Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 283 - Nói Chuyện
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 283

NÓI CHUYỆN Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

283

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC DẪN NHẬP .............................................................5 1     10 đề tài nói chuyện - Kinh NHỮNG ĐỀ TÀI CÂU CHUYỆN 1 – Tăng IV, 408 .................11 2     4 hạng người Nói và làm - Kinh MÂY MƯA 1 – Tăng II, 9......................................................14 3     5 lợi ích nói pháp đúng thời - Kinh TÔN GIẢ NANDAKA – Tăng IV, 75 ............................17 4     5 nguy hại của nói nhiều - Kinh NGƯỜI NÓI NHIỀU – Tăng II, 718 ....................................23 5     5 pháp làm thối đoạ - Kinh VỊ TỶ KHEO HỮU HỌC 1 – Tăng II, 496 .....................................25 6     5 pháp làm thối đoạ - Kinh VỊ TỶ KHEO HỮU HỌC 2 – Tăng II, 497 .....................................27 7     8 Thánh ngôn - Kinh PHI THÁNH NGÔN – Tăng III, 695 ...................................................31 8     Ham nói - Kinh KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612 .........................................................................33 9     Hý luận một vấn đề không phải hý luận - Kinh KOTTHITA – Tăng II, 123 ............................34

NÓI CHUYỆN                                                                    1

10 Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh GANH TỊ – Tăng II, 536 .............................................38 11 Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh KHÔNG TÁN THÁN TƯƠNG XỨNG – Tăng II, 736 ..............................................................42 12 Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh MẤT GỐC – Tăng I, 552 .........................................44 13 Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh SÁT SANH – Tăng I, 546 .......................................47 14 Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh TRI KIẾN – Tăng II, 537 .......................................49 15 Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh TÁN THÁN – Tăng I, 713.......................................52 16 Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh TÁN THÁN – Tăng II, 534 .....................................55 17 Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh XAN THAM 1 – Tăng II, 738..................................57 18 Khẩu nghiệp - Con người được sanh ra với búa trong miệng - Kinh Kokàlika – Tương I, 329 61

NÓI CHUYỆN                                                              2

19 Khẩu nghiệp - Con người được sanh ra với búa trong miệng - Kinh Tudu brahmà – Tương I, 327 .........................................................................68 20 Khẩu nghiệp - Con người được sanh ra với búa trong miệng - Kinh TỶ KHEO KOKÀLIKA – Tăng IV, 467 ...................................................71 21 Kinh BUỘC TỘI – Tăng II, 627 ....................79 22 Kinh NÓI NHƯ HOA – Tăng I, 227 ..............86 23 Làm sao biết người có duyên và có thể nói chuyện - Kinh CÁC VẤN ĐỀ ĐƯỢC NÓI ĐẾN – Tăng I, 355..........................................89 24 Nên hay không nên nói - Kinh ĐIỀU ĐƯỢC NGHE – Tăng II, 145 .....................................95 25 Nói chuyện mới biết có trí tuệ hay không - Kinh TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 177 ......................98 26 Nói chuyện phải thích hợp với từng hạng người - Kinh THIỆN TINH – 105 Trung III, 79 ....105 27 Nói giàu nhưng không thấy tiền đâu - Kinh MAHA CUNDA – Tăng IV, 294 .................123 28 Nói lời táo bạo, trắng trợn - Kinh ĐỊA NGỤC 2 – Tăng III, 246 ..............................................130

NÓI CHUYỆN                                                                 3

29 Nói như vua nói - Kinh AMBATTHA – 3 Trường I, 159 ................................................132 30 Nói pháp được giảng dạy là để vượt qua, khg phải để nắm lấy - ĐẠI Kinh ĐOẠN TẬN ÁI – 38 Trung I, 559 .............................................170 31 Nói riêng bên tai - Kinh ĐI ĐẾN CÁC GIA ĐÌNH – Tăng II, 529 ....................................205 32 Nói vì được hỏi đến - Kinh KHÔNG CÓ DƯ Y – Tăng IV, 103 ..............................................207 33 Nói đúng thời - Kinh POTALIYA – Tăng I, 742 .......................................................................213 34 Nói đúng thời, đúng sự thật, nhu hoà.. - Kinh TẠI KUSINÀRÀ – Tăng IV, 344 ................218 35 Quả rất nhẹ của nói dối - Kinh RẤT LÀ NHẸ – Tăng III, 623 .................................................222 36 Ta quyết không nói láo, dù nói để mà chơi - Kinh GIÁO GIỚI LAHẦULA Ở RỪNG AMBÀLA – 61 Trung II, 171 ............................................225

NÓI CHUYỆN                                                                4

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

NÓI CHUYỆN                                               5

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

NÓI CHUYỆN                                              6

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

NÓI CHUYỆN                                               7

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

NÓI CHUYỆN                                              8

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

NÓI CHUYỆN                                                 9

NÓI CHUYỆN   10

1     10 đề tài nói chuyện - Kinh NHỮNG ĐỀ TÀI CÂU CHUYỆN 1 – Tăng IV, 408

NHỮNG ĐỀ TÀI CÂU CHUYỆN 1 – Tăng IV, 40

(Chánh ngữ)

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Jetavana trong khu vườn của ông Anàthapindika.

Lúc bấy giờ, rất nhiều Tỷ-kheo, sau buổi ăn, sau khi đi khất thực trở về, ngồi tụ họp tại hội trường. Các vị này đang chú tâm trong nhiều câu chuyện phù phiếm sai khác sau đây: Câu chuyện về vua, câu chuyện về ăn trộm, câu chuyện về đại thần, câu chuyện về quân đội, câu chuyện về sợ hãi, câu chuyện về chiến trận, câu chuyện về đồ ăn, câu chuyện về đồ uống, câu chuyện về vải mặc, câu chuyện về đồ nằm, câu chuyện về vòng hoa, câu chuyện về hương, câu chuyện về bà con, câu chuyện về xe cộ, câu chuyện về làng, câu chuyện về thị trấn, câu chuyện về thành phố, câu chuyện về quốc độ, câu chuyện về đàn bà, câu chuyện về anh hùng, câu chuyện bên lề đường, câu chuyện tại chỗ lấy nước, câu chuyện về ma quỷ, các câu chuyện sai khác về thế giới, về biển lớn, các câu chuyện về hữu và phi hữu.

NÓI CHUYỆN                                           11

2. Rồi Thế Tôn vào buổi chiều từ Thiền tịnh đứng
dậy, đi đến hội trường, sau khi đến, ngồi xuống trên
chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi xuống, Thế Tôn bảo
các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, các Thầy nay ngồi hội họp ở đây, nói chuyện về vấn đề gì? Câu chuyện gì đang bàn giữa các Thầy chưa bàn xong?

- Bạch Thế Tôn, ở đây, chúng con sau buổi ăn, sau
khi đi khất trở về, chúng con ngồi hội họp tại hội
trường, và chúng con đang chú tâm trong nhiều câu
chuyện phù phiếm sai khác sau đây: Câu chuyện về
vua, câu chuyện về ăn trộm... các câu chuyện về hữu
và phi hữu.

- Này các Tỷ-kheo, thật không xứng đáng cho các
Thầy, là những thiện nam tử, vì lòng xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình, lại có thể sống sai
khác, như câu chuyện về vua... câu chuyện về hữu và
phi hữu.

Này các Tỷ-kheo, có mười đề tài nói chuyện này.

3. Thế nào là mười?

1. Câu chuyện về ít dục. 2. Câu chuyện về biết đủ.

NÓI CHUYỆN                                        12

3.  Câu chuyện về viễn ly.
4. Câu chuyện về không tụ hội.
5. Câu chuyện về tinh tấn.
6. Câu chuyện về giới.
7. Câu chuyện về định.
8. Câu chuyện về tuệ.
9. Câu chuyện về giải thoát.
10. Câu chuyện về giải thoát tri kiến.

Này các Tỷ-kheo, có mười đề tài để nói chuyện này.

4. Này các Tỷ-kheo, nếu các Thầy tiếp tục nói những
câu chuyện liên hệ đến mười đề tài để nói chuyện
này, thời các Thầy có thể với ánh sáng (của mình)
đánh bạt ánh sáng của mặt trăng, mặt trời, những vật
có đại thần lực, có uy lực, còn nói gì của các du sĩ
ngoại đạo.

NÓI CHUYỆN                                        13

2      4 hạng người Nói và làm - Kinh MÂY MƯA 1 – Tăng II, 9

MÂY MƯA 1 – Tăng II, 9

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Jetavana, khu vườn của ông Anàthapindika. Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2.- Này các Tỷ-kheo, có bốn loại mây mưa này. Thế nào là bốn?

- Có sấm, không có mưa;
- Có mưa, không có sấm;
- Không có sấm, cũng không có mưa;
- Có sấm và có mưa.

Này các Tỷ-kheo, có bốn loại mây mưa này.

NÓI CHUYỆN                                       14

3. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người được ví dụ với các loại mây mưa này, có mặt hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

-   Hạng người có sấm, không có mưa
-   Hạng người có mưa, không có sấm
-   Hạng người không có sấm, không có mưa
-   Hạng người có sấm và có mưa.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có sấm, không có mưa?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người có nói,
không có làm. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng
người có sấm không có mưa. Ví như, này các Tỷ-
kheo, loại mây có sấm, không có mưa ấy, này các
Tỷ-kheo, Ta nói rằng hạng người này giống như ví
dụ ấy.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có mưa, không có sấm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người có làm,
không có nói. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng
người có mưa, không có sấm. Ví như, này các Tỷ-
kheo, loại mây chỉ có mưa, không có sấm ấy, Ta nói
rằng, này các Tỷ-kheo, hạng người này giống như ví
dụ ấy.

NÓI CHUYỆN                                        15

6. Và này các Tỷ kheo, thế nào là hạng người không có sấm, cũng không có mưa?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không có
nói, không có làm. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là
hạng người không có sấm, không có mưa. Ví như,
này các Tỷ-kheo, loại mây không có sấm, không có
mưa ấy, Ta nói rằng, này các Tỷ-kheo, hạng người
này giống như ví dụ ấy.

7. Và này các Tỷ kheo, thế nào là hạng người có sấm và có mưa?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người có nói và có
làm. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người có
sấm và có mưa. Ví như, này các Tỷ-kheo, loại mây
có sấm và có mưa ấy, Ta nói rằng, này các Tỷ-kheo,
hạng người này giống như ví dụ ấy.

Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người giống như loại mây này có mặt, hiện hữu ở đời.

NÓI CHUYỆN                                       16

3     5 lợi ích nói pháp đúng thời - Kinh TÔN GIẢ NANDAKA – Tăng IV, 75

TÔN GIẢ NANDAKA – Tăng IV, 75

1. Một thời Thế Tôn trú ở Sàvathi, tại Jetavana, trong
khu vườn ông Anàthapindika. Lúc bấy giờ, Tôn giả
Nandaka đang thuyết pháp cho các Tỷ-kheo trong
hội trường, thuyết giảng, khích lệ, làm cho phấn
khởi, làm cho hoan hỷ.

2. Rồi Thế Tôn vào buổi chiều từ Thiền tịnh đứng
dậy, đi đến hội trường, sau khi đến, đứng ngoài cửa
hội trường, chờ đợi cho cuộc giảng chấm dứt. Biết
được bài giảng đã chấm dứt, Thế Tôn đằng hắng và
gõ then cửa. Các Tỷ-kheo ấy mở cửa cho Thế Tôn.
Rồi Thế Tôn bước vào hội trường và ngồi xuống trên
chỗ đã soạn sẵn. Ngồi xuống, Thế Tôn bảo Tôn giả
Nandaka:

- Dài thay, này Nandaka là pháp môn này, Thầy đã giảng cho các Tỷ-kheo! Lưng Ta đã mỏi khi đứng ở ngoài cửa, chờ cho buổi thuyết giảng chấm dứt.

3. Khi được nói vậy, Tôn giả Nandaka lấy làm bối rối bạch Thế Tôn:

NÓI CHUYỆN                                          17

- Bạch Thế Tôn, chúng con không biết Thế Tôn đứng ở ngoài cửa. Nếu chúng con biết Thế Tôn đứng ở ngoài cửa, thời chúng con đã không nói dài như vậy.

Thế Tôn sau khi biết tâm trạng bối rối của Tôn giả Nandaka liền nói với Tôn giả Nandaka:

- Lành thay, lành thay, này Nandaka! Thật là xứng
đáng cho các thiện nam tử các Thầy vì lòng tin xuất
gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, các Thầy
ngồi lại với nhau để nghe pháp.

Này Nandaka, khi các Thầy hội họp với nhau, này Nandaka, có hai việc cần phải làm: nói pháp hay giữ yên lặng của bậc Thánh.

- Này Nandaka, Tỷ-kheo có lòng tin nhưng không
có giới, như vậy vị ấy không đầy đủ về chi phần
ấy. Do vậy, cần phải làm cho đầy đủ chi phần ấy:
"Làm thế nào ta có lòng tin và cả giới nữa?". Và
khi nào, này Nandaka, Tỷ-kheo có lòng tin và có
giới, như vậy vị ấy đầy đủ về chi phần ấy.
- Và này Nandaka, Tỷ-kheo có lòng tin và có giới,
nhưng nội tâm không được tịnh chỉ; như vậy vị ấy
không đầy đủ về chi phần ấy. Do vậy, cần phải
làm cho đầy đủ về chi phần ấy: "Làm thế nào ta
có lòng tin và cả giới và có nội tâm tịnh chỉ?". Và
khi nào, này Nandaka, Tỷ-kheo có lòng tin và có

NÓI CHUYỆN                                         18

giới và có được tâm tịnh chỉ; như vậy vị ấy đầy đủ
về chi phần ấy.
- Và này Nandaka, Tỷ-kheo có lòng tin, có giới, có
nội tâm được tịnh chỉ, nhưng không được tăng
thượng tuệ pháp quán, như vậy, vị ấy không đầy
đủ về chi phần ấy. Do vậy, cần phải làm cho đầy
đủ về chi phần ấy. Do vậy, cần phải làm cho đầy
đủ về chi phần ấy: "Làm thế nào ta có lòng tin, có
giới, có được nội tâm tịnh chỉ, và có được tăng
thượng tuệ pháp quán?"
- Và khi nào, này Nandaka, Tỷ-kheo có lòng tin, có
giới, có được nội tâm tịnh chỉ, và có được tăng
thượng tuệ pháp quán, như vậy vị ấy đầy đủ về
chi phần ấy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Nói như vậy xong, Thiện Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy, bước vào tinh xá.

4. Rồi Tôn giả Nandaka khi Thế Tôn đi không bao lâu gọi các Tỷ-kheo:

- Này chư Hiền, Thế Tôn với bốn câu, sau khi thuyết
trình Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh, từ
chỗ ngồi đứng dậy, đã đi vào tinh xá. "Này Nandaka,
Tỷ-kheo có lòng tin... như vậy, vị ấy được đầy đủ với
chi phần ấy".

NÓI CHUYỆN                                         19

Này chư Hiền, có năm lợi ích này, do nghe pháp đúng thời và luận đàm về pháp đúng thời.

Thế nào là năm?

5. Ở đây, này chư Hiền, Tỷ-kheo thuyết pháp cho các
Tỷ-kheo, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa có
văn, trình bày Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ trong
sạch. Này chư Hiền, nhiều như thế nào, như thế nào,
vị Tỷ-kheo thuyết pháp cho các Tỷ-kheo, sơ thiện,
trung thiện, hậu thiện... đầy đủ trong sạch, nhiều như
vậy, như vậy, vị ấy ái mộ bậc Đạo Sư, thích ý, kính
trọng và noi gương theo. Thưa chư Hiền, đây là lợi
ích thứ nhất, do đúng thời nghe pháp, đúng thời đàm
luận về pháp.

6. Lại nữa, này chư Hiền, Tỷ-kheo thuyết pháp cho các Tỷ-kheo, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn... được trong sạch. Này chư Hiền, nhiều như thế nào, như thế nào, Tỷ-kheo thuyết pháp cho các Tỷ-kheo sơ thiện... đầy đủ trong sạch, nhiều như vậy, như vậy, vị ấy thọ trì về nghĩa, thọ trì về pháp. Thưa chư Hiền, đây là lợi ích thứ hai, do đúng thời nghe pháp, đúng thời đàm luận về pháp.

7. Lại nữa, này chư Hiền, Tỷ-kheo thuyết pháp cho các Tỷ-kheo, sơ thiện... đầy đủ trong sạch. Này chư Hiền, nhiều như thế nào, như thế nào, vị ấy thuyết

NÓI CHUYỆN                                          20

pháp cho các Tỷ-kheo sơ thiện... đầy đủ trong sạch, này chư Hiền, nhiều như vậy, như vậy, vị ấy, sau khi thể nhập nghĩa cú thâm sâu trong pháp ấy, vị ấy thấy. Này chư Hiền, đây là lợi ích thứ ba, do nghe pháp đúng thời và đàm luận về pháp đúng thời.

8. Lại nữa, này chư Hiền, Tỷ-kheo thuyết pháp cho
các Tỷ-kheo sơ thiện... đầy đủ trong sạch. Này chư
Hiền, nhiều như thế nào, như thế nào, vị ấy thuyết
pháp cho các Tỷ-kheo sơ thiện... đầy đủ trong sạch,
nhiều như vậy, như vậy, các vị đồng Phạm hạnh tôn
trọng noi gương thêm nữa, nghĩ rằng: "Vị ấy đã
chứng hay sẽ chứng". Này chư Hiền, đây là lợi ích
thứ tư, do nghe pháp đúng thời và đàm luận về pháp
đúng thời.

9. Lại nữa, này chư Hiền, Tỷ-kheo thuyết pháp cho các Tỷ-kheo sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, trình bày Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ trong sạch. Này chư Hiền, nhiều như thế nào, như thế nào, Tỷ-kheo thuyết pháp cho các Tỷ-kheo sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, trình bày Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ trong sạch. Ở đây, ở đây các Tỷ-kheo nào là hữu học, tâm chưa thành tựu, đang sống cần cầu sự vô thượng an ổn, khỏi các khổ ách, họ được nghe pháp ấy, khởi lên tinh tấn để chứng đạt được những gì chưa được chứng đạt, để

NÓI CHUYỆN                                         21

chứng đắc những gì chưa được chứng đắc, để chứng ngộ những gì chưa được chứng ngộ. Còn các Tỷ- kheo nào ở đây là các bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã đoạn tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Những vị ấy sau khi nghe pháp, sống chú tâm vào hiện tại lạc trú. Này chư Hiền, đây là lợi ích thứ năm, do nghe pháp đúng thời và do đàm luận về pháp đúng thời.

Này chư Hiền, đó là năm lợi ích do nghe pháp đúng thời, và do đàm luận về pháp đúng thời.

NÓI CHUYỆN                                          22

4        5 nguy hại của nói nhiều - Kinh NGƯỜI NÓI NHIỀU – Tăng II, 718

NGƯỜI NÓI NHIỀU – Tăng II, 718

1. - Có năm nguy hại này cho người nói nhiều.

2. Thế nào là năm?

-   Nói láo;
-   Nói lời hai lưỡi;
-   Nói lời độc ác;
-   Nói lời phù phiếm;
-   Sau khi thân hoại hạng chung, sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Này các Tỷ-kheo, có năm nguy hại này cho người nói nhiều.

3. Này các Tỷ-kheo, có năm lợi ích này cho người nói vừa phải.

4. Thế nào là năm?

-   Không nói láo;
-   Không nói hai lưỡi;
-   Không nói lời độc ác;
-   Không nói lời phù phiếm;

NÓI CHUYỆN                                          23

- Sau khi thân hoại hạng chung, sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

Này các Tỷ-kheo, có năm lợi ích này cho người nói vừa phải.

NÓI CHUYỆN                                     24

5       5 pháp làm thối đoạ - Kinh VỊ TỶ KHEO HỮU HỌC 1 – Tăng II, 496

VỊ TỶ KHEO HỮU HỌC 1 – Tăng II, 496

1. - Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, khiến Tỷ-kheo hữu học thối chuyển.

2. Thế nào là năm?

-   Ưa sự nghiệp,
-   Ưa đàm luận,
-   Ưa ngủ,
-   Ưa có quần chúng,
-   Không quán sát tâm như đã được giải thoát.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, khiến Tỷ-kheo hữu học thối chuyển.

3. Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, không khiến Tỷ- kheo hữu học thối chuyển.

4. Thế nào là năm?

-   Không ưa sự nghiệp,
-   Không ưa đàm luận,
-   Không ưa ngủ,
-   Không ưa có quần chúng,

NÓI CHUYỆN                                           25

- Quán sát tâm như đã được giải thoát.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, không khiến Tỷ- kheo hữu học thối chuyển.

NÓI CHUYỆN                                  26

6      5 pháp làm thối đoạ - Kinh VỊ TỶ KHEO HỮU HỌC 2 – Tăng II, 497

VỊ TỶ KHEO HỮU HỌC 2 – Tăng II, 497

1. - Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, khiến Tỷ- kheo hữu học thối chuyển. Thế nào là năm?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo hữu học có nhiều công việc, có nhiều việc phải làm, khéo léo trong công việc phải làm, từ bỏ độc cư Thiền tịnh, không chuyên chú vào nội tâm tịnh chỉ. Đây là pháp thứ nhất khiến Tỷ-kheo hữu học thối chuyển.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hữu học suốt
ngày làm những công việc nhỏ nhặt, từ bỏ độc cư
Thiền tịnh, không có chuyên chú vào nội tâm tịnh chỉ.
Đây là pháp thứ hai khiến vị Tỷ-kheo hữu học thối
chuyển.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hữu học sống
liên hệ nhiều với các vị tại gia và xuất gia, hệ lụy với
các sự việc tại gia không thích đáng, từ bỏ độc cư
Thiền tịnh, không chuyên chú vào nội tâm tịnh chỉ.
Đây là pháp thứ ba khiến Tỷ-kheo hữu học thối
chuyển.

NÓI CHUYỆN                                            27

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo hữu học đi
vào làng quá sớm, từ giã làng quá muộn từ bỏ độc
cư Thiền tịnh, không chuyên chú vào nội tâm tịnh
chỉ. Đây là pháp thứ tư khiến vị Tỷ-kheo hữu học
thối chuyển.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo hữu học đối
với các câu chuyện nghiêm trang, khai tâm như các
câu chuyện về ít dục, câu chuyện về tri túc, câu
chuyện về viễn ly, câu chuyện về không hội họp, câu
chuyện về tinh cần, tinh tấn, câu chuyện về giới, câu
chuyện về định, câu chuyện về tuệ, câu chuyện về
giải thoát, câu chuyện về giải thoát tri kiến. Các câu
chuyện ấy, vị ấy có được có khó khăn, có được có
mệt nhọc, có được có phí sức. Vị ấy từ bỏ độc cư
Thiền tịnh, không chuyên chú vào nội tâm tịnh chỉ.
Đây là pháp thứ năm khiến vị Tỷ-kheo hữu học thối
chuyển.

7. Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, không khiến vị Tỷ-kheo hữu học thối chuyển. Thế nào là năm?

8. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo hữu học
không có nhiều công việc, không có nhiều việc phải
làm, không khéo léo trong công việc phải làm, không
từ bỏ độc cư Thiền tịnh, chuyên chú vào nội tâm
tịnh chỉ. Đây là pháp thứ nhất không khiến vị Tỷ-
kheo hữu học thối chuyển.

NÓI CHUYỆN                                          28

9. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo hữu học
không suốt ngày làm những công việc nhỏ nhặt,
không từ bỏ độc cư Thiền tịnh, chuyên chú vào nội
tâm tịnh chỉ. Đây là pháp thứ hai không khiến vị Tỷ-
kheo hữu học thối chuyển.

10. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo hữu học
không sống liên hệ nhiều với các vị tại gia và xuất
gia, không hệ lụy với các việc tại gia không thích
đáng, không từ bỏ độc cư Thiền tịnh, chuyên chú vào
nội tâm tịnh chỉ. Đây là pháp thứ ba không khiến vị
Tỷ-kheo hữu học thối chuyển.

11. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo hữu học
không đi vào làng quá sớm, không từ giã quá muộn,
không từ bỏ độc cư Thiền tịnh, chuyên chú vào nội
tâm tịnh chỉ. Đây là pháp thứ tư không khiến vị Tỷ-
kheo hữu học thối chuyển.

12. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo hữu học đối với các câu chuyện nghiêm trang, khai tâm, như câu chuyện về ít dục, câu chuyện về tri túc, câu chuyện về viễn ly, câu chuyện về tinh cần tinh tấn, câu chuyện về giới, câu chuyện về định, câu chuyện về giải thoát, câu chuyện về giải thoát tri kiến. Các câu chuyện ấy có được không khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không phí sức, không từ bỏ độc cư Thiền tịnh, chuyên chú vào nội tâm tịnh

NÓI CHUYỆN                                         29

chỉ. Đây là pháp thứ năm, này các Tỷ-kheo, không đưa đến thối chuyển cho vị Tỷ-kheo hữu học.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, không khiến vị Tỷ- kheo hữu học thối chuyển.

NÓI CHUYỆN                                     30

7      8 Thánh ngôn - Kinh PHI THÁNH NGÔN – Tăng III, 695

PHI THÁNH NGÔN –Tăng III, 695

1. - Này các Tỷ-kheo, có tám phi thánh ngôn này.

2. Thế nào là tám?

1. Không thấy nói thấy.
2. Không nghe nói nghe.
3. Không nghĩ nói nghĩ.
4. Không biết nói biết.
5. Thấy nói không thấy.
6. Nghe nói không nghe.
7. Nghĩ nói không nghĩ.
8. Biết nói không biết.

Này các Tỷ-kheo, đây là tám phi Thánh ngôn.

THÁNH NGÔN –Tăng III, 695

1. - Này các Tỷ-kheo, có tám thánh ngôn này.

2. Thế nào là tám?

NÓI CHUYỆN                                         31

1. Không thấy nói không thấy.
2. Không nghe nói không nghe.
3. Không nghĩ nói không nghĩ.
4. Không biết nói không biết.
5. Thấy nói thấy.
6. Nghe nói nghe.
7. Nghĩ nói nghĩ.
8. Biết nói biết.

Này các Tỷ-kheo, đây là tám Thánh ngôn.

NÓI CHUYỆN                                32

8       Ham nói - Kinh KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612

KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612

1. - Năm pháp này khởi lên, này các Tỷ-kheo, thật khó trừ khử.

2. Thế nào là năm?

-   Tham khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Sân khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Si khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Ham nói khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Tâm lang thang thật khó trừ khử.

Năm pháp này đã khởi lên, này các Tỷ-kheo, thật khó trừ khử.

NÓI CHUYỆN                                       33

9     Hý luận một vấn đề không phải hý luận - Kinh KOTTHITA – Tăng II, 123

KOTTHITA – Tăng II, 123

1. Rồi Tôn giả Mahàkotthita đi đến Tôn giả Sàriputta, sau khi đến, nói lên với Tôn giả Sàriputta những lời chào đón thăm hỏi … ngồi xuống một bên, Tôn giả Mahàkotthita thưa với Tôn giả Sàriputta:

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, còn có một cái gì khác nữa?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, không còn có một cái gì khác nữa?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, còn có và không còn có một cái gì khác nữa?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

NÓI CHUYỆN                                         34

- Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, không còn có và không không còn có một cái gì khác nữa?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

2.- Thưa Hiền giả, khi được hỏi: "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, còn có một cái gì khác nữa", Hiền giả nói: "Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả". Khi được hỏi: "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, không còn có một cái gì khác nữa", Hiền giả nói: "Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả". Khi được hỏi: "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, có và không có một cái gì khác nữa", Hiền giả nói: "Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả". Sau khi được hỏi: "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, không có và không không có một cái gì khác nữa", Hiền giả nói: "Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả". Thưa Hiền giả, như thế nào cần phải hiểu ý nghĩa lời nói này?

3.-

- "Thưa Hiền giả, Thưa Hiền giả, sau sự đoạn
diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, còn
có một cái gì khác nữa!", nói vậy là khiến trở
thành hý luận một vấn đề không phải hý luận.

NÓI CHUYỆN                                          35

- "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, … không có
dư tàn, không có cái gì khác nữa!", nói vậy là
khiến trở thành hý luận một vấn đề không phải
hý luận.
- "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, … không có
dư tàn, còn cái gì và không còn cái gì khác
nữa!", nói vậy là khiến trở thành hý luận một
vấn đề không phải hý luận.
- "Thưa Hiền giả, sau sự đoạn diệt, … không có
dư tàn, không còn cái gì và không không còn
cái gì!", nói vậy là khiến trở thành hý luận một
vấn đề không phải hý luận.

Thưa Hiền giả, cho đến khi nào có sự đi đến sáu
xúc xứ, cho đến khi ấy có sự đi đến hý luận. Cho
đến khi nào có sự đi đến hý luận, cho đến khi ấy có
sự đi đến sáu xúc xứ.

Thưa Hiền giả, do sự đoạn diệt, ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, hý luận được đoạn diệt, hý luận được chỉ tịnh.

4. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Tôn giả Mahàkotthita,
sau khi đến, nói với Tôn giả Mahàkotthita những lời
chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ànanda nói với Tôn
giả Mahàkotthita:

NÓI CHUYỆN                                        36

- Thưa Hiền giả, do sự đoạn diệt ly tham sáu xúc xứ không có dư tàn, có phải còn có vật gì khác?

- Chớ có nói vậy, thưa Hiền giả.

.. (giống như đoạn trước, khi Sàriputta trả lời cho Mahàkotthita) … cho đến hý luận được chỉ tịnh ".

NÓI CHUYỆN                                       37

10    Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh GANH TỊ – Tăng II, 536

GANH TỊ – Tăng II, 536

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không suy xét, không thẩm sát, tán thán người
không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Ganh tị;
- Xan tham;
- Bác bỏ các vật dụng tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

4. Thế nào là năm?

NÓI CHUYỆN                                      38

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người
không đáng được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Không có ganh tị;
- Không có xan tham;
- Không bác bỏ các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

TRI KIẾN – Tăng II, 537

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không suy xét, không thẩm sát, tán thán người
không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Có tà kiến;
- Có tà tư duy;
- Bác bỏ các vật tín thí.

NÓI CHUYỆN                                      39

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

Thế nào là năm?

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người
không đáng được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Có chánh tri kiến;
- Có chánh tư duy;
- Không bác bỏ các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

LỜI NÓI – Tăng II, 538

...(Giống như kinh số #118) ở trên, chỉ có khác trong kinh này: tà tinh tấn, tà niệm thế cho tà tri kiến, tà tư duy và chánh tinh tấn, chánh niệm thế cho chánh tri kiến, chánh tư duy của kinh trước).

NÓI CHUYỆN                                             40

TINH TẤN – Tăng II, 538

...(Giống như kinh số #118) ở trên, chỉ có khác trong kinh này: tà tinh tấn, tà niệm thế cho tà tri kiến, tà tư duy và chánh tinh tấn, chánh niệm thế cho chánh tri kiến, chánh tư duy của kinh trước).

NÓI CHUYỆN                                             41

11    Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh KHÔNG TÁN THÁN TƯƠNG XỨNG – Tăng II, 736

KHÔNG TÁN THÁN TƯƠNG XỨNG – Tăng II, 736

1. - Thành tựu năm pháp, Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không có suy xét, không thẩm sát, tán thán
người không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, đặt lòng tin
(làm rõ ràng) vào những chỗ không đáng được
tịnh tín;
- Không suy xét, không thẩm sát, không đặt lòng
tin vào những chỗ đáng được tịnh tín;
- Làm rơi rớt các vật tín thí.

