Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 324 - Tâm
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 324

TÂM Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

324

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC DẪN NHẬP ...........................................................16 1    Định nghĩa - Kinh NIỆM XỨ – 10 Trung I, 131 .........................................................................22 2    Định nghĩa - Tâm giải thoát, Tuệ giải thoát - Kinh THÁNH CƯ 1 – Tăng IV, 275 ..............51 3    Định nghĩa - Tâm giải thoát, Tuệ giải thoát l- Kinh PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114 .....57 4    Định nghĩa - Tâm tu tập trong giới luật bậc Thánh - ĐẠI Kinh SACCAKA – 36 Trung I, 521...................................................................59 5    Định nghĩa - Tăng thượng Tâm học - Kinh HỌC GIỚI – Tăng I, 426 .........................................87 6    Định nghĩa - Tưởng và Thọ là tâm hành - Kinh Kàmabhù 2 – Tương IV, 458 ..........................89 7    Định nghĩa - Tưởng và Thọ là tâm hành - TIỂU Kinh PHƯƠNG QUẢNG – 44 Trung I, 655 .95 8    11 phiền não của tâm - Kinh TÙY PHIỀN NÃO – 128 Trung III, 379 ............................109

TÂM                                                                          1

9     2 pháp làm cho nung nấu tâm - Kinh HAI LOẠI TỘI – Tăng I, 94 ...........................................128 10 3 tâm - Tâm ví như vết thương, chớp sáng, kim cang - Kinh VẾT THƯƠNG LÀM MỦ – Tăng I, 220 .............................................................137 11 4 hơi thở - Kinh NHẬP TỨC XUẤT TỨC NIỆM – 118 Trung III, 249 ..........................139 12 4 hạng người biết và không biết cấu uế của tâm mình - Kinh KHÔNG UẾ NHIỄM – 5 Trung I, 59...................................................................159 13 4 trường hợp cần hộ trì tâm - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43.....................................................178 14 5 căn được tu tập nhờ Hộ trì tâm - Kinh Y Chỉ An Trú – Tương V, 361 ................................180 15 5 tưởng đưa đến tâm giải thoát quả - Kinh TÂM GIẢI THOÁT QUẢ 1 – Tăng II, 441 ..........181 16 5 uế nhiễm của tâm - Kinh CÁC UẾ NHIỄM – Tăng II, 327...................................................187 17 5 xuất ly giới - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 ...............................................192

TÂM                                                                     2

18 5 xuất ly giới - Kinh XUẤT LY – Tăng II, 703 .......................................................................199 19 5 địa hạt của tâm giải thoát - Kinh TẠI MỖI PHƯƠNG HƯỚNG – Tăng II, 555 ..............202 20 9 chỗ an trú thân niệm - Kinh SAU KHI AN CƯ – Tăng IV, 96 ................................................205 21 Bệnh và thuốc - Tâm dao động - Kinh ÁC NGÔN – Tăng III, 268 .................................212 22 Bệnh và thuốc - Tâm trạo cử - Kinh TRẠO CỬ – Tăng III, 268 ..............................................213 23 Bị lợi dưỡng chinh phục, Tâm bị xâm chiếm - Kinh DEVADATTA – Tăng III, 502 ...........214 24 Bị tham chinh phục, tâm bị xâm chiếm - Kinh BÀLAMÔN CƯ SĨ – Tăng I, 281 ................218 25 Bị tham chinh phục, tâm bị xâm chiếm - Kinh NIẾT BÀN – Tăng I, 283 .............................221 26 Bị tham chinh phục, tâm bị xâm chiếm - Kinh VỊ BÀLÀMÔN – Tăng I, 280 ......................223 27 Bị tham chinh phục, tâm mất tự chủ - Kinh BHADDIYA – Tăng II, 184 .........................229

TÂM                                                                       3

28 Bị tham chinh phục, tâm mất tự chủ - Kinh CHANNA – Tăng I, 390...............................239 29 Bị tham chinh phục, tâm mất tự chủ - Kinh CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363........243 30 Chính tâm luôn dong ruổi - Kinh Sanh Nhân – Tương I, 85 ...................................................252 31 Chúng có thể biết tâm ta với tâm của chúng - Kinh TĂNG THƯỢNG – Tăng I, 263 .........253 32 Các uế nhiễm của tâm - Kinh CÁC UẾ NHIỄM – Tăng II, 327 ...............................................258 33 Cách tu tập Đại hành tâm, Vô lượng tâm giải thoát - Kinh ANALUẬT – 127 Trung III, 365 .......................................................................263 34 Cái giá chống đở cho tâm là... - Kinh Cái Bình – Tương V, 38 ...............................................277 35 Cái gọi là tâm, là ý, là thức này... - Kinh Hạng Người Ít Nghe 1 – Tương II, 169 .................279 36 Cõi ác chờ đợi một tâm cấu uế, cõi thiện chờ đợi... - Kinh VÍ DỤ TẤM VẢI – 7 Trung I, 87 .......................................................................286

TÂM                                                                       4

37 Cấu uế của tâm - Kinh VÍ DỤ TẤM VẢI – 7 Trung I, 87 ....................................................296 38 Cần phải khởi tâm - Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97 ....................................................305 39 Danh sắc sanh khởi nên tâm sanh khởi - Kinh Tập Khởi – Tương V, 287 ............................323 40 Gương nữ cư sĩ - Kinh MẸ CỦA NANDA – Tăng III, 361 .................................................324 41 Khi tâm không phòng hộ - Kinh NÓC NHỌN 1 – Tăng I, 473 .................................................331 42 Khéo học được tướng tâm của mình - Kinh Người Đầu Bếp – Tương V, 233 ..................334 43 Kinh Chế Ngự Tâm – Tương I, 37 ...............339 44 Kinh CÁC LỄ UPOSATHA – Tăng I, 370 ..340 45 Kinh NỮ SẮC – Tăng I, 9 ............................359 46 Kinh TÂM KHÔNG ĐIỀU PHỤC – Tăng I, 18 .......................................................................361 47 Kinh TÂM ĐƯỢC TU TẬP – Tăng I, 25 ....363 48 Kinh TƯ LƯỢNG – 15 Trung I, 219 ...........366

TÂM                                                                       5

49 Kinh XUẤT GIA – Tăng IV, 382 ................378 50 Làm sao điều phục được tâm - Kinh ĐIỀU PHỤC – Tăng III, 326 ..................................381 51 Làm sao để tâm không dao động, không sợ hãi - Kinh Subrahmà – Tương I, 124 .................383 52 Lúc nào có thể đi đến yết kiến... - Kinh CÁC THỜI GIAN 1 – Tăng III, 64 .......................385 53 Người có tham, bị tham chinh phục, tâm bị xâm chiếm - Kinh CÁC VỊ Ở KESAPUTTA – Tăng I, 336 .............................................................391 54 Nắm giữ tướng của tâm - Kinh HỘI CHÚNG – Tăng III, 229 .................................................402 55 Nội tâm khéo an trú trong sự sanh diệt các pháp - Kinh NIỆM XỨ – Tăng II, 540 ..................404 56 Nội tâm khéo an trú với tưởng về chết - Kinh NGƯỜI BỊ BỆNH – Tăng II, 539 ................406 57 Pháp là thiết thực.. - Kinh CHO ĐỜI NAY 1 – Tăng III, 127 .................................................408 58 Rừng núi làm loạn tâm ý vị chưa chứng Thiền định - Kinh SỢ HÃI VÀ KHIẾP ĐẢM – 4 Trung I, 41 ....................................................413

TÂM                                                                    6

59 Sự kiện không xảy ra - Kinh NGĂN CHẶN – Tăng II, 407...................................................430 60 Ta bị tâm này lừa gạt trg một thời gian dài - Kinh MAGANDIYA – 75 Trung II, 353...............435 61 Ta chỉ nhen nhúm lên, Ngọn lửa từ nội tâm - Kinh Sundarika – Tương I, 365 ....................458 62 Ta hãy từ bỏ tâm của ta - TIỂU Kinh RỪNG SỪNG BÒ – 31 Trung I, 449 .......................465 63 Thiện và bất thiện sanh khởi từ tâm - Kinh SAMANAMANDIKA – 78 Trung II, 437 ...477 64 Thân viễn ly, Tâm không viễn ly - Kinh VIỄN LY – Tăng II, 75 ...........................................492 65 Thế giới do cái gì hướng dẫn - Kinh CON ĐƯỜNG SAI LẠC – Tăng II, 155 ...............494 66 Thế nào là người có tâm an định - Kinh ĐẠI KHÔNG – 122 Trung III, 301 ......................498 67 Thức diệt, đèn tắt, tâm giải thoát - Kinh HỌC PHÁP – Tăng I, 427......................................514 68 Tinh cần chế ngự tâm trong 4 oai nghi thoát khỏi 5 triền cái - Kinh CHẾ NGỰ – Tăng I, 574 .517

TÂM                                                               7

69 Tu tập - 3 tướng thỉnh thoảng tác ý - Kinh KẺ LỌC VÀNG – Tăng I, 459 ...........................520 70 Tu tập - Chỉ và Quán - Kinh THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 731 ....................................................529 71 Tu tập - Chỉ và Quán liên hệ với tâm ntn - Kinh PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114 ............532 72 Tu tập - Cách tu tập tâm không bao lâu đạt được 4 Vô ngại giải - Kinh VÔ NGẠI GIẢI – Tăng III, 325 ..........................................................534 73 Tu tập - Giới, tâm, kiến, giải thoát - Kinh CÁC VỊ SÀPÙGIYÀ – Tăng II, 193 .....................536 74 Tu tập - Giữ tâm không bị biến nhiễm - Kinh VÍ DỤ CÁI CƯA – 21 Trung I, 277 ..................540 75 Tu tập - Khi nào cần hạn chế tâm, khi ấy hạn chế tâm - Kinh MÁT LẠNH – Tăng III, 249 .....558 76 Tu tập - Quán sát tâm như đã được giải thoát - Kinh BẤT ĐỘNG – Tăng II, 503 .................560 77 Tu tập - Thiện xảo khi đi vào, đi ra... - Kinh CHỨNG ĐẮC – Tăng III, 243 .....................565

TÂM                                                                   8

78 Tu tập - Thiện xảo trong hành tướng tâm của mình - Kinh TÂM CỦA MÌNH 1 – Tăng IV, 363 .......................................................................567 79 Tu tập - Thiện xảo trong hành tướng tâm của mình - Kinh TỊNH CHỈ – Tăng IV, 368.......571 80 Tu tập - Thiện xảo trong hành tướng tâm của mình - Kinh TỔN GIẢM – Tăng IV, 375 ....579 81 Tu tập - Thọ, tưởng, tầm khởi lên được Thế Tôn biết đến - Kinh HY HỮU VỊ TẰNG HỮU PHÁP – 123 Trung III, 317 ..........................585 82 Tu tập - Tâm hộ trì, Niệm và Không phóng dật - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43 ..........................598 83 Tu tập - Tâm như lúc mới xuất gia - Kinh XUẤT GIA – Tăng IV, 382 ......................................600 84 Tu tập - Tâm như đất, nước, gió, lửa - Kinh SAU KHI AN CƯ – Tăng IV, 96 ..........................603 85 Tu tập - Tâm như đất, nước, gió, lửa - ĐẠI Kinh GIÁO GIỚI LAHẦULA – 62 Trung II, 183 610 86 Tu tập - Đoạ tầm pháp môn - Kinh AN TRÚ TẦM – 20 Trung I, 269 ................................621

TÂM                                                                       9

87 Tâm bất động giải thoát - Không nghĩ mình là bất cứ vật gì.. - Kinh CHÂN NHÂN – 113 Trung III, 175 ................................................628 88 Tâm bất động giải thoát - Kinh TRÍ TUỆ – Tăng IV, 142 ..........................................................642 89 Tâm bất động giải thoát - TIỂU Kinh THÍ DỤ LÕI CÂY – 30 Trung I, 435 .........................649 90 Tâm bất động giải thoát - ĐẠI Kinh THÍ DỤ LÕI CÂY – 29 Trung I, 423 .........................663 91 Tâm bệnh thân bệnh - Kinh BỆNH – Tăng II, 86 .......................................................................674 92 Tâm bị ám ảnh bởi cấu uế của... - Kinh ANURUDDHA 1 – Tăng I, 513 ...................677 93 Tâm chớ khởi phẫn nộ - Kinh VÍ DỤ CON RẮN – 22 Trung I, 295 ..........................................679 94 Tâm có tham ái, đó là một kiết sử - Kinh NHÂN DUYÊN 3 – Tăng I, 477 ...............................709 95 Tâm cần được thực hành tích tập như.. - Kinh XUẤT GIA – Tăng IV, 382..........................714 96 Tâm của bậc Alahán - Kinh SONA – Tăng III, 155.................................................................717

TÂM                                                                       10

97 Tâm giải thoát - Kinh SÀRIPUTTA – Tăng I, 239.................................................................725 98 Tâm giải thoát - Kinh ÀNANDA – Tăng I, 237 .......................................................................728 99 Tâm giải thoát bất động - ĐẠI Kinh THÍ DỤ LÕI CÂY – 29 Trung I, 423 .........................730 100 Tâm hộ trì - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43 ......741 101 Tâm khéo giải thoát là gì - Kinh Hàliddikàni – Tương III, 29 .................................................743 102 Tâm khéo tích tập với trí tuệ là gì - Kinh TRÍ TUỆ – Tăng IV, 142 .....................................751 103 Tâm khéo tích tập với trí tuệ là gì - Kinh TRỤ ĐÁ – Tăng IV, 143 .......................................753 104 Tâm không bị tham sân si ám ảnh trong khi tu tập tuỳ niệm - Kinh MAHÀNÀMA 1 – Tăng IV, 665.................................................................758 105 Tâm không còn tham đắm - Kinh BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476 ...............................764 106 Tâm không hứng khởi với ly dục - Kinh TAPUSSA – Tăng IV, 195 ...........................771

TÂM                                                                       11

107 Tâm không thích thú có thân diệt - Kinh HỒ NƯỚC Ở LÀNG – Tăng II, 130 ...................790 108 Tâm không trú trước nội trần - Kinh TỔNG THUYẾT VÀ BIỆT THUYẾT – 138 Trung III, 513.................................................................794 109 Tâm không tu tập - Kinh TÂM KHÔNG TU TẬP – Tăng I, 15 ..........................................809 110 Tâm không điều phục - Kinh TÂM KHÔNG ĐIỀU PHỤC – Tăng I, 18 ............................811 111 Tâm không được tu tập - Kinh TÂM ĐƯỢC TU TẬP – Tăng I, 25 ..........................................813 112 Tâm lang thang - Kinh KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612 ............................................................816 113 Tâm người đàn ông - Kinh NỮ SẮC – Tăng I, 9 .......................................................................817 114 Tâm này là sáng chói nhưng bị ô nhiễm từ... - Kinh TÂM ĐẶT SAI HƯỚNG – Tăng I, 21 .......................................................................819 115 Tâm này thường sợ hãi, Ý này thường dao động - Kinh Subrahmà – Tương I, 124 .................823

TÂM                                                                        12

116 Tâm quảng đại, đại hành để… - Kinh BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH – 106 Trung III, 97 ...........825 117 Tâm sanh nào nên hành trì - Kinh NÊN HÀNH TRÌ KHÔNG NÊN HÀNH TRÌ – 114 Trung III, 191.................................................................834 118 Tâm sở - Kinh VỚI TƯ TÂM SỞ – Tăng II, 116 .......................................................................861 119 Tâm thuận ứng nghịch ứng với 8 gió - Kinh TÙY CHUYỂN THẾ GIỚI 2 – Tăng III, 498 .......................................................................864 120 Tâm thù nghịch đối với bậc Đạo sư - Kinh ĐẠI KHÔNG – 122 Trung III, 301 ......................870 121 Tâm thụ động và Tâm dao động tu tập giác chi nào - Kinh Lửa – Tương V, 178 ..................886 122 Tâm thụ động, tâm muội lược, tâm tán loạn, Khéo tu tập tâm - Kinh VÔ NGẠI GIẢI – Tăng III, 325 ..........................................................893 123 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 ..........................895 124 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh TÂM HOANG VU – Tăng IV, 256 .......................898

TÂM                                                                        13

125 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh TÂM HOANG VU – 16 Trung I, 231 ....................905 126 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh TÂM PHIỀN TRƯỢC – Tăng IV, 230 ..................914 127 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh TÂM TRIỀN PHƯỢC – Tăng II, 711 ....................916 128 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Thuốc trị bá bệnh - Kinh PHẨM NIỆM XỨ – Tăng IV, 225 .......................................................................918 129 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh NĂM TÂM HOANG VU – Tăng IV, 229 .............928 130 Tâm điên đảo - Kinh TƯỞNG ĐIÊN ĐẢO – Tăng I, 650 ....................................................930 131 Tâm được giải thoát khỏi dục lậu - Kinh SÀLHÀ – Tăng I, 347 ..................................933 132 Tâm được niệm hộ trì - Kinh THÁNH CƯ 1 – Tăng IV, 275 .................................................941 133 Tâm được tẩy sạch với trí tuệ - Kinh RÀHULA – Tăng II, 129 ...............................................947 134 Tâm định vô lượng - Kinh NGUỒN SANH PHƯỚC 1 – Tăng I, 656 ...............................949

TÂM                                                                        14

135 Tẩy sạch 5 triền cái bằng... - Kinh TỊNH
TƯỚNG – Tăng I, 11 ...................................952
136 Tẩy sạch tâm với chánh trí tuệ - Kinh RÀHULA
– Tăng II, 129 ...............................................955
137 Tập trung tâm vào bất tử giới - ĐẠI Kinh
MALUNKYAPUTTA – 64 Trung II, 205 ...957
138 Vì sao đôi lúc tham chiếm cứ tâm và an trú -
TIỂU Kinh KHỔ UẨN – 14 Trung I, 209 ...969
139 Ví dụ 5 bát nước - Kinh BÀLAMÔN
SANGÀRAVA – Tăng II, 682 .....................979
140 Điều phục tâm, không để bị tâm điều phục -
Kinh ĐIỀU PHỤC – Tăng III, 326...............987
141 Điều phục được tâm - ĐẠI Kinh RỪNG SỪNG
BÒ – 32 Trung I, 463....................................989

TÂM                                                               15

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

TÂM                                                      16

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

TÂM                                                     17

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

TÂM                                                     18

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

TÂM                                                    19

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

TÂM                                                        20

TÂM   21

1      Định nghĩa - Kinh NIỆM XỨ – 10 Trung I, 131

KINH NIỆM XỨ (Satipatthana sutta) – Bài kinh số 10 – Trung I, 131

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở xứ Kuru (Câu-lâu), Kammassadhamma (Kiềm-ma sắt đàm) là đô thị của xứ Kuru. Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo.

Các Tỷ-kheo vâng đáp Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn.

Thế Tôn thuyết như sau:

– Này các Tỷ-kheo, đây là con đường độc nhất đưa
đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu não,
diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí, chứng ngộ Niết-
bàn. Đó là Bốn Niệm Xứ. Thế nào là bốn?
Này các Tỷ-kheo, ở đây:

TÂM                                                22

– Tỷ-kheo sống quán thân trên thân, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở
đời;
– Sống quán thọ trên các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời;
– Sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời;
– Sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh
giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống
quán thân trên thân?
Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo đi đến khu rừng,
đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà trống, và ngồi
kiết già, lưng thẳng và an trú chánh niệm trước mặt.
 Tỉnh giác, vị ấy thở vô; tỉnh giác, vị ấy thở ra.
 Thở vô dài, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở vô dài"; hay
thở ra dài, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở ra dài";
 Hay thở vô ngắn, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở vô
ngắn"; hay thở ra ngắn, vị ấy tuệ tri: "Tôi thở
ra ngắn".
 "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập;
 "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập;
 "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập;

TÂM                                                23

 "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập. Này các Tỷ-kheo, như người thợ quay hay học trò người thợ quay thiện xảo khi quay dài, tuệ tri: "Tôi quay dài" hay khi quay ngắn, tuệ tri: "Tôi quay ngắn". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thở vô dài, tuệ tri: "Tôi thở vô dài"; hay thở ra dài, tuệ tri: "Tôi thở ra dài"; hay thở vô ngắn, tuệ tri: "Tôi thở vô ngắn"; hay thở ra ngắn, tuệ tri: "Tôi thở ra ngắn". "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập; "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập; "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập; "An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập ==> Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên cả nội thân, ngoại thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy không nương tựa, không chấp trước vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đi, tuệ tri: "Tôi đi", hay đứng, tuệ tri: "Tôi đứng", hay ngồi, tuệ tri: "Tôi ngồi", hay nằm, tuệ tri: "Tôi nằm". Thân thể được sử dụng như thế nào, vị ấy tuệ tri thân

TÂM                                                   24

như thế ấy. ==> Như vậy, vị ấy sống quán thân trên
nội thân; hay vị ấy sống quán thân trên ngoại thân;
hay vị ấy sống quán thân trên nội thân, ngoại thân;
hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay vị
ấy sống quán tánh diệt tận trên thân; hay vị ấy sống
quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy
an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến
chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương
tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các
Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên
thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo, khi bước tới bước lui, biết rõ việc mình đang làm; khi ngó tới ngó lui, biết rõ việc mình đang làm; khi co tay, khi duỗi tay, biết rõ việc mình đang làm; khi mang áo Sanghati (Tăng già lê), mang bát, mang y, biết rõ việc mình đang làm; khi ăn, uống, nhai, nếm, biết rõ việc mình đang làm; khi đại tiện, tiểu tiện, biết rõ việc mình đang làm; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, im lặng, biết rõ việc mình đang làm. ==> Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên cả nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy

TÂM                                                25

vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
thân trên thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này, dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt. Trong thân này: "đây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, thận, tủy, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bụng, phân, mật, đàm (niêm dịch), mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu". Này các Tỷ-kheo, cũng như một bao đồ, hai đầu trống đựng đầy các loại hột như gạo, lúa, đậu xanh, đậu lớn, mè, gạo đã xay rồi. Một người có mắt, đổ các hột ấy ra và quán sát: "Đây là hột gạo, đây là hột lúa, đây là đậu xanh, đây là đậu lớn, đây là mè, đây là hột lúa đã xay rồi". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo quán sát thân này dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt. Trong thân này: "đây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bụng, phân, mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu". ==> Như

TÂM                                                 26

vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống
quán thân trên ngoại thân, hay sống quán thân trên
nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh
khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên
thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có
thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
thân trên thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này về các vị trí các giới và sự sắp đặt các giới: "Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại". Này các Tỷ-kheo, như một người đồ tể thiện xảo, hay đệ tử của một người đổ tể giết một con bò, ngồi cắt chia từng thân phần tại ngã tư đường. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này về vị trí các giới và về sự sắp đặt các giới: "Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại". ==> Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm.

TÂM                                                   27

Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ- kheo sống quán thân trên thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy
một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa một ngày,
hai ngày, ba ngày, thi thể ấy trương phồng lên, xanh
đen lại, nát thối ra. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau:
"Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như
vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy". ==> Như vậy
vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán
thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội
thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi
trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay
sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có thân đây",
vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng
đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không
nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này
các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên
thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, bị các loài quạ ăn, hay bị các loài diều hâu ăn, hay bị các chim kên ăn, hay bị các loài chó ăn, hay bị các loài giả can ăn, hay bị các loài côn trùng ăn. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là như vậy, bản chất

TÂM                                                  28

là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy". ==> Như
vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống
quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên
nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh
khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên
thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. "Có
thân đây", vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
thân trên thân.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa, Tỷ-kheo như thấy
một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, với các bộ
xương còn liên kết với nhau, còn dính thịt và máu,
còn được các đường gân cột lại…

... với các bộ xương còn liên kết với nhau, không còn dính thịt nhưng còn dính máu, còn được các đường gân cột lại...

…với các bộ xương không còn dính thịt, dính máu, còn được các đường gân cột lại…

…chỉ còn có xương không dính lại với nhau, rải rác chỗ này chỗ kia. Ở đây là xương tay, ở đây là xương chân, ở đây là xương ống, ở đây là xương bắp vế, ở đây là xương mông, ở đây là xương sống, ở đây

TÂM                                                29

là xương đầu. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau:
"Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như
vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy". ==> Như vậy,
vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán
thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội
thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi
trên thân; hay vị ấy sống quán tánh diệt tận trên
thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh diệt trên thân.
"Có thân đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy,
với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị
ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật
gì ở trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo
sống quán thân trên thân.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, chỉ còn toàn xương trắng màu vỏ ốc...

…chỉ còn một đống xương lâu hơn ba năm...

…chỉ còn là xương thối trở thành bột. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: "Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy". ==> Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt

TÂM                                               30

tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên
thân. "Có thân đây", vị ấy sống an trú chánh niệm
như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh
niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp
trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy
là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

 Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo
sống quán thọ trên các thọ?
Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo:
 Khi cảm giác lạc thọ, tuệ tri: "Tôi cảm giác lạc
thọ";
 Khi cảm giác khổ thọ, tuệ tri: "Tôi cảm giác
khổ thọ";
 Khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ, tuệ tri: "Tôi
cảm giác bất khổ bất lạc thọ".
 Hay khi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất, tuệ
tri: "Tôi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất";
 Hay khi cảm giác lạc thọ không thuộc vật
chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác lạc thọ không thuộc
vật chất".
 Hay khi cảm giác khổ thọ thuộc vật chất, tuệ
tri: "Tôi cảm giác khổ thọ thuộc vật chất";
 Hay khi cảm giác khổ thọ không thuộc vật chất,
tuệ tri: "Tôi cảm giác khổ thọ không thuộc vật
chất".

TÂM                                               31

 Hay khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ thuộc vật
chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác bất khổ bất lạc thọ
thuộc vật chất";
 Hay khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ không
thuộc vật chất, tuệ tri: "Tôi cảm giác bất khổ
bất lạc thọ không thuộc vật chất".
==> Như vậy, vị ấy sống quán thọ trên các nội
thọ; hay sống quán thọ trên các ngoại thọ; hay sống
quán thọ trên các nội thọ, ngoại thọ. Hay vị ấy sống
quán tánh sanh khởi trên các thọ, hay sống quán tánh
diệt tận trên các thọ; hay sống quán tánh sanh diệt
trên các thọ. "Có thọ đây", vị ấy sống an trú chánh
niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí,
chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa,
không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-
kheo, như vậy Tỷ-kheo sống quán thọ trên các thọ.

 Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo
sống quán tâm trên tâm?
Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo,
1. Với tâm có tham, tuệ tri: "Tâm có tham";
2. Hay với tâm không tham, tuệ tri: "Tâm không
tham".
3. Hay với tâm có sân, tuệ tri: "Tâm có sân"

TÂM                                               32

4. Hay với tâm không sân, tuệ tri: "Tâm không
sân".
5. Hay với tâm có si, tuệ tri: "Tâm có si";
6. Hay với tâm không si, tuệ tri: "Tâm không si".
7. Hay với tâm thâu nhiếp, tuệ tri: "Tâm được
thâu nhiếp".
8. Hay với tâm tán loạn, tuệ tri: "Tâm bị tán loạn".
9. Hay với tâm quảng đại, tuệ tri: "Tâm được
quảng đại";
10. Hay với tâm không quảng đại, tuệ tri: "Tâm
không được quảng đại".
11. Hay với tâm hữu hạn, tuệ tri: "Tâm hữu hạn".
12. Hay với tâm vô thượng, tuệ tri: "Tâm vô
thượng".
13. Hay với tâm có định, tuệ tri: "Tâm có định";
14. Hay với tâm không định, tuệ tri: "Tâm không
định".
15. Hay với tâm giải thoát, tuệ tri: "Tâm có giải
thoát";
16. Hay với tâm không giải thoát, tuệ tri: "Tâm
không giải thoát".
==> Như vậy vị ấy sống quán tâm trên nội tâm;
hay sống quán tâm trên ngoại tâm; hay sống quán
tâm trên nội tâm, ngoại tâm. Hay sống quán tánh
sanh khởi trên tâm; hay sống quán tánh diệt tận trên
tâm; hay sống quán tánh sanh diệt trên tâm. "Có tâm

TÂM                                                 33

đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy
sống không nương tựa, không chấp trước một vật
gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo
sống quán tâm trên tâm.

 Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp?

 Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với Năm triền cái.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với năm triền cái?
Này các Tỷ-kheo, ở đây:
– Tỷ-kheo nội tâm có ái dục, tuệ tri: "Nội tâm tôi
có ái dục";
– Hay nội tâm không có ái dục, tuệ tri: "Nội tâm
tôi không có ái dục".
– Và với ái dục chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
– Và với ái dục đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy
tuệ tri như vậy;
– Và với ái dục đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
 Hay nội tâm có sân hận, tuệ tri: "Nội tâm tôi có
sân hận";

TÂM                                               34

 Hay nội tâm không có sân hận, tuệ tri: "Nội tâm
tôi không có sân hận".
 Và với sân hận chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
 Và với sân hận đã sanh, nay được đoạn diệt, vị
ấy tuệ tri như vậy;
 Và với sân hận đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
– Hay nội tâm có hôn trầm thụy miên, tuệ tri:
"Nội tâm tôi có hôn trầm thụy miên";
– Hay nội tâm không có hôn trầm thụy miên, tuệ
tri: "Nội tâm tôi không có hôn trầm thụy miên".
– Và với hôn trầm thụy miên chưa sanh nay sanh
khởi, vị ấy tuệ tri như vậy;
– Và với hôn trầm thụy miên đã sanh nay được
đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy;
– Và với hôn trầm thụy miên đã được đoạn diệt,
tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như
vậy.
▪ Hay nội tâm có trạo hối, tuệ tri: "Nội tâm tôi có
trạo hối";
▪ Hay nội tâm không có trạo hối, tuệ tri: "Nội tâm
tôi không có trạo hối".
▪ Và với trạo hối chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
▪ Và với trạo hối đã sanh nay được đoạn diệt, vị
ấy tuệ tri như vậy;

TÂM                                               35

▪ Và với trạo hối đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
– Hay nội tâm có nghi, tuệ tri: "Nội tâm tôi có
nghi";
– Hay nội tâm không có nghi, tuệ tri: "Nội tâm
tôi không có nghi".
– Và với nghi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ
tri như vậy;
– Và với nghi đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy
tuệ tri như vậy;
– Và với nghi đã được đoạn diệt, tương lai không
sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
==> Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội
pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay
sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay
vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay
sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống
quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp
ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với năm triền cái.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn.

TÂM                                               36

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn?
Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo suy tư:
– "Đây là sắc, đây là sắc tập, đây là sắc diệt.
– Đây là thọ, đây là thọ tập, đây là thọ diệt.
– Đây là tưởng, đây là tưởng tập; đây là tưởng
diệt.
– Đây là hành, đây là hành tập, đây là hành diệt.
– Đây là thức, đây là thức tập, đây là thức diệt".
==> Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các nội
pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay
sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay
vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay
sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống
quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp
ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ?
Này các Tỷ-kheo, ở đây:

TÂM                                               37

 Tỷ-kheo tuệ tri con mắt và tuệ tri các sắc, do
duyên hai pháp này, kiết sử sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
– Và với kiết sử chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
– Và với kiết sử đã sanh nay được đoạn diệt, vị
ấy tuệ tri như vậy;
– Và với kiết sử đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy
 ... tuệ tri tai và tuệ tri các tiếng...
 … tuệ tri mũi và tuệ tri các hương...
 …tuệ tri lưỡi... và tuệ tri các vị...
 …tuệ tri thân và tuệ tri các xúc…
 Tỷ-kheo tuệ tri ý và tuệ tri các pháp; do duyên
hai pháp này, kiết sử sanh khởi, vị ấy tuệ tri
như vậy;
– Và với kiết sử chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy
tuệ tri như vậy;
– Và với kiết sử đã sanh nay được đoạn diệt, vị
ấy tuệ tri như vậy;
– Và với kiết sử đã được đoạn diệt, tương lai
không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
==> Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội
pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay
sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay
vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay

TÂM                                                 38

sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi?
Này các Tỷ-kheo, ở đây:
– Tỷ-kheo nội tâm có niệm giác chi, tuệ tri: "Nội
tâm tôi có niệm giác chi";
– Hay nội tâm không có niệm giác chi, tuệ tri:
"Nội tâm tôi không có ý niệm giác chi".
– Và với niệm giác chi chưa sanh nay sanh khởi,
vị ấy tuệ tri như vậy,
– Và với niệm giác chi đã sanh, nay được tu tập
viên thành, vị ấy tuệ tri như vậy.
– Hay nội tâm có trạch pháp giác chi... (như
trên)...
▪ … hay nội tâm có tinh tấn giác chi... (như
trên)...
▪ … hay nội tâm có hỷ giác chi... (như trên)...

TÂM                                               39

▪ … hay nội tâm có khinh an giác chi... (như
trên)...
▪ … hay nội tâm có định giác chi... (như trên)...
– Hay nội tâm có xả giác chi, tuệ tri: "Nội tâm tôi
có xả giác chi";
– Hay nội tâm không có xả giác chi, tuệ tri: "Nội
tâm tôi không có xả giác chi".
– Và với xả giác chi chưa sanh nay sanh khởi, vị
ấy tuệ tri như vậy,
– Và với xả giác chi đã sanh nay được tu tập viên
thành, vị ấy tuệ tri như vậy.
==> Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội
pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay
sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay
vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay
sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống
quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp
ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy
vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống
không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên
đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị ấy sống quán pháp trên các pháp đối với Bốn Thánh đế.

TÂM                                                40

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán
pháp trên các pháp đối với Bốn Thánh đế?
Này các Tỷ-kheo, ở đây:
– Tỷ-kheo như thật tuệ tri: "Đây là Khổ";
– Như thật tuệ tri: "Đây là Khổ tập";
– Như thật tuệ tri: "Đây là Khổ diệt";
– Như thật tuệ tri: "Đây là Con đường đưa đến
Khổ diệt".
==> Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các nội
pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay
sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay
vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay
sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống
quán tánh sanh diệt trên các pháp. "Có những pháp
ở đây", vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với
hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy
sống không nương tựa, không chấp trước một vật
gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo
sống quán pháp trên các pháp đối với Bốn Thánh đế.

 Này các Tỷ-kheo, vị nào tu tập Bốn Niệm Xứ
này như vậy trong bảy năm, vị ấy có thể chứng
một trong hai quả sau đây: Một là chứng
Chánh trí ngay trong hiện tại, hay nếu còn
hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn.

