Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 311 - Si
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 311

SI Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

311

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC DẪN NHẬP .............................................................4 1     Định nghĩa - Người ngu và người trí - Kinh HIỀN NGU – 129 Trung III, 397 ...................10 2     Định nghĩa - Người ngu và người trí - Kinh NGƯỜI NGU – Tăng I, 180 ...........................38 3     2 hạng người ngu - Kinh KẺ NGU – Tăng I, 155 .........................................................................48 4     2 hạng người ngu - Kinh PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114 ...................................................52 5     3 hạng người - Người mù, một mắt, hai mắt - Kinh MÙ LÒA – Tăng I, 229 .........................57 6     3 hạng người - Đáng ghê tởm, Chỉ nên nhìn thản nhiên, Nên gần gủi - Kinh ĐÁNG GHÊ TỞM – Tăng I, 224 ......................................................61 7     4 hạng người - Hành khổ mình và người - Kinh KANDARAKA – 51 Trung II, 9 ....................66 8     4 hạng người - Lợi mình và lợi người - Kinh LỢI MÌNH 1 – Tăng I, 735 ....................................88

SI                                                                            1

9     4 hạng người - Đi thuận dòng, nghịch dòng, đứng lại, đến bờ kia - Kinh THUẬN DÒNG – Tăng I, 557 ......................................................96 10 Con đường đưa đến ngu hay không - Kinh TIỂU NGHIỆP PHÂN BIỆT – 135 Trung III, 473 100 11 Dòng chảy đưa đến đoạn tận tham sân si - Kinh KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430.................................................................109 12 Lửa tham, lửa sân, lửa si - Kinh LỬA 2 – Tăng III, 334 ..........................................................121 13 Người ngu và người trí - Kinh HÀNH ĐỘNG – Tăng II, 297...................................................130 14 Người ngu và người trí - Kinh MẤT GỐC – Tăng I, 552 ....................................................132 15 Người ngu và người trí - Kinh ĐA GIỚI – 115 Trung III, 217 ................................................135 16 Người ngu và người trí - Tà hạnh trong 4 sự - Kinh MẤT GỐC 2 – Tăng I, 555 .................151 17 Si là tội lớn, nhưng ly si là chậm chạp - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359 ....................154

SI                                                                     2

18 Si làm cho mê mờ - Kinh LỬA 2 – Tăng III, 334 .......................................................................158 19 Si mê - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43 .............167 20 Trí tuệ lộn ngươc, Trí tuệ bắp vế, Trí tuệ rộng lớn - Kinh LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231 ......169 21 Đoạn tận tham, sân, si là mục đích đạo Phật - Kinh Một Tỷ Kheo Khác 1 – Tương V, 18 ..174 22 Đoạn tận tham, sân, si, đây gọi là vô vi - Kinh Tương Ưng Vô Vi – Tương IV, 559 ............177 23 Đàm luận mới biết trí tuệ - Kinh TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 177 ...............................................196 24 Đồng nghĩa với Niết bàn giới là... - Kinh Một Tỷ Kheo Khác 2 – Tương V, 18 ........................203

SI                                                                        3

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

SI                                                         4

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

SI                                                        5

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

SI                                                          6

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

SI                                                         7

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

SI                                                           8

SI   9

1     Định nghĩa - Người ngu và người trí - Kinh HIỀN NGU – 129 Trung III, 397

KINH HIỀN NGU (Balapandita suttam) – Bài kinh số 129 – Trung III, 39

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà-lâm), tại tịnh xá ông Anathapindika. Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Này các Tỷ-kheo, có ba đặc điểm, đặc tướng, và
đặc ấn này của người ngu. Thế nào là ba? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người ngu tư duy ác tư duy,
nói lời ác ngữ và hành các ác hạnh. Này các Tỷ-
kheo, nếu người ngu không tư duy ác tư duy,
không nói lời ác ngữ, không hành ác hạnh, thời
làm sao kẻ trí biết được người ấy: "Người này là

SI                                                10

người ngu, không phải là Chân nhân". Và vì rằng,
này các Tỷ-kheo, người ngu tư duy ác tư duy, nói
lời ác ngữ, hành ác hạnh, do vậy, người trí biết
người ấy: "Người này là người ngu, không phải là
Chân nhân". Người ngu ấy, này các Tỷ-kheo,
ngay trong hiện tại cảm thọ ba loại khổ ưu.

Này các Tỷ-kheo, nếu người ngu ngồi giữa hội
chúng, hay ngồi bên đường có xe cộ qua lại, hay tại
ngã (ba, ngã tư) đường, tại đấy (nếu) có người nghĩ
đến câu chuyện thích hợp về người ấy. Nếu người
ngu, này các Tỷ-kheo, sát sanh, lấy của không cho,
theo tà hạnh trong dâm dục, nói láo, say rượu men,
rượu nấu, thường ở đây, này các Tỷ-kheo, người ngu
ấy suy nghĩ như sau: "Các người ấy nghĩ đến câu
chuyện thích hợp về ta, vì những pháp ấy thật có nơi
ta và ta có những pháp ấy". Này các Tỷ-kheo, đây là
loại khổ ưu thứ nhất, người ngu cảm thọ ngay trong
hiện tại.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người ngu thấy các vua chúa sau khi bắt tên trộm cướp có phạm tội liền áp dụng nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh bằng gậy, họ đánh bằng côn, họ chặt tay, họ chặt chân, họ chặt tay chân, họ xẻo tai, họ cắt mũi, họ xẻo tai cắt mũi; họ dùng hình phạt vạc dầu, họ dùng hình phạt bối đồi hình (xẻo đỉnh đầu thành hình

SI                                                 11

con sò) họ dùng hình phạt la hầu khẩu hình, hỏa man hình (lấy lửa đốt thành vòng hoa), chúc thủ hình (đốt tay), khu hành hình (lấy rơm bện lại rồi siết chặt) bì y hình (lấy vỏ cây làm áo), linh dương hình (hình phạt con dê núi), câu nhục hình (lấy câu móc vào thịt), tiền hình (cắt thịt thành hình đồng tiền), khối trấp hình, chuyển hình, cao đạp đài, họ tưới bằng dầu sôi, họ cho chó ăn, họ đóng cọc những người sống, họ lấy gươm chặt đầu. Ở đây, này các Tỷ-kheo, người ngu nghĩ như sau: "Do nhân các ác hành như vậy, các vua chúa sau khi bắt tên trộm cướp có phạm tội, liền áp dụng những hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh bằng gậy, họ đánh bằng côn, họ chặt tay, họ chặt chân, họ chặt tay chân.. họ lấy gươm chặt đầu. Những pháp ấy có thật nơi ta và ta có những pháp ấy. Nếu các vua chúa biết về ta, các vua chúa ấy sau khi bắt ta liền áp dụng nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh bằng gậy, họ đánh bằng côn... họ lấy gươm chặt đầu". Này các Tỷ-kheo, đây là loại khổ ưu thứ hai, người ngu cảm thọ ngay trong hiện tại.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, khi người ngu leo ngồi trên ghế, hay trên giường, hay nằm trên đất, lúc bấy giờ, những ác nghiệp người ấy làm từ trước, như thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, treo nằm, treo áp, treo đè lên người ấy. Ví như, này các Tỷ-kheo,

SI                                                  12

vào buổi chiều, những bóng các đỉnh núi treo nằm, treo áp, treo đè trên đất; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi người ngu ngồi trên ghế, hay ngồi trên giường, hay nằm dưới đất, trong khi ấy các nghiệp quá khứ của người ấy, tức là thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, treo nằm, treo áp, treo đè trên người ấy. Ở đây, này các Tỷ-kheo, người ngu suy nghĩ như sau: "Thật sự ta không làm điều phước, không làm điều thiện, không làm điều chống lại sợ hãi, làm điều ác, làm điều hung bạo, làm điều tội lỗi. Do không làm điều phước, không làm điều thiện, không làm điều chống lại sợ hãi, do làm điều ác, làm điều hung bạo, làm điều tội lỗi nên phải đi đến ác thú; ác thú ấy sau khi chết ta phải đi". Người ấy sầu muộn, than van, than khóc, đấm ngực, rên la và rơi vào bất tỉnh. Này các Tỷ-kheo, đây là sự khổ ưu thứ ba, ngay trong hiện tại, người ngu (phải) cảm thọ.

Này các Tỷ-kheo, kẻ ngu kia sau khi làm thân ác hành, sau khi làm khẩu ác hành, sau khi làm ý ác hành, khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các Tỷ-kheo, nếu có ai nói một cách đúng đắn về người ấy, phải nói rằng người ấy hoàn toàn không tốt đẹp, hoàn toàn không khả ái, hoàn toàn không thích ý. Cũng như muốn nói một cách đúng đắn về Địa ngục, phải nói rằng Địa ngục, hoàn toàn không tốt đẹp, hoàn toàn không khả

SI                                                  13

ái, hoàn toàn không thích ý. Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, cho đến một ví dụ cũng không dễ gì, vì rất nhiều là sự đau khổ của Địa ngục.

Khi được nói vậy, một Tỷ-kheo khác bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn có thể cho con một ví dụ được không?

Thế Tôn đáp:

– Có thể được, này Tỷ-kheo. Ví như, này Tỷ- kheo, có người bắt được một tên trộm cắp, dẫn đến trước mặt vua và thưa: "Tâu Đại vương, đây là một tên trộm cướp phạm tội cho Ngài! Hãy hình phạt nó như Đại vương muốn". Và vị vua ấy nói như sau về tên trộm cướp ấy: "Này các Ông hãy đi và vào buổi sáng hãy đâm người này với một trăm ngọn giáo". Và vào buổi sáng, họ đâm người ấy với một trăm ngọn giáo. Rồi đến trưa, vua nói như sau: "Này các Ông, người ấy ra sao?" – "Tâu Đại vương, nó vẫn còn sống". Rồi vua lại nói như sau về tên trộm cướp ấy: "Này các Ông, hãy đi và vào buổi trưa, hãy đâm người này với một trăm ngọn giáo". Và vào buổi trưa, họ đâm người ấy với một trăm ngọn giáo. Rồi đến chiều, vua nói như sau: "Này các Ông, người ấy ra sao?" – "Tâu Đại vương, nó vẫn còn sống". Rồi

SI                                               14

vua lại nói như sau về người kia: "Này các Ông, vào
buổi chiều, họ đâm người này với một trăm ngọn
giáo". Và vào buổi chiều, họ đâm người ấy với một
trăm ngọn giáo.

Này các Tỷ-kheo, Ông nghĩ thế nào? Người ấy bị đâm ba trăm ngọn giáo, do nhân duyên ấy, có cảm thọ khổ ưu không?

– Bạch Thế Tôn, chỉ bị ngọn giáo đâm một lần, người kia do nhân duyên ấy cũng cảm thấy khổ ưu, còn nói gì đến ba trăm ngọn giáo!

Rồi Thế Tôn lượm lên một hòn đá nhỏ, lớn bằng bàn tay và nói với các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Cái gì lớn hơn, hòn đá này, to bằng bàn tay do ta lượm lên, hay núi Tuyết Sơn (Himava) vua các loại núi?

– Thật là quá nhỏ, bạch Thế Tôn, hòn đá này lớn
bằng bàn tay do Thế Tôn lượm lên. So sánh với
Tuyết Sơn vua các loại núi, nó không đáng kể gì, nó
không bằng một phần ngàn vạn lần (của núi Tuyết)
nó không thể so sánh được!

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, người ấy bị đâm bởi ba trăm ngọn giáo, do nhân duyên ấy

SI                                               15

cảm thọ khổ ưu. Khổ ưu ấy so sánh với khổ ưu ở Địa ngục không đáng kể gì, không bằng một phần ngàn vạn lần, không thể so sánh được.

 Này các Tỷ-kheo, các người giữ địa ngục bắt
người ấy chịu hình phạt gọi là năm cọc
(pancavidhabandhanam). Họ lấy cọc sắt
nung đỏ đóng vào một bàn tay, họ lấy cọc sắt
nung đỏ đóng vào bàn tay thứ hai, họ lấy cọc
sắt nung đỏ đóng vào bàn chân, họ lấy cọc sắt
nung đỏ đóng vào bàn chân thứ hai, họ lấy
cọc sắt nung đỏ đóng vào giữa ngực. Người
ấy ở đây thọ lãnh các cảm giác đau đớn,
thống khổ, khốc liệt. Nhưng người ấy không
có thể mệnh chung cho đến khi ác nghiệp của
người ấy chưa được tiêu trừ.
 Này các Tỷ-kheo, các người giữ Địa ngục bắt
người ấy nằm xuống và lấy búa chặt người
ấy. Người ấy ở đây thọ lãnh các cảm giác đau
đớn, thống khổ, khốc liệt. Nhưng người ấy
không thể mệnh chung cho đến khi ác nghiệp
của người ấy chưa được tiêu trừ.
 Này các Tỷ-kheo, các người giữ Địa ngục
dựng ngược người ấy chân phía trên, đầu
phía dưới và lấy búa chặt người ấy. Người ấy
ở đây cảm thọ... (như trên)... chưa được tiêu

SI                                                16

trừ.
 Này các Tỷ-kheo, các người giữ Địa ngục cột
người ấy vào một chiếc xe, kéo người ấy chạy
tới chạy lui trên đất được đốt cháy đỏ, cháy
thành ngọn, cháy đỏ rực. Người ấy ở đây cảm
thọ... chưa được tiêu trừ.
 Rồi này các Tỷ-kheo, các người giữ Địa ngục
đẩy người ấy lên kéo người ấy xuống trên
một sườn núi đầy than hừng, cháy đỏ, cháy
thành ngọn, cháy đỏ rực. Người ấy ở đây cảm
thọ... (như trên)... chưa được tiêu trừ.
 Rồi này các Tỷ-kheo, các người giữ Địa ngục
dựng ngược người ấy chân phía trên, đầu
phía dưới và quăng người ấy vào một vạc dầu
bằng đồng nung đỏ, cháy đỏ, cháy thành
ngọn, cháy đỏ rực. Người ấy ở đây bị nấu với
bọt nước sôi sùng sục, ở đây bị nấu với vạc
nước sôi sùng sục; khi thì nổi lên trên, khi thì
chìm xuống đáy, khi thì trôi dạt ngang. Người
ấy ở đây thọ lãnh các cảm giác đau đớn,
thống khổ, khốc liệt. Nhưng người ấy không
có thể mệnh chung cho đến khi ác nghiệp của
người ấy chưa được tiêu trừ.
 Rồi này các Tỷ-kheo, những người giữ Địa
ngục quăng người ấy vào Đại địa ngục. Này
các Tỷ-kheo, Đại địa ngục ấy, có bốn góc,

SI                                                   17

bốn cửa, chia thành phần bằng nhau; xung
quanh có tường sắt; mái sắt lợp lên trên. Nền
Địa ngục bằng sắt nung đỏ, cháy đỏ rực; đứng
thẳng, luôn có mặt, rộng một trăm do tuần.

Này các Tỷ-kheo, với rất nhiều pháp môn, Ta
nói về Địa ngục, nhưng thật khó nói cho được đầy
đủ, này các Tỷ-kheo, vì đau khổ ở Địa ngục quá
nhiều.

Này các Tỷ-kheo, có những loại sanh vật thuộc
loại bàng sanh, có hơi thở, ăn cỏ. Chúng ăn những cỏ
ướt và khô, với răng nhai nghiền, cỏ ấy. Này các Tỷ-
kheo, những sanh vật ấy thuộc loại bàng sanh, có hơi
thở, ăn cỏ là gì? Các loại ngựa, trâu, bò, lừa, dê, nai
hay các sanh vật khác, thuộc loại bàng sanh, có hơi
thở, ăn cỏ. Này các Tỷ-kheo, người ngu ấy do trước
kia hưởng thọ ở đây, do trước kia làm các ác nghiệp,
ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, sanh ra cọng
trú với các loài hữu tình ấy, những loại hữu tình ăn
cỏ.

Này các Tỷ-kheo, có các sanh vật thuộc loại bàng sanh, có hơi thở và ăn phân. Chúng ngửi được mùi phân từ đường xa, liền chạy tới, nghĩ rằng: "Chúng ta sẽ ăn ở đây, chúng ta sẽ ăn ở đây". Ví như các Bà-la-môn chạy đến, ngửi được mùi lễ tế sanh,

SI                                                   18

nghĩ rằng: "Chúng ta sẽ ăn ở đây, chúng ta sẽ ăn ở đây". Cũng vậy này các Tỷ-kheo, có các loại sanh vật, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, và ăn phân. Chúng ngửi được mùi phân từ đường xa, liền chạy tới, nghĩ rằng: "Chúng ta sẽ ăn ở đây, chúng ta sẽ ăn ở đây". Và này các Tỷ-kheo, các sanh vật ấy, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở và ăn phân là gì? Các loại gà, heo, chó, chó rừng (giả can), hay tất cả các sanh vật khác, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, ăn phân. Này các Tỷ-kheo, người ngu ấy do trước kia hưởng thọ ở đây, do trước kia làm các ác nghiệp ở đây, sau khi thân hoại mạng chung sanh ra cọng trú với các loại hữu tình ấy, những loại hữu tình ăn phân.

Này các Tỷ-kheo, có các loại sanh vật thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong bóng tối, già trong bóng tối và chết trong bóng tối. Này các Tỷ- kheo, những sanh vật ấy, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong bóng tối, già trong bóng tối và chết trong bóng tối là gì? Các loại côn trùng, con sùng, con dòi, con sâu đôm đốm và các loại sanh vật khác thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sống trong bóng tối. Này các Tỷ-kheo, người ngu ấy do trước kia hưởng thọ ở đây, do trước kia làm các ác nghiệp ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, sanh ra cọng trú với các loài hữu tình ấy tức là các loại hữu tình sinh ra trong bóng tối, già trong bóng tối, chết trong

SI                                                  19

bóng tối.

Này các Tỷ-kheo, có những sanh vật, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sinh ra trong nước, già trong nước, chết trong nước. Và này các Tỷ-kheo, các sanh vật ấy thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong nước, già trong nước, chết trong nước là gì? Các loại cá, rùa, cá sấu, hay các sanh vật khác, thuộc loại bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong nước, già trong nước, chết trong nước. Này các Tỷ-kheo, người ngu ấy, do trước kia hưởng thọ ở đây, do trước kia làm các ác nghiệp ở đây, sau khi thân hoại mạng chung sanh ra cọng trú với các loài hữu tình ấy, tức là các loài hữu tình sanh ra trong nước, già trong nước, chết trong nước.

Này các Tỷ-kheo, có các sanh vật thuộc loài bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong bất tịnh, già trong bất tịnh, chết trong bất tịnh. Và này các Tỷ- kheo, các sanh vật ấy, các loại thuộc bàng sanh, có hơi thở, sanh ra trong bất tịnh, già trong bất tịnh, chết trong bất tịnh là gì? Này các Tỷ-kheo, các loài hữu tình nào sanh ra trong cá thúi hay già trong cá thúi, hay chết trong cá thúi, hay trong tử thi thúi, hay trong đồ ăn thúi, hay trong vũng nước, hay sinh ra trong đầm nước (nhớp)... già... hay chết trong đầm nước (nhớp). Này các Tỷ-kheo, người ngu ấy, do

SI                                                    20

trước kia hưởng thọ ở đây, do trước kia làm các ác
nghiệp ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, sanh ra
cọng trú với các loài hữu tình ấy, tức là các loài hữu
tình sanh ra trong bất tịnh, già trong bất tịnh, chết
trong bất tịnh.

Này các Tỷ-kheo, với rất nhiều pháp môn, Ta
nói về các loại bàng sanh, nhưng thật khó nói cho
được đầy đủ, này các Tỷ-kheo, vì đau khổ ở loài
bàng sanh quá nhiều.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người quăng một
khúc cây có một cái lỗ trên biển, một ngọn gió từ
phương Đông thổi nó trôi qua phía tây; một ngọn gió
từ phương Tây thổi nó trôi qua phía đông; một ngọn
gió từ phương Bắc thổi nó trôi qua phía nam; một
ngọn gió từ phương Nam thổi nó trôi qua phía bắc.
Rồi có một con rùa mù, cứ một trăm năm mới trồi
đầu lên một lần. Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế
nào? Con rùa mù ấy có thể đút cổ nó vào trong lỗ
cây này được không?

– Nếu có được chăng nữa, bạch Thế Tôn, thời chỉ được một lần, sau một thời gian rất lâu dài.

– Còn mau hơn, này các Tỷ-kheo, con rùa mù ấy có thể chui cổ vào khúc cây có lỗ hổng kia; nhưng này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố rằng còn khó hơn được

SI                                                  21

làm người trở lại, một khi người ngu bị rơi vào đọa
xứ. Vì sao vây? Vì ở đấy, này các Tỷ-kheo, không
có pháp hành, an tịnh hành, thiện hành, phước hành.
Này các Tỷ-kheo, ở đây chỉ có ăn lẫn nhau và ăn thịt
kẻ yếu.

