, quảng đại.

3) ... sân chưa sanh được sanh khởi; và sân đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

4) ... hôn trầm thụy miên chưa sanh được sanh khởi; và hôn trầm thụy miên đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

5) ... trạo hối chưa sanh được sanh khởi; và trạo hối đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

6) ... nghi hoặc chưa sanh được sanh khởi; và nghi hoặc đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

7) ... và niệm giác chi chưa sanh không sanh khởi;
và niệm giác chi đã sanh bị đoạn diệt... xả giác chi
chưa sanh không sanh khởi; và xả giác chi đã sanh bị
đoạn diệt.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       105

8) ... Và này các Tỷ-kheo, nếu như lý tác ý, dục tham chưa sanh không thể sanh khởi; và dục tham đã sanh bị đoạn tận.

9) ... sân chưa sanh không thể sanh khởi; và sân đã sanh bị đoạn tận.

10) ... hôn trầm thụy miên chưa sanh không thể sanh khởi; và hôn trầm thụy miên đã sanh bị đoạn tận.

11) ... trạo hối chưa sanh không thể sanh khởi; và trạo hối đã sanh bị đoạn tận.

12) ... nghi hoặc chưa sanh không thể sanh khởi; và nghi hoặc đã sanh bị đoạn tận.

13) ... Do như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, niệm giác
chi chưa sanh được sanh khởi; và niệm giác chi đã
sanh, nhờ tu tập, đi đến viên mãn... xả giác chi chưa
sanh được sanh khởi; và xả giác chi đã sanh, nhờ tu
tập, đi đến viên mãn.

Như Lý 1 – Tương V, 149

1) ...

2) -- Do phi như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, dục tham (kàmacchando) chưa sanh được sanh khởi; và dục tham đã sanh đưa đến tăng trưởng, quảng đại.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       106

3) Do phi như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, sân chưa sanh được sanh khởi; và sân đã sanh đưa đến tăng trưởng, quảng đại.

4) Do phi như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, hôn trầm thụy miên chưa sanh được sanh khởi; và hôn trầm thụy miên đã sanh đưa đến tăng trưởng, quảng đại.

5) Do phi như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, trạo hối chưa sanh được sanh khởi; và trạo hối đã sanh đưa đến tăng trưởng, quảng đại.

6) Và này các Tỷ-kheo, do phi như lý tác ý, nghi hoặc chưa sanh được sanh khởi; và nghi hoặc đã sanh đưa đến tăng trưởng, quảng đại.

Như Lý 2 – Tương V, 150

1) ...

2) -- Do như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, niệm giác chi chưa sanh được sanh khởi; và niệm giác chi đã sanh, nhờ tu tập, đi đến viên mãn.

Do như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, trạch pháp giác chi... tinh tấn giác chi... hỷ giác chi... khinh an giác chi... định giác chi... xả giác chi chưa sanh được sanh

NHƯ LÝ TÁC Ý                                          107

khởi; và xả giác chi đã sanh, nhờ tu tập, đi đến viên mãn.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       108

20      Tầm quan trọng của nó - Kinh TẤT CẢ LẬU HOẶC – 2 Trung I, 19

KINH TẤT CẢ LẬU HOẶC (Sabbasava suttam) – Bài kinh số 2 – Trung I, 19

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Khi ở tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-
kheo:

– "Này các Tỷ-kheo!"

– "Bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp
Thế Tôn. Thế Tôn nói: "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ
giảng cho các Người pháp môn phòng hộ tất cả lậu
hoặc". Hãy nghe và khéo tác ý. Ta sẽ nói".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta giảng sự diệt tận các lậu hoặc cho người biết, cho người thấy, không phải cho

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     109

người không biết, cho người không thấy.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự diệt tận các lậu hoặc cho người biết, cho người thấy? - Có như lý tác ý và không như lý tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, do không như lý tác ý, các
lậu hoặc chưa sanh được sanh khởi, và các lậu
hoặc đã sanh được tăng trưởng.
 Này các Tỷ-kheo, do như lý tác ý, các lậu hoặc
chưa sanh không sanh khởi, và các lậu hoặc đã
sanh được trừ diệt.
Này các Tỷ-kheo:

 Có những lậu hoặc phải do tri kiến được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do phòng hộ được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do thọ dụng được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do kham nhẫn được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do tránh né được
đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do trừ diệt được

NHƯ LÝ TÁC Ý                                     110

đoạn trừ,
 Có những lậu hoặc phải do tu tập được đoạn
trừ.
 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các lậu hoặc
phải do tri kiến được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây có kẻ phàm phu ít nghe,
không được thấy các bậc Thánh, không thuần thục
pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc
Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhơn, không
thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, không tu tập
pháp các bậc Chơn nhơn, không tuệ tri các pháp cần
phải tác ý, không tuệ tri các pháp không cần phải tác
ý; vị này vì không tuệ tri các pháp cần phải tác ý, vì
không tuệ tri các pháp không cần phải tác ý nên tác
ý các pháp không cần phải tác ý và không tác ý các
pháp cần phải tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác ý?

Này các Tỷ-kheo, nghĩa là các pháp do vị ấy tác
ý mà dục lậu chưa sanh được sanh khởi, hay dục lậu
đã sanh được tăng trưởng; hay hữu lậu chưa sanh
được sanh khởi, hay hữu lậu đã sanh được tăng
trưởng, hay vô minh lậu chưa sanh được sanh khởi,
hay vô minh lậu đã sanh được tăng trưởng. Những

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        111

pháp ấy là những pháp không cần phải tác ý mà vị ấy tác ý.

 Này các Tỷ-kheo, và thế nào là các pháp cần phải tác ý mà vị ấy không tác ý?

Này các Tỷ-kheo, nghĩa là các pháp do vị ấy tác
ý mà dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay dục lậu
đã sanh được trừ diệt, hay hữu lậu chưa sanh không
sanh khởi, hay hữu lậu đã sanh được trừ diệt, hay vô
minh lậu chưa sanh không sanh khởi, hay vô minh
lậu đã sanh được trừ diệt. Những pháp ấy là những
pháp cần phải tác ý mà các vị ấy không tác ý. Do vị
ấy tác ý các pháp không nên tác ý, do vị ấy không tác
ý các pháp cần phải tác ý, nên các lậu hoặc chưa sanh
được sanh khởi, và các lậu hoặc đã sanh được tăng
trưởng.

 Vị ấy không như lý tác ý như sau:

1. "Ta có mặt trong thời quá khứ, hay ta không có
mặt trong thời quá khứ?
2. Ta có mặt trong thời quá khứ như thế nào?
3. Ta có mặt trong thời quá khứ hình vóc như thế
nào?
4. Trước kia ta-là gì và ta đã có mặt như thế nào
trong thời quá khứ?

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       112

5. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai hay ta sẽ không có
mặt trong thời vị lai?
6. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai như thế nào?
7. Ta sẽ có mặt trong thời vị lai, hình vóc như thế
nào?
8. Trước kia ta-là gì và ta sẽ có mặt như thế nào
trong thời vị lai?"
9. Hay nay vị ấy có nghi ngờ về mình trong thời
hiện tại: "Ta có mặt hay ta không có mặt?
10. Ta có mặt như thế nào?
11. Ta có mặt hình vóc như thế nào?
12. Chúng sanh này từ đâu đến?
13. Và rồi nó sẽ đi đâu?".
 Với người không như lý tác ý như vậy, một
trong sáu tà kiến này khởi lên:

1. "Ta có tự ngã", tà kiến này khởi lên với người
ấy như thật, như chơn;
2. "Ta không có tự ngã", tà kiến này khởi lên với
người ấy như thật như chơn;
3. "Do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã", tà kiến
này khởi lên với người ấy như thật, như chơn;
4. "Do tự mình, ta tưởng tri ta không có tự ngã",

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       113

tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như
chơn.
5. "Không do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã",
tà kiến này khởi lên với người ấy như thật, như
chơn; hay tà kiến này khởi lên với người ấy:
6. "Chính tự ngã của ta nói, cảm giác, hưởng thọ
quả báo các nghiệp thiện ác đã làm chỗ này, chỗ
kia, chính tự ngã ấy của ta là thường trú, thường
hằng, hằng tồn, không chuyển biến, và sẽ vĩnh
viễn tồn tại".
Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi là tà kiến, kiến
trù lâm, kiến hoang vu, kiến hý luận, kiến tranh chấp,
kiến kiết phược.