TÂM                                              41

 Này các Tỷ-kheo, không cần gì đến bảy năm,
một vị nào tu tập Bốn Niệm Xứ này như vậy
trong sáu năm, trong năm năm, trong bốn năm,
trong ba năm, trong hai năm, trong một năm,
vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây:
Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hay
nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn.
 Này các Tỷ-kheo, không cần gì đến một năm,
một vị nào tu tập Bốn Niệm Xứ này trong bảy
tháng, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau
đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện
tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất
hoàn.
 Này các Tỷ-kheo, không cần gì bảy tháng, một
vị nào tu tập Bốn Niệm Xứ này trong sáu
tháng, trong năm tháng, trong bốn tháng, trong
ba tháng, trong hai tháng, trong một tháng,
trong nửa tháng, vị ấy có thể chứng một trong
hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay
trong hiện tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng
quả Bất hoàn.
 Này các Tỷ-kheo, không cần gì nửa tháng, một
vị nào tu tập Bốn Niệm Xứ này trong bảy ngày,
vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây:
Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hai
là nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn.

TÂM                                             42

Này các Tỷ-kheo, đây là con đường độc nhất
đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu
não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu Chánh trí, chứng
ngộ Niết-bàn. Đó là Bốn Niệm Xứ.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

------------------------------------------

 Trích thêm trong kinh Đại Niệm Xứ - bài kinh số 22, Trường bộ Kinh quyển 2

Này các Tỷ kheo, và thế nào là Khổ diệt Thánh
đế?
 Sự diệt tận không còn luyến tiếc tham ái ấy, sự
xả ly, sự khí xả, sự giải thoát, sự vô nhiễm
(tham ái ấy).
Này các Tỷ kheo, sự tham ái này khi xả ly thì xả ly
ở đâu, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đâu?
 Ở đời các sắc gì thân ái, các sắc gì khả ái, sự
tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt
trừ thì diệt trừ ở đấy.
Ở đời sắc gì thân ái, sắc gì khả ái?

TÂM                                                   43

 Ở đời con mắt là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự
tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt
trừ thì diệt trừ ở đấy. Ở đời lỗ tai... ở đời mũi...
ở đời lưỡi... ở đời thân... ở đời ý là sắc thân ái,
là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly
ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
 Ở đời các sắc... ở đời các tiếng... ở đời các mùi
hương... ở đời các vị.. ở đời các xúc... ở đời các
pháp là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái
này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt
trừ ở đấy.
 Ở đời nhãn thức... ở đời nhĩ thức... ở đời tỷ
thức... ở đời thiệt thức... ở đời ý thức là sắc thân
ái, là sắc khả ái. Sự tham ái khi xả ly thì xả ly
ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
 Ở đời nhãn xúc... ở đời nhĩ xúc... ở đời tỷ xúc...
ở đời thiệt xúc... ở đời thân xúc... ở đời ý xúc
là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi
xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở
đấy.
 Ở đời nhãn xúc sở sanh thọ... ở đời nhĩ xúc sở
sanh thọ... ở đời tỷ xúc sở sanh thọ... ở đời thiệt
xúc sở sanh thọ... ở đời thân xúc sở sanh thọ..
ở đời ý xúc sở sanh thọ là sắc thân ái, là sắc khả
ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi

TÂM                                                  44

diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
 Ở đời sắc tưởng... ở đời thanh tưởng... ở đời
hương tưởng... ở đời vị tưởng... ở đời xúc
tưởng... ở đời pháp tưởng là sắc thân ái, là sắc
khả ái. Sự tham ái này khi xả ly thì xả ly ở đấy,
khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
 Ở đời sắc tư... ở đời thanh tư... ở đời hương
tư...ở đời vị tư …ở đời xúc tư… ở đời pháp tư
là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi
xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở
đấy.
 Ở đời sắc ái... ở đời thanh ái... ở đời hương ái...
ở đời vị ái... ở đời xúc ái... ở đời pháp ái là sắc
thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly
thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
 Ở đời sắc tầm... ở đời thanh tầm... ở đời hương
tầm... ở đời vị tầm... ở đời xúc tầm... ở đời pháp
tàm là sắc thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này
khi xả ly thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ
ở đấy.
 Ở đời sắc tứ... ở đời thanh tứ... ở đời hương tứ...
ở đời vị tứ... ở đời xúc tứ... ở đời pháp tứ là sắc
thân ái, là sắc khả ái. Sự tham ái này khi xả ly
thì xả ly ở đấy, khi diệt trừ thì diệt trừ ở đấy.
Này các Tỷ kheo, như vậy gọi là Khổ diệt Thánh đế.

TÂM                                                   45

21. Này các Tỷ kheo, thế nào là Khổ diệt đạo
Thánh đế?
 Đó là bát chi Thánh đạo, tức là Chánh tri kiến,
Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp,
Chánh mạng, Chánh tin tấn, Chánh niệm,
Chánh định.
Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh tri kiến?
 Này các Tỷ kheo, tri kiến về Khổ, tri kiến về
Khổ tập, tri kiến về Khổ diệt, tri kiến về Khổ
diệt đạo. Này các Tỷ kheo, như vậy gọi là
Chánh tri kiến.
Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh tư duy?
 Tư duy về ly dục, tư duy về vô sân, tư duy về
bất hại. Này các tỷ kheo, như vậy gọi là Chánh
tư duy.
Này các Tỷ kheo thế nào là Chánh ngữ?
 Tự chế không nói láo, tự chế không nói hai
lưỡi, tự chế không ác khẩu, không chế không
nói lời phù phiếm. Này các Tỷ kheo, như vậy
gọi là Chánh ngữ.
Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh nghiệp?
 Tự chế không sát sanh, tự chế không trộm
cướp, tự chế không tà dâm. Này các Tỷ kheo,
như vậy gọi là Chánh nghiệp.

TÂM                                              46

Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh mạng?
 Này các Tỷ kheo, ở đây vị Thánh đệ tử từ bỏ tà
mạng, sinh sống bằng chánh mạng. Này các Tỷ
kheo, như vậy gọi là Chánh mạng.
Này các Tỷ kheo, và thế nào là Chánh tinh tấn?
 Này các Tỷ kheo, ở đây Tỷ kheo, đối với các
ác, bất thiện pháp chưa sanh, khởi lên ý muốn
không cho sanh khởi; vị này nổ lực, tinh tấn,
quyết tâm, trì chí.
 Đối cới các ác, bất thiện pháp đã sanh, khởi lên
ý muốn trừ diệt, vị này nổ lực, tinh tấn, quyết
tâm, trì chí.
 Đối với các thiện pháp chưa sanh, khởi lên ý
muốn khiến cho sanh khởi; vị này nỗ lực, tinh
tấn, quyết tâm, trì chí.
 Đối với các thiện pháp đã sanh, khởi lên ý
muốn khiến cho an trú, không cho băng hoại,
khiến cho tăng trưởng, phát triển, viên mãn. Vị
này nổ lực, tinh tấn, quyết tâm, trì chí. Này các
Tỷ kheo, như vậy gọi là Chánh tinh tấn.
Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh niệm?
 Này các Tỷ kheo, ở đây vị Tỷ kheo sống quán
thân trên thân, tinh tấn, tỉnh giác, chánh niệm,
để chế ngự tham ưu ở đời; trên các cảm thọ...

TÂM                                                47

trên các tâm... quán pháp trên các pháp, tinh
cần tỉnh giác, chánh niệm, để chế ngự tham ưu
ở đời. Này các Tỷ kheo, như vậy gọi là Chánh
niệm.
Này các Tỷ kheo, thế nào là Chánh định?
 Này các Tỷ kheo, ở đây Tỷ kheo ly dục, ly ác
bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm,
với tứ.
 Tỷ kheo ấy diệt tầm, diệt tứ, chứng và trú Thiền
thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh,
không tầm, không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
 Tỷ kheo ấy ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác,
thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả
niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba.
 Tỷ kheo ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm
thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không
khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này các Tỷ
kheo, như vậy gọi là Chánh định.
Này các Tỷ kheo, như vậy gọi là Khổ diệt đạo thánh
đế.

Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay sống quán

TÂM                                               48

tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt
tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên
các pháp. "Có những pháp ở đây", vị ấy sống an trú
chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh
trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa,
không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ
kheo, như vậy Tỷ kheo sống quán pháp trên các pháp
đối với Bốn Thánh đế.

22. Này các Tỷ kheo, vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này như vậy trong bảy năm, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại; hay nếu còn hữu dư y, chứng quả Bất hoàn. Này các Tỷ kheo, không cần gì đến bảy năm, một vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này như vậy trong sáu năm... trong năm năm... trong bốn năm... trong ba năm... trong hai năm... trong một năm, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại; hay nếu còn hữu dư y, chứng quả Bất hoàn. Này các Tỷ kheo, không cần gì đến một năm, một vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này trong bảy tháng, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại; hay nếu còn hữu dư y, chứng quả Bất hoàn.

Này các Tỷ kheo, đây là con đường độc nhất, đưa đến sự thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu

TÂM                                                49

bi, diệt trừ khổ ưu, thành tựu Chánh lý, chứng ngộ Niết Bàn. Đó là Bốn Niệm Xứ.

Thế Tôn thuyết pháp đã xong. Các Tỷ kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                           50

2      Định nghĩa - Tâm giải thoát, Tuệ giải thoát - Kinh THÁNH CƯ 1 – Tăng IV, 275

THÁNH CƯ 1 – Tăng IV, 275

1. - Này các Tỷ-kheo, có mười Thánh cư này, với những Thánh cư này, các bậc Thánh đã sống, đang sống và sẽ sống. Thế nào là mười?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn tận năm
chi phần, thành tựu sáu chi phần, hộ trì một sự, đầy
đủ bốn y cứ, trừ khử sự thật cá nhân, đã đoạn tận
hoàn toàn các tầm cầu, các tư duy không có uế trược,
thân hành được khinh an, tâm được khéo giải thoát,
tuệ được khéo giải thoát.

Này các Tỷ-kheo, đây là mười Thánh cư, với những Thánh cư này, các bậc Thánh đã sống, đang sống và sẽ sống.

THÁNH CƯ 2 – Tăng IV, 275

1. Một thời, Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru tại một thị trấn của dân tộc Kuru gọi là Kammàsadhama. Ở

TÂM                                               51

đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo... Thế Tôn nói như sau:

2. - Này các Tỷ-kheo, có mười Thánh cư này, với những Thánh cư này, các vị Thánh đã sống, đang sống, và sẽ sống. Thế nào là mười?

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

1.  Đoạn tận năm chi phần.
2. Thành tựu sáu chi phần.
3. Hộ trì một sự.
4. Đầy đủ bốn y cứ.
5. Trừ khử sự thật cá nhân.
6. Đã đoạn tận hoàn toàn các tầm cầu.
7. Các tư duy không có uế trược.
8. Thân hành được khinh an.
9. Tâm được khéo giải thoát.
10. Tuệ được giải thoát.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã đoạn tận năm chi phần?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn tận dục
tham, đoạn tận sân, đoạn tận hôn trầm thụy miên,
đoạn tận trạo hối, đoạn tận nghi. Như vậy, này các
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn tận năm chi phần.

TÂM                                             52

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thành tựu sáu chi phần?

5. Ở đây, này các Tỷ kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc không có hân hoan, không có thất vọng, trú xả chánh niệm tỉnh giác; khi tai nghe tiếng... khi mũi ngửi hương... khi lưỡi nếm vị... khi thân cảm xúc, khi ý biết pháp, không có hân hoan, không có thất vọng, trú xa, chánh niệm tỉnh giác. Như vậy, này các Tỷ- kheo, là Tỷ-kheo thành tựu sáu chi phần.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo hộ trì một sự?

6. Ở đây, này các Tỷ-kheo thành tựu với tâm được niệm hộ trì. Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hộ trì một sự.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đầy đủ bốn y cứ?

7. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có đắn đo thân
cận một sự, có đắn đo kham nhẫn một sự, có đắn
đo tránh né một sự, có đắn đo trừ khử một sự. Như
vậy này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ bốn y cứ.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo trừ khử sự thật cá nhân?

TÂM                                              53

8. Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với những sự sai biệt
phổ thông được các Sa-môn, Bà-la-môn phổ thông
chấp nhận, như: "Thế giới là thường còn, thế giới là
không thường còn; thế giới có giới hạn, thế giới
không giới hạn, sinh mạng với thân thể là một, sinh
mạng với thân thể là khác; Như Lai có tồn tại sau khi
chết; Như Lai không tồn tại sau khi chết; Như Lai có
tồn tại và không có tồn tại sau khi chết; Như Lai
không tồn tại và không và không không tồn tại sau
khi chết". Tất cả những tin tưởng ấy được trừ diệt,
trừ bỏ, xả bỏ, quăng bỏ giải tỏa, đoạn tận, từ bỏ. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo trừ khử những sự
thật cá nhân.

Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo đã đoạn tận hoàn toàn các tầm cầu?

9. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn tận dục
tầm cầu, đã đoạn tận hữu tầm cầu, Phạm hạnh tầm
cầu được khinh an. Như vậy, này Tỷ-kheo, Là Tỷ-
kheo đã đoạn tận hoàn toàn các tầm cầu.

Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Ty-kheo các tư duy không có uế trược?

10. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Ty-kheo đã đoạn tận dục tư duy, đã đoạn tận sân tư duy, đã đoạn tận hại

TÂM                                                 54

tư duy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là các tư duy không có uế trược.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo tâm hành được khinh an?

11. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn khổ, đoạn
lạc chấm dứt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng đạt và
an trú Thiền Thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm
thanh tịnh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo
tâm hành được khinh an.

Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo tâm được giải thoát?

12. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tâm được giải
thoát khỏi tham, tâm được giải thoát khỏi sân, tâm
được giải thoát khỏi si. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
là Tỷ-kheo được tâm khéo giải thoát.

Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo với tuệ khéo giải thoát?

13. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo biết rằng: "Tham ái đã được đoạn tận nơi ta, được chặt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tàla, làm cho không thể tái sanh, làm cho không thể sanh khởi trong tương lai" rõ biết rằng: "Sân đã được đoạn tận nơi ta... trong

TÂM                                                   55

tương lai", rõ biết rằng: "Si đã được đoạn tận nơi ta,
được chặt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tàla,
làm cho không thể tái sanh, làm cho không thể sanh
khởi trong tương lai." Như vậy, này các Tỷ-kheo, là
Tỷ-kheo với tuệ khéo giải thoát.

14. Này các Tỷ-kheo, tất cả những vị Thánh nào trong quá khứ đã sống theo Thánh cư, tất cả những vị ấy đã sống theo mười Thánh cư này.

Này các Tỷ-kheo, tất cả những vị Thánh nào trong tương lai sẽ sống theo Thánh cư, tất cả những vị ấy sẽ sống theo mười Thánh cư này.

Này các Tỷ-kheo, tất cả những vị Thánh nào trong hiện tại sống theo Thánh cư, tất cả những vị ấy đang sống theo mười Thánh cư này.

Này các Tỷ-kheo, đây là mười Thánh cư mà các vị Thánh đã sống đang sống, và sẽ sống.

TÂM                                                 56

3       Định nghĩa - Tâm giải thoát, Tuệ giải thoát l- Kinh PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114

PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114
----------------------
10. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, thuộc thành
phần minh. Thế nào là hai? Chỉ và quán.
- Chỉ được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Tâm được
tu tập.
- Tâm được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Cái gì
thuộc về tham được đoạn tận.
- Quán được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Tuệ được
tu tập.
- Tuệ được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Cái gì
thuộc vô minh được đoạn tận.
 Bị tham làm uế nhiễm, tâm không thể giải
thoát.
 Hay bị vô minh làm uế nhiễm, tuệ không
được tu tập.
 Do vậy, do ly tham, là tâm giải thoát.
 Do đoạn vô minh, là tuệ giải thoát.

TÂM                                               57

TÂM   58

4      Định nghĩa - Tâm tu tập trong giới luật bậc Thánh - ĐẠI Kinh SACCAKA – 36 Trung I, 521

ĐẠI KINH SACCAKA (Mahasaccaka suttam) – Bài kinh số 36 – Trung I, 521

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Vesali, rừng Đại Lâm,
tại giảng đường Trùng Các. Lúc bấy giờ, Thế Tôn
đắp y thật đầy đủ, cầm y bát, muốn vào Vesali để
khất thực. Rồi Niganthaputta Saccaka tánh hay ngao
du thiên hạ, trong khi đi khắp đó đây, đến tại Đại
Lâm, giảng đường Trùng Các. Tôn giả Ananda thấy
Niganthaputta Saccaka từ xa đi lại, liền bạch Thế
Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Niganthaputta Saccaka đang
đến, tánh ưa luận chiến, biện luận thiện xảo, được số
đông tôn kính. Bạch Thế Tôn, vị này ưa chỉ trích
Phật, ưa chỉ trích Pháp, ưa chỉ trích Tăng. Bạch Thế
Tôn, tốt lành thay nếu Thế Tôn vì lòng từ mẫn ngồi
lại một lát.

TÂM                                                59

Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ ngồi đã soạn sẵn.
Rồi Niganthaputta Saccaka đi đến chỗ Thế Tôn ở,
nói lên những lời hỏi thăm, chúc tụng, xã giao với
Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống
một bên, Niganthaputta Saccaka nói với Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, có một số Sa-môn, Bà-la- môn sống chuyên lo tu tập về thân, không tu tập về tâm. Tôn giả Gotama, những vị này cảm khổ thọ về thân. Sự tình này đã xảy ra, này Tôn giả Gotama, do cảm khổ về thân, chân sẽ bị tê liệt, quả tim có thể tức bể, máu nóng có thể trào ra từ miệng, có thể bị điên cuồng loạn tâm. Tôn giả Gotama, sự tình này xảy ra đối với người mà tâm tùy thuộc thân, khi tâm chịu sự điều khiển của thân. Vì sao vậy? Vì tâm không được tu tập. Tôn giả Gotama, nhưng có một số Sa-môn, Bà-la-môn, sống chuyên lo tu tập về tâm, không tu tập về thân. Tôn giả Gotama, những vị này cảm khổ thọ về tâm. Sự tình này đã xảy ra, này Tôn giả Gotama; do cảm khổ thọ về tâm, chân sẽ bị tê liệt, quả tim có thể tức bể, máu có thể trào ra từ miệng, có thể bị điên cuồng loạn tâm. Tôn giả Gotama, sự tình này xảy ra đối với người mà thân tùy thuộc tâm, khi thân chịu sự điều khiển của tâm. Vì sao vậy? Vì thân không được tu tập. Này Tôn giả Gotama, rồi tôi suy nghĩ: "Thật sự, Thanh văn đệ tử của Tôn giả Gotama sống chuyên lo tu tập về tâm không tu tập

TÂM                                                  60

về thân?"

– Này Aggivessana, Ông nghe tu tập về thân như thế nào?

– Như Nanda Vaccha, Kisa Sankicca, Makhkàli Gosàla, những vị này, này Tôn giả Gotama, sống lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình, không nhận mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nồi chảo, không nhận đồ ăn tại ngưỡng cửa, không nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy, không nhận đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo, không nhận đồ ăn từ hai người, không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao cấu, không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng, không nhận đồ ăn tại chỗ ruồi bu, không ăn cá thịt, không uống rượu nấu, rượu men, cháo trấu. Những vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận tại hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại bảy nhà, vị ấy chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát, nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa. Như vậy các vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho

TÂM                                                 61

đến nửa tháng mới ăn một lần.

– Này Aggivessana, họ có thể tự nuôi sống với mức độ như vậy chăng?

– Không phải vậy, này Tôn giả Gotama. Thỉnh
thoảng, này Tôn giả Gotama, họ ăn những món ăn
thù thắng loại cứng, họ ăn những món ăn thù thắng
loại mền, họ nếm những vị ăn thù thắng, họ uống
những đồ uống thù thắng. Họ nhờ các món ăn ấy gầy
dựng thân lực, làm cho thân to lớn, làm cho thân béo
mập.

– Này Aggivessana, như vậy những gì ban đầu
họ từ bỏ, về sau họ lại thọ dụng. Như vậy có tụ, có
tán (có được, có mất) cho thân này. Này
Aggivessana, Ông nghe tu tập về tâm như thế nào?

Niganthaputta Saccaka, được Thế Tôn hỏi tu tập về tâm, không có thể trả lời được. Rồi Thế Tôn nói với Niganthaputta Saccaka:

– Này Aggivessana, thân tu tập mà Ông vừa mới
nói đầu tiên ấy không phải là thân tu tập đúng pháp
trong giới luật của bậc Thánh. Này Aggivessana,
Ông còn không hiểu thân tu tập, làm sao Ông có thể
hiểu tâm tu tập.

TÂM                                               62

Và này Aggivessana, như thế nào là thân không tu tập, tâm không tu tập; như thế nào là thân tu tập, tâm tu tập? Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Niganthaputta Saccaka trả lời Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Này Aggivessana, thế nào là thân không tu tập và thế nào là tâm không tu tập?

Ở đây, này Aggivessana, kẻ vô văn phàm phu
khởi lên lạc thọ. Người này được cảm giác lạc thọ,
liền tham đắm lạc thọ và rơi vào sự tham đắm lạc
thọ. Nếu lạc thọ ấy bị diệt mất, do lạc thọ đoạn diệt,
khởi lên khổ thọ. Người ấy, do cảm giác khổ thọ, nên
sầu muộn, than van, khóc lóc, đập ngực, đưa đến bất
tỉnh. Này Aggivessana, lạc thọ ấy khởi lên cho người
kia, chi phối tâm và an trú, do thân không tu tập.
Khổ thọ ấy khởi lên chi phối tâm và an trú, do tâm
không tu tập.

Này Aggivessana, không luận người nào mà cả hai phương tiện đều có lạc thọ khởi lên, chi phối tâm và an trú, do thân không tu tập; khổ thọ khởi lên, chi phối tâm và an trú, do tâm không tu tập. Như vậy, này Aggivessana, người ấy là người có thân không

TÂM                                                 63

tu tập và tâm không tu tập.

Và này Aggivessana, thế nào là thân tu tập và tâm tu tập?

Ở đây, này Aggivessana, lạc thọ khởi lên cho vị
Thánh đệ tử nghe nhiều. Vị này được cảm giác lạc
thọ, nhưng không tham đắm lạc thọ, không rơi vào
sự tham đắm lạc thọ. Nếu lạc thọ ấy bị diệt mất, do
lạc thọ đoạn diệt, khởi lên khổ thọ, vị ấy cảm giác
khổ thọ nhưng không sầu muộn, than van, khóc lóc,
đập ngực, đưa đến bất tỉnh. Này Aggivessana, lạc
thọ ấy khởi lên cho vị kia, không chi phối tâm và
không an trú, do thân có tu tập; khổ thọ ấy khởi lên
cho vị kia, không chi phối tâm và không an trú, do
tâm có tu tập.

Này Aggivessana, không luận người nào mà cả
hai phương tiện đều có lạc thọ khởi lên, không chi
phối tâm và không an trú, do thân có tu tập; khổ thọ
khởi lên, không chi phối tâm và không an trú, do tâm
có tu tập, như vậy này Aggivessana, người ấy là
người có thân tu tập, có tâm tu tập.

– Như vậy, tôi có lòng tin tưởng với Tôn giả Gotama. Tôn giả Gotama là vị có thân tu tập và có tâm tu tập.

TÂM                                               64

– Này Aggivessana, dầu cho lời nói của Ông có
vẻ trịch thượng và khiêu khích, nhưng Ta sẽ trả lời
cho Ông. Này Aggivessana, khi Ta cạo bỏ râu tóc,
đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia
đình,... và lạc thọ thật sự khởi lên nơi Ta, chi phối
tâm và an trú, hay khổ thọ thật sự khởi lên nơi Ta,
chi phối tâm và an trú, sự tình như vậy không thể xảy
ra.

– Phải chăng, một lạc thọ không khởi lên nơi
Tôn giả Gotama một cách khiến cho lạc thọ ấy không
thể chi phối tâm và an trú, phải chăng một khổ thọ
khởi lên nơi Tôn giả Gotama một cách khiến cho khổ
thọ ấy không thể chi phối tâm và an trú?

– Này Aggivessana, sao có thể không như vậy được? Ở đây, này Aggivessana, trước khi Ta giác ngộ, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, khi còn là Bồ- tát, Ta suy nghĩ như sau: "Đời sống gia đình bị gò bó, con đường đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia như sống giữa hư không. Thật rất khó sống tại gia đình mà có thể sống hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh đời sống phạm hạnh thuần tịnh. Hãy cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình". Rồi này Aggivessana, sau một thời gian, Ta trong khi còn niên thiếu, trẻ tuổi... (như kinh Thánh Cầu trang 366 đến trang 372, với này

TÂM                                                   65

Aggivessana thế cho này các Tỷ-kheo)... Và Ta, này Aggivessana, Ta ngồi xuống tại chỗ ấy và nghĩ rằng: "Thật đáng cố gắng tinh tấn ở nơi đây".

Rồi này Aggivessana, ba ví dụ khởi lên nơi Ta, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe: Này Aggivessana, ví như có một khúc cây đẫm ướt, đầy nhựa sống và đặt trong nước. Có một người đến, cầm dụng cụ làm lửa với ý nghĩ: "Ta sẽ nhen lửa, hơi nóng sẽ hiện ra". Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Người ấy lấy khúc cây đẫm ướt, đầy nhựa sống đặt trong nước ấy, rồi cọ xát với dụng cụ làm lửa thì có thể nhen lửa, khiến lửa nóng hiện ra được không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy?
Này Tôn giả Gotama, vì cành cây ấy đẫm ướt, đầy
nhựa sống lại bị ngâm trong nước, nên người ấy chỉ
bị mệt nhọc và bực bội.

- Cũng vậy, này Aggivessana, những Sa-môn hay những Bà-la-môn sống không xả ly các dục về thân, những gì đối với chúng thuộc các dục như dục tham, dục ái, dục hôn ám, dục khát vọng, dục nhiệt não, về nội tâm chưa được khéo đoạn trừ, chưa được khéo làm cho nhẹ bớt, nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy

TÂM                                                  66

không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh
Đẳng Giác, và nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-
la-môn này không thình lình cảm thọ những cảm giác
chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy cũng
không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh
Đẳng Giác. Này Aggivessana, đó là ví dụ thứ nhất,
vi diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên
nơi Ta.

Này Aggivessana, rồi một ví dụ thứ hai, vi diệu,
từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta.
Này Aggivessana, ví như có một khúc cây đẫm ướt,
đầy nhựa sống, được vớt khỏi nước, được đặt trên
đất khô. Có một người đến, cầm dụng cụ làm lửa với
ý nghĩ: "Ta sẽ nhen lửa, hơi nóng sẽ hiện ra". Này
Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Người ấy lấy khúc
cây đẫm ướt, đầy nhựa sống, được vớt khỏi nước,
được đặt trên đất khô ấy, rồi cọ xát với dụng cụ làm
lửa, có thể nhen lửa, khiến hơi nóng hiện ra được
không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy?
Này Tôn giả Gotama, vì khúc cây ấy đẫm ướt, đầy
nhựa sống, dầu được vớt khỏi nước, được đặt trên
đất khô, nên người ấy chỉ bị mệt nhọc và bực bội.

– Cũng vậy, này Aggivessana, những Sa-môn

TÂM                                                  67

hay Bà-la-môn sống không xả ly các dục về thân,
những gì đối với các vị ấy thuộc các dục như dục
tham, dục ái, dục hôm ám, dục khát vọng, dục nhiệt
não, về nội tâm chưa được khéo đoạn trừ, chưa được
khéo làm cho nhẹ bớt. Nếu những Tôn giả Sa-môn,
hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm
giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy
không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh
Đẳng Giác. Và nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-
la-môn này không thình lình cảm thọ những cảm giác
chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy cũng
không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh
Đẳng Giác. Này Aggivessana, đó là ví dụ thứ hai, vi
diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên
nơi Ta.

Này Aggivessana, rồi một ví dụ thứ ba, vi diệu,
từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta.
Này Aggivessana, ví như có một khúc cây khô,
không nhựa, được vớt khỏi nước, được đặt trên đất
khô. Có một người đến cầm dụng cụ làm lửa với ý
nghĩ: "Ta sẽ nhen lửa, lửa nóng sẽ hiện ra". Này
Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Người ấy lấy khúc
cây khô, không nhựa, được vớt khỏi nước, được đặt
trên đất khô, rồi cọ xát với dụng cụ làm lửa, có thể
nhen lửa, khiến nơi nóng hiện ra được không?

TÂM                                                  68

– Thưa được, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Này Tôn giả Gotama, vì khúc cây ấy khô, không nhựa, lại được vớt khỏi nước, được đặt trên đất khô.

– Cũng vậy, này Aggivessana, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn sống xả ly các dục về thân, những gì đối với các vị ấy thuộc các dục, như dục tham, dục ái, dục hôn ám, dục khác vọng, dục nhiệt não, về nội tâm được khéo đoạn trừ. Nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy có thể chứng được tri kiến vô thượng Chánh Đẳng Giác. Và nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này không thình lình cảm thọ những cảm giác khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị này cũng có thể chứng được tri kiến vô thượng Chánh Đẳng Giác. Này Aggivessana, đó là ví dụ thứ ba, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: "Ta hãy nghiến răng, dán chặt lên lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm!" Này Aggivessana, rồi Ta nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm. Khi Ta đang nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm, mồ hôi thoát ra từ nơi nách của Ta.

TÂM                                                  69

Này Aggivessana, như một người lực sĩ nắm lấy
đầu một người ốm yếu hay nắm lấy vai, có thể chế
ngự, nhiếp phục và đánh bại người ấy. Này
Aggivessana, khi Ta đang nghiến răng, dán chặt lưỡi
lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm,
đánh bại tâm, mồ hôi thoát ra từ nơi nách của Ta, này
Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm tinh cần, tinh
tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao
động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra ngang qua miệng và ngang qua
mũi. Này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra
ngang qua miệng và ngang qua mũi, thì một tiếng gió
động kinh khủng thổi lên, ngang qua lỗ tai. Này
Aggivessana, ví như tiếng kinh khủng phát ra từ ống
thổi bệ đang thổi của người thợ rèn. Cũng vậy này
Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra ngang qua
miệng và ngang qua mũi, thời một tiếng gió động
kinh khủng thổi lên, ngang qua lỗ tai. Này
Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm tinh cần, tinh
tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao

TÂM                                                70

động, nhưng thân của Ta vẫn bị kích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra ngang qua miệng, ngang qua mũi,
và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở
vô thở ra ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang
qua tai, thì có ngọn gió kinh khủng thổi lên đau nhói
trong đầu Ta.

Này Aggivessana, ví như một người lực sĩ chém
đầu một người khác với một thanh kiếm sắc, cũng
vậy này Aggivessana, khi ta nín thở vô, thở ra, ngang
qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, thì có
ngọn gió kinh khủng thổi lên đau nhói trong đầu Ta.
Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần,
tinh tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao
động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn, do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

TÂM                                                71

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi
và ngang qua tai, Ta cảm giác đau đầu, một cách kinh
khủng.

Này Aggivessana, ví như một người lực sĩ lấy
một dây nịt bằng da cứng quấn tròn quanh đầu rồi
xiết mạnh; cũng vậy, này Aggivessana, khi Ta nín
thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi, và
ngang qua tai, Ta cảm giác đau đầu một cách kinh
khủng. Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh
cần, tinh tấn tận lực, dầu cho niệm được an trú không
dao động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động,
không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh
tấn do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi
và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở
vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và
ngang qua tai, một ngọn gió kinh khủng cắt ngang
bụng của Ta.

TÂM                                                72

Này Aggivessana, ví như một người đồ tể thiện
xảo hay đệ tử người đồ tể cắt ngang bụng với một
con dao cắt thịt bò sắc bén. Cũng vậy, này
Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra, ngang qua
miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, một ngọn
kinh khủng cắt ngang bụng của Ta. Này
Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần, tinh
tấn, tận lực, dẫu cho niệm được an trú, không dao
động nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không
được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn, do
tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại, nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta
hãy tu Thiền nín thở". Và này Aggivessana, rồi Ta
nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi
và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở
vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và
ngang qua tai, thì có một sức nóng kinh khủng khởi
lên trong thân Ta.

Này Aggivessana, ví như hai người lực sĩ sau
khi nắm cánh tay một người yếu hơn, nướng người
ấy, đốt người ấy trên một hố than hừng. Cũng vậy,
này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra, ngang
qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai thì có

TÂM                                               73

một sức nóng kinh khủng khởi lên trong thân Ta.
Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần,
tinh tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú, không
dao động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động,
không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh
tấn, do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này
Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn
tại nhưng không chi phối tâm Ta. Lại nữa, này
Aggivessana, chư Thiên thấy vậy nói như sau: "Sa-
môn Gotama đã chết rồi". Một số chư Thiên nói như
sau: "Sa-môn Gotama chưa chết, nhưng Sa-môn
Gotama sắp sửa chết". Một số chư Thiên nói như sau:
"Sa-môn Gotama chưa chết. Sa-môn Gotama, cũng
không phải sắp chết. Sa-môn Gotama là bậc A-la-
hán, đời sống của một A-la-hán là như vậy".

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta hãy hoàn toàn tuyệt thực". Rồi này Aggivessana, chư Thiên đến Ta và nói như sau: "Này Thiện hữu, Hiền giả chớ có hoàn toàn tuyệt thực. Này Thiện hữu, nếu Hiền giả có hoàn toàn tuyệt thực, chúng tôi sẽ đổ các món ăn chư Thiên ngang qua các lỗ chân lông cho Hiền giả, và nhờ vậy Hiền giả vẫn sống". Rồi này Aggivessana, Ta suy nghĩ như sau: "Nếu Ta hoàn toàn tuyệt thực và chư Thiên này đổ các món ăn chư Thiên ngang qua các lỗ chân lông cho Ta và nhờ vậy Ta vẫn sống, thời như vậy Ta tự dối Ta". Này

TÂM                                                74

Aggivessana, Ta bác bỏ chư Thiên ấy và nói: "Như vậy là đủ".

Này Aggivessana, rồi Ta tự suy nghĩ như sau: "Ta hãy giảm thiểu tối đa ăn uống, ăn ít từng giọt một, như xúp đậu xanh, xúp đậu đen hay xúp đậu hột hay xúp đậu nhỏ". Và này Aggivessana, trong khi Ta giảm thiểu tối đa sự ăn uống, ăn từng giọt một, như xúp đậu xanh, xúp đậu đen hay xúp đậu hột hay xúp đậu nhỏ, thân của Ta trở thành hết sức gầy yếu.