Do thành tựu năm pháp, Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

NÓI CHUYỆN                                      42

3. Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

4. Thế nào là năm?

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người
không đáng được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, không đặt lòng tin vào
những chỗ không đáng được tịnh tín;
- Có suy xét, có thẩm sát, đặt lòng tin vào những
chỗ đáng được tịnh tín;
- Không làm rơi rớt các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

NÓI CHUYỆN                                       43

12    Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh MẤT GỐC – Tăng I, 552

MẤT GỐC – Tăng I, 552

1. Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
không thông minh, không phải bậc Chân nhân, tự
mình sử xự như một kẻ mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều
vô phước. Thế nào là bốn?

 Không có suy xét, không có cứu xét, tán thán
người không đáng tán thán;
 Không có suy xét, không có cứu xét, không tán
thán người đáng được tán thán;
 Không có suy xét, không có cứu xét, tỏ bày sự
tín nhiệm tại những chỗ không đáng tín nhiệm;
 Không có suy xét, không có cứu xét, tỏ bày sự
bất tín nhiệm tại những chỗ đáng được tín
nhiệm.

Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
không thông minh, không phải bậc Chân nhân, tự
mình sử xự như một kẻ mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều
vô phước.

NÓI CHUYỆN                                        44

2. Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình sử xự như một người không mất gốc, không bị thương tích, không phạm tội, không bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều phước đức. Thế nào là bốn?

 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, không tán thán
những người không đáng được tán thán;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tán thán những
người đáng được tán thán;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tỏ bày sự bất
tín nhiệm tại những chỗ không đáng được tín
nhiệm;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tỏ bày sự tín
nhiệm tại những chỗ đáng được tín nhiệm.

Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền
trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình sử xự như
một người không mất gốc, không bị thương tích,
không phạm tội, không bị kẻ trí quở trách và tạo nên
nhiều điều phước đức.

Ai khen người đáng chê
Ai chê người đáng khen
Kẻ ấy với miệng lưỡi
Chứa chấp điều bất hạnh
Do vì bất hạnh ấy

NÓI CHUYỆN                                        45

Không tìm được an lạc.
Nhỏ nhen không đáng kể
Là loại bất hạnh này
Bất hạnh do cờ bạc
Phá hoại các tài sản
Lớn hơn, lớn hơn nhiều
Là loại bất hạnh này
Cho tất cả mọi người
Và cả với riêng mình
Những ai với ác ý
Đối với bậc Thiện thệ
Trải qua một trăm ngàn
Thời Nirabbudà
Và cộng ba mươi sáu
Với năm Abbudà
Bị sanh vào địa ngục
Trong suốt thời gian ấy
Nếu mắng nhiếc bậc Thánh
Với lời, ý, nguyện ác.

NÓI CHUYỆN                    46

13      Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh SÁT SANH – Tăng I, 546

SÁT SANH – Tăng I, 546

 Đầy đủ ba pháp, này các Tỷ-kheo, tương xứng
như vậy, bị rơi vào địa ngục. Thế nào là ba?
- Tự mình sát sanh,
- Khích lệ người khác sát sanh,
- Tùy hỷ sự sát sanh.
Đầy đủ ba pháp này, này các Tỷ-kheo, tương xứng
như vậy, bị rơi vào địa ngục.
 Đầy đủ ba pháp này, này các Tỷ-kheo, tương xứng
như vậy được sanh thiên giới. Thế nào là ba?
- Tự mình từ bỏ sát sanh,
- Khích lệ người khác từ bỏ sát sanh,
- Tùy hỷ sự từ bỏ sát sanh.
Đầy đủ ba pháp này, này các Tỷ-kheo, tương xứng
như vậy, được sanh thiên giới.

LẤY CỦA KHÔNG CHO – Tăng I, 547

NÓI CHUYỆN                                     47

(Giống như kinh trên, chỉ khác đây là lấy của không cho) ...

TÀ HẠNH TRONG DỤC VỌNG – Tăng I, 547

(Giống như kinh trên, chỉ khác đây là tà hạnh trong
dục vọng) ...
156-162 ...
... (Giống như kinh trên, chỉ khác tuần tự các pháp
sau này: nói láo, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời
phù phiếm, tham, san, tà kiến ) ...

NÓI CHUYỆN                                           48

14    Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh TRI KIẾN – Tăng II, 537

TRI KIẾN – Tăng II, 537

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không suy xét, không thẩm sát, tán thán người
không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Có tà kiến;
- Có tà tư duy;
- Bác bỏ các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

Thế nào là năm?

NÓI CHUYỆN                                      49

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người
không đáng được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Có chánh tri kiến;
- Có chánh tư duy;
- Không bác bỏ các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ- kheo-ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

LỜI NÓI – Tăng II, 538

...(Giống như kinh số #118) ở trên, chỉ có khác trong kinh này: tà tinh tấn, tà niệm thế cho tà tri kiến, tà tư duy và chánh tinh tấn, chánh niệm thế cho chánh tri kiến, chánh tư duy của kinh trước).

TINH TẤN – Tăng II, 538

...(Giống như kinh số #118) ở trên, chỉ có khác trong kinh này: tà tinh tấn, tà niệm thế cho tà tri kiến, tà tư duy và chánh tinh tấn, chánh niệm thế cho chánh tri kiến, chánh tư duy của kinh trước).

NÓI CHUYỆN                                             50

NÓI CHUYỆN   51

15    Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh TÁN THÁN – Tăng I, 713

TÁN THÁN – Tăng I, 713

1. - Thành tựu với bốn pháp, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục. Thế nào là bốn?

- Không suy tư, không thẩm sát, tán thán người
không xứng đáng được tán thán;
- Không suy tư, không thẩm sát, không tán thán
người xứng đáng được tán thán;
- Không suy tư, không thẩm sát, tự cảm thấy tin
tưởng đối với những chỗ không đáng tin tưởng
- Không suy tư, không thẩm sát, tự cảm thấy
không tin tưởng đối với những chỗ đáng tin
tưởng.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thành tựu với bốn pháp, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

- Có suy tư, có thẩm sát, không tán thán người không xứng đáng được tán thán;

NÓI CHUYỆN                                       52

- Có suy tư, có thẩm sát, tán thán người xứng
đáng được tán thán;
- Có suy tư, có thẩm sát, tự cảm thấy không tin
tưởng đối với những chỗ không xứng đáng
được tin tưởng;
- Có suy tư, có thẩm sát, tự cảm thấy tin tưởng
đối với những chỗ đáng tin tưởng.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

PHẪN NỘ – Tăng I, 714

(Như kinh trên, (83), chỉ khác về bốn pháp:

- Tôn trọng phẫn nộ, không tôn trọng diệu
pháp;
- Tôn trọng gièm pha, không tôn trọng diệu
pháp;
- Tôn trọng lợi dưỡng, không tôn trọng diệu
pháp;
- Tôn trọng cung kính, không tôn trọng diệu
pháp).

NÓI CHUYỆN                                     53

NÓI CHUYỆN   54

16    Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh TÁN THÁN – Tăng II, 534

TÁN THÁN – Tăng II, 534

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo-ni tương xứng như vậy bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không suy xét, không thẩm sát, tán thán người
không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, đặt lòng tin vào
những chỗ không đáng được tịnh tín;
- Không suy xét, không thẩm sát, không đặt lòng
tin vào những chỗ đáng được tịnh tín;
- Bác bỏ các vật dụng tín thí.

Do thành tựu năm pháp này, Tỷ-kheo-ni như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo-ni tương xứng như vậy được sanh lên cõi Trời.

Thế nào là năm?

NÓI CHUYỆN                                       55

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người
không đáng được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Có suy xét, có thẩm sát, không đặt lòng tin vào
những chỗ không đáng được tịnh tín;
- Có suy xét, có thẩm sát, đặt lòng tin vào những
chỗ đáng được tịnh tín;
- Không bác bỏ các vật dụng tín thí.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo- ni như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

NÓI CHUYỆN                                       56

17    Khẩu nghiệp - Chê khen cẩn thận - Kinh XAN THAM 1 – Tăng II, 738

XAN THAM 1 – Tăng II, 738

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không suy xét, không thẩm sát, tán thán người
không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Xan tham trú xứ, tham đắm trú xứ;
- Xan tham gia đình, tham đắm gia đình;
- Làm cho rơi rớt các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp, Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

4. Thế nào là năm?

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người không đáng được tán thán;

NÓI CHUYỆN                                        57

- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Không xan tham trú xứ, không tham đắm trú
xứ;
- Không xan tham gia đình, không tham đắm gia
đình;
- Không làm cho rơi rớt các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

XAN THAM 2 – Tăng II, 739

(Như kinh trước #237, bỏ "tham đắm trú xứ", bỏ
"tham đắm gia đình", thay thế "làm cho rơi rớt vật
thí" bằng "xan tham lợi dưỡng". Phần sau có những
thay đổi cần thiết.)

XAN THAM 3 – Tăng II, 739

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

NÓI CHUYỆN                                        58

-   Xan tham chỗ ở,
-   Xan tham gia đình,
-   Xan tham lợi dưỡng,
-   Xan tham tán thán,
-   Làm cho các vật tín thí rơi rớt.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

4. Thế nào là năm?

-   Không xan tham chỗ ở,
-   Không xan tham gia đình,
-   Không xan tham lợi dưỡng,
-   Không xan tham tán thán,
-   Không làm cho vật tín thí rơi rớt.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

XAN THAM 4 – Tăng II, 739

NÓI CHUYỆN                                      59

(Hoàn toàn giống như kinh #239, chỉ khác pháp thứ năm là "xan tham pháp", thế cho "làm cho vật tín thí rơi rớt".)

NÓI CHUYỆN                                        60

18    Khẩu nghiệp - Con người được sanh ra với búa trong miệng - Kinh Kokàlika – Tương I, 329

Kokàlika – Tương I, 329

1) Tại Sàvatthi.

2) Rồi Tỷ-kheo Kokàlika đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo Kokàlika bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, Sàriputta và Moggallàna là hạng ác dục. Họ bị ác dục chi phối.

4) Khi được nghe nói vậy, Thế Tôn nói với Tỷ-kheo Kokàlika:

- Này Kokàlika, chớ có nói như vậy. Này Kokàlika,
chớ có nói như vậy. Này Kokàlika, hãy đặt tin tưởng
vào Sàriputta và Moggallàna. Sàriputta và
Moggallàna thật là hòa ái.

5) Lần thứ hai, Tỷ-kheo Kokàlika bạch Thế Tôn:

NÓI CHUYỆN                                       61

Bạch Thế Tôn, dầu Thế Tôn đáng tin tưởng, rất đáng tin cậy; nhưng Sàriputta và Moggallàna là hạng ác dục. Họ bị ác dục chi phối.

6) Lần thứ hai, Thế Tôn nói với Tỷ-kheo Kokalika:

-- Này Kokàlika, chớ có nói như vậy. Này Kokàlika,
chớ có nói như vậy. Này Kokàlika, hãy đặt tin tưởng
vào Sàriputta và Moggallàna. Sàriputta và
Moggallàna thật là hòa ái.

7) Lần thứ ba, Tỷ-kheo Kokàlika bạch Thế Tôn:

--.. Họ bị ác dục chi phối.

8) Lần thứ ba, Thế Tôn bảo Tỷ-kheo Kokàlika:

--.. Sariputta và Moggallàna thật là hòa ái.

9) Rồi Tỷ-kheo Kokàlika từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên phải hướng về Ngài, rồi ra đi.

10) Tỷ-kheo Kokàlika ra đi không được bao lâu, toàn thân mọc lên những mụt nhọt lớn bằng hột cải. Từ hột cải, chúng lớn lên bằng hột đậu xanh (mugga). Từ hột đậu xanh, chúng lớn lên bằng hột đậu lớn (kalàya). Từ hột đậu lớn, chúng lớn lên bằng rolatthi (hột cây jujube, cây táo?). Từ hột rolatthi, chúng lớn lên bằng hột kolama. Từ hột kolama,

NÓI CHUYỆN                                         62

chúng lớn lên bằng hột amala (a-ma-la quả). Từ quả
amala, chúng lớn lên bằng quả beluva chưa chín. Từ
quả beluva chưa chín, chúng lớn lên bằng quả billa.
Từ hình lớn bằng quả billa, chúng nứt vỡ ra, chảy
máu và mủ.

11) Rồi Tỷ-kheo Kokàlika do bệnh này bị mệnh
chung. Bị mệnh chung, Tỷ-kheo Kokàlika sanh trong
địa ngục Sen hồng, với tâm hận thù đối với Tôn giả
Sàriputta và Moggallàna.

12) Rồi Phạm thiên Sahampati, sau khi đêm đã gần
mãn, với dung sắc thù thắng, chói sáng toàn vùng
Jetavana, đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế
Tôn và đứng một bên.

13) Đứng một bên, Phạm thiên Sahampati bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Kokàlika đã mệnh chung.
Bạch Thế Tôn, sau khi mệnh chung Tỷ-kheo
Kokàlika phải sanh vào địa ngục Sen hồng với tâm
hận thù đối với Tôn giả Sàriputta và Moggallàna.

14) Phạm thiên Sahampati nói như vậy. Sau khi nói xong, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài rồi biến mất tại chỗ ấy.

NÓI CHUYỆN                                       63

15) Rồi Thế Tôn, sau khi đêm ấy đã qua, liền bảo các Tỷ-kheo:

-- Này các Tỷ-kheo, hồi hôm, Phạm thiên Sahampati,
khi đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng, chói
sáng toàn vùng Jetavana đi đến Ta; sau khi đến, đảnh
lễ Ta rồi đứng một bên. Đứng một bên, này các Tỷ
kheo, Phạm thiên Sahampati bạch với Ta: "Bạch Thế
Tôn, Tỳ-kheo Kokàlika đã mệnh chung. Và bạch Thế
Tôn, Tỷ-kheo Kokàlika sau khi mệnh chung đã sanh
vào địa ngục Sen hồng với tâm thù hận đối với Tôn
giả Sàriputta và Moggattàna". Này các Tỷ-kheo,
Phạm thiên Sahampati nói như vậy. Sau khi nói
xong, đảnh lễ Ta, thân phía hữu hướng về Ta, rồi
biến mất tại chỗ.

16) Được nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, bao nhiêu lâu là tuổi thọ trong địa ngục Sen hồng?

17) -- Thật dài, này Tỷ-kheo, là tuổi thọ trong địa
ngục Sen hồng. Không dễ gì tính được là bao nhiêu
năm, bao nhiêu trăm năm, bao nhiêu ngàn năm, bao
nhiêu trăm ngàn năm.

18) -- Bạch Thế Tôn, có thể tính được chăng bằng một ví dụ?

NÓI CHUYỆN                                        64

19) Thế Tôn đáp:

-- Có thể được, này Tỷ-kheo.

Này Tỷ-kheo, ví như có một bao hột đậu mè, nặng
hai mươi khàrika, theo đo lường ở nước Kosala. Ví
dụ sau một trăm năm, một người lấy ra một lần một
hột mè.

- Này Tỷ-kheo, còn mau hơn là bao hột mè, nặng
hai mươi khàrika ấy, theo đo lường của nước
Kosala, đi đến tiêu hao, đi đến hao mòn do
phương tiện ấy, so sánh (với tuổi thọ) ở địa ngục
Abhuda.
- Này Tỷ-kheo, hai mươi tuổi thọ ở địa ngục
Abhuda bằng một tuổi thọ ở địa ngục Nirabbuda.
- Này Tỷ-kheo, hai mươi tuổi thọ ở địa ngục
Nirabbuda bằng một tuổi thọ ở địa ngục Ababa.
- Này-Tỷ kheo, hai mươi tuổi thọ ở địa ngục Ababa
bằng một tuổi thọ ở địa ngục Atata.
- Này Tỷ-kheo, hai mươi tuổi thọ ở địa ngục Atata
bằng một tuổi thọ ở địa ngục Ahaha.
- Này Tỷ-kheo, hai mươi tuổi thọ ở địa ngục Ahaha
bằng một tuổi thọ ở địa ngục Kumuda.
- Này Tỷ-kheo, hai mươi tuổi thọ ở địa ngục
Kumuda bằng một tuổi thọ ở địa ngục
Sogandhika.

NÓI CHUYỆN                                       65

- Này Tỷ-kheo, hai mươi tuổi thọ ở địa ngục
Sogandhika bằng một tuổi thọ ở địa ngục Uppala
(Sen xanh).
- Này Tỷ-kheo, hai mươi tuổi thọ ở địa ngục Uppala
bằng một tuổi thọ ở địa ngục Pundarika (Sen
trắng).
- Này Tỷ-kheo, hai mươi tuổi thọ ở địa ngục Sen
trắng bằng một tuổi thọ ở địa ngục Pudumà (Sen
hồng).

Này Tỷ-kheo, Tỷ-kheo Kokàlika sanh tại địa ngục Sen hồng với tâm hận thù đối với tôn giả Sàriputta và Moggallàna.

20) Thế Tôn nói như vậy. Sau khi nói như vậy, bậc Thiện Thệ lại nói thêm:

Phàm con người đã sanh,
Sanh với búa trong miệng,
Kẻ ngu khi nói bậy,
Tự chặt đứt lấy thân.
Ai khen kẻ làm bậy,
Ai chê người làm hay,
Tự nhen nhúm bất hạnh,
Do nơi miệng của mình,
Chính do bất hạnh ấy,
Nên không được an lạc.

NÓI CHUYỆN                                      66

Nhỏ thay bất hạnh này,
Trong canh bạc rủi may,
Bị tan hoang tài sản,
Trong giờ phút đỏ đen.
Lớn hơn sự bất hạnh,
Hơn mọi bất hạnh khác,
Do tự mình gây nên,
Cho tự ngã của mình.
Ai đối xử ác ý,
Với chư Phật, Thiện Thệ,
Phải trải qua thời gian,
Trăm ngàn nhiều hơn nữa,
Ba mươi sáu và năm,
Trải thời gian thật dài.
Ai với lời và ý,
Phỉ báng bậc Hiền Thánh,
Dùng ác tâm chống đối,
Sẽ sa đọa địa ngục.

NÓI CHUYỆN                    67

19    Khẩu nghiệp - Con người được sanh ra với búa trong miệng - Kinh Tudu brahmà – Tương I, 327

Tudu brahmà – Tương I, 327

1) Tại Sàvatthi.

2) Lúc bấy giờ Tỷ-kheo Kokàlika bị bệnh, đau đớn, bị trọng bệnh.

3) Rồi Bích-chi Phạm thiên Tudu khi đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng, chói sáng toàn vùng Jetavana, đi đến Tỷ-kheo Kokàlika.

4) Sau khi đến, vị ấy đứng trên hư không, và nói với Tỷ-kheo Kokàlika:

-- Này Kokàlika, hãy đặt tin tưởng vào Sàriputta và Moggallàna. Sàriputta và Moggallàna thật là hòa nhã.

5) -- Ông là ai, này Hiền giả?

6) -- Ta là Bích-chi Phạm thiên Tudu.

NÓI CHUYỆN                                        68

7) -- Này Hiền giả, phải chăng Ông đã được Thế Tôn nói là đã chứng quả Bất lai. Vậy Ông đến ở đời này làm gì? Ông có thấy lỗi lầm của Ông như thế nào?

Phàm con người đã sanh,
Sanh với búa trong miệng,
Kẻ ngu khi nói bậy,
Tự chặt đứt lấy thân.
Ai khen kẻ làm bậy,
Ai chê người làm hay,
Tự nhen nhúm bất hạnh,
Do chính miệng của mình;
Chính do bất hạnh ấy,
Nên không được an lạc,
Nhỏ thay bất hạnh này,
Trong canh bạc (rủi may),
Bị tan hoang tài sản,
Trong giờ phút đỏ đen!
Lớn hơn, sự bất hạnh,
Hơn mọi bất hạnh khác,
Do tự mình gây nên,
Cho tự ngã của mình!
Ai đối xử ác ý,
Với chư Phật, Thiện Thệ,
Phải trải qua thời gian,

NÓI CHUYỆN                                      69

Trăm ngàn, nhiều hơn nữa,
Ba mươi sáu và năm,
Trải thời gian thật dài.
Ai với lời và ý,
Phỉ báng bậc Hiền Thánh,
Dùng ác tâm chống đối,
Sẽ sa đọa địa ngục.

NÓI CHUYỆN                     70

20    Khẩu nghiệp - Con người được sanh ra với búa trong miệng - Kinh TỶ KHEO KOKÀLIKA – Tăng IV, 467

TỶ KHEO KOKÀLIKA – Tăng IV, 467

1. Bấy giờ có Tỷ-kheo Kokàlika đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Kokàlika bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Sàriputta và Moggallàna là ác dục, bị ác dục chinh phục.

- Này Kokàlika, chớ có nói vậy! Này Kokàlika, chớ
có nói vậy. Này Kokàlika, tâm hãy tịnh tín đối với
Sàriputta và Moggallàna. Hiền thiện là Sàriputta và
Moggallàna.

Lần thứ hai, Tỷ-kheo Kokàlika bạch Thế Tôn: "Bạch
Thế Tôn, dầu Thế Tôn có lòng tin và tin tưởng, đối
với con Sàriputta và Moggallàna là ác dục, bị ác dục
chinh phục."

- Này Kokàlika, chớ có nói vậy! Này Kokàlika, chớ
có nói vậy. Này Kokàlika, tâm hãy tịnh tín đối với
Sàriputta và Moggallàna. Hiền thiện là Sàriputta và
Moggallàna.

NÓI CHUYỆN                                        71

Lần thứ ba, Tỷ-kheo Kokàlika bạch Thế Tôn: ... Hiền thiện là Sàriputta và Moggallàna.

2. Rồi Tỷ-kheo Kokàlika từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Thế Tôn rồi đi ra.

Tỷ-kheo Kokàlika ra đi không bao lâu, toàn thân của Tỷ-kheo Kokàlika nổi lên những mụt to bằng hạt cải; sau khi lớn bằng hạt cải, chúng lớn lên bằng hột đậu; sau khi lớn lên bằng hột đậu, chúng lớn lên bằng hạt đậu lớn; sau khi lớn bằng hột đậu lớn, chúng lớn lên bằng hòn sỏi; sau khi lớn bằng hòn sỏi Kolatthi, chúng lớn lên bằng hột táo; sau khi lớn lên bằng hột táo, chúng lớn lên bằng trái Àmala, chúng lớn lên bằng trái dưa (trái vilva); sau khi lớn lên bằng trái dưa vilva, chúng lớn lên bằng trái billa (trái dưa đã chín); sau khi lớn lên bằng trái billa, chúng bị phá vỡ, mủ và máu chảy ra. Tại đây, nó nằm trên lá chuối, như con cá ăn phải đồ độc.

3. Lúc ấy có độc giác Phạm thiên Tudu đi đến Tỷ- kheo Kokàlika, sau khi đến, đứng trên hư không và nói với Tỷ-kheo Kokàlika:

- Này Kokàlika, hãy đặt tâm tịnh tín nơi Sàriputta và Moggallàna! Hiền thiện là Sàriputta và Moggallàna.

NÓI CHUYỆN                                         72

- Ông là ai?

- Ta là độc giác Phạm thiên Tudu.

- Thưa Hiền giả, có phải Hiền giả là người được Thế
Tôn trả lời là đã chứng Bất lai? Sao người lại đến
đây? Hãy xem như thế nào người đã lầm lạc trong
vấn đề này.

Rồi độc giác Phạm thiện Tudu nói lên với Tỷ-kheo Kokàlika bài kệ này:

-Con người được sanh ra,
Sanh với búa trong miệng,
Người ngu nói điều xấu,
Là tự chém vào mình.
-Ai khen người đáng chê,
Ai chê người đáng khen,
Đều chất chứa bất hạnh,
Do từ miệng tạo thành,
Và chính do bất hạnh,
Nên không được an lạc.
-Nhỏ thay, bất hạnh này,
Chính do cờ bạc sanh,
Khiến tài sản tiêu hao,
-Bất hạnh này lớn hơn,

NÓI CHUYỆN                                       73

Không những mất tất cả,
Lại mất cả tự mình,
Là người khởi ác ý
Đối với chư Thiện Thệ.
-Ai chỉ trích bậc Thánh,
Với lời, với ác ý,
Trải qua trăm ngàn thời,
Với ni-rab-bu-đa,
Còn thêm ba mươi sáu,
Với năm a-bu-đa,
Phải sanh vào địa ngục
Chịu khổ đau tại đấy.

4. Rồi Tỷ-kheo Kokàlika, do chứng bệnh ấy mệnh
chung. Sau khi chết, Tỷ-kheo Kokàlika sanh vào địa
ngục sen hồng vì tâm khởi ác ý đối với Sàriputta và
Moggallàna.

Rồi Phạm thiên Sahampati, sau khi đêm gần mãn, với dung sắc thù thắng chói sáng toàn vùng Jetavana, đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên, đứng một bên, Phạm thiên Sahampati bạch Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Kokàlika đã mệnh chung. Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Kokàlika mệnh chung, phải sanh vào địa ngục sen hồng, vì tâm khởi ác ý đối với Sàriputta và Moggallàna". Phạm thiên Sahampati nói như vậy. Nói như vậy xong, đảnh lễ

NÓI CHUYỆN                                        74

Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Thế Tôn rồi biến mất tại chỗ.

5. Rồi Thế Tôn, sau khi đêm đã qua, bảo các Tỷ- kheo:

- Này các Tỷ-kheo, đêm nay Phạm thiên Sahampati
khi đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng chói
sáng toàn vùng Jetavana, đi đến Ta; sau khi đến,
đảnh lễ Ta rồi đứng một bên, đứng một bên, này các
Tỷ-kheo, Phạm thiên Sahampati thưa với Ta: "Bạch
Thế Tôn, Tỷ-kheo, Kokàlika đã mệnh chung, phải
sanh vào địa ngục sen hồng, vì tâm khởi ác ý đối với
Sàripuuta và Moggallàna". Này các Tỷ-kheo, Phạm
thiên Sahampati nói như vậy. Nói như vậy xong,
đảnh lễ Ta, thân phía hữu hướng về Ta rồi biến mất
tại chỗ.

6. Khi nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, lâu dài bao nhiêu, là tuổi thọ ở địa ngục sen hồng?

- Này Tỷ-kheo, tuổi thọ ở địa ngục sen hồng, rất khó
mà tính được. Có chừng ấy năm, hay có chừng ấy
trăm năm, hay có chừng ấy ngàn năm, hay có chừng
ấy trăm ngàn năm.

NÓI CHUYỆN                                        75

- Bạch Thế Tôn, có thể cho một ví dụ được chăng?

- Có thể được, này Tỷ-kheo, một cỗ xe chở hai mươi
cân kosala chở đầy hột mè. Rồi một người cứ sau
một trăm năm, một trăm năm lấy lên một hột mè.
Mau hơn này Tỷ-kheo là cỗ xe chở hai mươi cân
kosala chở đầy hột mè, do phương pháp này, đi đến
tận sạch, không còn gì nữa, cũng chưa đủ là một
Abbuda địa ngục.

1. Địa ngục Abbuda.
2. Ví như, hai mươi abbuda địa ngục là bằng một
Nirabbuda địa ngục.
3. Ví như, hai mươi Nirabbuda địa ngục là bằng
một Ababà địa ngục.
4. Ví như, hai mươi ababà địa ngục bằng một
Ahaha địa ngục.
5. Ví như, hai mươi ahaha địa ngục là bằng một
Atato địa ngục.
6. Ví như, hai mươi atato địa ngục bằng một
Kumodo địa ngục.
7. Ví như, hai mươi kumodo địa ngục là bằng một
Sogandhika địa ngục.
8. Ví như, hai mươi sogandhika địa ngục bằng
một Uppalako địa ngục.
9. Ví như, hai mươi uppalako địa ngục bằng một
Pundarika địa ngục.

NÓI CHUYỆN                                      76

10. Ví như, hai mươi pundarika địa ngục bằng một Paduma địa ngục.

Này Tỷ kheo, Tỷ kheo Kokàlika phải sanh vào địa ngục Paduma (sen hồng), vì khởi lên ác ý đối với Sàriputta và Moggallàna.

Thế Tôn nói như vậy. Thiện Thệ nói như vậy xong, bậc Đạo Sư lại nói thêm:

Con người được sanh ra
Sanh với búa trong miệng,
Người ngu nói điều xấu,
Là tự chém vào mình.
Ai khen người đáng chê,
Ai chê người đáng khen,
Đều chất chứa bất hạnh,
Do từ miệng tạo thành,
Và chính do bất hạnh,
Nên không được an lạc.
Nhỏ thay bất hạnh này,
Chính do cờ bạc sanh,
Khiến tài sản tiêu hao,
Bất hạnh này lớn hơn,
Không những mất tất cả,
Lại mất cả tự mình.

NÓI CHUYỆN                                      77

Là người khởi ác ý,
Đối với chư Thiện thệ.
Ai chỉ trích bậc Thánh,
Với lời, với ác ý,
Trải qua trăm ngàn thời,
Với Ni-rab-bu-da,
Còn thêm ba mươi sáu,
Với năm A-bu-đa,
Phải sanh vào địa ngục,
Chịu khổ đau tại đấy.

NÓI CHUYỆN                         78

21      Kinh BUỘC TỘI – Tăng II, 627

BUỘC TỘI – Tăng II, 627

1. Tại đấy, Tôn giả Sàriputta bảo các Tỷ-kheo:

- Này các Hiền giả, khi Tỷ-kheo buộc tội muốn buộc tội người khác, hãy an trú nội tâm năm pháp rồi hãy buộc tội.

2. Thế nào là năm?

- "Tôi sẽ nói đúng thời, không phải phi thời";
- "Tôi sẽ nói chơn thật, không phải phi chơn";
- "Tôi sẽ nói nhu hòa, không phải thô bạo";
- "Tôi sẽ nói liên hệ đến lợi ích, không phải lời
không liên hệ đến lợi ích";
- "Tôi sẽ nói với từ tâm, không phải sân tâm".

Này các Hiền giả, khi vị Tỷ-kheo buộc tội muốn buộc tội người khác, hãy an trú nội tâm năm pháp rồi hãy buộc tội.

3. Ở đây, này các Hiền giả, tôi thấy:

- Có người bị buộc tội phi thời, nhưng phản ứng không đúng thời;

NÓI CHUYỆN                                        79

- Có người bị buộc tội phi chơn và có phản ứng
không chơn thực;
- Bị buộc tội thô bạo và có phản ứng không nhu
hòa;
- Bị buộc tội không liên hệ đến lợi ích và có phản
ứng không liên hệ đến lợi ích;
- Bị buộc tội với sân tâm và có phản ứng không
có từ tâm.

4. Tỷ-kheo buộc tội phi pháp, có năm lý do không cần sắp đặt sám hối:

- "Tôn giả bị buộc tội phi thời, không đúng thời,
như vậy vừa đủ để Tôn giả không sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội phi chơn, không phải chơn
thực, như vậy vừa đủ để Tôn giả không sám
hối";
- "Tôn giả bị buộc tội thô bạo, không có nhu hòa,
như vậy vừa đủ để Tôn giả không sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tôi không liên hệ đến lợi ích,
không phải liên hệ đến lợi ích, như vậy vừa đủ
để Tôn giả không sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội với sân tâm, không với từ
tâm, như vậy vừa đủ để Tôn giả không sám
hối".