Và này các Tỷ-kheo, nếu người ngu ấy sau một thời gian rất lâu dài, có được làm người trở lại, thời người ấy sẽ sanh trong gia đình thấp hèn, trong gia đình hạ cấp, trong gia đình kẻ đi săn, trong gia đình kẻ đan tre, trong gia đình người làm xe, hay trong gia đình người đổ phân, trong những gia đình nghèo khốn, không đủ để uống hay để ăn, cho đến miếng vải che lưng cũng khó tìm được. Lại nữa, người ấy thô xấu, khó nhìn, lùn thấp, hay bệnh, mù hay có tật, què hay bị bại, người ấy không có thể được các đồ ăn, đồ uống, vải xa, vòng hoa, hương liệu, giường nằm, chỗ trú xứ và ánh sáng. Người ấy hành thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành; vì hành thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành; sau khi thân hoại mạng chung, sinh ra trong cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa ngục.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đánh bạc, trong canh đổ bạc đầu tiên, mất con, mất vợ, mất tất cả tài sản, lại cuối cùng phải tù tội. Nhưng này các Tỷ-kheo, còn nhỏ bé canh đổ bạc ấy, do canh đổ bạc đầu tiên này, người ấy mất con, mất vợ, mất tất cả

SI                                                  22

tài sản, lại cuối cùng phải tù tội. Và canh bạc này to
lớn hơn, với canh bạc ấy người ngu, do thân ác hành,
khẩu ác hành, ý ác hành, sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, Địa
ngục. Này các Tỷ-kheo, đây là địa xứ hoàn toàn
viên mãn của kẻ ngu.

 Này các Tỷ-kheo, có ba đặc điểm, đặc tướng, và
đặc ấn này của người trí. Thế nào là ba? Ở đây,
này các Tỷ-kheo, người trí tư duy thiện tư duy,
nói lời thiện ngữ, và hành các thiện hành. Này
các Tỷ-kheo, nếu người trí không tư duy thiện tư
duy, không nói lời thiện ngữ, không hành các
thiện hành, thời làm sao kẻ trí biết được người ấy:
"Vị này là người trí, là bậc Chân nhân". Và vì
rằng, này các Tỷ-kheo, người trí tư duy thiện tư
duy, nói lời thiện ngữ, hành thiện hành, do vậy
người trí biết người ấy: "Vị này là người có trí, là
bậc Chân nhân". Người trí ấy, này các Tỷ-kheo,
ngay trong hiện tại cảm thọ ba loại lạc hỷ.

Này các Tỷ-kheo, nếu người trí ngồi giữa hội chúng, hay ngồi bên đường có xe cộ qua lại, hay tại ngã (ba, ngã tư) đường, tại đấy (nếu) có người nghĩ đến câu chuyện thích hợp về người ấy; nếu người trí, này các Tỷ-kheo, từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hành trong dâm dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ

SI                                                  23

say rượu men rượu nấu, thời ở đây này các Tỷ-kheo,
người trí ấy suy nghĩ như sau: "Các người ấy nghĩ
đến câu chuyện thích hợp về ta, vì những pháp ấy
thật có nơi ta và ta có những pháp ấy". Này các Tỷ-
kheo, đây là loại lạc hỷ thứ nhất, người trí cảm thọ
ngay trong hiện tại.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, người trí thấy các vua chúa, sau khi bắt tên trộm cướp phạm tội, liền áp dụng nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh bằng gậy, họ đánh bằng côn... (như trên)... họ lấy gươm chặt đầu. Ở đây, này các Tỷ-kheo người trí suy nghĩ như sau: "Do nhân các ác hành như vậy, các vua chúa sau khi bắt tên trộm cướp có phạm tội, liền áp dụng những hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh bằng gậy... (như trên)... họ lấy gươm chặt đầu, những pháp ấy thật không có nơi ta, và ta không có những pháp ấy". Này các Tỷ-kheo, đây là loại lạc hỷ thứ hai, người trí cảm thọ ngay trong hiện tại.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, khi người trí leo ngồi trên ghế, hay trên giường, hay nằm trên đất, lúc bấy giờ những thiện nghiệp người ấy làm từ trước, như thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành treo nằm, treo áp, treo đè trên người ấy. Ví như, này các Tỷ-kheo, vào buổi chiều, những bóng các đỉnh núi treo nằm, treo áp, treo đè trên đất; cũng vậy, này các

SI                                                  24

Tỷ-kheo, khi người trí ngồi trên ghế hay ngồi trên giường, hay nằm dưới đất, trong khi các nghiệp quá khứ của người ấy tức là thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành treo nằm, treo áp, treo đè trên người ấy. Ở đây, này các Tỷ-kheo, người trí suy nghĩ như sau: "Thật sự ta không làm điều ác, không làm điều hung bạo, không làm điều tội lỗi, lại làm điều phước, làm điều thiện, làm điều chống sợ hãi. Do không làm điều ác, không làm điều hung bạo, không làm điều tội lỗi, do làm điều phước, làm điều thiện, làm điều chống sợ hãi, được đi đến (thiện) thú nào, (thiện) thú ấy sau khi chết, ta được đi". Vị ấy không sầu muộn, không than van, không than khóc, không đấm ngực, rên la và rơi vào bất tỉnh. Này các Tỷ-kheo, đây là sự lạc hỷ thứ ba, ngay trong hiện tại người trí được cảm thọ.

Này các Tỷ-kheo, kẻ trí kia sau khi làm thân thiện hành, sau khi làm khẩu thiện hành, sau khi làm ý thiện hành, sau khi thân hoại mạng chung, sanh ra trong thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Này các Tỷ- kheo, nếu có ai nói một cách đúng đắn về vị ấy phải nói rằng vị ấy hoàn toàn tốt đẹp, hoàn toàn khả ái, hoàn toàn thích ý. Cũng như muốn nói một cách đúng đắn về Thiên giới phải nói rằng Thiên giới hoàn toàn tốt đẹp, hoàn toàn khả ái, hoàn toàn thích ý. Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, cho đến một ví dụ cũng không dễ gì, vì rất nhiều là sự (an) lạc của

SI                                                   25

Thiên giới.

Khi được nói vậy, một Tỷ-kheo khác bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn có thể làm cho con một ví dụ được không?

– Có thể được, này Tỷ-kheo. Ví như, này các Tỷ-kheo, vị vua Chuyển luân có đầy đủ bảy món báu và bốn như ý đức, do nhân duyên ấy cảm thọ lạc hỷ. Thế nào là bảy? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vua Sát đế lỵ, đã làm lễ quán đảnh, vào ngày Bố-tát trăng rằm sau khi gội đầu, lên cao điện để trai giới, thời Thiên luân báu hiện ra, đủ một ngàn cọng xa, với vành xe, trục xe, đầy đủ mọi bộ phận. Thấy vậy, vua Sát đế lỵ đã làm lễ quán đảnh suy nghĩ: "Ta nghe như vầy: Khi một vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh vào ngày Bố-tát trăng rằm, sau khi gội đầu, lên cao điện để trai giới, nếu có Thiên luân báu hiện ra, đủ một ngàn cọng xe, với vành xe và trục xe, đầy đủ mọi bộ phận, thời vị vua ấy là Chuyển luân vương. Như vậy ta có thể là Chuyển luân vương".

Này các Tỷ-kheo, rồi vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp thượng y trên một vai, tay trái cầm bình nước và với tay phải rưới nước trên xe báu và nói: "Này xe báu hãy lăn khắp.

SI                                                26

Này xe báu hãy chinh phục!" Và này các Tỷ-kheo,
xe báu lăn về hướng Đông và vua Sát-đế-lỵ đã làm
lễ quán đảnh cùng với bốn loại binh chủng đi theo
sau. Và này các Tỷ-kheo, chỗ nào xe báu dừng lại,
chỗ ấy vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, an trú cùng
với bốn loại binh chủng.

Này các Tỷ-kheo, các địch vương ở phương
Đông đến yết kiến vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh,
và nói: "Hãy đến đây, Đại vương!" Hoan nghênh,
đón mừng Đại vương! Tâu Đại vương, tất cả đều
thuộc của Ngài. Đại vương hãy giáo huấn cho chúng
tôi!"

Vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, nói rằng:
"Không được sát sanh. Không được lấy của không
cho. Không được tà dâm. Không được nói láo.
Không được uống rượu. Hãy ăn uống cho thích
nghi".

Này các Tỷ-kheo, tất cả địch vương ở phương Đông đều trở thành chư hầu vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Này các Tỷ-kheo, rồi xe báu ấy lặn xuống biển lớn ở phương Đông rồi nổi lên và lặn về phương Nam... lặn xuống biển lớn ở phương Nam, rồi nổi lên và lặn về phương Tây... lặn xuống biển lớn ở phương

SI                                                 27

Tây.. , rồi nổi lên và lặn về phương Bắc và vua Sát-
đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh cùng với bốn loại binh
chủng đi theo sau. Này các Tỷ-kheo, chỗ nào xe báu
dừng lại, chỗ ấy vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh
an trú cùng với bốn loại binh chủng.

Này các Tỷ-kheo, các địch vương ở phương Bắc
đến yết kiến vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh và
nói: "Hãy đến đây, Đại vương! Hoan nghênh, đón
mừng Đại vương! Tâu Đại vương; tất cả đều thuộc
của Ngài, tất cả đều thuộc của Ngài. Đại vương hãy
giáo huấn cho chúng tôi!"

Này các Tỷ-kheo, tất cả địch vương ở phương Bắc đều trở thành chư hầu vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Này các Tỷ-kheo, xe báu ấy sau khi chinh phục trái đất cho đến hải biên, liền trở về kinh đô Kusavati, và đứng trước pháp đình, trên cửa nội cung như một trang bảo cho nội cung của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh. Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự xuất hiện của xe báu của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, voi báu xuất hiện cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, thuần trắng, bảy xứ kiên cường, có thần lực, phi hành trên hư không và tên là Uposatha (Bố-tát). Thấy (voi báu), vua Sát-

SI                                                    28

đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, sanh tâm hoan hỷ và nghĩ: "Lành thay được cỡi con voi này, nếu nó chịu sự điều ngự" Và này các Tỷ-kheo, như một con hiền tượng quý phái chịu sự điều ngự lâu ngày, con voi báu ấy tự đến để chịu điều ngự. Này các Tỷ-kheo, thuở xưa, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, để thử voi báu này, sáng sớm cỡi voi đi khắp quả đất cho đến hải biên rồi về lại kinh đô Kusavati kịp giờ ăn sáng. Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự xuất hiện voi báu của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ngựa báu xuất hiện
cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, thuần trắng,
đầu đen như quạ, bờm ngựa màu đen, có thần lực,
phi hành trên hư không và tên là Valahaka. Thấy
(ngựa báu), vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, sanh
tâm hoan hỷ và nghĩ: "Tốt đẹp thay được cỡi con
ngựa này nếu nó chịu sự điều ngự". Và này các Tỷ-
kheo, như một con hiền mã quý phái, chịu sự điều
ngự lâu ngày, con ngựa báu ấy tự đến để chịu sự điều
ngự. Này các Tỷ-kheo, thuở xưa, vua Sát-đế-lỵ đã
làm lễ quán đảnh để thử con ngựa báu này, sáng sớm
liền cỡi ngựa, đi khắp quả đất cho đến hải biên, rồi
về lại kinh đô Kusavati kịp giờ ăn sáng. Này các Tỷ-
kheo, như vậy là xuất hiện ngựa báu của vua Sát-đế-
lỵ đã làm lễ quán đảnh.

SI                                                 29

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, châu báu lại xuất hiện
cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh. Châu báu ấy
là lưu ly châu, sáng suốt, thuần chất, có tám mặt, khó
dũa, khó mài, thanh tịnh, trong suốt, hoàn hảo mọi
phương diện. Này các Tỷ-kheo, hào quang châu báu
này chiếu sáng cùng khắp một do tuần. Này các Tỷ-
kheo, thuở xưa, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh
để thử châu báu này đã cho dàn bày bốn binh chủng,
đặt bảo châu cao trên quân kỳ và có thể tiến quân
trong đêm tối âm u. Này các Tỷ-kheo, mọi người
trong làng ở xung quanh đều bắt đầu làm việc, tưởng
rằng trời đã sáng rồi. Này các Tỷ-kheo, như vậy là
sự xuất hiện châu báu của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ
quán đảnh.

Này các Tỷ-kheo, nữ báu lại xuất hiện cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, mỹ miều, khả ái, cử chỉ đoan trang, màu da tuyệt mỹ, không quá cao, không quá thấp, không béo, không gầy, không quá đen, không quá trắng, vượt trên dung sắc loài Người, ánh sáng bằng dung sắc chư Thiên. Này các Tỷ-kheo, thân xác nữ báu này là (êm mịn) như bông, như nhung. Này các Tỷ-kheo, khi trời lạnh, chân tay nữ báu này trở thanh ấm áp; khi trời nóng, trở thành lạnh mát. Này các Tỷ-kheo, thân nữ báu tỏa mùi thơm chiên đàn, miệng tỏa mùi thơm hoa sen. Này các Tỷ- kheo, nữ báu này dậy trước và đi ngủ sau vua Sát-đế-

SI                                                  30

lỵ đã làm lễ quán đảnh, mọi hành động làm vua thỏa
thích, yên lành khả ái. Này các Tỷ-kheo, nữ báu này
không có một tư tưởng nào bất tín đối với vua Sát đế
lỵ đã làm lễ quán đảnh, huống nữa là về thân thể.
Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự xuất hiện nữ báu của
vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, cư sĩ báu xuất hiện
cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, chứng được
thiên nhãn, do nghiệp dị thục sanh và nhờ thiên nhãn
này có thể thấy châu báu chôn cất có chủ hay không
có chủ. Cư sĩ báu này đến vua Sát-đế-lỵ đã làm quán
đảnh và nói:

– "Tâu Đại vương, Đại vương chớ có lo âu, thần sẽ xử lý thích nghi tài sản Đại vương".

Này các Tỷ-kheo, thuở xưa vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, muốn thử cư sĩ báu này, liền cỡi thuyền, chèo ra giữa sông Hằng và bảo cư sĩ báu:

"- Này cư sĩ, ta cần vàng.

"- Tâu Đại vương, hãy cho chèo thuyền gần bờ nào cũng được.

"- Này cư sĩ, ta cần vàng ngay tại đây.

SI                                                31

Này các Tỷ-kheo, khi ấy cư sĩ báu thọc hai tay xuống nước nhắc lên một ghè đầy cả vàng ròng rồi tâu với vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh:

"- Tâu Đại vương, như vậy đã đủ chưa? Tâu Đại vương, làm như vậy đã được chưa?"

Vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh trả lời:

"- Này Cư sĩ, như vậy là đủ. Này Cư sĩ, làm như vậy là được rồi. Này Cư sĩ, cúng dường như vậy là được rồi".

Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự xuất hiện cư sĩ báu của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, tướng quân báu xuất hiện cho vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, có học thức, thông minh, sáng suốt, có khả năng khuyến cáo vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, khi đáng tiến thì tiến, khi đáng lùi thì lùi, khi đáng dừng thì dừng:

Vị này đến tâu vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh:

"- Tâu Đại vương, Đại vương chớ có lo âu, thần sẽ cố vấn Đại vương".

SI                                                32

Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự xuất hiện tướng quân báu của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh có đầy đủ bảy báu như vậy.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh có đầy đủ bốn như ý đức. Thế nào là bốn?

Này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán
đảnh đẹp trai, khả ái, cử chỉ thanh lịch, sắc diện tuyệt
luân, thấy xa hơn mọi người. Này các Tỷ-kheo, đó là
như ý đức thứ nhất của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán
đảnh.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa, vua Sát-đế-lỵ đã làm
lễ quán đảnh sống lâu, tuổi thọ thắng xa các người
khác. Này các Tỷ-kheo, đó là như ý đức thứ hai của
vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm
lễ quán đảnh ít bệnh tật, ít tai ương thể nhiệt không
quá lạnh, không quá nóng, được quân phân để điều
hòa sự tiêu hóa, thắng xa các người khác. Này các
Tỷ-kheo, đó là như ý đức thứ ba của vua Sát-đế-lỵ
đã làm lễ quán đảnh.

SI                                                    33

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ, đã làm
lễ quán đảnh được các Bà-la-môn và Gia chủ ái kính
và yêu mến. Này các Tỷ-kheo, như người cha được
các người con ái kính và yêu mến; cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh được các
Bà-la-môn và Gia chủ ái kính và yêu mến. Này các
Tỷ-kheo, các vị Bà-la-môn và Gia chủ được vua Sát-
đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh ái kính và yêu mến. Này
các Tỷ-kheo, như những người con được người cha
ái kính và yêu mến; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, các
Bà-la-môn và Gia chủ được vua Sát-đế-lỵ, đã làm lễ
quán đảnh ái kính và yêu mến. Thuở xưa, này các
Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh đi đến
hoa viên cùng với bốn loại binh chủng. Này các Tỷ-
kheo, các Bà-la-môn và Gia chủ đến vua Sát-đế-lỵ
đã làm lễ quán đảnh và tâu rằng:

"- Tâu Đại vương, hãy cho đi chậm chậm để chúng tôi có thể chiêm ngưỡng lâu dài hơn. ".

Này các Tỷ-kheo nhưng vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh lại ra lệnh cho người đánh xe:

"- Này anh Đánh xe, hãy đánh xe chậm chậm đủ để ta có thể thấy các vị Bà-la-môn và Gia chủ lâu dài hơn".

Này các Tỷ-kheo, như vậy là như ý đức thứ tư

SI                                                 34

của vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh.

Và này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ
quán đảnh suy nghĩ: "Nay ta hãy cho xây những hồ
sen giữa các hàng cây tala, cứ cách khoảng một trăm
cung tầm!"

Này các Tỷ-kheo, vua Chuyển luân có đầy đủ bốn như ý đức này.

Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Vua Chuyển luân, đầy đủ bảy món báu và bốn như ý đức; do nhân duyên ấy, có cảm thọ lạc hỷ không?

– Bạch Thế Tôn, vua Chuyển luân chỉ đầy đủ một món báu, do nhân duyên ấy, có cảm thọ lạc hỷ; còn nói gì đầy đủ bảy món báu và bốn như ý đức.

Rồi Thế Tôn lượm lên một hòn đá nhỏ, lớn bằng bàn tay và nói với các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Cái gì lớn hơn? Hòn đá này, to bằng bàn tay do Ta lượm lên hay núi Tuyết Sơn, vua các loại núi?

– Thật là quá nhỏ, bạch Thế Tôn là hòn đá này, lớn bằng bàn tay, do Thế Tôn lượm lên, so sánh với Tuyết Sơn vua các loại núi, nó không đáng kể gì, nó

SI                                               35

không bằng một phần ngàn vạn lần (của núi Tuyết), nó không thể so sánh được.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vua Chuyển luân
với bảy món báu và bốn như ý đức, do nhân duyên
ấy cảm thọ lạc hỷ, lạc hỷ ấy so sánh với Thiên lạc
không đáng kể gì, không bằng một phần ngàn vạn
lần, không thể so sánh được.

Này các Tỷ-kheo, người có trí ấy, nếu sau một thời gian rất lâu dài, được sinh làm người, người ấy sẽ sinh ra trong một gia đình cao quí Sát-đế-lỵ đại gia, hay Bà-la-môn đại gia, hay Cư sĩ đại gia giàu có, tài sản nhiều, tài nguyên nhiều, vàng và bạc phong phú, tài vật phong phú, lúa thóc phong phú. Hơn nữa, vị ấy đẹp trai, khả ái, dễ thương, đầy đủ dung sắc tối thượng. Vị ấy nhận được đồ ăn, đồ uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, giường, trú xứ và ánh sáng. Vị ấy sống với thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành. Sống với thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, sau khi thân hoại mạng chung, vị ấy được sanh lên thiện thú, Thiên giới. Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đánh bạc, chính trong canh bạc thứ nhất (đổ xúc sắc) được tiền bạc rất nhiều. Thật là quá nhỏ, này các Tỷ-kheo, là canh bạc ấy, nhờ canh bạc đầu tiên này người đánh bạc ấy được tiền bạc rất nhiều. Lớn hơn canh bạc ấy là canh bạc

SI                                                  36

nhờ đó người trí sau khi hành thân thiện hành, khẩu
thiện hành, ý thiện hành, sau khi thân hoại mạng
chung, sanh lên thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.
Này các Tỷ-kheo, đây là địa vức hoàn toàn viên mãn
của bậc có trí.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

SI                                               37

2       Định nghĩa - Người ngu và người trí - Kinh NGƯỜI NGU – Tăng I, 180

NGƯỜI NGU – Tăng I, 180
1. Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, Jetavana, tại vườn
ông Anàthapindika. Lúc bấy giờ, Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo:
- Thưa vâng. Bạch Thế Tôn.
Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói
như sau:
- Phàm có sự sợ hãi nào khởi lên, này các Tỷ-
kheo, tất cả sự sợ hãi ấy khởi lên từ người ngu,
không phải từ người hiền trí.
- Phàm có những nguy hiểm nào khởi lên, tất cả
những nguy hiểm ấy khởi lên từ người ngu,
không phải từ người hiền trí.
- Phàm có những tai họa nào khởi lên, tất cả
những tai họa ấy khởi lên từ người ngu, không
phải từ người hiền trí.
Ví như, này các Tỷ-kheo, ngọn lửa từ nhà bằng cỏ
lau, hay từ nhà bằng cỏ, thiêu đốt những ngôi nhà có
nóc nhọn, các ngôi nhà có trét trong và trét ngoài,

SI                                                   38

ngăn chận được gió, các ngôi nhà có chốt cửa đóng
chặt, có các cửa đóng kín.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có sự sợ hãi nào
khởi lên, này các Tỷ-kheo, tất cả sự sợ hãi ấy khởi
lên từ người ngu, không phải từ người hiền trí. Phàm
có những nguy hiểm nào khởi lên, tất cả những nguy
hiểm ấy khởi lên từ người ngu, không phải từ người
hiền trí. Phàm có những tai họa nào khởi lên, tất cả
những tai họa ấy khởi lên từ người ngu, không phải
từ người hiền trí.
Như vậy, này các Tỷ-kheo,
- Người ngu có sợ hãi, người trí không sợ hãi;
- Người ngu có nguy hiểm, người trí không có
nguy hiểm;
- Người ngu có tai họa, người trí không có tai
họa.
Này các Tỷ-kheo,
- Không có sợ hãi đến với người trí,
- Không có nguy hiểm đến với người trí,
- Không có tai họa đến với người trí.
Do vậy, ở đây, cần phải học tập như sau: Thành tựu
với ba pháp nào, người ngu được biết là như vậy, hãy
từ bỏ ba pháp ấy. Thành tựu với ba pháp nào, một
người trí được biết là như vậy, hãy chấp nhận ba

SI                                                39

pháp ấy và thực hành chúng. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, cần phải học tập.
------------------------
2. Này các Tỷ-kheo, tướng của người ngu ở trong
hành động (của mình); tướng của người trí ở trong
hành động (của mình). Trí tuệ chói sáng trong nếp
sống (của mình).
- Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
ngu được biết đến. Thế nào là ba? Thân làm ác,
miệng nói ác, ý nghĩ ác. Này các Tỷ-kheo,
thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến.
- Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
trí được biết đến. Thế nào là ba? Thân làm
thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện. Này các
Tỷ-kheo, thành tựu với ba pháp này, này các
Tỷ-kheo, người trí được biết đến.
Do vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải học tập như sau:
Thành tựu với ba pháp nào, người ngu được biết đến,
hãy từ bỏ ba pháp ấy; thành tựu với ba pháp nào,
người trí được biết đến; hãy chấp nhận ba pháp ấy,
và thực hành chúng. Như vậy, này các Tỷ-kheo, cần
phải học tập.
-----------------------

SI                                                 40

3. Có những pháp này, này các Tỷ-kheo, là đặc tính
của người ngu, là tướng trạng của người ngu, là ẩn
tích của người ngu. Thế nào là ba?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu suy nghĩ ác,
nói ác và làm ác.
 Nếu người ngu này, này các Tỷ-kheo, không suy
nghĩ ác, không nói ác và không làm ác, thời lấy gì
người hiền trí biết được: "Người này là kẻ ngu,
không phải là bậc chân nhân"?
 Vì rằng, này các Tỷ-kheo người ngu suy nghĩ ác,
nói ác và làm ác, nên các người hiền trí biết được:
"Người này là kẻ ngu, không phải là bậc chân
nhân".
Có những pháp này, là đặc tánh của người ngu, là
tướng trạng của người ngu, là ấn tích của người ngu.
 Có những pháp này, này các Tỷ-kheo, là đặc
tính của người hiền trí, là tướng trạng của
người hiền trí, là ấn tích của người hiền trí.
Thế nào là ba?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, người hiền trí suy nghĩ
thiện, nói thiện và làm thiện.
 Nếu người hiền trí này, này các Tỷ-kheo, không
suy nghĩ thiện, không nói thiện và không làm
thiện, thời lấy gì người hiền trí biết được: "Người
này là người hiền trí, bậc chân nhân"?