- Vì Ta ăn quá ít, tay chân Ta trở thành như những
gọng cỏ hay những đốt cây leo khô héo;
- Vì Ta ăn quá ít, bàn trôn của Ta trở thành như
móng chân con lạc đà;
- Vì Ta ăn quá ít, xương sống phô bày của Ta giống
như một chuỗi banh;
- Vì Ta ăn quá ít, các xương sườn gầy mòn của Ta
giống như rui cột một nhà sàn hư nát;
- Vì Ta ăn quá ít, nên con ngươi long lanh của Ta
nằm sâu thẳm trong lỗ con mắt, giống như ánh
nước long lanh nằm sâu thẳm trong một giếng
nước thâm sâu;
- Vì Ta ăn quá ít, da đầu Ta trở thành nhăn nhiu khô
cằn như trái bí trắng và đắng bị cắt trước khi chín,

TÂM                                                 75

bị cơn gió nóng làm cho nhăn nhíu khô cằn.
 Này Aggivessana, nếu Ta nghĩ: "Ta hãy rờ da
bụng", thì chính xương sống bị Ta nắm lấy. Nếu
Ta nghĩ: "Ta hãy rờ xương sống", thì chính da
bụng bị Ta nắm lấy. Vì Ta ăn quá ít, nên này
Aggivessana, da bụng của Ta đến bám chặt
xương sống.
 Này Aggivessana, nếu Ta nghĩ: "Ta đi đại tiện,
hay đi tiểu tiện" thì Ta ngã quỵ, úp mặt xuống đất,
vì Ta ăn quá ít.
 Này Aggivessana, nếu Ta muốn xoa dịu thân Ta,
lấy tay xoa bóp chân tay, thì này Aggivessana,
trong khi Ta xoa bóp chân tay, các lông tóc hư
mục rụng khỏi thân Ta, vì Ta ăn quá ít.
 Lại nữa, này Aggivessana, có người thấy vậy nói
như sau: "Sa-môn Gotama có da đen". Một số
người nói như sau: "Sa-môn Gotama, da không
đen, Sa-môn Gotama có da màu xám". Một số
người nói như sau: "Sa-môn Gotama da không
đen, da không xám." Một số người nói như sau:
"Sa-môn Gotama da không đen, da không xám,
Sa-môn Gotama có da màu vàng sẫm". Cho đến
mức độ như vậy, này Aggivessana, da của Ta vốn
thanh tịnh, trong sáng bị hư hoại vì Ta ăn quá ít.
Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau:

TÂM                                                76

"Thuở xưa có những Sa-môn hay Bà-la-môn thình
lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch
liệt, khốc liệt. Những sự đau khổ này là tối thượng,
không thể có gì hơn nữa. Về tương lai, có những Sa-
môn hay Bà-la-môn thình lình cảm thọ những cảm
giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt. Những sự
đau khổ này là tối thượng không thể có gì hơn nữa.
Trong hiện tại, có những Sa-môn hay Bà-la-môn
thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ
đau, kịch liệt, khốc liệt. Những sự đau khổ này là tối
thượng, không thể có gì hơn nữa. Nhưng Ta, với sự
khổ hạnh khốc liệt như thế này, vẫn không chứng
được pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng
bậc Thánh. Hay là có đạo lộ nào khác đưa đến giác
ngộ?"

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: "Ta biết, trong khi phụ thân Ta, thuộc giòng Sakka (Thích-ca) đang cày và Ta đang ngồi dưới bóng mát cây diêm-phù-đề (jambu), Ta ly dục, ly pháp bất thiện chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ". Khi an trú như vậy, Ta nghĩ: "Đạo lộ này có thể đưa đến giác ngộ chăng?" Và này Aggivessana, tiếp theo ý niệm ấy, ý thức này khởi lên nơi Ta: "Đây là đạo lộ đưa đến giác ngộ". Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: "Ta có sợ chăng lạc thọ này, một lạc thọ ly dục, ly pháp bất

TÂM                                                 77

thiện?" Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: "Ta không sợ lạc thọ này, một lạc thọ ly dục, ly pháp bất thiện.˝

Rồi này Aggivessana, Ta suy nghĩ: "Nay thật
không dễ gì chứng đạt lạc thọ ấy, với thân thể ốm
yếu kinh khủng như thế này. Ta hãy ăn thô thực ăn
cơm chua". Rồi này Aggivessana, Ta ăn thô thực, ăn
cơm chua. Này Aggivessana, lúc bấy giờ, năm Tỷ-
kheo đang hầu hạ Ta suy nghĩ: "Khi nào Sa-môn
Gotama chứng pháp, vị ấy sẽ nói cho chúng ta biết".
Này Aggivessana, khi thấy Ta ăn thô thực, ăn cơm
chua, các vị ấy chán ghét Ta, bỏ đi và nói: "Sa-môn
Gotama nay sống đầy đủ vật chất, từ bỏ tinh tấn, trở
lui đời sống sung túc".

 Và này Aggivessana, sau khi ăn thô thực và
được sức lực trở lại, Ta ly dục, ly pháp bất thiện,
chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ
lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Này
Aggivessana, như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta
được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.
 Diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một
trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không
tứ, nội tĩnh nhất tâm. Này Aggivessana, như vậy
lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng
không chi phối tâm Ta.

TÂM                                                 78

 Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự
lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú,
chứng và trú Thiền thứ ba. Này Aggivessana,
như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại
nhưng không chi phối tâm Ta.
 Xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc,
xả niệm thanh tịnh. Này Aggivessana, như vậy
lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng
không chi phối tâm Ta.
Với tâm định tĩnh, thuần tịnh trong sáng không
cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử
dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm,
hướng tâm đến Túc mạng minh. Ta nhớ đến các đời
sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời,
năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn
mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn
đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành
kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Ta nhớ rằng: "Tại chỗ
kia, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai
cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ
đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, Ta
được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, Ta có tên như
thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này,
thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế
này". Như vậy Ta nhớ đến nhiều đời sống quá khứ

TÂM                                                79

cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Này
Aggivessana, đó là minh thứ nhất Ta đã chứng được
trong đêm canh một, vô minh diệt, minh sanh, ám
diệt, ánh sáng sanh, do Ta sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần. Như vậy, này Aggivessana, lạc
thọ sanh nơi Ta được tồn tại nhưng không chi phối
tâm Ta.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh trong sáng không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Ta với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Ta biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Những chúng sanh làm những ác hạnh về thân, lời và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến; những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, lời và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến; những vị này sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này. Như vậy Ta với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Ta biết rõ

TÂM                                                 80

rằng chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người
đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều
do hạnh nghiệp của họ. Này Aggivessana, đó là minh
thứ hai Ta đã chứng được trong đêm canh giữa, vô
minh diệt, minh sanh, ám diệt, ánh sáng sanh, do Ta
sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần. Như vậy,
này Aggivessana, lạc thọ sanh nơi Ta, được tồn tại
nhưng không chi phối tâm Ta.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, trong sáng không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến Lậu tận trí. Ta biết như thật: "Đây là Khổ", biết như thật: "Đây là Nguyên nhân của khổ", biết như thật: "Đây là sự Diệt khổ", biết như thật: "Đây là Con đường đưa đến diệt khổ", biết như thật: "Đây là những lậu hoặc", biết như thật: "Đây là nguyên nhân của lậu hoặc", biết như thật: "Đây là sự diệt trừ các lậu hoặc", biết như thật: "Đây là con đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc". Nhờ biết như vậy, nhận thức như vậy, tâm của Ta thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, Ta khởi lên sự hiểu biết: "Ta đã giải thoát" Ta đã biết: "Sanh đã diệt, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại không có đời sống nào khác nữa". Này Aggivessana, đó là minh thứ ba mà Ta đã chứng

TÂM                                                   81

được trong canh cuối, vô minh diệt, minh sanh, ám
diệt, ánh sáng sanh, do Ta sống không phóng dật,
nhiệt tâm tinh cần. Như vậy này Aggivessana, lạc thọ
sanh nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm
Ta.

Này Aggivessana, Ta biết rằng khi Ta thuyết
pháp cho đại chúng gồm hàng trăm người, mỗi người
nghĩ như thế này về Ta: "Đặc biệt cho ta, Sa-môn
Gotama thuyết pháp". Này Aggivessana, chớ có hiểu
như vậy. Khi Như Lai thuyết pháp cho đại chúng, thì
đó chỉ vì mục đích giảng dạy. Và Ta, này
Aggivessana, sau khi chấm dứt một buổi thuyết
giảng như vậy, Ta an trú nội tâm, làm cho tịnh chỉ,
làm cho nhất tâm, làm cho định tĩnh trên định tướng
thứ nhất ấy, và như vậy Ta sống an trú, trường cửu,
vĩnh viễn.

– Như vậy, Tôn giả Gotama thật đáng tin cậy, vì
Ngài là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Nhưng
không biết Tôn giả Gotama có cho phép ngủ ban
ngày không?

– Này Aggivessana, Ta có cho phép, vào cuối
tháng hạ, sau khi khất thực về, sau khi xếp áo
sanghati (đại y) thành bốn, chánh niệm tỉnh giác, Ta
nằm xuống ngủ, nằm phía tay mặt.

TÂM                                               82

– Này Tôn giả Gotama, như vậy một số Sa-môn, Bà-la-môn gọi là an trú nơi si ám.

– Này Aggivessana, như vậy không phải là si
ám hay không si ám. Này Aggivessana, như thế nào
là si ám và như thế nào là không si ám? Hãy nghe và
suy nghiệm kỹ, Ta sẽ nói.

– Thưa vâng, Tôn giả.

Niganthaputta Saccaka trả lời Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Đối với ai, các lậu hoặc chưa được đoạn trừ,
những lậu hoặc liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu
hữu, đáng sợ hãi, liên hệ đến phiền não, sanh khởi
hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng
đến sanh, già, chết trong tương lai, vị ấy Ta gọi là
còn si ám.

Này Aggivessana, đối với ai các lậu hoặc đã
được đoạn trừ, những lậu hoặc, đưa đến quả khổ dị
thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, vị ấy
Ta gọi là không si ám.

Này Aggivessana, sự đoạn trừ lậu hoặc là không si ám.

TÂM                                                 83

Này Aggivessana, đối với Như Lai, các lậu hoặc
đã được đoạn trừ, những lậu hoặc liên hệ đến phiền
não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ
dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai,
chúng bị cắt tận gốc, được làm như cây ta-la bị chặt
đầu, khiến cho không thể tái sanh, không thể sanh lại
trong tương lai.

Này Aggivessana, ví như cây ta-la bị chặt đứt đầu, không lớn lên; cũng vậy, này Aggivessana, đối với Như Lai, các lậu hoặc đã được đoạn trừ, những lậu hoặc liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, chúng bị cắt tận gốc, được làm như cây ta-la bị chặt đầu, khiến cho không thể tái sanh, không thể sanh lại trong tương lai.

Khi được nghe nói vậy, Niganthaputta Saccaka bạch Thế Tôn:

– Thật kỳ diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật hy
hữu thay, Tôn giả Gotama! Dầu cho Tôn giả Gotama
bị chống đối một cách mỉa mai, dầu cho bị công kích
với những lời lẽ buộc tội trong cuộc đối thoại, màu
da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan
hỷ, như một A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.

Này Tôn giả Gotama, tôi xác nhận tôi cùng với

TÂM                                                 84

Purana Kassapa biện luận, vị này khi bị tôi dùng lời nói chất vấn, liền tránh né với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn đề, và tỏ lộ sự phẫn nộ, sân hận, tức tối. Còn Tôn giả Gotama, dầu bị chống đối một cách mỉa mai, dầu bị công kích với những lời lẽ buộc tội trong cuộc đối thoại, màu da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan hỷ như một A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này Tôn giả Gotama, tôi xác nhận tôi cùng với Makkhali Gosala... Ajita Kesakambala... Pakudha Kaccayana... Sanjaya Belatthiputta... cùng với Nigantha Nataputta biện luận, vị này khi bị tôi dùng lời nói chất vấn liền tránh né với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn đề và tỏ lộ sự phẫn nộ, sân hận và tức tối. Còn Tôn giả Gotama, dầu bị chống đối một cách mỉa mai, dầu bị công kích với những lời lẽ buộc tội, trong cuộc đối thoại, màu da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan hỷ như một A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Và này Tôn giả Gotama, chúng tôi nay phải đi, chúng tôi có nhiều công việc, có nhiều việc phải làm.

– Này Aggivessana, Ông hãy làm những gì Ông nghĩ là hợp thời.

Rồi Niganthaputta Saccaka hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy và từ biệt.

TÂM                                                   85

TÂM   86

5       Định nghĩa - Tăng thượng Tâm học - Kinh HỌC GIỚI – Tăng I, 426

HỌC GIỚI – Tăng I, 426

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba học giới này.
2. Thế nào là ba?
- Tăng thượng giới học,
- Tăng thượng tâm học,
- Tăng thượng tuệ học.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tăng thượng giới
học?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo giữ giới,
sống hộ trì với sự hộ trì của giới bổn, đầy đủ uy
nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi trong những lỗi
nhỏ nhặt, chấp nhận và học tập các học giới.
- Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tăng thượng giới
học.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tăng thượng tâm
học?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ly dục, ly
ác bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ

TÂM                                                  87

nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với
tầm, với tứ.
- Diệt tầm, diệt tứ, chứng và trú Thiền thứ hai,
một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm,
không tứ, nội tĩnh nhất tâm.
- Ly hỷ trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm
sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc
trú, chứng và trú Thiền thứ ba.
- Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc, xả niệm thanh tịnh.
- Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tăng thượng tâm
học.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tăng thượng tuệ học?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo như thật
rõ biết: "Đây là Khổ", như thật rõ biết: "Đây là
Khổ tập", như thật rõ biết: "Đây là Khổ diệt",
như thật rõ biết: "Đây là con Đường đưa đến
Khổ diệt".
- Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tăng thượng tuệ
học.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba học giới.

TÂM                                                88

6      Định nghĩa - Tưởng và Thọ là tâm hành - Kinh Kàmabhù 2 – Tương IV, 458

Kàmabhù 2 – Tương IV, 458

1) Một thời Tôn giả Kàmabhù trú tại Macchikàsanda, tại rừng Ambàtaka.

2) Rồi gia chủ Citta đi đến Tôn giả Kàmabhà; sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả Kàmabhù, rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi một bên, gia chủ Citta thưa Tôn giả Kàmabhù:

-- Bạch Thượng tọa, có bao nhiêu hành tất cả?

-- Này Gia chủ có ba hành: thân hành, khẩu hành và ý hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

-- Bạch Thượng tọa, thế nào là thân hành? Thế nào là khẩu hành? Thế nào là ý hành?

TÂM                                               89

-- Hơi thở vô, hơi thở ra, này Gia chủ, là thân hành. Tầm và tứ là khẩu hành. Tưởng và thọ là ý hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

5) -- Vì sao, bạch Thượng tọa, thở vô thở ra là thân hành? Vì sao tầm và tứ là khẩu hành? Vì sao tưởng và thọ là ý hành?

- Thở vô thở ra, này Giả chủ, thuộc về thân. Các
pháp này liên hệ đến thân; do vậy, thở vô thở ra
là thân hành.
- Trước phải tầm cầu, tư sát, này Gia chủ, sau mới
phát lời nói; do vậy, tầm và tứ là khẩu hành.
- Tưởng và thọ thuộc về ý. Những pháp này liên hệ
đến tâm; do vậy, tưởng và thọ là ý hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

6) -- Như thế nào, bạch Thượng tọa, là chứng Diệt thọ tưởng định?

TÂM                                                90

-- Này Gia chủ, Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng
định không có nghĩ rằng: "Tôi sẽ chứng đạt Diệt thọ
tưởng định", hay: "Tôi đang chứng đạt Diệt thọ
tưởng định", hay: "Tôi đã chứng đạt Diệt thọ tưởng
định". Do tâm vị ấy trước đã được tu tập như vậy,
nên đưa đến thành tựu như thật như vậy.

-- Lành thay...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

7) -- Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, những pháp nào được đoạn diệt trước, thân hành, hay khẩu hành, hay ý hành?

-- Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, khẩu hành được diệt trước, thứ đến thân hành, rồi đến ý hành.

-- Lành thay...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

8) -- Bạch Thượng tọa, người đã chết, đã mệnh chung, và Tỷ-kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, giữa những người này có những sai khác gì?

TÂM                                              91

-- Đối với người đã chết, đã mệnh chung, này Gia chủ, thân hành người ấy được đoạn diệt, được khinh an; khẩu hành được đoạn diệt, được khinh an; ý hành được đoạn diệt, được khinh an, thọ mạng được đoạn tận, sức nóng được tịnh chỉ, các căn bị hủy hoại.

Còn Tỷ-kheo đã chứng đạt Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, thân hành được đoạn diệt, khinh an; khẩu hành được đoạn diệt, khinh an; ý hành được đoạn diệt, khinh an; thọ mạng không bị đoạn tận, sức nóng không bị tịnh chỉ, các căn được trong sáng.

Này Gia chủ, người đã chết, đã mệnh chung và Tỷ- kheo chứng đạt Diệt thọ tưởng định, giữa những người này có những sai khác như vậy.

-- Lành thay...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói, rồi hỏi thêm Tôn giả Kàmabhù một câu nữa:

9) -- Như thế nào, bạch Thượng tọa, là ra khỏi Diệt thọ tưởng định?

-- Này Gia chủ, Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định không có suy nghĩ: "Tôi sẽ ra khỏi Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đang ra khỏi Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đã ra khỏi Diệt thọ tưởng định". Do tâm vị

TÂM                                               92

ấy trước đã được tu tập như vậy, nên đưa đến thành tựu như thật như vậy.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ... và hỏi thêm câu hỏi nữa:

10) -- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, pháp nào khởi lên trước, thân hành, khẩu hành, hay ý hành?

-- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, ý hành khởi lên trước, rồi đến thân hành, rồi đến khẩu hành.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa...

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ... và hỏi thêm câu hỏi nữa:

11) -- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, cảm giác được bao nhiêu xúc?

-- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định cảm thọ được ba xúc: không xúc, vô tướng xúc, vô nguyện xúc.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

TÂM                                                 93

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ... và hỏi thêm câu hỏi nữa:

12) -- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, bạch Thượng tọa, tâm thiên về đâu, hướng về đâu, nghiêng về đâu?

-- Tỷ-kheo ra khỏi Diệt thọ tưởng định, này Gia chủ, tâm vị ấy thiên về viễn ly, hướng về viễn ly, nghiêng về viễn ly.

-- Lành thay, bạch Thượng tọa.

Gia chủ Citta hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Kàmabhù nói rồi hỏi thêm câu hỏi nữa:

13) -- Bạch Thượng tọa, có bao nhiêu pháp giúp đỡ nhiều cho sự chứng đắc Diệt thọ tưởng định?

-- Thật sự, này Gia chủ, điều Gia chủ cần phải hỏi
trước, Gia chủ lại hỏi sau. Tuy vậy, ta sẽ trả lời cho
Gia chủ. Này Gia chủ, có hai pháp giúp đỡ rất nhiều
cho Diệt thọ tưởng định được chứng đắc. Đó là Chỉ
và Quán.

TÂM                                                 94

7      Định nghĩa - Tưởng và Thọ là tâm hành - TIỂU Kinh PHƯƠNG QUẢNG – 44 Trung I, 655

TIỂU KINH PHƯƠNG QUẢNG (Culavedalla suttam) – Bài kinh số 44 – Trung I, 655

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Rajagaha (Vương Xá), tai
Veluvana (Trúc Lâm), chỗ Kalandaka Nivapa. Rồi
nam cư sĩ Visakha đến chỗ Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna ở, sau khi đến, đảnh lễ Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi
xuống một bên, nam cư sĩ Visakha thưa với Tỷ-kheo
ni Dhammadinna:

– Thưa Ni sư, tự thân, tự thân, (Sakkaya), được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, Thế Tôn gọi năm thủ uẩn là tự thân, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn và thức thủ uẩn. Hiền giả Visakha,

TÂM                                                 95

năm thủ uẩn này, Thế Tôn gọi là tự thân.

– Lành thay, thưa Ni sư.

Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ-kheo- ni Dhammadinna nói, rồi hỏi Tỷ-kheo-ni Dhammadinna thêm một câu hỏi nữa:

– Tự thân tập khởi, tự thân tập khởi, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân tập khởi (Sakkayasamudaya) là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, khát ái này đưa đến tái sanh,
câu hữu với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ
kia, tức là dục ái, hữu ái và phi hữu ái. Hiền giả
Visakha, khát ái này, Thế Tôn gọi là tự thân tập
khởi.

– Tự thân diệt, tự thân diệt, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thế Tôn gọi tự thân diệt là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, sự đoạn diệt, không tham đắm, không có dư tàn của khát ái ấy, sự xả ly, sự vất bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp. Hiền giả Visakha, sự đoạn diệt khát ái này, Thế Tôn gọi là tự thân diệt.

– Thưa Ni sư, tự thân diệt đạo, tự thân diệt đạo,

TÂM                                                 96

được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân diệt đạo là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, Con đường Thánh tám
ngành này, Thế Tôn gọi là tự thân diệt đạo, tức là
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định.

– Thưa Ni sư, thủ này tức là năm thủ uẩn kia hay thủ này khác với năm thủ uẩn?

– Không phải, Hiền giả Visakha. Thủ này tức là
năm thủ uẩn kia, thủ này không khác với năm thủ
uẩn kia, Hiền giả Visakha, phàm có dục tham đối với
năm thủ uẩn, tức là (chấp) thủ đối với chúng ở đây
vậy.

– Thưa Ni sư, thế nào là thân kiến?

– Ở đây, Hiền giả Visakha, kẻ vô văn phàm phu không đến yết kiến các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không đến yết kiến các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân, xem sắc là tự ngã hay xem tự ngã là có sắc, hay xem sắc là trong tự ngã hay xem tự ngã là trong sắc; xem thọ là tự ngã, hay xem tự

TÂM                                                97

ngã là có thọ, hay xem thọ là trong tự ngã, hay xem
tự ngã là trong thọ; xem tưởng là tự ngã, hay xem tự
ngã là có tưởng, hay xem tưởng là trong tự ngã, hay
xem tự ngã là trong tưởng; xem hành là tự ngã, xem
tự ngã là có hành, hay xem hành là trong tự ngã, hay
xem tự ngã là trong hành; xem thức là tự ngã, hay
xem tự ngã là có thức, hay xem thức là trong tự ngã,
hay xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả
Visakha, là thân kiến.

– Thưa Ni sư, thế nào là không phải thân kiến?

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Đa văn Thánh đệ tử đến yết kiến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đến yết kiến các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân, không xem sắc là tự ngã, không xem tự ngã là có sắc, không xem sắc là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong sắc; không xem thọ là tự ngã, không xem tự ngã là có thọ, không xem thọ là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thọ; không xem tưởng là tự ngã, không xem tự ngã là có tưởng, không xem tưởng là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong tưởng; không xem các hành là tự ngã, không xem tự ngã là có các hành, không xem các hành là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong các hành; không xem thức là tự ngã, không xem tự

TÂM                                               98

ngã là có thức, không xem thức là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả Visakha, là không có thân kiến.

– Thưa Ni sư, thế nào là Thánh đạo Tám ngành?

– Hiền giả Visakha, đây là Thánh đạo Tám
ngành, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh
ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn,
chánh niệm, chánh định.

– Thưa Ni sư, Thánh đạo Tám ngành này là hữu vi hay vô vi?

– Hiền giả Visakha, Thánh đạo Tám ngành này là hữu vi.

– Thưa Ni sư, ba uẩn được Thánh đạo Tám ngành thâu nhiếp hay Thánh đạo Tám ngành được ba uẩn thâu nhiếp?

– Hiền giả Visakha, ba uẩn không bị Thánh đạo
Tám ngành thâu nhiếp. Hiền giả Visakha, Thánh
đạo Tám ngành bị ba uẩn thâu nhiếp. Hiền giả
Visakha:

 Chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng, những pháp này được thâu nhiếp trong giới

TÂM                                            99

uẩn.
 Chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định,
những pháp này được thâu nhiếp trong định
uẩn.
 Chánh tri kiến và chánh tư duy, những pháp
này được thâu nhiếp trong tuệ uẩn
 Thưa Ni sư thế nào là định, thế nào là định
tướng, thế nào là định tư cụ, thế nào là định tu
tập?

Hiền giả Visakha:

- Nhất tâm là định,
- Bốn Niệm Xứ là định tướng,
- Bốn Tinh cần là định tư cụ,
- Sự luyện tập, sự tu tập, sự tái tu tập của những
pháp ấy là định tu tập ở đây vậy.
 Thưa Ni sư, có bao nhiêu hành?

- Hiền giả, có ba loại hành này: thân hành, khẩu hành, và tâm hành.

 Thưa Ni sư, thế nào là thân hành, thế nào là khẩu hành, thế nào là tâm hành?

TÂM                                               100

- Thở vô, thở ra là thân hành,
- Tầm tứ là khẩu hành,
- Tưởng và thọ là tâm hành.
 Thưa Ni sư, vì sao thở vô thở ra là thân hành, vì
sao tầm tứ là khẩu hành, vì sao tưởng và thọ là
tâm hành?

- Thở vô, thở ra, thuộc về thân, những pháp này
lệ thuộc với thân, nên thở vô thở ra thuộc về
thân hành.
- Trước phải tầm và tứ rồi sau mới phát lời nói,
nên tầm tứ thuộc về khẩu hành.
- Tưởng và thọ và tâm sở, các pháp này lệ thuộc
với tâm, nên tưởng và thọ thuộc về tâm hành.
 Thưa Ni sư, như thế nào là chứng nhập Diệt thọ
tưởng định?

- Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt
thọ tưởng định, vị ấy không nghĩ rằng: "Tôi sẽ
chứng nhập Diệt thọ tưởng định", hay "Tôi
đang chứng nhập Diệt thọ tưởng định" hay "Tôi
đã chứng nhập Diệt thọ tưởng định". Vì rằng,
tâm của vị này trước đã được tu tập như vậy
nên đưa đến trạng thái như vậy.

TÂM                                              101

 Thưa Ni sư, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, những pháp gì diệt trước, thân hành, hay khẩu hành, hay tâm hành?

– Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, khẩu hành diệt trước, rồi đến thân hành, rồi đến tâm hành.

 Thưa Ni sư, làm thế nào xuất khởi Diệt thọ tưởng định?

– Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xuất khởi Diệt
thọ tưởng định, không có nghĩ rằng: "Tôi sẽ xuất
khởi Diệt thọ tưởng định", hay "Tôi đang xuất khởi
Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đã xuất khởi Diệt thọ
tưởng định". Vì rằng tâm của vị này trước đã tu tập
như vậy nên đưa đến trạng thái như vậy.

 Thưa Ni sư, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, những pháp nào khởi lên trước, thân hành, hay khẩu hành hay tâm hành?

– Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm hành khởi lên trước nhất, rồi đến thân hành, rồi đến khẩu hành.

 Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác những xúc nào?

TÂM                                                102

– Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác ba loại xúc: không xúc, vô tướng xúc, vô nguyện xúc.

 Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về gì, hướng về gì, khuynh hướng về gì?

– Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về độc cư, hướng về độc cư, khuynh hướng về độc cư.

 Thưa Ni sư, có bao nhiêu thọ?

– Hiền giả Visakha, có ba thọ này, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ.

 Thưa Ni sư, thế nào là lạc thọ, thế nào là khổ thọ, thế nào là bất khổ bất lạc thọ?

- Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân
hay tâm, một cách khoái lạc, khoái cảm, như
vậy là lạc thọ.
- Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân
hay tâm, một cách đau khổ, không khoái cảm,
như vậy là khổ thọ.
- Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân

TÂM                                                103

hay tâm không khoái cảm, không khoái cảm
như vậy là bất khổ bất lạc thọ.
 Thưa Ni sư, đối với lạc thọ, cái gì lạc, cái gì khổ?
Đối với khổ thọ, cái gì khổ, cái gì lạc? Đối với bất
khổ bất lạc thọ, cái gì lạc, cái gì khổ?

- Đối với lạc thọ, cái gì trú là lạc, cái gì biến hoại
là khổ.
- Đối với khổ thọ, cái gì trú là khổ, cái gì biến
hoại là lạc.
- Đối với bất khổ bất lạc thọ, có trí là lạc, vô trí
là khổ.
 Thưa Ni sư, trong lạc thọ, có tùy miên gì tồn tại;
trong khổ thọ, có tùy miên gì tồn tại; trong bất khổ
bất lạc thọ, có tùy miên gì tồn tại?

- Trong lạc thọ, có tham tùy miên tồn tại;
- Trong khổ thọ, có sân tùy miên tồn tại;
- Trong bất khổ bất lạc thọ, có vô minh tùy miên
tồn tại.
 Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy
miên tồn tại; trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên
tồn tại; trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh
tùy miên tồn tại?

TÂM                                                   104

– Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên tồn tại.

– Thưa Ni sư, trong lạc thọ, cái gì phải từ bỏ. Trong khổ thọ, cái gì phải từ bỏ. Trong bất khổ bất lạc thọ, cái gì phải từ bỏ?

– Hiền giả Visakha, trong lạc thọ, tham tùy miên
phải từ bỏ. Trong khổ thọ, sân tùy miên phải từ bỏ.
Trong bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên phải từ
bỏ.

– Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham
tùy miên phải từ bỏ. Trong tất cả khổ thọ, sân tùy
miên phải từ bỏ. Trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô
minh tùy miên phải từ bỏ?

– Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc
thọ, tham tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả khổ thọ,
sân tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả bất khổ bất lạc
thọ, vô minh tùy miên phải từ bỏ.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và an trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm và tứ. Do vậy tham đã được từ bỏ, không còn tham tùy miên tồn tại

TÂM                                                 105

ở đây.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo suy tư như
sau: "Chắc chắn ta sẽ chứng và an trú trong trú xứ
mà nay các vị Thánh đang an trú". Vì muốn phát
nguyện hướng đến các cảnh giải thoát vô thượng, do
ước nguyện ấy, khởi lên ưu tư. Do vậy, sân được từ
bỏ, không còn sân tùy miên tồn tại ở đây.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xả lạc và
xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú
Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh
tịnh. Do vậy vô minh đã được từ bỏ, không còn vô
minh tùy miên tồn tại ở đây.

– Thưa Ni sư, lạc thọ lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, lạc thọ lấy khổ thọ làm tương đương.

– Thưa Ni sư, khổ thọ lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, khổ thọ lấy lạc thọ làm tương đương.

– Thưa Ni sư, bất khổ bất lạc thọ lấy gì làm tương đương?

TÂM                                              106

– Hiền giả Visakha, bất khổ bất lạc thọ lấy vô minh làm tương đương.

– Thưa Ni sư, vô minh lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, vô minh lấy minh làm tương đương.

– Thưa Ni sư, minh lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, minh lấy giải thoát làm tương đương.

– Thưa Ni sư, giải thoát lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, giải thoát lấy Niết-bàn làm tương đương.

– Thưa Ni sư, Niết-bàn lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, câu hỏi đi quá xa, vượt ra
ngoài giới hạn câu trả lời. Hiền giả Visakha, phạm
hạnh là để thể nhập vào Niết-bàn, để vượt qua đến
Niết-bàn, để đạt cứu cánh Niết-bàn. Hiền giả
Visakha, nếu Hiền giả muốn, hãy đến chỗ Thế Tôn
ở, và hỏi ý nghĩa này. Và Thế Tôn trả lời cho Hiền
giả như thế nào, hãy như vậy thọ trì.

TÂM                                              107

Rồi nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ-
kheo-ni Dhammadinna giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy,
đảnh lễ Tỷ-kheo ni Dhammadinna, thân bên phải
hướng về phía Tỷ-kheo-ni rồi từ biệt, đi đến chỗ Thế
Tôn ở. Sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Ngồi một bên, nam cư sĩ Visakha thuật lại
cho Thế Tôn tất cả câu chuyện đàm đạo với Tỷ-kheo-
ni Dhammadinna. Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với
nam cư sĩ Visakha:

– Này Visakha, Tỷ-kheo-ni Dhammadinna là
bậc Hiền trí! Này Visakha, Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna là bậc Đại tuệ. Này Visakha, nếu Ông
hỏi Ta ý nghĩa ấy, Ta cũng trả lời như Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna đã trả lời. Ông đối với nghĩa này, hãy
như vậy thọ trì.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                               108

8     11 phiền não của tâm - Kinh TÙY PHIỀN NÃO – 128 Trung III, 379

KINH TÙY PHIỀN NÃO (Upakkilesa suttam) – Bài kinh số 128 – Trung III, 379

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Kosambi (Kiều-thưởng-di),
tại tịnh xá Ghosita (Cù-sư-la). Lúc bấy giờ các Tỷ-
kheo ở Kosambi sống cạnh tranh, luận tranh, đấu
tranh nhau, đả thương nhau bằng những binh khí
miệng lưỡi. Rồi một Tỷ-kheo đến chỗ Thế Tôn ở, sau
khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên. Đứng một
bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, các Tỷ-kheo ở Kosambi,
sống cạnh tranh, luận tranh, đấu tranh nhau, đả
thương nhau bằng những binh khí miệng lưỡi. Tốt
lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn vì lòng từ
mẫn, đến các Tỷ-kheo ấy.

Thế Tôn im lặng nhận lời. Rồi Thế Tôn đi đến các Tỷ-kheo ấy, sau khi đến liền nói với họ:

TÂM                                              109

– Thôi vừa rồi, các Tỷ-kheo! Chớ có cạnh tranh, luận tranh, phân tranh, đấu tranh nhau!

Khi nghe nói vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn bậc Pháp Chủ, hãy
dừng lại! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn chớ có nhọc lòng!
Thế Tôn hãy an trú, chú tâm và hiện tại lạc trú! Vì
rằng chúng con chịu trách nhiệm về sự cạnh tranh,
luận tranh, phân tranh, đấu tranh này.

Lần thứ hai, Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo ấy:

– Thôi vừa rồi, này các Tỷ-kheo! Chớ có cạnh tranh, luận tranh, phân tranh, đấu tranh nhau.

Lần thứ hai Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn bậc Pháp Chủ hãy
dừng lại! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn chớ có nhọc lòng!
Thế Tôn hãy an trú, chú tâm và hiện tại lạc trú! Vì
rằng chúng con chịu trách nhiệm về sự cạnh tranh,
luận tranh, phân tranh, đấu tranh này.

Lần thứ ba, Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo ấy:

– Thôi vừa rồi, này các Tỷ-kheo! Chớ có cạnh tranh, luận tranh, phân tranh, đấu tranh nhau!

TÂM                                                110

Lần thứ ba, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Thế Tôn bậc Pháp Chủ hãy
dừng lại! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn chớ có nhọc lòng!
Thế Tôn hãy an trú, chú tâm vào hiện tại lạc trú! Vì
rằng chúng con chịu trách nhiệm về sự cạnh tranh,
luận tranh, phân tranh, đấu tranh này.

Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát và
đi vào Kosambi để khất thực. Sau khi đi khất thực ở
Kosambi, ăn xong, trên con đường khi khất thực trở
về, sau khi dọn dẹp chỗ nằm, lấy y bát, Ngài đứng và
nói bài kệ:

Giữa quần chúng la ó,
Không ai nghĩ mình ngu,
Giữa Tăng chúng phân ly
Có ai nghĩ hướng thượng?

Thất niệm kẻ trí nói,
Ba hoa trăm thứ chuyện,
Miệng há, nói thả dàn,
Dẫn đi đâu, ai biết?

"Nó mắng tôi, đánh tôi! Nó hại tôi, cướp tôi!" Ai ôm oán niệm ấy,

TÂM                                               111

Hận thù không thể nguôi.