Tỷ-kheo bị buộc tội một cách phi pháp, có năm lý do này không cần phải sắp đặt sám hối.

NÓI CHUYỆN                                        80

5. Tỷ-kheo buộc tội phi pháp, có năm lý do cần sắp đặt sám hối:

- "Hiền giả đã buộc tội phi thời, không phải đúng
thời, như vậy vừa đủ để Hiền giả sám hối";
- "Hiền giả đã buộc tội phi chơn, không phải
chơn thực, như vậy vừa đủ để Hiền giả sám
hối";
- "Hiền giả đã buộc tội thô bạo, không có nhu
hòa, như vậy vừa đủ để Hiền giả sám hối";
- "Tôn giả đã buộc tội liên hệ đến không lợi ích,
không phải liên hệ đến lợi ích, như vậy vừa đủ
để Hiền giả sám hối";
- "Hiền giả đã buộc tội với sân tâm, không với từ
tâm, như vậy vừa đủ để Hiền giả sám hối".

Tỷ-kheo buộc tội phi pháp, này các Hiền giả, có năm
lý do này cần phải sắp đặt sám hối. Vì sao? Vì rằng
nhờ vậy không một Tỷ-kheo nào khác nghĩ rằng có
thể buộc tội phi chơn.

6. Ở đây, này các Hiền giả, tôi thấy:

- Có người bị buộc tội đúng thời, không phản
ứng phi thời;
- Bị buộc tội chơn thực, không phản ứng phi
chơn;
- Bị buộc tội nhu hòa, không phản ứng thô bạo;

NÓI CHUYỆN                                       81

- Bị buộc tội liên hệ đến lợi ích, không phản ứng
không liên hệ đến lợi ích;
- Bị buộc tội với từ tâm, không phản ứng với sân
tâm.

7. Tỷ-kheo bị buộc tội đúng pháp, có năm lý do cần phải sắp đặt sám hối:

- "Tôn giả bị buộc tội đúng thời, không phải phi
thời, như vậy vừa đủ để Tôn giả sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội chơn thực, không phải phi
thực, như vậy vừa đủ để Tôn giả sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội nhu hòa không thô bạo,
như vậy vừa đủ để Tôn giả sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội liên hệ đến lợi ích, không
phải liên hệ đến lợi ích, như vậy vừa đủ để Tôn
giả sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tội với từ tâm, không với sân
tâm, như vậy vừa đủ để Tôn giả sám hối".

Tỷ-kheo bị buộc tội đúng pháp có năm lý do này, cần phải sắp đặt sám hối.

8. Tỷ-kheo buộc tội đúng pháp, có năm lý do để không phải sắp đặt sám hối:

NÓI CHUYỆN                                       82

- "Hiền giả buộc tội đúng thời, không phải phi
thời, như vậy vừa đủ để Hiền giả không sám
hối";
- "Hiền giả bị buộc tội chơn thực, không phải phi
thực, như vậy vừa đủ để Hiền giả không sám
hối";
- "Tôn giả bị buộc tội thô bạo, không có nhu hòa,
như vậy vừa đủ để Tôn giả không sám hối";
- "Tôn giả bị buộc tôi không liên hệ đến lợi ích,
không phải liên hệ đến lợi ích, như vậy vừa đủ
để Hiền giả không sám hối";
- "Hiền giả bị buộc tội với từ tâm, không với sân
tâm, như vậy vừa đủ để Hiền giả không sám
hối".

Này các Hiền giả, Tỷ-kheo buộc tội đúng pháp, do
năm lý do này không cần phải sắp đặt sám hối. Vì
sao? Vì nhờ vậy, các Tỷ-kheo khác nghĩ rằng buộc
tội cần phải đúng pháp.

9. Người bị buộc tội, thưa các Hiền giả, cần phải an trú trong hai pháp: chơn thực và bất động. Này các Hiền giả, nếu các người khác buộc tội tôi, đúng thời hay phi thời, chơn thực hay phi chơn, nhu hòa hay thô bạo, liên hệ đến lợi ích hay không liên hệ đến lợi ích, với từ tâm hay với sân tâm, thì cần phải an trú trong hai pháp: Chơn thực và bất động. Nếu tôi biết:

NÓI CHUYỆN                                          83

"Pháp này có trong tôi", nếu tôi nghĩ là "có", tôi sẽ nói: "Pháp này có trong tôi". Nếu tôi biết: "Pháp này không có trong tôi", nếu tôi nghĩ là "không có", tôi sẽ nói: "Pháp này không có trong tôi".

10. Thế Tôn nói:

- Như vậy này Sàriputta, khi Thầy nói như vậy, ở đây có một số người ngu nào không có khả năng nắm được vấn đề?

11. - Bạch Thế Tôn, những người nào không có lòng
tin, với mục đích mưu sống, không vì lòng tin xuất
gia từ bỏ gia đình; những người xảo trá, lường gạt,
hư ngụy, mất thăng bằng, cao mạn, dao động, lắm
lời, nói phô tạp nhạp, không hộ trì các căn, ăn uống
không tiết độ, không chú tâm cảnh giác, thờ ơ với
Sa-môn hạnh, không tôn kính học tập, sống quá đầy
đủ, uể oải, đi đầu trong thối thất, từ bỏ gánh nặng,
viễn ly, biếng nhác, tinh cần thấp kém, thất niệm,
không tỉnh giác, không định tâm, tâm tán loạn, liệt
tuệ, câm ngọng; khi con nói như vậy, họ không có
khả năng nắm được vấn đề.

Nhưng các thiện nam tử, bạch Thế Tôn, vì lòng tin xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, không xảo trá, lường gạt, không hư ngụy, không mất thăng bằng, không cao mạn, không dao động, không lắm

NÓI CHUYỆN                                         84

lời, không nói tạp nhạp, hộ trì các căn, ăn uống có
tiết độ, chú tâm cảnh giác, không thờ ơ với Sa-môn
hạnh, tôn kính học tập, không sống quá đầy đủ,
không uể oải, từ bỏ gánh nặng đọa lạc, đi đầu trong
đời sống viễn ly, tinh cần tinh tất, siêng năng, an trú
chánh niệm tỉnh giác, định tĩnh, nhất tâm, có trí tuệ,
không câm ngọng. Khi con nói như vậy, các vị này
có khả năng nắm giữ vấn đề.

12. - Này Sàriputta, các Thầy không vì lòng tin xuất gia từ bỏ gia đình… liệt tuệ, câm ngọng, hãy để họ một bên.

Nhưng này Sàriputta, những thiện nam tử, vì lòng tin
xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình... không
câm ngọng, hãy nói chuyện với họ. Hãy giáo giới các
vị đồng Phạm hạnh, hãy giảng dạy, này Sàriputta,
các vị đồng Phạm hạnh nghĩ rằng: "Sau khi giúp ra
khỏi phi diệu pháp, tôi an trú các vị đồng Phạm
hạnh trong diệu pháp".

NÓI CHUYỆN                                           85

22      Kinh NÓI NHƯ HOA – Tăng I, 227

NÓI NHƯ HOA – Tăng I, 227

1. Có ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt,
xuất hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Hạng người nói như phân,
- Hạng người nói như hoa,
- Hạng người nói như mật.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người nói
như phân?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người khi đi
vào hội trường, hay đi vào hội chúng, hay đi
đến giữa các người bà con, hay khi đi đến giữa
các người đồng một tổ hợp, hay đi đến giữa
cung vua, hay bị dẫn như là người làm chứng,
được nói: "Ngươi biết gì, hãy nói lên". Người
ấy không biết, nói rằng: "Tôi có biết"; có biết,
nói rằng: "Tôi không biết"; không thấy, nói
rằng: "Tôi có thấy"; có thấy, nói rằng: "Tôi
không thấy". Do vì mình hay vì người, hay vì
một vài lợi vật nhỏ mà đã cố ý nói láo.
- Người như vậy, được gọi là người nói như
phân.

NÓI CHUYỆN                                        86

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người nói
như hoa?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người khi đi
vào hội trường, hay đi vào hội chúng, hay đi
đến giữa các người bà con, hay khi đi đến giữa
các người đồng một tổ hợp, hay đi đến giữa
cung vua, hay bị dẫn như là người làm chứng,
được nói: "Ngươi biết gì, hãy nói lên". Người
ấy không biết, nói rằng: "Tôi không biết"; có
biết, nói rằng: "Tôi có biết"; không thấy, nói
rằng: "Tôi không thấy"; có thấy, nói rằng: "Tôi
có thấy". Không vì mình hay vì người, hay vì
một vài lợi vật nhỏ mà cố ý nói láo.
- Người như vậy, được gọi là người nói như hoa.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người nói
như mật?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người đoạn tận ác
ngữ, từ bỏ lời nói ác ngữ. Lời nói của người ấy
không hại, tai ưa nghe, khả ái, đi thẳng đến tâm,
lễ độ, được nhiều người ưa thích, được nhiều
người thích ý, người ấy nói những lời như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người nói
như mật.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.

NÓI CHUYỆN                                         87

NÓI CHUYỆN   88

23      Làm sao biết người có duyên và có thể nói chuyện - Kinh CÁC VẤN ĐỀ ĐƯỢC NÓI ĐẾN – Tăng I, 355

CÁC VẤN ĐỀ ĐƯỢC NÓI ĐẾN – Tăng I, 355
1. - Này các Tỷ-kheo, có ba vấn đề này được nói đến.
Thế nào là ba?
- Có thể nói về quá khứ, nói rằng: "Như vậy đã
xảy ra trong thời quá khứ.
- Có thể nói về tương lai, nói rằng: "Như vậy sẽ
xảy ra trong thời tương lai".
- Có thể nói về hiện tại, nói rằng: "Như vậy đang
xảy ra trong thời hiện tại".
2. Với sự thảo luận, một người có thể biết được là
có khả năng nói chuyện hay không có khả năng.
Nếu người nào, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi một
câu:
- Không trả lời một cách dứt khoát một câu hỏi
cần phải trả lời dứt khoát,
- Không trả lời một cách phân tích một câu hỏi
cần phải trả lời một cách phân tích,

NÓI CHUYỆN                                        89

- Không trả lời với một câu hỏi ngược lại một
câu hỏi cần phải trả lời với một câu hỏi ngược
lại,
- Không có gạt qua một bên một câu hỏi cần phải
gạt qua một bên.
 Như vậy, này các Tỷ-kheo, một người như vậy
không có khả năng để thảo luận.
Nếu người nào, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi một
câu:
- Trả lời dứt khoát một câu hỏi cần phải trả lời
dứt khoát,
- Trả lời một cách phân tích một câu hỏi cần
phải trả lời một cách phân tích,
- Trả lời với một câu hỏi ngược lại một câu hỏi
cần phải trả lời với một câu hỏi ngược lại,
- Gạt qua một bên một câu hỏi cần phải gạt qua
một bên.
 Như vậy, này các Tỷ-kheo, một người như vậy
có khả năng để thảo luận.
3. Với sự thảo luận, một người có thể biết được là có
khả năng thảo luận hay không có khả năng thảo luận.
Nếu một người, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi một
câu,:
- Không xác nhận là đúng hay không đúng,

NÓI CHUYỆN                                         90

- Không xác nhận là một giả thuyết,
- Không xác nhận là quan điểm của bậc trí,
không xác nhận là sở hành thường làm.
 Nếu là như vậy, này các Tỷ-kheo, người ấy
không có khả năng thảo luận.
Nếu một người, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi một
câu,
- Xác nhận là đúng hay không đúng,
- Xác nhận là một giả thuyết,
- Xác nhận là quan điểm của bậc trí, xác nhận
là sở hành thường làm.
 Nếu là như vậy, này các Tỷ-kheo, người ấy có
khả năng thảo luận.
4. Với sự thảo luận, một người có thể biết được là có
khả năng thảo luận hay không có khả năng thảo luận.
Nếu một người này, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi
một câu,
- Tránh câu hỏi ấy với một câu hỏi khác,
- Hướng câu chuyện ra ngoài (vấn đề),
- Bày tỏ sự phẫn nộ, sân, hận, bất mãn.
 Nếu là như vậy, này các Tỷ-kheo, người này
không có khả năng thảo luận.

NÓI CHUYỆN                                         91

Nếu một người, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi một
câu,
- Không tránh câu hỏi ấy với một câu hỏi khác,
- Không hướng câu chuyện ra ngoài (vấn đề),
- Không bày tỏ sự phẫn nộ, sân, hận, bất mãn.
 Nếu là như vậy, này các Tỷ-kheo, người này có
khả năng thảo luận.
5. Với sự thảo luận, một người có thể biết được là có
khả năng thảo luận hay không có khả năng thảo luận.
- Nếu một người, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi
một câu, lại mắng chửi, đánh đập, nhạo báng,
chụp lấy chỗ sơ hở. Nếu là như vậy, này các
Tỷ-kheo, người này có không khả năng thảo
luận.
- Nếu một người, này các Tỷ-kheo, khi được hỏi
một câu, không mắng chửi, không đánh đập,
không nhạo báng, không chụp lấy chỗ sơ hở.
Nếu là như vậy, này các Tỷ-kheo, người này có
khả năng thảo luận.
6. Với sự thảo luận, có thể biết được một người có
duyên hay không có duyên.
- Không có lóng tai, là không có duyên.
- Có lóng tai là có duyên.

NÓI CHUYỆN                                         92

Người có duyên thắng tri một pháp, biến tri một
pháp, từ bỏ một pháp, chứng đắc một pháp. Do thắng
tri một pháp, biến tri một pháp, từ bỏ một pháp,
chứng đắc một pháp, vị ấy cảm thấy chánh giải thoát.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là lợi ích của thảo luận,
như vậy là lợi ích của đàm luận, như vậy là lợi ích có
duyên, như vậy là lợi ích nghe lời khuyên, tức là tâm
giải thoát không có chấp thủ.
7. Nói chuyện với hiềm thù,
Thiên chấp và kiêu mạn,
Nghịch lại đức bậc Thánh,
Bới móc lỗi lầm nhau;
Thích nghe nói xấu người,
Người lầm, người bối rối,
Người bị thua, bị hại.
Bậc Thánh không làm vậy.

Nếu muốn cùng đàm luận,
Bậc hiền biết thời gian,
Câu chuyện của bậc Thánh,
Liên hệ pháp, pháp nghĩa,
Người có trí nói chuyện,
Không hiềm thù, kiêu mạn,
Với tâm không chấp trước,
Không hiềm hận, độc đoán,
Không để tâm lơ đãng,
Nói lên với chánh trí.

NÓI CHUYỆN                                          93

Hoan hỷ lời khéo nói,
Không vui lời vụng về,
Không học cách chỉ trích,
Không chụp sơ hở người,
Không nhiếc mắng, đánh đập,
Không nói lời vu vơ,
Lời nói của bậc Thánh,
Vừa dạy, vừa hoan hỷ.
Như vầy bậc Thánh nói,
Như vầy Thánh luận đàm,
Bậc trí biết rõ vậy,
Nói lời thật khiêm tốn.

NÓI CHUYỆN                           94

24    Nên hay không nên nói - Kinh ĐIỀU ĐƯỢC NGHE – Tăng II, 145

ĐIỀU ĐƯỢC NGHE – Tăng II, 145

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá) tại
Veluvana (Trúc Lâm), chỗ nuôi dưỡng các con sóc.
Rồi Bà-la-môn Vassakàra, vị đại thần nước Magadha
đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói lên với Thế Tôn
những lời chào đón thăm hỏi. Sau khi nói lên với Thế
Tôn những lời chào đón thăm hỏi thân hữu, Bà-la-
môn Vassakàra, vị đại thần nước Magadha bạch Thế
Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, tôi nói như sau, thấy như sau:

- "Khi người nào nói lên điều mình thấy: "Tôi
thấy như vậy". Do vậy, người ấy không có lỗi
gì.
- Khi người nào nói lên điều mình nghe: "Tôi
nghe như vậy". Do vậy, người ấy không có lỗi
gì.
- Khi người nào nói lên điều mình cảm giác:
"Tôi cảm giác như vậy". Do vậy, người ấy
không có lỗi gì.

NÓI CHUYỆN                                        95

- Khi người nào nói lên điều mình tri thức: "Tôi tri thức như vậy". Do vậy, người ấy không có lỗi gì".

2. Này Bà-la-môn,

 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thấy cần
phải nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thấy
không nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được nghe nên
nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được nghe
không nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được cảm giác
nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được cảm giác
không nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thức tri
nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thức tri
không nên nói ra".

3. Này Bà-la-môn,

NÓI CHUYỆN                                      96

 Phàm nói lên điều thấy gì, các pháp bất thiện
tăng trưởng, các pháp thiện tổn giảm, Ta nói
rằng điều thấy như vậy không nên nói ra.
 Phàm nói lên điều thấy gì, các pháp bất thiện
tổn giảm, các pháp thiện tăng trưởng, Ta nói
rằng điều thấy như vậy nên nói ra.
 Phàm nói ra điều nghe gì …
 Phàm nói ra điều cảm giác gì …
 Phàm nói ra điều thức tri gì, các pháp bất thiện
tăng trưởng, các pháp thiện tổn giảm, Ta nói
rằng điều thức tri như vậy không nên nói ra.
 Phàm nói lên điều thức tri gì, các pháp bất
thiện tổn giảm, các pháp thiện tăng trưởng, Ta
nói rằng điều thức tri như vậy nên nói ra.

Rồi Bà-la-môn Vassakàra, vị đại thần xứ Magadha, hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn nói, từ chỗ ngồi đứng dậy rồi ra đi.

NÓI CHUYỆN                                        97

25    Nói chuyện mới biết có trí tuệ hay không - Kinh TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 177

TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 177

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn trường hợp này, cần phải được hiểu với bốn trường hợp. Thế nào là bốn?

 Này các Tỷ-kheo, với cộng trú, thì giới cần
phải được hiểu biết, như vậy, trong một thời
gian dài, không khác được, có tác ý, không có
không tác ý, với trí tuệ, không phải với liệt tuệ.
 Này các Tỷ-kheo, cùng với một nghề, thì thanh
tịnh liêm khiết cần phải được hiểu biết, như
vậy, trong một thời gian dài, không thể khác
được, có tác ý, không có không tác ý, với trí
tuệ, không phải với liệt tuệ.
 Này các Tỷ-kheo, trong những hoạn nạn, sức
kiên trì cần phải được hiểu biết, như vậy trong
một thời gian dài … với liệt tuệ.
 Này các Tỷ-kheo, với đàm luận, thì trí tuệ cần
phải được hiểu biết, như vậy, trong một thời
gian dài … với liệt tuệ.

NÓI CHUYỆN                                          98

2. Này các Tỷ-kheo, với cộng trú, giới cần phải được
hiểu biết, như vậy, trong một thời gian dài, không
khác được có tác ý, không có không tác ý, với trí tuệ,
không phải với liệt tuệ, như vậy được nói đến … Do
duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người do cộng trú với
một người khác biết được như sau: "Trong một
thời gian dài, vị Tôn giả này làm giới bị bể vụn,
làm giới bị cắt xén, làm giới bị vết nhơ, làm giới
bị chấm, đen, làm việc không có liên tục, hạnh
kiểm không có liên tục trong các giới. Ác giới là
Tôn giả, Tôn giả này không giữ giới".
- Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, người này do
cộng trú với người kia, biết như sau: "Trong một
thời gian dài, vị Tôn giả này không làm giới bị bể
vụn, không làm giới bị cắt xén, không làm giới bị
vết nhơ, không làm giới bị chấm đen, làm việc có
liên tục, hạnh kiểm có liên tục trong các giới. Giữ
giới là Tôn giả này, Tôn giả này không phải ác
giới".

Này các Tỷ-kheo, với cộng trú giới cần phải được
hiểu biết, như vậy, trong một thời gian dài, không
khác được, có tác ý, không có không tác ý, với trí
tuệ, không phải với liệt tuệ. Như vậy được nói đến,
do duyên này được nói đến như vậy .

NÓI CHUYỆN                                          99

3. Này các Tỷ-kheo, với cùng chung làm một nghề, thanh tịnh liêm khiết cần phải được hiểu biết. Như vậy trong một thời gian … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, một người cùng làm một
nghề với một người khác, biết được như sau:
"Khác thay, vị Tôn giả này khi làm việc với một
người; khác thay, với hai người; khác thay, với ba
người; khác thay, với nhiều người, làm trái ngược
là vị Tôn giả này, các sở hành trước khác với sở
hành sau. Không thanh tịnh là sở hành của vị Tôn
giả này.
- Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, một người do
cùng làm một nghề với một người khác, biết được
như sau: "Như thế nào, Tôn giả này khi làm việc
với một người, như thế ấy với hai người, như thế
ấy với ba người, như thế ấy với nhiều người,
không làm trái ngược là vị Tôn giả này, các sở
hành trước giống với sở hành sau. Thanh tịnh là
sở hành của vị Tôn giả này."

Này các Tỷ-kheo, với cùng chung làm một nghề, thanh tịnh liêm khiết cần phải được hiểu biết, như vậy trong một thời gian dài … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

NÓI CHUYỆN                                        100

4. Này các Tỷ-kheo, trong các hoạn nạn, sức kiên
trì cần phải được hiểu biết. Như vậy trong một thời
gian … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên
gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người cảm thọ bà con
bị ách nạn, cảm thọ tài sản bị ách nạn, cảm thọ sức
khỏe bị ách nạn, suy nghĩ như sau: "Bản chất như
vậy là sự an trú thế giới này; Bản chất như vậy là
bản tánh tự ngã có được này; Bản chất như vậy là
sự an trú thế giới. Bản chất như vậy là có được
bản tánh tự ngã. Tám thế giới pháp này vận
chuyển thế giới, và thế giới vận chuyển tám pháp,
tức là, lợi và thất lợi, không danh tiếng và danh
tiếng, chê và khen, lạc và khổ". Người ấy, cảm thọ
bà con bị ách nạn, cảm thọ tài sản bị ách nạn, cảm
thọ sức khỏe bị ách nạn, sầu muộn, than van, khóc
lóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh.
- Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có người cảm thọ
bà con bị ách nạn, cảm thọ tài sản bị ách nạn, cảm
thọ sức khỏe bị ách nạn, suy nghĩ như sau: "Bản
chất như vậy là sự an trú thế giới … lạc và khổ".
Người ấy cảm thọ bà con bị ách nạn, cảm thọ tài
sản bị ách nạn, cảm thọ sức khỏe bị ách nạn,
không sầu muộn, không than van, không khóc lóc,
không đập ngực, không rơi vào bất tỉnh.

NÓI CHUYỆN                                         101

Này các Tỷ-kheo, trong các hoạn nạn, sức mạnh kiên
trì cần phải được hiểu biết. Như vậy trong một thời
gian dài … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do
duyên này được nói đến như vậy.

5. Này các Tỷ-kheo, trong đàm luận, trí tuệ cần phải
được hiểu biết. Như vậy trong một thời gian … với
liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói
đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người, do đàm luận
với một người khác, biết như vầy: "Vị Tôn giả
này, đối một câu hỏi như vậy, phản ứng là như
vậy, giải đáp câu hỏi là như vậy, thời liệt tuệ là
Tôn giả này, Tôn giả này không có trí tuệ. Vì sao?
Vì Tôn giả này không nói lên câu nghĩa sâu sắc
an tịnh, thù thắng, vượt ngoài lý luận suông, tế
nhị, được người hiền trí cảm thọ. Còn về pháp, vị
này thuyết giảng, vị ấy không có khả năng, hoặc
tóm tắt, hoặc rộng rãi, nói lên ý nghĩa, thuyết
giảng, trình bày, an lập, mở rộng, phân tích, phát
lộ. Liệt tuệ là vị Tôn giả này, vị Tôn giả này không
có trí tuệ". Ví như, này các Tỷ-kheo, một người
có mắt, đứng trên bờ một hồ nước, thấy một con
cá nhỏ nổi lên, người ấy suy nghĩ như sau: "Như
vậy, con cá này nổi lên; như vậy, làm cho gợn

NÓI CHUYỆN                                          102

sóng; như vậy là độ nhanh của nó. Nhỏ bé là con
cá này, con cá này không lớn".
- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có người đàm luận
với một người khác, biết như vầy: "Vị Tôn giả
này, đối một câu hỏi như vậy, phản ứng là như
vậy, giải đáp câu hỏi là như vậy, thời có trí tuệ là
Tôn giả này, Tôn giả này không phải là liệt tuệ.
Vì sao? Vì Tôn giả này nói lên câu nghĩa sâu sắc
an tịnh, thù thắng, vượt ngoài luận lý suông, tế
nhị, được người hiền trí cảm thọ. Còn về pháp, vị
này thuyết giảng, vị ấy có khả năng, hoặc tóm tắt,
hoặc rộng rãi, nói lên ý nghĩa, thuyết giảng, trình
bày, an lập, mở rộng, phân tích, phát lộ. Có trí tuệ
là vị Tôn giả này, vị Tôn giả này không phải là liệt
tuệ". Ví như, này các Tỷ-kheo, một người có mắt,
đứng trên bờ một hồ nước, thấy một con cá lớn
nổi lên, người ấy suy nghĩ như sau: "Như vậy, con
cá này nổi lên; như vậy, con cá này làm cho gợn
sóng; như vậy là độ nhanh của nó. To lớn là con
cá này, con cá này không nhỏ". Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, có người đàm luận với một người khác,
biết như vầy: "Vị Tôn giả này, đối một câu hỏi
như vậy, phản ứng là như vậy, giải đáp câu hỏi là
như vậy, thời có trí tuệ là Tôn giả này, Tôn giả
này không phải là liệt tuệ. Vì sao? Vì Tôn giả này
nói lên câu nghĩa sâu sắc an tịnh, thù thắng, vượt
ngoài luận lý suông, tế nhị, được người hiền trí

NÓI CHUYỆN                                          103

cảm thọ. Còn về pháp, vị này thuyết giảng, vị ấy
có khả năng, hoặc tóm tắt, hoặc rộng rãi, nói lên
ý nghĩa, thuyết giảng, trình bày, an lập, mở rộng,
phân tích, phát lộ. Có trí tuệ là vị Tôn giả này, vị
Tôn giả này không phải là liệt tuệ"

Này các Tỷ-kheo, trong đàm luận, trí tuệ cần phải được hiểu biết. Như vậy trong một thời gian dài, không thể khác được, có tác ý, không phải không tác ý với trí tuệ, không phải với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

Có bốn trường hợp này, này các Tỷ-kheo, cần phải được hiểu với bốn trường hợp này.

NÓI CHUYỆN                                          104

26    Nói chuyện phải thích hợp với từng hạng người - Kinh THIỆN TINH – 105 Trung III, 79

KINH THIỆN TINH (Sunakkhatta suttam) – Bài kinh số 105 – Trung III, 79

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú tại Vesali (Tỳ-xá-ly), ở
Đại Lâm, tại Trùng Các giảng đường (Kutagarasala).
Lúc bấy giờ nhiều Tỷ-kheo, trước mặt Thế Tôn tuyên
bố đã chứng trí giác: "Chúng tôi biết rằng sanh đã
tận, Phạm hạnh đã thành, những điều nên làm đã làm,
không còn trở lại trạng thái này nữa". Sunakkhatta
Licchaviputta (Thiện Tinh Ly-xa Tử) được nghe:
"Nhiều Tỷ-kheo... (như trên)... này nữa". Rồi
sunakkhatta Licchaviputta đi đến chỗ Thế Tôn, sau
khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, Sunakkhatta Licchaviputta
bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn con có được nghe như sau:

NÓI CHUYỆN                                       105

"Nhiều Tỷ-kheo... (như trên)... này nữa". Bạch Thế Tôn, những Tỷ-kheo ấy, trước mặt Thế Tôn tuyên bố đã chứng trí giác: "Chúng tôi biết rằng sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa". Bạch Thế Tôn, không biết các Tỷ-kheo ấy đã tuyên bố một cách chơn chánh chứng trí giác, hay ở đây có một số Tỷ-kheo, vì tăng thượng mạn đã tuyên bố chứng trí giác?

– Này Sunakkhatta, những vị Tỷ-kheo trước mặt Ta đã tuyên bố chứng trí giác: "Chúng tôi biết rằng, sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa". Ở đây, có một số Tỷ-kheo đã chơn chánh tuyên bố chứng trí giác; nhưng ở đây, cũng có một số Tỷ-kheo chính vì tăng thượng mạn, đã tuyên bố chứng trí giác.

 Ở đây, này Sunakkhatta, những vị Tỷ-kheo nào
đã chơn chánh tuyên bố chứng trí giác, thời đối
với các vị ấy, thật là đúng như vậy.
 Nhưng đối với các vị Tỷ-kheo nào, vì tăng
thượng mạn đã tuyên bố chứng tri giác, ở đây,
này Sunakkhatta, Như Lai nghĩ như sau: "Ta
hãy thuyết pháp cho những vị ấy". Và như vậy,
ở đây, này Sunakkhatta, Như Lai suy nghĩ: "Ta
hãy thuyết pháp cho những vị ấy".

NÓI CHUYỆN                                         106

 Nhưng ở đây, nếu có một số người ngu si, bày
đặt câu hỏi, đến hỏi Như Lai; ở đây, này
Sunakkhatta, Như Lai suy nghĩ như sau: "Ta
hãy thuyết pháp cho những người ấy". Như Lai
suy nghĩ như vậy, không có làm khác.

– Nay đã đúng thời để thuyết pháp, bạch Thế
Tôn! Nay đã đúng thời để thuyết pháp, bạch Thiện
Thệ! Thế Tôn thuyết pháp như thế nào, sau khi nghe
Thế Tôn xong, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Vậy này Sunakkhatta, hãy nghe và khéo tác ý kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Sunakkhatta Licchaviputta vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này Sunakkhatta, có năm dục trưởng dưỡng
này. Thế nào là năm? Các sắc do mắt nhận thức, khả
ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn;
các tiếng do tai nhận thức...; các hương do mũi nhận
thức...; các vị do lưỡi nhận thức...; các xúc do thân
cảm xúc khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến
dục, hấp dẫn. Này Sunakkhatta, những pháp này là
năm dục trưởng dưỡng.

NÓI CHUYỆN                                         107

 Nhưng này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra khi ở
đây có số người thiên nặng về vật chất thế gian.
Đối với người thiên nặng về vật chất thế gian, này
Sunakkhatta, câu chuyện (thích hợp với người ấy)
phải tùy thuộc như thế nào để phù hợp với điều
người ấy suy tầm và suy tư, và người ấy chỉ giao
thiệp với người nào người ấy thích thú. Nhưng
nếu câu chuyện chỉ nói liên hệ đến bất động, thời
người ấy không nghe, không lóng tai, và tâm
không an trú vào tri giác. Và người ấy không giao
thiệp với người mà người ấy không thích thú.

Ví như này Sunakkhatta, có người đã lâu không trú ở trong làng hay thị trấn của mình, và có thể thấy một người vừa mới từ làng ấy hay thị trấn ấy lại. Người này sẽ hỏi người ấy về sự an ninh của làng hay thị trấn ấy, về đồ ăn uống sung túc và về ít bệnh tật, và người ấy sẽ nói cho người này biết về sự an ổn của làng hay thị trấn ấy, về đồ ăn uống sung túc và về ít bệnh tật. Này Sunakkhatta, Ông nghĩ thế nào? Có phải người này sẽ nghe người kia, lóng tai, tâm an trú vào trí giác và người này sẽ giao thiệp với người ấy mà người này thích thú?