SI                                                  41

 Vì rằng, này các Tỷ-kheo người hiền trí suy nghĩ
thiện, nói thiện và làm thiện, nên các người hiền
trí biết được: "Người này là người hiền trí, bậc
chân nhân".
Có những pháp này, là đặc tánh của người hiền trí, là
tướng trạng của người hiền trí, là ấn tích của người
hiền trí.
---------------------
4. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Phạm tội, không thấy là có phạm tội;
- Phạm tội sau khi thấy là có phạm tội, không
như pháp sám hối;
- Được người khác phát lộ có tội, không như
pháp chấp nhận.
Thành tựu với ba pháp này, người ngu được biết đến.
- Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
 Phạm tội, thấy là có phạm tội;
 Phạm tội, sau khi thấy là có phạm tội, như pháp
sám hối;
 Được người khác phát lộ có tội, như pháp chấp
nhận.

SI                                                  42

Thành tựu với ba pháp này, người hiền trí được biết
đến.
---------------------
5. Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Không như lý suy tư, đặt câu hỏi;
- Không như lý suy tư, trả lời câu hỏi;
- Khi người khác như lý trả lời câu hỏi với những
câu, những chữ vuông tròn, với những hành
văn trơn tru chải chuốt, không có chấp nhận.
Thành tựu với ba pháp này, người ngu được biết đến.
 Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Như lý suy tư, đặt câu hỏi;
- Như lý suy tư, trả lời câu hỏi;
- Khi người khác như lý trả lời câu hỏi với những
câu, những chữ vuông tròn, với những hành
văn trơn tru chải chuốt, liền chấp nhận.
Thành tựu với ba pháp này, người hiền trí được biết
đến.
--------------
6. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?

SI                                                43

- Thân làm bất thiện,
- Miệng nói bất thiện,
- Ý nghĩ bất thiện.
Thành tựu ba pháp này, người ngu được biết đến.
Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, người
hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện.
Thành tựu ba pháp này, người hiền trí được biết đến.
--------------
7. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm có tội, miệng nói có tội, ý nghĩ có tội.
Thành tựu ba pháp này, này các Tỷ-kheo, người ngu
được biết đến.
 Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm không có tội,
- Miệng nói không có tội,
- Ý nghĩ không có tội.
Thành tựu ba pháp này, người hiền trí được biết đến.
---------------------------

SI                                                 44

8. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm có não hại,
- Miệng nói có não hại,
- Ý nghĩ có não hại. … (như trên)
 Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm không có não hại,
- Miệng nói không có não hại,
- Ý nghĩ không có não hại. … (như trên)
-----------
9. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu vụng về, không phải bậc Chân nhân, tự
mình xử sự như một vật mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách và tạo nên nhiều điều vô
phước. Thế nào là ba?
- Thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác (như trên)
…
Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, người
hiền trí không vụng về, là bậc chân nhân, tự mình xử
sự không như một vật mất gốc, không bị thương tích,
không phạm tội, không bị kẻ trí quở trách và tạo nên
nhiều phước đức … (như trên) …
------------

SI                                                  45

10. Do thành tựu ba pháp, này các Tỷ-kheo, do
không đoạn tận ba cấu uế, tương xứng như vậy, bị
quăng vào địa ngục. Thế nào là ba?
- Ác giới và cấu uế của ác giới không được đoạn
tận;
- Tật đố và cấu uế của tật đố không được đoạn
tận;
- Xan tham và cấu uế của xan tham không được
đoạn tận.
Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, do
không đoạn tận với ba cấu uế này, như vậy bị quăng
vào địa ngục tương xứng.
 Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
tương xứng như vậy được sinh lên cõi Trời. Thế
nào là ba?
- Có giữ giới và cấu uế của các giới được đoạn
tận;
- Không có tật đố và cấu uế của tật đố được
đoạn tận;
- Không có xan tham và cấu uế của xan tham
được đoạn tận.
Thành tựu với ba pháp này, đoạn tận ba cấu uế này,
tương xứng như vậy được sanh lên cõi Trời.

SI                                                46

SI   47

3       2 hạng người ngu - Kinh KẺ NGU – Tăng I, 155

KẺ NGU – Tăng I, 155
1.- Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người mang gánh nặng chưa đến
- Và người không mang gánh nặng đã đến.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.
2. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người mang gánh nặng đã đến
- Và người không mang gánh nặng chưa đến.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
-------------------
3. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là hợp pháp đối với việc không
hợp pháp,
- Và người tưởng là không hợp pháp đối với việc
hợp pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.

SI                                                48

4. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là không hợp pháp đối với việc
không hợp pháp,
- Và người tưởng là hợp pháp đối với việc hợp
pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
----------------------
5. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là có phạm tội đối với việc không
phạm tội,
- Và người tưởng là không phạm tội đối với việc
có phạm tội.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.
6. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là không phạm tội đối với việc
không phạm tội,
- Và người tưởng là phạm tội đối với việc có
phạm tội.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
------------------

SI                                                49

7. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là đúng pháp đối với việc phi
pháp,
- Và người tưởng là phi pháp đối với việc đúng
pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.
8. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là phi pháp đối với việc phi pháp,
- Và người tưởng là đúng pháp đối với việc đúng
pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
----------------------
9. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là đúng luật đối với việc phi luật,
- Và người tưởng là phi luật đối với việc đúng
luật.
Hai người này, là hai kẻ ngu.
10. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là phi luật đối với việc phi luật,

SI                                                  50

- Và người tưởng là đúng luật đối với việc đúng
luật.
Hai người này, là hai bậc hiền trí.
-----------------------

SI                                              51

4       2 hạng người ngu - Kinh PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114

PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114
1-10
1. - Này các Tỷ-kheo, có hai loại người ngu này. Thế
nào là hai?
- Người có phạm tội nhưng không thấy có phạm
tội,
- Và người không chấp nhận người khác như
pháp phát lộ tội của mình.
Này các Tỷ-kheo, có hai loại người ngu này.
Này các Tỷ-kheo, có hai loại người có trí. Thế nào
là hai?
- Người có phạm tội là thấy có phạm tội,
- Và người chấp nhận người khác như pháp phát
lộ tội của mình.
Này các Tỷ-kheo, có hai loại người có trí này.
-----------------------
2. Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này xuyên tạc
Như Lai. Thế nào là hai?
- Người độc ác với tâm đầy sân hận,
- Và người có lòng tin với tà kiến.

SI                                                52

Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này xuyên tạc
Như Lai.
----------------------
3. Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này xuyên tạc
Như Lai. Thế nào là hai?
- Người nêu rõ Như Lai có nói, có thuyết là Như
Lai không nói, không thuyết,
- Và người nêu rõ Như Lai không nói, không
thuyết là Như Lai có nói, có thuyết.
Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này xuyên tạc
Như Lai.
-----------------------
4. Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này không
xuyên tạc Như Lai. Thế nào là hai?
- Người nêu rõ Như Lai có nói, có thuyết là Như
Lai có nói, có thuyết,
- Và người nêu rõ Như Lai không nói, không
thuyết là Như Lai không nói, không thuyết.
Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này không
xuyên tạc Như Lai.
------------------------
5. Hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, xuyên tạc
Như Lai. Thế nào là hai?

SI                                                53

- Người nêu rõ kinh cần phải giải nghĩa là kinh
đã được giải nghĩa,
- Và người nêu rõ kinh đã được giải nghĩa là kinh
cần phải giải nghĩa.
Hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, xuyên tạc Như
Lai.
----------------------
6. Hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, không
xuyên tạc Như Lai. Thế nào là hai?
- Người nêu rõ kinh cần phải giải nghĩa là kinh
cần phải giải nghĩa,
- Và người nêu rõ kinh đã được giải nghĩa là kinh
đã được giải nghĩa.
Hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, không xuyên
tạc Như Lai.
-----------------------
7. Với người có hành động che đậy, này các Tỷ-
kheo, một trong hai sanh thú được chờ đợi: địa ngục
hay bàng sanh.
Với người không có hành động che đậy, này các Tỷ-
kheo, một trong hai sanh thú được chờ đợi: chư
Thiên hay loài Người.
------------------------

SI                                                54

8. Với người có tà kiến, này các Tỷ-kheo, một trong
hai sanh thú được chờ đợi: địa ngục hay loại bàng
sanh.
Với người có chánh kiến, này các Tỷ-kheo, một
trong hai sanh thú được chờ đợi: chư Thiên hay loài
Người.
Người theo ác giới, này các Tỷ-kheo, có hai chấp
nhận: địa ngục hay loài bàng sanh.
Người đầy đủ thiện giới, này các Tỷ-kheo, có hai
chấp nhận: chư Thiên hay loài Người.
-----------------------
9. Do quán thấy hai lợi ích, này các Tỷ-kheo, Ta đi
đến các ngôi rừng hẻo lánh, các trú xứ xa vắng. Thế
nào là hai?
- Thấy tự mình hiện tại lạc trú,
- Và có lòng thương tưởng đến chúng sanh về
sau.
Do quán thấy hai lợi ích này, này các Tỷ-kheo, nên
Ta đi đến các ngôi rừng hẻo lánh, các trú xứ xa vắng.
----------------------
10. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, thuộc thành
phần minh. Thế nào là hai? Chỉ và quán.
- Chỉ được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Tâm được
tu tập.

SI                                                 55

- Tâm được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Cái gì
thuộc về tham được đoạn tận.
- Quán được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Tuệ được
tu tập.
- Tuệ được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Cái gì
thuộc vô minh được đoạn tận.
 Bị tham làm uế nhiễm, tâm không thể giải
thoát.
 Hay bị vô minh làm uế nhiễm, tuệ không
được tu tập.
 Do vậy, do ly tham, là tâm giải thoát.
 Do đoạn vô minh, là tuệ giải thoát.

SI                                                 56

5       3 hạng người - Người mù, một mắt, hai mắt - Kinh MÙ LÒA – Tăng I, 229

MÙ LÒA – Tăng I, 229

1. Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Người mù,
- Người một mắt,
- Người có hai mắt.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người mù?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người không có
mắt để có thể với mắt như vậy, thâu hoạch được
tài sản chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng
trưởng tài sản đã được thâu hoạch;
 Không có mắt để có thể với mắt như vậy, biết
được pháp thiện và pháp bất thiện, có tội và
không tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc thành
phần đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
hạng người mù.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có một
mắt?

SI                                                 57

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có mắt để có
thể với mắt như vậy, thâu hoạch được tài sản
chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng trưởng
tài sản đã được thâu hoạch;
 Nhưng không có mắt để có thể với mắt như
vậy, biết được pháp thiện và pháp bất thiện, có
tội và không tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc
thành phần đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là hạng người có một mắt.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có hai
mắt?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có mắt để có
thể với mắt như vậy, thâu hoạch được tài sản
chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng trưởng
tài sản đã được thâu hoạch;
- Và có mắt để có thể với mắt như vậy, biết được
pháp thiện và pháp bất thiện, có tội và không
tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc thành phần
đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng
người có hai mắt.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Kẻ mù mắt bị hư,
Cả hai đều bất hạnh,
Vừa công đức không làm.

SI                                                  58

Vừa không được tài sản,

Thứ đến là hạng người
Được gọi là một mắt,
Liên hệ pháp, phi pháp,
Tầm cầu các tài sản,
Với trộm và man trá,
Cùng với cả nói láo,
Vừa khéo góp tài sản,
Vừa giỏi hưởng dục lạc
Từ đây đến địa ngục,
Người một mắt bị hại.

Còn vị có hai mắt
Được gọi người tối thượng,
Thâu hoạch các tài sản
Một cách đúng Chánh pháp,
Các tài sản đã có,
Tăng trưởng đúng chánh pháp.
Bố thí, ý tốt đẹp,
Không phân vân ngập ngừng
Được sanh chỗ hiền thiện,
Đi chỗ ấy không sầu.

Vậy hãy tránh thật xa, Người mù, người một mắt, Thân cận bậc hai mắt,

SI                                  59

Bậc tối thắng trượng phu!

SI                               60

6       3 hạng người - Đáng ghê tởm, Chỉ nên nhìn thản nhiên, Nên gần gủi - Kinh ĐÁNG GHÊ TỞM – Tăng I, 224

ĐÁNG GHÊ TỞM – Tăng I, 224

1. Có ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt,
xuất hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Có hạng người đáng ghê tởm, không cần phải
gần gũi, không cần phải sống chung, không
cần phải hầu hạ cúng dường.
- Có hạng người, cần phải nhìn một cách thản
nhiên, không cần phải gần gũi, không cần phải
sống chung, không cần phải hầu hạ cúng
dường.
- Có hạng người, cần phải gần gũi, cần phải
sống chung, cần phải hầu hạ cúng dường.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người đáng
ghê tởm, không cần phải gần gũi, không cần phải
sống chung, không cần phải hầu hạ cúng dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người ác giới,
tính tình độc ác, sở hành bất tịnh, có những
hành vi che đậy, không phải là Sa-môn nhưng
hiện tướng là Sa-môn, không sống Phạm hạnh,

SI                                                 61

nhưng hiện tướng có Phạm hạnh, nội tâm hôi
hám, đầy những tham dục, tánh tình bất tịnh.
- Hạng người như vậy, này các Tỷ-kheo, đáng
ghê tởm, không cần phải gần gũi, không cần
phải sống chung, không cần phải hầu hạ cúng
dường. Vì cớ sao? Vì rằng, dầu không thuận
theo một chút nào tri kiến của người như vậy,
nhưng tiếng xấu được đồn xa về người ấy là có
bạn ác, có bằng hữu ác, tôn sùng kẻ ác.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một con rắn đi vào
trong đống phân, dầu nó không cắn ai, nhưng
cũng bị (đống phân) làm cho ô uế. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, dầu không thuận theo một
chút nào tri kiến của người như vậy nhưng
tiếng xấu được đồn xa về người ấy là có bạn ác,
có bằng hữu ác, tôn sùng kẻ ác.
- Cho nên, hạng người như vậy đáng ghê tởm,
không nên gần gũi, không nên sống chung,
không nên hầu hạ cúng dường.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người cần
phải nhìn một cách thản nhiên, không nên gần gũi,
không nên sống chung, không nên hầu hạ cúng
dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người phẫn
nộ, nhiều hiềm hận, dầu có bị nói chút ít, cũng

SI                                                  62

tức tối, phẫn nộ, sân hận, sừng sộ, hiện rõ phẫn
nộ, sân hận và bực tức.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một vết thương làm
mủ, nếu bị cây gậy hay mảnh sành đánh phải,
thời chảy mủ ra nhiều hơn. Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, có hạng người phẫn nộ......và bực tức.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một que lửa bằng gỗ
tindukà, nếu bị cây gậy hay mảnh sành đánh
phải, thời xịt lửa xịt khói ra nhiều hơn. Cũng
vậy, này các Tỷ-kheo, …
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một hố phân được cây
gậy hay mảnh sành quậy vào, thời mùi hôi thốt
lại càng nhiều hơn.
- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có hạng người
phẫn nộ...... và bực tức. Hạng người như vậy,
này các Tỷ-kheo, cần phải nhìn với cặp mắt
thản nhiên, không nên gần gũi, không nên sống
chung, không nên hầu hạ cúng dường. Vì cớ
sao? Vì nghĩ rằng: "Người ấy có thể nhục mạ
ta. Người ấy có thể chửi mắng ta. Người ấy có
thể làm hại ta."
- Cho nên, hạng người như vậy cần phải nhìn
một cách thản nhiên, không nên gần gũi, không
nên sống chung, không nên hầu hạ cúng dường.

SI                                                   63

4. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, là hạng người
cần phải gần gũi, cần phải sống chung, cần phải hầu
hạ cúng dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người giữ
giới, tánh tình hiền thiện.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải gần
gũi, cần phải sống chung, cần phải hầu hạ cúng
dường. Vì cớ sao? Vì rằng, dầu không thuận
theo chút nào tri kiến của người như vậy,
nhưng tiếng tốt được đồn xa về người ấy là có
bạn lành, là có bằng hữu, là tôn sùng kẻ lành.
- Cho nên, hạng người như vậy, cần phải gần
gũi, cần phải sống chung, cần phải hầu hạ cúng
dường.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Người gần kẻ hạ liệt,
Rồi cũng bị hạ liệt,
Thân cận người đồng đẳng,
Được khỏi bị thối đọa,
Ai gần bậc thù thắng,
Mau chóng được thăng tấn
Do vậy hãy sống chung,
Bậc ưu thắng hơn mình!

SI                                                 64

SI   65

7     4 hạng người - Hành khổ mình và người - Kinh KANDARAKA – 51 Trung II, 9

KINH KANDARAKA (Kandaraka suttam) – Bài kinh số 51 – Trung II, 9

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Campa, trên bờ hồ
Gaggara cùng với đại chúng Tỷ-kheo. Rồi Pessa, con
trai người huấn luyện voi và Du sĩ Kandaraka đi đến
chỗ Thế Tôn ở Pessa, con trai người huấn luyện voi
sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Còn du sĩ Kandaraka nói lên với Thế Tôn những lời
hỏi thăm, sau khi nói lên những lời hỏi thăm thân
hữu rồi đứng một bên. Du sĩ Kandaraka đứng một
bên, sau khi nhìn quanh chúng Tỷ-kheo đang giữ im
lặng, thật im lặng, liền bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật hy hữu thay, Tôn giả Gotama! Chúng Tỷ-kheo này được Tôn giả Gotama chơn chánh hướng dẫn.

SI                                                66

Tôn giả Gotama, các vị A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác trong thời quá khứ, không biết quý vị Thế Tôn
ấy đã có một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy, mà
quý vị ấy chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng Tỷ-
kheo được Tôn giả Gotama chơn chánh hướng dẫn?

Tôn giả Gotama, các vị A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác trong tương lai, không biết quý vị Thế Tôn ấy
sẽ có một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy, mà quý
vị ấy sẽ chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng Tỷ-
kheo được Tôn giả Gotama chơn chánh hướng dẫn?

– Thật sự là vậy, này Kandaraka! Thật sự là vậy,
này Kandaraka! Này Kandaraka, các vị A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác trong thời quá khứ, những vị Thế
Tôn ấy đã có một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy,
mà quý vị ấy chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng
Tỷ-kheo được Ta chơn chánh hướng dẫn.

Này Kandaraka, các vị A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác trong thời tương lai, những vị Thế Tôn ấy sẽ có
một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy, mà quý vị ấy
chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng Tỷ-kheo
được Ta chơn chánh hướng dẫn.

Này Kandaraka, trong chúng Tỷ-kheo này, có những vị Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt

SI                                                67

gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã được giải thoát nhờ chánh trí.

Này Kandaraka, trong chúng Tỷ-kheo này, có
những Tỷ-kheo là bậc hữu học, giới luật kiên trì, giới
hạnh kiên trì, sáng suốt, hạnh nghiệp sáng suốt, sống
với tâm khéo an trú Bốn Niệm Xứ.

Thế nào là bốn? Ở đây này Kandaraka, Tỷ-kheo
sống quán thân trên thân, nhiệt tâm tỉnh giác, chánh
niệm, để nhiếp phục tham ưu trên đời; sống quán thọ
trên các cảm thọ, nhiệt tâm tỉnh giác, chánh niệm, để
nhiếp phục tham ưu trên đời; sống quán tâm trên tâm,
nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để nhiếp phục tham
ưu trên đời; sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu trên
đời.