"Nó mắng tôi, đánh tôi!
Nó hại tôi, cướp tôi!"
Không ôm oán niệm ấy,
Hận thù sẽ tự nguôi.

Hận thù diệt hận thù,
Không đời nào diệt được,
Từ bi diệt hận thù,
Là định luật ngàn thu.

"Người khác không hiểu biết,
Ở đây ta bị diệt",
Những ai hiểu điều này,
Nhờ vậy, tranh luận tiêu.

Kẻ chủ xướng hại mạng,
Cướp bò, ngựa tài sản,
Kẻ cướp đoạt quốc độ,
Họ còn biết đoàn kết,
Sao các Ông không vậy?

Nếu được bạn hiền trí,
Đồng hành, khéo an trú,
Đả thắng mọi hiểm nạn,
Sống hoan hỷ chánh niệm.

TÂM                                  112

Nếu không bạn hiền trí,
Như vua bỏ quốc độ,
Cô độc như voi rừng.
Tốt hơn, sống một mình,
Không bè bạn kẻ ngu,
Cô độc không làm ác,
Nhàn hạ, như voi rừng.

Rồi Thế Tôn đứng nói lên những câu kệ này, rồi
đi đến làng Balakalonakara. Khi ấy, Tôn giả Bhagu
sống ở trong làng Balakalonakara. Tôn giả Bhagu
thấy Thế Tôn từ xa đi đến, liền sắp đặt chỗ ngồi và
nước rửa chân. Thế Tôn ngồi trên chỗ ngồi đã soạn
sẵn; sau khi ngồi, Ngài rửa chân. Tôn giả Bhagu
đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn
nói với Tôn giả Bhagu đang ngồi một bên:

– Này Tỷ-kheo, có được an lành không? Có được sống yên vui không? Đi khất thực, có khỏi mệt nhọc không?

– Bạch Thế Tôn, con được an lành. Bạch Thế Tôn, con sống yên vui. Bạch Thế Tôn, con đi khất thực khỏi có mệt nhọc.

Rồi Thế Tôn sau khi với thời thuyết pháp khích

TÂM                                              113

lệ Tôn giả Bhagu, làm cho hân hoan, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Pacinavamsadaya.

Lúc bấy giờ, Tôn giả Anurudha (A-na-luật),
Tôn giả Nandiya (Nan-đề) và Tôn giả Kimbila (Kim-
ty- la) trú ở Pacinavamasadaya. Người giữ vườn thấy
Thế Tôn từ xa đi đến, khi thấy vậy liền bạch Thế
Tôn:

– Này Sa-môn, chớ có vào khu vườn này. Có ba Thiện gia nam tử, rất ái luyến tự ngã (attakamanipa) trú tại đây. Chớ có phiền nhiễu các vị ấy.

Tôn giả Anuruddha nghe người giữ khu vườn nói chuyện với Thế Tôn, liền nói với người giữ vườn:

– Này người Giữ vườn, chớ có ngăn chặn Thế Tôn! Thế Tôn bậc Đạo sư của chúng tôi đã đến.

Rồi Tôn giả Anuruddha đi đến Tôn giả Nandiya và Tôn giả Kimbila và nói:

– Chư Tôn giả hãy đến! Chư Tôn giả hãy đến! Thế Tôn, bậc Đạo sư của chúng ta đã đến.

Rồi Tôn giả Anuruddha, Tôn giả Nandiya và Tôn giả Kimbila ra đón Thế Tôn, một người cầm y

TÂM                                               114

bát Thế Tôn, một người sửa soạn chỗ ngồi, một
người đặt sẵn nước rửa chân. Thế Tôn ngồi trên chỗ
ngồi đã soạn sẵn; sau khi ngồi, Thế Tôn rửa chân.
Rồi các Tôn giả ấy đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống
một bên. Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Anuruddha
đang ngồi xuống một bên:

– Này các Anuruddha, các Ông có được an lành không? Có được sống yên vui không? Đi khất thực có khỏi mệt nhọc không?

– Bạch Thế Tôn, chúng con được an lành. Bạch Thế Tôn, chúng con sống yên vui. Bạch Thế Tôn, chúng con đi khất thực khỏi có mệt nhọc.

– Này các Anuruddha, các Ông có sống hòa
hợp, hoan hỷ với nhau, không có cãi nhau. Như nước
với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm
không?

– Bạch Thế Tôn, thật sự chúng con sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, không có cãi nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm.

– Này các Anuruddha, như thế nào các Ông sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm?

TÂM                                             115

– Bạch Thế Tôn, ở đây chúng con nghe như sau:
"Thật lợi ích thay cho ta! Thật khéo lợi ích thay cho
ta, khi ta được sống với các đồng Phạm hạnh như
vậy! Bạch Thế Tôn, do vậy đối với các vị đồng Phạm
hạnh này, con khởi lên từ thân nghiệp, trước mặt và
sau lưng; con khởi lên từ khẩu nghiệp, trước mặt
và sau lưng, con khởi lên từ ý nghiệp, trước mặt và
sau lưng. Bạch Thế Tôn do vậy chúng con nghĩ như
sau: "Ta hãy từ bỏ tâm của ta và sống thuận theo
tâm của những Tôn giả này". Và bạch Thế Tôn, con
từ bỏ tâm của con, và sống thuận theo tâm của những
Tôn giả ấy. Bạch Thế Tôn, chúng con tuy khác thân
nhưng giống như đồng một tâm.

Rồi Tôn giả Nandiya... (như trên)... Rồi Tôn giả Kimbila bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, ở đây chúng con nghĩ như sau: "Thật lợi ích thay cho ta! Thật khéo lợi ích thay cho ta, khi ta được sống với các vị đồng Phạm hạnh như vậy!" Bạch Thế Tôn, do vậy đối với các vị đồng Phạm hạnh này, con khởi lên từ thân nghiệp, trước mặt và sau lưng; con khởi lên từ khẩu nghiệp, trước mặt và sau lưng, con khởi lên từ ý nghiệp, trước mặt và sau lưng. Bạch Thế Tôn, do vậy chúng con nghĩ như sau: "Ta hãy từ bỏ tâm của ta và sống thuận theo tâm của những Tôn giả này". Và bạch Thế Tôn, con

TÂM                                                116

từ bỏ tâm của con và sống thuận theo tâm của những Tôn giả ấy. Bạch Thế Tôn, chúng con tuy khác thân nhưng giống như đồng một tâm.

Bạch Thế Tôn, như vậy chúng con sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! và này các Anuruddha, các Ông có sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần không?

– Bạch Thế Tôn, thật sự chúng con sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.

– Này các Anuruddha, như thế nào, các Ông sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần?

– Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con, ai đi vào làng khất thực về trước, người ấy sắp đặt các chỗ ngồi, soạn sẵn nước uống, nước rửa chân, soạn sẵn một bát để bỏ đồ dư. Ai đi vào làng khất thực về sau, người ấy, còn đồ ăn để lại, nếu muốn thì ăn, nếu không muốn thời bỏ vào chỗ không có cỏ xanh hay đổ vào nước không có loài côn trùng. Người ấy xếp dọn lại các chỗ ngồi, cất đi nước uống, nước rửa chân, cất đi cái bát để bỏ đồ dư và quét sạch nhà ăn. Ai thấy ghè nước uống, ghè nước rửa chân, hay ghè

TÂM                                                117

nước trong nhà cầu hết nước trống không, người ấy
sẽ lo liệu (nước). Nếu làm không nỗi với sức bàn tay
của mình, người ấy dùng tay ra hiệu gọi người thứ
hai: "Chúng ta hãy lo liệu (nước)". Dầu vậy, bạch
Thế Tôn, chúng con không vì vậy gây ra tiếng động.
Và đến ngày thứ năm, bạch Thế Tôn, suốt cả một
đêm chúng con ngồi đàm luận về đạo pháp. Như vậy,
bạch Thế Tôn, chúng con sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần.

– Lành thay, lành thay, này các Anurudda! Này
Anuruddha, các Ông sống không phóng dật, nhiệt
tâm, tinh cần như vậy, các Ông có chứng được pháp
thượng nhân tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc
Thánh, sống thoải mái an lạc không?

– Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con sống không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần như vậy, chúng con
nhận thấy được hào quang, cũng như sự hiện khởi
các sắc pháp. Nhưng hào quang ấy không bao lâu
biến mất cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Chúng
con không được hiểu rõ tướng ấy là gì .

– Này các Anuruddha, tướng ấy các Ông cần
phải hiểu rõ. Ta cũng vậy, này các Anuruddha, trước
khi giác ngộ, chưa chứng Chánh Đẳng Giác, còn là
Bồ-tát, Ta nhận thấy hào quang và sự hiện khởi các

TÂM                                               118

sắc pháp. Nhưng hào quang ấy không bao lâu biến mất nơi Ta cùng với sự hiện khởi các sắc pháp.

Này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Do
nhân gì, do duyên gì hào quang biến mất đối với Ta,
cùng với sự hiện khởi các sắc pháp". Này các
Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Nghi hoặc khởi
lên nơi Ta. Vì có nghi hoặc nên định của Ta bị biến
diệt; khi định biến diệt, hào quang biến mất cùng với
sự hiện khởi các sắc pháp. Vậy Ta sẽ phải làm thế
nào để nghi hoặc không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, nhận thấy được hào quang cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Nhưng hào quang ấy không bao lâu biến mất nơi Ta, cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Do nhân gì, do duyên gì, hào quang biến mất nơi Ta, cùng với sự hiện khởi của các sắc pháp?" Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Không tác ý khởi lên nơi Ta Vì không có tác ý, nên định bị biến diệt nơi Ta; khi định bị biến diệt, hào quang biến mất cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm như thế nào để nghi hoặc và không tác ý không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng

TÂM                                                119

dật.. (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy
nghĩ như sau: "Hôn trầm, thụy miên, khởi lên nơi
Ta. Vì có hôn trầm, thụy miên nên định của Ta bị
biến diệt; khi định bị biến diệt, hào quang biến mất
cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm
như thế nào để nghi hoặc, không tác ý và hôn trầm,
thụy miên không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng
dật... (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy
nghĩ như sau: "Sự sợ hãi khởi lên nơi Ta. Vì có sợ
hãi, nên định bị biến diệt nơi Ta; khi định bị biến
diệt, hào quang biến mất cùng với sự hiện khởi các
sắc pháp". Ví như, này các Anuruddha, một người
đang đi trên con đường, có kẻ giết người nhảy đến
(công kích) từ hai phía. Do nhân duyên từ hai phía,
người ấy khởi lên sợ hãi. Cũng vậy, này các
Anuruddha, sợ hãi khởi lên nơi Ta. Vì có sợ hãi, nên
định bị biến diệt nơi Ta; khi định bị biến diệt, hào
quang biến mất cùng với sự hiện khởi các sắc pháp.
Vậy Ta phải làm thế nào để nghi hoặc, không tác ý
hôn trầm, thụy miên và sự sợ hãi không khởi lên nơi
Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật.. (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Sự phấn chấn (ubbilla) khởi lên nơi

TÂM                                               120

Ta. Vì có sự phấn chấn, nên định bị biến diệt nơi Ta;
khi định bị biến diệt, hào quang biến mất cùng với
sự hiện khởi các sắc pháp. Ví như, này các
Anuruddha, một người đi tìm cửa miệng một kho
tàng, và trong một lần tìm được năm cửa miệng kho
tàng, do nhân duyên này phấn chấn khởi lên. Cũng
vậy, này các Anuruddha, phấn chấn khởi lên nơi Ta.
Vì có phấn chấn nên định bị biến diệt nơi Ta; khi
định bị biến diệt mất cùng với sự hiện khởi các sắc
pháp. Vậy Ta phải làm thế nào, để nghi hoặc, không
tác ý, hôn trầm, thụy miên, sợ hãi và sự phấn chấn
không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng
dật... (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy
nghĩ như sau: "Dâm ý (dutthullam) khởi lên nơi Ta.
Vì có dâm ý, nên định bị biến diệt nơi Ta; khi định
bị biến diệt, hào quang biến mất cùng với sự hiện
khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm thế nào để nghi
hoặc không tác ý, hôn trầm, thụy miên, sợ hãi, phấn
chấn, dâm ý không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật.... (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Sự tinh cần quá độ khởi lên nơi Ta, và vì có tinh cần quá độ, nên định lực biến diệt nơi Ta; khi định bị biến diệt, hào quang biến mất cùng

TÂM                                                121

với sự hiện khởi các sắc pháp. Ví như này các
Anuruddha, một người với hai tay bắt nắm quá chặt
một con chim cáy khiến con chim chết liền tại chỗ.
Cũng vậy, này các Anuruddha, tinh cần quá độ khởi
lên nơi Ta. Vì có tinh cần quá độ... cùng với sự hiện
khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm thế nào để nghi
hoặc, không tác ý, hôn trầm, thụy miên, sợ hãi, phấn
chấn, dâm ý, và tinh cần quá độ không khởi lên nơi
Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật... (như trên)... Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Tinh cần quá yếu đuối khởi lên nơi Ta. Vì có tinh cần quá yếu đuối, nên định biến diệt nơi Ta; khi định biến diệt, hào quang biến mất cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Ví như này các Anuruddha, một người bắt một con chim cáy quá lỏng lẻo, con chim ấy bay khỏi hai tay của người ấy. Cũng vậy, này các Anuruddha, ... (như trên)... cùng với sự hiện khởi các sắc pháp). Vậy Ta phải làm thế nào để nghi hoặc, không tác ý, hôn trầm, thụy miên, sợ hãi, phấn chấn, dâm ý, tinh cần quá độ và tinh cần quá yếu đuối không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật ... (như trên) ... Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Ái dục khởi lên nơi Ta. Vì có ái dục..

TÂM                                                122

với sự hiện khởi các sắc pháp... (như trên)... Vậy Ta
phải làm thế nào để nghi hoặc, không tác ý... (như
trên)... tinh cần quá yếu đuối và ái dục không khởi
lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống... Rồi này các Anuruddha, Ta nghĩ như sau: "Sai biệt tưởng khởi lên nơi Ta... cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm thế nào để nghi hoặc... (như trên)... ái dục và sai biệt tưởng không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, và Ta nhận thấy được hào quang cùng với sự hiện khởi sắc pháp. Những hào quang ấy không bao lâu biến mất nơi Ta cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Do nhân gì, do duyên gì, hào quang biến mất nơi Ta cùng với sự hiện khởi các sắc pháp?" Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Một trạng thái quá chú tâm vào các sắc pháp khởi lên nơi Ta... cùng với sự hiện khởi các sắc pháp. Vậy Ta phải làm như thế nào để nghi hoặc.. (như trên)... các tưởng sai biệt và trạng thái quá chú tâm vào các sắc pháp không khởi lên nơi Ta nữa".

Rồi này các Anuruddha, sau khi biết được nghi hoặc là một phiền não của tâm, Ta đoạn trừ nghi

TÂM                                                 123

hoặc, phiền não của tâm; sau khi biết được không tác ý là một phiền não của tâm, Ta đoạn trừ không tác ý, phiền não của tâm; sau khi biết được hôn trầm, thụy miên... sau khi biết được sợ hãi... sau khi biết được phấn chấn.... sau khi biết được dâm ý... sau khi biết được sự tinh cần quá độ... sau khi biết được sự tinh cần quá yếu đuối... sau khi biết được dục ái... sau khi biết được tưởng sai biệt... sau khi biết được trạng thái quá chú tâm đến sắc pháp là một phiền não của tâm, Ta đoạn trừ trạng thái quá chú trọng vào các sắc pháp, một phiền não của tâm.

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần, nhận thấy được hào quang
nhưng Ta không thấy các sắc pháp cả đêm, cả ngày,
cả đêm và cả ngày. Ta thấy các sắc pháp nhưng
không nhận thấy hào quang. Về vấn đề này, này các
Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Do nhân gì, do
duyên gì, Ta chỉ nhận thấy hào quang, nhưng không
thấy sắc pháp: cả đêm, cả ngày, cả đêm và cả ngày?"
Ta chỉ thấy các sắc pháp nhưng không nhận thấy hào
quang. Về vấn đề này, này các Anuruddha, Ta suy
nghĩ như sau: "Trong khi Ta không tác ý sắc tướng,
nhưng có tác ý hào quang tướng, trong khi ấy ta
nhận thấy hào quang, (nhưng) không thấy sắc pháp.
Còn trong khi Ta không tác ý hào quang tướng
(nhưng) tác ý sắc tướng; trong khi ấy Ta thấy các

TÂM                                                   124

sắc pháp, (nhưng) không nhận thấy hào quang, cả đêm, cả ngày, cả đêm và cả ngày".

Rồi này các Anuruddha, Ta sống không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần, nhận thấy hào quang có hạn
lượng và thấy được các sắc pháp có hạn lượng; nhận
thấy hào quang vô lượng và nhận thấy được các sắc
pháp vô lượng, cả đêm, cả ngày, cả đêm và cả ngày.
Về vấn đề này, này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như
sau: "Do nhân gì, do duyên gì, Ta nhận thấy hào
quang có hạn lượng và thấy các sắc pháp có hạn
lượng; nhận thấy hào quang vô lượng và thấy được
các sắc pháp vô lượng, cả đêm, cả ngày, cả đêm và
cả ngày?" Về vấn đề này, này các Anuruddha, Ta
suy nghĩ như sau: "Khi nào định có hạn lượng, khi
ấy mắt của Ta có hạn lượng; với con mắt có hạn
lượng. Ta nhận thấy hào quang có hạn lượng và thấy
sắc pháp có hạn lượng. Nhưng khi nào định của Ta
không hạn lượng, trong khi ấy mắt của Ta thành vô
lượng, và với con mắt vô lượng ấy, Ta nhận thấy hào
quang vô lượng và thấy các sắc pháp vô lượng cả
đêm, cả ngày, cả đêm và cả ngày".

Này các Anuruddha, khi nào biết được nghi
hoặc là một phiền não của tâm, thời nghi hoặc
phiền não của tâm được đoạn trừ; khi nào biết
được không tác ý là một phiền não của tâm, thời

TÂM                                               125

không tác ý phiền não của tâm được đoạn trừ; khi nào biết được hôn trầm, thụy miên...; khi nào biết được sợ hãi...; khi nào biết được phấn chấn...; khi nào biết được dâm ý...; khi nào biết được tinh cần quá độ...; khi nào biết được sự tinh cần quá yếu đuối...; khi nào biết được dục ái...; khi nào biết được tưởng sai biệt...; khi nào biết được trạng thái quá chú tâm đến các sắc pháp là một phiền não của tâm, thời trạng thái quá chú tâm đến các sắc pháp một phiền não của tâm được đoạn trừ.

Rồi này các Anuruddha, Ta suy nghĩ như sau: "Những phiền não tâm của Ta đã được đoạn trừ. Nay Ta tu tập ba loại định". Rồi này các Anuruddha:

 Ta tu tập định có tầm, có tứ;
 Ta tu tập định không có tầm, chỉ có tứ;
 Ta tu tập định không tầm không tứ;
 Ta tu tập định có hỷ;
 Ta tu tập định không có hỷ;
 Ta tu tập định câu hữu với lạc;
 Ta tu tập định câu hữu với xả.

Này các Anuruddha, khi nào Ta tu tập định có tầm, có tứ; khi nào Ta tu tập định không tầm chỉ có

TÂM                                                  126

tứ; khi nào Ta tu tập định không có tầm, không có
tứ; khi nào Ta tu tập định có hỷ; khi nào Ta tu tập
định không có hỷ; khi nào Ta tu tập định câu hữu với
xả, thời tri kiến khởi lên nơi Ta: "Giải thoát của
Ta là bất động, đây là đời sống cuối cùng của Ta,
nay không còn hiện hữu".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Anuruddha hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy

TÂM                                               127

9      2 pháp làm cho nung nấu tâm - Kinh HAI LOẠI TỘI – Tăng I, 94

HAI LOẠI TỘI – Tăng I, 94
1. Như vầy tôi nghe.
Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Thắng lâm, khu
vườn ông Anàthapindika. Tại đấy, Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo.
- Bạch Thế Tôn. Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.
Thế tôn nói như sau:
- Có hai loại tội này, này các Tỷ-kheo. Thế nào là
hai?
- Tội có kết quả ngay trong hiện tại,
- Và tội có kết quả trong đời sau.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tội có kết quả ngay
trong hiện tại?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thấy vua chúa bắt
được một người ăn trộm, kẻ vô loại, liền áp dụng
nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh
bằng gậy, họ đánh bằng côn, họ chặt tay, họ chặt
chân, họ chặt tay chân, họ xẻo tai, họ cắt mũi, họ xẻo
tai cắt mũi. Họ dùng hình phạt vạc dầu, họ dùng hình
phạt bối đầu hình (xẻo đỉnh đầu thành hình con sò),

TÂM                                                 128

họ dùng hình phạt La-hầu khẩu hình … hỏa man hình
(lấy lửa đốt thành vòng hoa) … đốt tay … khu hành
hình (lấy rơm bện lại rồi siết chặt) … bì y hình (lấy
vỏ cây làm áo) … linh dương hình (hình phạt con dê
núi) … câu nhục hình (lấy câu móc vào thịt) … tiền
hình (cắt thịt thành đồng tiền) … khối chắp hình …
chuyển hình … cao đạp đài … Họ tưới bằng dầu sôi,
họ cho chó ăn, họ đóng cọc những người sống, họ
lấy gươm chặt đầu.
Người thấy vậy suy nghĩ như sau: "Do nhân các ác
nghiệp như vậy, vua chúa bắt được kẻ ăn trộm, kẻ vô
loại, liền áp dụng nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh
bằng roi … họ lấy gươm chặt đầu. Nếu ta làm các ác
nghiệp như vậy, vua sẽ bắt ta và áp dụng các hình
phạt ấy". Người ấy sợ hãi tội phạm ngay trong hiện
tại, không có cướp phá tài sản của những người khác.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tội có kết quả ngay trong
hiện tại.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tội có kết quả
trong đời sau?
Ở đây, có người suy xét như sau: "Quả dị thục của
thân làm ác trong đời sau là ác và khổ. Quả dị thục
của miệng nói ác trong đời sau là ác và khổ. Quả dị
thục của ý nghĩ ác trong đời sau là ác và khổ. Nếu
thân ta làm ác, nói điều ác, nghĩ việc ác, sao ta lại
không có thể, sau khi thân hoại mạng chung, phải

TÂM                                                129

sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Người ấy
sợ hãi tội có kết quả trong đời sau, từ bỏ thân làm ác,
tu tập thân làm thiện, từ bỏ miệng nói ác, tu tập
miệng nói thiện, từ bỏ ý nghĩ ác, tu tập ý nghĩ thiện,
và cư xử tự ngã hoàn toàn thanh tịnh. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là tội có kết quả trong đời sau.
Này các Tỷ-kheo, trên đây là hai loại tội.
Do vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải học tập như sau:
"Chúng ta phải sợ hãi đối với tội có kết quả hiện tại.
Chúng ta phải sợ hãi đối với tội có kết quả trong đời
sau. Chúng ta phải tránh xa các tội. Chúng ta phải
thấy rõ sự nguy hiểm của các tội". Như vậy, này các
Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.
Đối với ai tránh xa các tội, này các Tỷ-kheo, đối với
ai thấy rõ sự nguy hiểm của các tội, thời được chờ
đợi rằng người ấy sẽ được giải thoát tất cả các tội.
----------------
2. Có hai sự tinh cần này rất khó thực hiện ở đời. Thế
nào là hai?
- Sự tinh cần của các gia chủ ở nhà với mục đích
bố thí các vật dụng như y, đồ ăn khất thực, các
sàng tọa, các dược phẩm trị bệnh,
- Và sự tinh cần của các người xuất gia từ bỏ gia
đình, đời sống không gia đình, với mục đích từ
bỏ tất cả sanh y.

TÂM                                                  130

Hai sự tinh cần này, này các Tỷ-kheo, rất khó thực
hiện ở đời. Trong hai tinh cần này, này các Tỷ-kheo,
tối thắng là tinh cần với mục đích từ bỏ tất cả sanh y.
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập
như sau: "Ta sẽ cố gắng tinh cần để từ bỏ tất cả sanh
y". Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học
tập.
-----------------
3. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, làm cho nung
nấu. Thế nào là hai?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân làm ác, thân
không làm thiện, miệng nói lời ác, miệng không nói
thiện, ý nghĩ ác, ý nghĩ không thiện.
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta đã làm
ác".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta đã
không làm thiện".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta đã nói
lời ác".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta đã
không nói lời thiện".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta đã nghĩ ác".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta đã không
nghĩ thiện".

TÂM                                                  131

Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, làm cho nung
nấu.
----------------
4. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, không làm cho
nung nấu. Thế nào là hai?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân làm thiện,
thân không làm ác, miệng nói lời thiện, miệng không
nói ác, ý nghĩ thiện, ý không nghĩ ác.
- Vị ấy không bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta
đã làm thiện",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta không
làm ác",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta đã
nói lời thiện",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta
không nói ác",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta nghĩ
thiện",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta không
nghĩ ác".
Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, không làm cho
nung nấu.
------------------

TÂM                                              132

5. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, Ta đã học
được, biết được. Thế nào là hai?
- Không biết đủ đối với thiện pháp
- Và không có thối chuyển đối với tinh cần.
Không có thối chuyển, này các Tỷ-kheo, Ta cố gắng
như sau: "Ta sẵn sàng, dầu chỉ còn da, gân và xương,
dầu thịt và máu trên thân bị khô héo, mong rằng sẽ
có tinh tấn kiên trì để chứng đắc những gì chưa
chứng đắc, nhờ sức mạnh của người, nhờ tinh tấn
của người, nhờ cần dõng của người. Ta nhờ không
phóng dật, chứng được Chánh Giác. Nhờ không
phóng dật, chứng được Vô thượng an ổn khỏi các
khổ ách".
Và này các Tỷ-kheo, nếu các Thầy không có thối
chuyển, cố gắng như sau: "Ta sẵn sàng, dầu chỉ còn
da, gân và xương, dầu thịt và máu trên thân bị khô
héo, mong rằng sẽ có tinh tấn kiên trì để chứng đắc
những gì chưa chứng đắc, nhờ sức mạnh của người,
nhờ tinh tấn của người, nhờ cần dõng của người".
Thời không bao lâu, này các Tỷ-kheo, các Thầy sẽ
đạt được mục đích mà các Thiện nam tử chơn chánh
xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Đó
chính là vô thượng cứu cánh Phạm hạnh, ngay trong
hiện tại, các Thầy với thắng trí, tự mình chứng ngộ,
chứng đạt và an trú.

TÂM                                               133

Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập
như sau: "Không có thối chuyển, chúng ta cố gắng,
chúng ta sẵn sàng dầu chỉ còn da, gân và xương, dầu
thịt và máu trên thân bị khô héo, mong rằng sẽ có
tinh tấn kiên trì để chứng đắc những gì chưa chứng
đắc, nhờ sức mạnh của người, nhờ tinh tấn của
người, nhờ cần dõng của người". Như vậy, này các
Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.
-------------------
6. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, Thế nào là hai?
- Thấy vị ngọt trong các pháp có thể khởi lên kiết
sử.
- Và thấy nhàm chán trong các pháp có thể khởi
lên kiết sử.
Ai sống thấy vị ngọt trong các pháp có thể khởi lên
kiết sử, thời tham không đoạn tận, sân không đoạn
tận, si không đoạn tận. Do tham không đoạn tận, sân
không đoạn tận, si không đoạn tận, nên không giải
thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta
nói rằng người ấy không giải thoát khỏi khổ đau.
Ai sống thấy nhàm chán trong các pháp có thể khởi
lên kiết sử, thời tham được đoạn tận, sân được đoạn
tận, si được đoạn tận. Do tham được đoạn tận, sân
được đoạn tận, si được đoạn tận, nên được giải thoát

TÂM                                                134

khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng
người ấy giải thoát khỏi khổ đau.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp.
------------------
7. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, là pháp đen. Thế
nào là hai?
 Không tàm
 Và không quý.
Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp đen.
8. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, là pháp trắng. Thế
nào là hai?
 Tàm
 Và quý.
Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp trắng.
9. Hai pháp trắng này, này các Tỷ-kheo, che chở cho
thế giới. Thế nào là hai?
 Tàm
 Và quý.
Nếu hai pháp trắng này, không che chở cho thế giới,
thời không thể chỉ được đây là mẹ, hay là chị em của
mẹ, hay đây là vợ của anh hay em của mẹ, hay đây
là vợ của thầy hay đây là vợ của các vị tôn trưởng.

TÂM                                                   135

Và thế giới sẽ đi đến hỗn loạn như giữa các loài dê,
loài gà vịt, loài heo, loài chó, loài dã can.
Vì rằng, này các Tỷ-kheo, có hai pháp trắng này che
chở cho thế giới, nên mới có thể chỉ được đây là mẹ,
hay là chị em của mẹ, hay đây là vợ của anh hay em
của mẹ, hay đây là vợ của thầy, hay đây là vợ của
các vị tôn trưởng.
------------------
10. Có hai thời kỳ an cư mùa mưa, này các Tỷ-kheo.
Thế nào là hai?
 Tiền an cư
 Và hậu an cư.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai thời kỳ an
cư mùa mưa.

TÂM                                               136

10      3 tâm - Tâm ví như vết thương, chớp sáng, kim cang - Kinh VẾT THƯƠNG LÀM MỦ – Tăng I, 220

VẾT THƯƠNG LÀM MỦ – Tăng I, 220

 Có ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt,
xuất hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Hạng người với tâm ví dụ như vết thương,
- Với tâm ví dụ như chớp sáng,
- Với tâm ví dụ như kim cang.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người với
tâm ví dụ như vết thương?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người phẫn nỗ,
nhiều hiềm hận, dầu có bị nói chút ít, cũng tức
tối phẫn nộ, sân hận, sừng sộ, biểu lộ sự phẫn
nộ, sân hận và bực tức.
- Ví như một vết thương đang làm mủ, nếu bị
cây gậy hay một mảnh sành đánh phải, liền
chảy mủ nhiều hơn. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, ở đây có người phẫn nộ.....và bực tức.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người được
ví dụ với vết thương đang làm mủ.

TÂM                                               137

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người với
tâm được ví dụ như chớp sáng?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người như
thật rõ biết: "Đây là khổ",.. như thật rõ biết
"Đây là con Đường đưa đến Khổ diệt".
- Ví như một người có mắt, thấy các sắc trong
đêm tối mù mịt, khi có chớp sáng. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, ở đây có người thật rõ biết:
"Đây là khổ", … như thật rõ biết: "Đây là con
Đường đưa đến Khổ diệt". Này các Tỷ-kheo,
đây được gọi là hạng người với tâm được ví
như chớp sáng.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người với
tâm được ví dụ như kim cang?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người, nhờ
đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự
mình với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và
an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.
Này các Tỷ-kheo, đây được gọi là hạng
người, với tâm được ví dụ như kim cang.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.

TÂM                                                 138

11    4 hơi thở - Kinh NHẬP TỨC XUẤT TỨC NIỆM – 118 Trung III, 249

KINH NHẬP TỨC XUẤT TỨC NIỆM (Anapanasati suttam) – Bài kinh số 118 – Trung III, 249

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi, tại Đông Viên
(Pubbarama),      giảng     đường      Lộc     Mẫu
(Migaramatupasade), cùng với rất nhiều Thượng tọa
có thời danh, có danh xưng.... như Tôn giả Sariputta
(Xá-lợi-phất), Tôn giả Mahamoggallana (Đại Mục-
kiền-liên), Tôn giả Mahakaccayana (Đại Ca-chiên-
diên), Tôn giả Mahakotthita (Đại Câu-hy-la), Tôn
giả Mahakappina (Đại Kiếp-tân-na), Tôn giả
Mahacunda (Đại Thuần-đà), Tôn giả Anuruddha (A-
na-luật), Tôn giả Revata (Ly-bà-đa) và Tôn giả
Ananda (A-nan), cùng với nhiều bậc Thượng tọa đệ
tử khác có thời danh, có danh xưng.

Lúc bấy giờ, các Thượng tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng dạy các tân Tỷ-kheo. Một số Thượng tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng dạy mười tân Tỷ-kheo.

TÂM                                               139

Một số Thượng Tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng dạy
hai mươi tân Tỷ-kheo. Một số Thượng tọa Tỷ-kheo
khuyến giáo, giảng dạy ba mươi tân Tỷ-kheo. Một
số Thượng Tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng dạy bốn
mươi tân Tỷ-kheo. Và các tân Tỷ-kheo được các
Thượng tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng dạy ý thức
rõ ràng những quả vị cao diệu, tiệm thứ, thù thắng đã
chứng đạt. Lúc bấy giờ Thế Tôn, vào ngày Bố-tát,
ngày rằm, vào đêm trăng tròn sau ngày Tự tứ, đang
ngồi giữa trời với chúng Tỷ-kheo đoanh vây.

Thế Tôn nhìn quanh chúng Tỷ-kheo đang yên lặng, hết sức yên lặng, rồi bảo các Tỷ-kheo:

– Ta được thỏa mãn, này các Tỷ-kheo, với đạo
lộ này. Tâm ta được thỏa mãn, này các Tỷ-kheo, với
đạo lộ này. Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy tinh tấn
hơn nữa, để chứng đạt những gì chưa chứng đạt, để
chứng đắc những gì chưa chứng đắc, để chứng ngộ
những gì chưa chứng ngộ. Ta sẽ ở đây, tại Savatthi
cho đến tháng tư, lễ Komudi.

Những Tỷ-kheo địa phương được nghe: "Thế
Tôn sẽ ở đây, tại Savatthi, cho đến tháng tư, lễ
Komudi". Các Tỷ-kheo địa phương tụ họp tại
Savatthi để yết kiến Thế Tôn. Và các Thượng tọa Tỷ-
kheo lại càng khuyến giáo, giảng dạy các tân Tỷ-

TÂM                                                140

kheo nhiều hơn nữa. Một số Thượng tọa Tỷ-kheo
khuyến giáo, giảng dạy mười tân Tỷ-kheo. Một số
Thượng tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng dạy hai
mươi tân Tỷ-kheo, Một số Thượng tọa Tỷ-kheo
khuyến giáo, giảng dạy ba mươi tân Tỷ-kheo. Một
số Thượng tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng dạy bốn
mươi tân Tỷ-kheo. Và những tân Tỷ-kheo được các
Thượng tọa Tỷ-kheo khuyến giáo, giảng dạy ý thức
rõ ràng những quả vị cao diệu, tiệm thứ, thù thắng đã
chứng đạt. Lúc bấy giờ Thế Tôn vào ngày Bố-tát,
ngày rằm, vào đêm trăng tròn, ngày lễ Komudi vào
tháng tư, Thế Tôn đang ngồi ngoài trời, chung quanh
có chúng Tỷ-kheo đoanh vây.