– Thưa phải vậy, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra

NÓI CHUYỆN                                          108

khi ở đây có số người thiên nặng về vật chất thế gian. Đối với người thiên nặng về vật chất thế gian, này Sunakkhatta, câu chuyện thích hợp với người ấy phải tùy thuộc như thế nào để phù hợp với điều người ấy suy tầm và suy tư, và người ấy chỉ giao thiệp với người mà người ấy thích thú. Nhưng nếu câu chuyện chỉ nói liên hệ đến Bất động, thời người ấy không nghe, không lóng tai và tâm không an trú vào thượng trí, và người ấy không giao thiệp với người mà người ấy không thích thú. Người ấy cần được hiểu như vầy: "Là hạng người thiên nặng về vật chất thế gian".

 Này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra, khi một số
người thiên nặng về Bất động. Đối với người
thiên nặng về Bất động, này Sunakkhatta, câu
chuyện thích hợp (với người ấy) phải tùy thuộc
như thế nào để phù hợp với điều người ấy suy tầm
và suy tư, và người ấy chỉ giao thiệp với người mà
người ấy thích thú. Nhưng nếu câu chuyện chỉ nói
liên hệ đến vật chất thế gian, thời người ấy không
nghe, không lóng tai và tâm không an trú vào
thượng trí, và người ấy không giao thiệp với
người mà người ấy không thích thú.

Ví như, này Sunakkhatta, một lá vàng khô đã rời khỏi cành, không còn xanh trở lại.

NÓI CHUYỆN                                          109

Cũng vậy, này Sunakkhatta, đối với hạng người
thiên nặng về Bất động, đã rời khỏi kiết sử vật chất
thế gian. Người ấy cần được hiểu như sau: "Đây là
hạng người không liên hệ với kiết sử vật chất thế
gian, thiên nặng về Bất động".

– Này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra. Ở đây, có một số người thiên nặng về Vô sở hữu. Đối với người thiên nặng về Vô sở hữu, này Sunakkhatta, câu chuyện thích hợp với người ấy phải tùy thuộc như thế nào để phù hợp với điều người ấy suy tầm và suy tư, và người ấy chỉ giao thiệp với người mà người ấy thích thú. Nhưng nếu câu chuyện chỉ nói liên hệ đến Bất động, thời người ấy không nghe, không lóng tai, và tâm không an trú vào trí giác, và người ấy không giao thiệp với người mà người ấy không thích thú.

Ví như, này Sunakkhatta, một hòn đá bị vỡ làm đôi không thể nối liền lại được.

Cũng vậy, này Sunakkhatta, đối với hạng người
thiên nặng về Vô sở hữu, đã bị chặt đứt khỏi kiết sử
Bất động, người ấy cần được hiểu như sau: "Đây là
hạng người không liên hệ với kiết sử Bất động, thiên
nặng về Vô sở hữu".

 Này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra. Ở đây, có một số người thiên nặng về Phi tưởng phi phi

NÓI CHUYỆN                                        110

tưởng xứ. Đối với người thiên nặng về Phi tưởng
phi phi tưởng xứ, này Sunakkhatta, câu chuyện
thích hợp với người ấy phải tùy thuộc như thế nào
để phù hợp với điều người ấy suy tầm và suy tư,
và người ấy chỉ giao thiệp với người mà người ấy
thích thú. Nhưng nếu câu chuyện chỉ nói liên hệ
đến Vô sở hữu xứ, thời người ấy không nghe,
không lóng tai, và tâm không an trú vào tri giác,
và người ấy không giao thiệp với người mà người
ấy không thích thú.

Ví như, này Sunakkhatta, một người đã ăn các
món ăn mỹ vị và đã quăng bỏ. Này Sunakkhatta, Ông
nghĩ thế nào? Người ấy có ưa ăn lại món ăn ấy
không?

– Bạch Thế Tôn không. Vì sao vậy? Vì rằng, bạch Thế Tôn, món ăn ấy được xem là ghê tởm rồi.

– Cũng vậy, này Sunakkhatta, đối với hạng
người thiên nặng về Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đã
để một bên kiết sử Vô sở hữu xứ. Người ấy cần được
hiểu như sau: "Đây là hạng người không liên hệ với
kiết sử Vô sở hữu xứ, thiên nặng về Phi tưởng phi phi
tưởng xứ".

 Này Sunakkhatta sự tình này xảy ra, khi ở đây, có số người thiên nặng về chánh Niết-bàn. Đối với

NÓI CHUYỆN                                         111

hạng người thiên nặng về chánh Niết-bàn, này
Sunakkhatta, câu chuyện thích hợp với người ấy
phải tùy thuộc như thế nào để phù hợp với điều
người ấy suy tầm và suy tư, và người ấy chỉ giao
thiệp với người mà người ấy thích thú. Nhưng nếu
câu chuyện chỉ nói liên hệ đến Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, thời người ấy không nghe, không lóng
tai, và tâm không an trú vào trí giác. Và người ấy
không giao thiệp với người mà người mà ấy
không thích.

Ví như, này Sunakkhatta, cây tala ngọn cây đã bị chặt đứt không thể lớn được nữa.

Cũng vậy, này Sunakkhatta, đối với hạng người
thiên nặng về chánh Niết-bàn, đã cắt đứt kiết sử Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, đã cắt đứt từ rễ, làm cho như
cây tala không thể tái sanh, không thể khởi lên lại
trong tương lai. Người ấy cần phải được hiểu như
sau: "Đây là hạng người không liên hệ với kiết sử
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, thiên nặng về chánh
Niết-bàn".

 Này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra, khi ở đây, có
một số người suy nghĩ như sau: "Tham ái được vị
Sa-môn gọi là mũi tên. Thuốc độc vô minh làm
não hại (con người) với dục, tham, sân. Mũi tên

NÓI CHUYỆN                                         112

tham ái đã được ta đoạn diệt; thuốc độc vô minh
đã được trừ khử; ta thiên nặng về chánh Niết-
bàn". Vị ấy có thể tự hào với mục đích hiện tại.
Vị ấy có thể truy cầu những gì không thích hợp
với khuynh hướng chánh Niết-bàn, mắt vị ấy có
thể truy cầu sắc không thích hợp, tai có thể truy
cầu tiếng không thích hợp, mũi có thể truy cầu
hương không thích hợp, lưỡi có thể truy cầu vị
không thích hợp, thân có thể truy cầu xúc không
thích hợp, ý có thể truy cầu pháp không thích hợp.
Khi mắt truy cầu sắc không thích hợp, tai truy cầu
tiếng không thích hợp, mũi truy cầu hương không
thích hợp, lưỡi truy cầu vị không thích hợp, thân
truy cầu xúc không thích hợp, ý truy cầu pháp
không thích hợp, thời tham dục nhiễu loạn tâm vị
ấy. Vị ấy do tâm bị tham dục nhiễu loạn đi đến
chết hay đi đến khổ gần như chết.

Ví như, này Sunakkhatta, một người bị mũi tên bắn, tên ấy có tẩm thuốc độc rất dày. Bạn bè thân hữu, bà con huyết thống người ấy cho mời một y sĩ giải phẫu. Vị y sĩ giải phẫu ấy có thể cắt xung quanh miệng vết thương với con dao; sau khi cắt xung quanh miệng vết thương với con dao, vị y sĩ giải phẫu có thể dò tìm mũi tên với một vật dụng dò tìm. Sau khi dò tìm mũi tên với một vật dụng dò tìm, y sĩ có thể rút mũi tên ra. Y sĩ có thể trừ khử hết thuốc

NÓI CHUYỆN                                         113

độc, còn để lại một ít nhưng nghĩ không có thuốc độc
nào còn lại, y sĩ nói như sau: "Này Hiền giả, mũi tên
của Bạn đã được rút ra thuốc độc đã được trừ khử,
không còn dư tàn, và không còn gì nguy hiểm nữa
cho Bạn, nhưng Bạn phải chỉ ăn các đồ ăn thích hợp,
và hãy gìn giữ, nếu ăn đồ ăn không thích hợp, vết
thương của Bạn sẽ làm mủ lại, và thường thường
phải cho rửa vết thương, thường thường phải xức
thuốc cho miệng vết thương. Trong khi thường
thường cho rửa vết thương, thường thường xức thuốc
cho miệng vết thương, chớ có để máu cũ đóng khô
trên miệng vết thương và hãy cẩn thận khi đi ra giữa
gió và nắng; hãy cẩn thận khi đi ra giữa gió và nắng,
nếu không, bụi và nhớp có thể nhiễu hại miệng vết
thương. Và này Bạn, nếu Bạn chăm sóc vết thương,
thời vết thương sẽ được lành".

Người ấy suy nghĩ như sau: "Mũi tên đã được
rút khỏi (thân) ta, nọc độc đã được trừ khử, không
còn dư tàn, và ta đã thoát khỏi nguy hiểm". Và người
ấy ăn những đồ ăn không thích hợp. Vì người ấy ăn
những đồ ăn không thích hợp, nên vết thương làm
mủ lại. Và thường thường người ấy không rửa vết
thương, thường thường không xức thuốc miệng vết
thương. Vì người ấy thường thường không rửa vết
thương, vì người ấy thường thường không xức thuốc
miệng vết thương, nên máu cũ đông lại trên miệng

NÓI CHUYỆN                                         114

vết thương. Và người ấy thường hay đi giữa gió và nắng. Do người ấy thường hay đi giữa gió và nắng, bụi và nhớp nhiễu hại miệng vết thương; và vì người ấy không chăm sóc vết thương nên vết thương không được lành. Vì người ấy làm chính những việc không thích hợp, và do thuốc độc được trừ khử nhưng còn dư tàn, do cả hai điều ấy nên miệng vết thương có thể lở to hơn trước. Do vết thương lở to, người ấy có thể đi đến chết hay đau khổ gần như chết.

Cũng vậy, này Sunakkhatta, sự kiện này xảy ra, khi ở đây một số Tỷ-kheo nghĩ như sau: "Tham ái được bậc Sa-môn gọi là mũi tên, thuốc độc vô minh làm não hại (con người) với dục, tham, sân. Mũi tên tham ái đã được ta đoạn diệt; thuốc độc vô minh đã được trừ khử. Ta thiên nặng về chánh Niết-bàn". Vị ấy có thể tự hào với mục đích hiện tại. Vị ấy có thể truy cầu những gì không thích hợp với khuynh hướng chánh Niết-bàn. Mắt có thể truy cầu sắc không thích hợp, tai có thể truy cầu tiếng không thích hợp, mũi có thể truy cầu hương không thích hợp, lưỡi có thể truy cầu vị không thích hợp, thân có thể truy cầu xúc không thích hợp, ý có thể truy cầu pháp không thích hợp. Khi mắt truy cầu sắc không thích hợp, tai truy cầu tiếng không thích hợp, mũi truy cầu hương không thích hợp, lưỡi truy cầu vị không thích hợp, thân truy cầu xúc không thích hợp, ý truy cầu

NÓI CHUYỆN                                          115

pháp không thích hợp. thời tham dục nhiễu loạn tâm
vị ấy. Vị ấy do tham dục nhiễu loạn tâm, đi đến chết
hay đi đến khổ gần như chết. Như vậy, này
Sunakkhatta, là chết trong giới luật của bậc Thánh,
khi vị ấy từ bỏ tu tập, trở về hoàn tục, và như vậy,
này Sunakkhatta, là khổ như chết, khi vị ấy phạm
một ô uế tội nào.

 Này Sunakkhatta, sự tình này xảy ra, khi ở đây
một số Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: "Tham ái được
bậc Sa-môn gọi là mũi tên, thuốc độc vô minh làm
não hại (con người) với dục, tham, sân. Mũi tên
tham ái đã được ta đoạn diệt, thuốc độc vô minh
đã được trừ khử. Ta thiên nặng về chánh Niết-
bàn". Chính vì thiên nặng về chánh Niết-bàn, vị
ấy không truy cầu những gì không thích hợp với
(khuynh hướng) thiên nặng về Niết-bàn, mắt
không truy cầu sắc không thích hợp, tai không
truy cầu tiếng không thích hợp, mũi không truy
cầu hương không thích hợp, lưỡi không truy cầu
vị không thích hợp, thân không truy cầu xúc
không thích hợp, ý không truy cầu pháp không
thích hợp. Vì mắt vị ấy không truy cầu sắc không
thích hợp, vì tai không truy cầu tiếng không thích
hợp, vì mũi không truy cầu hương không thích
hợp, vì lưỡi không truy cầu vị không thích hợp, vì
thân không truy cầu xúc không thích hợp, vì ý

NÓI CHUYỆN                                        116

không truy cầu pháp không thích hợp, nên tham
dục không nhiễu loạn tâm, vì tham dục không
nhiễu loạn tâm; nên vị ấy không đi đến chết hay
đi đến khổ gần như chết.

Ví như, này Sunakkhatta, một người bị tên bắn, và mũi tên bị tẩm thuốc độc rất dày. Bạn bè thân hữu, bà con huyết thống người ấy cho mời một y sĩ giải phẫu. Vị y sĩ giải phẫu ấy có thể cắt xung quanh miệng vết thương với con dao; sau khi cắt xung quanh miệng vết thương với con dao, vị y sĩ giải phẫu có thể dò tìm tên với một vật dụng dò tìm. Sau khi dò tìm mũi tên với một vật dụng dò tìm, y sĩ có thể rút mũi tên ra... Y sĩ có thể trừ khử hết thuốc độc không còn để dư lại và biết rằng không còn để dư lại. Vị ấy nói như sau: "Này Bạn, mũi tên của Bạn đã được rút ra, thuốc độc đã được trừ khử, không có dư tàn, nhưng vẫn còn nguy hiểm cho Bạn. Và Bạn hãy ăn những đồ ăn thích hợp, chớ ăn những đồ ăn không thích hợp khiến vết thương có thể làm mủ; và thường thường hãy rửa vết thương, thường thường hãy xức thuốc miệng vết thương, thường thường rửa vết thương, thường thường xức thuốc miệng vết thương, chớ để máu cũ đóng khô lại trên miệng vết thương. Và chớ có đi ra giữa gió và nắng; đi ra giữa gió và nắng, chớ để bụi và nhớp làm nhiễu hại miệng vết thương, hãy sống gìn giữ vết thương, này Bạn, và vết

NÓI CHUYỆN                                           117

thương sẽ lành".

Người ấy suy nghĩ như sau: "Mũi tên đã được rút ra khỏi ta, thuốc độc đã được trừ khử, không có dư tàn. Và ta chưa thoát khỏi nguy hiểm".

 Và vị ấy có thể chỉ ăn các đồ ăn thích hợp.
Do chỉ ăn các đồ ăn thích hợp miệng vết
thương có thể không làm mủ.
 Và thường thường vị ấy có thể rửa vết
thương, thường thường có thể xức thuốc
miệng vết thương. Do thường thường rửa vết
thương, do thường thường xức thuốc miệng
vết thương, máu cũ không có thể đóng khô
lại trên miệng vết thương.
 Người ấy không sốt sắng đi giữa gió và nắng.
Do người ấy không sốt sắng đi giữa gió và
nắng, bụi và nhớp có thể không nhiễu hại
miệng vết thương và người ấy sống gìn giữ
vết thương, và vết thương được lành.
 Vì người ấy chỉ làm những điều thích hợp và
vì thuốc độc được trừ khử không còn dư tàn,
do hai (nhân duyên ấy) vết thương được khép
kín lại. Khi vết thương được da che kín lại,
người ấy không đi đến chết hay không đi đến
khổ gần như chết.

NÓI CHUYỆN                                       118

Cũng vậy, này Sunakkhatta, sự kiện này xảy ra,
khi ở đây một số Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: "Tham
ái được bậc Sa-môn gọi là mũi tên, thuốc độc vô
minh làm não hại (con người) với dục, tham, sân.
Mũi tên tham ái đã được ta đoạn diệt.... (như trên)...
không có truy cầu những gì không thích hợp. Mắt
không truy cầu sắc không thích hợp, tai không truy
cầu tiếng không thích hợp, mũi không truy cầu
hương không thích hợp, lưỡi không truy cầu vị
không thích hợp, thân không truy cầu xúc không
thích hợp, ý không truy cầu pháp không thích hợp.
Do mắt người ấy không truy cầu sắc không thích
hợp, do tai không truy cầu tiếng không thích hợp, do
mũi không truy cầu hương không thích hợp, do lưỡi
không truy cầu vị không thích hợp, do thân không
truy cầu xúc không thích hợp, do ý không truy cầu
pháp không thích hợp, tham dục có thể không nhiễu
hại tâm. Do tâm không bị tham dục nhiễu hại, nên
người ấy không đi đến chết, hay không đi đến khổ
gần như chết.

Này Sunakkhatta, Ta nói ví dụ này với mục đích làm sáng tỏ ý nghĩa. Nghĩa ở đây như sau:

 Vết thương, này Sunakkhatta, là đồng nghĩa với sáu xúc xứ (phassayatana);  Thuốc độc, này Sunakkhatta, là đồng nghĩa

NÓI CHUYỆN                                          119

với vô minh;
 Mũi tên, này Sunakkhatta, là đồng nghĩa với
ái;
 Vật dụng dò tìm, này Sunakkhatta, là đồng
nghĩa với niệm;
 Con dao, này Sunakkhatta, là đồng nghĩa với
Thánh trí tuệ.
 Vị y sĩ giải phẫu, này Sunakkhatta, là đồng
nghĩa với Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác.

Thật vậy, này Sunakkhatta, Tỷ-kheo tự mình phòng hộ đối với sáu xúc xứ, nghĩ rằng: "Sanh y (Upadhi) là căn bản của khổ", sau khi biết như vậy, vị ấy trở thành vô sanh y, giải thoát nhờ đoạn diệt sanh y. Vị ấy còn chú thân của mình trên sanh y hay để tâm đến sanh y, sự tình như vậy không xảy ra.

Ví như, này Sunakkhatta, một chén uống nước bằng đồng, đẹp đẽ và hương thơm, và chén ấy lại tẩm thuốc độc. Rồi một người đến, muốn sống, muốn không chết, muốn lạc, yếm ly khổ. Này Sunakkhatta, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có uống chén bằng đồng này không, nếu người ấy biết: "Sau khi tôi uống từ đây, tôi sẽ đi đến chết hoặc đi đến gần như chết?"

NÓI CHUYỆN                                       120

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này Sunakkhatta, Tỷ-kheo ấy chắc
chắn phòng hộ đối với sáu xúc xứ. "Sanh y là căn
bản của đau khổ", sau khi biết vậy, vị ấy trở thành vô
sanh y, giải thoát nhờ đoạn diệt sanh y. Còn chú thân
của vị ấy trên sanh y, để tâm đến sanh y, sự tình như
vậy không xảy ra.

Ví như, này Sunakkhatta, một con rắn độc hết
sức độc hại, và có một người đến, muốn sống, muốn
không chết, muốn lạc, yếm ly khổ. Này Sunakkhatta,
Ông nghĩ thế nào? Người ấy có đưa tay hay gót chân
cho con rắn độc hại này không, nếu người ấy biết:
"Nếu ta bị con rắn này cắn, ta sẽ đi đến chết hay khổ
gần như chết?"

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này Sunakkhatta, Tỷ-kheo ấy
chắc chắn phòng hộ sáu xúc xứ. "Sanh y là căn
bản đau khổ", sau khi biết vậy, vị ấy trở thành vô
sanh y, giải thoát nhờ đoạn diệt sanh y. Còn chú
thân của vị ấy trên sanh y, hay để tâm đến sanh
y, sự tình như vậy không xảy ra.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Sunakkhatta Licchaviputta hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NÓI CHUYỆN                                          121

NÓI CHUYỆN   122

27    Nói giàu nhưng không thấy tiền đâu - Kinh MAHA CUNDA – Tăng IV, 294

MAHA CUNDA – Tăng IV,294

1. Một thời, Tôn giả Mahàcunda trú giữa dân chúng Cetì tại Sahajàti. Tại đấy, tôn giả Mahàcunda gọi các Tỷ-kheo.

- Này các Hiền giả Tỷ-kheo.

- Thưa Hiền giả.

- Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahàcunda. Tôn giả Mahàcunda nói như sau:

2. - Thưa các Hiền giả, nếu một Tỷ-kheo thuyết về trí nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này". Nếu tham chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu hiềm hận... nếu gièm pha... nếu não lại... nếu xan tham... nếu ác tật đố... nếu ác dục chinh phục vị ấy và tồn tại, vị ấy cần phải được hiểu như sau: "Tôn giả này không rõ biết như thế nào để tham không có mặt. Như vậy tham chinh phục Tôn Giả ấy và tồn tại. Tôn giả này không rõ biết như thế nào để sân không có mặt... si không có mặt... phẫn nộ không có mặt... hiềm không có

NÓI CHUYỆN                                           123

mặt... gièm pha không có mặt... não hại không có
mặt... xan tham không có mặt... ác tật đố không có
mặt... ác dục không có mặt. Như vậy, các ác dục
chinh phục Tôn giả này và tồn tại."

3. Thưa các Hiền giả, nếu Tỷ-kheo thuyết về tu tập nói rằng: "Tôi được tu tập về thân, được tu tập về giới, được tu tập về tâm, được tu tập về tuệ". Thưa chư Hiền, nếu tham chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu hiềm hận... nếu gièm pha... nếu não hại... nếu xan tham... nếu ác tật đố... nếu ác dục chinh phục vị Tỷ-kheo ấy và tồn tại, vị ấy cần phải được hiểu như sau: "Vị Tôn giả này không rõ biết như thế nào để tham không có mặt, vì rằng tham chinh phục vị ấy và tồn tại. Vị Tôn giả này không rõ biết như thế nào để sân không có mặt... si không có mặt... phẫn nộ không có mặt... hiềm hận không có mặt... gièm pha không có mặt... não hại không có mặt... xan tham không có mặt... ác tật đố không có mặt... ác dục không có mặt. Như vậy, các ác dục chinh phục Tôn giả này và tồn tại."

4. Và này chư hiền, Tỷ-kheo thuyết về trí và thuyết về tu tập, nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này, tôi được tu tập về tâm, tôi được tu tập về giới, tôi được tu tập về tâm, tôi được tu tập về tuệ". Này chư Hiền, nếu tham chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn

NÓI CHUYỆN                                            124

tại, nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ.... nếu hiềm hận... nếu gièm pha …. nếu não hại …. nếu xan tham …nếu ác tật đố … nếu ác dục chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, Tỷ-kheo ấy cần phải được hiểu như sau: "Vị Tôn giả này không rõ biết như thế nào để tham không có mặt... sân không có mặt... si không có mặt... Như vậy, ác dục chinh phục Tỷ-kheo này và tồn tại".

5. Ví như, này chư Hiền, có người nghèo khổ có thể nói về giàu sang; không có tài sản có thể nói về tài sản; không có sở hữu có thể nói về sở hữu, nhưng khi có cơ hội tạo ra tài sản, vị ấy không có thể tạo thành tài sản, lúa gạo, bạc hay vàng. Người ta có thể biết về người ấy như sau: "Vị ấy, tuy nghèo khổ, lại nói về giàu sang; vị này, tuy không có tài sản, lại nói về tài sản; vị này tuy không có sở hữu, lại nói về sở hữu. Vì cớ sao? Vì rằng vị này, khi có cơ hội tạo ra tài sản, vị ấy không có thể tạo thành tài sản, lúa gạo, bạc hay vàng".

Cũng vậy, này chư hiền, vị Tỷ-kheo thuyết về trí và thuyết về tu tập, nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này, tôi được tu tập về thân, tôi được tu tập về giới, tôi được tu tập về tâm, tôi được tu tập về tuệ". Này chư hiền, nếu tham chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại; nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu hiềm hận... nếu gièm pha... nếu não hại... nếu xan tham...

NÓI CHUYỆN                                             125

nếu ác tật đố... nếu ác dục chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, Tỷ-kheo ấy cần phải được hiểu như sau: "Vị này không rõ biết như thế nào để tham không có mặt... sân không có mặt... si không có mặt... Như vậy, ác dục chinh phục Tỷ-kheo này và tồn tại".

6. Này chư Hiền, Tỷ-kheo thuyết về trí nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này". Này chư Hiền, nếu tham không chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu hiềm hận... nếu gièm pha… nếu não hại… nếu xan tham… nếu ác tật đố... nếu ác dục không chinh phục vị ấy và tồn tại, thời vị ấy cần phải được biết như sau: "Vị này rõ biết như thế nào để tham không có mặt... Như vậy, tham không chinh phục vị ấy và tồn tại... sân không có mặt... si không có mặt... phẫn nộ không có mặt... hiềm hận không có mặt... gièm pha không có mặt… não hại không có mặt... xan tham không có mặt... ác tật đố không có mặt... ác dục không có mặt. Như vậy, ác dục không chinh phục vị này và tồn tại".

7. Này chư Hiền, Tỷ-kheo thuyết về tu tập nói rằng: "Tôi có tu tập về thân, tôi có tu tập về giới, tôi có tu tập về tâm, tôi có tu tập về tuệ". Này chư Hiền, nếu tham không chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại... nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu gièm pha... nếu não hại... nếu xan tham... nếu ác tật đố... nếu ác dục

NÓI CHUYỆN                                            126

không chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, vị ấy cần
phải được biết như sau: "Vị này rõ biết như thế nào
để tham không có mặt. Như vậy tham không chinh
phục vị này và tồn tại... sân không có mặt... si không
có mặt... hiềm hận không có mặt... gièm pha không
có mặt... não hại không có mặt... xan tham không có
mặt... ác tật đố không có mặt... ác dục không có
mặt... Như vậy, ác dục không chinh phục vị này và
tồn tại".

8. Này chư hiền, Tỷ-kheo thuyết về trí và thuyết về tu tập, nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này. Tôi có tu tập về thân, tôi có tu tập về giới, tôi có tu tập về tâm, tôi có tu tập về tuệ." Này chư Hiền, nếu tham không chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại... nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu hiềm hận... nếu gièm pha... nếu não hại... nếu xan tham... nếu ác tật đố... nếu ác dục không chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, thời vị ấy cần phải được biết như sau: "Tôn giả này biết rõ như thế nào để tham không có mặt. Như vậy tham không chinh phục vị ấy và tồn tại. Sân không có mặt... si không có mặt... phẫn nộ không có mặt... hiềm hận không có mặt... gièm pha không có mặt... não hại không có mặt... xan tham không có mặt... ác tật đố không có mặt... ác dục không có mặt. Như vậy, ác dục không chinh phục vị Tôn giả này và không tồn tại."

NÓI CHUYỆN                                             127

9. Này các Hiền, ví như một người giàu sang có thể nói về giàu sang; một người có tài sản có thể nói về tài sản; một người có sở hữu có thể nói về sở hữu. Khi có cơ hội tạo ra tài sản, vị ấy có thể tạo thành tài sản, lúa gạo, bạc hay vàng. Và người ta có thể biết về người ấy như sau: "Có giàu sang, vị này nói về giàu sang; có tài sản, vị này nói về tài sản; có của cải, vị này nói về của cải. Vì sao? Vì rằng vị này, khi có cơ hôi tạo ra tài sản, vị ấy có thể tạo thành tài sản, lúa gạo, bạc hay vàng".

Cũng vậy, này chư Hiền, Tỷ-kheo thuyết về trí và thuyết về tu tập, nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này. Tôi có tu tập về thân, tôi có tu tập về giới, tôi có tu tập về tâm, tôi có tu tập về tuệ". Này chư Hiền, nếu tham không chinh phục vị ấy và tồn tại... nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu tật đố... nếu ác dục không chinh phục vị ấy và tồn tại, vị ấy cần phải được biết như sau: "Vị Tôn giả này rõ biết như thế nào để tham không có mặt. Như vậy tham không chinh phục vị này và tồn tại. Vị Tôn giả này rõ biết như thế nào để sân không có mặt... si... phẫn nộ... hiềm hận... gièm pha... não hại... xan tham... ác tật đố... ác dục không có mặt. Như vậy ác dục không chinh phục vị Tôn giả này và tồn tại".

NÓI CHUYỆN                                            128

NÓI CHUYỆN   129

28    Nói lời táo bạo, trắng trợn - Kinh ĐỊA NGỤC 2 – Tăng III, 246

ĐỊA NGỤC 2 –Tăng III, 246

1. - Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, như vậy
tương xứng bị rơi vào địa ngục.
2. Thế nào là sáu?
- Nói láo, nói hai lưỡi, nói lời ác ngữ, nói lời phù
phiếm,
- Tham dục, ăn nói táo bạo, trắng trợn.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy
tương xứng bị rơi vào địa ngục.
3. Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, như vậy
tương xứng được sanh lên cõi Trời.
4. Thế nào là sáu?
- Từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời
thô ác, từ bỏ nói lời phù phiếm,
- Không tham dục và không nói lời táo bạo, trắng
trợn.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy
tương xứng được sanh lên cõi Trời.

NÓI CHUYỆN                                          130

NÓI CHUYỆN   131

29    Nói như vua nói - Kinh AMBATTHA – 3 Trường I, 159

KINH AMBATTHA – Bài kinh số 3 – Trường I, 159

1. Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn đang du hành
tại nước Kosala (Câu tát la), cùng với Đại chúng Tỷ-
kheo khoảng năm trăm vị và đến tại một làng Bà-la-
môn ở Kosala tên là Icchànankala. Tại đây, Thế Tôn
ở tại Icchànankala trong khu rừng tên là
Icchànankala.

Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasàdi ở tại
Ukkattha, một chỗ dân cư đông đúc, cây cỏ, ao nước,
ngũ cốc phong phú, vốn là đất đai của vua, sau vua
Pasenadi (Ba tư nặc) cấp cho để hưởng một phần lợi
tức.

2. Bà-la-môn Pokkharasàdi nghe đồn: Sa-môn
Gotama là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Thích ca,
nay đang du hành tại nước Kosala, cùng với Đại
chúng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị, đã đến
Icchànankala, ở tại Icchànankala trong khu rừng tên
là Icchànankala. Những tiếng đồn tốt đẹp sau đây

NÓI CHUYỆN                                        132

được truyền đi về Sa-môn Gotama: "Ngài là bậc Thế Tôn, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Ngài đã tự chứng ngộ thế giới này với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, với các chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người, tự chứng ngộ rồi hiển thị cho mọi loài được biết, Ngài thuyết pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, trình bày phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, thanh tịnh. Nếu được yết kiến một vị A-la-hán như vậy thì rất quý".

3. Lúc bấy giờ, thanh niên Ambattha là đệ tử của Bà-
la-môn Pokkharasàdi, một vị đọc tụng Thánh điển,
chấp trì chú thuật, tinh thông ba tập Vệ-đà với tự
vựng, lễ nghi, giữ nguyên và thứ năm là các cổ
truyện, thông hiểu từ ngữ và văn phạm, thâm hiểu
Thuận thế luận và Đại nhân tướng. Vị này độc đáo
về ba minh và được công nhận như vậy khiến các
thân giáo sư phải nói: "Điều gì ta biết, ngươi cũng
biết; điều gì ngươi biết, ta cũng biết".