Được nghe nói vậy, Pessa, con trai người huấn luyện voi bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Bốn Niệm Xứ này đã được Thế
Tôn khéo trình bày, để chúng sanh được thanh tịnh,
để sầu bi được vượt qua, để khổ ưu được diệt trừ, để
chánh lý được thành đạt, để Niết-bàn được chứng
ngộ.

SI                                                  68

Bạch Thế Tôn, chúng con là hàng tại gia, mặc
đồ trắng, thỉnh thoảng chúng con sống khéo an
trú tâm vào Bốn Niệm Xứ này. Ở đây, Bạch Thế
Tôn, chúng con sống quán thân trên thân, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu trên
đời; chúng con sống quán thọ trên các cảm thọ, nhiệt
tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu
trên đời; chúng con sống quán tâm trên tâm, nhiệt
tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu
trên đời; chúng con sống quán pháp trên các pháp,
nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham
ưu trên đời.

Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hiểu
được hạnh phúc và sự bất hạnh của chúng sanh trong
khi loài người sống trong sự rối ren như vậy, trong
sự cặn bã như vậy, trong sự xảo quyệt như vậy.

Bạch Thế Tôn, rối ren thay như loài người. Bạch Thế Tôn, cởi mở thay như loài thú vật. Bạch Thế Tôn, con có thể nhiếp phục con voi, một cách khiến con voi ấy mỗi khi đi hay đến Campa, liền trình bày mọi sự gian dối, giả dối, xảo trá, xảo quyệt. Nhưng bạch Thế Tôn, những người đầy tớ của chúng con, những người phục dịch, những người làm công, thân hành họ làm một cách, khẩu hành họ làm một cách

SI                                                69

khác, ý hành họ làm một cách khác nữa.

Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Thế Tôn biết được hạnh phúc
và sự bất hạnh của chúng sanh, trong khi loài người
sống trong sự rối ren như vậy, trong sự cặn bã như
vậy, trong sự xảo quyệt như vậy. Bạch Thế Tôn, rối
ren thay như loài người! Bạch Thế Tôn, cởi mở thay,
như loài thú vật!

– Thật như vậy, này Pessa! Thật như vậy, này Pessa! Này Pessa, rối ren thay, như loài người! Cởi mở thay, như loài thú vật!

 Này Pessa, có bốn hạng người này có mặt ở trên đời. Thế nào là bốn?

 Có người tự hành khổ mình, chuyên tâm tự
hành khổ mình.
 Có người hành khổ người, chuyên tâm hành
khổ người.
 Có người vừa tự hành khổ mình, chuyên tâm
hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên
tâm hành khổ người.
 Có người vừa không hành khổ mình, không
chuyên tâm hành khổ mình, vừa không hành

SI                                               70

khổ người, không chuyên tâm hành khổ người.
Người ấy không hành khổ mình, không chuyên
tâm hành khổ mình, không hành khổ người,
không chuyên tâm hành khổ người, ngay trong
hiện tại không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy
mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm
thể.
 Này Pessa, bốn hạng người này, hạng người nào,
được tâm Ông thích ý nhất?

 Bạch Thế Tôn, hạng người tự hành khổ mình,
chuyên tâm hành khổ mình, hạng người này
tâm con không thích ý.
 Bạch Thế Tôn, hạng người hành khổ người,
chuyên tâm hành khổ người, hạng người này
tâm con không thích ý.
 Bạch Thế Tôn, hạng người vừa tự hành khổ
mình, chuyên tâm hành khổ mình, vừa hành
khổ người, chuyên tâm hành khổ người, hạng
người này tâm con không thích ý.
 Bạch Thế Tôn, hạng người vừa không tự hành
khổ mình, không chuyên tâm tự hành khổ
mình, vừa không hành khổ người, không
chuyên tâm hành khổ người, hạng người không
tự hành khổ mình không hành khổ người, ngay
trong hiện tại không có tham dục, tịch tịnh, cảm

SI                                                   71

thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào
Phạm thể, hạng người này, tâm con thích ý.
 Này Pessa, vì sao Ông không thích ý ba hạng
người này?

 Bạch Thế Tôn, hạng người tự hành khổ mình,
chuyên tâm hành khổ mình, hạng người này
hành khổ mình, hành hạ mình, trong khi tự ao
ước lạc, nhàm chán khổ; do vậy, tâm con không
thích ý hạng người này.
 Bạch Thế Tôn, hạng người hành khổ người,
chuyên tâm hành khổ người, hạng người này,
hành khổ người khác, hành hạ người khác,
trong khi người khác ao ước lạc, nhàm chán
khổ; do vậy, tâm con không thích ý hạng người
này.
 Bạch Thế Tôn, hạng người vừa hành khổ mình,
chuyên tâm hành khổ mình, vừa hành khổ
người, chuyên tâm hành khổ người, hạng người
này hành khổ, hành hạ mình và người khác,
trong khi mình và người khác ao ước lạc, nhàm
chán khổ; do vậy, tâm con không thích ý hạng
người này.
 Nhưng bạch Thế Tôn, người vừa không hành
khổ mình, không chuyên tâm hành khổ mình,
vừa không hành khổ người, không chuyên tâm

SI                                                  72

hành khổ người, hạng người này không hành
khổ mình, không hành khổ người, ngay trong
hiện tại không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy
mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm
thể; do vậy, tâm con thích ý hạng người này.
Và này, bạch Thế Tôn, chúng con phải đi, chúng
con có nhiều công vụ, có nhiều công việc phải làm.
– Này Pessa, Ông hãy làm những gì Ông nghĩ là
hợp thời.

Rồi Pessa, con trai người huấn luyện voi hoan
hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy,
đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài rồi ra
đi.

Rồi Thế Tôn, sau khi Pessa, con trai người huấn luyện voi ra đi không được bao lâu, liền nói với các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, Pessa, con trai người huấn luyện voi là bậc có trí; Pessa, con trai người huấn luyện voi là người có đại trí tuệ. Này các Tỷ-kheo, nếu Pessa, con trai người huấn luyện voi ngồi thêm một chút nữa, cho đến khi Ta phân tích rộng rãi hơn bốn hạng người này, thời anh ta sẽ thâu đạt được nhiều lợi ích. Tuy vậy, này các Tỷ-kheo, Pessa, con trai người huấn luyện voi như vậy cũng đã thâu đạt

SI                                                73

được nhiều lợi ích.

– Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời. Bạch Thiện
Thệ, nay đã đến thời để Thế Tôn phân tích rộng rãi
hơn bốn hạng người này. Sau khi nghe Thế Tôn, các
Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo léo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất thực không chịu đứng một chỗ, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn dành riêng, không nhận mời đi ăn, không nhận từ nơi miệng nồi, không nhận từ nơi miệng chảo, không nhận tại ngưỡng cửa, không nhận giữa những cây gậy, không nhận giữa những cối giã gạo, không nhận từ hai người đang ăn, không nhận từ người đàn bà có thai, không nhận từ người

SI                                                74

đàn bà đang cho con bú, không nhận từ người đàn bà đang giao cấu người đàn ông, không nhận đồ ăn đi quyên, không nhận tại chỗ có chó đứng, không nhận tại chỗ có ruồi bu, không ăn cá, ăn thịt, không uống rượu nấu, rượu men. Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà, hay chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại hai nhà, hay chỉ nhận ăn hai miếng... hay vị ấy chỉ nhận ăn bảy nhà, hay vị ấy chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát,... nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày một bữa,... bảy ngày một bữa. Như vậy vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho đến nửa tháng mới ăn một lần. Vị ấy chỉ ăn cỏ hoang, ăn lúa tắc, ăn lúa hoang, ăn da vụn, ăn rong nước, ăn bột tấm, ăn váng gạo, ăn bột vừng, ăn cỏ hay ăn phân bò. Vị ấy ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống. Vị ấy mặc vải gai thô, mặc vải gai thô lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm rồi quăng đi, mặc vải phấn tảo y, mặc vỏ cây tirita làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện bằng từng mảnh da con sơn dương đen, mặc áo bằng cỏ cát tường, mặc áo vỏ cây, mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông cừu. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người chuyên sống theo hạnh nhổ râu tóc, là người theo hạnh thường đứng, từ bỏ chỗ ngồi, là người ngồi chõ hỏ, chuyên sống

SI                                                   75

theo hạnh ngồi chõ hỏ, một cách tinh tấn, là người
dùng gai làm giường, thường ngủ nằm trên giường
gai, sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước
tắm (để gột sạch tội lỗi).

Như vậy dưới nhiều hình thức, vị ấy sống tự
hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hạng người tự
hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người?

Ở đây, các Tỷ-kheo, có người giết trâu bò, là người giết heo, là người giết vịt, săn thú, là thợ săn, thợ đánh cá, ăn trộm, người xử tử các người ăn trộm, cai ngục và những người làm các nghề độc ác khác. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người vừa hành khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm vua,
thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ, đã làm lễ quán đảnh, hay
một Bà-la-môn triệu phú. Vị này cho xây dựng một
giảng đường mới về phía Đông thành phố, cạo bỏ râu

SI                                                   76

tóc, đắp áo da thô, toàn thân bôi thục tô và dầu, gãi lưng với một sừng nai, đi vào giảng đường với người vợ chính và một Bà-la-môn tế tự. Rồi vị ấy nằm xuống dưới đất trống trơn chỉ có lát cỏ. Vị vua sống với sữa từ vú một con bò cái, có con bò con cùng một mầu sắc; bà vợ chính sống với sữa từ vú thứ hai; và vị Bà-la-môn tế tự sống với sữa từ vú thứ ba. Sữa từ vú thứ tư dùng để tế lửa. Còn con nghé con thì sống với đồ còn lại. Vị vua nói như sau: "Hãy giết một số bò đực để tế lễ, hãy giết một số nghé đực để tế lễ, hãy giết một số nghé cái để tế lễ, hãy giết một số dê để tế lễ, hãy giết một số cừu để tế lễ, hãy chặt một số cây để làm cột tế lễ, hãy thâu lượm một số cỏ dabbha để làm chỗ tế lễ. Và những người nô tỳ, những người phục vụ, những người làm công, những người này vì sợ đòn gậy, vì sợ nguy hiểm, với mặt tràn đầy nước mắt, khóc lóc làm các công việc.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hạng
người vừa tự hành khổ mình, chuyên tâm tự hành
khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ
người.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người vừa
không tự hành khổ mình, không chuyên tâm tự
hành khổ mình, vừa không hành khổ người, không
chuyên tâm hành khổ người, hạng người này

SI                                                   77

không tự hành khổ mình, không hành khổ người,
hiện tại sống không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy
mát lạnh, cảm thấy lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm
thể?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai xuất hiện ở
đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh
Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều
Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.
Như Lai sau khi riêng tự chứng ngộ với thượng trí,
thế giới này là Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới,
gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên,
Nhơn, lại tuyên bố điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài
thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, đầy đủ
văn nghĩa, Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy
đủ thanh tịnh.

Người gia trưởng hay con người gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nghe pháp ấy, sau khi nghe pháp, người ấy sanh lòng tín ngưỡng Như Lai. Khi có lòng tín ngưỡng ấy, người ấy suy nghĩ: "Đời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật không dễ gì cho một người sống ở gia đình có thể sống theo Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa,

SI                                                  78

xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Một thời gian sau, người ấy bỏ tài sản nhỏ, hay bỏ tài sản lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ, hay bỏ bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, và xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

 Vị ấy xuất gia như vậy, hành trì các học giới và
hạnh sống các Tỷ-kheo, từ bỏ sát sanh, tránh xa
sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết xấu hổ, sợ
hãi, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc
tất cả chúng sanh và loài hữu tình.
 Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của
không cho, chỉ mong những vật đã cho, tự sống
thanh tịnh, không có trộm cướp. Vị ấy từ bỏ đời
sống không Phạm hạnh, sống theo Phạm hạnh,
sống đời sống viễn ly, tránh xa dâm dục hạ liệt.
 Vị ấy từ bỏ nói láo, nói những lời chân thật,
liên hệ đến sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy,
không lường gạt đời.
 Vị ấy từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi,
nghe điều gì ở chỗ này, không đến chỗ kia nói
để sanh chia rẽ ở những người này; nghe điều
gì ở chỗ kia, không đi nói với những người này
để sanh chuyện chia rẽ ở những người kia. Như
vậy, vị ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián,
khuyến khích những kẻ hòa hợp, hoan hỷ trong

SI                                                   79

hòa hợp, thích thú trong hòa hợp, hân hoan
trong hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp.
 Vị ấy từ bỏ nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác,
nói những lời nói dịu hiền, đẹp tai, dễ thương,
thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều
người; vị ấy nói những lời nói như vậy.
 Vị ấy từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói
phù phiếm, nói đúng thời, nói chân thật, nói có
ý nghĩa, nói pháp, nói luật, nói những lời đáng
được gìn giữ, những lời hợp thời, hợp lý có
mạch lạc hệ thống, có ích lợi.
 Vị ấy từ bỏ không làm hại đến các hạt giống và
các loại cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không
ăn ban đêm; từ bỏ các món ăn phi thời; từ bỏ
không đi xem múa, hát, nhạc, các cuộc trình
diễn; từ bỏ không dùng vòng hoa, hương liệu,
dầu thoa, trang sức, và các thời trang; từ bỏ
không dùng giường cao và giường lớn; từ bỏ
không nhận vàng và bạc; từ bỏ không nhận các
hạt sống; từ bỏ không nhận thịt sống, từ bỏ
không nhận đàn bà con gái; từ bỏ không nhận
nô tỳ gái và trai; từ bỏ không nhận cừu và dê;
từ bỏ không nhận gia cầm và heo; từ bỏ không
nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái; từ bỏ không
nhận ruộng nương đất đai; từ bỏ không dùng
người làm môi giới hoặc tự mình làm môi giới;

SI                                                   80

từ bỏ không buôn bán; từ bỏ các sự gian lận
bằng cân, tiền bạc và đo lường; từ bỏ các tà
hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo; từ bỏ không
làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bức đoạt,
trộm cắp, cướp phá.
 Vị ấy sống biết đủ, bằng lòng với tấm y để che
thân với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại
chỗ nào cũng mang theo (y và bình bát). Như
con chim bay đến chỗ nào cũng mang theo hai
cánh, cũng vậy, Tỷ-kheo bằng lòng với tấm y
để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng,
đi tại chỗ nào cũng mang theo.
 Vị ấy thành tựu Thánh Giới uẩn này, nội
tâm hưởng lạc thọ không khuyết phạm.

 Khi mắt thấy sắc, vị ấy không nắm giữ tướng
chung, không nắm giữ tướng riêng. Những
nguyên nhân gì, vì con mắt không được chế
ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác, bất thiện pháp
khởi lên, vị ấy tự chế ngự các nguyên nhân ấy,
hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt.
 Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi
nếm vị... thân cảm xúc...
 Khi ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ
tướng chung, không nắm giữ tướng riêng,
những nguyên nhân gì, vì ý căn không được

SI                                                    81

chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác bất thiện
pháp khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy,
hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn.
 Vị ấy thành tựu Thánh Hộ Trì Các Căn này
nội tâm hưởng lạc thọ không uế nhiễm.

 Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác;
 Khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác;
 Khi co tay, khi duỗi tay đều tỉnh giác;
 Khi mang y kép, bình bát, thượng y đều tỉnh
giác;
 Khi ăn, uống, nhai, nuốt đều tỉnh giác;
 Khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác;
 Khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều
tỉnh giác.
 Vị ấy thành tựu Thánh Chánh Niệm Tỉnh
Giác này nội tâm hưởng lạc thọ.

Vị ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, thành tựu Thánh hộ trì các căn này, thành tựu Thánh chánh niệm tỉnh giác này, lựa một trú xứ thanh vắng, như khu rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây ngoài trời, đống rơm. Sau khi ăn xong và đi khất thực trở về, vị ấy ngồi kiết-già, lưng thẳng tại chỗ nói

SI                                                    82

trên, và an trú chánh niệm trước mặt.

 Vị ấy từ bỏ dục tham ở đời, sống với tâm thoát
ly dục tham, gột rửa tâm hết dục tham.
 Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân
hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng sanh
hữu tình, gột rửa tâm hết sân hận.
 Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát ly
hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về
ánh sáng chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết
hôn trầm thụy miên.
 Từ bỏ trạo cử, hối quá, vị ấy sống không trạo
cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử,
hối quá.
 Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi ngờ,
không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi
ngờ đối với thiện pháp.
 Vị ấy sau khi từ bỏ năm triền cái này, các pháp
làm tâm cấu uế, làm trí tuệ trở thành yếu ớt:
 Vị ấy ly dục, ly pháp bất thiện, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, với tầm với tứ.
 Vị ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.

SI                                                  83

 Vị ấy ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân
cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm
lạc trú, chứng và an trú Thiền thứ ba.
 Vị ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ
trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ,
không lạc, xả niệm thanh tịnh.
Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng,
không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến,
dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy
hướng tâm đến túc mạng trí. Vị ấy nhớ đến các đời
sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời,
năm đời, hai mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời,
một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời,
nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng:
"Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế
này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ
khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này.
Sau khi tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại
chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này,
giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ
lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau
khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây". Như vậy
vị ấy nhớ đến những đời sống quá khứ, cùng với các
nét đại cương và các chi tiết.
Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không

SI                                                  84

cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử
dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng
tâm đến sanh tử trí của chúng sanh. Vị ấy với thiên
nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của
chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh người
hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người
may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Vị
ấy nghĩ rằng: "Thật sự những vị chúng sanh này
thành tựu những ác hạnh về thân, thành tựu những
ác hạnh về lời nói, thành tựu những ác hạnh về ý, phỉ
báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp
theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại
mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ,
địa ngục. Còn những vị chúng sanh này thành tựu
những thiện hạnh về thân, thành tựu những thiện
hạnh về lời nói, thành tựu những thiện hạnh về ý,
không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo
các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau
khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện
thú, Thiên giới, trên đời này". Như vậy, vị ấy với
thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết
của chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh,
người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu,
người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của
họ.

Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không

SI                                                 85

cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy tuệ tri như thật: "Đây là Khổ", tuệ tri như thật: "Đây là Khổ tập", tuệ tri như thật: "Đây là Khổ diệt", tuệ tri như thật: "Đây là con Đường đưa đến khổ diệt" tuệ tri như thật: "Đây là những lậu hoặc", tuệ tri như thật: "Đây là nguyên nhân của các lậu hoặc", tuệ tri như thật: "Đây là sự diệt trừ các lậu hoặc", tuệ tri như thật: "Đây là con Đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc" Nhờ biết như vậy, thấy như vậy, tâm vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát". Vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có trở lui đời sống này nữa".

Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hạng
người vừa không tự hành khổ mình, không chuyên
tâm hành khổ mình, vừa không hành khổ người,
không chuyên tâm hành khổ người. Vị ấy không tự
hành khổ mình, không hành khổ người, ngay trong
hiện tại không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy mát
lạnh, cảm thấy lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

SI                                                  86

SI   87

8       4 hạng người - Lợi mình và lợi người - Kinh LỢI MÌNH 1 – Tăng I, 735

LỢI MÌNH 1 – Tăng I, 735

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

- Hạng người hướng đến lợi mình, không lợi người.
- Hạng người hướng đến lợi người, không lợi mình.
- Hạng người không hướng đến lợi mình, không
hướng đến lợi người.
- Hạng người hướng đến lợi mình và lợi người.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hướng đến lợi mình, không lợi người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người:

- Hướng đến nhiếp phục tham cho mình, không
khích lệ người khác nhiếp phục tham,
- Hướng đến nhiếp phục sân cho mình, không
khích lệ người khác nhiếp phục sân.
- Nhiếp phục si cho mình, không khích lệ người
khác nhiếp phục si.

SI                                               88

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người hướng đến lợi mình, không lợi người.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hướng đến lợi người, không lợi mình?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không hướng
đến nhiếp phục tham cho tự mình, khích lệ nhiếp
phục tham cho người, không hướng đến nhiếp phục
sân cho tự mình ... không hướng đến nhiếp phục si
cho tự mình, khích lệ nhiếp phục si cho người. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người hướng đến lợi
người, không lợi mình.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người không hướng đến lợi mình, không hướng đến lợi người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không hướng
đến nhiếp phục tham cho tự mình, không khích lệ
người khác nhiếp phục tham, không nhiếp phục sân
cho tự mình, không khích lệ người khác nhiếp phục
sân ... không nhiếp phục si cho tự mình, không khích
lệ người khác nhiếp phục si. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, là hạng người không hướng đến lợi mình,
không hướng đến lợi người.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hướng đến lợi mình và lợi người?

SI                                                89

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người hướng đến
nhiếp phục tham cho tự mình, và khích lệ người khác
nhiếp phục tham, hướng đến nhiếp phục sân cho tự
mình ... hướng đến nhiếp phục si cho tự mình và
khích lệ người khác nhiếp phục si. Như vậy, này các
Tỷ-kheo, là hạng người hướng đến lợi ích cho mình
và cho người.

Này các Tỷ-kheo, bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời.