Rồi Thế Tôn sau khi nhìn xung quanh chúng Tỷ- kheo đang yên lặng, hết sức yên lặng liền bảo các Tỷ-kheo:

– Hội chúng này, này các Tỷ-kheo, không có
lời thừa thải. Hội chúng này, này các Tỷ-kheo,
không có lời dư thừa, đã được an trú trong lõi cây
thanh tịnh.

 Chúng Tỷ-kheo như thế này, này các Tỷ-
kheo, hội chúng như thế này, này các Tỷ-
kheo là một hội chúng đáng được cung kính,
đáng được tôn trọng, đáng được cúng dường,

TÂM                                                141

đáng được chấp tay, là phước điền vô thượng
ở đời.
 Chúng Tỷ-kheo như thế này, này các Tỷ-
kheo, hội chúng như thế này, này các Tỷ-
kheo, là một hội chúng bố thí ít, được (phước
báo) nhiều, bố thí nhiều, càng được (phước
báo) nhiều; hơn nữa.
 Chúng Tỷ-kheo như thế này, này các Tỷ-
kheo, hội chúng như thế này, này các Tỷ-
kheo, là một hội chúng khó thấy ở đời.
 Chúng Tỷ-kheo như thế này, này các Tỷ-
kheo, hội chúng như thế này, này các Tỷ-
kheo, là một hội chúng xứng đáng đi nhiều
do tuần (yojana) với một bao lương thực trên
vai để đến yết kiến.
Chúng Tỷ-kheo này là như vậy, này các Tỷ-
kheo; hội chúng này là như vậy, này các Tỷ-kheo.

 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo là những A-la-hán, các
lậu hoặc đã đoạn trừ, Phạm hạnh đã thành,
các việc nên làm đã làm, gánh nặng đã đặt
xuống, mục đích đã thành đạt, hữu kiết sử đã
được đoạn tận, được giải thoát nhờ chánh trí.
Này các Tỷ-kheo, có những bậc Tỷ-kheo như
vậy trong chúng Tỷ-kheo này.

TÂM                                              142

 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo đã đoạn trừ năm hạ
phần kiết sử, được hóa sanh, từ ở đấy được
nhập Niết-bàn, không còn phải trở lại đời này
nữa. Các bậc Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-
kheo, có mặt trong chúng Tỷ-kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
này có những Tỷ-kheo đã đoạn trừ ba kiết sử,
đã làm cho muội lược tham, sân, si, là bậc
Nhất lai, sau khi sanh vào đời này một lần
nữa, sẽ đoạn tận khổ đau. Các bậc Tỷ-kheo
như vậy, này các Tỷ-kheo, có mặt trong
chúng Tỷ-kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo, có
những Tỷ-kheo đã đoạn trừ ba kiết sử, là bậc
Dự lưu, không còn đọa vào ác đạo, chắc chắn
sẽ được giác ngộ. Các bậc Tỷ-kheo như vậy,
này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-
kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo là những vị sống chuyên
tâm, chú tâm, tu tập bốn niệm xứ. Các bậc
Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-kheo, có mặt
trong chúng Tỷ-kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,

TÂM                                            143

có những Tỷ-kheo là những vị sống chuyên
tâm, chú tâm, tu tập bốn chánh cần. Các bậc
Tỷ-kheo như vậy, này các Tỷ-kheo, có mặt
trong hội chúng này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập bốn như ý túc. Các bậc Tỷ-kheo như
vậy, này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng
Tỷ-kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập năm căn. Các bậc Tỷ-kheo như vậy,
này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-
kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập năm lực. Các bậc Tỷ-kheo như vậy,
này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-
kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập bảy giác chi. Các bậc Tỷ-kheo như
vậy, này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng
Tỷ-kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này

TÂM                                            144

có những Tỷ-kheo sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập Thánh đạo tám ngành. Các bậc Tỷ-
kheo như vậy, này các Tỷ-kheo, có mặt trong
chúng Tỷ-kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập từ (tâm). Các bậc Tỷ-kheo như vậy,
này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-
kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập bi (tâm). Các bậc Tỷ-kheo như vậy,
này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-
kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập hỷ (tâm). Các bậc Tỷ-kheo như vậy,
này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-
kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập xả (tâm). Các bậc Tỷ-kheo như vậy,
này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-
kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,

TÂM                                            145

có những Tỷ-kheo, sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập bất tịnh. Các bậc Tỷ-kheo như vậy,
này các Tỷ-kheo, có mặt trong chúng Tỷ-
kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này
có những Tỷ-kheo sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập vô thường tưởng. Các bậc Tỷ-kheo
như vậy, này các Tỷ-kheo, có mặt trong
chúng Tỷ-kheo này.
 Này các Tỷ-kheo, trong chúng Tỷ-kheo này,
có những Tỷ-kheo sống chuyên tâm, chú tâm
tu tập nhập tức xuất tức niệm.
Nhập tức xuất tức niệm, này các Tỷ-kheo, được
tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến quả lớn,
công đức lớn.

 Nhập tức xuất tức niệm, được tu tập, làm
cho sung mãn, khiến cho Bốn niệm xứ được
viên mãn.
 Bốn niệm xứ được tu tập, làm cho sung
mãn, khiến cho Bảy giác chi được viên
mãn.
 Bảy giác chi được tu tập, làm cho sung mãn,
khiến cho Minh Giải thoát (vijjavimutti)
được viên mãn.

TÂM                                             146

 Và này các Tỷ-kheo, như thế nào tu tập Nhập tức xuất tức niệm? Như thế nào làm cho sung mãn? Như thế nào là quả lớn, công đức lớn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đi đến khu rừng, đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà trống, và ngồi kiết-già, lưng thẳng và trú niệm trước mặt.

 Chánh niệm, vị ấy thở vô. Chánh niệm, vị ấy
thở ra.
1. Thở vô dài, vị ấy biết: "Tôi thở vô dài". Hay
thở ra dài, vị ấy biết: "Tôi thở ra dài".
2. Hay thở vô ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở vô ngắn".
Hay thở ra ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở ra ngắn".
3. "Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy
tập. "Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị
ấy tập.
4. "An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"An tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
5. "Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
6. "Cảm giác lạc thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác lạc thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
7. "Cảm giác tâm hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác tâm hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.

TÂM                                               147

8. "An tịnh tâm hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"An tịnh tâm hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
9. "Cảm giác về tâm, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác về tâm, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
10. "Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
11. "Với tâm định tĩnh, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Với tâm định tĩnh, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
12. "Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
13. "Quán vô thường, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Quán vô thường, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
14. "Quán ly tham, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập
"Quán ly tham, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
15. "Quán đoạn diệt, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Quán đoạn diệt, tôi sẽ thở ra, vị ấy tập.
16. "Quán từ bỏ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Quán
từ bỏ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
Nhập tức xuất tức niệm, này các Tỷ-kheo, tu tập
như vậy, làm cho sung mãn như vậy, được quả lớn,
được công đức lớn.

 Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Nhập tức xuất tức niệm được tu tập, như thế nào, làm cho sung

TÂM                                                148

mãn, khiến Bốn niệm xứ được viên mãn?

 Khi nào, này các Tỷ-kheo,

 Tỷ-kheo thở vô dài, vị ấy biết: "Tôi thở vô dài".
Hay khi thở ra dài, vị ấy biết "Tôi thở ra dài".
 Hay thở vô ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở vô ngắn".
Hay khi thở ra ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở ra
ngắn".
 "Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở vô", vị ấy
tập. "Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị
ấy tập.
 "An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"An tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
 Trong khi tùy quán thân trên thân, này các
Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời. Này các
Tỷ-kheo, đối với các thân, Ta nói đây là một,
tức là thở vô thở ra. Do vậy, này các Tỷ-kheo,
trong khi tùy quán thân trên thân, vị Tỷ-kheo
trú, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự
tham ưu ở đời.

 Khi nào, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo nghĩ:

 "Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.

TÂM                                               149

"Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
 "Cảm giác lạc thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác lạc thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
 "Cảm giác tâm hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác tâm hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
 "An tịnh tâm hành tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "An
tịnh tâm hành tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
 Trong khi tùy quán thọ trên các thọ, này các
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời. Này các
Tỷ-kheo, đối với các cảm thọ, Ta nói đây là
một, tức là thở vô thở ra. Do vậy này các Tỷ-
kheo, trong khi tùy quán thọ trên các cảm thọ,
Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm
để chế ngự tham ưu ở đời.

 Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nghĩ:

 "Cảm giác tâm, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác tâm, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
 "Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở vô", vị ấy tu
tập. "Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở ra", vị ấy
tập.
 "Với tâm Thiền định, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Với tâm Thiền định, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.

TÂM                                                  150

 "Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
 Trong khi tùy quán tâm trên tâm, này các
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời. Này
các Tỷ-kheo, sự tu tập nhập tức xuất tức
niệm không thể đến với kẻ thất niệm,
không có tỉnh giác. Do vậy, này các Tỷ-
kheo, trong khi tùy quán tâm trên tâm, Tỷ-
kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để
chế ngự tham ưu ở đời.
 Khi nào này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nghĩ:

 "Quán vô thường, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Quán vô thường, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
 "Quán ly tham....
 "Quán đoạn diệt...
 "Quán từ bỏ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Quán
từ bỏ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
 Trong khi tùy quán trên các pháp, này các
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo an trú, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời. Vị ấy,
do đoạn trừ tham ưu, sau khi thấy với trí
tuệ, khéo nhìn (sự vật) với niệm xả ly. Do
vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tùy quán

TÂM                                                  151

pháp trên các pháp, Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở
đời.
Nhập tức xuất tức niệm, này các Tỷ-kheo, được
tu tập như vậy được làm cho sung mãn như vậy,
khiến cho bốn niệm xứ được viên mãn.

 Và này các Tỷ-kheo, Bốn niệm xứ tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, khiến cho Bảy giác chi được viên mãn?

 Này các Tỷ-kheo, trong khi tùy quán thân
trên thân, Tỷ-kheo trú, nhiệt tâm, tỉnh giác,
chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời, trong
khi ấy, niệm không hôn mê của vị ấy được
an trú. Này các Tỷ-kheo, trong khi niệm không
hôn mê của vị ấy cũng được an trú, => trong
khi ấy niệm giác chi được bắt đầu khởi lên với
Tỷ-kheo, trong khi ấy, Tỷ-kheo tu tập niệm giác
chi. Trong khi ấy niệm giác chi được Tỷ-kheo
tu tập đi đến viên mãn.
 Này các Tỷ-kheo, trong khi trú với chánh niệm
như vậy, Tỷ-kheo với trí tuệ suy tư, tư duy,
thẩm sát pháp ấy. Này các Tỷ-kheo, trong khi
trú với chánh niệm như vậy, Tỷ-kheo với trí tuệ
suy tư, tư duy, thẩm sát pháp ấy, => trong khi

TÂM                                              152

ấy trạch pháp giác chi được bắt đầu khởi lên
với Tỷ-kheo. Trong khi ấy, Tỷ-kheo tu tập trạch
pháp giác chi. Trong khi ấy trạch pháp giác chi
được Tỷ-kheo tu tập đi đến viên mãn.
 Này các Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo với trí tuệ
suy tư, tư duy, thẩm sát pháp ấy, sự tinh tấn
không thụ động bắt đầu khởi lên với vị Tỷ-
kheo. Này các Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo với
trí tuệ suy tư, tư duy, thẩm sát pháp ấy, =>
trong khi ấy sự tinh tấn không thụ động bắt đầu
khởi lên với Tỷ-kheo ấy. Trong khi ấy tinh tấn
giác chi được bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-kheo.
Trong khi ấy Tỷ-kheo tu tập tinh tấn giác chi.
Trong khi ấy, tinh tấn giác chi được Tỷ-kheo tu
tập đi đến viên mãn.
 Hỷ không liên hệ đến vật chất được khởi lên
nơi vị tinh tấn tinh cần. Này các Tỷ-kheo,
trong khi hỷ không liên hệ đến vật chất khởi lên
nơi Tỷ-kheo tinh tấn tinh cần, => trong khi ấy
hỷ giác chi bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-kheo.
Trong khi ấy hỷ giác chi được vị Tỷ-kheo tu
tập. Trong khi ấy hỷ giác chi được Tỷ-kheo tu
tập đi đến viên mãn.
 Thân của vị ấy được tâm hoan hỷ trở thành
khinh an, tâm cũng được khinh an. Này các
Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo với ý hoan hỷ được

TÂM                                                153

thân khinh an, được tâm cũng khinh an, =>
trong khi ấy, khinh an giác chi bắt đầu khởi lên
nơi Tỷ-kheo. Trong khi ấy, khinh an giác chi
được Tỷ-kheo tu tập. Trong khi ấy, khinh an
giác chi được Tỷ-kheo làm cho đi đến sung
mãn.
 Một vị có thân khinh an, an lạc, tâm vị ấy
được định tĩnh. Này các Tỷ-kheo, trong khi
Tỷ-kheo có thân khinh an, an lạc, tâm vị ấy
được định tĩnh, => trong khi ấy định giác chi
bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-kheo. => Trong khi ấy
định giác chi được Tỷ-kheo tu tập. => Trong
khi ấy định giác chi được Tỷ-kheo làm cho đi
đến sung mãn.
 Vị ấy với tâm định tĩnh như vậy, khéo nhìn
(sự vật) với ý niệm xả ly. Này các Tỷ-kheo,
trong khi Tỷ-kheo với tâm định tĩnh như vậy,
khéo nhìn (sự vật) với ý niệm xả ly => trong
khi ấy xả giác chi bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-
kheo . Trong khi ấy xả giác chi được Tỷ-kheo
tu tập. Trong khi ấy xả giác chi được Tỷ-kheo
làm cho đến sung mãn.

Này các Tỷ-kheo, trong khi sống tuỳ quán thọ trên các cảm thọ... (như trên)...

TÂM                                                 154

Này các Tỷ-kheo, trong khi sống tuỳ quán tâm trên tâm... (như trên)...

 Này các Tỷ-kheo, trong khi sống tuỳ quán
pháp trên các pháp, Tỷ-kheo an trú, nhiệt
tâm, tỉnh giác, chánh niệm với mục đích điều
phục tham ưu ở đời, trong khi ấy niệm của vị
ấy được an trú, không có hôn mê. Này các
Tỷ-kheo, trong khi niệm của Tỷ-kheo được
an trú, không có hôn mê, niệm giác chi
trong khi ấy được bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-
kheo. Niệm giác chi trong khi ấy được Tỷ-
kheo tu tập. Niệm giác chi trong khi ấy, được
Tỷ-kheo làm cho đi đến sung mãn. Vị ấy an
trú với chánh niệm như vậy, suy tư, tư duy,
thẩm sát pháp ấy với trí tuệ.

 Này các Tỷ-kheo, trong khi an trú với chánh
niệm như vậy, vị ấy suy tư, tư duy, thẩm sát
pháp ấy với trí tuệ. Trạch pháp giác chi
trong khi ấy được bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-
kheo. Trạch pháp giác chi trong khi ấy được
Tỷ-kheo tu tập. Trạch pháp giác chi trong khi
ấy đi đến sung mãn, tinh tấn không thụ động
bắt đầu khởi lên nơi vị ấy.

 Này các Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo suy tư,

TÂM                                              155

tư duy, thẩm sát pháp ấy với trí tuệ, và tinh
tấn không thụ động bắt đầu khởi lên nơi vị
ấy, tinh tấn giác chi trong khi ấy bắt đầu khởi
lên nơi vị Tỷ-kheo. Tinh tấn giác chi được
Tỷ-kheo tu tập. Tinh tấn giác chi được Tỷ-
kheo làm cho đi đến sung mãn.

 Đối với vị ấy tinh cần tinh tấn, hỷ không liên
hệ đến vật chất khởi lên. Này các Tỷ-kheo,
trong khi Tỷ-kheo tinh cần tinh tấn và hỷ
không liên hệ đến vật chất khởi lên, hỷ giác
chi trong khi ấy bắt đầu được khởi lên nơi
Tỷ-kheo. Hỷ giác chi trong khi ấy được Tỷ-
kheo tu tập. Hỷ giác chi trong khi ấy được
Tỷ-kheo làm cho đi đến sung mãn.

 Thân của vị ấy được tâm hoan hỷ trở thành
khinh an, tâm cũng được khinh an. Này các
Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo với ý hoan hỷ
được thân khinh an, được tâm cũng khinh an,
trong khi ấy khinh an giác chi bắt đầu khởi
lên nơi Tỷ-kheo. Trong khi ấy khinh an giác
chi được Tỷ-kheo tu tập. Trong khi ấy khinh
an giác chi được Tỷ-kheo làm cho đi đến
sung mãn.

 Một vị có tâm khinh an, an lạc, tâm vị ấy

TÂM                                                156

được định tĩnh. Này các Tỷ-kheo, trong khi
vị ấy có thân khinh an, an lạc, tâm vị ấy được
định tĩnh, trong khi ấy định giác chi bắt đầu
khởi lên nơi Tỷ-kheo. Trong khi ấy định giác
chi được Tỷ-kheo tu tập. Trong khi ấy định
giác chi được Tỷ-kheo làm cho đi đến sung
mãn.

 Vị ấy với tâm định tĩnh như vậy khéo nhìn
(sự vật) với ý niệm xả ly. Này các Tỷ-kheo,
trong khi Tỷ-kheo với tâm định tĩnh như vậy,
khéo nhìn (sự vật) với ý niệm xả ly, trong khi
ấy xả giác chi bắt đầu khởi lên nơi Tỷ-kheo.
Trong khi ấy xả giác chi được Tỷ-kheo tu tập.
Trong khi ấy xả giác chi được Tỷ-kheo làm
cho đi đến sung mãn.

Này các Tỷ-kheo, bốn niệm xứ được tu tập như vậy, được làm cho sung mãn như vậy khiến cho bảy giác chi được sung mãn.

 Và này các Tỷ-kheo, Bảy Giác Chi tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, khiến cho Minh Giải thoát được viên mãn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi, liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham,

TÂM                                                157

liên hệ đến diệt, hướng đến xả ly; tu tập trạch pháp giác chi... (như trên)... tu tập tinh tấn giác chi... (như trên)... tu tập hỷ giác chi... (như trên)... tu tập khinh an giác chi... (như trên)... tu tập định giác chi... (như trên)... tu tập xả giác chi, liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến diệt, hướng đến xả ly.

Này các Tỷ-kheo, bảy giác chi được tu tập như vậy, được làm cho sung mãn như vậy, khiến cho Minh và Giải thoát được viên mãn.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                                     158

12    4 hạng người biết và không biết cấu uế của tâm mình - Kinh KHÔNG UẾ NHIỄM – 5 Trung I, 59

KINH KHÔNG UẾ NHIỄM (Anangana suttam) – Bài kinh số 5 – Trung I, 59

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Ở tại đây, Tôn giả Sariputta (Xá lợi
Phất) gọi các Tỷ-kheo. "Chư Hiền Tỷ-kheo". - "Thưa
Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

Này chư Hiền, ở đời có bốn hạng người. Thế nào là bốn?

 Chư Hiền, ở đây, có hạng người có cấu uế,
nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có
cấu uế".
 Có hạng người có cấu uế, và như thật tuệ tri:
"Nội thân ta có cấu uế".
 Có hạng người không có cấu uế, nhưng không

TÂM                                             159

như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế".  Có hạng người không có cấu uế và như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế".

Chư Hiền, ở đây, hạng người có cấu uế nhưng không
như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Trong hai
hạng người có cấu uế, hạng người này vì vậy được
gọi là hạng người hạ liệt.

Chư Hiền, ở đây, hạng người có cấu uế và như thật
tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Trong hai hạng người
có cấu uế, hạng người này vì vậy được gọi là hạng
người ưu thắng.

Chư Hiền, ở đây, có hạng người không có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Trong hai hạng người không có cấu uế, hạng người này vì vậy được gọi là hạng người hạ liệt.

Chư Hiền, ở đây, hạng người không có cấu uế và như
thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Trong hai
hạng người không có cấu uế, hạng người này vì vậy
được gọi là hạng người ưu thắng.

Được nói như vậy, Tôn giả Mahamoggallana (Đại Mục-kiền-liên) nói với Tôn giả Sariputta như sau:

TÂM                                                 160

– Tôn giả Sariputta, do nhân gì, do duyên gì,
trong hai hạng người có cấu uế này, một hạng người
được gọi là hạ liệt, một hạng người được gọi là ưu
thắng? Tôn giả Sariputta, do nhân gì, do duyên gì
trong hai hạng người không có cấu uế này, một hạng
người được gọi là hạ liệt, một hạng người được gọi
là ưu thắng?

– Ở đây, Hiền giả, hạng người có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ không khởi lên ước muốn, sẽ không cố gắng, sẽ không tinh tấn để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn về, phủ đầy bụi bặm, và người chủ cái bát ấy không dùng đến, không lau chùi và quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát ấy, sau một thời gian càng ô nhiễm hơn, càng đầy bụi bặm hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này

TÂM                                                 161

sẽ không khởi lên ước muốn, sẽ không cố gắng, sẽ không tinh tấn để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm còn nhiễm".

Ở đây, này Hiền giả, hạng người có cấu uế, và
như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với người
này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ khởi lên
ước muốn, sẽ cố gắng, sẽ tinh tấn để diệt trừ cấu uế
ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi không còn tham,
không còn sân, không còn si, trong khi không còn
cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm". Này Hiền
giả, giống như cái bát bằng đồng, mang từ chợ về
hay mang từ nhà thợ rèn về, phủ đầy bụi bặm, và
người chủ cái bát ấy dùng đến, lau chùi và không
quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả,
như vậy cái bát ấy, sau một thời gian được thanh tịnh
hơn, được sạch sẽ hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người có cấu uế và như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với hạng người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ khởi lên ước muốn, sẽ cố gắng, sẽ tinh tấn, để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi không còn tham, không còn sân, không còn si, trong khi

TÂM                                                 162

không còn cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm".

Ở đây, này Hiền giả, hạng người không có cấu
uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta không
có cấu uế". Với người này, có thể chờ đợi như sau:
"Người này sẽ tư niệm tịnh tướng. Do tư niệm tịnh
tướng, tham sẽ làm ô nhiễm tâm của người này.
Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có
sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm
còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát
bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn
về, thanh tịnh và sạch sẽ. Và người chủ cái bát ấy
không dùng đến, không lau chùi và quăng cái bát ấy
vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát
ấy, sau một thời gian, càng ô nhiễm hơn, càng bụi
bặm hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người không có
cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta
không có cấu uế". Với người này có thể chờ đợi sau:
"Người này sẽ tư niệm tịnh tướng. Do tư niệm tịnh
tướng, tham sẽ làm ô nhiễm tâm của người này.
Người này sẽ từ trần trong khi còn có tham, còn có
sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm
còn ô nhiễm".

TÂM                                              163

Ở đây, này Hiền giả, hạng người không có cấu uế và như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Với người này có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ không tư niệm tịnh tướng. Do không tư niệm tịnh tướng, tham sẽ không làm ô nhiễm tâm của người này. Người này sẽ từ trần, trong khi không có tham, không có sân, không có si, trong khi không còn cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn về, thanh tịnh và sạch sẽ và người chủ cái bát ấy dùng đến, lau chùi và không quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát ấy, sau một thời gian, càng được thanh tịnh hơn, càng được sạch sẽ hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người không có
cấu uế, và như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu
uế". Với người này có thể chờ đợi như sau: "Người
này sẽ không tư niệm tịnh tướng. Do không tư niệm
tịnh tướng, tham sẽ không làm ô nhiễm tâm người
này. Người này sẽ từ trần, không có tham, không có
sân, không có si, không còn cấu uế, tâm không còn ô
nhiễm".

Này Hiền giả Moggallana, do nhân này, do

TÂM                                                 164

duyên này, trong hai người có cấu uế này, một người được gọi là hạ liệt, một người được gọi là ưu thắng. Này Hiền giả Moggallana, do nhân này, do duyên này, trong hai người này không có cấu uế, một người được gọi là hạ liệt, một người được gọi là ưu thắng.

Này Hiền giả, cấu uế gọi là cấu uế, danh từ gì là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế?

- Này Hiền giả, các ác bất thiện pháp, cảnh giới của dục là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có phạm giới tội, mong rằng các Tỷ-kheo chớ có biết về ta rằng là đã phạm giới tội". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo có thể biết được các Tỷ-kheo ấy đã phạm giới tội. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo đã biết được ta đã phạm giới tội". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có phạm giới tội, mong rằng các Tỷ-kheo hãy quở trách ta ở chỗ kín đáo, không phải ở giữa Tăng chúng". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo quở trách Tỷ-kheo ấy ở giữa Tăng chúng, không phải

TÂM                                                165

ở chỗ kín đáo. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo
quở trách ta ở giữa Tăng chúng, không phải ở chỗ
kín đáo". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn.
Này Hiền giả, phẫn nộ, và bất mãn, cả hai thuộc về
cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có
phạm giới tội, mong rằng một Tỷ-kheo đồng đẳng
hãy quở trách ta, chớ không phải một vị không đồng
đẳng". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một
Tỷ-kheo không đồng đẳng quở trách Tỷ-kheo ấy,
không phải một Tỷ-kheo đồng đẳng. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo không đồng đẳng quở trách
ta, không phải một Tỷ-kheo đồng đẳng". Do đó vị
này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả,
phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
bậc Đạo Sư hãy hỏi ta nhiều lần trong khi giảng
pháp cho chúng Tỷ-kheo! Mong rằng bậc Đạo Sư
không hỏi Tỷ-kheo khác nhiều lần trong khi giảng
pháp cho chúng Tỷ-kheo!". Này Hiền giả, sự tình này
có thể xảy ra: bậc Đạo Sư hỏi một Tỷ-kheo khác
nhiều lần trong khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo,
bậc Đạo Sư không hỏi Tỷ-kheo ấy nhiều lần trong

TÂM                                                166

khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Bậc Đạo Sư hỏi một Tỷ-kheo khác nhiều
lần trong khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo. Bậc
Đạo Sư không hỏi ta nhiều lần trong khi giảng pháp
cho chúng Tỷ-kheo". Do đó, vị này trở thành phẫn
nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả
hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
các Tỷ-kheo hãy để ta đi trước trong khi vào làng để
dùng cơm! Mong rằng các Tỷ-kheo không để một Tỷ-
kheo khác đi trước trong khi vào làng để dùng cơm!"
Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo
để một Tỷ-kheo khác đi trước trong khi vào làng để
dùng cơm, các Tỷ-kheo không để Tỷ-kheo ấy đi
trước trong khi vào làng để dùng cơm. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo để một Tỷ-kheo khác đi
trước trong khi vào làng để dùng cơm, các Tỷ-kheo
không để ta đi trước trong khi vào làng để dùng
cơm". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn.
Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về
cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng tại chỗ ăn, ta được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ

TÂM                                                167

ăn khất thực tốt nhất! Mong rằng Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất; còn Tỷ-kheo ấy tại chỗ ăn không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất. Tại chỗ ăn, ta không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng tại chỗ ăn sau khi ăn xong, ta sẽ thuyết tùy hỷ pháp, không phải Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, sẽ thuyết pháp tùy hỷ pháp!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, thuyết tùy hỷ pháp; Tỷ-kheo ấy tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, không thuyết tùy hỷ pháp. Tỷ- kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, thuyết tùy hỷ pháp. Ta tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, không thuyết tùy hỷ pháp". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả,

TÂM                                                 168

phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng, ta sẽ thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá, chớ không phải một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá; còn Tỷ-kheo ấy không thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá ,Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá, còn ta không thuyết pháp cho các Tỷ- kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng, ta sẽ thuyết pháp cho các Tỷ-kheo-ni tụ tập tại ngôi tịnh xá,... (như trên)... ta sẽ thuyết pháp cho các Nam cư sĩ... ta sẽ thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá, chớ không phải một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá; còn Tỷ-kheo ấy không thuyết pháp cho các Nữ

TÂM                                                  169

cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá; còn ta không thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
các Tỷ-kheo cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
ta; các vị Tỷ-kheo chớ có cung kính, tôn trọng, lễ bái
cúng dường một Tỷ-kheo khác!" Này Hiền giả, sự
tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo cung kính, tôn
trọng lễ bái, cúng dường một Tỷ-kheo khác, các Tỷ-
kheo không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo
cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-
kheo khác chớ không cung kính, tôn trọng, lễ bái,
cúng dường ta". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và
bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai
thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng các Tỷ- kheo-ni... (như trên)... các Nam cư sĩ... (như trên)... các Nữ cư sĩ cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường ta. Các Nữ cư sĩ không cung kính, tôn trọng, lễ bái,

TÂM                                                  170

cúng dường một Tỷ-kheo khác!" Này Hiền giả, sự
tình này có thể xảy ra: các Nữ cư sĩ cung kính, tôn
trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-kheo khác, các Nữ
cư sĩ không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Nữ cư sĩ
cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-
kheo khác; các Nữ cư sĩ không cung kính, tôn trọng,
lễ bái, cúng dường ta". Do đó vị này trở thành phẫn
nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả
hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng ta nhận được các y phục tối thắng, Tỷ-kheo khác không nhận được các y phục tối thắng!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác nhận được các y phục tối thắng, Tỷ-kheo ấy không nhận được các y phục tối thắng. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác nhận được các y phục tối thắng; ta không nhận được các y phục tối thắng". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng ta nhận được các đồ ăn khất thực tối thắng... (như trên)... các sàng tọa tối thắng, các dược phẩm trị

TÂM                                                171

bịnh tối thắng. Tỷ-kheo khác không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng, còn Tỷ-kheo ấy không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng". Tỷ- kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng; còn ta không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, các ác bất thiện pháp, cảnh giới của dục này là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào, các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này còn được thấy và nghe là chưa được diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy là vị sống trong rừng núi, tại các trú xứ xa vắng, sống hạnh khất thực, thứ lớp khất thực từng nhà một, theo hạnh mang phấn tảo y, mặc y phục thô xấu, thời các đồng phạm hạnh không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn giả này còn được thấy và còn được nghe các ác, bất thiện pháp, cảnh giới dục của Tỷ-kheo chưa được diệt trừ.

Này Hiền giả, ví như một bát bằng đồng, mang từ chợ về hay từ nhà người thợ rèn về, bát ấy thanh

TÂM                                                 172

tịnh, sạch sẽ. Nhưng người chủ của bát ấy đựng đầy
bát với xác rắn, xác chó hay xác người, đậy lại với
một cái bát đồng khác rồi mang về hàng chợ lại. Có
người thấy vậy bèn hỏi: "Bạn mang cái gì có vẻ đẹp
đẽ ngon lành vậy?" Khi cầm cái bát lên, mở ra và
nhìn vào, thì với người ấy, không ưa thích khởi lên,
sự ghê tởm khởi lên, và sự yếm ố khởi lên. Những
người đói còn chưa muốn ăn các thứ ấy, huống nữa
là những người đã no.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào, các ác, bất
thiện pháp, cảnh giới của dục này còn được thấy và
được nghe là chưa được diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy là
vị sống trong rừng núi, tại các trú xứ xa vắng, sống
hạnh khất thực, thứ lớp khất thực từng nhà một, theo
hạnh mang phấn tảo y, mặc y phục thô xấu, thời các
đồng phạm hạnh không cung kính, tôn trọng, lễ bái,
cúng dường Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn
giả này còn được thấy và còn được nghe các ác, bất
thiện pháp, cảnh giới của dục này là chưa được diệt
trừ.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào mà các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này được thấy và được nghe là đã diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy sống gần làng mạc, chấp nhận biệt thỉnh thực, mang y người gia chủ cúng, thời các đồng phạm hạnh cung kính,

TÂM                                               173

tôn trọng, lễ bái, cúng dường vị Tỷ-kheo ấy. Vì sao
vậy? Vì các bậc Tôn giả này được thấy và được nghe
các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục của vị Tỷ-
kheo ấy đã được diệt trừ.

Này Hiền giả, ví như một bát đồng, mang từ
hàng chợ về hay từ nhà người thợ rèn về, bát ấy
thanh tịnh, sạch sẽ. Người chủ cái bát ấy dựng đầy
với gạo ngon, cơm lành, các hột đen đã lấy ra, các
loại đồ ăn, đậy lại với một bát đồng khác rồi mang
về hàng chợ lại. Các người thấy vậy bèn hỏi: "Bạn
mang cái gì có vẻ đẹp đẽ ngon lành vậy?" Khi cầm
cái bát lên, mở ra và nhìn vào, thì đối với người ấy,
ưa thích khởi lên, sự không ghê tởm khởi lên, sự
không yếm ố khởi lên. Người no còn muốn ăn các thứ
ấy huống nữa là người đói.

Này Hiền giả, cũng vậy, đối với vị Tỷ-kheo nào,
mà các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này
được thấy và được nghe là đã diệt trừ, nếu Tỷ-kheo
ấy sống ở biên giới gần làng mạc, chấp nhận biệt
thỉnh thực, mang y người gia chủ cúng, thời các đồng
phạm hạnh cung kính, tôn trọng lễ bái cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn giả này được
thấy và được nghe các ác, bất thiện pháp cảnh giới
của dục này đã được diệt trừ.

TÂM                                                174

Được nghe nói vậy, Tôn giả Mahamoggallana thưa với Tôn giả Sariputta:

– Hiền giả Sariputta, một ví dụ khởi lên cho tôi!

– Hiền giả Moggallana, hãy nói lên ví dụ ấy.

– Hiền giả, một thời tôi ở thành Vương Xá, tại Giribbaja. Này Hiền giả, rồi tôi đắp y vào buổi sáng, mang theo y bát, vào thành Vương Xá để khất thực. Lúc bấy giờ, Samiti, con một người làm xe, đang đẽo một vành xe, và tà mạng ngoại đạo Panduputta, trước là con của một người làm xe, đang đứng một bên. Rồi tà mạng ngoại đạo Panduputta trước là con một người làm xe, khởi lên ý nghĩ như sau: "Mong rằng Samiti, con người thợ xe, hãy đẽo đường cong này, đường méo này và các mắt gỗ này, để vành xe này không có cong, không có đường méo, không có mắt gỗ, được trơn tru và được đặt vào trong trục chính". Này Hiền giả, tà mạng ngoại đạo Panduputta, trước là con một người làm xe suy nghĩ như thế nào, thời đúng như vậy, Samiti, con người làm xe, đẽo đường cong này, đường méo này và các mắt gỗ này của vành xe ấy. Này Hiền giả, tà mạng ngoại đạo Panduputta trước là con người làm xe, hoan hỷ nói lên lời hoan hỷ như sau: "Hình như người này đang đẽo (vành xe ấy) như là với tâm của anh ta, anh ta

TÂM                                                175

biết tâm ta vậy".