4. Lúc bấy giờ Bà-la-môn Pokkharasàdi nói với thanh niên Ambattha:

– "Này Ambattha thân yêu, Sa-môn Gotama là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Thích ca, nay đang

NÓI CHUYỆN                                        133

du hành tại nước Kosala, cùng với đại chúng Tỷ-
kheo khoảng năm trăm vị, đã đến tại Icchànankala
trú tại Icchànankala. Những tiếng đồn tốt đẹp sau đây
được truyền đi về Sa-môn Gotama: "Ngài là bậc Thế
Tôn, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Phật, Thế Tôn.
Ngài đã chứng ngộ thế giới này với Thiên giới, Ma
giới, Phạm thiên giới, với các chúng Sa-môn Bà-la-
môn, chư Thiên và loài Người, tự chứng ngộ rồi hiển
thị cho mọi loài được biết. Ngài thuyết pháp, sơ
thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, trình
bày phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, thanh tịnh. Nếu
được yết kiến một vị A-la-hán như vậy thì rất quý".
Này Ambattha thân yêu, hãy đi đến gặp Sa-môn
Gotama, và tìm hiểu lời đồn về Tôn giả Gotama là
như vậy hay không phải như vậy. Nhờ vậy, chúng ta
sẽ được biết về Tôn giả Gotama".

5. - Làm thế nào con được biết về Tôn giả Gotama,
được biết lời đồn về Tôn giả Gotama như vậy là đúng
hay không, có phải Tôn giả Gotama là như vậy, hay
không phải như vậy?

- Ambattha thân yêu, theo truyền thống của chúng ta về ba mươi hai tướng của vị đại nhân, những ai có ba mươi hai tướng ấy sẽ chọn trong hai con đường, không có đường nào khác. Nếu là tại gia, sẽ thành vị Chuyển luân Thánh vương chinh phục mọi quốc độ,

NÓI CHUYỆN                                          134

đầy đủ bảy châu báu. Bảy món báu này là xe báu, voi
báu, ngựa báu, ma ni báu, ngọc nữ báo, cư sĩ báu và
thứ bảy là tướng quân báu. Và vị này có hơn một
ngàn con trai, là những vị anh hùng, oai phong lẫm
liệt, chiến thắng ngoại quân. Vị này sống, thống lãnh
quả đất cùng tận cho đến đại dương, và trị vì với
chánh pháp, không dùng gậy, không dùng dao. Nếu
vị này xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình,
vị này sẽ chứng quả A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
quét sạch mê lầm ở đời. Này Ambattha thân yêu, ta
đã cho con chú thuật. Con đã nhận những chú thuật
ấy.

6.- Thưa vâng.

Thanh niên Ambattha vâng theo lời của Bà-la-môn Pokkharasàdi, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Bà-la- môn Pokkharasàdi, hướng thân về phía hữu, cỡi xe ngựa cái và cùng một số đông thanh niên khác đi đến khu rừng Icchànankala. Đi xe đến chỗ còn đi được xe, Ambattha liền xuống xe đi bộ và đến tại tịnh xá.

7. Lúc bấy giờ một số đông Tỷ-kheo đang đi kinh
hành ngoài trời. Thanh niên Ambattha liền đến các
Tỷ-kheo ấy và hỏi: "Các Hiền giả, nay Tôn gả
Gotama ở tại chỗ nào? Chúng tôi đến đây để yết kiến
Tôn giả Gotama".

NÓI CHUYỆN                                         135

8. Các Tỷ-kheo liền nghĩ: "Thanh niên Ambattha này
thuộc một gia đình có danh tiếng, là đệ tử của Bà-la-
môn Pokkharasàdi, một vị cũng có danh tiếng. Một
cuộc đối thoại như vậy giữa Thế Tôn và con một quý
tộc như kia, không có khó khăn gì". Những Tỷ-kheo
ấy nói với thanh niên Ambattha: "Này Ambattha,
tịnh xá đóng cửa kia là chỗ ở của Ngài. Hãy đến đó
một cách yên lặng, không vượt qua hành lang, đằng
hắng và gõ vào thanh cửa, Thế Tôn sẽ mở cửa cho
ông".

9. Thanh niên Ambattha liền đi đến tịnh xá đóng cửa
ấy một cách yên lặng, không vượt quá hành lang,
đằng hắng và gõ vào thanh cửa. Thế Tôn mở cửa và
thanh niên Ambattha bước vào. Các thanh niên khác
cũng bước theo, nói những lời chào đón hỏi thăm xã
giao với Thế Tôn và ngồi xuống một bên, còn thanh
niên Ambattha thời đi qua đi lại, thốt ra những lời
hỏi thăm nhát gừng trong khi Thế Tôn đang ngồi, hay
đứng lại thốt ra những lời hỏi thăm nhát gừng trong
khi Thế Tôn đang ngồi.

10. Lúc bấy giờ Thế Tôn nói với thanh niên Ambattha:

- Có phải, đối với các bậc Bà-la-môn trưởng lão, đứng tuổi, các bậc giáo sư và tổ sư, ngươi cũng

NÓI CHUYỆN                                         136

nói chuyện như vậy, như ngươi đã đi qua lại thốt ra
những lời hỏi thăm nhát gừng trong khi Ta đang
ngồi, hay đứng lại thốt ra những lời hỏi thăm nhát
gừng trong khi Ta đang ngồi?

- Không phải vậy, này Gotama. Phải đi mà
nói chuyện với một vị Bà-la-môn, này Gotama, nếu
vị ấy đang đi. Phải đứng mà nói chuyện với một vị
Bà-la-môn, này Gotama, nếu vị ấy đang đứng. Phải
ngồi mà nói chuyện với một vị Bà-la-môn, này
Gotama, nếu vị ấy đang ngồi. Phải nằm mà nói
chuyện với một vị Bà-la-môn, này Gotama, nếu vị ấy
đang nằm. Chỉ với những vị Sa-môn hèn hạ, trọc đầu,
đê tiện, đen đui, sanh từ nơi chân của bà con ta, thì
ta mới nói chuyện như vậy, như với ngươi, Gotama".

11. - Này Ambattha, hình như ngươi đến đây với một
ý định gì? Ngươi hãy khéo tác ý đến mục đích đã đưa
ngươi đến đây. Thanh niên Ambattha này thật vô
giáo dục, dầu nó tự cho là có giáo dục. Như vậy là
vô giáo dục, có gì khác nữa!

12. Thanh niên Ambattha bị Thế Tôn gọi là vô giáo
dục như vậy, liền phẫn nộ, tức tối, muốn nhục mạ
Thế Tôn, phỉ báng Thế Tôn, công kích Thế Tôn, và
nghĩ: "Sa-môn Gotama có ác ý đối với ta", liền nói
với Thế Tôn:

NÓI CHUYỆN                                         137

- Này Gotama, thô bạo là dòng họ Thích ca;
này Gotama, ác độc là dòng họ Thích ca; này
Gotama, khinh suất là dòng họ Thích ca; này Gotama
hung dữ là dòng họ Thích ca. Là đê tiện, thuộc thành
phần đê tiện, dòng họ Thích ca không kính nhường
Bà-la-môn, không lễ bái Bà-la-môn, không cúng
dường Bà-la-môn, không tôn trọng Bà-la-môn . Này
Gotama, như vậy thật không lẽ, thật không đúng
pháp, khi dòng họ Thích ca này, những hạng đê tiện,
thuộc thành phần đê tiện lại không kính nhường Bà-
la-môn, không cung kính Bà-la-môn, không lễ bái
Bà-la-môn, không cúng dường Bà-la-môn, không
tôn trọng Bà-la-môn .

Như vậy, thanh niên Ambattha lần đầu tiên đã buộc tội dòng họ Thích ca là đê tiện.

13. - Này Ambattha, dòng họ Thích ca đã làm gì phật lòng ngươi?

- Này Gotama, một thời ta đi đến Kapilavatthu (Ca tỳ la vệ) có việc phải làm cho thầy ta là Bà-la-môn Pokkharasàdi, và đến tại công hội trường của dòng họ Thích. Lúc bấy giờ một số đông dòng họ Thích ca và thanh niên Thích ca đang ngồi trên ghế cao tại công hội trường. Chúng cười với nhau, dùng ngón tay thọc cù nôn với nhau, ta nghĩ chắc chắn ta là mục

NÓI CHUYỆN                                         138

tiêu cho chúng đùa giỡn với nhau, lại không ai mời
ta ngồi. Này Gotama, như vậy thật không phải lẽ, thật
không đúng pháp, khi chúng Thích ca này là những
hạng đê tiện, thuộc thành phần đê tiện lại không kính
nhường Bà-la-môn, không cung kính Bà-la-môn,
không lễ bái Bà-la-môn, không cúng dường Bà-la-
môn, không tôn trọng Bà-la-môn .

Như vậy thanh niên Ambattha lần thứ hai đã buộc tội dòng họ Thích ca là đê tiện.

14. - Này Ambattha, cũng như con chim cáy, con
chim cáy con có thể tự hát thỏa thích trong tổ của nó.
Này Ambattha, Kapilavatthu thuộc dòng họ Thích
ca. Thật không xứng để cho Ambattha phải phật lòng
vì một vấn đề nhỏ mọn này.

15. - Này Gotama, có bốn giai cấp: Sát đế lỵ, Bà-la-
môn, Phệ-xá và Thủ-đà-la. Này Gotama, trong bốn
giai cấp này, ba giai cấp Sát-đế-lỵ, Phệ-xá và Thủ-
đà-la là để hầu hạ hạng Bà-la-môn . Này Gotama,
như vậy thật không phải lẽ, thật không đúng pháp khi
chúng Thích-ca này là những hạng đê tiện, thuộc
thành phần đê tiện, lại không kính nhường Bà-la-
môn, không cung kính Bà-la-môn, không lễ bái Bà-
la-môn, không tôn trọng Bà-la-môn .

Như vậy, thanh niên Ambattha lần thứ ba đã

NÓI CHUYỆN                                          139

buộc tội dòng họ Thích ca là đê tiện.

16. Lúc bấy giờ Thế Tôn nghĩ: "Thanh niên
Ambattha này đã phỉ báng dòng họ Thích-ca đê tiện
một cách quá đáng. Nay ta phải hỏi dòng họ của nó".
Rồi Thế Tôn hỏi thanh niên Ambattha:

- Dòng họ ngươi là gì?

- Này Gotama, dòng họ ta là Kanhàyana.

- Này Ambattha, nếu theo phụ mẫu hệ của
ngươi về quá khứ, thời dòng họ Thích ca là thầy của
ngươi. Và ngươi là con của một nữ tỳ của dòng họ
Thích ca.

Này thanh niên Ambattha, tổ tiên của Thích
ca là vua Okkàka. Thuở xưa, này Ambattha, vua
Okkàka muốn trao vương vị cho hoàng tử con bà
hoàng hậu chính mà vua thương yêu, bèn đuổi ra
khỏi nước những người con đầu của mình là
Okkàmukha, Karandu, Hatthiniya, Sinipura. Bị tẩn
xuất khỏi nước, những hoàng tử này đến sống tại một
khu rừng lớn bên một hồ nước, trên sườn núi Hy-mã-
lạp-sơn. Vì sợ huyết thống của mình bị lẫn lộn với
huyết thống khác, các vị hoàng tử này ăn nằm với
những người chị của mình.

NÓI CHUYỆN                                       140

Này Ambattha, một hôm vua Okkàka nói với
vị đại thần tùy tùng: "Này các khanh, các hoàng tử
hiện nay ở đâu?" - "Bạch Đại vương, có một khu
rừng lớn, bên một hồ nước trên sườn núi Hy-mã-lạp-
sơn. Nay các hoàng tử ở tại chỗ ấy. Các hoàng tử, vì
sợ huyết thống của mình lẫn lộn huyết thống khác
nên ăn nằm với những người chị của mình".

Này Ambattha, vua Okkàka liền cảm hứng
thốt lời tụng hân hoan: "Các hoàng tử thật là
những Sakya (cứng như lõi cây sồi), các hoàng tử
thật là những Sakya xuất chúng". Này Ambattha,
từ đó trở đi, các hoàng tử được gọi là Sakya và vua
Okkàka là vua tổ của dòng họ Thích-ca.

Này Ambattha, vua ấy có một nữ tỳ lên là
Disà. Nữ tỳ này sinh hạ một người con da đen. Vừa
mới sinh, Kanha liền nói: "Này mẹ, hãy rửa cho con;
này mẹ hãy tắm cho con; này mẹ hãy gội sạch đồ bất
tịnh này. Và con sẽ giúp ích cho mẹ". Này Ambattha,
vì người ta gọi những ác quỷ là ác quỷ nên người ta
cũng gọi Kanha là ác quỷ. Chúng nói như thế này:
"Đứa trẻ này, vừa mới sanh đã nói. Một Kanha vừa
mới sinh". Này Ambattha, từ đó trở đi chữ
Kanhàyanà được biết đến. Và Kanha là tổ phụ của
dòng họ Kanhàyana. Này Ambattha, nếu theo phụ
mẫu hệ của ngươi về quá khứ, thời dòng họ Thích-

NÓI CHUYỆN                                        141

ca là thầy của ngươi, và ngươi là con một nữ tỳ của dòng họ Thích ca.

17. Khi Thế Tôn nói vậy, những thanh niên nói với Thế Tôn:

- Này Gotama, chớ có phỉ báng quá đáng
thanh niên Ambattha là con một nữ tỳ. Này Gotama,
thanh niên Ambattha sinh vào quý tộc, thanh niên
Ambattha thuộc con nhà danh giá, thanh niên
Ambattha là bậc đa văn, thanh niên Ambattha là nhà
hùng biện giỏi, thanh niên Ambattha là nhà bác học,
thanh niên Ambattha có thể biện luận với Tôn giả
Gotama về vấn đề này.

18. Thế Tôn liền nói với những thanh niên ấy.

- Nếu những thanh niên các ngươi nghĩ:
"Thanh niên Ambattha không được sanh vào quý tộc,
thanh niên Ambattha không thuộc con nhà danh giá,
thanh niên Ambattha không phải là bậc đa văn, thanh
niên Ambattha không phải là nhà hùng biện giỏi,
thanh niên Ambattha không phải là nhà bác học,
thanh niên Ambattha không thể biện luận với Tôn
giả Gotama về vấn đề này", thời thanh niên
Ambattha hãy đứng ra một bên và để các thanh niên
biện luận với Ta về vấn đề này. Nếu các ngươi nghĩ:
"Thanh niên Ambattha được sanh vào quý tộc, thanh

NÓI CHUYỆN                                       142

niên Ambattha thuộc con nhà danh giá, thanh niên
Ambattha là bậc đa văn, thanh niên Ambattha là nhà
hùng biện giỏi, thanh niên Ambattha là nhà bác học,
thanh niên Ambattha có thể biện luận với Gotama về
vấn đề này", thời các ngươi hãy đứng ra một bên và
để thanh niên Ambattha biện luận với ta về vấn đề
này.

19. - Này Gotama, thanh niên Ambattha được sanh
vào quý tộc, thanh niên Ambattha thuộc con nhà
danh giá, thanh niên Ambattha là bậc đa văn, thanh
niên Ambattha là nhà hùng biện giỏi, thanh niên
Ambattha là nhà bác học, thanh niên Ambattha có
thể biện luận với Tôn giả Gotama về vấn đề này.
Chúng tôi sẽ đứng im lặng. Thanh niên Ambattha sẽ
cùng với Gotama biện luận về vấn đề này.

20. Thế Tôn liền nói với thanh niên Ambattha:

- Này Ambattha, câu hỏi hợp lý này được đem ra hỏi ngươi dầu không muốn, ngươi cũng phải trả lời. Nếu ngươi không trả lời, hoặc trả lời tránh qua một vấn đề khác, hoặc giữ im lặng, hoặc bỏ đi, thời ngay tại chỗ, đầu ngươi sẽ bị bể ra làm bảy mảnh. Này Ambattha, ngươi nghĩ thế nào? Ngươi có nghe các Bà-la-môn, trưởng lão, tôn túc, giáo sư và tổ sư nói đến nguồn gốc của dòng họ Kanhàyanà không? Ai là

NÓI CHUYỆN                                        143

tổ phụ của dòng họ Kanhàyanà?

Nghe nói vậy thanh niên Ambattha giữ im lặng. Lần thứ hai Thế Tôn nói với thanh niên Ambattha:

- Này Ambattha, nhà ngươi nghĩ thế nào? Ngươi có nghe các nguồn gốc của dòng họ kanhàyanà không? Ai là tổ phụ của dòng họ Kanhàyanà?

Lần thứ hai thanh niên Ambattha giữ im lặng. Thế Tôn lại nói với thanh niên Ambattha:

- Ambattha, nay ngươi phải trả lời, nay không phải
thời ngươi giữ im lặng nữa. Này Ambattha ai được
Thế Tôn hỏi đến lần thứ ba một câu hỏi hợp lý mà
không trả lời, thời đầu của người ấy sẽ bị bể ra làm
bảy mảnh tại chỗ.

21. Lúc bấy giờ, thần Dạ xoa Vajirapàni đang cầm một chùy sắt to lớn, cháy đỏ, sáng chói đứng trên đầu của thanh niên Ambattha với ý định: "Nếu Thế Tôn hỏi đến lần thứ ba, một câu hỏi hợp lý mà thanh niên Ambattha không trả lời, thời ta sẽ đánh bể đầu nó ra làm bảy mảnh". Chỉ có Thế Tôn và thanh niên Ambattha mới thấy thần Dạ xoa Vajirapàni. Thanh niên Ambattha thấy vị thần ấy liền sợ hãi, hoảng hốt, lông dựng ngược, chỉ tìm sự che chở nơi Thế Tôn, chỉ tìm sự hổ trợ nơi Thế Tôn, liền cúi rạp mình

NÓI CHUYỆN                                         144

xuống và bạch Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama đã nói gì? Mong Tôn giả Gotama nói lại cho.

- Ambattha, ngươi nghĩ thế nào? Ngươi có
nghe các vị Bà-la-môn, trưởng lão, tôn túc, giáo sư
và tổ sư nói đến nguồn gốc của dòng họ Kanhàyanà
không? Ai là tổ phụ của dòng họ Kanhàyanà?

- Tôn giả Gotama, con đã có nghe, đúng như
Tôn giả Gotama đã nói. Chính từ đó nguồn gốc của
dòng họ Kanhàyanà. Vị ấy là tổ phụ của dòng họ
Kanhàyanà.

22. Khi nghe nói vậy, các thanh niên liền la hét lớn:

- Người ta nói thanh niên Ambattha là tiện
sanh, người ta nói thanh niên Ambattha là con dòng
không phải quý phái; người ta nói thanh niên
Ambattha là con một nữ tỳ của dòng họ Thích-ca;
người ta nói dòng họ Thích-ca là chủ của thanh niên
Ambattha. Chúng tôi không nghĩ rằng Sa-môn
Gotama mà lời nói bao giờ cũng chân thực, lại không
phải là người có thể tin được.

23. Lúc bấy giờ Thế Tôn nghĩ rằng: "Các thanh niên đã phỉ báng quá đáng thanh niên Ambattha là con

NÓI CHUYỆN                                         145

một nữ tỳ rồi. Nay Ta hãy giải tỏa cho Ambattha". Rồi Thế Tôn nói với các thanh niên:

- Các thanh niên, các ngươi chớ có phỉ báng quá đáng thanh niên Ambattha là con một nữ tỳ. Kanha ấy trở thành một tu sĩ vĩ đại. Vị này đi về miền Nam, học các chú thuật Phạm thiên, rồi về yết kiến vua Okkàka và yêu cầu gả công chúa Khuddarùpi cho mình. Vua Okkàka vừa giận, vừa tức, mắng rằng: "Ngươi là ai, con đứa nữ tỳ của ta mà dám xin con gái Khuddarùpi của ta", và vua liền lắp tên vào cung. Nhưng vua không thể bắn tên đi, cũng không thể cất mũi tên xuống. Khi bấy giờ, các thanh niên thị giả, các đại thần và tùy tùng đến thưa với ẩn sĩ Kanha:

- "Đại đức, hãy để cho vua an toàn! Đại đức, hãy để cho vua được an toàn!"

- "Nhà vua sẽ được an toàn, và nếu nhà vua bắn mũi tên xuống đất, thời toàn thể quốc độ nhà vua sẽ bị hạn, khô héo!"

- "Đại đức hãy để cho vua được an toàn! Hãy để cho quốc độ được an toàn!"

- "Nhà vua sẽ được an toàn, quốc độ sẽ được an toàn! Nhưng nếu nhà vua bắn tên lên trời, thời toàn thể quốc độ sẽ không mưa trong bảy năm!"

NÓI CHUYỆN                                        146

- "Đại đức, hãy để cho nhà vua được an toàn, hãy để cho quốc độ được an toàn! Và hãy để cho trời mưa!"

- "Nhà vua sẽ được an toàn, quốc độ sẽ được
an toàn và trời sẽ mưa. Nhưng vua hãy nhắm cây
cung đến phía thái tử. Một sợi lông của thái tử cũng
sẽ được an toàn!".

Khi bấy giờ, các thị giả trẻ tuổi, các đại thần nói với Okkàka: "Okkàka hãy nhắm cây cung đến phía thái tử. Một sợi lông của thái tử sẽ được an toàn".

Vua Okkàka nhắm cây cung đến phía thái tử và một
sợi lông của thái tử cũng được an toàn. Vua Okkàka
hoảng sợ, khiếp đảm sự trừng phạt, thuận cho con
gái Khuddàrùpi. Này các thanh niên, chớ có phỉ báng
thanh niên Ambattha một cách quá đáng là con của
một nữ tỳ. Kanha là một vị ẩn sĩ vĩ đại.

24. Khi bấy giờ, Như Lai nói với thanh niên Ambattha:

- "Ambattha, nhà ngươi nghĩ thế nào? Một thanh niên Sát-đế-lỵ cưới một thiếu nữ Bà-la-môn. Do sự sum họp ấy, một người con trai được sinh. Một người sanh từ một thanh niên Sát-đế-lỵ và một thiếu nữ Bà-la-môn có thể thọ lãnh chỗ ngồi hay nước giữa

NÓI CHUYỆN                                           147

những người Bà-la-môn không?"

- Tôn giả Gotama, có thể thọ lãnh.

- Và những người Bà-la-môn có mời người ấy
dự tiệc cúng cho người chết hay dùng món đồ ăn
cúng dường, hay đồ ăn cúng cho thiên thần hay đồ
ăn gửi đến như một tặng phẩm không?

- Tôn giả Gotama, có mời.

- Và những người Bà-la-môn có dạy các chú thuật hay không?

- Tôn giả Gotama, có dạy.

- Có đóng cửa giữa người ấy với những người đàn bà của chúng hay mở cửa?

- Tôn giả Gotama, mở cửa.

- Và những người Sát-đế-lỵ có quán đảnh cho người ấy để thành một Sát-đế-lỵ không?

- Tôn giả Gotama, thưa không.

- Tại sao không?

NÓI CHUYỆN                                      148

- Vì nó không được sinh (là Sát đế lỵ) từ mẫu hệ.

25. - Ambattha, nhà ngươi nghĩ thế nào? Ở đây một
thanh niên Bà-la-môn cưới một thiếu nữ Sát-đế-lỵ.
Do sự sum họp này, một người con trai được sanh.
Một người sanh từ một thanh niên Bà-la-môn và một
thiếu nữ Sát-đế-lỵ có thể thọ lãnh chỗ ngồi hay nước
giữa những Bà-la-môn hay không?

- Tôn giả Gotama, có thể thọ lãnh.

- Và những người Bà-la-môn có mời người ấy dự tiệc
cúng cho người chết hay dùng các món ăn cúng
dường, hay đồ ăn cúng theo thiên thần hay đồ ăn gửi
đến như một tặng phẩm không?

- Tôn giả Gotama, có mời.

- Và những người Bà-la-môn có dạy người ấy các chú thuật không?

- Tôn giả Gotama, có dạy.

- Có đóng cửa giữa người ấy với những người đàn bà của chúng, hay mở cửa?

- Tôn giả Gotama, chúng mở cửa.

NÓI CHUYỆN                                        149

- Và những người Sát-đế-lỵ có làm lễ quán đỉnh cho người ấy để thành một Sát-đế-lỵ không?

- Tôn giả Gotama, thưa không.

- Tại sao vậy?

- Tôn giả Gotama, vì không được sinh (là Sát đế lỵ) từ phụ hệ.

26. - Này Ambattha, nếu so sánh đàn bà với đàn bà, đàn ông với đàn ông, thì giai cấp Sát đế lỵ là ưu, Bà- la-môn là liệt.

Này Ambattha, nhà ngươi nghĩ thế nào? Ở
đây, giả sử do một nguyên nhân gì những người Bà-
la-môn cạo đầu một người Bà-la-môn, đánh người ấy
với một bị tro, tẩn xuất ngươi ấy ra khỏi nước hay
thành phố. Người ấy có được thọ lãnh chỗ ngồi và
nước giữa những người Bà-la-môn không?

- Tôn giả, không được.

- Và những người Bà-la-môn, có mời người
ấy dự tiệc cúng cho người chết hay dùng các món ăn
cúng dường, hay đồ ăn cúng cho thiên thần hay đồ
ăn gửi đến như một tặng phẩm không?

NÓI CHUYỆN                                          150

- Tôn giả Gotama, không có mời.

- Và những người Bà-la-môn có dạy người ấy các chú thuật không?

- Tôn giả Gotama, không dạy.

- Có đóng cửa giữa người ấy với những người đàn bà của chúng, hay mở cửa?

- Tôn giả Gotama, đóng cửa.

27. - Ambattha, nhà ngươi nghĩ thế nào? Ở đây giả
sử do một nguyên nhân gì, những người Sát đế lỵ cạo
đầu một người Sát đế lỵ, đánh người ấy với một bị
tro, tẩn xuất người ấy ra khỏi nước hay thành phố,
người ấy có được thọ lãnh chỗ ngồi và nước uống
giữa những người Bà-la-môn không?

- Tôn giả Gotama, được thọ lãnh.

- Và những người Bà-la-môn có mời người ấy
dự tiệc cúng cho người chết, hay dùng những món
ăn cúng dường, hoặc đồ ăn cúng cho thiên thần, hay
đồ ăn gửi đến như những tặng phẩm không?

- Tôn giả Gotama, có mời.

NÓI CHUYỆN                                       151

- Và những người Bà-la-môn có dạy người ấy các chú thuật không?

- Tôn giả Gotama, có dạy:

- Có đóng cửa giữa người ấy với những người đàn bà của chúng, hay mở cửa?

- Tôn giả Gotama, mở cửa.

- Này Ambattha, đến như vậy là sự đọa lạc tột
cùng của người Sát-đế-lỵ, đã bị những người Sát-đế-
lỵ cạo đầu, đánh người ấy với một bị tro, tẩn xuất
người ấy ra khỏi nước hay thành phố, như vậy, này
Ambattha, khi người Sát-đế-lỵ bị đọa lạc tột cùng,
các Sát đế lỵ vẫn giữ phần ưu thắng và các Bà-la-
môn vẫn ở địa vị hạ liệt.

28. - Này Ambattha, bài kệ này do Phạm thiên Sanam Kumàra thuyết:

"Đối với chúng sanh tin tưởng ở giai cấp, Sát-đế-lỵ chiếm địa vị tối thắng ở nhân gian.

Những vị nào giới hạnh và trí tuệ đầy đủ, vị này chiếm địa vị tối thắng giữa Người và chư Thiên".

(Xong tụng phẩm thứ nhất).

NÓI CHUYỆN                                        152

1. - Tôn giả Gotama, nghĩa chữ Giới hạnh trong bài kệ ấy là gì? Nghĩa chữ Tuệ trong bài kệ ấy là gì?

- Này Ambattha, một vị đã thành tựu vô
thượng trí đức không có luận nghị đến sự thọ sanh,
không có luận nghị đến giai cấp hay không có luận
nghị đến ngã mạn với lời nói: "Ngươi bằng ta hay
ngươi không bằng ta". Chỗ nào nói đến cưới hỏi hay
rước dâu đi, hay cả hai, chỗ đó mới có luận nghị đến
sự thọ sanh, luận nghị đến giai cấp hay luận nghị đến
ngã mạn với lời nói: "Ngươi bằng ta hay không bằng
ta".

Này Ambattha, những ai còn chấp trước lý
thuyết thọ sanh, còn chấp trước lý thuyết giai cấp,
còn chấp trước lý thuyết kiêu mạn, hoặc còn chấp
trước cưới hỏi rước dâu, những người ấy còn rất xa
sự thành tựu vô thượng trí đức. Này Ambattha,
không chấp trước lý thuyết thọ sanh, không chấp
trước lý thuyết giai cấp, không chấp trước lý thuyết
kiêu mạn, không chấp trước cưới hỏi, đưa dâu, người
ấy tức chứng ngộ vô thượng trí đức.

2. - Tôn giả Gotama, thế nào là Giới đức trong bài kệ ấy? Thế nào là Trí tuệ trong bài kệ ấy?

- Ở đây, này Ambattha, Như Lai xuất hiện, là bậc A- la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc:

NÓI CHUYỆN                                         153

... (xin xem kinh Sa-môn quả, từ số 40 đến số 98 tới
câu: "Không có đời sống nào khác nữa" chỉ khác
danh từ xưng hô và câu kết từng đoạn. Như đoạn này,
câu kết là "Như vậy, này Ambattha, là vị Tỷ-kheo
thành tựu giới hạnh". )

- Này Ambattha, như vậy gọi là Tỷ-kheo thành tựu
trí tuệ, thành tựu giới đức, thành tựu giới đức và trí
tuệ. Này Ambattha, không có sự thành tựu trí đức
nào khác siêu việt hơn, cao thượng hơn sự thành tựu
trí đức này.

3. Này Ambattha, có bốn nguyên nhân đưa đến thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này. Thế nào là bốn?

- Này Ambattha, ở đây có Sa-môn hay Bà-la-
môn chưa thấu đạt sự thành tựu vô thượng trí
đức này, lại mang dụng cụ của nhà đạo sĩ, đi
vào rừng sâu và nguyện: "Ta chỉ ăn trái cây
rụng mà sống". Nhất định người này chỉ xứng
đáng là thị giả của vị đã thành tựu trí đức. Này
Ambattha, đó là nguyên nhân thứ nhất đưa đến
thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này.

- Lại nữa, này Ambattha ở đây có vị Sa-môn hay Bà-la-môn chưa thấu đạt sự thành tựu vô

NÓI CHUYỆN                                          154

thượng trí đức này, và chưa thấu đạt pháp ăn
trái cây rụng để sống, lại mang theo cuốc và giỏ
đi vào rừng sâu và nguyện: "Ta chỉ ăn củ, rễ và
trái cây để sống". Nhất định người này chỉ
xứng đáng là thị giả của vị đã thành tựu trí đức.
Này Ambattha, đó là nguyên nhân thứ hai đưa
đến thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức
này.

- Lại nữa, này Ambattha, ở đây có Sa-môn hay
Bà-la-môn chưa thấu đạt sự thành tựu vô
thượng trí đức này, chưa thấu đạt pháp ăn trái
cây để sống và chưa thấu đạt pháp ăn củ, rễ và
trái cây để sống, lại nhen lửa tại cuối làng hay
sống thờ lửa ấy. Nhất định người này chỉ xứng
đáng là thị giả của vị đã thành tựu trí đức. Này
Ambattha đó là nguyên nhân thứ ba đưa đến
thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này.