LỢI ÍCH CHO MÌNH 2 – 737tc1

1. (Như kinh (96), đoạn đầu)

2. - Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hướng đến lợi mình, không lợi người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người, mau mắn nhận xét trong các thiện pháp, thọ trì các pháp đã được nghe, suy tư ý nghĩa các pháp đã được thọ trì, sau khi hiểu nghĩa, hiểu pháp, thực hành pháp, tùy pháp; nhưng không phải là người thiện ngôn, khéo nói, dùng những lời tao nhã, phát âm chính xác, rõ ràng, khiến cho nghĩa lý được minh bạch; không phải là người thuyết giảng, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ các vị đồng Phạm hạnh. Như vậy,

SI                                               90

này các Tỷ-kheo, là hạng người hướng đến lợi mình, không có lợi người.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hướng đến lợi người, không có lợi mình?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không mau
mắn nhận xét trong các thiện pháp, không thọ trì các
pháp đã được nghe, không suy tư ý nghĩa các pháp
đã được thọ trì, không có sau khi hiểu nghĩa, hiểu
pháp, thực hành pháp tùy pháp; nhưng là người thiện
ngôn, khéo nói, dùng những lời tao nhã, phát âm
chính xác rõ ràng, khiến cho nghĩa lý được minh
bạch; là người thuyết giảng, khích lệ, làm cho phấn
khởi, làm cho hoan hỷ các vị đồng Phạm hạnh. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người hướng đến lợi
người, không có lợi mình.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người, không hướng đến lợi mình và lợi người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không có
mau mắn nhận xét trong các thiện pháp ... không có
sau khi hiểu nghĩa, hiểu pháp, thực hành pháp, tùy
pháp; không phải là người thiện ngôn, khéo nói ...
làm cho hoan hỷ các vị đồng Phạm hạnh. Như vậy
này các Tỷ-kheo, là hạng người không hướng đến lợi
mình và lợi người.

SI                                                91

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hướng đến lợi mình và lợi người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người mau mắn
nhận xét trong các thiện pháp ... sau khi hiểu nghĩa,
hiểu pháp, thực hành pháp, tùy pháp. Là người thiện
ngôn, khéo nói ... làm cho hoan hỷ các vị đồng Phạm
hạnh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người
hướng đến lợi mình và lợi người.

Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người có mặt, hiện hữu ở đời.

NHỮNG HỌC PHÁP – 739tc1

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

-   Hướng đến lợi mình, không lợi người;
-   Hướng đến lợi người, không lợi mình;
-   Không hướng đến lợi mình, lợi người;
-   Hướng đến lợi mình, lợi người.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hướng đến lợi mình, không lợi người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người:

SI                                                 92

- Tự mình từ bỏ sát sanh, không khích lệ người khác
từ bỏ sát sanh;
- Tự mình từ bỏ lấy của không cho, không khích lệ
người khác từ bỏ lấy của không cho;
- Tự mình từ bỏ tà hạnh trong các dục, không khích
lệ người khác từ bỏ tà hạnh trong các dục;
- ... tự mình từ bỏ đắm say rượu men, rượu nấu;
nhưng không khích lệ người khác từ bỏ đắm say
rượu men, rượu nấu. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
là hạng người hướng đến lợi mình, không lợi
người.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hướng đến lợi người, không lợi mình?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người:

- Tự mình không từ bỏ sát sanh, khích lệ người khác
từ bỏ sát sanh;
- Tự mình không từ bỏ lấy của không cho; ...
- Tự mình không bỏ tà hạnh trong các dục; ...
- Tự mình không từ bỏ nói láo ... tự mình không từ
bỏ đắm say rượu men, rượu nấu; khích lệ người
khác từ bỏ đắm say rượu men, rượu nấu. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là hạng người hướng đến lợi
người, không lợi mình.

SI                                               93

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người không hướng đến lợi mình, lợi người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người:

- Tự mình không từ bỏ sát sanh, không khích lệ
người khác từ bỏ sát sanh;
- Tự mình không từ bỏ lấy của không cho; ... tự
mình không từ bỏ tà hạnh trong các dục; ... tự
mình không từ bỏ nói láo ... tự mình không từ bỏ
đắm say rượu men, rượu nấu; không khích lệ
người khác từ bỏ đắm say rượu men, rượu nấu.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người không
hướng đến lợi mình, lợi người.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hướng đến lợi mình, lợi người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người:

- Tự mình từ bỏ sát sanh, khích lệ người khác từ bỏ
sát sanh;
- Tự mình từ bỏ lấy của không cho ... tự cho mình
từ bỏ tà hạnh trong các dục ... tự cho mình từ bỏ
nói láo ... tự mình từ bỏ đắm say rượu men, rượu
nấu; khích lệ người khác từ bỏ đắm say rượu men,
rượu nấu; khích lệ người khác từ bỏ đắm say rượu

SI                                               94

men, rượu nấu. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người hướng đến lợi mình và lợi người.

Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời.

SI                                            95

9       4 hạng người - Đi thuận dòng, nghịch dòng, đứng lại, đến bờ kia - Kinh THUẬN DÒNG – Tăng I, 557

THUẬN DÒNG – Tăng I, 557

1.- Có bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

 Hạng người đi thuận dòng,
 Hạng người đi nghịch dòng,
 Hạng người tự đứng lại,
 Vị Bà-la-môn đã vượt qua đến bờ biên kia,
đứng trên đất liền.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người đi thuận dòng?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người thọ hưởng các dục và làm các nghiệp ác. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người đi thuận dòng.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người đi ngược dòng?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không thọ hưởng các dục, không làm ác nghiệp, với khổ, với

SI                                               96

ưu, nước mắt đầy mặt, khóc than, sống Phạm hạnh viên mãn thanh tịnh. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người đi ngược dòng.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người tự đứng lại?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người do diệt tận
năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, tại đấy nhập
Niết-bàn, không còn trở lại đời ấy nữa. Này các
Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người tự đứng lại.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vị Bà-la-môn đã vượt qua đến bờ biên kia, đứng trên đất liền?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người do hoại
diệt các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với
thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu
tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là vị Bà-la-môn đã vượt qua đến bờ biên
kia, đứng trên đất liền.

Bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, hiện hữu ở đời.

Những ai sống ở đời Không chế ngự các dục Không từ bỏ ly tham

SI                                                 97

Thọ hưởng các dục vọng
Họ đi đến sanh già
Đến rồi lại đến nữa
Bị khát ái trói buộc
Họ đi thuận dòng đời.

Do vậy bậc có trí
Ở đời, trú chánh niệm
Không thọ hưởng các dục
Không hành trì điều ác
Dầu chịu sự khổ đau
Từ bỏ các dục vọng
Họ được gọi hạng người
Đi ngược lại dòng đời.

Những ai quyết đoạn tận
Năm phiền não kiết sử
Bậc hữu học viên mãn
Không còn bị thốt thất
Đạt được tâm điều phục
Các căn được định tĩnh
Vị ấy được gọi là
Người đã tự đứng lại.

Đối các pháp thắng liệt Vị ấy được giác tri Đã được quét, quạt sạch

SI                             98

Các pháp được chấm dứt
Vị ấy bậc trí giả
Phạm hạnh được thành tựu
Được tên gọi danh xưng
Bậc đã đi đến nơi
Chỗ tận cùng thế giới
Bậc đã đến bờ kia.

SI                              99

10    Con đường đưa đến ngu hay không - Kinh TIỂU NGHIỆP PHÂN BIỆT – 135 Trung III, 473

KINH TIỂU NGHIỆP PHÂN BIỆT (Culakammavibhanga sutttam) – Bài kinh số 135 – Trung III, 473

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ) Jetavana
(Kỳ-đà-lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô
Độc). Rồi thanh niên Subha Todeyyaputta đi đến
Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời
chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào
hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, thanh niên Subha Todeyyaputta bạch
Thế Tôn:

– Thưa Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên gì giữa loài Người với nhau, khi họ là loài Người, lại thấy có người liệt, có người ưu?

Thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi thấy có người đoản thọ, có người trường thọ; chúng tôi thấy có

SI                                                  100

người nhiều bệnh, có người ít bệnh; chúng tôi thấy có người xấu sắc, có người đẹp sắc; chúng tôi thấy có người quyền thế nhỏ, có người quyền thế lớn; chúng tôi thấy có người tài sản nhỏ, có người tài sản lớn; chúng tôi thấy có người thuộc gia đình hạ liệt, có người thuộc gia đình cao quý; chúng tôi thấy có người trí tuệ yếu kém, có người có đầy đủ trí tuệ.

Thưa Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên gì, giữa loài Người với nhau, khi họ là loài Người, lại thấy có người liệt, có người ưu?

– Này Thanh niên, các loài hữu tình là chủ
nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp. Nghiệp là
thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là điểm
tựa, nghiệp phân chia các loài hữu tình; nghĩa là
có liệt, có ưu.

– Tôi không hiểu nghĩa một cách rộng rãi điều
mà Tôn giả Gotama nói một cách vắn tắt, không có
giải nghĩa rộng rãi. Lành thay nếu Tôn giả Gotama
thuyết pháp cho tôi để tôi có thể hiểu nghĩa một cách
rộng rãi điều mà Tôn giả Gotama nói một cách vắn
tắt, không có giải nghĩa rộng rãi.

– Vậy này Thanh niên, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ nói:

SI                                                 101

– Thưa vâng, Tôn giả.

Thanh niên Subha Todeyyaputta vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Ở đây, này Thanh niên, có người đàn ba hay
người đàn ông, sát sanh, tàn nhẫn, tay lấm máu, tâm
chuyên sát hại đả thương, tâm không từ bi đối với
các loại chúng sanh. Do nghiệp ấy, thành đạt như
vậy, thành tựu như vậy, sau khi thân hoại mạng
chung, bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Nếu sau khi thân hoại mạng chung, người ấy không
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, nếu được
đi đến loài Người, chỗ nào người ấy sanh ra, người
ấy phải đoản mạng. Con đường ấy đưa đến đoản
mạng, này Thanh niên, tức là sát sanh, tàn nhẫn, tay
lấm máu, tâm chuyên sát hại đả thương, tâm không
từ bi đối với các loài hữu tình.

Nhưng ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà hay đàn ông, từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài hữu tình. Do nghiệp ấy, thành đạt như vậy, thành tựu như vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy được sanh vào thiện thú, Thiên giới, ở đời. Nếu sau khi thân hoại mạng chung, người ấy không sanh vào

SI                                                102

thiện thú, Thiên giới, ở đời, nếu người ấy đi đến loài
Người, chỗ nào người ấy sanh ra, người ấy được
trường thọ. Con đường ấy đưa đến trường thọ, này
Thanh niên, tức là từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh,
bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống
thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài
hữu tình.

Ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà hay
người đàn ông, tánh hay não hại các loài hữu tình,
với tay, hay với cục đất, hay với cây gậy, hay với cây
đao. Do nghiệp ấy, thành đạt như vậy, thành tựu như
vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Nếu sau khi thân
hoại mạng chung, người ấy không sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục, nếu người ấy đi đến loài
Người, chỗ nào người ấy sanh ra, người ấy phải bị
nhiều bệnh hoạn. Con đường ấy đưa đến nhiều bệnh
hoạn, này Thanh niên, tức là tánh hay não hại các
loài hữu tình với tay, hay với cục đất, hay với cây
gậy, hay với cây đao.

Nhưng ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà hay người đàn ông, tánh không hay não hại các loài hữu tình, với tay, hay với cục đất, hay với cây gậy, hay với cây đao. Do nghiệp ấy thành đạt như vậy.. thiện thú... người ấy được ít bệnh hoạn. Con đường

SI                                                  103

ấy đưa đến ít bệnh hoạn... tánh không não hại... hay với cây đao.

Ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà hay
người đàn ông, phẫn nộ, nhiều phật ý, bị nói đến một
chút thời bất bình, phẫn nộ, sân hận, chống đối, và tỏ
lộ phẩn nộ, sân hận, bất mãn. Do nghiệp ấy, thành
đạt như vậy... cõi dữ.. xấu sắc. Con đường ấy đưa
đến xấu sắc, này Thanh niên, tức là phẫn nộ... bất
mãn.

Ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà hay
người đàn ông, không phẫn nộ, không nhiều phật ý,
dầu cho bị nói đến nhiều, cũng không bất bình, phẫn
nộ, sân hận, chống đối, và không tỏ lộ phẫn nộ, sân
hận, bất mãn. Do nghiệp ấy, thành đạt như vậy....
thiện thú... đẹp sắc (pasadika: hoan hỷ) Con đường
ấy đưa đến đẹp sắc, này Thanh niên, tức là không
phẫn nộ... không bất mãn.

Ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà hay người đàn ông, tật đố, đối với người khác được quyền lợi, được tôn trọng, cung kính, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường, sanh tật đố, sanh tâm, ôm ấp tâm tật đố. Do nghiệp ấy, thành đạt như vậy.. ác thú.. quyền thế nhỏ. Con đường ấy đưa đến quyền thế nhỏ, này thanh niên, tức là tật đố.. ôm ấp tâm tật đố.

SI                                                  104

Nhưng ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà
hay người đàn ông, không có tật đố, đối với những
người khác được quyền lợi, được tôn trọng, cung
kính, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường, không sanh tật
đố, sanh tâm, ôm ấp tâm tật đố. Do nghiệp ấy ... thiện
thú ... quyền thế lớn. Con đường ấy đưa đến quyền
thế lớn, này Thanh niên, tức là không tật đố ... không
ôm ấp tật đố.

Ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà hay
người đàn ông, không bố thí cho Sa-môn hay Bà-la-
môn, đồ ăn uống, y phục, xe cộ, vòng hoa, hương
liệu, phấn sáp, ngọa cụ, nhà cửa, đèn đuốc. Do
nghiệp ấy.. đọa xứ... tài sản nhỏ. Con đường ấy đưa
đến tài sản nhỏ... ngọa cụ, nhà cửa, đèn đuốc.

Nhưng ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà
hay người đàn ông có bố thí cho Sa-môn hay cho Bà-
la-môn các đồ ăn uống... ngọa cụ, nhà cửa, đèn đuốc.
Do nghiệp ấy... thiện thú.. nhiều tài sản. Con đường
ấy đưa đến nhiều tài sản ... ngọa cụ, nhà cửa, đèn
đuốc.

Ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà hay
người đàn ông ngạo nghễ, kiêu mạn, không đảnh lễ
những người đáng đảnh lễ, không đứng dậy đối với
người đáng đứng dậy, không mời ngồi những người

SI                                                  105

đáng mời ngồi, không nhường chỗ đi cho những
người đáng được nhường chỗ đi, không tôn trọng
những người đáng tôn trọng, không cung kính những
người đáng cung kính, không cúng dường những
người đáng cúng dường. Do nghiệp ấy.. đọa xứ...
thuộc gia đình hạ liệt. Con đường ấy đưa đến gia đình
hạ liệt.. không cúng dường những người đáng cúng
dường.

Nhưng ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà
hay người đàn ông, không có ngạo nghễ quá mạn,
đảnh lễ những người đáng đảnh lễ... cúng dường
những người đáng cúng dường. Do nghiệp ấy.. thiện
thú... vào gia đình cao quý. Con đường ấy đưa đến
gia đình cao quý.. cúng dường những người đáng
cúng dường.

Ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà hay người đàn ông, sau khi đi đến Sa-môn hay Bà-la- môn, không hỏi: "Thưa Tôn giả, thế nào là thiện? Thế nào là bất thiện? Thế nào là phạm tội? Thế nào là không phạm tội? Thế nào là cần phải thực hành? Thế nào là không cần phải thực hành? Tôi đã làm gì để phải không lợi ích và đau khổ lâu dài? Hay tôi đã làm gì để được lợi ích và an lạc lâu dài? Do nghiệp ấy... đọa xứ... trí tuệ yếu kém. Con đường ấy đưa đến trí tuệ yếu kém... lợi ích, hạnh phúc lâu dài?"

SI                                                 106

Nhưng ở đây, này Thanh niên, có người đàn bà hay người đàn ông, sau khi đến Sa-môn hay Bà-la- môn, có hỏi: "Thưa Tôn giả, thế nào là thiện? Thế nào là bất thiện... lợi ích, an lạc lâu dài? Do nghiệp ấy... thiện thú... đầy đủ trí tuệ. Con đường ấy đưa đến đầy đủ trí tuệ.. lợi ích, an lạc lâu dài".

Ở đây, này Thanh niên, con đường đưa đến đoản
thọ, dẫn đến đoản thọ; con đường đưa đến trường
thọ, dẫn đến trường thọ; con đường đưa đến nhiều
bệnh, dẫn đến nhiều bệnh; con đường đưa đến ít
bệnh, dẫn đến ít bệnh; con đường đưa đến xấu sắc,
dẫn đến xấu sắc; con đường đưa đến đẹp sắc, dẫn đến
đẹp sắc; con đường đưa đến quyền thế nhỏ, dẫn đến
quyền thế nhỏ; con đường đưa đến quyền thế lớn,
dẫn đến quyền thế lớn; con đường đưa đến tài sản
nhỏ, dẫn đến tài sản nhỏ; con đường đưa đến tài sản
lớn, dẫn đến tài sản lớn; con đường đưa đến gia đình
hạ liệt, dẫn đến gia đình hạ liệt; con đường đưa đến
gia đình cao quý, dẫn đến gia đình cao quý, con
đường đưa đến trí tuệ yếu kém, dẫn đến trí tuệ yếu
kém; con đường đưa đến đầy đủ trí tuệ, dẫn đến trí
tuệ đầy đủ.

Này Thanh niên, các loài hữu tình là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp. Nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là điểm

SI                                                   107

tựa, nghiệp phân chia các loài hữu tình; nghĩa là có liệt, có ưu.

Khi nghe nói vậy, thanh           niên   Subha Todeyyaputta nói với Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật hy
hữu thay, Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama, ví
như có người dựng đứng.. có thể thấy sắc. Cũng vậy,
(Chánh) pháp được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện
trình bày. Con nay xin quy y Tôn giả Gotama, quy y
Pháp, quy y chúng Tỷ-kheo. Mong Tôn giả Gotama
nhận con làm đệ tử, từ nay cho đến mạng chung, con
trọn đời quy ngưỡng.

SI                                               108

11      Dòng chảy đưa đến đoạn tận tham sân si - Kinh KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430

KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430

1. - Này các Tỷ-kheo, nếu ba pháp không có mặt ở
đời, thời Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác không xuất hiện ở đời và Pháp, Luật được
Như Lai thuyết giảng không được nêu rõ ở đời.
Thế nào là ba?

- Sanh. - Già. - Và chết.

Này các Tỷ-kheo, nếu ba pháp này không hiện hữu
ở đời, thời Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
không xuất hiện ở đời, và Pháp, Luật do Như Lai
thuyết giảng không được nêu rõ ở đời. Vì rằng, này
các Tỷ-kheo, ba pháp này có mặt ở đời, do vậy Như
Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời,
do vậy, Pháp, Luật do Như Lai thuyết giảng được
nêu rõ ở đời.

3. Này các Tỷ-kheo, không đoạn tận ba pháp thời không có thể đoạn tận sanh, thời không có thể đoạn

SI                                               109

tận già, thời không có thể đoạn tận chết. Thế nào là ba?

- Không đoạn tận tham. - Không đoạn tận sân. - Không đoạn tận si.

Do không đoạn tận ba pháp này, không có thể đoạn tận sanh, không có thể đoạn tận già, không có thể đoạn tận chết.

5. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp, thời không có thể đoạn tận tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể đoạn tận si. Thế nào là ba?

- Không đoạn tận thân kiến. - Không đoạn tận nghi. - Không đoạn tận giới cấm thủ.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể đoạn tận si.

7. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận thân kiến, không có thể đoạn
tận nghi, không có thể đoạn tận giới cấm thủ. Thế
nào là ba?

SI                                                110

1. Không đoạn tận phi như lý tác ý. 2. Không đoạn tận tu tập tà đạo. 3. Không đoạn tận tánh thụ động.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận thân kiến, không có thể đoạn tận nghi, không có thể đoạn tận giới cấm thủ.

9. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận phi như lý tác ý, không có thể
đoạn tận tu tập tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ
động. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận vọng niệm. 2. Không đoạn tận không tỉnh giác. 3. Không đoạn tận tâm loạn động.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận phi như lý tác ý, không có thể
đoạn tận tu tập tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ
động.

11. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận vọng niệm, không có thể đoạn
không tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn
động. Thế nào là ba?

SI                                                  111

1. Không đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh.
2. Không đoạn tận không muốn nghe Thánh
pháp.
3. Không đoạn tận bới lông tìm vết.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận vọng niệm, không có thể đoạn
tận không tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn
động.

13. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh, không có thể đoạn tận không muốn nghe
Thánh pháp, không có thể đoạn tận bới lông tìm vết.
Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận trạo cử. 2. Không đoạn tận không chế ngự. 3. Không đoạn tận ác giới.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh, không có thể đoạn tận không muốn nghe
Thánh pháp, không có thể đoạn tận tâm bới lông tìm
vết.

SI                                               112

15. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận tâm ba
pháp, không có thể đoạn tận trạo cử, không có thể
đoạn tận không chế ngự, không có thể đoạn tận ác
giới. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận không có lòng tin. 2. Không đoạn tận xan tham. 3. Không đoạn tận biếng nhác.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận trạo cử, không có thể đoạn tận không chế ngự, không có thể đoạn tận ác giới.

17. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận không có lòng tin, không có
thể đoạn tận xan tham, không có thể đoạn tận biếng
nhác. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận không cung kính. 2. Không đoạn tận khó nói. 3. Không đoạn tận ác bằng hữu.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo không có thể đoạn tận xan tham, không có thể đoạn tận biếng nhác.

19. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp, không có thể đoạn tận không cung kính, không có

SI                                                113

thể đoạn tận khó nói, không có thể đoạn tận ác bằng hữu. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận không xấu hổ. 2. Không đoạn tận không sợ hãi. 3. Không đoạn tận phóng dật.

Do ba pháp này không đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận không cung kính, không có
thể đoạn tận khó nói, không có thể đoạn tận ác bằng
hữu.