Này Hiền giả, những ai không có lòng tin, vì mục đích sinh sống, không phải vì lòng tin mà xuất gia, sống đời sống vô gia đình, những vị gian ngụy, xảo trá, khi cuống, trạo cử, kiêu mạn, dao động, lắm lời, tạp thoại, không hộ trì các căn, không tiết độ trong ăn uống, không chú tâm cảnh giác, không tha thiết với hạnh Sa-môn, không nhiệt thành tôn trọng Phật pháp, ưa sống sung túc, biếng nhác, dẫn đầu về đọa lạc, chối bỏ trọng trách sống viễn ly, giải đãi không tinh tấn, lãng quên không chú niệm, không định tâm, tâm tán loạn, liệt tuệ, đần độn. Tôn giả Sariputta với pháp môn này, như là với tâm của Tôn giả, Tôn giả biết tâm của những hạng người ấy.

Những kẻ Thiện nam tử, do lòng tin, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình; những vị nào không gian ngụy, không xảo trá, không khi cuống, không trạo cử, không kiêu mạn, không dao động, không lắm lời, không tạp thoại, hộ trì các căn, tiết độ trong ăn uống, chú tâm cảnh giác, tha thiết với hạnh Sa-môn, nhiệt thành tôn trọng Phật pháp, không sống trong sung túc, không biếng nhác, bỏ rơi gánh nặng về đọa lạc, dẫn đầu về viễn ly, tinh cần, tinh tấn, nỗ lực, chú tâm cảnh giác, định tâm, nhất tâm, có trí tuệ, không đần độn. Những vị này sau khi nghe pháp môn

TÂM                                                  176

này của Tôn giả Sariputta, hình như đang uống, hình
như đang nếm với lời nói và tâm ý. Thật lành thay,
một vị Tôn giả đồng phạm hạnh đã khiến cho vượt
khỏi bất thiện và an trú vào chánh thiện!

Này Hiền giả, ví như một người đàn bà hay người đàn ông, còn đang tuổi trẻ, tánh ưa trang sức, sau khi gội đầu xong, sau khi được một vòng hoa sen xanh hay một vòng vũ sanh hoa, hay một vòng thiện tư hoa, dùng hai tay cầm lấy vòng hoa ấy và đặt trên đỉnh đầu. Này Hiền giả, cũng vậy những Thiện nam tử vì lòng tin đã xuất gia, từ bỏ gia đình sống không gia đình, không gian ngụy... (như trên)... Thật lành thay một Tôn giả đồng phạm hạnh đã khiến cho vượt khỏi bất thiện và an trú vào chánh thiện!

Như vậy hai vị cao đức ấy cùng nhau thiện thuyết, cùng nhau tùy hỷ.

TÂM                                                177

13    4 trường hợp cần hộ trì tâm - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43

HỘ TRÌ – Tăng II, 43

1. - Trong bốn trường hợp, này các Tỷ-kheo, không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do tự mình. Thế nào là bốn?

- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho tham đắm, tâm ta chớ có tham
đắm!", không phóng dật, niệm và tâm hộ trì
cần phải làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho sân hận, tâm ta chớ có sân hận!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho si mê, tâm ta chớ có si mê!", không
phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do
tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho say đắm, tâm ta chớ có say đắm!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.

TÂM                                            178

2. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các
pháp khiến cho tham đắm, tâm không tham đắm, tự
ngã được ly tham; đối với các pháp khiến cho sân
hận, tâm không sân hận, tự ngã được ly sân; đối với
các pháp khiến cho si mê, tâm không si mê, tự ngã
được ly si; đối với các pháp khiến cho say đắm, tâm
không say đắm, tự ngã được ly đắm say; thời vị ấy
không có sợ hãi, không có dao động, không có hốt
hoảng, không rơi vào hoảng sợ, không có đi do
nhân các Sa-môn có nói gì.

TÂM                                              179

14     5 căn được tu tập nhờ Hộ trì tâm - Kinh Y Chỉ An Trú – Tương V, 361

Y Chỉ An Trú – Tương V, 361

1) Tại Sàvatthi...

2) -- Tỷ-kheo y chỉ một pháp, này các Tỷ-kheo, năm căn được tu tập, được khéo tu tập. Một pháp ấy là gì? Là không phóng dật.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp không phóng dật?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hộ trì tâm đối với
các lậu hoặc và các pháp hữu lậu. Do vị ấy hộ trì tâm
đối với các lậu hoặc và các pháp hữu lậu, nên tín căn
được tu tập đi đến viên mãn... tuệ căn được tu tập đi
đến viên mãn.

4) Tỷ-kheo y chỉ một pháp như vậy, này các Tỷ- kheo, năm căn được tu tập, đi đến viên mãn.

TÂM                                                180

15     5 tưởng đưa đến tâm giải thoát quả - Kinh TÂM GIẢI THOÁT QUẢ 1 – Tăng II, 441

TÂM GIẢI THOÁT QUẢ 1 – Tăng II, 441

1. - Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến tâm giải thoát quả, tuệ giải thoát lợi ích. Thế nào là năm?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trú:

- Tùy quán bất tịnh trên thân,
- Với tưởng ghê tởm trong các món ăn,
- Với tưởng không hoan hỷ đối với tất cả thế
giới,
- Tùy quán vô thường đối với tất cả hành,
- Với tưởng về chết, Vị ấy nội tâm khéo an trú.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được
làm cho sung mãn, đưa đến tâm giải thoát quả, tâm
giải thoát lợi ích, tuệ giải thoát quả và tuệ giải thoát
lợi ích.

3. Này các Tỷ-kheo, khi nào Tỷ-kheo có tâm giải thoát và có tuệ giải thoát, vị ấy được gọi là Tỷ-kheo đã cất đi các vật chướng ngại, đã lấp các thông hào,

TÂM                                                   181

đã nhổ lên cột trụ, đã mở tung các ổ khóa, là bậc Thánh đã hạ cây cờ xuống, đã đặt gánh nặng xuống, không có gì hệ lụy.

Và thế nào là Tỷ-kheo đã cất đi các chướng ngại?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn trừ vô
minh, đã cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây
tàla, làm cho không thể hiện hữu, không thể sinh
khởi trong tương lai. Này các Tỷ-kheo, như vậy là
Tỷ-kheo đã cất đi các vật chướng ngại.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã lấp các thông hào?

5. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đã đoạn trừ tái sanh và sự luân chuyển sanh tử, đã cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tàla, làm cho không thể hiện hữu, không thể tái sanh trong tương lai. Này các Tỷ- kheo, như vậy là Tỷ-kheo đã lấp các thông hào.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vị Tỷ-kheo đã nhổ lên cột trụ?

6. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn trừ tham ái, đã cắt đứt tận gốc rễ, đã làm cho như thân cây tàla, đã làm cho không thể hiện hữu, không thể sanh khởi

TÂM                                                   182

trong tương lai. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ- kheo đã nhô lên cột trụ.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vị Tỷ-kheo đã mở tung các ổ khóa?

7. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn trừ năm
hạ phần kiết sử, đã cắt đứt tận gốc rễ, đã làm cho như
thân cây tàla, đã làm cho không thể hiện hữu, không
thể tái sanh tương lai. Này các Tỷ-kheo, như vậy là
Tỷ-kheo đã mở tung các ổ khóa.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào gọi Tỷ-kheo là bậc Thánh đã hạ cây cờ xuống, đã đặt gánh nặng xuống, không có gì hệ lụy?

8. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn trừ ngã
mạn, đã cắt đứt tận gốc rễ, đã làm cho như thân cây
tàla, đã làm cho không thể hiện hữu, không thể sanh
khởi trong tương lai. Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi
Tỷ-kheo là bậc Thánh đã hạ cây cờ xuống, đã đặt
gánh nặng xuống, không còn gì hệ lụy.

TÂM GIẢI THOÁT QUẢ 2 – Tăng II, 443

1. - Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến tâm giải thoát quả,

TÂM                                                 183

tâm giải thoát lợi ích, tuệ giải thoát quả và tuệ giải thoát lợi ích.

2. Thế nào là năm?

-   Tưởng vô thường,
-   Tưởng khổ trong vô thường,
-   Tưởng vô ngã trong khổ,
-   Tưởng đoạn tận,
-   Tưởng ly tham.

Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được
làm cho sung mãn, đưa đến tâm giải thoát quả, tâm
giải thoát lợi ích, tuệ giải thoát quả và tuệ giải thoát
lợi ích.

3. Khi nào vị Tỷ-kheo, này các Tỷ-kheo, có tâm giải
thoát và tuệ giải thoát, này các Tỷ-kheo vị ấy được
gọi là Tỷ-kheo đã cất đi các vật chướng ngại, đã lấp
các thông hào, đã nhổ lên cột trụ, đã mở tung các ổ
khóa, là bậc Thánh đã hạ cây cờ xuống, đã đặt gánh
nặng xuống, không có gì hệ lụy.

Và thế nào là Tỷ-kheo đã cất đi các vật chướng ngại?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn trừ vô minh, đã cắt đứt tận gốc rễ, đã làm cho như thân cây tàla, đã làm cho không thể hiện hữu, không thể tái

TÂM                                                   184

sanh trong tương lai. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo đã cất đi các vật chướng ngại.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã lấp các thông hào?

5. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đã đoạn trừ
tái sanh và sự luân chuyển sanh tử, đã cắt đứt tận
gốc rễ, đã làm cho như thân cây tàla, đã làm cho
không thể hiện hữu, không thể sanh khởi trong tương
lai. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo đã lấp các
thông hào.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã nhổ lên cột trụ?

6. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đã đoạn trừ
tham ái, đã cắt đứt tận gốc rễ, đã làm cho như thân
cây tàla, làm cho không thể hiện hữu, không thể sanh
khởi trong tương lai. Này các Tỷ-kheo, như vậy là
Tỷ-kheo đã nhổ lên cột trụ.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã mở tung các ổ khóa?

7. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, đã cắt đứt tận gốc rễ, đã làm cho như thân cây tàla, đã làm cho không thể hiện

TÂM                                               185

hữu, không thể sanh khởi trong tương lai. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo đã mở tung các ổ khóa.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào gọi Tỷ-kheo là bậc Thánh đã hạ cây cờ xuống, đã đặt gánh nặng xuống, không có hệ lụy?

8. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn trừ
ngã mạn, đã cắt đứt tận gốc rễ, đã làm cho như thân
cây tàla, đã làm cho không thể hiện hữu, không thể
sanh khởi trong tương lai. Này các Tỷ-kheo, như vậy
là Tỷ-kheo bậc Thánh đã đặt gánh nặng xuống,
không có gì hệ lụy.

TÂM                                              186

16     5 uế nhiễm của tâm - Kinh CÁC UẾ NHIỄM – Tăng II, 327

CÁC UẾ NHIỄM – Tăng II, 327

1. - Có năm uế nhiễm này của vàng, này các Tỷ-
kheo, do các uế nhiễm ấy, vàng bị uế nhiễm không
được nhu nhuyến, không được dễ sử dụng, không
sánh chói, bị bể vụn và không chơn chánh chịu sự tác
thành. Thế nào là năm?

2. Sắt, đồng, thiếc, chì và bạc.

Có năm uế nhiễm này của vàng, này các Tỷ-kheo, do
uế nhiễm ấy, vàng bị uế nhiễm không được nhu
nhuyến, không được dễ sử dụng, không sáng chói bị
bể vụn và không chơn chánh chịu sự tác thành.

3. Và khi nào, này các Tỷ-kheo, vàng được giải thoát
khỏi năm uế nhiễm này, khi ấy vàng ấy được nhu
nhuyến, dễ sử dụng, sáng chói, không bị bể vụn, và
chơn chánh chịu sự tác thành. Và các đồ trang sức
nào người ta muốn như nhẫn, như bông tai, như vòng
cổ, như dây chuyền vàng, vàng ấy có thể dùng tùy
theo ước muốn.

TÂM                                               187

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có năm uế nhiễm này
của tâm, do các uế nhiễm ấy, tâm bị uế nhiễm, không
nhu nhuyến, không dễ sử dụng, không sáng chói, bị
bể vụn, không chơn chánh định tĩnh để đoạn diệt các
lậu hoặc. Thế nào là năm?

4. Tham dục, sân, hôn trầm thụy miên, trạo hối, nghi.
Có năm uế nhiễm này của tâm, này các Tỷ-kheo, do
năm uế nhiễm ấy, tâm bị uế nhiễm không được nhu
nhuyến, không dễ sử dụng, không sáng chói, bị bể
vụn, không chơn chánh, định tĩnh để đoạn diệt các
lậu hoặc.

5. Và khi nào, này các Tỷ-kheo, tâm được giải thoát khỏi năm uế nhiễm ấy; khi ấy, tâm ấy được nhu nhuyến, dễ sử dụng, sáng chói, không bể vụn, chơn chánh định tĩnh để đoạn diệt các lậu hoặc. Tùy thuộc theo pháp gì cần phải được giác ngộ với thắng trí, tâm vị ấy hướng đến để được giác ngộ với thắng trí. Tại đây, tại đấy vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến pháp ấy, dầu thuộc loại xứ nào.

6. Nếu vị ấy ước muốn, "Ta sẽ chứng được các loại thần thông, một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình biến hình đi ngang qua vách, qua tường, qua núi như đi qua hư không; độn thổ, trồi lên ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên nước không chìm, như trên đất liền; ngồi kiết-

TÂM                                                188

già hay đi trên hư không như con chim; với bàn tay,
chạm và sờ mặt trăng và mặt trời, những vật có đại
oai lực, đại oai thần như vậy; có thể tự thân bay đến
cõi Phạm thiên." Tại đấy, tại đấy, vị ấy có khả năng,
có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc loại xứ
nào.

7. Nếu vị ấy ước muốn: "Với thiên nhĩ thanh tịnh,
siêu nhân, có thể nghe hai loại tiếng chư thiên và loài
Người, xa và gần". Tại đấy, tại đấy, vị ấy có khả
năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc
loại xứ nào.

8. Nếu vị ấy ước muốn: "Mong rằng với tâm của mình có thể biết được tâm của các loại chúng sanh khác, tâm của loài Người khác nhau như sau: "Tâm có tham, biết là tâm có tham. Tâm không tham, biết là tâm không tham. Tâm có sân biết là tâm có sân. Tâm không sân, biết là tâm không sân. Tâm có si biết là tâm có si. Tâm không si biết là tâm không si. Tâm chuyên chú biết là tâm chuyên chú. Tâm tán loạn biết là tâm tán loạn. Đại hành tâm biết là đại hành tâm. Không phải đại hành tâm biết là không phải đại hành tâm. Tâm chưa vô thượng biết là tâm chưa vô thượng. Tâm vô thượng biết là tâm vô thượng. Tâm Thiền định biết là tâm thiền định. Tâm không thiền định biết là tâm không Thiền định. Tâm giải thoát

TÂM                                                  189

biết là tâm giải thoát. Tâm không giải thoát biết là
tâm không giải thoát"". Tại đấy, tại đấy, vị ấy có khả
năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc
loại xứ nào.

9. Nếu vị ấy ước muốn: "Ta sẽ nhớ đến nhiều đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp." Vị ấy nhớ rằng: "Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, đồ ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sinh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, đồ ăn như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ở đây." Tại chỗ, tại đấy, vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc loại xứ nào.

10. Nếu vị ấy ước muốn: "Với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, ta thấy sự từ bỏ và sanh khởi của chúng sanh. Ta biết rõ chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Các vị chúng sanh ấy làm những ác hạnh về thân, ác hạnh về lời,

TÂM                                                 190

ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Các vị chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, ngữ và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến. Những vị này sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các cõi lành, cõi Trời, trên đời này. Như vậy, với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, ta có thể thấy sự sống chết của chúng sanh. Ta có thể rõ biết rằng chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ". Tại đấy, tại đấy, vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc loại xứ nào.

11. Nếu vị ấy ước muốn: "Do đoạn diệt các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, với thắng trí ta chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát." Tại đấy, tại đấy, vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc loại xứ nào.

TÂM                                                 191

17     5 xuất ly giới - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Năm xuất ly giới:

a. Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo, có
tác ý đối với dục vọng, tâm không hướng
nhập dục vọng, không tín lạc, không an
trú, không bị chi phối bởi dục vọng. Khi
vị này có tác ý đối với ly dục, tâm hướng
nhập ly dục, tín lạc, an trú và bị chị phối
bởi ly dục, tâm của vị ấy khéo ly, khéo tu,
khéo khởi, khéo giải thoát, khéo ly hệ đối
với các dục lạc. Và các lậu hoặc, các tổn
hại, các nhiệt não khởi lên do duyên, các
dục lạc, vị ấy đối với chúng được giải
thoát, không còn cảm thọ cảm giác ấy.
Như vậy được gọi là giải thoát đối với các
dục vọng.

b. Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo có tác ý đối với sân hận, tâm không hướng

TÂM                                                  192

nhập sân hận, không tín lạc, không an trú,
không bị chi phối bởi sân hận. Khi vị này
có tác ý đối với vô sân, tâm hướng nhập
vô sân, có tín lạc, có an trú, có bị chi phối
bởi vô sân, tâm vị ấy khéo ly, khéo tu,
khéo khởi, khéo giải thoát, khéo ly hệ đối
với vô sân. Và các lậu hoặc, các tổn hoại,
các nhiệt não khởi lên do duyên với sân,
vị ấy đối với chúng được giải thoát,
không còn cảm thọ cảm giác ấy. Như vậy
được gọi là giải thoát đối với sân hận.

c. Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo, có
tác ý đối với hại tâm, tâm không hướng
nhập hại tâm, không tín lạc, không an trú,
không bị chi phối bởi hại tâm. Khi vị này
có tác ý đối với ly hại tâm, tâm hướng
nhập ly hại tâm, tín lại, an trú, bị chi phối
bởi ly hại tâm. Tâm vị ấy khéo ly, khéo
tu, khéo khởi, khéo giải thoát, khéo ly hệ
hại tâm. Và các lậu hoặc, các tổn hại, các
nhiệt não khởi lên do duyên với hại tâm,
vị ấy đối với chúng được giải thoát,
không còn cảm thọ cảm giác ấy. Như vậy
được gọi là giải thoát đối với hại tâm.

d. Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo, có

TÂM                                                 193

tác ý đối với sắc, tâm không hướng nhập
vào sắc, không tín lạc, không an trú,
không bị chi phối bởi sắc. Khi vị này có
tác ý đối với vô sắc, tâm hướng nhập vô
sắc, tín lạc, an trú, bị chi phối bởi vô sắc.
Tâm vị ấy khéo ly, khéo tu, khéo khởi,
khéo giải thoát, khéo ly hệ đối với sắc. Và
các lậu hoặc, các tổn hại, cái nhiệt não
khởi lên do duyên với sắc, vị ấy đối với
chúng được giải thoát, không còn cảm
thọ cảm giác ấy. Như vậy được gọi là giải
thoát đối với sắc.

e. Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo có
tác ý đối với tự thân, tâm không hướng
nhập tự thân, không tín lạc, không an trú,
không bị chi phối bởi tự thân. Khi vị này
có tác ý đối với thân diệt, tâm hướng nhập
thân diệt, tín lạc, an trú, bị chi phối bởi
thân diệt. Tâm vị ấy khéo ly, khéo tu,
khéo khởi, khéo giải thoát, khéo ly hệ
thân diệt. Và các lậu hoặc, các tổn hại,
các nhiệt não khởi lên do duyên với tự
thân, vị ấy đối với chúng được giải thoát,
không còn cảm thọ cảm giác ấy. Như vậy
được gọi là giải thoát đối với tự thân.

TÂM                                                194

2.   Năm giải thoát xứ:

- Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo, khi
nghe bậc Đạo Sư, hay một vị đồng Phạm
hạnh đáng kính nào thuyết pháp. Này các
Hiền giả, khi vị Tỷ kheo nghe bậc Đạo Sư
hay một vị đồng Phạm hạnh đáng kính
nào thuyết pháp, vị ấy, đối với pháp ấy,
hiểu được nghĩa lý và hiểu cả văn cú. Nhờ
hiểu được nghĩa lý và hiểu cả văn cú,
khoan khoái sanh. Nhờ khoan khoái, hỷ
sanh. Nhờ hỷ tâm, thân khinh an sanh.
Nhờ thân khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc
thọ, tâm được định tỉnh. Đó là giải thoát
xứ thứ nhất.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo
không nghe bậc Đạo Sư hay một vị đồng
Phạm hạnh đáng kính nào thuyết pháp.
Nhưng vị ấy, theo điều đã nghe, theo điều
đã học, thuyết pháp một cách rộng rãi cho
các người khác. Này các Hiền giả, khi vị
Tỷ kheo theo điều đã nghe, theo điều đã
học, thuyết pháp một cách rộng rãi cho
các người khác, vị ấy đối với pháp ấy,
hiểu được nghĩa lý và hiểu được văn cú.
Nhờ hiểu được nghĩa lý và hiểu được văn

TÂM                                              195

cú, khoan khoái sanh. Nhờ khoan khoái,
hỷ sanh. Nhờ hỷ tâm, thân khinh an sanh.
Nhờ thân khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc
thọ, tâm được định tỉnh. Đó là giải thoát
xứ thứ hai.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo,
không được nghe bậc Đạo Sư hay một vị
đồng Phạm hạnh đáng kính nào thuyết
pháp, cũng không theo điều đã nghe, điều
đã học thuyết pháp một cách rộng rãi cho
các người khác. Vị ấy theo điều đã nghe,
theo điều đã học, tụng đọc pháp một cách
rõ ràng. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo,
theo điều đã nghe, theo điều đã học, tụng
đọc pháp một các rõ ràng, do vậy đối với
pháp ấy, hiểu được nghĩa lý và hiểu được
văn cú. Nhờ hiểu được nghĩa lý và hiểu
được văn cú, thân khinh an sanh. Nhờ
thân khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc thọ,
tâm được định tỉnh. Đó là giải thoát xứ
thứ ba.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo,
không nghe bậc Đạo sư hay một vị đồng
Phạm hạnh đáng kính thuyết pháp, cũng
không theo điều đã nghe, điều đã học

TÂM                                            196

thuyết pháp một cách rộng rãi cho các
người khác, cũng không theo điều đã
nghe, điều đã học, tụng đọc pháp một
cách rõ ràng. Vị ấy, theo điều đã nghe,
theo điều đã học, dùng tâm tầm cầu, suy
tư, quán sát pháp ấy. Này các Hiền giả, vị
Tỷ kheo, theo điều đã nghe, theo điều đã
học, dùng tâm tầm cầu, suy tư, quán sát
pháp ấy. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo,
theo điều đã nghe, theo điều đã học, dùng
tâm tầm cầu, suy tư, quán sát pháp ấy nên
đối với pháp ấy hiểu được nghĩa lý, hiểu
được văn cú. Nhờ hiểu được nghĩa lý,
hiểu được văn cú, khoan khoái sanh. Nhờ
khoan khoái sanh, hỷ tâm sanh. Nhờ hỷ
tâm, thân khinh an sanh. Nhờ khinh an,
lạc thọ sanh. Nhờ lạc thọ, tâm được định
tỉnh. Đó là giải thoát xứ thứ tư.

- Này các Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo,
không nghe bậc Đạo Sư hay một vị đồng
Phạm hạnh đáng kính nào thuyết pháp,
cũng không theo điều đã nghe, theo điều
đã học, thuyết pháp một cách rộng rãi cho
các người khác, cũng không theo điều đã
nghe, theo điều đã học dùng tâm tầm cầu,
suy tư, quán sát pháp ấy, vị Tỷ kheo đã

TÂM                                             197

khéo nắm giữ một định tướng nào, khéo
tác ý, khéo thọ trì, khéo thể nhập nhờ trí
tuệ. Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo nắm
giữ một định tướng nào, khéo tác ý, khéo
thọ trì, khéo thể nhập nhờ trí tuệ. Này các
Hiền giả, vị Tỷ kheo tùy theo khéo nắm
giữ một định tướng nào, khéo tác ý, khéo
thọ trì, khéo thể nhập nhờ trí tuệ, nên đối
với pháp ấy, hiểu được nghĩa lý, hiểu
được văn cú. Nhờ hiểu được nghĩa lý,
hiểu được văn cú, nên khoan khoái sanh.
Nhờ khoan khoái sanh, hỷ tâm sanh. Nhờ
hỷ tâm, thân khinh an sanh. Nhờ thân
khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc thọ, tâm
được định tỉnh. Đó là giải thoát xứ thứ
năm.

TÂM                                            198

18    5 xuất ly giới - Kinh XUẤT LY – Tăng II, 703

XUẤT LY – Tăng II, 703

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm giới đưa đến xuất ly này. Thế nào là năm?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tác ý về dục, tâm không phấn chấn trong các dục, không tịnh tín, không an trú, không quyết định. Nhưng khi tác ý đến viễn ly, tâm liền phấn chấn trong viễn ly, được tịnh tín, được an trú, được quyết định. Tâm ấy của vị ấy là khéo làm, khéo tụ tập, khéo tăng trưởng, khéo giải thoát, khéo không liên hệ đến dục. Và do duyên với dục, khởi lên các lậu hoặc não hại, nhiệt não, vị ấy giải thoát khỏi chúng, không cảm giác thọ ấy. Đây gọi là xuất ly khỏi các dục.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tác ý về sân, tâm không phấn chấn trong sân, không tịnh tín, không an trú, không quyết định. Nhưng khi tác ý đến vô sân, tâm liền phấn chấn trong vô sân, được tịnh tín, được an trú, được quyết định. Tâm ấy của vị ấy là khéo làm, khéo tụ tập, khéo tăng trưởng, khéo giải thoát, khéo không liên hệ đến sân. Và do duyên với sân, khởi lên các lậu hoặc não hại, nhiệt não, vị ấy

TÂM                                                199

giải thoát khỏi chúng, không cảm giác thọ ấy. Đây gọi là xuất ly khỏi sân.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tác ý về hại,
tâm không phấn chấn trong hại, không tịnh tín,
không an trú, không quyết định. Nhưng khi tác ý đến
vô hại, tâm liền phấn chấn trong vô hại, được tịnh
tín, được an trú, được quyết định. Tâm ấy của vị ấy
là khéo làm, khéo tụ tập, khéo tăng trưởng, khéo giải
thoát, khéo không liên hệ đến hại. Và do duyên với
hại, khởi lên các lậu hoặc não hại, nhiệt não, vị ấy
giải thoát khỏi chúng, không cảm giác thọ ấy. Đây
gọi là xuất ly khỏi hại.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tác ý về sắc,
tâm không phấn chấn trong sắc, không tịnh tín,
không an trú, không quyết định. Nhưng khi tác ý đến
vô sắc, tâm liền phấn chấn trong vô sắc, được tịnh
tín, được an trú, được quyết định. Tâm ấy của vị ấy
là khéo làm, khéo tụ tập, khéo tăng trưởng, khéo giải
thoát, khéo không liên hệ đến sắc. Và do duyên với
sắc, khởi lên các lậu hoặc não hại, nhiệt não, vị ấy
giải thoát khỏi chúng, không cảm giác thọ ấy. Đây
gọi là xuất ly khỏi sắc.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tác ý về có thân, tâm không phấn chấn trong có thân, không tịnh tín, không an trú, không quyết định. Nhưng khi tác ý

TÂM                                                200

đến đoạn diệt có thân, tâm liền phấn chấn trong đoạn
diệt có thân, được tịnh tín, được an trú, được quyết
định. Tâm ấy của vị ấy là khéo làm, khéo tụ tập, khéo
tăng trưởng, khéo giải thoát, khéo không liên hệ đến
có thân. Và do duyên với có thân, khởi lên các lậu
hoặc não hại, nhiệt não, vị ấy giải thoát khỏi chúng,
không cảm giác thọ ấy. Đây gọi là xuất ly khỏi có
thân.

Đối với vị ấy, dục hỷ không có tùy miên, sân hỷ không có tùy miên, hại hỷ không có tùy miên, sắc hỷ không có tùy miên, hữu thân hỷ không có tùy miên.

Vị ấy không có tùy miên đối với dục hỷ, không có
tùy miên đối với sân hỷ, không có tùy miên đối với
hại hỷ, không có tùy miên đối với sắc hỷ, không có
tùy miên đối với hữu thân hỷ.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-kheo được giải thoát khỏi tùy miên, đã chặt đứt khát ái, giải tỏa kiết sử, do chánh quán nhiếp phục kiêu mạn, đoạn tận khổ đau.

Này các Tỷ-kheo, có năm giới đưa đến xuất ly này.

TÂM                                                   201

19    5 địa hạt của tâm giải thoát - Kinh TẠI MỖI PHƯƠNG HƯỚNG – Tăng II, 555

TẠI MỖI PHƯƠNG HƯỚNG – Tăng II, 555

1. - Thành tựu năm chi phần, này các Tỷ-kheo, vua
Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh sống tại phương
hướng nào, vị ấy sống trong lĩnh vực mình chiếm
đoạt được.

2. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vua Sát-đế-ly đã làm
lễ quán đảnh, thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ
hệ, huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ
phụ, không một vết nhơ nào, một dèm pha nào
về vấn đề huyết thống thọ sanh;
- Là nhà giàu có, đại phú, sung túc tài sản, ngân
khố, kho lúa sung mãn;
- Có uy lực, đầy đủ bốn loại binh chủng trung
thành và sẵn sàng tuân lệnh.
- Vị tư lệnh là bậc Hiền trí, tinh luyện, sáng suốt
và có suy tư về những vấn đề quá khứ, vị lai,
hiện tại.
- Và bốn pháp này khiến danh xưng vị ấy được
chín muồi.

TÂM                                                202

Thành tựu với pháp danh xưng thứ năm này, tại
phương hướng nào vị ấy trú ở, vị ấy sống trong lãnh
vực mình chiếm đoạt được. Vì sao? Vì như vậy là địa
hạt của những người thắng trận.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, thành tựu năm pháp, Tỷ- kheo sống tại phương hướng nào, vị ấy sống với tâm giải thoát.

3. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có giới, sống
hộ trì với sự hộ trì của giới bổn, đầy đủ oai nghi
chánh hạnh, thấy sợ hãi trong các lỗi nhỏ
nhiệm, chấp nhận, và học tập trong các học
pháp. Như vậy giống như vua Sát-đế-ly đã làm
lễ quán đảnh, đầy đủ về thọ sanh.
- Vị ấy là bậc nghe nhiều, thọ trì điều được nghe,
tích tập điều được nghe, đối với các pháp sơ
thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn,
tán thán Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh
tịnh, đối với các pháp như vậy được nghe
nhiều, được thọ trì, được ghi nhớ nhờ đọc nhiều
lần, chuyên ý quan sát, khéo thể nhập nhờ
chánh kiến. Giống như vua Sát-đế-ly đã làm lễ
quán đảnh, giàu có, đại phú, sung túc tài sản,
ngân khố, kho lúa sung mãn,

TÂM                                                 203

- Sống tinh cần tinh tấn đoạn trừ các pháp bất
thiện, thành tựu các thiện pháp, nỗ lực, kiên trì,
không từ bỏ gánh nặng đối với các thiện pháp.
Giống như vua Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh,
đầy đủ uy lực,
- Có trí tuệ, thành tựu với trí tuệ về sanh diệt, với
sự thể nhập thuộc bậc Thánh vào con đường
đưa đến đoạn tận khổ đau. Giống như vua Sát-
đế-ly đã làm lễ quán đảnh, đầy đủ với vị tư
lệnh.
- Bốn pháp này khiến sự giải thoát của vị ấy
được chín muồi.

Thành tựu với pháp giải thoát thứ năm này, vị ấy trú
tại phương hướng nào, vị ấy trú với tâm giải thoát.
Vì sao? Vì như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là (địa hạt)
của những tâm giải thoát.

TÂM                                                  204

20    9 chỗ an trú thân niệm - Kinh SAU KHI AN CƯ – Tăng IV, 96

SAU KHI AN CƯ – Tăng IV, 96

1. Như vậy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Jetavana, khu
vườn ông Anàthapindika, rồi Tôn giả Sàriputta đi
đến Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả
Sàriputta bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con đã sống an cư trong mùa mưa tại Sàvatthi. Bạch Thế Tôn, nay con muốn ra đi du hành trong quốc độ.

- Này Sàriputta, nay Thầy hãy làm những gì Thầy nghĩ là hợp thời.

Rồi Tôn giả Sàriputta từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài rồi ra đi.

2. Rồi một Tỷ-kheo, sau khi Tôn giả Sàriputta ra đi không bao lâu, bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Tôn giả Sàriputta xâm phạm con, đã bỏ đi du hành không có xin lỗi con.

TÂM                                              205

Thế Tôn cho gọi một Tỷ-kheo:

- Này Tỷ-kheo, hãy đến nhân danh Ta, nói với Sàriputta: "Thưa Hiền giả, bậc Đạo Sư cho gọi Hiền giả".

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy, vâng đáp Thế Tôn, đi đến Tôn giả Sàriputta, sau khi đến, nói với Tôn giả Sàriputta:

- Thưa Hiền giả Sàriputta, bậc Đạo Sư cho gọi Hiền giả.

- Thưa vâng, này Hiền giả.

Tôn giả Sàriputta vâng đáp Tỷ-kheo ấy. Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahà Moggallàna và Tôn giả Ànanda cầm chìa khóa, đi từ tinh xá này đến tinh xá khác nói rằng:

- Chư Tôn giả hãy đến! Chư Tôn giả hãy đến! Nay Tôn giả Sàriputta sẽ rống tiếng rống con sư tử trước mặt Thế Tôn.

3. Rồi Tôn giả Sàriputta đi đến Thế Tôn, sau khi đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên Thế Tôn, nói với Tôn giả Sàriputta đang ngồi xuống một bên:

TÂM                                                  206

- Ở đây, này Sàriputta, một đồng Phạm hạnh có điều bất mãn với Thầy: "Bạch Thế Tôn, Tôn giả Sàriputta xâm phạm con đã ra đi không có xin lỗi con".

4. - Thật vậy, bạch Thế Tôn, với ai không an trú thân
niệm trên thân, người ấy, ở đây, sau khi xâm phạm
một vị đồng Phạm hạnh, có thể bỏ đi du hành, không
có xin lỗi.