- Lại nữa Ambattha, ở đây có Sa-môn hay Bà-la-
môn chưa thấu đạt sự thành tựu vô thượng trí
đức này, chưa thấu đạt được pháp ăn trái cây
rụng để sống, chưa thấu đạt pháp ăn củ, rễ và
trái cây để sống, chưa thấu đạt pháp tôn thờ lửa,
lại xây dựng một ngôi nhà có bốn cửa tại ngã
tư đường, sống và nguyện: "Từ bốn phương
nếu có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào lại, thì ta

NÓI CHUYỆN                                         155

sẽ cúng dường, tùy theo khả năng, tùy theo sức
lực của ta". Nhất định người này chỉ xứng đáng
là thị giả của vị đã thành tựu trí đức. Này
Ambattha, đó là nguyên nhân thứ tư đưa đến
thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này.

Này Ambattha đó là bốn nguyên nhân đưa đến thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này.

4. Này Ambattha, ngươi nghĩ thế nào? Ngươi và thầy ngươi có được xem là đã thành tựu vô thượng trí đức này không?

- Bạch không, Tôn giả Gotama. Con và thầy con là gì, Tôn giả Gotama, để có thể so sánh với sự thành tựu vô thượng trí đức. Tôn giả Gotama, con và thầy con còn rất xa sự thành tựu vô thượng trí đức.

- Này Ambattha, ngươi nghĩ thế nào? Tuy
ngươi và thầy ngươi chưa thấu đạt sự thành tựu vô
thượng trí đức này, nhà ngươi có đem theo dụng cụ
của nhà đạo sĩ, đi vào rừng sâu và nguyện: "Ta và
thầy ta chỉ ăn trái cây rụng mà sống?"

- Bạch không, Tôn giả Gotama.

- Này Ambattha, ngươi nghĩ thế nào? Tuy ngươi và thầy ngươi chưa thấu đạt sự thành tựu vô

NÓI CHUYỆN                                         156

thượng trí đức này, chưa thấu đạt pháp ăn trái cây
rụng để sống, ngươi có mang theo cuốc và giỏ đi vào
rừng sâu và nguyện: "Ta và thầy ta chỉ ăn rễ và trái
cây để sống không?"

- Bạch không, Tôn giả Gotama.

- Này Ambattha, ngươi nghĩ thế nào? Tuy
ngươi và thầy ngươi chưa thấu đạt sự thành tựu vô
thượng trí đức này, chưa thấu đạt pháp ăn trái cây
rụng để sống, chưa thấu đạt pháp ăn củ, rễ và trái cây
để sống, ngươi có nhen lửa tại cuối làng hay cuối
xóm và sống thờ lửa ấy với thầy ngươi không?"

- Bạch không, Tôn giả Gotama.

- Này Ambattha, ngươi nghĩ thế nào? Tuy ngươi và thầy ngươi chưa thấu đạt sự thành tựu vô thượng trí đức này, chưa thấu đạt pháp ăn trái cây rụng để sống, chưa thấu đạt pháp ăn củ, rễ và trái cây để sống và chưa thấu đạt sự thờ lửa, ngươi và thầy ngươi có xây dựng một ngôi nhà có bốn cửa tại ngã tư đường với lời nguyện: "Từ bốn phương, nếu có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào lại, thì ta sẽ cúng dường tùy theo khả năng, tùy theo sức lực của ta không?"

- Bạch không, Tôn giả Gotama.

NÓI CHUYỆN                                          157

- Này Ambattha, như vậy ngươi và thầy ngươi
còn khiếm khuyết sự thành tựu vô thượng trí đức
này, còn khiếm khuyết bốn nguyên nhân đưa đến thất
bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này,
Ambattha, thế mà những lời này lại do thầy của
ngươi, Bà-la-môn Pokkharasàdi thốt ra: "Những
hạng Sa-môn giả hiệu, đầu trọc, đê tiện, đen đui, sanh
từ nơi chân bà con ta là ai mà có thể đàm luận với
những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vệ đà". Một vị
tự mình chưa thành tựu được những pháp đưa đến sự
thất bại (cho những pháp cao thượng hơn). Này
Ambattha, ngươi xem, thầy của ngươi, Bà-la-môn
Pokkharasàdi đã lỗi lầm như thế nào?

6. Này Ambattha, Bà-la-môn Pokkharasàdi hưởng
thọ sự cung cấp của vua Pasenadi nước Kosala. Vua
Pasenadi nước Kosala cũng không cho phép thầy
ngươi diện kiến. Nếu vua hội nghị với thầy ngươi
thời chỉ nói thầy ngươi ngang qua một tấm màn. Này
Ambattha, tại sao vua Pasenadi nước Kosala lại
không cho phép thầy ngươi diện kiến, người mà vua
cung cấp thực phẩm thuần tịnh chân chánh. Này
Ambattha, ngươi xem thầy của ngươi, Bà-la-môn
Pokkharasàdi đã lỗi lầm như thế nào?

7. Này Ambattha, ngươi nghĩ thế nào? Như vua Pasenadi nước Kosala hoặc ngồi trên cổ voi, hoặc

NÓI CHUYỆN                                          158

ngồi trên lưng ngựa, hoặc đứng trên lưng ngựa, hoặc đứng trên tấm thảm xe cùng các vị đại thần hay vương tử, luận bàn quốc sự. Nếu vua rời khỏi chỗ ấy hay đứng qua bên, một người Thủ đà hay đầy tớ của một người Thủ đà đến. Người này cũng đứng tại chỗ ấy, cũng luận bàn quốc sự và nói: "Vua Pasenadi nước Kosala đã nói như vậy". Dầu người ấy nói như lời nói của vua, luận bàn như lời luận bàn của vua, người ấy có thể là vua hay là vị phó vương không?

- "Không thể được, Tôn giả Gotama".

8. Này Ambattha, nhà ngươi cũng vậy. Thuở xưa, những vị ẩn sĩ giữa các Bà-la-môn, những tác giả các chú thuật, những nhà tụng tán các chú thuật, đã hát, đã nói lên, đã sưu tầm, những Thánh cú mà nay những Bà-la-môn hiện tại cũng hát lên, nói lên, đọc lên giống như các vị trước đã làm. Những vị ẩn sĩ ấy tên là Atthaka (A sá ca), Vàmaka (Bà-ma), Vàmadeva (Bà-ma -đề-bà), Vessàmitta (Tì-bà-thẩm- sá), Yamataggi (Gia-bà -đề-bà), Angirasa (Ương-kỳ- la). Bhàradvàja (Bạt-la-đà thẩm-xà), Vàsettha (Bà- ma-sá) Kassapa (Ca-diếp), Bhagu (Bà-cửu). Dầu ngươi có thể nói "Ta, một đệ tử, học thuộc lòng những chú thuật của các vị ấy", chỉ với điều kiện này, ngươi có thể được xem là một vị ẩn sĩ hay đã chứng địa vị của một ẩn sĩ không? Việc này không thể có

NÓI CHUYỆN                                          159

được.

9. Ambattha, ngươi nghĩ thế nào? Ngươi có được
nghe những vị Bà-la-môn, trưởng lão, tôn túc, những
vị giáo sư và tổ sư nói đến không? Thuở xưa những
vị ẩn sĩ, giữa các Bà-la-môn, những tác giả của chú
thuật, những nhà tụng tán các chú thuật đã hát, đã nói
lên, đã sưu tầm những Thánh cú mà nay những Bà-
la-môn, cũng hát lên, nói lên, đọc lên giống như các
vị trước đã làm. Những vị ẩn sĩ ấy tên là Atthaka,
Vàmaka, Vàmadeva, Vessàmitta, Yamataggi,
Angirasa, Bhàradvàja, Vàsettha, Kassapa, Bhagu.
Những vị ấy có khéo tắm, khéo chải chuốt, tóc và râu
khéo sửa soạn, trang điểm với vòng hoa và ngọc,
mặc toàn đồ trắng, tận hưởng và tham đắm năm món
dục lạc, như người và thầy của ngươi hiện nay
không?

- Không có vậy. Tôn giả Gotama.

10. - Các vị ẩn sĩ ấy có dùng cơm nấu từ gạo trắng
thượng hạng mà các hạt đen được gạn bỏ ra, dùng
các món canh, các món đồ ăn nhiều loại không, như
ngươi và thầy ngươi hiện nay không?

- Không có vậy, Tôn giả Gotama.

- Hay các vị ấy được những thiếu nữ có đường

NÓI CHUYỆN                                          160

eo và thắt lưng có tua hầu hạ như ngươi và thầy ngươi hiện nay không?

- Không có vậy, Tôn giả Gotama.

- Hay những vị ấy đi trên những xe do những
con ngựa cái có bờm, đuôi được bện và dùng những
cây roi và gậy dài như ngươi và thầy ngươi hiện nay
không?

- Không có vậy, Tôn giả Gotama.

- Hay những vị ấy sống được che chở trong
những thành lũy có những chiến hào bao bọc, có
những cửa thành hạ xuống, có những chiến sĩ mang
gươm dài hộ vệ như ngươi và thầy ngươi hiện nay
không?

- Không có vậy, Tôn giả Gotama.

Như vậy, này Ambattha, ngươi và thầy ngươi không
phải là một ẩn sĩ, không giống đời sống của nhà ẩn
sĩ. Này Ambattha, nếu có gì nghi ngờ, có gì phân vân
về Ta, hãy hỏi Ta và Ta sẽ trả lời.

11. Lúc bấy giờ, Thế Tôn ra khỏi tịnh xá và bắt đầu đi kinh hành. Thanh niên Ambattha đi theo sau Thế Tôn đang đi kinh hành và tìm đếm ba mươi hai tướng

NÓI CHUYỆN                                        161

tốt của vị đại nhân, nghi hoặc sanh, do dự sanh, chưa được thỏa mãn, chưa được hài lòng, tức là tướng mã âm tàng và tướng lưỡi rộng dài.

12. Khi bấy giờ, Thế Tôn nghĩ rằng: "Thanh niên
Ambattha này thấy ở nơi ta gần đủ ba mươi hai tướng
tốt của vị đại nhân trừ hai tướng. Đối với hai tướng
tốt của vị đại nhân, nghi hoặc sanh, do dự sanh, chưa
được thỏa mãn, chưa được hài lòng, tức là tướng mã
âm tàng và tướng lưỡi rộng dài".

Thế Tôn liền dùng thần thông khiến thanh niên Ambattha thấy tướng mã âm tàng của Thế Tôn. Và Thế Tôn le lưỡi, rờ đến, liếm đến hai lỗ tai, rờ đến, liếm đến hai lỗ mũi, và dùng lưỡi che khắp cả vầng trán. Lúc bấy giờ, thanh niên Ambattha liền nghĩ rằng: "Sa-môn Gotama đầy đủ ba mươi hai tướng tốt của vị đại nhân, không phải không đầy đủ". Và nói với Thế Tôn: "Tôn giả Gotama, nay chúng tôi xin đi, chúng tôi rất bận, có nhiều việc cần phải làm".

- Này Ambattha, hãy làm những gì ngươi nghĩ là phải thời.

Rồi thanh niên Ambattha leo lên xe do ngựa cái kéo và ra đi.

13. Lúc bấy giờ Bà-la-môn Pokkharasàdi ra khỏi

NÓI CHUYỆN                                         162

Ukkattha với một đại chúng Bà-la-môn, ngồi tại hoa viên của mình và chờ đợi thanh niên Ambattha. Khi thanh niên Ambattha đi đến hoa viên, đi xe cho đến chỗ còn đi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến tại chỗ Bà-la-môn pokkharasàdi đang ngồi. Đến xong, thanh niên Ambattha đảnh lễ Bà-la-môn Pokkharasàdi và ngồi xuống một bên. Sau khi thanh niên Ambattha ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Pokkharasàdi nói:

14. - Này Ambattha thân mến, ngươi đã thấy Sa-môn Gotama chưa?

- Chúng con thấy Tôn giả Gotama rồi.

- Này Ambattha thân mến, có phải Tôn giả Gotama đúng với tin đồn đã truyền đi, chớ không phải khác?

- Tôn giả Gotama đúng với tin đồn đã truyền
đi, chớ không phải khác. Tôn giả Gotama là như vậy,
chớ không phải khác. Tôn giả Gotama đầy đủ ba
mươi hai tướng tốt của vị đại nhân, chớ không phải
thiếu.

- Này Ambattha thân mến, con có cùng với Tôn giả Gotama đàm luận không?

- Con có đàm luận với Tôn giả Gotama.

NÓI CHUYỆN                                       163

- Này Ambattha thân mến, cuộc đàm luận ấy như thế nào?

Thanh niên Ambattha liền thuật cho Bà-la-môn Pokkharasàdi rõ tất cả cuộc hội đàm với Tôn giả Gotama.

15. Nghe nói như vậy, Bà-la-môn Pokkharasàdi nói với thanh niên Ambattha:

- Ngươi thật là nhà học giả đốn mạt của chúng
ta! Ngươi thật là nhà đa văn đốn mạt của chúng ta!
Ngươi thật là nhà tinh thông ba quyển Vệ đà đốn mạt
của chúng ta. Người ta nói những ai có sự cư xử như
vậy, khi thân hoại mạng chung, sẽ phải sanh vào cõi
ác, đọa xứ, địa ngục. Này Ambattha, ngươi càng
công kích Tôn giả Gotama bao nhiêu, lại càng bị Tôn
giả Gotama lật tẩy chúng ta bấy nhiêu. Ngươi thật là
nhà học giả đốn mạt của chúng ta! Ngươi thật là nhà
đa văn đốn mạt của chúng ta! Ngươi thật là nhà tinh
thông ba quyển Vệ đà đốn mạt của chúng ta! Người
ta nói, những ai có sự cư xử như vậy, khi thân hoại
mạng chung, sẽ phải sanh vào cõi ác, đọa xứ, địa
ngục.

Bà-la-môn Pokkharasàdi tức giận, bực bội, dùng chân đá thanh niên Ambattha bổ lộn nhào rồi lập tức muốn đi gặp đến Thế Tôn.

NÓI CHUYỆN                                         164

16. Khi ấy, những người Bà-la-môn này thưa với Bà-
la-môn Pokkharasàdi: "Hôm nay thì giờ đã quá trễ
để đi thăm Sa-môn Gotama. Ngày mai Tôn giả
Pokkharasàdi hãy đi thăm Sa-môn Gotama".

Tuy vậy, Bà-la-môn Pokkharasàdi vẫn cho làm các
món ăn thượng vị, loại cứng loại mềm tại nhà riêng,
chở trên các xe, và dưới ánh sáng của những ngọn
đuốc từ Ukkattha đi ra và đi đến khóm rừng
Icchànankala. Vị này đi xe cho đến chỗ còn đi xe
được rồi xuống xe đi bộ đến Thế Tôn. Khi đi đến,
liền nói với Thế Tôn những lời hỏi thăm xã giao, rồi
ngồi xuống một bên. Khi ngồi xuống một bên, Bà-
la-môn Pokkharasàdi nói với Thế Tôn:

17. - Tôn giả Gotama, đệ tử của chúng tôi, thanh niên Ambattha có đến đây không?

- Này Bà-la-môn, đệ tử ngươi, thanh niên Ambattha có đến đây.

- Tôn giả Gotama, Ngài có cùng với thanh niên Ambattha đàm luận không?

- Này Bà-la-môn, ta có đàm luận với thanh niên Ambattha.

- Tôn giả Gotama, cuộc đàm luận của Ngài

NÓI CHUYỆN                                         165

với thanh niên Ambattha như thế nào?

Cuộc đàm luận với thanh niên Ambattha như thế nào, Thế Tôn kể lại tất cả cho Bà-la-môn Pokkharasàdi.

Nghe nói vậy, Bà-la-môn nói với Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, thanh niên Ambattha thật là ngu si! Tôn giả Gotama, hãy tha thứ cho thanh niên Ambattha!

- Này Bà-la-môn, cầu cho thanh niên Ambattha được hạnh phúc.

18. Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasàdi tìm đếm
ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân trên thân Thế
Tôn. Bà-la-môn thấy gần đủ ba mươi hai tướng tốt
của bậc đại nhân trên thân Thế Tôn, trừ hai tướng.
Đối với hai tướng tốt của bậc đại nhân, nghi hoặc
sanh, do dự sanh, chưa được thỏa mãn, chưa được
hài lòng, hai tướng là tướng mã âm tàng và tướng
lưỡi rộng dài.

19. Lúc bấy giờ Thế Tôn nghĩ rằng: "Bà-la-môn Pokkharasàdi thấy gần đủ ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân ở nơi Ta, trừ hai tướng. Đối với hai tướng tốt của bậc đại nhân, nghi hoặc sanh, do dự

NÓI CHUYỆN                                         166

sanh, chưa được thỏa mãn, chưa được hài lòng, tức
là tướng mã âm tàng và tướng lưỡi rộng dài". Thế
Tôn liền dùng thần thông khiến Bà-la-môn
Pokkharasàdi thấy tướng mã âm tàng của Thế Tôn.
Và Thế Tôn le lưỡi, rờ đến, liếm đến hai lỗ tai, rờ
đến, liếm đến hai lỗ mũi, và dùng lưỡi che khắp cả
vầng trán.

Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasàdi nghĩ rằng: "Sa
môn Gotama có đầy ba mươi hai tướng tốt của bậc
đại nhân, không phải không đầy đủ", liền nói với Thế
Tôn: "Hôm nay xin mời Tôn giả Gotama cùng chúng
Tỷ-kheo đến dùng cơm với con". Thế Tôn nhận lời
với sự im lặng.

20. Khi Bà-la-môn Pokkharasàdi được biết Thế Tôn đã nhận lời liền báo thì giờ cho Thế Tôn: Tôn giả Gotama, cơm đã sẵn sàng. Khi ấy Thế Tôn buổi sáng đắp y, đem theo y bát, và cùng với chúng Tỷ-kheo đi đến cư xá của Bà-la-môn Pokkharasàdi. Khi đi đến, liền ngồi trên chỗ soạn sẵn. Bà-la-môn Pokkharasàdi tự tay làm cho Thế Tôn thỏa mãn với những món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, còn các thanh niên Bà-la-môn thì tiếp đại chúng Tỷ-kheo. Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasàdi, sau khi biết Thế Tôn dùng cơm đã xong, đã rửa tay và bát, liền lấy một ghế ngồi thấp khác và ngồi xuống một bên.

NÓI CHUYỆN                                         167

21. Thế Tôn liền thứ lớp giảng pháp cho Bà-la-môn
Pokkharasàdi đang ngồi một bên nghe, thuyết về bố
thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày
sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục lạc và
sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết tâm của Bà-
la-môn Pokkharasàdi đã sẵn sàng, đã nhu thuận,
không còn chướng ngại, được phấn khởi, được tín
thành, liền thuyết pháp mà chư Phật đã chứng ngộ,
tức là khổ, tập, diệt, đạo. Cũng như tấm vải thuần
bạch, được gột rửa các vết đen, sẽ rất dễ thấm màu
nhuộm, cũng vậy, chính chỗ ngồi này, pháp nhãn xa
trần ly cấu khởi lên trong tâm Bà-la-môn
Pokkharasàdi: "Phàm pháp gì được tập khởi lên
đều bị tiêu diệt".

22. Khi ấy Bà-la-môn Pokkharasàdi, thấy pháp,
chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ
tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y
cứ nơi người khác đối với đạo pháp của đức Bổn sư.
Bà-la-môn Pokkharasàdi liền bạch Phật:

- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng
lại những gì bị quăng xuống, phơi bày ra những gì bị
che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn
sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể
thấy sắc. Cũng vậy, chánh pháp đã được Tôn giả

NÓI CHUYỆN                                              168

Gotama dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Tôn giả Gotama, con, con của con, vợ của con, tùy tùng của con, bạn hữu của con, xin quy y Thế Tôn Gotama, quy y Pháp và quy y chúng Tỷ kheo. Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

Như Tôn giả Gotama đến thăm các gia đình
cư sĩ khác ở Ukkattha, mong Tôn giả Gotama cũng
đến thăm các gia đình Pokkharasàdi. Tại đây, các
thanh nam hay thanh nữ Bà-la-môn sẽ đảnh lễ Thế
Tôn Gotama, hoặc đứng dậy, hoặc mời chỗ ngồi,
hoặc mời nước, hoặc khiến tâm hoan hỷ. Như vậy
chúng sẽ hưởng hạnh phúc, lợi ích trong một thời
gian lâu dài.

- Này Bà-la-môn lời ngươi nói thật là chí thiện.

NÓI CHUYỆN                                        169

30    Nói pháp được giảng dạy là để vượt qua, khg phải để nắm lấy - ĐẠI Kinh ĐOẠN TẬN ÁI – 38 Trung I, 559

ĐẠI KINH ĐOẠN TẬN ÁI (Mahatanha sankhaya suttam) – Bài kinh số 38 – Trung I, 559

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ) tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tỷ-kheo tên là Sati, con
của người đánh cá, khởi lên ác tà kiến như sau:
"Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì
thức này dong ruỗi, luân chuyển nhưng không đổi
khác".

Một số đông Tỷ-kheo nghe như sau: "Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển nhưng không đổi khác"". Rồi những Tỷ-kheo ấy đi đến chỗ Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá ở, khi đến xong liền nói với Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá như sau:

NÓI CHUYỆN                                        170

– Này Hiền giả Sati, có đúng sự thật chăng, Hiền
giả khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo như tôi hiểu
pháp Thế Tôn thuyết giảng... (như trên)... nhưng
không đổi khác".

– Thật sự là vậy, chư Hiền, theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển nhưng không đổi khác.

Rồi những Tỷ-kheo ấy muốn Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, từ bỏ ác tà kiến ấy, liền cật vấn, nạn vấn lý do, thảo luận:

– Hiền giả Sati, chớ nói như vậy, chớ xuyên tạc
Thế Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn
không có nói như vậy. Hiền giả Sati, Thế Tôn đã
dùng nhiều pháp môn nói thức do duyên khởi; không
có duyên thì thức không hiện khởi.

Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, dù được các Tỷ-kheo ấy cật vấn, thảo luận, vẫn nói lên ác tà kiến ấy, cứng đầu chấp chặt, nắm chặt tà kiến ấy.

– Thật sự là vậy, chư Hiền. Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng thì thức này dong ruỗi, luân chuyển, nhưng không đổi khác.

Vì các Tỷ-kheo ấy không thể làm cho Tỷ-kheo

NÓI CHUYỆN                                         171

Sati, con người đánh cá từ bỏ ác tà kiến ấy, nên các
vị ấy đến chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong, đảnh lễ Ngài
rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên,
những Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Sati, con của người
đánh cá, khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo tôi hiểu
pháp Thế Tôn thuyết giảng thì thức này dong ruỗi,
luân chuyển, nhưng không đổi khác". Bạch Thế Tôn,
chúng con nghe: "Tỷ-kheo Sati, con của người đánh
cá khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo tôi hiểu pháp
Thế Tôn thuyết giảng thì thức này dong ruỗi, luân
chuyển, nhưng không đổi khác"". Bạch Thế Tôn, rồi
chúng con đi đến chỗ Tỷ-kheo Sati, con của người
đánh cá ở, khi đến xong, liền nói với Tỷ-kheo Sati,
con của người đánh cá:

"– Này Hiền giả Sati, có đúng sự thật chăng?
Hiền giả khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo tôi hiểu,
pháp Thế Tôn thuyết giảng... nhưng không đổi
khác"".

Bạch Thế Tôn, khi nghe nói vậy, Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá nói với chúng con như sau:

"– Thật sự là vậy, chư Hiền. Theo như tôi hiểu... nhưng không đổi khác.

NÓI CHUYỆN                                         172

Bạch Thế Tôn, chúng con muốn khiến Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, từ bỏ ác tà kiến ấy, liền cật vấn, nạn vấn lý do, thảo luận:

"– Hiền giả Sati chớ có nói như vậy. Chớ có
xuyên tạc Thế Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn là không tốt.
Thế Tôn không có nói như vậy. Hiền giả Sati, Thế
Tôn đã dùng nhiều pháp môn nói thức do duyên
khởi, không có duyên thì thức không hiện khởi.

"Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Sati, con của người
đánh cá dầu cho được chúng con cật vấn, nạn vấn lý
do, thảo luận, vẫn nói lên ác tà kiến ấy, cứng đầu,
chấp chặt, nắm chặt tà kiến ấy:

"– Thật sự là vậy, theo tôi hiểu, Thế Tôn thuyết giảng..., nhưng không đổi khác".

Bạch Thế Tôn, vì chúng con không thể làm cho Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, từ bỏ ác tà kiến ấy, nên chúng con đến hỏi Thế Tôn ý nghĩa này.

Rồi Thế Tôn cho gọi là một Tỷ-kheo khác:

– Này Tỷ-kheo, hãy đi và nhân danh Ta, gọi Tỷ- kheo Sati, con của người đánh cá: "Hiền giả Sati, bậc Đạo Sư gọi Hiền giả".

NÓI CHUYỆN                                          173

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, đến chỗ Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, sau khi đến, liền nói với Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá:

– Hiền giả Sati, bậc Đạo Sư gọi Hiền giả.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá đáp lời Tỷ-
kheo ấy, đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ
Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với
Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá đang ngồi
xuống một bên:

– Này Sati, có thật chăng, Ông khởi lên ác tà
kiến như sau: "Theo như tôi hiểu pháp Thế Tôn
thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển
nhưng không đổi khác"?

– Thật sư là vậy, bạch Thế Tôn. Theo như con hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, thì thức này dong ruỗi, luân chuyển nhưng không đổi khác.

– Này Sati, thế nào là thức ấy?

– Bạch Thế Tôn, chính thức ấy nói cảm thọ, thọ

NÓI CHUYỆN                                          174

lãnh chỗ này, chỗ kia, kết quả các hành động thiện ác.

– Này kẻ mê mờ kia, vì ai mà Ông lại hiểu pháp
Ta thuyết giảng như vậy. Này kẻ mê mờ kia, có phải
chăng, Ta đã dùng nhiều pháp môn nói là thức do
duyên khởi, không có duyên, thì thức không hiện
khởi? Và này kẻ mê mờ kia, không những Ông xuyên
tạc Ta, vì Ông đã tự chấp thủ sai lạc, Ông còn tự phá
hoại Ông và tạo nên nhiều tổn đức. Này kẻ mê mờ
kia, và như vậy sẽ đưa đến bất hạnh và đau khổ lâu
dài cho Ông.

Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Chư Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá, có thể khởi lên tia lửa sáng gì trong Pháp, Luật này không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể có được, không thể được, bạch Thế Tôn.

Được nói vậy, Tỷ-kheo Sati, con của người đánh
cá, im lặng, hổ ngươi, thụt vai, cúi đầu, lo âu, câm
miệng. Rồi Thế Tôn sau khi biết được Tỷ-kheo Sati,
con của người đánh cá, đang im lặng, hổ ngươi, thụt
vai, cúi đầu, lo âu, câm miệng, bèn nói với Tỷ-kheo
Sati, con của người đánh cá.

NÓI CHUYỆN                                         175

– Này kẻ mê mờ kia, người ta sẽ biết Ông qua ác tà kiến của chính Ông. Ở đây, Ta sẽ hỏi các Tỷ- kheo.

Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Chư Tỷ-kheo, các Ông có hiểu pháp Ta thuyết
giảng giống như Tỷ-kheo Sati, con của người đánh
cá này, không những đã xuyên tạc Ta vì đã tự chấp
thủ sai lạc, mà còn tự phá hoại mình và tạo nên nhiều
tổn đức?

– Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã dùng nhiều pháp môn nói thức do duyên khởi, không có duyên, thức không hiện khởi.

– Lành thay, chư Tỷ-kheo, lành thay, chư Tỷ-
kheo, các Ông hiểu pháp Ta thuyết giảng như vậy!
Chư Tỷ-kheo, Ta đã dùng nhiều pháp môn nói
thức do duyên khởi. Không có duyên, thức không
hiện khởi. Nhưng Tỷ-kheo Sati, con của người đánh
cá, không những xuyên tạc Ta vì đã tự chấp thủ sai
lạc, còn tự pháp hoại mình và tạo nên nhiều tổn đức,
và như vậy sẽ đưa đến bất hạnh và đau khổ lâu dài
cho kẻ mê mờ ấy.

Này các Tỷ-kheo, do duyên mà thức sanh, và thức ấy có tên tùy theo duyên ấy. Do duyên mắt và

NÓI CHUYỆN                                         176

các sắc, thức sanh, và thức ấy có tên là nhãn thức.
Do duyên tai và các tiếng, thức sanh, và thức ấy có
tên là nhĩ thức. Do duyên mũi và các hương, thức
sanh, và thức ấy có tên là tỷ thức. Do duyên lưỡi và
các vị, thức sanh, và thức ấy có tên là thiệt thức. Do
duyên thân và các xúc, thức sanh và thức ấy có tên
là thân thức. Do duyên ý và các pháp, thức sanh, và
thức ấy có tên là ý thức.

Này các Tỷ-kheo, do duyên nào lửa sanh và lửa
ấy có tên tùy theo duyên ấy. Do duyên củi, lửa sanh,
lửa ấy gọi là lửa củi. Duyên vỏ gỗ bào, lửa sanh, lửa
ấy gọi là lửa vỏ bào. Duyên cỏ, lửa sanh, lửa ấy gọi
là lửa cỏ. Duyên phân bò, lửa sanh, lửa ấy gọi là lửa
phân bò. Duyên trấu, lửa sanh, lửa ấy gọi là lửa trấu.
Duyên đống rác, lửa sanh, lửa ấy gọi là lửa đống
rác.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên, thức sanh, và thức ấy có tên tùy theo duyên ấy. Do duyên mắt và các sắc, thức sanh, và thức ấy có tên là nhãn thức. Do duyên tai và các tiếng, thức sanh, và thức ấy có tên là nhĩ thức. Do duyên mũi và các hương, thức sanh, và thức ấy có tên và tỷ thức. Do duyên lưỡi và các vị, thức sanh, và thức ấy có tên là thiệt thức. Do duyên thân và các xúc, thức sanh, và thức ấy có tên là thân thức. Do duyên ý và các pháp, thức

NÓI CHUYỆN                                          177

sanh, và thức ấy có tên là ý thức.

Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy sanh vật này không?

– Bạch Thế Tôn, có thấy.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy sự tác thành sanh vật do món ăn ấy không?

– Bạch Thế Tôn có thấy.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy, do sự đoạn diệt các món ăn ấy, sanh vật ấy cũng bị đoạn diệt không?

– Bạch Thế Tôn, có thấy.

– Này các Tỷ-kheo, vì do dự nên nghi hoặc sanh.

– Sanh vật này có thể không có mặt?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, vì do dự nên nghi hoặc sanh. Sự tác thành của món ăn ấy có thể có hay không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

NÓI CHUYỆN                                        178

– Này các Tỷ-kheo, vì do dự nên nghi hoặc sanh. Do sự đoạn diệt các món ăn ấy, sanh vật ấy có thể bị đoạn diệt hay không bị đoạn diệt?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, nếu thấy như thật với chánh trí tuệ, thì sự nghi ngờ này được trừ diệt. Sanh vật này có thể không có mặt.

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, nếu thấy như thật với chánh trí tuệ, thì sự nghi ngờ này được trừ diệt. Sự tác thành của món ăn ấy có thể có hay không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy. (???)