21. Này các Tỷ-kheo:

1. Người này không có xấu hổ, không có sợ hãi,
có phóng dật.
2. Người ấy do phóng dật, không có thể đoạn tận
không cung kính, không có thể đoạn tận khó
nói, không có thể đoạn tận ác bằng hữu.
3. Người ấy do ác bằng hữu, không có thể đoạn
tận không có lòng tin, không có thể đoạn tận
xan tham, không có đoạn tận biếng nhác.
4. Vị ấy do biếng nhác, không có thể đoạn tận
trạo cử, không có thể đoạn tận không chế ngự,
không có thể đoạn tận ác giới.
5. Vị ấy do ác giới, không có thể đoạn tận không
ưa yết kiến các bậc Thánh, không có thể đoạn

SI                                                 114

tận không ưa nghe Thánh pháp, không có thể
đoạn tận bới lông tìm vết.
6. Vị ấy do bới lông tìm vết, không có thể đoạn
tận vọng niệm, không có thể đoạn tận không có
tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn động.
7. Vị ấy do tâm loạn động, không có thể đoạn tận
phi như lý tác ý, không có thể đoạn tận tu tập
tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ động.
8. Vị ấy do tâm thụ động, không có thể đoạn tận
tâm thân kiến, không có thể đoạn tận nghi,
không có thể đoạn tận giới cấm thủ.
9. Vị ấy do nghi hoặc, không có thể đoạn tận
tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể
đoạn tận si.
10. Vị ấy do không đoạn tận tham, không đoạn tận
sân, không đoạn tận si, không có thể đoạn tận
sanh, không có thể đoạn tận già, không có thể
đoạn tận chết.

22. Do đoạn tận ba pháp, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn tận già, có thể đoạn tận chết. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận tham. 2. Do đoạn tận sân. 3. Do đoạn tận si.

SI                                                    115

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn tận già, có thể đoạn tận chết.

24. Này các Tỷ-kheo, do ba pháp được đoạn tận, có thể đoạn tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận si. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận thân kiến. 2. Do đoạn tận nghi. 3. Do đoạn tận giới cấm thủ.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận si.

26. Này các Tỷ-kheo, do ba pháp được đoạn tận, có thể đoạn tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn tận giới cấm thủ. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận phi như lý tác ý. 2. Do đoạn tận thực hành tà đạo. 3. Do đoạn tận tánh thụ động.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn tận giới cấm thủ.

SI                                                 116

28. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận thực hành tà đạo, có thể đoạn tận tánh thụ động. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận vọng niệm. 2. Do đoạn tận không tỉnh giác. 3. Do đoạn tận tâm loạn động.

Do đoạn tận ba pháp, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tánh thụ động.

30. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tâm loạn động. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh.
2. Do đoạn tận không muốn nghe Thánh pháp.
3. Do đoạn tận bới lông tìm vết.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tâm loạn động.

32. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc Thánh, có thể đoạn tận không muốn nghe

SI                                                  117

Chánh pháp, có thể đoạn tận bới lông tìm vết. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận trạo cử. 2. Do đoạn tận không chế ngự. 3. Do đoạn tận ác giới.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, đoạn tận không muốn nghe Thánh pháp, có thể đoạn tận bới lông tìm vết.

34. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể đoạn tận ác giới. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không có lòng tin. 2. Do đoạn tận xan tham. 3. Do đoạn tận biếng nhác.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể đoạn tận ác giới.

36. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không có lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có thể đoạn tận biếng nhác. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không cung kính. 2. Do đoạn tận khó nói.

SI                                                 118

3. Do đoạn tận ác bằng hữu.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể
đoạn tận không có lòng tin, có thể đoạn tận không có
lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có thể đoạn tận
biếng nhác.

38. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có thể đoạn tận ác bằng hữu. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không xấu hổ. 2. Do đoạn tận không sợ hãi. 3. Do đoạn tận phóng dật.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có thể đoạn tận ác bằng hữu.

40. Này các Tỷ-kheo:

1. Người này có xấu hổ có sợ hãi, không có phóng
dật.
2. Người ấy do không phóng dật, có thể đoạn tận
không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có
thể đoạn tận ác bằng hữu.

SI                                                 119

3.  Người ấy do thiện bằng hữu, có thể đoạn tận
không có lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có
thể đoạn tận biếng nhác.
4. Người ấy do tinh cần tinh tấn, có thể đoạn tận
trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể
đoạn tận ác giới.
5. Người ấy do giới đức, có thể đoạn tận không
muốn yết kiến các bậc Thánh, có thể đoạn tận
không muốn nghe Thánh pháp, có thể đoạn tận
bới lông tìm vết.
6. Người ấy do không bới lông tìm vết, có thể
đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh
giác, có thể đoạn tận tâm không loạn động.
7. Người ấy do tâm không loạn động, có thể đoạn
tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận tu tập tà
đạo, có thể đoạn tận tâm thụ động.
8. Người ấy do tâm không thụ động, có thể đoạn
tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn
tận giới cấm thủ.
9. Người ấy do không có nghi hoặc, có thể đoạn
tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận
si.
10. Vị ấy do đoạn tận tham, do đoạn tận sân, do
đoạn tận si, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn
tận già, có thể đoạn tận chết.

SI                                                     120

12    Lửa tham, lửa sân, lửa si - Kinh LỬA 2 – Tăng III, 334

LỬA 2 –Tăng III, 334

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthì, tại không, khu
vườn của ông Anàthapindika. Lúc bấy giờ, một tế
đàn lớn đang được thiết lập cho Bà-la-môn
Uggatasarìra, năm trăm con bò đực được dắt đến trụ
tế đàn, năm trăm con nghé đực được dắt đến trụ tế
đàn, năm trăm con nghé cái được dắt đến trụ tế đàn,
năm trăm con dê được dắt đến trụ tế đàn, và năm
trăm con cừu được dắt đến trụ tế đàn. Rồi Bà-la-môn
Uggatasarìra đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói lên với
Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn
Uggatasarìra thưa với Thế Tôn:

- Tôi được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Này Bà-la-môn, Ta cũng có nghe: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

SI                                                 121

Lần thứ hai... Lần thứ ba, Bà-la-môn Uggatasarìra thưa với Thế Tôn:

- Tôi được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Này Bà-la-môn, Ta cũng có nghe: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, chúng ta đồng một mục đích, Tôn giả Gotama và chúng tôi; thật vậy, chúng ta hoàn toàn đồng nhau.

2. Được nghe nói vậy, Tôn giả Ànanda nói với Bà- la-môn Uggatasarìra:

- Này Bà-la-môn, không nên hỏi Như Lai rằng: "Tôi
được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen
nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có
lợi ích lớn".

Này Bà-la-môn, câu hỏi Như Lai như sau: "Bạch Thế
Tôn, con muốn nhen nhúm ngọn lửa, con muốn dựng
lên trụ tế đàn. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy giáo giới
cho con! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết dạy cho
con, để con được hạnh phúc an lạc lâu dài!"

SI                                                  122

3. Rồi Bà-la-môn Uggatasarìra bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, con muốn nhen nhúm ngọn
lửa, con muốn dựng trụ tế đàn. Thưa Tôn giả
Gotama, Tôn giả Gotama hãy giáo giới cho con; Tôn
giả Gotama hãy thuyết dạy cho con, để con được
hạnh phúc, an lạc lâu dài.

- Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng
lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên ba cây
kiếm bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục. Thế
nào là ba?

4. Thân kiếm, ngữ kiếm, ý kiếm.

Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, khởi lên ý nghĩ: "Chừng ấy con bò đực cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con nghé đực cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con nghé cái cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con dê cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con cừu cần phải giết cho lễ tế đàn".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm bất thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ. Này Bà-la- môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn,

SI                                                 123

trước khi lễ tế đàn, dựng lên ý kiếm thứ nhất, bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

5. Lại nữa, này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn
lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, nói như
sau: "Hãy giết chừng ấy con bò đực cho lễ tế đàn.
Hãy giết chừng ấy con nghé đực cho lễ tế đàn. Hãy
giết chừng ấy con nghé cái cho lễ tế đàn. Hãy giết
chừng ấy con dê cho lễ tế đàn. Hãy giết chừng ấy con
cừu cho lễ tế đàn.".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm phi
công đức; nghĩ rằng: "Tôi làm thiện", lại làm bất
thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi
lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ. Này Bà-la-
môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn,
trước khi lễ tế đàn, dựng lên ngữ kiếm thứ hai, bất
thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

6. Lại nữa, này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con bò đực cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con nghé đực cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con nghé cái cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con dê cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu

SI                                                  124

khởi sự công việc: "Hãy giết các con cừu cho lễ tế đàn".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm phi
công đức; nghĩ rằng: "Tôi làm thiện", lại làm bất
thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi
lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ.

Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng
lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên thân kiếm
thứ ba, bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục. Này
Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ
tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên ba cây kiếm này,
đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

7. Này Bà-la-môn, ba ngọn lửa này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa.

8. Thế nào là ba?

- Lửa tham, lửa sân, lửa si.

Vì sao, này Bà-la-môn, lửa tham cần phải đoạn diệt, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

9. Người bị tham làm cho ái nhiễm, chinh phục, tâm bị xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,

SI                                                   125

làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy, lửa
tham này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không
nên thân cận.

Và này Bà-la-môn, vì sao lửa sân cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

10. Người bị sân làm cho tức giận, chinh phục, tâm
bị xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân,
làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy
sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy lửa sân
này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên
thân cận.

Và này Bà-la-môn, vì sao lửa si cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

11. Người bị si làm cho mê mờ, chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân,
làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy
sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy lửa si
này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên
thân cận.

SI                                                  126

Ba lửa này, này Bà-la-môn, cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận.

12. Này Bà-la-môn, ba lửa này được cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

13. Thế nào là ba?

- Lửa đáng cung kính, - Lửa gia chủ, - Lửa đáng cúng dường.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa đáng cung kính?

14. Ở đây, này Bà-la-môn, những người mẹ, những
người cha của người ấy, này Bà-la-môn, đây gọi là
lửa đáng cung kính. Vì sao? Vì từ đó lửa đáng cung
kính này khiến cho mang lại, khiến cho sanh ra. Do
vậy, này Bà-la-môn, lửa đáng cung kính này được
cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải
đem lại chánh lạc.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa gia chủ?

15. Ở đây, này Bà-la-môn, những người con, những người vợ, những người phục dịch, những người đưa tin, hoặc những người làm công cho người ấy, này

SI                                              127

Bà-la-môn, đây gọi là lửa gia chủ. Do vậy lửa gia chủ này được cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa đáng được cúng dường?

16. Ở đây, này Bà-la-môn, những Sa-môn, Bà-la-
môn nào từ bỏ kiêu mạn, phóng dật, sóng kham nhẫn
nhu hòa; mỗi người điều phục tự ngã; mỗi người an
chỉ tự ngã; mỗi người lắng dịu tự ngã. Này Bà-la-
môn, đây gọi là lửa đáng được cúng dường. Do vậy
lửa đáng được cúng dường này được cung kính, được
tôn trọng, đáng được cúng dường, phải đem lại chánh
lạc.

Này Bà-la-môn, ba ngọn lửa này được cung kính, được tôn trọng, đáng được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

Còn lửa củi này, này Bà-la-môn, cần phải thường
thường nhen đốt nó lên, cần phải thường thường
chăm sóc duy trì, cần phải thường thường dập tắt,
cần phải thường thường để một bên.

17. Được nói như vậy, Bà-la-môn Uggatasarìra bạch Thế Tôn:

SI                                                 128

- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama
hãy nhận còn làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng
chung, con trọn đời quy ngưỡng.

Và thưa Tôn giả Gotama, con sẽ thả năm trăm con
bò đực và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm con
nghé đực và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm
con nghé cái và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm
con dê và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm con
cừu và cho chúng sống. Hãy để chúng ăn cỏ xanh;
hãy để chúng uống nước mát; hãy để gió thổi chúng
mát.

SI                                               129

13        Người ngu và người trí - Kinh HÀNH ĐỘNG – Tăng II, 297

HÀNH ĐỘNG – Tăng II, 297

1. - Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo,
kẻ ngu si, không thông minh, không là bậc Chân
nhân, tự mình xử sự như kẻ bị mất gốc, không sinh
lực, có tội, bị người trí quở trách, tạo nhiều vô phước.
Thế nào là bốn?

-   Với thân nghiệp có tội,
-   Với khẩu nghiệp có tội,
-   Với ý nghiệp có tội,
-   Với tri kiến có tội.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu si, không thông minh, không là bậc Chân nhân, tự mình xử sự như kẻ bị mất gốc, không sinh lực, có tội, bị người trí quở trách, tạo nhiều vô phước.

2. Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc
Hiền trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình xử
sự không như người mất gốc, có sinh lực, không có
tội, không bị người trí quở trách, tạo nhiều phước
đức. Thế nào là bốn?

SI                                                    130

-   Với thân nghiệp không có tội,
-   Với ngữ nghiệp không có tội,
-   Với ý nghiệp không có tội,
-   Với tri kiến không có tội.

Thành tựu với bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc
Hiền trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình xử
sự không như người mất gốc, có sinh lực, không có
tội, không bị người trí quở trách, tạo nhiều phước
đức.

SI                                              131

14      Người ngu và người trí - Kinh MẤT GỐC – Tăng I, 552

MẤT GỐC – Tăng I, 552

1. Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
không thông minh, không phải bậc Chân nhân, tự
mình sử xự như một kẻ mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều
vô phước. Thế nào là bốn?

 Không có suy xét, không có cứu xét, tán thán
người không đáng tán thán;
 Không có suy xét, không có cứu xét, không tán
thán người đáng được tán thán;
 Không có suy xét, không có cứu xét, tỏ bày sự
tín nhiệm tại những chỗ không đáng tín nhiệm;
 Không có suy xét, không có cứu xét, tỏ bày sự
bất tín nhiệm tại những chỗ đáng được tín
nhiệm.

Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
không thông minh, không phải bậc Chân nhân, tự
mình sử xự như một kẻ mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều
vô phước.

SI                                                132

2. Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình sử xự như một người không mất gốc, không bị thương tích, không phạm tội, không bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều phước đức. Thế nào là bốn?

 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, không tán thán
những người không đáng được tán thán;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tán thán những
người đáng được tán thán;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tỏ bày sự bất
tín nhiệm tại những chỗ không đáng được tín
nhiệm;
 Sau khi suy xét, sau khi cứu xét, tỏ bày sự tín
nhiệm tại những chỗ đáng được tín nhiệm.

Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền
trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình sử xự như
một người không mất gốc, không bị thương tích,
không phạm tội, không bị kẻ trí quở trách và tạo nên
nhiều điều phước đức.

Ai khen người đáng chê
Ai chê người đáng khen
Kẻ ấy với miệng lưỡi
Chứa chấp điều bất hạnh
Do vì bất hạnh ấy

SI                                                   133

Không tìm được an lạc.
Nhỏ nhen không đáng kể
Là loại bất hạnh này
Bất hạnh do cờ bạc
Phá hoại các tài sản
Lớn hơn, lớn hơn nhiều
Là loại bất hạnh này
Cho tất cả mọi người
Và cả với riêng mình
Những ai với ác ý
Đối với bậc Thiện thệ
Trải qua một trăm ngàn
Thời Nirabbudà
Và cộng ba mươi sáu
Với năm Abbudà
Bị sanh vào địa ngục
Trong suốt thời gian ấy
Nếu mắng nhiếc bậc Thánh
Với lời, ý, nguyện ác.

SI                              134

15    Người ngu và người trí - Kinh ĐA GIỚI – 115 Trung III, 217

KINH ĐA GIỚI (Bahudhàtuka suttam) – Bài kinh số 115 – Trung III, 217

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn trú ở
Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tịnh xá
ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy, Thế Tôn
gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Phàm có những sợ hãi gì sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, tất cả những sợ hãi ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền trí
(pandita).
 Phàm có những thất vọng gì sanh khởi, này
các Tỷ-kheo, tất cả thất vọng ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền

SI                                               135

trí.
 Phàm có những hoạn nạn gì sanh khởi, này
các Tỷ-kheo, tất cả hoạn nạn ấy sanh khởi
cho người ngu, không phải cho người hiền
trí.

Ví như, này các Tỷ-kheo, tia lửa từ ngôi nhà
bằng cỏ, thiêu cháy ngôi nhà có lầu gác được trét
trong trét ngoài, được che chở khỏi gió, có chốt khóa
gài kỹ, có cửa sổ đóng kỹ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những xợ
hãi gì sanh khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những sợ
hãi ấy sanh khởi cho người ngu, không phải cho
người hiền trí; phàm có những thất vọng gì sanh
khởi, này các Tỷ-kheo, tất cả những thất vọng ấy
sanh khởi cho người ngu, không phải cho người hiền
trí; phàm có những hoạn nạn gì sanh khởi, này các
Tỷ-kheo, tất cả những hoạn nạn ấy sanh khởi cho
người ngu, không phải cho người hiền trí.

Như vậy, này các Tỷ-kheo:

 Kẻ ngu đầy những sợ hãi, người hiền trí
không có sợ hãi.
 Kẻ ngu đầy những thất vộng, người hiền trí
không có thất vọng.

SI                                                 136

 Kẻ ngu đầy những hoạn nạn, người hiền trí không có hoạn nạn.

Này các Tỷ-kheo:

 Không có sợ hãi cho người hiền trí,  Không có thất vọng cho người hiền trí,  Không có hoạn nạn cho người hiền trí.

 Do vậy, này các Tỷ-kheo, "Chúng tôi sẽ thành người hiền trí, biết suy tư tìm hiểu", như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo là người hiền trí, biết suy tư tìm hiểu?"

– Cho đến khi, này Ananda, Tỷ-kheo thiện xảo
về giới, thiện xảo về xứ, thiện xảo về duyên khởi
và thiện xảo về xứ phi xứ đến mức độ như vậy, này
Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo là người hiền trí,
biết suy tư tìm hiểu".

 Đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

SI                                                   137

– Này Ananda, có mười tám giới này: nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới; nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới; tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới; thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; thân giới, xúc giới, thân thức giới; ý giới, pháp giới, ý thức giới. Này Ananda, cho đến khi biết được, thấy được mười tám giới này, cho đến mức độ như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda có sáu
giới này: địa giới, thủy giới, phong giới, hỏa giới,
không giới, thức giới. Này Ananda, cho đến khi biết
được, thấy được sáu giới này, cho đến mực độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda có sáu
giới này: lạc giới, khổ giới, hỷ giới, ưu giới, xả giới,
vô minh giới. Này Ananda, cho đến khi biết được,
thấy được sáu giới này, cho đến mức độ như vậy này
Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về
giới".

SI                                                    138

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có sáu
giới này: dục giới, ly dục giới, sân giới, vô sân giới,
hại giới, bất hại giới. Này Ananda, cho đến khi biết
được, thấy được sáu giới này, cho đến mức độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có ba
giới này: dục giới, sắc giới, vô sắc giới. Này Ananda,
cho đến khi biết được, thấy được ba giới này, cho
đến mức độ như vậy này Ananda, là vừa đủ để nói:
"Tỷ-kheo thiện xảo về giới".

– Nhưng bạch Thế Tôn, có thể có pháp môn nào khác, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về giới?"

– Có thể có, này Ananda. Này Ananda, có hai
giới này: hữu vi giới và vô vi giới. Này Ananda, cho
đến khi biết được, thấy được hai giới này, cho đến
mức độ như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-
kheo thiện xảo về giới"

SI                                                   139

 Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về xứ?"

– Này Ananda, có sáu nội xứ, ngoại xứ này: mắt
và sắc, tai và tiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, thân và
xúc, ý và pháp. Này Ananda, cho đến khi biết được,
thấy được sáu nội ngoại xứ này, cho đến mức độ như
vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện
xảo về xứ".

 Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về duyên khởi?"

– Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo biết như sau:
Nếu cái này có, cái kia có; do cái này sanh, cái kia
sanh. Nếu cái này không có, cái kia không có; do cái
này diệt, cái kia diệt. Tức là vô minh duyên hành,
hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc
duyên lục nhập, lục nhập duyên xúc, xúc duyên thọ,
thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu; hữu duyên
sanh; do duyên sanh lão tử, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh
khởi. Như vậy, này Ananda, là sự tập khởi của toàn
bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự diệt trừ, sự ly tham hoàn toàn của chính vô minh này, các hành diệt; do các hành diệt,thức diệt;do thức diệt, danh sắc diệt; do danh sắc

SI                                                   140

diệt, lục nhập diệt; do lục nhập diệt, xúc diệt; do xúc diệt, thọ diệt; do thọ diệt, ái diệt; do ái diệt, thủ diệt, do thủ diệt, hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt, do sanh diệt, lão tử, sầu, bi, khổ, ưu, não đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt hoàn toàn của khổ uẩn này. Cho đến như vậy, này Ananda, là vừa đủ để nói: "Tỷ-kheo thiện xảo về duyên khởi".

 Nhưng cho đến mức độ nào, bạch Thế Tôn, là vừa đủ để nói: Tỷ-kheo thiện xảo về xứ phi xứ?"

 Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo biết rõ rằng:
"Sự kiện này không có xảy ra, không có hiện
hữu: khi một người thành tựu (chánh) kiến
lại đi đến các hành (samkhara) và xem là
thường còn. Sự kiện như vậy không xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có
hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các hành và xem là thường còn. Sự hiện như
vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến, lại có thể đi đến các hành
với ý niệm lạc thọ. Sự kiện như vậy không có
xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,

SI                                                      141

có hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các hành với ý niệm lạc thọ. Sự kiện như vậy
có xảy ra".
 Vị ấy biết rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người nào
thành tựu (chánh) kiến, lại có thể đi đến các
pháp với ý niệm tự ngã. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có
hiện hữu: Khi một người phàm phu đi đến
các pháp với ý niệm tự ngã. Sự kiện như vậy
có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: khi một người thành
tựu (chánh) kiến, có thể giết sinh mạng người
mẹ. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu có thể giết sinh
mạng người mẹ. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến, có thể giết sinh mạng người
cha... (như trên)... có thể giết sinh mạng A-
la-hán. Sự kiện như vậy không xảy ra.
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra, có

SI                                                 142

hiện hữu: Khi một người phàm phu có thể
giết sinh mạng người cha... (như trên)... có
thể giết sinh mạng A-la-hán. Sự kiện như vậy
có xảy ra
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể với ác tâm làm Như
Lai chảy máu. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu với ác tâm làm Như
Lai chảy máu. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể phá hòa hợp Tăng.
Sự kiện như vậy không xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu có thể phá hòa hợp
với Tăng. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người thành
tựu (chánh) kiến có thể đề cao một Đạo sư
khác. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người phàm phu đề cao một Đạo sư

SI                                                 143

khác. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi cùng trong một
thế giới (lokadhatu), hai A-la-hán Chánh
Đẳng Giác có thể xuất hiện (một lần) không
trước không sau. Sự kiện như vậy không có
xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi cùng trong một thế giới, một A-la-hán
Chánh Đẳng Giác có thể xuất hiện. Sự kiện
như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra: Khi cùng trong một thế giới hai vua
Chuyển luân có thể xuất hiện (một lần),
không trước không sau. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi trong một thế giới, một vị vua Chuyển
luân có thể xuất hiện. Sự kiện như vậy có xảy
ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể thành A-La-Hán Chánh Đẳng Giác. Sự
kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:

SI                                                 144

Khi một nam nhân có thể thành một A-la-hán
Chánh Đẳng Giác. Sự kiện như vậy có xảy
ra."
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể thành Sakka (Đế -thích). Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
có hiện hữu: Khi một nam nhân có thể trở
thành Sakka. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể trở thành Ma vương. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra
khi một nam nhân trở thành một Ma vương.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một nữ nhân có
thể trở thành Phạm thiên. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một nam nhân có thể trở thành Phạm
thiên. Sự kiện này như vậy có xảy ra".

SI                                                 145

 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một thân ác hành
có thể sanh ra quả báo khả ái, khả hỷ, khả
lạc. Sự kiện này không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một thân ác hành có thể sanh ra quả báo
không khả ái, không khả hỷ, không khả lạc.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một khẩu ác
hành... Khi một ý ác hành có thể sanh ra quả
báo khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một ý ác hành có thể sanh ra quả báo
không khả ái, không khả hỷ, không khả lạc.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một thân thiện
hành có thể sanh ra quả báo không khả ái,
không khả hỷ, không khả lạc. Sự kiện như vậy
không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một thân thiện hành có thể sanh ra quả
báo khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy

SI                                                 146

có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một khẩu thiện
hành... một ý thiện hành có thể sanh ra quả
báo không khả ái, không khả hỷ, không khả
lạc. Sự kiện như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một ý thiện hành có thể sanh ra quả báo
khả ái, khả hỷ, khả lạc. Sự kiện như vậy có
xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì thân ác hành, do nhân thân ác hành ấy, do
duyên thân ác hành ấy sau khi thân hoại
mạng chung, có thể sanh thiện thú, thiên giới,
cõi đời này. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người hành trì thân ác hành, do nhân
thân ác hành ấy, do duyên thân ác hành ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự kiện
này có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành

SI                                                 147

trì khẩu ác hành... hành trì ý ác hành, do
nhân ý ác hành ấy, do duyên ý ác hành ấy,
sau khi thân hoại mạng chung, có thể sanh
lên thiện thú, thiên giới, cõi đời này. Sự kiện
như vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
khi một người hành trì khẩu ác hành... ý ác
hành, sau khi thân hoại mạng chung có thể
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự
kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì thân thiện hành, do nhân thân thiện hành
ấy, do duyên thân thiện ấy, có thể sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Sự kiện như
vậy không có xảy ra".
 Và vị ấy biết rằng: "Sự kiện này có xảy ra:
Khi một người hành trì thân thiện hành, do
nhân thân thiện hành ấy, do duyên thân thiện
hành ấy, có thể sanh lên thiện thú, thiên giới,
cõi đời này. Sự kiện như vậy có xảy ra".
 Vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này không có xảy
ra, không có hiện hữu: Khi một người hành
trì khẩu thiện hành... hành trì ý thiện hành,
do nhân ý thiện hành ấy, do duyên ý thiện

SI                                                  148

hành ấy, có thể sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa
xứ, địa ngục. Sự kiện như vậy không có xảy
ra".
 Và vị ấy biết rõ rằng: "Sự kiện này có xảy ra,
có hiện hữu: Khi một người hành trì khẩu
thiện hành... hành trì ý thiện hành, do nhân ý
thiện hành ấy, do duyên ý thiện hành ấy, có
thể sanh lên thiện thú, thiên giới, cõi đời này.
Sự kiện như vậy có xảy ra".
Cho đến mức độ như vậy, là vừa đủ để nói: "Tỷ-
kheo thiện xảo về xứ phi xứ".

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn pháp môn này có tên gì?

– Do vậy, này Ananda, Ông hãy thọ trì pháp
môn này là Đa giới, hãy thọ trì pháp môn nầy là Bốn
chuyển (Dhammadasa) hãy thọ trì pháp môn này là
Pháp kinh (Dhammdasa), hãy thọ trì pháp môn này
là Trống bất tử, hãy thọ trì pháp môn này là Vô
thượng chiến thắng.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda

SI                                                   149

hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

SI                                 150

16      Người ngu và người trí - Tà hạnh trong 4 sự - Kinh MẤT GỐC 2 – Tăng I, 555

MẤT GỐC 2 – Tăng I, 555

1.- Do tà hạnh trong bốn sự, này các Tỷ-kheo, kẻ
ngu, không thông minh, không phải bậc Chân nhân,
tự mình sử xự như một kẻ mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách, và tạo nên nhiều điều
vô phước. Thế nào là tà hạnh trong bốn sự?

 Tà hạnh đối với mẹ, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu,
không thông minh … tạo nên nhiều điều vô
phước.
 Tà hạnh đối với cha, …
 Tà hạnh đối với Như Lai,
 Tà hạnh đối với đệ tử của Như Lai, này các Tỷ-
kheo, kẻ ngu, không thông minh, không phải
bậc Chân nhân … tạo nhiều điều vô phước.

Tà hạnh trong bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu, không thông minh, … tạo nhiều điều vô phước.

2. Chánh hạnh trong bốn sự này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền trí, thông minh, là bậc Chân nhân, tự mình

SI                                                 151

sử xự không như người mất gốc, không bị thương
tích, không phạm tội, không bị người trí quở trách,
tạo nhiều phước đức. Thế nào là chánh hạnh trong
bốn sự?

 Chánh hạnh đối với mẹ, này các Tỷ-kheo, bậc
Hiền trí, thông minh … tạo nhiều phước đức.
 Chánh hạnh đối với cha, …
 Chánh hạnh đối với Như Lai...
 Chánh hạnh đối với đệ tử Như Lai, này các Tỷ-
kheo, bậc Hiền trí, thông minh, là bậc Chân
nhân, tự mình xử sự không như người mất gốc
… tạo nhiều phước đức.

Chánh hạnh trong bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, bậc Hiền trí, thông minh, … tạo nhiều phước đức.

Đối với mẹ và cha
Ai hành xử tà vạy
Với Như Lai Chánh Giác
Hay với đệ tử Ngài
Người xử sự như vậy
Tạo nhiều điều vô phước
Những ai có ác hạnh
Đối với mẹ và cha
Đời này, bậc trí trách
Đời sau sanh đọa xứ

SI                                                152

Đối với mẹ và cha
Ai hành xử chơn chánh
Với Như Lai Chánh Giác
Hay với đệ tử Ngài
Người xử sự như vậy
Tạo nhiều điều phước đức
Những ai có chánh hạnh
Đối với mẹ và cha
Đời này, bậc trí khen
Đời sau hưởng Thiên giới

SI                              153

17    Si là tội lớn, nhưng ly si là chậm chạp - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359

DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359
1. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi
như sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào
là ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền
giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,
thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào là
khác biệt? "Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các
Ông trả lời như thế nào với các du sĩ ngoại đạo ấy?
- Đối với chúng con, bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế
Tôn làn căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế
Tôn làm nương tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu
Thế Tôn thuyết ý nghĩa lời nói này cho chúng con.
Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.
- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ
nói!
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Các vị Tỷ-kheo ấy vâng
đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:
- Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi như
sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào là
ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền
giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,

SI                                                 154

thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào là
khác biệt?". Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các
Thầy cần phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo ấy như
sau:
- "Tham, là tội nhỏ, nhưng ly tham là chậm chạp.
- Sân là tội lớn, nhưng ly sân là mau chóng.
- Si là tội lớn, và ly si là chậm chạp."
2-"Do nhân gì, này chư Hiền, do duyên gì tham chưa
sanh được sanh khởi, và tham sanh rồi đưa đến tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Tịnh tướng".
- "Với ai không như lý tác ý tịnh tướng, thời
tham chưa sanh được sanh khởi, và tham đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,
này các Hiền giả, đây là duyên, tham chưa sanh
được sanh khởi, và tham đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
3. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Chướng ngại tướng".
- "Với ai không như lý tác ý chướng ngại tướng,
thời sân chưa sanh được sanh khởi, và sân đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,

SI                                                  155

này các Hiền giả, đây là duyên, khiến sân chưa
sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
4. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si
chưa sanh được sanh khởi, và si đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Không như lý tác ý".
- "Với ai không như lý tác ý, thời si chưa sanh
được sanh khởi, và si đã sanh được tăng trưởng
quảng đại. Đây là nhân, này các Hiền giả, đây
là duyên, khiến si chưa sanh được sanh khởi,
và si đã sanh được tăng trưởng quảng đại".
5. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "tướng bất tịnh". "
- Với ai như lý tác ý tướng bất tịnh, thời tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến tham chưa sanh không sanh
khởi, hay tham đã sanh được đoạn tận."
6. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "từ tâm giải thoát" ."

SI                                                  156

- Với ai như lý tác ý từ tâm giải thoát, thời sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến sân chưa sanh không sanh
khởi, hay sân đã sanh được đoạn tận."
7. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si chưa
sanh không sanh khởi, hay si đã sanh được đoạn
tận?"
- Cần phải trả lời là "như lý tác ý".
- "Với ai như lý tác ý thời si chưa sanh không
sanh khởi, và si đã sanh được đoạn tận. Đây là
nhân, này các Hiền giả, đây là duyên khiến si
chưa sanh không sanh khởi, hay si đã sanh
được đoạn tận."

SI                                                 157

18    Si làm cho mê mờ - Kinh LỬA 2 – Tăng III, 334

LỬA 2 –Tăng III, 334

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthì, tại không, khu
vườn của ông Anàthapindika. Lúc bấy giờ, một tế
đàn lớn đang được thiết lập cho Bà-la-môn
Uggatasarìra, năm trăm con bò đực được dắt đến trụ
tế đàn, năm trăm con nghé đực được dắt đến trụ tế
đàn, năm trăm con nghé cái được dắt đến trụ tế đàn,
năm trăm con dê được dắt đến trụ tế đàn, và năm
trăm con cừu được dắt đến trụ tế đàn. Rồi Bà-la-môn
Uggatasarìra đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói lên với
Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn
Uggatasarìra thưa với Thế Tôn:

- Tôi được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Này Bà-la-môn, Ta cũng có nghe: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

SI                                                 158

Lần thứ hai... Lần thứ ba, Bà-la-môn Uggatasarìra thưa với Thế Tôn:

- Tôi được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Này Bà-la-môn, Ta cũng có nghe: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, chúng ta đồng một mục đích, Tôn giả Gotama và chúng tôi; thật vậy, chúng ta hoàn toàn đồng nhau.

2. Được nghe nói vậy, Tôn giả Ànanda nói với Bà- la-môn Uggatasarìra:

- Này Bà-la-môn, không nên hỏi Như Lai rằng: "Tôi
được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen
nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có
lợi ích lớn".

Này Bà-la-môn, câu hỏi Như Lai như sau: "Bạch Thế
Tôn, con muốn nhen nhúm ngọn lửa, con muốn dựng
lên trụ tế đàn. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy giáo giới
cho con! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết dạy cho
con, để con được hạnh phúc an lạc lâu dài!"

SI                                                  159

3. Rồi Bà-la-môn Uggatasarìra bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, con muốn nhen nhúm ngọn
lửa, con muốn dựng trụ tế đàn. Thưa Tôn giả
Gotama, Tôn giả Gotama hãy giáo giới cho con; Tôn
giả Gotama hãy thuyết dạy cho con, để con được
hạnh phúc, an lạc lâu dài.

- Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng
lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên ba cây
kiếm bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục. Thế
nào là ba?

4. Thân kiếm, ngữ kiếm, ý kiếm.

Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, khởi lên ý nghĩ: "Chừng ấy con bò đực cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con nghé đực cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con nghé cái cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con dê cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con cừu cần phải giết cho lễ tế đàn".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm bất thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ. Này Bà-la- môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn,

SI                                                 160

trước khi lễ tế đàn, dựng lên ý kiếm thứ nhất, bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

5. Lại nữa, này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn
lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, nói như
sau: "Hãy giết chừng ấy con bò đực cho lễ tế đàn.
Hãy giết chừng ấy con nghé đực cho lễ tế đàn. Hãy
giết chừng ấy con nghé cái cho lễ tế đàn. Hãy giết
chừng ấy con dê cho lễ tế đàn. Hãy giết chừng ấy con
cừu cho lễ tế đàn.".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm phi
công đức; nghĩ rằng: "Tôi làm thiện", lại làm bất
thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi
lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ. Này Bà-la-
môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn,
trước khi lễ tế đàn, dựng lên ngữ kiếm thứ hai, bất
thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

6. Lại nữa, này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con bò đực cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con nghé đực cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con nghé cái cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con dê cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu

SI                                                  161

khởi sự công việc: "Hãy giết các con cừu cho lễ tế đàn".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm phi
công đức; nghĩ rằng: "Tôi làm thiện", lại làm bất
thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi
lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ.

Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng
lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên thân kiếm
thứ ba, bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục. Này
Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ
tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên ba cây kiếm này,
đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

7. Này Bà-la-môn, ba ngọn lửa này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa.

8. Thế nào là ba?

- Lửa tham, lửa sân, lửa si.

Vì sao, này Bà-la-môn, lửa tham cần phải đoạn diệt, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

9. Người bị tham làm cho ái nhiễm, chinh phục, tâm bị xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,

SI                                                   162

làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy, lửa
tham này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không
nên thân cận.

Và này Bà-la-môn, vì sao lửa sân cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

10. Người bị sân làm cho tức giận, chinh phục, tâm
bị xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân,
làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy
sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy lửa sân
này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên
thân cận.

Và này Bà-la-môn, vì sao lửa si cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

11. Người bị si làm cho mê mờ, chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân,
làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy
sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy lửa si
này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên
thân cận.

SI                                                  163

Ba lửa này, này Bà-la-môn, cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận.

12. Này Bà-la-môn, ba lửa này được cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

13. Thế nào là ba?

- Lửa đáng cung kính, - Lửa gia chủ, - Lửa đáng cúng dường.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa đáng cung kính?

14. Ở đây, này Bà-la-môn, những người mẹ, những
người cha của người ấy, này Bà-la-môn, đây gọi là
lửa đáng cung kính. Vì sao? Vì từ đó lửa đáng cung
kính này khiến cho mang lại, khiến cho sanh ra. Do
vậy, này Bà-la-môn, lửa đáng cung kính này được
cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải
đem lại chánh lạc.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa gia chủ?

15. Ở đây, này Bà-la-môn, những người con, những người vợ, những người phục dịch, những người đưa tin, hoặc những người làm công cho người ấy, này

SI                                              164

Bà-la-môn, đây gọi là lửa gia chủ. Do vậy lửa gia chủ này được cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa đáng được cúng dường?

16. Ở đây, này Bà-la-môn, những Sa-môn, Bà-la-
môn nào từ bỏ kiêu mạn, phóng dật, sóng kham nhẫn
nhu hòa; mỗi người điều phục tự ngã; mỗi người an
chỉ tự ngã; mỗi người lắng dịu tự ngã. Này Bà-la-
môn, đây gọi là lửa đáng được cúng dường. Do vậy
lửa đáng được cúng dường này được cung kính, được
tôn trọng, đáng được cúng dường, phải đem lại chánh
lạc.

Này Bà-la-môn, ba ngọn lửa này được cung kính, được tôn trọng, đáng được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

Còn lửa củi này, này Bà-la-môn, cần phải thường
thường nhen đốt nó lên, cần phải thường thường
chăm sóc duy trì, cần phải thường thường dập tắt,
cần phải thường thường để một bên.

17. Được nói như vậy, Bà-la-môn Uggatasarìra bạch Thế Tôn:

SI                                                 165

- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama
hãy nhận còn làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng
chung, con trọn đời quy ngưỡng.

Và thưa Tôn giả Gotama, con sẽ thả năm trăm con
bò đực và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm con
nghé đực và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm
con nghé cái và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm
con dê và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm con
cừu và cho chúng sống. Hãy để chúng ăn cỏ xanh;
hãy để chúng uống nước mát; hãy để gió thổi chúng
mát.

SI                                               166

19      Si mê - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43

HỘ TRÌ – Tăng II, 43

1. - Trong bốn trường hợp, này các Tỷ-kheo, không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do tự mình. Thế nào là bốn?

- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho tham đắm, tâm ta chớ có tham
đắm!", không phóng dật, niệm và tâm hộ trì
cần phải làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho sân hận, tâm ta chớ có sân hận!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho si mê, tâm ta chớ có si mê!", không
phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do
tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho say đắm, tâm ta chớ có say đắm!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.

2. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các pháp khiến cho tham đắm, tâm không tham đắm, tự

SI                                                167

ngã được ly tham; đối với các pháp khiến cho sân
hận, tâm không sân hận, tự ngã được ly sân; đối với
các pháp khiến cho si mê, tâm không si mê, tự ngã
được ly si; đối với các pháp khiến cho say đắm, tâm
không say đắm, tự ngã được ly đắm say; thời vị ấy
không có sợ hãi, không có dao động, không có hốt
hoảng, không rơi vào hoảng sợ, không có đi do
nhân các Sa-môn có nói gì.

SI                                               168

20      Trí tuệ lộn ngươc, Trí tuệ bắp vế, Trí tuệ rộng lớn - Kinh LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231

LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231

 Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Hạng người với trí tuệ lộn ngược,
- Hạng người với trí tuệ bắp vế,
- Hạng người với trí tuệ rộng lớn.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người với trí tuệ
lộn ngược?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đi đến
khu vườn (tinh xá) thường thường nghe pháp
từ các Tỷ-kheo. Các vị Tỷ-kheo thuyết pháp
cho người ấy, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
có nghĩa, có văn, trình bày Phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn thanh tịnh.
 Người ấy, tại chỗ ngồi ấy, đối với bài thuyết
giảng ấy, không có tác ý đến đoạn đầu, không
có tác ý đến đoạn giữa, không có tác ý đến
đoạn cuối.

SI                                                  169

 Cũng vậy, khi người ấy từ chỗ ngồi ấy đứng
lên, đối với bài thuyết giảng ấy, người ấy không
có tác ý đến đoạn đầu, không có tác ý đến đoạn
giữa, không có tác ý đến đoạn cuối.
 Ví như này các Tỷ-kheo, một cái ghè bị lộn
ngược, nước chứa trong ấy tuôn chảy, không
có dừng lại. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây,
có hạng người đi đến khu vườn … không có tác
ý đoạn cuối. Cũng vậy, khi người ấy từ chỗ
ngồi ấy đứng lên … không có tác ý đoạn cuối.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người với trí
tuệ lộn ngược.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người với trí tuệ
bắp vế?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đi đến
khu vườn (tinh xá).....
 Người ấy, tại chỗ ngồi ấy, đối với bài thuyết
giảng ấy, có tác ý đến đoạn đầu, có tác ý đến
đoạn giữa, có tác ý đến đoạn cuối.
 Nhưng khi người ấy từ chỗ ngồi ấy đứng dậy,
đối với bài thuyết giảng ấy, người ấy không có
tác ý đến đoạn đầu, không có tác ý đến đoạn
giữa, không có tác ý đến đoạn cuối.
 Ví như này các Tỷ-kheo, trên bắp vế của một
người, các loại đồ ăn được chồng lên như hạt

SI                                                   170

mè, hột gạo, các loại kẹo và trái táo. Khi từ chỗ
ngồi đứng dậy, vì vô ý, người ấy làm đổ vãi tất
cả. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có hạng
người đi đến khu vườn … Người ấy, tại chỗ
ngồi ấy … có tác ý đoạn cuối. Nhưng khi người
ấy tại chỗ ngồi ấy đứng dậy … không có tác ý
đoạn cuối. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng
người với trí tuệ bắp vế.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có trí
tuệ rộng lớn?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người đi đến khu
vườn (tinh xá) … trình bày Phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn thanh tịnh.
- Tại chỗ ngồi ấy, vị ấy đối với bài thuyết giảng
ấy, có tác ý đến đoạn đầu … có tác ý đến đoạn
cuối.
- Cũng vậy, khi vị ấy, từ chỗ ngồi ấy đứng lên,
đối với bài thuyết giảng ấy, có tác ý đến đoạn
đầu … có tác ý đến đoạn cuối.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một cái ghè được
dựng đứng, nước chứa trong ấy được giữ lại,
không có chảy đi. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
Ở đây, có hạng người đi đến khu vườn (tinh xá)
… trình bày Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn
thanh tịnh. Tại chỗ ngồi ấy, vị ấy, đối với bài
thuyết giảng ấy, có tác ý đến đoạn đầu … có

SI                                                  171

tác ý đến đoạn cuối. Cũng vậy, khi vị ấy, từ chỗ
ngồi ấy đứng lên, đối với bài thuyết giảng ấy,
có tác ý đến đoạn đầu … có tác ý đến đoạn
cuối. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người
có trí tuệ rộng lớn.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Hạng trí tuệ lộn ngược,
Không thông minh, không mắt
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Họ không học được gì,
Họ không có trí tuệ.