- Ví như, bạch Thế Tôn, trên đất, người ta quăng đồ
tịnh, quăng đồ bất tịnh, quăng phẩn uế, quăng
nước tiểu, nhổ nước miếng, quăng mủ và quăng
máu; tuy vậy đất không lo âu, không xấu hổ, hay
không nhàm chán. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con
an trú với tâm như đất, rộng rãi, rộng lớn, vô
lượng, không hận, không sân. Bạch Thế Tôn, với
ai không an trú thân niệm, người ấy ở đây, sau khi
xâm phạm một vị đồng Phạm hạnh, có thể bỏ đi
du hành, không có xin lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, trong nước người ta rửa
đồ tịnh, rửa đồ bất tịnh, rửa sạch phẩn uế, rửa
sạch nước tiểu, rửa sạch nước miếng, rửa sạch
máu, rửa sạch mủ; tuy vậy nước không lo âu,
không xấu hổ, không nhàm chán. Cũng vậy, bạch
Thế Tôn, con an trú với tâm như nước, rộng rãi,
rộng lớn, vô lượng, không hận, không sân. Bạch
Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm, người ấy

TÂM                                                207

ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng Phạm hạnh,
có thể bỏ đi du hành, không có xin lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, lửa đốt các đồ tịnh, đốt các
đồ bất tịnh, đốt phẩn uế, đốt nước tiểu, đốt nước
miếng, đốt mủ, đốt máu; tuy vậy lửa không lo âu,
không xấu hổ, không nhàm chán. Cũng vậy, bạch
Thế Tôn, con an trú với tâm như lửa, rộng rãi,
rộng lớn, vô lượng, không hận, không sân. Bạch
Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm, người ấy
ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng Phạm hạnh,
có thể bỏ đi du hành, không có xin lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, gió thổi các đồ tịnh, thổi
các đồ bất tịnh, thổi phẩn uế, thổi nước tiểu, thổi
nước miếng, thổi mủ, thổi máu; tuy vậy gió không
lo âu, không xấu hổ, không nhàm chán. Cũng vậy,
bạch Thế Tôn, con an trú với tâm như gió, rộng
rãi, rộng lớn, vô lượng, không hận, không sân.
Bạch Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm,
người ấy ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng
Phạm hạnh, có thể bỏ đi du hành, không có xin
lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, một miếng vải lau chùi lau
các đồ tịnh, lau các đồ bất tịnh, lau phẩn uế, lau
nước tiểu, lau nước miếng, lau mủ, lau máu; tuy
vậy miếng vải lau chùi không lo âu, không xấu hổ,
không nhàm chán. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con
an trú với tâm như miếng vải lau chùi, rộng rãi,

TÂM                                                208

rộng lớn, vô lượng, không hận, không sân. Bạch
Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm, người ấy
ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng Phạm hạnh,
có thể bỏ đi du hành, không có xin lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, con trai của một người
Candàla (Chiên-đà-la: hạ liệt) hay con gái của
một người Candàla, với tay cầm bát ăn xin, mặc
đồ rách rưới, đi vào làng hay đi vào thị trấn, với
một tâm trạng hạ liệt. Cũng vậy, bạch Thế Tôn,
con an trú với tâm giống như con Chiên-đà-la,
rộng rãi, rộng lớn, vô lượng, không hận, không
sân. Bạch Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm,
người ấy ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng
Phạm hạnh, có thể bỏ đi du hành, không có xin
lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, một con bò đực, với sừng
bị cưa, hiền lương, khéo điều phục, khéo huấn
luyện, đi lang thang từ đường này đến đường
khác, từ ngã tư này đến ngã tư khác, không hại
một ai với chân hay với sừng. Cũng vậy, bạch Thế
Tôn, con an trú với tâm giống như một con bò
đực với sừng bị cưa, rộng rãi, rộng lớn, vô lượng,
không hận, không sân. Bạch Thế Tôn, với ai
không an trú thân niệm, người ấy ở đây, sau khi
xâm phạm một vị đồng Phạm hạnh, có thể bỏ đi
du hành, không có xin lỗi.

TÂM                                               209

- Ví như, bạch Thế Tôn, một nữ nhân hay một nam
nhân còn trẻ tuổi, thanh niên, ưa thích trang điểm,
sau khi gội đầu, sẽ lo âu, xấu hổ, nhàm chán nếu
xác rắn, hay xác chó, hay xác người được cuốn
vào cổ người ấy. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con lo
âu, xấu hổ, nhàm chán với cái thân đầy bất tịnh
này. Bạch Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm,
người ấy ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng
Phạm hạnh, có thể bỏ đi du hành, không có xin
lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, có người mang một cái bát
đầy mỡ, có thủng nhiều lỗ, thủng nhiều đường, bị
chảy, bị rỉ. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con mang
cái thân này, có thủng nhiều lỗ, có thủng nhiều
đường, bị chảy, bị rỉ. Bạch Thế Tôn, với ai không
an trú thân niệm, người ấy ở đây, sau khi xâm
phạm một vị đồng Phạm hạnh, có thể bỏ đi du
hành, không có xin lỗi.

5. Rồi Tỷ-kheo ấy từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp thượng y vào một bên vai, cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con đã phạm một trọng tội. Vì ngu si, vì vô minh, vì bất thiện, con đã xuyên tạc Tôn giả Sàriputta, không ý thức, trống không, vọng ngôn,

TÂM                                                 210

không thật. Mong Thế Tôn chấp nhận cho con tội ấy là một tội để con ngăn đón về tương lai.

- Này Tỷ-kheo, thật là một trọng tội. Vì ngu si, vì vô minh, vì bất thiện, Thầy đã xuyên tạc Tôn giả Sàriputta, không ý thức, trống không, vọng ngôn, không thật. Này Tỷ-kheo, vì Thầy đã thấy tội ấy là một tội, đã phát lộ đúng pháp, Ta chấp nhận tội ấy cho Thầy. Đây là một sự tiến bộ, này Tỷ-kheo, trong Pháp Luật của bậc Thánh, những ai thấy tội là tội, phát lộ đúng pháp, và ngăn đón trong tương lai.

6. Rồi Thế Tôn, nói với Tôn giả Sàriputta:

- Này Sàriputta, hãy tha thứ kẻ ngu si này, trước khi ở đây, đầu nó sẽ bị vỡ tan làm bảy mảnh.

- Bạch Thế Tôn, con tha thứ cho Tôn giả ấy, nếu Tôn giả ấy nói với con: "Hãy tha thứ cho", và cũng mong Tôn giả ấy tha thứ cho con.

TÂM                                                 211

21      Bệnh và thuốc - Tâm dao động - Kinh ÁC NGÔN – Tăng III, 268

ÁC NGÔN –Tăng III, 268

1.- Này các Tỷ-kheo, có ba pháp này.
2. Thế nào là ba? - Ác ngôn, ác bằng hữu, tâm dao
động.
Này các Tỷ-kheo, có ba pháp này. Để đoạn tận ba
pháp này, này các tỷ-kheo, ba pháp này cần phải tu
tập.
3. Thế nào là ba?
- Để đoạn tận ác ngôn, thiện ngôn cần phải tu
tập.
- Để đoạn tận ác bằng hữu, thiện bằng hữu cần
phải tu tập.
- Để đoạn tận tâm dao động, niệm hơi thở vào
hơi thở ra cần phải tu tập.
Để đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, ba pháp
này cần phải tu tập.

TÂM                                             212

22      Bệnh và thuốc - Tâm trạo cử - Kinh TRẠO CỬ – Tăng III, 268

TRẠO CỬ –Tăng III, 268

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba pháp này.
2. Thế nào là ba? - Trạo cử, không bảo vệ, phóng dật.
Này các Tỷ-kheo, có ba pháp này. Để đoạn tận ba
pháp này, ba pháp cần phải tu tập.
3. . Thế nào là ba?
- Để đoạn tận trạo cử, chỉ cần phải tu tập.
- Để đoạn tận không bảo vệ, bảo vệ cần phải tu
tập.
- Để đoạn tận phóng dật, không phóng dật cần
phải tu tập.
Để đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, ba pháp
cần phải tu tập.

TÂM                                                213

23    Bị lợi dưỡng chinh phục, Tâm bị xâm chiếm - Kinh DEVADATTA – Tăng III, 502

DEVADATTA –Tăng III, 502

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá) trên núi Gijjhakùta (Linh Thứu) sau khi Devadatta bỏ đi không bao lâu.

2. Tại đấy, nhân việc Devadatta, Thế Tôn bảo các Tỷ-kheo:

- Lành thay, Tỷ-kheo thường thường quan sát sự
vi phạm của mình.
- Lành thay, Tỷ-kheo thường thường quan sát sự
vi phạm của người khác.
- Lành thay, Tỷ-kheo thường thường quan sát sự
chứng đạt của mình.
- Lành thay, Tỷ-kheo thường thường quan sát sự
chứng đạt của người khác.

Do bị tám phi diệu pháp chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, này các Tỷ-kheo, Devadatta bị rơi vào đọa
xứ, địa ngục, sống tại đấy cả một kiếp, không
được cứu khỏi.

TÂM                                              214

3. Thế nào là tám?

- Này các Tỷ-kheo, bị lợi dưỡng chinh phục, tâm
bị xâm chiếm, Devadatta bị sanh vào đọa xứ,
địa ngục sống tại đấy cả một kiếp, không được
cứu khỏi.
- Này các Tỷ-kheo, bị không lợi dưỡng chinh
phục, … bị danh vọng chinh phục … bị không
danh vọng chinh phục … bị cung kính chinh
phục … bị không cung kính chinh phục… bị ác
dục chinh phục … bị ác bằng hữu chinh phục,
tâm bị xâm chiếm, Devadatta bị rơi vào đọa xứ,
địa ngục, sống tại đấy cả một kiếp, không được
cứu khỏi.

4. Lành thay, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống:

- Chinh phục lợi dưỡng được sanh khởi …
- Chinh phục không lợi dưỡng được sanh khởi
…
- Chinh phục danh vọng được sanh khởi …
- Chinh phục không danh vọng được sanh khởi
…
- Chinh phục cung kính được sanh khởi …
- Chinh phục không cung kính được sanh khởi
…
- Chinh phục ác dục được sanh khởi …

TÂM                                             215

- Chinh phục ác bằng hữu được sanh khởi …

Và này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo do duyên mục đích gì cần phải sống chinh phục lợi dưỡng được sanh khởi …?

- Này các Tỷ-kheo, do sống không chinh phục
lợi dưỡng được khởi lên, các lậu hoặc tổn hại
nhiệt não sanh khởi. Do sống chinh phục lợi
dưỡng được khởi lên, các lậu hoặc tổn hại
nhiệt não ấy không có mặt.
- Này các Tỷ-kheo, do sống không chinh phục
không lợi dưỡng được khởi lên, … danh vọng
được khởi lên … cung kính được khởi lên …
không cung kính được khởi lên … ác dục được
khởi lên …
- Này các Tỷ-kheo, do sống không chinh phục
ác bằng hữu được khởi lên, các lậu hoặc hại
nhiệt não sanh khởi. Do sống chinh phục ác
bằng hữu khởi lên, như vậy các lậu hoặc tổn
hại nhiệt não ấy không có mặt.

Này các Tỷ-kheo, do duyên mục đích này, Tỷ-kheo
sống chinh phục, lợi dưỡng được khởi lên, … danh
vọng được khởi lên … không danh vọng được khởi
lên…cung kính được khởi lên … không cung kính

TÂM                                            216

được khởi lên … ác dục được khởi lên … ác bằng hữu được khởi lên.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập như sau:

5. "Ta sẽ sống chinh phục lợi dưỡng được khởi lên
… không lợi dưỡng được khởi lên … danh vọng được
khởi lên … không danh vọng được khởi lên … cung
kính được khởi lên … không cung kính được khởi lên
… ác dục được khởi lên … ác bằng hữu được khởi
lên".

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.

TÂM                                             217

24      Bị tham chinh phục, tâm bị xâm chiếm - Kinh BÀLAMÔN CƯ SĨ – Tăng I, 281

BÀLAMÔN CƯ SĨ – Tăng I, 281
Rồi một Bà-la-môn du sĩ đi đến; Thế Tôn, sau khi
đến, … Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn du sĩ bạch
Thế Tôn:
 Pháp là thiết thực hiện tại, thưa Tôn giả Gotama,
được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, thưa
Tôn giả Gotama, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, thời không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến
hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, vị ấy làm ác hạnh về thân…ác
hạnh về lời nói, ác hạnh về ý. Tham ái được
đoạn trừ, vị ấy không làm ác hạnh về thân …
ác hạnh về lời nói…, ác hạnh về ý.

TÂM                                               218

 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, vị ấy không như thật rõ biết lợi ích
của mình, không như thật rõ biết lợi ích của
người, không như thật rõ biết lợi ích của cả hai.
Tham ái được đoạn trừ, vị ấy như thật rõ biết
lợi ích của mình, như thật rõ biết lợi ích của
người, như thật rõ biết lợi ích của cả hai
Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, …
 Bị si làm mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên suy nghĩ đến hại mình … nên suy
nghĩ đến hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Si được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại …
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
 Bị si làm cho mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên làm ác hạnh về thân, ác hạnh về lời
nói, ác hạnh về ý. Si được đoạn trừ, thời không
làm ác hạnh về thân, ác hạnh về lời nói, ác
hạnh về ý.
 Bị si làm cho mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên không như thật rõ biết lợi ích của
mình, không như thật rõ biết lợi ích của người,
không như thật rõ biết lợi ích của cả hai. Si

TÂM                                                 219

được đoạn trừ, thời như thật rõ biết lợi ích của
mình, như thật rõ biết lợi ích của người, như
thật rõ biết lợi ích của cả hai.
Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

TÂM                                                220

25    Bị tham chinh phục, tâm bị xâm chiếm - Kinh NIẾT BÀN – Tăng I, 283

NIẾT BÀN – Tăng I, 283

Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn … Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn: - Thiết thực hiện tại là Niết bàn, thưa Tôn giả Gotama, được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, thưa Tôn giả Gotama, Niết bàn là thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?

- Này Bà-la-môn,
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
 Tham ái được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự
hại mình, không nghĩ đến hại người, không
nghĩ đến hại cả hai, không cảm thọ tâm khổ,
tâm ưu.
Như vậy, này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện
tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả

TÂM                                                221

năng hướng thượng, được người trí tự mình giác
hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, …
 Bị si làm mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên suy nghĩ đến hại mình … nên suy
nghĩ đến hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Si được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại …
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Như vậy, này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện
tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.
Khi vị ấy, cảm thọ tham ái được đoạn tận, không có
dư tàn, cảm thọ sân được đoạn tận, không có dư tàn,
cảm thọ si được đoạn tận, không có dư tàn. Như vậy,
này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, … được người trí tự mình giác
hiểu.
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama... Mong
Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho
đến mạng chung, con xin trọn đời quy ngưỡng.

TÂM                                                222

26    Bị tham chinh phục, tâm bị xâm chiếm - Kinh VỊ BÀLÀMÔN – Tăng I, 280

VỊ BÀLAMÔN – Tăng I, 280
Rồi một Bà-la-môn đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói
lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm …
Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:
- Pháp là thiết thực hiện tại, thưa Tôn giả Gotama,
được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, thưa
Tôn giả Gotama, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm
bị xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, thời không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến
hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Như vậy, này Bà-la-
môn, pháp là thiết thực hiện tại, không có thời
gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng
thượng, được người trí tự mình giác hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, … tâm
khổ, tâm ưu. Sân được đoạn trừ, thời không

TÂM                                              223

nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến hại người,
không nghĩ đến hại cả hai, không cảm thọ tâm
khổ, tâm ưu. Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là
thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để
mà thấy, có khả năng hướng thượng, được
người trí tự mình giác hiểu.
 Bị si làm cho mê mờ, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, … tâm
khổ, tâm ưu. Si được đoạn trừ, thời không nghĩ
đến tự hại, không nghĩ đến hại người, không
nghĩ đến hại cả hai, không cảm thọ tâm khổ,
tâm ưu. Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết
thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà
thấy, có khả năng hướng thượng, được người
trí tự mình giác hiểu.
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Xin Tôn
giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến
mạng chung, con xin trọn đời quy ngưỡng.

BÀLAMÔN CƯ SĨ – Tăng I, 281
Rồi một Bà-la-môn du sĩ đi đến; Thế Tôn, sau khi
đến, … Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn du sĩ bạch
Thế Tôn:
 Pháp là thiết thực hiện tại, thưa Tôn giả Gotama,
được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, thưa
Tôn giả Gotama, pháp là thiết thực hiện tại,

TÂM                                               224

không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, thời không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến
hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, vị ấy làm ác hạnh về thân…ác
hạnh về lời nói, ác hạnh về ý. Tham ái được
đoạn trừ, vị ấy không làm ác hạnh về thân …
ác hạnh về lời nói…, ác hạnh về ý.
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, vị ấy không như thật rõ biết lợi ích
của mình, không như thật rõ biết lợi ích của
người, không như thật rõ biết lợi ích của cả hai.
Tham ái được đoạn trừ, vị ấy như thật rõ biết
lợi ích của mình, như thật rõ biết lợi ích của
người, như thật rõ biết lợi ích của cả hai
Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, …

TÂM                                                 225

 Bị si làm mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên suy nghĩ đến hại mình … nên suy
nghĩ đến hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Si được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại …
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
 Bị si làm cho mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên làm ác hạnh về thân, ác hạnh về lời
nói, ác hạnh về ý. Si được đoạn trừ, thời không
làm ác hạnh về thân, ác hạnh về lời nói, ác
hạnh về ý.
 Bị si làm cho mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên không như thật rõ biết lợi ích của
mình, không như thật rõ biết lợi ích của người,
không như thật rõ biết lợi ích của cả hai. Si
được đoạn trừ, thời như thật rõ biết lợi ích của
mình, như thật rõ biết lợi ích của người, như
thật rõ biết lợi ích của cả hai.
Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

NIẾT BÀN – Tăng I, 283

Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn … Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:

TÂM                                                226

- Thiết thực hiện tại là Niết bàn, thưa Tôn giả
Gotama, được nói đến như vậy. Cho đến như thế
nào, thưa Tôn giả Gotama, Niết bàn là thiết thực
hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người trí tự mình
giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, thời không nghĩ đến tự hại mình, không
nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai,
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Như vậy, này
Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả
năng hướng thượng, được người trí tự mình
giác hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, …
 Bị si làm mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên suy nghĩ đến hại mình … nên suy
nghĩ đến hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Si được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại …
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Như vậy, này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện
tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

TÂM                                                227

Khi vị ấy, cảm thọ tham ái được đoạn tận, không có
dư tàn, cảm thọ sân được đoạn tận, không có dư tàn,
cảm thọ si được đoạn tận, không có dư tàn. Như vậy,
này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, … được người trí tự mình giác
hiểu.
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama...... Mong
Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho
đến mạng chung, con xin trọn đời quy ngưỡng.

TÂM                                              228

27         Bị tham chinh phục, tâm mất tự chủ - Kinh BHADDIYA – Tăng II, 184

BHADDIYA – Tăng II, 184

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli tại Mahàvana trong
ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Licchavi Bhaddiya đi đến
Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Licchavi
Bhaddiya bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con nghe như sau: "Là một nhà
huyễn thuật, Sa-môn Gotama biết được huyễn thuật
lôi cuốn những đệ tử ngoại đạo". Bạch Thế Tôn,
những ai nói như sau: "Sa-môn Gotama là một huyễn
thuật sư, biết được huyễn thuật lôi cuốn những đệ tử
ngoại đạo", những người ấy, bạch Thế Tôn, có phải
nói đúng ý kiến của Thế Tôn, không có xuyên tạc
Thế Tôn với điều không thật. Có phải họ trả lời về
pháp hợp với chánh pháp? Và ai là vị đồng pháp,
theo đồng một quan điểm, không có lý do để chỉ
trích? Bạch Thế Tôn, chúng con không muốn xuyên
tạc Thế Tôn".

2.- Này Bhaddiya,

1.   Chớ có tin vì nghe truyền thuyết;

TÂM                                               229

2.  Chớ có tin vì theo truyền thống;
3. Chớ có tin vì nghe người ta nói;
4. Chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng;
5. Chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình;
6. Chớ có tin vì đúng theo một lập trường;
7. Chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện;
8. Chớ có tin vì phù hợp với định kiến;
9. Chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền;
10. Chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của
mình.

Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ
như sau: "Các pháp này là bất thiện; các pháp này là
có tội; các pháp này là bị người có trí chỉ trích; các
pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến
bất hạnh và khổ đau", thời này Bhaddiya, Ông hãy
từ bỏ chúng!

3. Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya! Lòng tham khi khởi lên trong một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?

- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.

- Người này có tham, này Bhaddiya, bị tham chinh phục, tâm mất tự chủ, giết loài hữu tình, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người

TÂM                                                 230

khác cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

4. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, lòng sân
… lòng si … lòng hung bạo khi khởi lên trong một
nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh
phúc hay bất hạnh cho người ấy?

- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.

- Người có lòng hung bạo, này Bhaddiya, bị hung bạo chinh phục, tâm mất tự chủ, giết loài hữu tình, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người khác cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

5. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, các pháp này là thiện hay bất thiện?

- Là bất thiện, bạch Thế Tôn.

- Có tội hay không có tội?

- Có tội, bạch Thế Tôn.

TÂM                                                231

- Bị người có trí quở trách hay không bị người có trí quở trách?

- Bị người có trí quở trách, bạch Thế Tôn.

- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đem lại bất hạnh đau khổ không, hay ở đây là như thế nào?

- Được thực hiện, được chấp nhận, chúng đem lại bất hạnh đau khổ. Ở đây, đối với chúng con là như vậy.

6.- Như vậy, này Bhaddiya, điều ta vừa nói với các Ông: "chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa- môn là bậc Đạo sư của mình. Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ như sau: "Các pháp này là bất thiện; các pháp này là có tội; các pháp này là bị người có trí chỉ trích; các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến bất hạnh và khổ đau", thời này Bhaddiya, Ông hãy từ bỏ chúng!". Như vậy, đã được nói lên, chính do duyên này được nói lên như vậy.

TÂM                                                 232

7. Này Bhaddiya, chớ có tin vì nghe truyền thuyết …
chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình.
Nhưng này Bhaddiya, khi nào ông tự mình biết rõ
như sau: "Các pháp này là thiện; các pháp này không
có tội; các pháp này là không bị người có trí chỉ trích;
các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận, đưa
đến hạnh phúc an lạc", thời này Bhaddiya, Ông hãy
chứng đạt và an trú.

8. Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya! Không tham khi khởi lên trong một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?

- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.

- Người này không tham, này Bhaddiya, không bị
tham chinh phục, tâm không mất tự chủ, không giết
loài hữu tình, không lấy của không cho, không đi đến
vợ người, không nói láo, không khích lệ người khác
cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy hạnh
phúc an lạc lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

9. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, không sân
… không si … không hung bạo khi khởi lên trong
một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại
hạnh phúc hay bất hạnh cho người ấy?

TÂM                                                   233

- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.

- Người này không có lòng hung bạo, này Bhaddiya,
không bị lòng hung bạo chinh phục, tâm không mất
tự chủ, không giết loài hữu tình, không lấy của không
cho, không đi đến vợ người, không nói láo, không
khích lệ người khác cùng làm như vậy, như vậy có
làm cho người ấy hạnh phúc an lạc lâu dài hay
không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

10. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, các pháp này là thiện hay bất thiện?

- Là thiện, bạch Thế Tôn.

- Có tội hay không có tội?

- Không có tội, bạch Thế Tôn.

- Bị người có trí quở trách hay không bị người có trí quở trách?

- Không bị người có trí quở trách, bạch Thế Tôn.

- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đem lại hạnh phúc an lạc không, hay ở đây là thế nào?

TÂM                                                234

- Được thực hiện, được chấp nhận, chúng đem lại hạnh phúc an lạc. Ở đây, đối với chúng con là như vậy.

11.- Như vậy, này Bhaddiya, điều ta vừa nói với các Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa- môn là bậc Đạo sư của mình. Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ như sau: "Các pháp này là thiện; các pháp này là không có tội; các pháp này được người có trí tán thán; các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến hạnh phúc và an lạc", thời này Bhaddiya, Ông hãy chứng đạt và an trú. Điều này đã được nói lên, chính do duyên này được nói lên như vậy.

12. Này Bhaddiya, tất cả những bậc Chân nhân tịch tịnh ở đời, khích lệ đệ tử như sau: "Hãy đến, này bạn!

- Hãy nhiếp phục tham, hãy sống nhiếp phục tham! Do sống nhiếp phục tham, bạn sẽ không làm nghiệp do tham sanh, về thân, về lời, về ý!

TÂM                                                 235

- Hãy nhiếp phục sân! Hãy sống nhiếp phục sân!
Do sống nhiếp phục sân, bạn sẽ không làm
nghiệp do sân sanh, về thân, về lời, về ý!
- Hãy nhiếp phục si! Hãy sống nhiếp phục si! Do
sống nhiếp phục si, bạn sẽ không làm nghiệp
do si sanh, về thân, về lời, về ý!
- Hãy nhiếp phục hung bạo! Hãy sống nhiếp
phục hung bạo! Do sống nhiếp phục hung bạo,
bạn sẽ không làm nghiệp do hung bạo sanh, về
thân, về lời, về ý!".

13. Khi được nói như vậy, Bhaddiya người Licchavi bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

- Này Bhaddiya, Ta có nói với Ông như sau: "Hãy đến, này Bhaddiya; hãy đến làm đệ tử của Ta, này Bhaddiya! Ta sẽ là Đạo sư (của Ông)" không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

- Như vậy, này Bhaddiya, những Sa-môn, Bà-la-môn nói như sau, tuyên bố như sau, những vị ấy là không thiện, trống không, nói láo, xuyên tạc với điều không

TÂM                                                236

thật: "Là một nhà huyễn thuật, Sa-môn Gotama biết được huyễn thuật lôi cuốn những đệ tử ngoại đạo!".

- Bạch Thế Tôn, hiền thiện là huyễn thuật dụ dỗ này.
Bạch Thế Tôn, hiền lành là huyễn thuật dụ dỗ này.
Con mong rằng, bạch Thế Tôn, các bà con huyết
thống thân ái của con được huyễn thuật dụ dỗ này dụ
dỗ. Như vậy, những bà con huyết thống của con tất
cả được hạnh phúc an lạc lâu dài! Bạch Thế Tôn, nếu
tất cả những người Sát-đế-lỵ được huyễn thuật dụ dỗ
này cám dỗ, tất cả các Sát-đế-lỵ được hạnh phúc an
lạc trong một thời gian dài! Bạch Thế Tôn, nên tất cả
người Bà-la-môn … tất cả người Phệ xá … tất cả Thủ
đà được huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, tất cả các
Thủ đà ấy được hạnh phúc an lạc trong một thời gian
dài!

- Như vậy là phải, này Bhaddiya! Như vậy là phải,
này Bhaddiya! Này Bhadiya, nếu tất cả những người
Sát-đế-lỵ được huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, tất cả
các Sát-đế-lỵ được hạnh phúc an lạc trong một thời
gian dài! Này Bhàddiya, nếu cả người Bà-la-môn …
tất cả người Phệ xá … tất cả mọi người Thủ đà được
cám dỗ (với sự dụ dỗ này) để đoạn tận các pháp bất
thiện, để đầy đủ các pháp thiện, như vậy tất cả các
Thủ đà được hạnh phúc an lạc trong một thời gian
dài!

TÂM                                                237

Này Bhaddiya, nếu thế giới cùng với chư Thiên,
Màra, Phạm thiên, với quần chúng Sa-môn, Bà-la-
môn, chư Thiên và loài Người được huyễn thuật dụ
dỗ này cám dỗ, để đoạn tận các pháp bất thiện, để
đầy đủ các pháp thiện, như vậy chúng được hạnh
phúc an lạc trong một thời gian dài!

Này Bhaddiya, nếu các cây sala to lớn này được
huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, để đoạn tận các pháp
bất thiện, để đầy đủ các pháp thiện, như vậy tất cả
cây sala to lớn này được hạnh phúc an lạc trong một
thời gian dài nếu chúng có thể suy nghĩ được, còn
nói gì với con người!

TÂM                                              238

28    Bị tham chinh phục, tâm mất tự chủ - Kinh CHANNA – Tăng I, 390

CHANNA – Tăng I, 390
1. Nhân duyên ở Sàvatthi
Rồi du sĩ Channa đi đến Tôn giả Ànanda, sau khi
đến, nói lên với Tôn giả những lời chào đón thăm
hỏi; sau khi nói lên với Tôn giả những lời chào đón
thăm hỏi thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, du sĩ Channa nói với Tôn giả
Ànanda:
- Thưa Hiền giả Ànanda, có phải các Người tuyên
thuyết về đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si?
- Vâng, thưa Hiền giả, chúng tôi tuyên thuyết về
đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si.
 Thưa Hiền giả, do thấy nguy hại của tham như thế
nào, các Người tuyên thuyết về đoạn tận tham?
 Do thấy nguy hại của sân như thế nào, các Người
tuyên thuyết về đoạn tận sân?
 Do thấy nguy hại của si như thế nào, các Người
tuyên thuyết về đoạn tận si?
2- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất
tự chủ, nghĩ đến hại mình, nghĩ đến hại người, nghĩ
đến hại cả hai, cảm giác khổ ưu thuộc về tâm. Khi

TÂM                                              239

tham được đoạn tận, không nghĩ đến hại mình, không
nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không
cảm giác khổ ưu thuộc về tâm.
- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất tự
chủ, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Khi
tham được đoạn tận, thân không làm ác, miệng
không nói ác, ý không nghĩ ác.
- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất tự
chủ, không như thật rõ biết lợi mình, không như
thật rõ biết lợi người, không như thật rõ biết lợi cả
hai. Khi tham được đoạn tận, như thật rõ biết lợi
mình, như thật rõ biết lợi người, như thật rõ biết
lợi cả hai.
 Tham, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, nghĩ đến hại mình …
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Khi
sân được đoạn tận, thân không làm ác, miệng
không nói ác, ý không nghĩ ác.
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, không như thật rõ biết lợi mình, không
như thật rõ biết lợi người, không như thật rõ

TÂM                                                  240

biết lợi cả hai. Khi sân được đoạn tận, như thật
rõ biết lợi mình, như thật rõ biết lợi người, như
thật rõ biết lợi cả hai.
 Sân, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
nghĩ đến hại mình … Khi si được đoạn tận,
không nghĩ đến hại mình … không cảm giác
khổ ưu thuộc về tâm.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
làm ác hạnh với thân … làm ác hạnh với ý. Khi
si được đoạn tận, không làm ác hạnh với thân
… với ý.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
không như thật rõ biết lợi mình, … không như
thật rõ biết lợi cả hai. Khi si được đoạn tận, như
thật rõ biết lợi mình … như thật rõ biết lợi cả
hai.
 Si, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Thấy sự nguy hại này của tham, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận tham.

TÂM                                                  241

- Thấy sự nguy hại này của sân, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận sân.
- Thấy sự nguy hại này của si, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận si.
3- Có con đường nào, thưa Hiền giả, có đạo lộ nào
đưa đến đoạn tận tham, sân, si?
- Có con đường, thưa Hiền giả, có đạo lộ đưa đến
đoạn tận tham, sân, si.
- Con đường ấy là gì, thưa Hiền giả, đạo lộ ấy là gì
đưa đến đoạn tận tham, sân, si?
- Chính là Thánh đạo tám ngành, tức là chánh tri
kiến, chánh tư duy, … chánh định. Đây là con đường,
thưa Hiền giả, đây là đạo lộ đưa đến đoạn tận tham,
sân, si.
- Hiền thiện là con đường, thưa Hiền giả! Hiền thiện
là đạo lộ đưa đến đoạn tận tham, sân, si! Thật là vừa
đủ, thưa Hiền giả Ànanda, để áp dụng không phóng
dật.

TÂM                                                242

29      Bị tham chinh phục, tâm mất tự chủ - Kinh CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363

CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba căn bản bất thiện. Thế
nào là ba?
- Tham là căn bản bất thiện,
- Sân là căn bản bất thiện,
- Si là căn bản bất thiện.
Cái gì là tham, cái ấy là bất thiện.
- Ai với lòng tham có làm về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng tham, bị lòng tham chinh phục,
tâm không được tự chủ, vu cáo làm người khác
đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu
tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta
là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất
thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
ra từ tham, duyên khởi từ tham, tập khởi từ
tham, khởi lên nơi người ấy.

TÂM                                               243

2.- Cái gì là sân, cái ấy bất thiện.
- Ai với lòng sân có làm gì về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng sân, bị lòng sân chinh phục, tâm
không được tự chủ, vu cáo làm người khác đau
khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu tài
sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
từ sân, duyên khởi từ sân, tập khởi từ sân, khởi
lên nơi người ấy.
3.- Cái gì là si, cái ấy bất thiện.
- Ai với lòng si có làm gì về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng si, bị lòng si chinh phục, tâm
không được tự chủ, vu cáo làm người khác đau
khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu tài
sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
từ si, duyên khởi từ si, tập khởi từ si, khởi lên
nơi người ấy.
4.- Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này được gọi
là người nói phi thời, nói không thực, nói không
trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật.

TÂM                                                 244

- Vì sao người như vậy, này các Tỷ-kheo, được
gọi là người nói phi thời, nói không thực, nói
không trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật?
Như vậy là vì người này, này các Tỷ-kheo, đã vu cáo
làm người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc,
tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên:
"Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Khi được đối chất
với sự thật, người ấy phủ nhận, không có chấp nhận;
khi được đối chất với sự thật, người ấy không có
nhiệt tình thoát mở ra ngoài, nói rằng: "Đây là không
chân, đây là không thực". Cho nên, người như vậy
được gọi là người nói phi thời, nói không thực, nói
không trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do tham sanh nhiếp phục, tâm mất
tự chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do sân sanh nhiếp phục, tâm mất tự
chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.

TÂM                                                245

- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do si sanh nhiếp phục, tâm mất tự
chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.
5.- Ví như, này các Tỷ-kheo, cây sàla hay cây dhava
hay cây phandana bị phá hoại, bị bao trùm bởi ba
loại tầm gởi, đi đến tổn hại, đi đến bất hạnh.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, người như vậy, bị các
ác bất thiện pháp do tham sanh chinh phục, tâm mất
tự chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự tổn
não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau khi thân
hoại mạng chung, được chờ đợi là ác thú … bị các
ác bất thiện pháp so sân sanh … bị các ác bất thiện
pháp so si sanh chinh phục, tâm mất tự chủ, ngay
trong hiện tại sống đau khổ với sự tổn não, với sự ưu
não, với sự nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung,
được chờ đợi là ác thú.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba căn bản bất
thiện.
6.- Có ba căn bản của thiện, này các Tỷ-kheo. Thế
nào là ba?
- Không tham là căn bản của thiện,
- Không sân là căn bản của thiện,

TÂM                                                246

- Không si là căn bản của thiện.
Cái gì là không tham, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không tham có làm về thân, về lời
nói, về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng tham, không bị lòng tham
chinh phục, tâm được tự chủ, không vu cáo
làm người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói
buộc, tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất,
dựa trên: "Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái
ấy là thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không tham, duyên khởi từ không tham, tập
khởi từ không tham, khởi lên nơi người ấy.
7.- Cái gì là không sân, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không sân có làm về thân, về lời
nói, về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng sân, không bị lòng sân
chinh phục, tâm được tự chủ, không vu cáo làm
người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói
buộc, tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất,
dựa trên: "Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái
ấy là thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không sân, duyên khởi từ không sân, tập khởi
từ không sân, khởi lên nơi người ấy.