– Này các Tỷ-kheo, nếu thấy như thật với chánh
trí tuệ, thì sự nghi ngờ này được trừ diệt. Do sự đoạn
diệt các món ăn ấy, sanh vật có thể bị đoạn diệt hay
không bị đoạn diệt?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sanh vật này có mặt, (đối với vấn đề này), ở đây, các Ông có phải không có nghi hoặc không?

NÓI CHUYỆN                                            179

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sự tác thành của món ăn ấy, (đối với vấn đề này), ở đây, các Ông có phải không có nghi hoặc không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, do sự đoạn diệt các món ăn
ấy, sanh vật ấy có thể bị đoạn diệt, (đối với vấn đề
này), ở đây, các Ông có phải không có nghi hoặc
không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sanh vật này có mặt, (đối với vấn đề này) có phải các Ông khéo thấy, nhờ như thật chánh trí tuệ không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, sự hiện hữu của sanh vật ấy là do các món ăn ấy tác thành, có phải các Ông khéo thấy nhờ như thật chánh trí tuệ không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, do sự đoạn diệt các món ăn

NÓI CHUYỆN                                        180

ấy, sanh vật ấy có thể bị đoạn diệt, (đối với vấn đề này), có phải các Ông khéo thấy nhờ như thật chánh trí tuệ không?

– Bạch Thế Tôn, có vậy.

– Này các Tỷ-kheo, đối với tri kiến này được
thanh tịnh như vậy, được làm cho trong sáng như
vậy, nếu các Ông chấp trước, lấy làm hãnh diện,
truy cầu, xem là của mình, thì này các Tỷ-kheo, các
Ông có thể hiểu ví dụ chiếc bè, nói Pháp được
giảng dạy là để đưa vượt qua, không phải để nắm
lấy.

– Bạch Thế Tôn, không.

– Nhưng này các Tỷ-kheo, đối với tri kiến này được thanh tịnh như vậy, được làm cho trong sáng như vậy, nếu các Ông không chấp trước, không lấy làm hãnh diện, không truy cầu, không xem là của mình, thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thể hiểu ví dụ của mình, thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thể hiểu ví dụ là của mình (???), thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thể hiểu ví dụ chiếc bè, nói Pháp được giảng dạy là để đưa vượt qua, không phải để nắm lấy.

– Bạch Thế Tôn, có.

NÓI CHUYỆN                                         181

– Này các Tỷ-kheo, có bốn món ăn giúp cho an
trú các loài hữu tình đã sanh hay phò trợ các loài
hữu tình sẽ sanh. Thế nào là bốn? Đoàn thực hoặc
thô hoặc tế, thứ hai là xúc thực, thứ ba là tư niệm
thực, và thứ tư là thức thực.

Và này các Tỷ-kheo bốn món ăn này, lấy gì làm
nhân duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh
chủng, lấy gì làm nguyên nhân? Bốn món ăn này lấy
ái làm nhân duyên, lấy ái làm tập khởi, lấy ái làm
sanh chủng, lấy ái làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, ái này lấy gì làm nhân duyên,
lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng, lấy gì làm
nguyên nhân? Ái lấy thọ làm nhân duyên, lấy thọ làm
tập khởi, lấy thọ làm sanh chủng, lấy thọ làm nguyên
nhân.

Này các Tỷ-kheo, thọ này lấy gì làm nguyên
nhân, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng, lấy
gì làm nguyên nhân? Thọ lấy xúc làm nhân duyên,
lấy xúc làm tập khởi, lấy xúc làm sanh chủng, lấy xúc
làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, xúc này lấy gì làm nguyên
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Xúc lấy sáu nhập làm nhân
duyên, lấy sáu nhập làm tập khởi, lấy sáu nhập làm

NÓI CHUYỆN                                          182

sanh chủng, lấy sáu nhập làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, sáu nhập này lấy gì làm nhân duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng, lấy gì làm nguyên nhân? Sáu nhập lấy danh sắc làm nhân duyên, lấy danh sắc làm tập khởi, lấy danh sắc làm sanh chủng, lấy danh sắc làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, danh sắc này lấy gì làm nhân
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Danh sắc lấy thức làm nhân
duyên, lấy thức là tập khởi, lấy thức làm sanh chủng,
lấy thức làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, thức này lấy gì làm nhân
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Thức lấy hành làm nhân
duyên, lấy hành làm tập khởi, lấy hành làm sanh
chủng, lấy hành làm nguyên nhân.

Này các Tỷ-kheo, các hành này lấy gì làm nhân
duyên, lấy gì làm tập khởi, lấy gì làm sanh chủng,
lấy gì làm nguyên nhân? Các hành lấy vô minh làm
sanh chủng, lấy vô minh làm nguyên nhân.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu nhập, sáu nhập duyên xúc, xúc duyên thọ,

NÓI CHUYỆN                                         183

thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên
sanh, sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
được hiện hữu. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ
khổ uẩn này.

– Trước đã nói: Sanh duyên già, chết (Do duyên
sanh nên già, chết hiện khởi). Này các Tỷ-kheo, sanh
duyên già, chết có phải không? Hay ở đây (nghĩa)
như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, sanh duyên già, chết. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Sanh duyên già, chết.

- Trước đã nói: hữu duyên sanh. Này các Tỷ- kheo, hữu duyên sanh có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, hữu duyên sanh. Như vậy, đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Hữu duyên sanh.

- Trước đã nói: Thủ duyên hữu. Này các Tỷ- kheo, thủ duyên hữu có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, thủ duyên hữu. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Thủ duyên hữu.

NÓI CHUYỆN                                        184

– Trước đã nói: Ái duyên thủ. Này các Tỷ-kheo, ái duyên thủ có phải không? Hay ở đây, (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, ái duyên thủ. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Ái duyên thủ.

– Trước đã nói: Thọ duyên ái. Này các Tỷ-kheo, thọ duyên ái có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, thọ duyên ái. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Thọ duyên ái.

– Trước đã nói: Xúc duyên thọ. Này các Tỷ- kheo, xúc duyên thọ có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, xúc duyên thọ. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Xúc duyên thọ.

– Trước đã nói: Sáu nhập duyên xúc. Này các Tỷ-kheo, sáu nhập duyên xúc có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, sáu nhập duyên xúc. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Sáu nhập duyên xúc.

NÓI CHUYỆN                                       185

– Trước đã nói: Danh sắc duyên sáu nhập. Này các Tỷ-kheo, danh sắc duyên sáu nhập có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, danh sắc duyên sáu nhập. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Danh sắc duyên sáu nhập.

– Trước đã nói: Thức duyên danh sắc. Này các Tỷ-kheo, thức duyên danh sắc có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, thức duyên danh sắc. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Thức duyên danh sắc.

– Trước đã nói: Hành duyên thức: Này các Tỷ- kheo, hành duyên thức có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, hành duyên thức. Như vậy, đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Hành duyên thức.

– Trước đã nói: Vô minh duyên hành. Này các Tỷ-kheo, vô minh duyên hành có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

NÓI CHUYỆN                                       186

– Bạch Thế Tôn, vô minh duyên hành. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Vô minh duyên hành.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Các Ông nói như vậy và Ta cũng nói như vậy: "Cái này có nên cái kia có, cái này sanh nên cái kia sanh", như vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu nhập, sáu nhập duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sanh, sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não cùng sanh khởi. Như vậy, là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này. Do vô minh đoạn diệt, xả ly một cách hoàn toàn nên các hành diệt. Do các hành diệt nên thức diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt. Do sáu nhập diệt nên xúc diệt. Do xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

Trước đã nói: Do sanh diệt nên già, chết diệt. Này các Tỷ-kheo, do sanh diệt nên già, chết diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do sanh diệt nên già, chết diệt.

NÓI CHUYỆN                                            187

Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do sanh diệt nên già, chết diệt.

– Trước đã nói: Do hữu diệt nên sanh diệt. Này các Tỷ-kheo, do hữu diệt nên sanh diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do hữu diệt nên sanh diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do hữu diệt nên sanh diệt.

– Trước đã nói: Do thủ diệt nên hữu diệt. Này các Tỷ-kheo, do thủ diệt nên hữu diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do thủ diệt nên hữu diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do thủ diệt nên hữu diệt.

– Trước đã nói: Do ái diệt nên thủ diệt. Này các Tỷ-kheo, do ái diệt nên thủ diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do ái diệt nên thủ diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do ái diệt nên thủ diệt.

– Trước đã nói: Do thọ diệt nên ái diệt. Này các

NÓI CHUYỆN                                         188

Tỷ-kheo, do thọ diệt nên ái diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do thọ diệt nên ái diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do thọ diệt nên ái diệt.

– Trước đã nói: Do xúc diệt nên thọ diệt. Này các Tỷ-kheo, do xúc diệt nên thọ diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do xúc diệt nên thọ diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do xúc diệt nên thọ diệt.

– Trước đã nói: Do sáu nhập diệt nên xúc diệt. Này các Tỷ-kheo, do sáu nhập diệt nên xúc diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do sáu nhập diệt nên xúc diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do sáu nhập diệt nên xúc diệt.

– Trước đã nói: Do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt. Này các Tỷ-kheo, do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do danh sắc diệt nên sáu nhập

NÓI CHUYỆN                                         189

diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do danh sắc diệt nên sáu nhập diệt.

– Trước đã nói: Do thức diệt nên danh sắc diệt. Này các Tỷ-kheo, do thức diệt nên danh sắc diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do thức diệt nên danh sắc diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do thức diệt nên danh sắc diệt.

– Trước đã nói: Do hành diệt nên thức diệt. Này các Tỷ-kheo, do hành diệt nên thức diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do hành diệt nên thức diệt. Như vậy đối với chúng con (nghĩa) ở đây là vậy: Do hành diệt nên thức diệt.

– Trước đã nói: Do vô minh diệt nên hành diệt. Này các Tỷ-kheo, do vô minh diệt nên hành diệt có phải không? Hay ở đây (nghĩa) như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, do vô minh diệt nên hành diệt. Như vậy đối với chúng con, (nghĩa) ở đây là vậy: Do vô minh diệt nên hành diệt.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Các Ông nói như

NÓI CHUYỆN                                         190

vậy và Ta cũng nói như vậy: "Cái này không có nên cái kia không có, cái này diệt nên cái kia diệt", như vô minh diệt nên hành diệt, hành diệt nên thức diệt, thức diệt nên danh sắc diệt, danh sắc diệt nên sáu nhập diệt, sáu nhập diệt nên xúc diệt, xúc diệt nên thọ diệt, thọ diệt nên ái diệt, ái diệt nên thủ diệt, thủ diệt nên hữu diệt, hữu diệt nên sanh diệt, sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu não diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

Này các Tỷ-kheo, các Ông nên biết như vậy,
thấy như vậy, có còn chạy theo thời quá khứ, và suy
nghĩ: "Ta có mặt trong thời quá khứ hay không có
mặt trong thời quá khứ? Ta có mặt trong thời quá
khứ như thế nào? Ta có mặt trong thời quá khứ, hình
vóc như thế nào? Trước kia ta là gì và ta có mặt như
thế nào trong thời quá khứ"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, có còn chạy theo thời vị lai, và suy nghĩ:
"Ta sẽ có mặt trong thời vị lai hay ta sẽ không có mặt
trong thời vị lai? Ta sẽ có mặt trong thời vị lai như
thế nào? Ta sẽ có mặt trong thời vị lai, hình vóc như
thế nào? Trước kia là gì và ta sẽ có mặt như thế nào
trong thời vị lai"?

NÓI CHUYỆN                                             191

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có nghi ngờ gì về mình trong thời
hiện tại: "Ta có mặt hay ta không có mặt. Ta có mặt
như thế nào? Ta có mặt, hình vóc như thế nào? Hữu
tình này từ đâu đến? Và rồi nó sẽ đi đâu"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có nói như sau: "Bậc Đạo Sư quá
nặng nề (?) đối với chúng ta. Chúng ta nói vì chúng
ta tôn trọng bậc Đạo Sư"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có nói như sau: "Một Sa-môn nói
với chúng tôi như vậy, các Sa-môn khác cũng vậy(?),
và còn chúng tôi không có nói như vậy"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy như vậy, các Ông có tìm một vị Đạo Sư khác không?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

NÓI CHUYỆN                                       192

– Này các Tỷ-kheo, các Ông biết như vậy, thấy
như vậy, các Ông có trở lui lại các giới cấm, tế tự (?)
đàn tràng của các tục tử Sa-môn, Bà-la-môn (và nghĩ
rằng) chúng là căn bản không?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này các Tỷ-kheo, có phải các Ông chỉ nói những gì các Ông tự biết, tự thấy, tự ý thức được?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo,! Này các Tỷ-
kheo, các Ông đã được ta giới thiệu Chánh Pháp,
Pháp này thiết thực, hiện tại, không có thời gian, đến
để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người
trí tự thân giác hiểu. Này các Tỷ-kheo, Pháp này thiết
thực, hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người trí tự thân giác
hiểu. Tất cả những gì đã nói là do duyên này mà
nói.

Này các Tỷ-kheo, có ba sự hòa hợp mà một bào thai thành hình:

 Ở đây, cha mẹ có giao hợp và người mẹ không trong thời có thể thụ thai, và hương ấm (gandhabba) không hiện tiền, như vậy bào thai

NÓI CHUYỆN                                           193

không thể thành hình.
 Ở đây, cha và mẹ có giao hợp, và người mẹ
trong thời có thể thụ thai, nhưng hương ấm
(gandhabba) không hiện tiền, như vậy bào thai
không thể thành hình.
 Và này các Tỷ-kheo, khi nào cha mẹ có giao
hợp, và người mẹ trong thời có thể thụ thai, và
hương ấm có hiện tiền; có ba sự hòa hợp như
vậy, thì bào thai mới thành hình.
Rồi này các Tỷ-kheo, người mẹ trong chín hay
mười tháng mang bào thai ấy, với sự lo âu lớn đối
với gánh nặng ấy. Rồi này các Tỷ-kheo, sau chín hay
mười tháng, người mẹ sinh đẻ với sự lo âu lớn đối
với gánh nặng ấy. Khi đã sinh, người mẹ nuôi (hài
nhi ấy) với máu của mình. Này các Tỷ-kheo, trong
luật của bậc Thánh, sữa của bà mẹ được xem là máu.
Này các Tỷ-kheo, đứa trẻ ấy, sau khi lớn lên, sau khi
các căn đã thuần thục, chơi với những trò chơi dành
cho các đứa trẻ, như với cái cày nhỏ, chơi khăng,
chơi nhảy lộn nhào, chơi chong chóng, chơi với đồ
đong bằng lá, chơi xe con, chơi cung nhỏ. Này các
Tỷ-kheo, đứa trẻ sau khi lớn lên, sau khi các căn do
mắt nhận thức, được thuần thục, thọ hưởng đầy đủ
năm món dục lạc; các sắc do mắt nhận thức, sắc này
khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục,
hấp dẫn; các tiếng do tai nhận thức... Các hương do

NÓI CHUYỆN                                         194

mũi nhận thức... Các vị do lưỡi nhận thức... Các xúc do thân cảm xúc; các xúc này khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục.

 Khi thấy sắc bằng mắt, người đó tham ái đối với
sắc đẹp, người đó ghét bỏ đối với sắc xấu, người
đó sống niệm không an trú trên thân, với một tâm
nhỏ mọn. Người đó không như thật tuệ tri tâm giải
thoát, tuệ giải thoát, chính nhờ chúng mà các ác
bất thiện pháp của người đó được trừ diệt, không
có dư tàn.
 Như vậy, đối diện với thân, sơ (thuận, nghịch) có
cảm thọ nào khởi lên: lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ
bất lạc thọ, người đó tùy hỷ, hoan nghênh, tham
trước thọ ấy.
 Vì tùy hỷ, hoan nghênh, tham trước cảm thọ ấy,
nên dục sanh hỷ, có tâm dục hỷ đối với những cảm
thọ ấy, nên dục hỷ sanh. Có tâm dục hỷ đối với
những cảm thọ ấy, tức là chấp thủ.
 Do duyên thủ nên hữu sanh; do duyên hữu nên
sanh sinh khởi; do duyên sanh nên già, chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não, sanh. Như vậy là sự tập khởi của
toàn bộ khổ uẩn này.
Khi người đó nghe tiếng với tai... (như trên)...
khi người đó ngửi hương với mũi... (như trên)... khi
người đó nếm vị với lưỡi... (như trên)... khi người đó

NÓI CHUYỆN                                          195

cảm xúc với thân... (như trên)... khi người đó nhận thức pháp với ý, người đó tham ái đối với pháp tốt, ghét bỏ đối với pháp xấu. Người đó sống niệm không an trú trên thân, với một tâm nhỏ mọn. Người đó không như thật tuệ tri đến tâm giải thoát, tuệ giải thoát, chính nhờ chúng mà các ác, bất thiện pháp của người đó được trừ diệt, không còn dư tàn. Như vậy, đối diện với thân, sơ (thuận, nghịch), có cảm thọ nào khởi lên: lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ. Người đó tùy hỷ, hoan nghênh, tham trước cảm thọ ấy. Vì người đó tùy hỷ, hoan nghênh, tham trước cảm thọ ấy nên dục hỷ sanh. Có tâm dục hỷ đối với những cảm thọ ấy, tức là chấp thủ. Do duyên thủ nên hữu sanh; do duyên hữu nên sanh sinh khởi; do duyên sanh nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

Ở đời, này các Tỷ-kheo, Như Lai xuất hiện ở đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai sau khi tự chứng ngộ với thượng trí, thế giới này với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên, Nhơn, lại tuyên thuyết điều Như Lai đã chứng ngộ. Như Lai thuyết pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, đầy đủ văn nghĩa. Như Lai truyền dạy phạm hạnh hoàn toàn đầy

NÓI CHUYỆN                                         196

đủ, thanh tịnh. Người gia trưởng hay con vị gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nào nghe Pháp ấy. Sau khi nghe Pháp, người ấy sanh lòng kính ngưỡng Như Lai. Khi có lòng tín ngưỡng, vị ấy suy nghĩ: "Đời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật rất khó cho một người sống ở gia đình có thể sống theo phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Sau một thời gian, người ấy bỏ tài sản nhỏ hay bỏ tài sản lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

Khi đã xuất gia như vậy, vị ấy sống thành tựu học pháp chánh hạnh:

 Từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ
kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót
đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài hữu
tình.
 Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, chỉ lấy những
vật đã cho, chỉ mong những vật đã cho, sống
thanh tịnh, không có trộm cắp.

NÓI CHUYỆN                                         197

 Từ bỏ tà hạnh, sống theo phạm hạnh, sống hạnh
viễn ly, từ bỏ dâm dục hèn hạ,
 Từ bỏ nói láo, nói những lời chân thật, y chỉ
trên sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy, không
lường gạt, không phản lại đối với đời,
 Từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi, nghe
điều gì ở chỗ này, không đến chỗ kia nói để
sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều gì ở
chỗ kia, không đến nói với những người này để
sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy, vị ấy
sống hòa hợp những kẻ ly gián, khuyến khích
những kẻ hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, thoải
mái trong hòa hợp, hân hoan trong hòa hợp, nói
những lời đưa đến hòa hợp.
 Từ bỏ lời nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác,
nói những lời nói không lỗi lầm, đẹp tai, dễ
thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng
nhiều người.
 Từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói phù
phiếm, nói đúng thời, nói những lời chân thật,
nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về
Chánh Pháp, nói những lời về Luật, nói những
lời đáng được gìn giữ, những lời hợp thời,
thuận lý, có mạch lạc hệ thống, có ích lợi.

Vị ấy từ bỏ làm hại đến các hột giống và các loại

NÓI CHUYỆN                                        198

cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không ăn ban đêm, từ bỏ ăn phi thời, từ bỏ đi xem múa, hát, nhạc, trình diễn, từ bỏ trang sức bằng vòng hoa, hương liệu, dầu thơm và các thời trang, từ bỏ dùng giường cao và giường lớn, từ bỏ nhận vàng bạc, từ bỏ nhận các hạt sống, từ bỏ nhận thịt sống, từ bỏ nhận đàn bà, con gái, từ bỏ nhận nô tỳ, gái và trai, từ bỏ nhận cừu và dê, từ bỏ nhận gia cầm và heo, từ bỏ nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái, từ bỏ nhận ruộng nương và đất đai, từ bỏ nhận người môi giới hoặc tự mình làm môi giới, từ bỏ buôn bán, từ bỏ các sự gian lận bằng cân, tiền bạc, đo lường, từ bỏ các tà hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo, từ bỏ làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bức đoạt, trộm cắp, cướp phá.

Vị ấy biết đủ với tấm y để che thân, với đồ ăn
khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang
theo (y và bình bát). Ví như con chim bay đến chỗ
nào cũng mang theo hai cánh; cũng vậy, Tỷ-kheo
biết đủ với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để
nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo (y và bình
bát).

Vị ấy nhờ thành tựu Thánh giới uẩn này nên hưởng được lạc thọ, nội tâm không lỗi lầm.

Khi mắt thấy sắc, vị ấy không nắm giữ tướng

NÓI CHUYỆN                                          199

chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì khiến con mắt không được chế ngự, khiến tham ái, ưu, bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên; vị ấy tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt. Khi tai nghe tiếng... (như trên)... mũi ngửi hương... (như trên)... lưỡi nếm vị... (như trên)... thân cảm xúc... (như trên)... ý nhận thức các pháp; vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì khiến ý căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu, bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên; vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. Vị ấy nhờ sự hộ trì cao quý các căn ấy, nên hưởng lạc thọ, nội tâm không lỗi lầm.

Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác, khi nhìn
thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác, khi co tay, khi
duỗi tay đều tỉnh giác, khi mang y kép, bình bát,
thượng y đều tỉnh giác, khi ăn uống, nhai, nuốt đều
tỉnh giác, khi đi đại tiểu tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác,
khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, im lặng đều tỉnh
giác.

Vị ấy với sự thành tựu Thánh giới uẩn này, với sự thành tựu Thánh hộ trì căn này, và với Thánh chánh niệm tỉnh giác này, lựa một chỗ thanh vắng, tịch mịch như khu rừng, gốc cây, khe núi, hang đá,

NÓI CHUYỆN                                             200

bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm. Sau khi đi
khất thực về và ăn xong, vị ấy ngồi kiết-già, lưng
thẳng, tại chỗ nói trên, và an trú chánh niệm trước
mặt.

 Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát
ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái.
 Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân
hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu
tình, gột rửa, tâm hết sân hận.
 Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát ly
hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về
ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết
hôn trầm thụy miên.
 Từ bỏ trạo cử hối quá, vị ấy sống không trạo
cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử,
hối tiếc.
 Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi ngờ,
không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi
ngờ đối với thiện pháp.

Sau khi từ bỏ năm triền cái làm ô nhiễm tâm, làm cho yếu ớt trí tuệ, vị ấy ly dục, ly pháp bất thiện, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai,

NÓI CHUYỆN                                            201

một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm giác sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là "xả niệm lạc trú", chứng và trú Thiền thứ ba. Lại nữa, này các Tỷ- kheo, vị Tỷ-kheo xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

 Khi vị ấy thấy sắc bằng mắt, vị ấy không tham ái
đối với sắc đẹp, không ghét bỏ đối với sắc xấu, vị
ấy sống an trú niệm trên thân, với tâm vô lượng.
Vị ấy như thật tuệ tri tâm giải thoát, tuệ giải thoát,
chính nhờ chúng mà các ác bất thiện pháp của vị
ấy được trừ diệt, không có dư tàn.
 Như vậy từ bỏ (thuận nghịch), có cảm thọ nào
khởi lên: lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ;
vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không
tham trước thọ ấy.
 Vì vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không
tham trước thọ ấy, nếu có dục hỷ nào đối với các
cảm thọ, dục hỷ ấy được trừ diệt.
 Do dục hỷ của vị ấy diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt
nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh
diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Như
vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

NÓI CHUYỆN                                            202

Khi vị ấy nghe tiếng bằng tai... (như trên)... khi vị ngửi hương bằng mũi... (như trên)... Khi vị ấy nếm vị bằng lưỡi... (như trên)...Khi vị ấy cảm xúc bằng thân... (như trên)... Khi vị ấy nhận thức pháp bằng ý, vị ấy không tham ái đối với pháp tốt, không ghét bỏ đối với pháp xấu. Vị ấy sống an trú niệm trên thân, với tâm vô lượng. Vị ấy như thật tuệ tri tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Chính nhờ chúng mà các ác, bất thiện pháp của vị ấy được trừ diệt, không có dư tàn. Như vậy, vị ấy đoạn trừ (thuận nghịch) có cảm thọ nào khởi lên: lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ; vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không tham trước thọ ấy. Vì vị ấy không tùy hỷ, không hoan nghênh, không tham trước thọ ấy, nếu có dục hỷ nào đối với các cảm thọ, dục hỷ ấy được trừ diệt. Do dục hỷ của vị ấy diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.

Này các Tỷ-kheo, các Ông hãy thọ trì ái tận giải
thoát này, được Ta nói một cách tóm tắt, nhưng
(phải nhớ là) Tỷ-kheo Sati, con của người đánh cá,
đã bị mắc trong cái lưới lớn của ái, trong sự rối loạn
của ái.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy

NÓI CHUYỆN                                            203

hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

NÓI CHUYỆN                          204

31    Nói riêng bên tai - Kinh ĐI ĐẾN CÁC GIA ĐÌNH – Tăng II, 529

ĐI ĐẾN CÁC GIA ĐÌNH – Tăng II, 529

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thân cận các gia đình, không được các gia đình ái mộ, thích ý, kính trọng, noi gương để tu tập.

2. Thế nào là năm?

-   Vị ấy thân mật với người không thân tín,
-   Can thiệp vào việc không có thẩm quyền,
-   Ra vào với các phần tử chống đối,
-   Nói riêng một bên tai,
-   Xin quá nhiều.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thân cận các gia đình, không được các gia đình ái mộ, thích ý, kính trọng, noi gương để tu tập.

3. Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thân cận các gia đình, được các gia đình ái mộ, thích ý, kính trọng, noi gương để tu tập.

Thế nào là năm?

- Vị ấy không thân mật với người không thân tín,

NÓI CHUYỆN                                         205

- Không can thiệp vào việc không có thẩm
quyền,
- Không ra vào với các phần tử chống đối,
- Không nói riêng một bên tai,
- Không xin quá nhiều.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thân cận các gia đình, được các gia đình ái mộ, thích ý, kính trọng, noi gương để tu tập.

NÓI CHUYỆN                                       206

32    Nói vì được hỏi đến - Kinh KHÔNG CÓ DƯ Y – Tăng IV, 103

KHÔNG CÓ DƯ Y – Tăng IV, 103

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Jetavana, khu vườn ông Anàthapindika, rồi Tôn giả Sàriputta vào buổi sáng đắp y, cầm y bát đi vào Sàvatthi để khất thực. Tôn giả Sàriputta suy nghĩ như sau: "Nay còn quá sớm để vào Sàvatthi khất thực. Vậy ta hãy đi đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo". Tôn giả Sàriputta đi đến khu vườn các du sĩ ngoại đạo, sau khi đến, nói lên với các du sĩ ngoại đạo ấy những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.

2. Lúc bấy giờ, trong khi các du sĩ ngoại đạo ấy đang
ngồi tụ họp, câu chuyện này khởi lên: "Thưa chư
Hiền, ai chết có dư y, tất cả không được giải thoát
khỏi địa ngục, không được giải thoát khỏi bàng sinh,
không được giải thoát ngạ quỷ, không được giải
thoát khỏi cõi dữ, ác thú, đọa xứ".

3. Rồi Tôn giả Sàriputta không hoan hỷ, không chỉ
trích lời nói các du sĩ ngoại đạo ấy, không hoan hỷ,
không chỉ trích, Tôn giả từ chỗ ngồi đứng dậy và ra
đi, với ý nghĩ: "Ta sẽ biết ý nghĩa lời nói này từ Thế
Tôn".

NÓI CHUYỆN                                          207

Rồi Tôn giả Sàriputta khất thực ở Sàvatthi xong, sau
bữa ăn, trên con đường khất thực trở về, đi đến Thế
Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Sàriputta
bạch Thế Tôn:

- Ở đây, bạch Thế Tôn, vào buổi sáng, con đắp y,
cầm y bát đi vào Sàvatthi để khất thực. Bạch Thế
Tôn, rồi con suy nghĩ như sau: "Nay còn quá sớm để
vào Sàvitthi khất thực. Vậy ta hãy đi đến khu vườn
các du sĩ ngoại đạo, sau khi đến, con nói lên với các
du sĩ ngoại đạo những lời chào đón, hỏi thăm, sau
khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu,
con ngồi xuống một bên. Lúc bấy giờ, trong khi các
du sĩ ngoại đạo đang ngồi tụ họp, câu chuyện này
khởi lên: "Thưa chư Hiền, ai chết có dư y, tất cả
người ấy không được giải thoát khỏi cõi dữ, ác thú,
đọa xứ". Rồi bạch Thế Tôn, con không hoan hỷ,
không chỉ trích lời nói các du sĩ ngoại đạo ấy. Không
hoan hỷ, không chỉ trích, con từ chỗ ngồi đứng dậy
và ra đi, với ý nghĩ rằng: "Ta sẽ biết ý nghĩa lời nói
này từ Thế Tôn".

4. - Này Sàriputta, một số các du sĩ ngoại đạo là
những kẻ ngu si, không thông minh, một số sẽ biết:
"Người có dư y là người có dư y", hay sẽ biết:
"Người không có dư y là người không có dư y".

NÓI CHUYỆN                                          208

Này Sàriputta, có chín hạng người này, khi chết có dư y, được giải thoát khỏi địa ngục, được giải thoát khỏi loài bàng sinh, được giải thoát khỏi ngạ quỷ, được giải thoát khỏi cõi dữ, ác thú , đọa xứ.

Thế nào là chín?

5. Ở đây, này Sàriputta, có hạng người viên mãn trong các giới, viên mãn trong định, nhưng không viên mãn trong tuệ. Vị ấy, sau khi diệt tận năm hạ phần kiết sử, là vị Trung gian Bát-niết-bàn. Này Sàriputta, đây là hạng người thứ nhất , khi chết có dư y, được giải thoát khỏi địa ngục, được giải thoát khỏi ngạ quỷ... được giải thoát khỏi cõi dữ, ác thú, đọa xứ.

6. Lại nữa, này Sàriputta, ở đây có hạng người viên mãn trong các giới, viên mãn trong định, nhưng không viên mãn trong tuệ. Vị ấy, sau khi diệt tận năm hạ phần kiết sử, là vị Tổn hại Bát-niết-bàn...

... là vị Vô hành Bát-niết-bàn...

... là vị Hữu hành Bát-niết-bàn...

... là vị Thượng lưu, đi đến Sắc cứu cánh thiên, này Sàriputta, đây là hạng người thứ năm, khi chết có dư y, được giải thoát khỏi địa ngục, được giải thoát khỏi

NÓI CHUYỆN                                           209

loài bàng sanh... được giải thoát khỏi cõi dữ, ác thú, đọa xứ.