Hạng trí tuệ bắp vế,
Được gọi là tốt hơn,
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Ngồi trên chỗ mình ngồi,
Nắm giữ được lời văn,
Đứng dậy, không hiểu rõ,
Quên mất điều đã nắm.

SI                                                  172

Bậc trí tuệ rộng lớn,
Được gọi tốt hơn cả,
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Ngồi trên chỗ mình ngồi,
Nắm giữ được lời văn,
Thọ trì (điều được nghe),
Suy tư điều tối thắng,
Với ý không dao động,
Là hạng người như vậy,
Thực hành pháp, tùy pháp,
Có thể đoạn khổ đau.

SI                               173

21    Đoạn tận tham, sân, si là mục đích đạo Phật - Kinh Một Tỷ Kheo Khác 1 – Tương V, 18

Một Tỷ Kheo Khác 1 – Tương V, 18

1) Nhân duyên ở Sàvatthi.

2) Rồi một Tỷ-kheo khác đi đến Thế Tôn...

3) Ngồi một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- "Phạm hạnh, Phạm hạnh", bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Bạch Thế Tôn, thế nào là Phạm hạnh? Thế nào là cứu cánh Phạm hạnh?

-- Này Tỷ-kheo, con đường Thánh đạo Tám ngành
này là Phạm hạnh, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy,
chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh
tấn, chánh niệm, chánh định.

Này Tỷ-kheo, đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si, đây là cứu cánh Phạm hạnh.

Một Tỷ Kheo Khác 2 – Tương V, 18

1) Nhân duyên ở Sàvatthi.

SI                                                  174

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến...

3) Ngồi một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

--"Nhiếp phục tham, nhiếp phục sân, nhiếp phục si",
bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Đồng nghĩa với
gì, bạch Thế Tôn, là nhiếp phục tham, nhiếp phục
sân, nhiếp phục si?

-- Đồng nghĩa với Niết-bàn giới là nhiếp phục tham, nhiếp phục sân, nhiếp phục si, cũng được gọi là đoạn tận các lậu hoặc.

4) Khi được nói vậy, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- "Bất tử, bất tử", bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Thế nào là bất tử, bạch Thế Tôn? Thế nào là con đường đưa đến bất tử?

- Đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si, này Tỷ-
kheo, được gọi là bất tử.
- Con đường Thánh đạo Tám ngành này là con
đường đưa đến bất tử, tức là chánh tri kiến,
chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh
mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

SI                                                  175

SI   176

22    Đoạn tận tham, sân, si, đây gọi là vô vi - Kinh Tương Ưng Vô Vi – Tương IV, 559

Tương Ưng Vô Vi

(Chương IX)

Phần Một - Phẩm Một

Thân – Tương IV, 559

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng về pháp vô vi và con đường đưa đến vô vi (asankhata). Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Thân niệm (kàyagatà sati), này các Tỷ- kheo, đây gọi là con đường đưa đến vô vi.

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

SI                                                177

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm đối với các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Chỉ – Tương IV, 560 (Samatha)

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về vô vi và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Chỉ và quán, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi... (như trên)...

Tầm – Tương IV, 560

SI                                                178

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Có định có tầm, có tứ; có định không tầm,
có tứ; có định không tầm, không tứ. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là con đường đưa đến vô vi.

Không – Tương IV, 561

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Không định, Vô tướng định, Vô nguyện
định. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến
vô vi.

Niệm Xứ – Tương IV, 561

1-2) ...

3) --Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bốn niệm xứ, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

SI                                                179

Chánh Cần – Tương IV, 561

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bốn chánh cần, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Như Ý Túc – Tương IV, 561

1-2) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bốn như ý túc, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Căn – Tương IV, 562

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Năm căn, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

SI                                               180

Lực – Tương IV, 562

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Năm lực, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Giác Chi – Tương IV, 562

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bảy giác chi, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Với Con Đường – Tương IV, 562

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Con đường Thánh đạo Tám ngành, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi; Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

SI                                                181

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm đối với các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Phần Hai - Phẩm Hai

I. Vô Vi

Chỉ – Tương IV, 565

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Chỉ, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

SI                                                182

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Quán – Tương IV, 566

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Quán, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

SI                                                183

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Sáu Định 1 – Tương IV, 566

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định có tầm có tứ, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

SI                                                184

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Sáu Định 2 – Tương IV, 567

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định không tầm, chỉ có tứ; này các Tỷ- kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Sáu Định 3 – Tương IV, 567

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định không tầm không tứ; này các Tỷ- kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

SI                                               185

Sáu Định 4 – Tương IV, 567

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Không định, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Sáu Định 5 – Tương IV, 567

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định Vô tướng, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Sáu Định 6 – Tương IV, 568

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định Vô nguyện, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Bốn Niệm Xứ 1 – Tương IV, 568

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

SI                                               186

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống
tùy quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh
niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là con đường đưa đến vô vi.

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Bốn Niệm Xứ (2-4) – Tương IV, 568

1-2) ...

3)... Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống tùy quán thọ trên thọ... tùy quán tâm trên tâm... tùy quán

SI                                                187

pháp trên pháp. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Bốn Chánh Cần 1 – Tương IV, 568

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế này là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phát
sanh lòng ước muốn rằng các ác bất thiện pháp chưa
sanh không cho sanh khởi, tinh cần, tinh tấn, kiên
tâm, trì chí. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa
đến vô vi.

Bốn Chánh Cần (2-4) – Tương IV, 569

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phát sanh lòng ước muốn rằng các ác bất thiện pháp đã sanh được đoạn tận, tinh cần, tinh tấn, kiên tâm, trì chí... phát sanh lòng ước muốn rằng các thiện pháp chưa sanh được sanh khởi... phát sanh lòng ước muốn rằng các thiện pháp đã sanh được an trú, không tán thất, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn, tinh cần, tinh tấn, kiên tâm, trì

SI                                                 188

chí. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Bốn Như Ý Túc 1 – Tương IV, 569

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
như ý túc, câu hữu với dục Thiền định, tinh cần hành.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là con đường đưa đến vô
vi...

Bốn Như Ý Túc (2-4) – Tương IV, 569

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
như ý túc, câu hữu với tâm Thiền định, tinh cần
hành... câu hữu với tinh tấn Thiền định... câu hữu
với tư duy Thiền định, tinh cần hành. Này các Tỷ-
kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Năm Căn 1 – Tương IV, 570

SI                                                 189

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
tín căn, y cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận,
hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường
đưa đến vô vi...

Năm Căn (2-5) – Tương IV, 570

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập tấn căn...
tu tập niệm căn... tu tập định căn... tu tập tuệ căn, y
cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận, hướng đến từ
bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô
vi...

Năm Lực – Tương IV, 570 (1-5)

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập tín lực... tấn lực... niệm lực... định lực... tuệ lực... y cứ viễn

SI                                                   190

ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận, hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Bảy Giác Chi – Tương IV, 571 (1-7)

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập niệm giác
chi... trạch pháp giác chi... tinh tấn giác chi... hỷ
giác chi... khinh an giác chi... định giác chi... xả giác
chi, y cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận, hướng
đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa
đến vô vi...

Tám Chánh Đạo – Tương IV, 571 (1-8)

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập chánh tri
kiến... chánh tư duy... chánh ngữ... chánh nghiệp...
chánh mạng... chánh tinh tấn... chánh niệm...
chánh định, y cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận,
hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường
đưa đến vô vi...

SI                                                     191

Đích Cuối Cùng (Antam) – Tương IV, 572

1)-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về mục đích cuối cùng và con đường đưa đến mục đích cuối cùng, hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là mục đích cuối cùng?... (giống như đoạn về Vô Vi, từ I đến XLV).

Vô Lậu – Tương IV, 572

1)-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô lậu và con đường đưa đến vô lậu, hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô lậu?... (giống như đoạn về Vô Vi, từ I đến XLV).

Sự Thật – Tương IV, 572 (Saccam)...

Bờ Bên Kia – Tương IV, 572 (Pàram)...

Tế Nhị – Tương IV, 572 (Nipunam)...

Khó Thấy Được – Tương IV, 572 (Sududdasam)...

Không Già – Tương IV, 573 (Ajajjaram)...

Thường Hằng – Tương IV, 573 (Dhuvam)...

SI                                               192

Không Suy Yếu – Tương IV, 573 (Apalokitam)...

Không Thấy – Tương IV, 573 (Anidassanam)...

Không Lý Luận – Tương IV, 573 (Nippapam)...

Tịch Tịnh – Tương IV, 573 (Santam)...

Bất Tử – Tương IV, 573 (Amatam)...

Thù Thắng – Tương IV, 573 (Paniitam)...

An Lạc – Tương IV, 573 (Sivam)...

An Ổn – Tương IV, 573 (Khemam)...

Ái Đoạn Tận – Tương IV, 573

Bất Khả Tư Nghì – Tương IV, 573 (Acchariyam)...

Hy Hữu – Tương IV, 573 (Abhutam)...

Không Tai Họa – Tương IV, 573 (Anìtika)...

Không Bị Tai        Họa       –   Tương   IV,   573 (Anitakdhamma)...

Niết Bàn– Tương IV, 573....

Không Tồn Tại – Tương IV, 574 (Avyàpajjho)...

SI                                               193

Ly Tham – Tương IV, 574 (Viràgo)...

Thanh Tịnh – Tương IV, 574

Giải Thoát – Tương IV, 574 (Mutti)...

Không Chứa Giữ – Tương IV, 574 (Anàlayo)...

Ngọn Đèn – Tương IV, 574 (Dipa)...

Hang ẩn – Tương IV, 574 (Lena)...

Pháo Đài – Tương IV, 574 (Tànam) ...

Quy Y – Tương IV, 574 (Saranam)...

Đến Bờ Bên Kia – Tương IV, 574 (Paràyanam)

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết cho các Ông về sự đến bờ bên kia và con đường đưa đến bờ bên kia, hãy lắng nghe.

2) Này các Tỷ-kheo, thế nào là đến bờ bên kia? Này
các Tỷ-kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự
đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đến bờ bên
kia.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến bờ bên kia? Thân niệm, này các Tỷ-kheo, là con đường đưa đến bờ bên kia.

SI                                               194

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về sự đến bờ bên kia, Ta thuyết về con đường đưa đến bờ bên kia.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm đối với các Ông.

6) -- Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

I-XLV

...(Như trên)...

SI                                               195

23       Đàm luận mới biết trí tuệ - Kinh TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 177

TRƯỜNG HỢP – Tăng II, 177

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn trường hợp này, cần phải được hiểu với bốn trường hợp. Thế nào là bốn?

 Này các Tỷ-kheo, với cộng trú, thì giới cần
phải được hiểu biết, như vậy, trong một thời
gian dài, không khác được, có tác ý, không có
không tác ý, với trí tuệ, không phải với liệt tuệ.
 Này các Tỷ-kheo, cùng với một nghề, thì thanh
tịnh liêm khiết cần phải được hiểu biết, như
vậy, trong một thời gian dài, không thể khác
được, có tác ý, không có không tác ý, với trí
tuệ, không phải với liệt tuệ.
 Này các Tỷ-kheo, trong những hoạn nạn, sức
kiên trì cần phải được hiểu biết, như vậy trong
một thời gian dài … với liệt tuệ.
 Này các Tỷ-kheo, với đàm luận, thì trí tuệ cần
phải được hiểu biết, như vậy, trong một thời
gian dài … với liệt tuệ.

2. Này các Tỷ-kheo, với cộng trú, giới cần phải được hiểu biết, như vậy, trong một thời gian dài, không khác được có tác ý, không có không tác ý, với trí tuệ,

SI                                                     196

không phải với liệt tuệ, như vậy được nói đến … Do duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người do cộng trú với
một người khác biết được như sau: "Trong một
thời gian dài, vị Tôn giả này làm giới bị bể vụn,
làm giới bị cắt xén, làm giới bị vết nhơ, làm giới
bị chấm, đen, làm việc không có liên tục, hạnh
kiểm không có liên tục trong các giới. Ác giới là
Tôn giả, Tôn giả này không giữ giới".
- Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, người này do
cộng trú với người kia, biết như sau: "Trong một
thời gian dài, vị Tôn giả này không làm giới bị bể
vụn, không làm giới bị cắt xén, không làm giới bị
vết nhơ, không làm giới bị chấm đen, làm việc có
liên tục, hạnh kiểm có liên tục trong các giới. Giữ
giới là Tôn giả này, Tôn giả này không phải ác
giới".

Này các Tỷ-kheo, với cộng trú giới cần phải được
hiểu biết, như vậy, trong một thời gian dài, không
khác được, có tác ý, không có không tác ý, với trí
tuệ, không phải với liệt tuệ. Như vậy được nói đến,
do duyên này được nói đến như vậy .

3. Này các Tỷ-kheo, với cùng chung làm một nghề, thanh tịnh liêm khiết cần phải được hiểu biết. Như

SI                                                 197

vậy trong một thời gian … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, một người cùng làm một
nghề với một người khác, biết được như sau:
"Khác thay, vị Tôn giả này khi làm việc với một
người; khác thay, với hai người; khác thay, với ba
người; khác thay, với nhiều người, làm trái ngược
là vị Tôn giả này, các sở hành trước khác với sở
hành sau. Không thanh tịnh là sở hành của vị Tôn
giả này.
- Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, một người do
cùng làm một nghề với một người khác, biết được
như sau: "Như thế nào, Tôn giả này khi làm việc
với một người, như thế ấy với hai người, như thế
ấy với ba người, như thế ấy với nhiều người,
không làm trái ngược là vị Tôn giả này, các sở
hành trước giống với sở hành sau. Thanh tịnh là
sở hành của vị Tôn giả này."

Này các Tỷ-kheo, với cùng chung làm một nghề, thanh tịnh liêm khiết cần phải được hiểu biết, như vậy trong một thời gian dài … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

4. Này các Tỷ-kheo, trong các hoạn nạn, sức kiên trì cần phải được hiểu biết. Như vậy trong một thời

SI                                                198

gian … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người cảm thọ bà con
bị ách nạn, cảm thọ tài sản bị ách nạn, cảm thọ sức
khỏe bị ách nạn, suy nghĩ như sau: "Bản chất như
vậy là sự an trú thế giới này; Bản chất như vậy là
bản tánh tự ngã có được này; Bản chất như vậy là
sự an trú thế giới. Bản chất như vậy là có được
bản tánh tự ngã. Tám thế giới pháp này vận
chuyển thế giới, và thế giới vận chuyển tám pháp,
tức là, lợi và thất lợi, không danh tiếng và danh
tiếng, chê và khen, lạc và khổ". Người ấy, cảm thọ
bà con bị ách nạn, cảm thọ tài sản bị ách nạn, cảm
thọ sức khỏe bị ách nạn, sầu muộn, than van, khóc
lóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh.
- Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có người cảm thọ
bà con bị ách nạn, cảm thọ tài sản bị ách nạn, cảm
thọ sức khỏe bị ách nạn, suy nghĩ như sau: "Bản
chất như vậy là sự an trú thế giới … lạc và khổ".
Người ấy cảm thọ bà con bị ách nạn, cảm thọ tài
sản bị ách nạn, cảm thọ sức khỏe bị ách nạn,
không sầu muộn, không than van, không khóc lóc,
không đập ngực, không rơi vào bất tỉnh.

Này các Tỷ-kheo, trong các hoạn nạn, sức mạnh kiên trì cần phải được hiểu biết. Như vậy trong một thời

SI                                                 199

gian dài … với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

5. Này các Tỷ-kheo, trong đàm luận, trí tuệ cần phải
được hiểu biết. Như vậy trong một thời gian … với
liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói
đến như vậy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người, do đàm luận
với một người khác, biết như vầy: "Vị Tôn giả
này, đối một câu hỏi như vậy, phản ứng là như
vậy, giải đáp câu hỏi là như vậy, thời liệt tuệ là
Tôn giả này, Tôn giả này không có trí tuệ. Vì sao?
Vì Tôn giả này không nói lên câu nghĩa sâu sắc
an tịnh, thù thắng, vượt ngoài lý luận suông, tế
nhị, được người hiền trí cảm thọ. Còn về pháp, vị
này thuyết giảng, vị ấy không có khả năng, hoặc
tóm tắt, hoặc rộng rãi, nói lên ý nghĩa, thuyết
giảng, trình bày, an lập, mở rộng, phân tích, phát
lộ. Liệt tuệ là vị Tôn giả này, vị Tôn giả này không
có trí tuệ". Ví như, này các Tỷ-kheo, một người
có mắt, đứng trên bờ một hồ nước, thấy một con
cá nhỏ nổi lên, người ấy suy nghĩ như sau: "Như
vậy, con cá này nổi lên; như vậy, làm cho gợn
sóng; như vậy là độ nhanh của nó. Nhỏ bé là con
cá này, con cá này không lớn".

SI                                                  200

- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có người đàm luận với một người khác, biết như vầy: "Vị Tôn giả này, đối một câu hỏi như vậy, phản ứng là như vậy, giải đáp câu hỏi là như vậy, thời có trí tuệ là Tôn giả này, Tôn giả này không phải là liệt tuệ. Vì sao? Vì Tôn giả này nói lên câu nghĩa sâu sắc an tịnh, thù thắng, vượt ngoài luận lý suông, tế nhị, được người hiền trí cảm thọ. Còn về pháp, vị này thuyết giảng, vị ấy có khả năng, hoặc tóm tắt, hoặc rộng rãi, nói lên ý nghĩa, thuyết giảng, trình bày, an lập, mở rộng, phân tích, phát lộ. Có trí tuệ là vị Tôn giả này, vị Tôn giả này không phải là liệt tuệ". Ví như, này các Tỷ-kheo, một người có mắt, đứng trên bờ một hồ nước, thấy một con cá lớn nổi lên, người ấy suy nghĩ như sau: "Như vậy, con cá này nổi lên; như vậy, con cá này làm cho gợn sóng; như vậy là độ nhanh của nó. To lớn là con cá này, con cá này không nhỏ". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có người đàm luận với một người khác, biết như vầy: "Vị Tôn giả này, đối một câu hỏi như vậy, phản ứng là như vậy, giải đáp câu hỏi là như vậy, thời có trí tuệ là Tôn giả này, Tôn giả này không phải là liệt tuệ. Vì sao? Vì Tôn giả này nói lên câu nghĩa sâu sắc an tịnh, thù thắng, vượt ngoài luận lý suông, tế nhị, được người hiền trí cảm thọ. Còn về pháp, vị này thuyết giảng, vị ấy có khả năng, hoặc tóm tắt, hoặc rộng rãi, nói lên

SI                                                  201

ý nghĩa, thuyết giảng, trình bày, an lập, mở rộng, phân tích, phát lộ. Có trí tuệ là vị Tôn giả này, vị Tôn giả này không phải là liệt tuệ"

Này các Tỷ-kheo, trong đàm luận, trí tuệ cần phải được hiểu biết. Như vậy trong một thời gian dài, không thể khác được, có tác ý, không phải không tác ý với trí tuệ, không phải với liệt tuệ, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

Có bốn trường hợp này, này các Tỷ-kheo, cần phải được hiểu với bốn trường hợp này.

SI                                                     202

24    Đồng nghĩa với Niết bàn giới là... - Kinh Một Tỷ Kheo Khác 2 – Tương V, 18

Một Tỷ Kheo Khác 1 – Tương V, 18

1) Nhân duyên ở Sàvatthi.

2) Rồi một Tỷ-kheo khác đi đến Thế Tôn...

3) Ngồi một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- "Phạm hạnh, Phạm hạnh", bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Bạch Thế Tôn, thế nào là Phạm hạnh? Thế nào là cứu cánh Phạm hạnh?

-- Này Tỷ-kheo, con đường Thánh đạo Tám ngành
này là Phạm hạnh, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy,
chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh
tấn, chánh niệm, chánh định.

Này Tỷ-kheo, đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si, đây là cứu cánh Phạm hạnh.

Một Tỷ Kheo Khác 2 – Tương V, 18

1) Nhân duyên ở Sàvatthi.

SI                                                  203

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến...

3) Ngồi một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

--"Nhiếp phục tham, nhiếp phục sân, nhiếp phục si",
bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Đồng nghĩa với
gì, bạch Thế Tôn, là nhiếp phục tham, nhiếp phục
sân, nhiếp phục si?

-- Đồng nghĩa với Niết-bàn giới là nhiếp phục tham, nhiếp phục sân, nhiếp phục si, cũng được gọi là đoạn tận các lậu hoặc.

4) Khi được nói vậy, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- "Bất tử, bất tử", bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Thế nào là bất tử, bạch Thế Tôn? Thế nào là con đường đưa đến bất tử?

- Đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si, này Tỷ-
kheo, được gọi là bất tử.
- Con đường Thánh đạo Tám ngành này là con
đường đưa đến bất tử, tức là chánh tri kiến,
chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh
mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

SI                                                  204

SI   205