Này các Tỷ-kheo, trói buộc bởi kiến kiết sử, kẻ
phàm phu ít nghe không được giải thoát khỏi sanh,
già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói kẻ ấy không
thoát khỏi khổ đau.

Này các Tỷ-kheo, và vị Thánh đệ tử nghe nhiều, được thấy các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh; được thấy các bậc Chơn nhơn, thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, tu tập pháp các bậc Chơn nhơn, tuệ tri các pháp cần phải tác ý, tuệ tri các pháp không cần phải tác ý.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        114

Vị này, nhờ tuệ tri các pháp cần phải tác ý, nhờ
tuệ tri các pháp không cần phải tác ý, nên không tác
ý các pháp không cần phải tác ý và tác ý các pháp
cần phải tác ý.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp không cần phải tác ý và vị này không tác ý?

Này các Tỷ-kheo, những pháp nào do tác ý mà
dục lậu chưa sanh được sanh khởi, hay dục lậu đã
sanh được tăng trưởng; hay hữu lậu chưa sanh... (như
trên)... hay vô minh lậu chưa sanh được khởi, hay vô
minh lậu đã sanh được tăng trưởng. Đó là những
pháp không nên tác ý và vị ấy không tác ý.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý?

Này các Tỷ-kheo, những pháp nào do tác ý mà
dục lậu chưa sanh không sanh khởi, hay dục lậu đã
sanh được trừ diệt, hay hữu lậu chưa sanh... (như
trên)... hay vô minh lậu chưa sanh không sanh khởi,
hay vô minh lậu đã sanh được trừ diệt, đó là những
pháp cần phải tác ý và vị ấy tác ý.

Nhờ vị ấy không tác ý các pháp không cần phải tác ý, tác ý các pháp cần phải tác ý nên các lậu hoặc chưa sanh không sanh khởi và các lậu hoặc đã sanh

NHƯ LÝ TÁC Ý                                       115

được trừ diệt.

Vị ấy như lý tác ý: "Đây là khổ", như lý tác ý: "Đây là khổ tập", như lý tác ý: "Đây là khổ diệt", như lý tác ý: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt".

Nhờ vị ấy tác ý như vậy, ba kiết sử được trừ diệt:
thân kiến, nghi, giới cấm thủ. Này các Tỷ-kheo, các
pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do tri kiến
được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do phòng hộ được đoạn trừ?

Ở đây, có Tỷ-kheo như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ con mắt. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ con mắt, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ với sự phòng hộ con mắt, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Vị ấy như lý giác sát, sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗ tai... (như trên)... sống phòng hộ với sự phòng hộ lỗi mũi... (như trên)... sống phòng hộ với sự phòng hộ lưỡi... (như trên)... sống như lý giác sát phòng hộ với sự phòng hộ thân căn... (như trên)... sống như lý giác sát phòng hộ với sự phòng hộ ý căn. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy sống không phòng hộ với sự phòng hộ ý căn, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não

NHƯ LÝ TÁC Ý                                         116

ấy có thể khởi lên. Nếu sống phòng hộ ý căn, các lậu
hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các
Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải
do phòng hộ được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do thọ dụng được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác
sát, thọ dụng y phục, chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn
ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc phạm của ruồi, muỗi,
gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát, chỉ với mục
đích che đậy sự trần truồng.

Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng món ăn khất thực
không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không
phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình,
mà chỉ để thân này được sống lâu và được bảo
dưỡng, để (thân này) khỏi bị thương hại, để hổ trợ
phạm hạnh, nghĩ rằng: "Như vậy, ta diệt trừ các cảm
thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới, và ta
sẽ không có lỗi lầm, sống được an ổn".

Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng sàng tọa, chỉ để
ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc
phạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loại
bò sát, chỉ để giải trừ nguy hiểm của thời tiết, chỉ với
mục đích sống độc cư an tịnh;

NHƯ LÝ TÁC Ý                                          117

Vị ấy như lý giác sát thọ dụng dược phẩm trị bệnh, chỉ để ngăn chận các cảm giác khổ thống đã sanh, để được ly khổ hoàn toàn.

Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không thọ dụng như
vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên.
Nếu vị ấy thọ dụng như vậy, các lậu hoặc tàn hại và
nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các
pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do thọ dụng
được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do kham nhẫn được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, có Tỷ-kheo như lý giác sát, kham nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc phạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát; Kham nhẫn những cách nói mạ lỵ, phỉ báng.

Vị ấy có tánh kham nhẫn các cảm thọ về thân,
những cảm thọ thống khổ, khốc liệt, đau nhói, nhức
nhối, không sung sướng, không thích thú, chết điếng
người.

Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không kham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu vị ấy kham nhẫn như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo,

NHƯ LÝ TÁC Ý                                         118

các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do kham nhẫn được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do tránh né được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát tránh né voi dữ, tránh né ngựa dữ, tránh né bò dữ, tránh né chó dữ, rắn, khúc cây, gai góc, hố sâu, vực núi, ao nước nhớp, vũng nước. Có những chỗ ngồi không xứng đáng ngồi, những trú xứ không nên lai vãng, những bạn bè ác độc mà nếu giao du thì bị các vị đồng phạm hạnh có trí nghi ngờ, khinh thường;

Vị ấy như lý giác sát tránh né chỗ ngồi không
xứng đáng ấy, trú xứ không nên lai vãng ấy và các
bạn độc ác ấy. Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không
tránh né như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não
ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tránh né như vậy, các
lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này
các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc
phải do tránh né được đoạn trừ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát không có chấp nhận dục niệm đã khởi lên, từ bỏ,

NHƯ LÝ TÁC Ý                                        119

trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (dục niệm ấy); không có chấp nhận sân niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (sân niệm ấy); không có chấp nhận hại niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (hại niệm ấy); không chấp nhận các ác bất thiện pháp luôn luôn khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (các ác bất thiện pháp ấy). Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không trừ diệt như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy trừ diệt như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do trừ diệt được đoạn diệt.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ?

Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo như lý giác sát tu tập niệm giác chi, niệm giác chi này y viễn ly, y ly tham, y đoạn diệt, hướng đến từ bỏ; như lý giác sát tu tập trạch pháp giác chi... (như trên)... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi; xả giác chi này y viễn ly, y ly tham, y đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không tu tập như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tu tập như vậy, các lậu hoặc tàn hại và

NHƯ LÝ TÁC Ý                                            120

nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ.

Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo những lậu hoặc nào phải do tri kiến được đoạn trừ đã được tri kiến đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do phòng hộ được đoạn trừ đã được phòng hộ đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do thọ dụng dược đoạn trừ đã được thọ dụng đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do kham nhẫn được đoạn trừ đã được kham nhẫn đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do tránh né được đoạn trừ đã được tránh né đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do trừ diệt được đoạn trừ đã được trừ diệt đoạn trừ, những lậu hoặc nào phải do tu tập được đoạn trừ đã được tu tập đoạn trừ; này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là đã sống phòng hộ với sự phòng hộ tất cả lậu hoặc, đã đoạn diệt khát ái, đã thoát ly kiết sử, đã chánh quán kiêu mạn, đã diệt tận khổ đau.

Như vậy Thế Tôn thuyết giảng. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

NHƯ LÝ TÁC Ý                                         121

NHƯ LÝ TÁC Ý   122