7. Lại nữa, này Sàriputta, ở đây có hạng người viên mãn trong các giới, không viên mãn trong định, không viên mãn trong tuệ. Vị ấy, sau khi diệt tận ba kiết sử, làm nhẹ bớt tham, sân, si, là vị Nhất Lai, còn đến thế giới này một lần nữa, rồi đoạn tận khổ đau. Này Sàriputta, đây là hạng người thứ sáu, khi chết có dư y, được giải thoát khỏi địa ngục... được giải thoát khỏi cõi dữ, ác thú, đọa xứ.

8. Lại nữa, này Sàriputta, ở đây có hạng người viên
mãn trong các giới, không viên mãn trong định,
không viên mãn trong tuệ. Vị ấy, sau khi diệt tận ba
kiết sử, là vị Nhất chủng, còn sanh hiện hữu làm
người một lần nữa rồi đoạn tận khổ đau. Này
Sàriputta, đây là hạng người thứ bảy, khi chết có dư
y, được giải thoát khỏi địa ngục... được giải thoát
khỏi cõi dữ, ác thú, đọa xứ.

9. Lại nữa, này Sàriputta, ở đây có hạng người viên mãn trong các giới, thành tựu vừa phải trong định, thành tựu vừa phải trong tuệ. Vị ấy, sau khi diệt tận ba kiết sử, là vị Gia gia, sau khi dong ruỗi, sau khi luân chuyển hai hay ba gia đình, rồi đoạn tận khổ đau. Này Sàriputta, đây là hạng người thứ tám, khi

NÓI CHUYỆN                                           210

chết có dư y, được giải thoát khỏi địa ngục... được giải thoát khỏi cõi dữ, ác thú, đọa xứ.

10. Lại nữa, này Sàriputta, ở đây có hạng người viên mãn trong các giới, thành tựu vừa phải trong định, thành tựu vừa phải trong tuệ. Vị ấy, sau khi diệt tận ba kiết sử, là vị trở lui tối đa là bảy lần, sau khi dong ruỗi, sau khi luân chuyển, tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài Người, rồi đoạn tận khổ đau. Này Sàriputta, đây là hạng người thứ chín, khi chết có dư y, được giải thoát khỏi địa ngục, được giải thoát khỏi bàng sanh, được giải thoát khỏi ngạ quỷ, được giải thoát khỏi cõi dữ, ác thú, đọa xứ.

Này Sàriputta, một số người du sĩ ngoại đạo là ngu
si, không thông minh, một số người sẽ biết: "Có dư
y là có dư y" hay một số người sẽ biết: "Không có dư
y là không dư y".

Này Sàriputta, chín hạng người này, khi chết có dư y, được giải thoát khỏi địa ngục, được giải thoát khỏi loài bàng sanh, được giải thoát khỏi ngạ quỷ, được giải thoát khỏi cõi dữ, ác thú, đọa xứ.

Nhưng này Sàriputta, cho đến nay, pháp môn này
chưa được nói cho các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo-ni, các
nam cư sĩ, các nữ cư sĩ. Vì cớ sao? Mong rằng khi
nghe pháp môn này, họ không đem lại phóng dật.

NÓI CHUYỆN                                             211

Lại nữa, này Sàriputta, pháp môn này được Ta nói đến vì Ta được hỏi đến.

NÓI CHUYỆN                                    212

33    Nói đúng thời - Kinh POTALIYA – Tăng I, 742

POTALIYA – Tăng I, 742

1. Rồi du sĩ Potaliya đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói
lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau
khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hưu,
rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với du sĩ
Potaliya đang ngồi một bên:

2. - Này Potaliya, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

- Ở đây, này Potaliya, có hạng người nói lời không
tán thán đối với người không đáng được tán thán,
đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời; không nói
lời tán thán đối với hạng người đáng được tán
thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời.
- Ở đây, này Potaliya, có hạng người nói lên lời tán
thán hạng người đáng được tán thán, đúng sự kiện,
đúng sự thật, đúng thời; không nói lời không tán
thán đối với hạng người không đáng được tán
thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời.
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không nói
lời không tán thán đối với hạng người không đáng
được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng

NÓI CHUYỆN                                          213

thời; không nói lời tán thán đối với hạng người
đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật,
đúng thời.
- Ở đây, này Potaliya, có hạng người nói lời không
tán thán đối với hạng người không đáng tán thán,
đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời; và nói lời
tán thán đối với hạng người đáng được tán thán,
đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời.

3. Này Potaliya, có bốn hạng người này có mặt, hiện
hữu ở đời. Này Potaliya, trong bốn hạng người này
hạng người nào Ông chấp nhận là vi diệu hơn, thù
thắng hơn?

- Thưa Tôn giả Gotama, có bốn hạng người này, có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

- Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, có hạng người nói
lời không tán thán đối với hạng người không
đáng được tán thán ... không nói lời tán thán
đối với người xứng đáng được tán thán, đúng
sự kiện, đúng sự thật, đúng thời.
- Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, có hạng người nói
lời tán thán đối với hạng người đáng được tán
thán ... không nói lời không tán thán đối với
hạng người không đáng được tán thán, đúng sự
kiện, đúng sự thật, đúng thời.

NÓI CHUYỆN                                       214

- Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, có hạng người
không nói lời không tán thán đối với hạng
người không đáng được tán thán ... không nói
lời tán thán đối với hạng người được tán thán,
đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời.
- Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, có hạng người nói
lời không tán thán đối với hạng người không
đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật,
đúng thời; nói lời tán thán đối với hạng người
đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật,
đúng thời.

Thưa Tôn giả Gotama, có bốn hạng người này có
mặt, hiện hữu ở đời. Trong bốn hạng người này, thưa
Tôn giả Gotama, hạng người này không nói lời
không tán thán đối với hạng người không đáng được
tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời;
không nói lời tán thán đối với hạng người xứng đáng
được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời,
hạng người này đối với tôi đáng được chấp nhận là
vi diệu hơn, thù thắng hơn trong bốn hạng người trên.
Vì cớ sao? Thưa Tôn giả Gotama, thật là vi diệu tức
là xả này.

4. - Này Potaliya, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn? ... Này Potaliya, có bốn hạng người này ... ở trong đời. Này Potaliya,

NÓI CHUYỆN                                         215

trong bốn hạng người này, này Potaliya, hạng người này, nói lời không tán thán đối với hạng người không đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời; nói lời tán thán đối với hạng người đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời, hạng người này vi diệu hơn, thù thắng hơn, đối với bốn hạng người trên. Vì cớ sao? Này Potaliya, thật là vi diệu, tức là tại đây, tại đây rõ biết đúng thời.

5. - Thưa Tôn giả Gotama, có bốn hạng người ... hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn? ... Thưa Tôn giả Gotama, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Trong bốn hạng người này, thưa Tôn giả Gotama, hạng người nói lời không tán thán đối với hạng người không đáng tán thán ... nói lời tán thán đối với hạng người đáng được tán thán, đúng sự kiện, đúng sự thật, đúng thời; hạng người này, tôi chấp nhận là vi diệu hơn, thù thắng hơn bốn hạng người trên. Vì cớ sao? Thưa Tôn giả Gotama, thật là vi diệu tức là tại đây, tại đây rõ biết đúng thời.

Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật hy hữu
thay, thưa Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama,
như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã
xuống ... để cho người có mắt có thể thấy sắc. Cũng
vậy, pháp được Tôn giả Gotama tuyên thuyết với
nhiều pháp môn. Con nay xin quy y Tôn giả

NÓI CHUYỆN                                         216

Gotama ... từ nay cho đến trọn đời, con xin quy ngưỡng.

NÓI CHUYỆN                                   217

34    Nói đúng thời, đúng sự thật, nhu hoà.. - Kinh TẠI KUSINÀRÀ – Tăng IV, 344

TẠI KUSINÀRÀ – Tăng IV, 344

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Kusanàrà, trong khóm rừng Baliharana. Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, Thế Tôn nói như sau:

2. - Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội muốn buộc
tội người khác, sau khi quan sát nội thân năm
pháp, sau khi khiến năm pháp an trú nội thân, rồi
hãy buộc tội người khác.

Thế nào là năm pháp cần phải quán sát nội thân?

3. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tôi, trong khi buộc tội người khác, cần quán sát như sau: "Ta có thân hành thanh tịnh hay không? Ta có thành tựu thân hành thanh tịnh, không có sứt mẻ, không có uế

NÓI CHUYỆN                                      218

nhiễm hay không? Ta có pháp này hay không có?"
Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo thân hành không có
thanh tịnh, không thành tựu thân hành thân tịnh, có
sứt mẻ, có uế nhiễm, có người sẽ nói với vị ấy như
sau: "Tôn giả hãy học tập về thân đi". Như vậy các
Tỷ-kheo nói với vị ấy.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội, muốn buộc tội người khác, cần phải quán sát như sau: "Ta có khẩu hành thanh tịnh hay không? Ta có thành tựu khẩu hành thanh tịnh, không có sứt mẻ, không có uế nhiễm hay không? Ta có pháp này hay không có? " Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo, khẩu hành không có thanh tịnh, không có thành tựu khẩu hành thanh tịnh, không có sứt mẻ, không có uế nhiễm, có người sẽ nói về vị ấy như sau: "Tôn giả hãy học tập về lời". Như vậy, các Tỷ-kheo nói với vị ấy.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội, muốn
buộc tội người khác, cần phải quán sát như sau: "Ta
có an lập từ tâm, không sân hận đối với các đồng
Phạm hạnh hay không? Trong ta có pháp ấy hay
không có? " Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo không
có an lập từ tâm, sân hận đối với các đồng Phạm
hạnh, có người sẽ nói về vị ấy như sau: "Tôn giả hãy
an lập từ tâm đối với các vị đồng Phạm hạnh". Như
vậy, các Tỷ-kheo nói với vị ấy.

NÓI CHUYỆN                                          219

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội muốn buộc tội người khác, cần phải quán sát như sau: "Ta có phải là người nghe nhiều, thọ trì điều đã được nghe, cất giữ điều đã được nghe hay không? Những pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, đề cao đời sống Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh, những pháp ấy, ta có nghe nhiều, có thọ trì, có tụng đọc bằng lời, có suy tư với ý, được khéo thể nhập với chánh kiến không? Pháp ấy có nơi ta hay không? " Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo không phải là vị nghe nhiều, thọ trì điều đã nghe, cất giữ điều đã nghe. Những pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, đề cao đời sống Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh; các pháp ấy, vị ấy không có nghe nhiều, không có thọ trì, không có tụng đọc bằng lời, không có suy tư với ý, không khéo thể nhập với chánh kiến thì có người sẽ nói về vị ấy như sau: "Tôn giả hãy học tập về Àgama (a-hàm) đi". Như vậy, có người sẽ nói về vị ấy.

7. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội muốn buộc tội người khác, hãy quán sát như sau: "Cả hai bộ giới bổn Pàtimokkha, ta có khéo truyền đạt một cách rộng rãi, khéo phân tích, khéo thông hiểu, khéo quyết định theo kinh, theo chi tiết hay không?" Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo không khéo truyền đạt một cách rộng rãi về hai bộ giới bổn Pàtimokkha,

NÓI CHUYỆN                                         220

không khéo phân tích, khéo thông hiểu, khéo quyết định theo kinh, theo chi tiết thì: "Thưa Tôn giả, vấn đề này được thế Tôn nói tại chỗ nào? ", được hỏi như vậy, vị ấy không có thể trả lời. Người ta sẽ nói về vị ấy như sau: "Mong rằng Tôn giả hãy học tập về luật". Như vậy, có người sẽ nói về vị ấy.

Năm pháp này, cần phải tự quán sát về nội thân

8. Năm pháp nào cần phải an trú nội tâm?

1. "Ta nói đúng thời, không phải phi thời.
2. Ta nói đúng sự thật, không phải không đúng sự
thật.
3. Ta nói lời nhu hòa, không phải nói lời thô bạo.
4. Ta nói lời liên hệ đến mục đích, không phải lời
không liên hệ đến mục đích.
5. Ta nói với tâm từ bi, không nói với tâm sân
hận".

Năm pháp này cần phải an trú nội tâm.

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo muốn buộc tội người
khác, sau khi quán sát nội tâm về năm pháp này, sau
khi an trú nội tâm về năm pháp này, hãy buộc tội
người khác.

NÓI CHUYỆN                                          221

35    Quả rất nhẹ của nói dối - Kinh RẤT LÀ NHẸ – Tăng III, 623

RẤT LÀ NHẸ –Tăng III, 623

1.- Này các Tỷ-kheo, sát sanh được thực hiện, được
tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến địa ngục,
đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ. Quả dị
thục hết sức nhẹ của sát sanh là được làm người với
tuổi thọ ngắn.

2. Này các Tỷ-kheo, lấy của không cho được thực
hiện, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến
địa ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ
quỷ. Quả dị thục hết sức nhẹ của lấy của không cho
là được làm người với sự tổn hại tài sản.

3. Này các Tỷ-kheo, tà hạnh trong các dục được thực hiện, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến địa ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ. Quả dị thục hết sức nhẹ của tà hạnh trong các dục là được làm người với sự oán thù của kẻ địch.

4. Này các Tỷ-kheo, nói láo được thực hiện, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến địa ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ. Quả dị thục

NÓI CHUYỆN                                        222

hết sức nhẹ của nói láo là được làm người bị vu cáo không đúng sự thật.

5. Này các Tỷ-kheo, nói hai lưỡi được thực hiện,
được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến địa
ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ.
Quả dị thục hết sức nhẹ của nói hai lưỡi là được làm
người với bạn bè bị đổ vỡ.

6. Này các Tỷ-kheo, nói ác khẩu được thực hiện,
được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến địa
ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ.
Quả dị thục hết sức nhẹ của nói ác khẩu là được làm
người và được nghe những tiếng không khả ý.

7. Này các Tỷ-kheo, nói lời phù phiếm được thực
hiện, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến
địa ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi ngạ
quỷ. Quả dị thục hết sức nhẹ của nói lời phù phiếm
là được làm người và được nghe những lời khó
chấp nhận.

8. Này các Tỷ-kheo, uống men rượu, rượu nấu, được
thực hiện, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa
đến địa ngục, đưa đến loại bàng sanh, đưa đến cõi
ngạ quỷ. Quả dị thục hết sức nhẹ của uống rượu là
được làm người với tâm điên loạn.

NÓI CHUYỆN                                        223

NÓI CHUYỆN   224

36    Ta quyết không nói láo, dù nói để mà chơi - Kinh GIÁO GIỚI LAHẦULA Ở RỪNG AMBÀLA – 61 Trung II, 171

KINH GIÁO GIỚI LAHẦULA Ở RỪNG
AMBÀLA
(Ambalatthika Rahulovada suttam)
– Bài kinh số 61 – Trung II, 171

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú ở Rajagaha (Vương Xá),
Veluvana (Trúc Lâm), tại Kalandakanivapa (chỗ
nuôi dưỡng sóc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Rahula (La-
hầu-la) ở tại Ambalatthika. Rồi Thế Tôn, vào buổi
chiều, từ Thiền tịnh đứng dậy, đi đến Ambalatthika,
chỗ Tôn giả Rahula ở. Tôn giả Rahula thấy Thế Tôn
từ xa đi đến, sau khi thấy, liền sửa soạn chỗ ngồi và
nước rửa chân. Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ đã soạn
sẵn, và sau khi ngồi, Ngài rửa chân. Tôn giả Rahula
đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên.

Rồi Thế Tôn, sau khi để một ít nước còn lại trong chậu nước, bảo Tôn giả Rahula:

NÓI CHUYỆN                                         225

– Này Rahula, Ông có thấy một ít nước còn lại này trong chậu nước không?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Cũng ít vậy, này Rahula, là Sa-môn hạnh của những người nào biết mà nói láo, không có tàm quý.

Rồi Thế Tôn, sau khi đổ đi chút ít nước còn lại ấy rồi bảo Rahula:

– Này Rahula, Ông có thấy chút ít nước còn lại ấy bị đổ đi không?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Cũng đổ đi vậy, này Rahula, là Sa-môn hạnh của những người nào biết mà nói láo, không có tàm quý.

Rồi Thế Tôn lật úp chậu nước ấy và bảo Tôn giả Rahula.

– Này Rahula, Ông có thấy chậu nước bị lật úp ấy không?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

NÓI CHUYỆN                                        226

– Cũng lật úp vậy, này Rahula, là Sa-môn hạnh của những người nào biết mà nói láo, không có tàm quý.

Rồi Thế Tôn lật ngửa trở lại chậu nước ấy và bảo Tôn giả Rahula:

– Này Rahula, Ông có thấy chậu nước này trống không không?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Cũng trống không vậy, này Rahula, là Sa-môn hạnh của những người nào biết mà nói láo.

Này Rahula, ví như một con voi của vua, có ngà dài như một cán cày, to lớn, khéo luyện, thường có mặt ở chiến trường. Khi lâm trận, con voi này dùng hai chân trước, dùng hai chân sau, dùng phần thân trước, dùng phần thân sau, dùng đầu, dùng tai, dùng ngà, dùng đuôi, nhưng bảo vệ cái vòi. Ở đây, người nài nghĩ rằng: "Con voi của vua này có ngà dài như một cán cày, to lớn, khéo luyện, thường hay có mặt ở chiến trường. Khi lâm trận con voi này thường dùng hai chân trước, dùng hai chân sau, dùng phần thân trước, dùng phần thân sau, dùng đầu, dùng tai, dùng ngà, dùng đuôi, nhưng bảo vệ cái vòi. Con voi của vua (như vậy) không quăng bỏ mạng sống (của

NÓI CHUYỆN                                       227

mình)".

Này Rahula, nhưng khi con voi của vua, có ngà
dài như một cán cày, to lớn, khéo luyện, thường hay
có mặt ở chiến trường, khi lâm trận, con voi này dùng
hai chân trước, dùng hai chân sau, dùng phần thân
trước, dùng phần thân sau, dùng đầu, dùng tai, dùng
ngà, dùng đuôi, dùng vòi. Ở đây, người nài nghĩ
rằng: "Con voi của vua này, có ngà dài như một cán
cày, to lớn, khéo luyện, thường hay có mặt ở chiến
trường... (như trên)... dùng đuôi, dùng vòi. Con voi
của vua (như vậy) đã quăng bỏ mạng sống (của
mình), và nay con voi của vua không có việc gì mà
không làm".

Cũng vậy, này Rahula, đối với ai biết mà nói
láo, không có tàm quý, thời Ta nói rằng người ấy
không có việc ác gì mà không làm. Do vậy, này
Rahula, "Ta quyết không nói láo, dầu nói để mà
chơi", này Rahula, Ông phải học tập như vậy.

Này Rahula, Ông nghĩ thế nào? Mục đích của cái gương là gì?

– Bạch Thế Tôn, mục đích là để phản tỉnh.

– Cũng vậy, này Rahula, sau khi phản tỉnh nhiều lần, hãy hành thân nghiệp. Sau khi phản

NÓI CHUYỆN                                         228

tỉnh nhiều lần, hãy hành khẩu nghiệp. Sau khi phản tỉnh nhiều lần, hãy hành ý nghiệp.

 Này Rahula, khi Ông muốn làm một thân nghiệp
gì, hãy phản tỉnh thân nghiệp ấy như sau: "Thân
nghiệp này của ta có thể đưa đến tự hại, có thể
đưa đến hại người, có thể đưa đến hại cả hai; thời
thân nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ,
đem đến quả báo đau khổ".

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Thân nghiệp này, ta muốn làm. Thân nghiệp
này của ta có thể đưa đến tự hại, có thể đưa đến
hại người, có thể đưa đến hại cả hai; thời thân
nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đem
đến quả báo đau khổ". Một thân nghiệp như
vậy, này Rahula, Ông nhất định chớ có làm.

 Này Rahula, nếu sau khi phản tỉnh, ông biết:
"Thân nghiệp này ta muốn làm. Thân nghiệp
này của ta không có thể đưa đến tự hại, không
có thể đưa đến hại người, không có thể đưa đến
hại cả hai; thời thân nghiệp này là thiện, đưa
đến an lạc, đem đến quả báo an lạc". Một thân
nghiệp như vậy, này Rahula, Ông nên làm.

 Này Rahula, khi Ông đang làm một thân nghiệp, Ông cần phải phản tỉnh thân nghiệp ấy như sau:

NÓI CHUYỆN                                        229

"Thân nghiệp này ta đang làm. Thân nghiệp này
của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến
hại cả hai; thời thân nghiệp này là bất thiện, đưa
đến đau khổ; đem đến quả báo đau khổ.

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Thân nghiệp này ta đang làm. Thân nghiệp
này của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người,
đưa đến hại cả hai; thời thân nghiệp này là bất
thiện, đưa đến đau khổ, đưa đến quả báo đau
khổ". Này Rahula, ông hãy từ bỏ một thân
nghiệp như vậy.

 Nhưng nếu, này Rahula, trong khi phản tỉnh
ông biết như sau: "Thân nghiệp này ta đang
làm. Thân nghiệp này của ta không đưa đến tự
hại, không đưa đến hại người, không đưa đến
hại cả hai; thời thân nghiệp này là thiện, đưa
đến an lạc, đem đến quả báo an lạc". Thân
nghiệp như vậy, này Rahula, Ông cần phải
tiếp tục làm.

 Sau khi ông làm xong một thân nghiệp, này
Rahula, Ông cần phải phản tỉnh thân nghiệp ấy
như sau: "Thân nghiệp này ta đã làm. Thân nghiệp
này của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa
đến hại cả hai; thời thân nghiệp này là bất thiện,

NÓI CHUYỆN                                        230

đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau khổ".

 Nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula, Ông biết
như sau: "Thân nghiệp này ta đã làm. Thân
nghiệp này đưa đến tự hại, đưa đến hại người,
đưa đến hại cả hai; thời thân nghiệp này là bất
thiện đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau
khổ". Một thân nghiệp như vậy, này Rahula,
Ông cần phải thưa lên, cần phải tỏ lộ, cần phải
trình bày trước các vị Đạo sư, hay trước các vị
đồng Phạm hạnh có trí. Sau khi đã thưa lên,
tỏ lộ, trình bày, cần phải phòng hộ trong
tương lai.

 Nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula Ông biết
như sau: "Thân nghiệp này ta đã làm. Thân
nghiệp này không đưa đến tự hại, không đưa
đến hại người, không đưa đến hại cả hai; thời
thân nghiệp này thiện, đưa đến an lạc, đem đến
quả báo an lạc". Do vậy, này Rahula, Ông phải
an trú trong niềm hoan hỷ tự mình tiếp tục
tu học ngày đêm trong các thiện pháp.

 Này Rahula, khi Ông muốn làm một khẩu nghiệp
gì, hãy phản tỉnh khẩu nghiệp ấy như sau: "Khẩu
nghiệp này của ta có thể đưa đến tự hại, có thể đưa
đến hại người, có thể đưa đến hại cả hai, khẩu

NÓI CHUYỆN                                         231

nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau khổ".

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Khẩu nghiệp này ta muốn làm. Khẩu nghiệp
này của ta có thể đưa đến tự hại, có thể đưa đến
hại người, có thể đưa đến hại cả hai; thời khẩu
nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đem
đến quả báo đau khổ". Một khẩu nghiệp như
vậy này Rahula, nhất định chớ có làm.

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Khẩu nghiệp này ta muốn làm. Khẩu nghiệp
này của ta không có thể đưa đến tự hại, không
có thể đưa đến hại người, không có thể đưa đến
hại cả hai; thời khẩu nghiệp này là thiện, đưa
đến an lạc, đem đến quả báo an lạc". Một khẩu
nghiệp như vậy, này Rahula, Ông nên làm.

 Này Rahula, khi Ông đang làm một khẩu nghiệp,
Ông cần phải phản tỉnh khẩu nghiệp ấy như sau:
"Khẩu nghiệp này ta đang làm. Khẩu nghiệp này
của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến
hại cả hai, thời khẩu nghiệp này là bất thiện, đưa
đến đau khổ, đem đến quả báo đau khổ".

 Này Rahula nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết: "Khẩu nghiệp này ta đang làm. Khẩu nghiệp

NÓI CHUYỆN                                        232

này của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người,
đưa đến hại cả hai; thời khẩu nghiệp này là bất
thiện, đưa đến đau khổ, đưa đến quả báo đau
khổ". Này Rahula, Ông hãy từ bỏ một khẩu
nghiệp như vậy.

 Nhưng nếu này Rahula, khi phản tỉnh, Ông biết
như sau: "Khẩu nghiệp này ta đang làm. Khẩu
nghiệp này của ta không đưa đến tự hại, không
đưa đến hại người, không đưa đến hại cả hai;
thời khẩu nghiệp này là thiện, đưa đến an lạc,
đem đến quả báo an lạc". Khẩu nghiệp như vậy
này Rahula, Ông cần phải tiếp tục làm.

 Sau khi Ông làm xong một khẩu nghiệp, này
Rahula, Ông cần phải phản tỉnh khẩu nghiệp ấy
như sau: "Khẩu nghiệp này ta đã làm. Khẩu
nghiệp này của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại
người, đưa đến hại cả hai; thời khẩu nghiệp này là
bất thiện, đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau
khổ".

 Nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula, Ông biết
như sau: "Khẩu nghiệp này ta đã làm. Khẩu
nghiệp này đưa đến tự hại, đưa đến hại người,
đưa đến hại cả hai, khẩu nghiệp này là bất
thiện, đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau

NÓI CHUYỆN                                        233

khổ". Một khẩu nghiệp như vậy, này Rahula,
Ông cần phải thưa lên, cần phải tỏ lộ, cần phải
trình bày trước vị Đạo sư, hay trước các vị
đồng Phạm hạnh có trí. Sau khi đã thưa lên, tỏ
lộ, trình bày, cần phải phòng hộ trong tương
lai.

 Nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula, Ông biết
như sau: "Khẩu nghiệp này ta đã làm. Khẩu
nghiệp này không đưa đến tự hại, không đưa
đến hại người, không đưa đến hại cả hai; thời
khẩu nghiệp này là thiện, đưa đến an lạc, đưa
đến quả báo an lạc". Do vậy, này Rahula, Ông
phải an trú trong niềm hoan hỷ, tự mình tiếp
tục tu học ngày đêm trong các thiện pháp.

 Này Rahula, như Ông muốn làm một ý nghiệp gì,
hãy phản tỉnh ý nghiệp ấy như sau: "Ý nghiệp này
của ta có thể đưa đến tự hại, có thể đưa đến hại
người, có thể đưa đến hại cả hai, ý nghiệp này là
bất thiện, đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau
khổ".

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Ý nghiệp này ta muốn làm. Ý nghiệp này của
ta có thể đưa đến tự hại, có thể đưa đến hại
người, có thể đưa đến hại cả hai; thời ý nghiệp

NÓI CHUYỆN                                        234

này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đưa đến quả báo đau khổ". Một ý nghiệp như vậy, này Rahula, Ông nhất định chớ có làm.

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, ông biết:
"Ý nghiệp này ta muốn làm. Ý nghiệp này của
ta không có thể đưa đến tự hại, không có thể
đưa đến hại người, không có thể đưa đến hại cả
hai; thời ý nghiệp này là thiện, đưa đến an lạc,
đem đến quả báo an lạc". Ý nghiệp như vậy,
này Rahula, Ông nên làm.

 Này Rahula, khi Ông đang làm một ý nghiệp, Ông
cần phải phản tỉnh ý nghiệp ấy như sau: "Ý nghiệp
này ta đang làm. Ý nghiệp này của ta đưa đến tự
hại, đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai; thời ý
nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đưa đến
quả báo đau khổ".

 Này Rahula, nếu trong khi phản tỉnh, Ông biết:
"Ý nghiệp này ta đang làm. Ý nghiệp này của
ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến
hại cả hai; thời ý nghiệp này là bất thiện, đưa
đến đau khổ, đem lại quả báo đau khổ". Này
Rahula, Ông hãy từ bỏ một ý nghiệp như vậy.

 Nhưng nếu, này Rahula, khi phản tỉnh Ông biết

NÓI CHUYỆN                                        235

như sau: "Ý nghiệp này ta đang làm. Ý nghiệp
này của ta không đưa đến tự hại, không đưa đến
hại người, không đưa đến hại cả hai; thời ý
nghiệp này là thiện, đưa đến an lạc, đem đến
quả báo an lạc". Ý nghiệp như vậy, này Rahula,
Ông phải tiếp tục làm.

 Sau khi Ông làm xong một ý nghiệp, này Rahula,
Ông cần phải phản tỉnh ý nghiệp ấy như sau: "Ý
nghiệp này ta đã làm. Ý nghiệp này của ta đưa đến
tự hại, đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai; thời
ý nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đem
lại quả báo đau khổ, đem đến quả báo đau khổ".

 Nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula, Ông biết
như sau: "Ý nghiệp này ta đã làm. Ý nghiệp này
đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến hại
cả hai; ý nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau
khổ, đưa đến quả báo đau khổ". Một ý nghiệp
như vậy, này Rahula, Ông cần phải lo âu, cần
phải tàm quý, cần phải nhàm chán. Sau khi lo
âu, tàm quý, nhàm chán, cần phải phòng hộ
trong tương lai.

 Còn nếu trong khi phản tỉnh, này Rahula, Ông biết: "Ý nghiệp này ta đã làm. Ý nghiệp này không đưa đến tự hại, không đưa đến hại

NÓI CHUYỆN                                         236

người, không đưa đến hại cả hai, ý nghiệp này
là thiện, đưa đến an lạc, đem đến quả báo an
lạc". Do vậy, này Rahula, Ông phải an trú
trong niềm hoan hỷ, tự mình tiếp tục tu học
ngày đêm trong các thiện pháp.

Này Rahula, trong thời quá khứ, những Sa-môn
hay Bà-la-môn nào đã tịnh hóa thân nghiệp, đã tịnh
hóa khẩu nghiệp, đã tịnh hóa ý nghiệp, tất cả những
vị ấy, sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần đã tịnh hóa
thân nghiệp, sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần, đã
tịnh hóa khẩu nghiệp, sau khi phản tỉnh như vậy
nhiều lần, đã tịnh hóa ý nghiệp.

Này Rahula, trong thời vị lai, những Sa-môn
hay Bà-la-môn nào sẽ tịnh hóa thân nghiệp, sẽ tịnh
hóa khẩu nghiệp, sẽ tịnh hóa ý nghiệp, tất cả những
vị ấy; sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần, sẽ tịnh
hóa thân nghiệp, sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần,
sẽ tịnh hóa khẩu nghiệp, sau khi phản tỉnh nhiều lần,
sẽ tịnh hóa ý nghiệp.

Này Rahula, trong thời hiện tại, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào tịnh hóa thân nghiệp, tịnh hóa khẩu nghiệp, tịnh hóa ý nghiệp, tất cả những vị ấy, sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần, tịnh hóa khẩu nghiệp; sau khi phản tỉnh như vậy nhiều lần, tịnh hóa

NÓI CHUYỆN                                          237

ý nghiệp.

 Do vậy, này Rahula: "Sau khi phản tỉnh nhiều
lần, tôi sẽ tịnh hóa thân nghiệp; sau khi phản
tỉnh nhiều lần, tôi sẽ tịnh hóa khẩu nghiệp, sau
khi phản tỉnh nhiều lần, tôi sẽ tịnh hóa ý
nghiệp". Như vậy, này Rahula, Ông cần phải tu
học.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Rahula, hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn giảng...

NÓI CHUYỆN                                      238