TÂM                                               247

8.- Cái gì là không si, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không si có làm về thân, về lời nói,
về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng si, không bị lòng si chinh
phục, tâm được tự chủ, không vu cáo làm người
khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch
thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên:
"Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là
thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không si, duyên khởi từ không si, tập khởi từ
không si, khởi lên nơi người ấy.
9.- Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này được gọi
là người nói đúng thời, nói thực, nói trúng đích,
nói đúng pháp, nói đúng luật. Vì sao người như
vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là người nói đúng
thời, nói thực, nói trúng đích, nói đúng pháp, nói
đúng luật?
Vì người này, này các Tỷ-kheo, đã không vu cáo làm
người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch
thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Khi được đối chất với sự
thật, người ấy chấp nhận, không có phủ nhận; khi
được đối chất với sự không thật, người ấy nhiệt tình
thoát mở ra ngoài, nói rằng: "Đây là chân, đây là
thực". Cho nên, người như vậy được gọi là người nói

TÂM                                                 248

đúng thời, nói thực, nói trúng đích, nói đúng pháp,
nói đúng luật.
10. - Này các Tỷ-kheo,
- Người như vậy, đoạn tận các ác bất thiện pháp
do tham sanh, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như
thân cây tala, làm cho không hiện hữu, làm cho
không thể sanh khởi trong tương lai, ngay trong
hiện tại sống an lạc, không có tổn não, không
có ưu não, không có nhiệt não, sau khi thân
hoại mạng chung, ngay trong hiện tại được Bát-
niết-bàn.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, không bị các
ác bất thiện pháp do sân sanh nhiếp phục, tâm
không mất tự chủ …
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, không bị các
ác bất thiện pháp do si sanh nhiếp phục, tâm
không mất tự chủ, ngay trong hiện tại sống an
lạc, không có tổn não, không có ưu não, sau khi
thân hoại mạng chung, ngay trong hiện tại được
Bát-niết-bàn.
11.- Ví như, này các Tỷ-kheo, cây sàla hay cây
dhava, cây phandana, bị ba cây tầm gởi phá hoại
bao trùm. Rồi có người đi đến, cầm cuốc và thúng.
Người ấy chặt đứt rễ cây tầm gởi ấy, sau khi chặt đứt
rễ, người ấy đào mương. Đào mương xong, người ấy
nhổ các rễ lên, nhổ cho đến những rễ nhỏ, rễ usira.

TÂM                                                249

Rồi người ấy chặt cây tầm gởi thành từng khúc nhỏ,
bửa và chẻ thành từng mảnh nhỏ, người ấy đem phơi
giữa gió và mặt trời. Sau khi phơi giữa gió và mặt
trời, người ấy lấy lửa đốt, làm thành một đống tro,
và quạt chúng ra giữa gió lớn, hay đổ chúng xuống
dòng nước chảy nhanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
các cây tầm gởi ấy, bị cắt đứt từ gốc rễ, bị làm cho
như thân cây tala, làm cho không hiện hữu, làm cho
không thể sanh khởi trong tương lai.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với người như vậy, các
ác bất thiện pháp do tham sanh đã được đoạn tận,
được chặt từ gốc rễ, được làm cho như thân cây tala,
được làm cho không thể hiện hữu, được làm cho
không sanh khởi trong tương lai, ngay trong hiện tại
được sống an lạc, không có tổn não, không có ưu
não, không có nhiệt não, ngay trong hiện tại được
Bát-niết-bàn … do sân sanh … các ác bất thiện pháp
do si sanh đã được đoạn tận, được chặt đứt từ gốc rễ,
được làm cho như thân cây tala, được làm cho không
thể hiện hữu, được làm cho không sanh khởi trong
tương lai, ngay trong hiện tại được sống an lạc,
không có tổn não, không có ưu não, không có nhiệt
não, ngay trong hiện tại được Bát-niết-bàn
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba căn bản
của thiện.

TÂM                                                250

TÂM   251

30    Chính tâm luôn dong ruổi - Kinh Sanh Nhân – Tương I, 85

Sanh Nhân 1 – Tương I, 85
(Vị Thiên):
-- Cái gì sanh thành người?
Cái gì luôn dong ruỗi?
Cái gì chịu luân hồi?
Cái gì người sợ hãi?

(Thế Tôn):
-- Ái dục sanh thành người,
Chính tâm luôn dong ruỗi,
Chúng sanh chịu luân hồi,
Đau khổ, người sợ hãi.

TÂM                                     252

31      Chúng có thể biết tâm ta với tâm của chúng - Kinh TĂNG THƯỢNG – Tăng I, 263

TĂNG THƯỢNG – Tăng I, 263
1-4
1. - Này các Tỷ-kheo, có ba tăng thượng này. Thế
nào là ba?
- Ngã tăng thượng,
- Thế giới tăng thượng,
- Pháp tăng thượng.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ngã tăng thượng?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đi đến
ngôi rừng, hay đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi
nhà trống, quán sát như sau: "Không phải vì y
áo, ta xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia
đình. Không phải vì món ăn khất thực, không
phải vì sàng tọa, không phải vì nhân có mặt hay
không có mặt ở đây mà ta xuất gia, từ bỏ gia
đình, sống không gia đình, (nhưng với ý nghĩ
như sau): " Nay ta bị rơi vào sanh, già, chết,
sầu, bi, khổ, ưu, não, rơi vào khổ, bị khổ chi
phối. Có thể do làm như vậy, sự đoạn tận tất cả
các khổ uẩn này được hiện khởi lên (cho ta).

TÂM                                              253

Và ta đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình, sau khi đã đoạn tận tất cả các dục
vọng như vậy, lại còn đeo đuổi các dục vọng
như kia hay còn ác tệ hơn. Như vậy, thật không
xứng đáng cho ta ".
 Vị ấy lại quán sát như sau: "Thắng tấn là tinh
tấn của ta, không có thụ động; an trú là niệm
của ta, không có thất niệm; khinh an là thân
của ta, không có dao động; định tĩnh là tâm của
ta, được nhứt tâm".
 Vị ấy làm cho tăng thượng tự ngã, từ bỏ bất
thiện, tu tập thiện, từ bỏ có tội, tu tập không tội,
gìn giữ cho tự ngã được thanh tịnh. Này các
Tỷ-kheo, đây gọi là tự ngã tăng thượng.
 Như thế nào, này các Tỷ-kheo, là thế giới tăng
thượng?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đi đến
ngôi rừng hay đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi
nhà trống, rồi thẩm sát như sau: "Không phải
vì áo … (như trên) có thể làm như vậy, đoạn
tận của tất cả khổ uẩn này được hiện khởi lên
cho ta. Và ta đã xuất gia như vậy, lại có thể suy
nghĩ về dục tầm, hay có thể suy nghĩ về sân
tầm, hay có thể suy nghĩ về hại tầm. To lớn là
đại chúng này sống ở trong đời. Trong đại
chúng sống ở đời, có các vị Sa-môn, Bà-la-môn

TÂM                                                    254

có thần thông, có thiên nhãn, có tha tâm thông.
Các vị này có thể thấy từ xa, tuy ở gần, nhưng
không thể thấy chúng được, và chúng có thể
biết tâm ta với tâm của chúng. Chúng biết về ta
như sau: "Hãy xem thiện nam tử này, tuy vì
lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình, nhưng sống xen lẫn với các pháp ác,
bất thiện".
 Lại có các chư Thiên có thần thông, có thiên
nhãn, có tha tâm thông. Các vị này có thể thấy
từ xa, tuy ở gần nhưng không thể thấy chúng
được, và chúng có thể biết tâm ta với tâm của
chúng. Các vị ấy có thể biết về ta như sau: "Các
Tôn giả, hãy xem thiện nam tử này, tuy vì lòng
tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia
đình, nhưng sống xen lẫn với các pháp ác và
bất thiện"
 Vị ấy lại quan sát như sau: "Thắng tấn là tinh
tấn của ta … được nhứt tâm.
 Vị ấy làm cho tăng thượng thế giới, từ bỏ bất
thiện, tu tập thiện, từ bỏ có tội, tu tập không có
tội, giữ gìn cho tự ngã được thanh tịnh". Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là thế giới tăng thượng.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp tăng thượng?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đi đến
ngôi rừng "…, … có thể do làm như vậy, đoạn

TÂM                                                 255

tận tất cả các khổ uẩn này được hiện khởi lên
cho ta. Pháp được Thế Tôn khéo thuyết, thiết
thực hiện tại, có kết quả ngay tức thời, đến để
mà thấy, có khả năng hướng thượng, được
người có trí có thể tự mình tự giác hiểu. Nay ta
có những người đồng Phạm hạnh, chúng sống
biết và thấy. Ta đã được xuất gia trong pháp
và Luật khéo giảng như vậy, không lẽ ta lại có
thể sống biếng nhác, phóng dật. Như vậy, thật
không xứng đáng cho ta".
- Vị ấy lại quán sát như sau: "Thắng tấn là sự tinh
tấn của ta… được nhứt tâm. Vị ấy làm cho tăng
thượng pháp, từ bỏ bất thiện, tu tập thiện, từ bỏ
có tội, tu tập không có tội, giữ gìn cho tự ngã
được thanh tịnh". Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
pháp tăng thượng. Này các Tỷ-kheo, có ba
pháp tăng thượng này.
4.Trên đời không giấu được,
Ác nghiệp tự mình làm,
Ngã của ngươi, ta biết,
Là thật hay là giả.
Ngươi thật khinh thiện ngã
Mặt giáp mặt chứng kiến.
Muốn che giấu tự ngã,
Điều ác tự ngã làm.
Chư Thiên và Như Lai,

TÂM                                                 256

Thấy rõ ở trong đời, Sở hành của kẻ ngu, Làm các hạnh tà vạy.

Vậy vị ngã tăng thượng,
Sở hành phải chánh niệm
Vị thế giới tăng thượng,
Hãy khôn khéo, Thiền tịnh.
Với vị pháp tăng thượng,
Hãy sống theo tùy pháp.

Đại sĩ không thối thất,
Tinh cần theo chân lý.
Nhiếp phục được ma quân,
Chiến thắng được tử thần,
Với tinh cần tinh tấn
Sanh đã được đoạn tận.
Bậc đạo sĩ như vậy,
Hiểu thế gian diệu trí,
Đối với tất cả pháp
Không có gì xúc chạm.

TÂM                                257

32     Các uế nhiễm của tâm - Kinh CÁC UẾ NHIỄM – Tăng II, 327

CÁC UẾ NHIỄM – Tăng II, 327

1. - Có năm uế nhiễm này của vàng, này các Tỷ-
kheo, do các uế nhiễm ấy, vàng bị uế nhiễm không
được nhu nhuyến, không được dễ sử dụng, không
sánh chói, bị bể vụn và không chơn chánh chịu sự tác
thành. Thế nào là năm?

2. Sắt, đồng, thiếc, chì và bạc.

Có năm uế nhiễm này của vàng, này các Tỷ-kheo, do
uế nhiễm ấy, vàng bị uế nhiễm không được nhu
nhuyến, không được dễ sử dụng, không sáng chói bị
bể vụn và không chơn chánh chịu sự tác thành.

3. Và khi nào, này các Tỷ-kheo, vàng được giải thoát
khỏi năm uế nhiễm này, khi ấy vàng ấy được nhu
nhuyến, dễ sử dụng, sáng chói, không bị bể vụn, và
chơn chánh chịu sự tác thành. Và các đồ trang sức
nào người ta muốn như nhẫn, như bông tai, như vòng
cổ, như dây chuyền vàng, vàng ấy có thể dùng tùy
theo ước muốn.

TÂM                                               258

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có năm uế nhiễm này
của tâm, do các uế nhiễm ấy, tâm bị uế nhiễm, không
nhu nhuyến, không dễ sử dụng, không sáng chói, bị
bể vụn, không chơn chánh định tĩnh để đoạn diệt các
lậu hoặc. Thế nào là năm?

4. Tham dục, sân, hôn trầm thụy miên, trạo hối, nghi.
Có năm uế nhiễm này của tâm, này các Tỷ-kheo, do
năm uế nhiễm ấy, tâm bị uế nhiễm không được nhu
nhuyến, không dễ sử dụng, không sáng chói, bị bể
vụn, không chơn chánh, định tĩnh để đoạn diệt các
lậu hoặc.

5. Và khi nào, này các Tỷ-kheo, tâm được giải thoát khỏi năm uế nhiễm ấy; khi ấy, tâm ấy được nhu nhuyến, dễ sử dụng, sáng chói, không bể vụn, chơn chánh định tĩnh để đoạn diệt các lậu hoặc. Tùy thuộc theo pháp gì cần phải được giác ngộ với thắng trí, tâm vị ấy hướng đến để được giác ngộ với thắng trí. Tại đây, tại đấy vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến pháp ấy, dầu thuộc loại xứ nào.

6. Nếu vị ấy ước muốn, "Ta sẽ chứng được các loại thần thông, một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình biến hình đi ngang qua vách, qua tường, qua núi như đi qua hư không; độn thổ, trồi lên ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên nước không chìm, như trên đất liền; ngồi kiết-

TÂM                                                259

già hay đi trên hư không như con chim; với bàn tay,
chạm và sờ mặt trăng và mặt trời, những vật có đại
oai lực, đại oai thần như vậy; có thể tự thân bay đến
cõi Phạm thiên." Tại đấy, tại đấy, vị ấy có khả năng,
có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc loại xứ
nào.

7. Nếu vị ấy ước muốn: "Với thiên nhĩ thanh tịnh,
siêu nhân, có thể nghe hai loại tiếng chư thiên và loài
Người, xa và gần". Tại đấy, tại đấy, vị ấy có khả
năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc
loại xứ nào.

8. Nếu vị ấy ước muốn: "Mong rằng với tâm của mình có thể biết được tâm của các loại chúng sanh khác, tâm của loài Người khác nhau như sau: "Tâm có tham, biết là tâm có tham. Tâm không tham, biết là tâm không tham. Tâm có sân biết là tâm có sân. Tâm không sân, biết là tâm không sân. Tâm có si biết là tâm có si. Tâm không si biết là tâm không si. Tâm chuyên chú biết là tâm chuyên chú. Tâm tán loạn biết là tâm tán loạn. Đại hành tâm biết là đại hành tâm. Không phải đại hành tâm biết là không phải đại hành tâm. Tâm chưa vô thượng biết là tâm chưa vô thượng. Tâm vô thượng biết là tâm vô thượng. Tâm Thiền định biết là tâm thiền định. Tâm không thiền định biết là tâm không Thiền định. Tâm giải thoát

TÂM                                                  260

biết là tâm giải thoát. Tâm không giải thoát biết là
tâm không giải thoát"". Tại đấy, tại đấy, vị ấy có khả
năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc
loại xứ nào.

9. Nếu vị ấy ước muốn: "Ta sẽ nhớ đến nhiều đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp." Vị ấy nhớ rằng: "Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, đồ ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sinh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, đồ ăn như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ở đây." Tại chỗ, tại đấy, vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc loại xứ nào.

10. Nếu vị ấy ước muốn: "Với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, ta thấy sự từ bỏ và sanh khởi của chúng sanh. Ta biết rõ chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Các vị chúng sanh ấy làm những ác hạnh về thân, ác hạnh về lời,

TÂM                                                 261

ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Các vị chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, ngữ và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến. Những vị này sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các cõi lành, cõi Trời, trên đời này. Như vậy, với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, ta có thể thấy sự sống chết của chúng sanh. Ta có thể rõ biết rằng chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ". Tại đấy, tại đấy, vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc loại xứ nào.

11. Nếu vị ấy ước muốn: "Do đoạn diệt các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, với thắng trí ta chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát." Tại đấy, tại đấy, vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc loại xứ nào.

TÂM                                                 262

33    Cách tu tập Đại hành tâm, Vô lượng tâm giải thoát - Kinh ANALUẬT – 127 Trung III, 365

KINH ANALUẬT (Anuruddha suttam) – Bài kinh số 127 – Trung III, 365

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, tại Jetavana, chỗ tinh xá của ông Anathapindika. Rồi thợ mộc Pancakanga bảo một người.

– Hãy đến, này Người kia, hãy đi đến Tôn giả
Anuruddha, nhân danh ta, cúi đầu đảnh lễ chân Tôn
giả Anuruddha và thưa như sau: "Thưa Tôn giả, thợ
mộc Pancakanga cúi đầu đảnh lễ Tôn giả
Anuruddha, và thưa: Mong rằng Tôn giả Anuruddha
cùng ba vị nữa, ngày mai nhận lời dùng bữa ăn với
thợ mộc Pancakanga. Mong rằng Tôn giả Anuruddha
đến thật sớm, vì thợ mộc Pancakanga có nhiều công
việc, có nhiều bổn phận phải làm đối với vua".

– Thưa vâng, Tôn giả.

TÂM                                             263

Người ấy vâng đáp thợ mộc Pancakanga, đi đến
Tôn giả Anuruddha, sau khi đến đảnh lễ Tôn giả
Anuruddha, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, người ấy thưa Tôn giả Anuruddha:

– Thợ mộc Pancakanga cúi đầu đảnh lễ Tôn giả
Anuruddha và thưa như sau: "Thưa Tôn giả, mong
rằng Tôn giả Anuruddha với ba vị nữa ngày mai đến
dùng bữa ăn với thợ mộc Pancakanga. Thưa Tôn giả,
mong rằng Tôn giả Anuruddha đến cho thật sớm, vì
thợ mộc Pancakanga có nhiều công việc, có nhiều
bổn phận phải làm đối với vua".

Tôn giả Anuruddha im lặng nhận lời. Rồi Tôn
giả Anuruddha, sau khi đêm ấy đã mãn, vào buổi
sáng đắp y, cầm y bát, đi đến trú xứ thợ mộc
Pancakanga, sau khi đến liền ngồi trên chỗ đã soạn
sẵn. Rồi thợ mộc Pancakanga tự tay mời mọc và làm
cho thỏa mãn Tôn giả Anuruddha với các món ăn
thượng vị, loại cứng và loại mền. Và sau khi Tôn giả
Anuruddha đã ăn xong, đã cất tay khỏi bình bát, thợ
mộc Pancakanga lấy một ghế thấp rồi ngồi xuống
một bên, Ngồi xuống một bên, thợ mộc Pancakanga
thưa cùng Tôn giả Anuruddha:

– Ở đây, thưa Tôn giả, các Trưởng lão Tỷ-kheo đến và nói như sau: "Này Gia chủ, hãy tu tập vô

TÂM                                               264

lượng tâm giải thoát". Có một số vị Trưởng lão lại
nói như sau: "Này Gia chủ, hãy tu tập đại hành tâm
giải thoát". Thưa Tôn giả, vô lượng tâm giải thoát và
đại hành tâm giải thoát, các pháp này vừa khác
nghĩa vừa khác văn, hay đồng nghĩa, chỉ khác biệt
về văn?

– Này Gia chủ, hãy nói lên những điều gì Ông nghĩ về vấn đề này, nhờ vậy, vấn đề này sẽ trở thành xác thật cho Ông.

– Thưa Tôn giả, con nghĩ như sau: "Vô lượng tâm giải thoát và đại hành tâm giải thoát, các pháp này đồng nghĩa nhưng khác văn".

– Này Gia chủ, vô lượng tâm giải thoát và đại
hành tâm giải thoát, những pháp này vừa khác
nghĩa vừa khác văn. Do vậy, này "Cư sĩ, đây cần
phải hiểu đúng với pháp môn, nghĩa là các pháp này
vừa khác nghĩa vừa khác văn.

 Và này Cư sĩ, thế nào là Vô lượng tâm giải thoát?

 Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo an trú, biến mãn một
phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy
phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng
vậy phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế
giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ,

TÂM                                                265

cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân.

 ... Với tâm câu hữu với bi, với tâm câu hữu với
hỷ, an trú biến mãn, một phương với tâm câu
hữu với xả ... quảng đại, vô biên, không hận,
không sân. Như vậy, này Cư sĩ, được gọi là Vô
lượng tâm giải thoát.

 Này Cư sĩ, thế nào là Đại hành tâm giải thoát?

 Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo, cho đến một gốc
cây, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho
đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như vậy, này
Cư sĩ, được gọi là đại hành tâm giải thoát.
 Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo cho đến hai hay ba
gốc cây, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn
cho đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như vậy,
này Cư sĩ, được gọi là đại hành tâm giải thoát.
 Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo cho đến một ruộng
làng an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho
đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như vậy, này
Cư sĩ, được gọi là đại hành tâm giải thoát.
 Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo cho đến hai hay ba
ruộng làng, an trú biến mãn và thấm nhuần lớn

TÂM                                                266

cho đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như vây,
này Cư sĩ được gọi là đại hành tâm giải thoát.
 Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo cho đến một đại
vương quốc, an trú biến mãn và thấm nhuần lớn
cho đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như vậy,
này Cư sĩ, được gọi là đại hành tâm giải thoát.
 Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo cho đến hai hay ba
đại vương quốc an trú, biến mãn và thấm nhuần
lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như
vậy, này Cư sĩ, được gọi là đại hành tâm giải
thoát.

Do vậy, này Cư sĩ, đây cần phải hiểu đúng với pháp môn này, nghĩa là các pháp này vừa khác nghĩa, vừa khác văn.

 Này Cư sĩ, có bốn hữu sanh này (bhavuppattiyo: bốn sự sanh khởi cho một đời sống mới). Thế nào là bốn?

 Ở đây, này Cư sĩ, có người, với hào quang hạn
lượng (parittabha) an trú, biến mãn và thấm
nhuần. Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung
được sanh cọng trú với chư Thiểu Quang
thiên.
 Ở đây, này Cư sĩ, có người với hào quang vô

TÂM                                               267

lượng, an trú, biến mãn và thấm nhuần. Vị ấy
sau khi thân hoại mạng chung được sanh cọng
trú với chư Vô Lượng Quang thiên.
 Ở đây, này Cư sĩ có người với hào quang tạp
nhiễm, an trú biến mãn và thấm nhuần. Vị ấy
sau khi thân hoại mạng chung được sanh cọng
trú với chư Tạp Nhiễm Quang thiên.
 Ở đây, này Cư sĩ, có người với hào quang thanh
tịnh an trú, biến mãn và thấm nhuần. Vị ấy sau
khi thân hoại mạng chung được sanh cộng trú
với chư Biến Tịnh Quang thiên.
Này Cư sĩ, có bốn loại hữu sanh này.

– Có thời, này Cư sĩ, chư Thiên kia tập họp tại
một chỗ. Khi các vị này tập họp tại một chỗ, có thấy
sự sai khác về màu sắc, không có thấy sự sai khác về
hào quang. Ví như, này Cư sĩ, có người cầm nhiều
cây đèn dầu đi vào trong một nhà. Khi các cây đèn
dầu ấy được đem vào trong nhà, có thấy sự sai khác
về ngọn lửa, nhưng không có thấy sự sai khác về ánh
sáng. Cũng vậy, này Cư sĩ, có thời chư Thiên kia tập
họp tại một chỗ. Khi các vị này tập họp tại một chỗ,
có thấy sự sai khác về màu sắc, không có thấy sự sai
khác về hào quang.

Có thời, này Cư sĩ, chư Thiên ấy, đi ra khỏi từ

TÂM                                               268

chỗ kia. Khi chư Thiên ấy đi ra khỏi từ chỗ kia, có thấy sự sai khác về màu sắc và cũng có thấy sự sai khác về hào quang. Ví như, này Cư sĩ, có người đem nhiều cây đèn dầu ra khỏi ngôi nhà ấy, khi các cây đèn dầu ấy được đem ra khỏi ngôi nhà kia, có thấy sự sai khác về màu sắc và cũng có thấy sự sai khác về ánh sáng. Cũng vậy, này Cư sĩ, có thời chư Thiên ấy đi ra khỏi từ chỗ kia. Khi chư Thiên ấy đi ra khỏi từ chỗ kia, có thấy sự sai khác về màu sắc và cũng có thấy sự sai khác về hào quang.

Này Cư sĩ, chư Thiên ấy không có nghĩ: "Đây là thường còn, thường trú, thường hằng cho chúng tôi". Nhưng chỗ nào chư Thiên ấy an trú, tại chỗ ấy, chư Thiên kia sống trong thoải mái. Ví như, này Cư sĩ, khi các con ruồi bị mang đi trong đòn gánh hay trong cái giỏ, chúng nó không có nghĩ: "Đây là sự thường còn, thường trú hay thường hằng cho chúng tôi". Nhưng chỗ nào, chỗ nào các con ruồi kia an trú, tại chỗ ấy các con ruồi ấy sống trong thoải mãi. Cũng vậy, này Cư sĩ, chư Thiên ấy không có nghĩ: "Đây là thường còn, thường trú hay thường hằng cho chúng tôi". Nhưng chỗ nào, chỗ nào chư Thiên ấy an trú, tại chỗ ấy, chư Thiên kia sống trong thoải mái.

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Abhiya Kaccana thưa với Tôn giả Anuruddha!

TÂM                                                269

– Tốt lành thay, Tôn giả Anuruddha! Ở đây, tôi
có câu này cần phải hỏi thêm. Thưa Tôn giả, chư
Thiên có hào quang, tất cả đều có hào quang có hạn
lượng? Hay là ở đây có một số chư Thiên có hào
quang vô lượng?

– Này Hiền giả Kaccana, tùy theo trường hợp, ở
đây một số chư Thiên có hào quang có hạn lượng,
nhưng ở đây cũng có một số chư Thiên có hào quang
vô lượng.

– Thưa Tôn giả Anuruddha, do nhân gì, do
duyên gì, dầu cho chư Thiên ấy được sanh khởi trong
một Thiên chúng, lại có một số chư Thiên có hào
quang hạn lượng và có một số chư Thiên khác có hào
quang vô lượng?

– Này Hiền giả Kaccana, ở đây Ta sẽ hỏi Hiền
giả. Nếu Hiền giả kham nhẫn, Hiền giả sẽ trả lời. Này
Hiền giả Kaccana, Hiền giả nghĩ thế nào? Tỷ-kheo
cho đến một gốc cây, an trú biến mãn và thấm nhuần
lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), và Tỷ-kheo
cho đến hai hay ba gốc cây, an trú biến mãn và thấm
nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền),
trong hai sự tu tập tâm này, sự tu tập tâm nào rộng
lớn hơn?

– Thưa Tôn giả, Tỷ-kheo cho đến hai hay ba gốc

TÂM                                                270

cây, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm này rộng lớn hơn.

– Này Hiền giả Kaccana, Hiền giả nghĩ thế
nào? Tỷ-kheo cho đến hai hay ba gốc cây, an trú biến
mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi
tu Thiền), và Tỷ-kheo, cho đến một ruộng làng, an
trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy
(trong khi tu Thiền) trong hai sự tu tập tâm này, sự
tu tập tâm nào rộng lớn hơn?

– Thưa Tôn giả, Tỷ-kheo cho đến một ruộng
làng, an trú, biến mãn, và thấm nhuần lớn cho đến
như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm
ấy, sự tu tập tâm này rộng lớn hơn.

– Này Hiền giả Kaccana, Tỷ-kheo cho đến hai
hay ba ruộng làng, an trú, biến mãn và thấm nhuần
lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), và Tỷ-kheo
cho đến một đại vương quốc, an trú, biến mãn và
thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền)
trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm này rộng
lớn hơn?

– Thưa Tôn giả, Tỷ-kheo, cho đến một đại vương quốc, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (Trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập

TÂM                                                271

tâm ấy, sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm này rộng lớn hơn.

– Này Hiền giả Kaccana, Tỷ-kheo cho đến một
đại vương, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho
đến như vậy (trong khi tu Thiền), và Tỷ-kheo cho đến
hai hay ba một đại vương quốc, an trú, biến mãn và
thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền),
trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm nào rộng
lớn hơn?

– Thưa Tôn giả Anuruddha, Tỷ-kheo cho đến
hai hay ba đại vương quốc, an trú, biến mãn và thấm
nhuần rộng lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền),
trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm này rộng lớn
hơn.

– Này Hiền giả Kaccana, Hiền giả nghĩ thế
nào? Tỷ-kheo cho đến hai hay ba đại vương quốc, an
trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy
(trong khi tu Thiền), và Tỷ-kheo cho đến giải đất tận
hải biên, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến
như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm
ấy, sự tu tập tâm nào rộng lớn hơn?

– Thưa Tôn giả, Tỷ-kheo cho đến giải đất tận hải biên, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu

TÂM                                                  272

tập tâm này rộng lớn hơn.

– Này Hiền giả Kaccana, do nhân này, do duyên
này, giữa các chư Thiên ấy được sanh khởi trong một
Thiên chúng, có một số chư Thiên có hào quang có
hạn lượng nhưng có một số chư Thiên có hào quang
vô lượng.

– Lành thay, Tôn giả Anuruddha! Tôi có một
câu cần phải hỏi thêm nữa. Thưa Tôn giả, về hào
quang chư Thiên, có phải tất cả hào quang là tạp
nhiễm hay có một số chư Thiên có hào quang thanh
tịnh?

– Tùy theo trường hợp, này Hiền giả Kaccana,
ở đây có một số chư Thiên có hào quang tạp nhiễm,
nhưng ở đây cũng có một số chư Thiên có hào quang
thanh tịnh.

– Thưa Tôn giả Anuruddha, do nhân gì, do
duyên gì, trong chư Thiên ấy được sanh khởi trong
một Thiên chúng, có một số hào quang tạp nhiễm,
nhưng có một số chư Thiên có hào quang thanh tịnh?

Này Hiền giả Kaccana, Ta sẽ cho Hiền giả một ví dụ. Nhờ ví dụ ở đây, người có trí hiểu được ý nghĩa của lời nói.

TÂM                                                 273

Ví như, này Hiền giả Kaccana, một cây đèn
đang cháy với dầu không được sạch sẽ, với tim đèn
cũng không được sạch sẽ. Vì dầu không được sạch
sẽ, và cũng vì tim đèn không được sạch sẽ, nên cây
đèn cháy rất lu mờ. Cũng vậy, này Hiền giả Kaccana,
ở đây Tỷ-kheo an trú biến mãn và thấm nhuần với
hào quang tạp nhiễm. Thân dâm hạnh của vị ấy
không được khéo chấm dứt, hôn trầm thụy miên
không được khéo đoạn trừ, trạo cử hối quá không
được khéo nhiếp phục. Vì không được khéo chấm
dứt thân dâm hạnh, vì không khéo đoạn trừ hôn trầm
thụy miên, vì không khéo nhiếp phục trạo cử hối quá,
nên vị ấy được cháy lên một cách lu mờ. Vị ấy sau
khi thân hoại mạng chung được sanh cọng trú với
chư Thiên có hào quang tạp nhiễm.

Ví như, này Hiền giả Kaccana, một ngọn đèn
dầu được dốt cháy, với dầu sạch sẽ và với tim đèn
cũng được sạch sẽ. Do dầu được sạch sẽ và cũng do
tim đèn được sạch sẽ, nên cây đèn ấy được cháy
không có mù mờ. Cũng vậy, này Hiền giả Kaccana,
ở đây Tỷ-kheo an trú biến mãn và thấm nhuần với
hào quang thanh tịnh. Thân dâm hạnh của vị này
được khéo chấm dứt, hôn trầm thụy miên được khéo
đoạn trừ, trạo cử hối quá được khéo nhiếp phục. Do
thân dâm hạnh được khéo chấm dứt, do hôn trầm
thụy miên được khéo đoạn trừ, do trạo cử hối quá

TÂM                                               274

được khéo nhiếp phục, vị ấy được cháy lên không có mù mờ. Sau khi thân hoại mạng chung, vị ấy được sanh cọng trú với chư Thiên có hào quang thanh tịnh.

Này Hiền giả Kaccana, do nhân này, do duyên
này, giữa chư Thiên ấy sanh khởi cùng trong một
Thiên chúng, có một số chư Thiên có hào quang tạp
nhiễm, nhưng có một số chư Thiên có hào quang
thanh tịnh.

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Abhiya Kaccana thưa với Tôn giả Anuruddha:

– Thật lành thay, Tôn giả Anuruddha! Thưa Tôn
giả, Tôn giả Anuruddha không có nói như sau: "Như
vậy tôi nghe". hay "sự việc đúng như vậy". Trái lại,
thưa Tôn giả, Tôn giả Anuruddha chỉ nói: "Chư
Thiên này là như vậy và chư Thiên kia là như vậy".
Thưa Tôn giả, tôi nghĩ như sau: "Tôn giả Anuruddha
chắc chắn đã sống từ trước, đã đàm thoại từ trước, đã
đàm luận từ trước với chư Thiên ấy".

– Này Hiền giả Kaccana, lời nói này của Hiền
giả đến gần như thử thách Ta phải tuyên bố,
nhưng Ta sẽ trả lời cho Hiền giả. Này Hiền giả
Kaccana, đã từ lâu, Ta đã sống từ trước, đã đàm
thoại từ trước, đã đàm luận từ trước với chư Thiên
ấy.

TÂM                                                275

Khi nghe nói vậy, Tôn giả Abhiya Kaccana nói với thợ mộc Pancakanga:

– Thật lợi ích thay cho Ông, này Cư sĩ, rằng Ông đã đoạn trừ được điều nghi ngờ từ trước, và cũng được dịp nghe pháp môn này.

TÂM                                               276

34    Cái giá chống đở cho tâm là... - Kinh Cái Bình – Tương V, 38

Cái Bình – Tương V, 38

1-2) Ở Sàvatthi...

3)-- Này các Tỷ-kheo, ví như một cái bình, nếu không có cái giá chống đỡ thời dễ bị nghiêng ngã, nếu có cái giá chống đỡ thời khó nghiêng ngã.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu tâm không có cái giá chống đỡ thời dễ bị nghiêng ngã, nếu có cái giá chống đỡ thời khó nghiêng ngã.

4) Và này các Tỷ-kheo, cái gì là giá chống đỡ cho
tâm? Chính là Thánh đạo Tám ngành này, tức là
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định. Đây gọi là cái giá chống đỡ tâm.

5) Này các Tỷ-kheo, ví như cái bình không có cái giá
chống đỡ thời dễ bị nghiêng ngã, nếu có cái giá
chống đỡ thời khó bị nghiêng ngã. Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, nếu tâm không có cái giá chống đỡ thời dễ
bị nghiêng ngã, nếu có cái giá chống đỡ thời khó bị
nghiêng ngã.

TÂM                                               277

TÂM   278

35    Cái gọi là tâm, là ý, là thức này... - Kinh Hạng Người Ít Nghe 1 – Tương II, 169

Hạng Người Ít Nghe 1 – Tương II, 169

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, Jetavana, tại vườn ông Anàthapindika.

2) Này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu có thể nhàm chán, viễn ly, giải thoát thân do bốn đại tạo thành này.

3) Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì họ thấy được cái thân do bốn đại tạo thành này được tăng, được giảm, được thủ, được xả.

Do vậy, ở đây kẻ vô văn phàm phu có thể nhàm chán, viễn ly, giải thoát.

4) Và này các Tỷ-kheo, cái gọi là tâm, là ý, là thức,
ở đây, kẻ vô văn phàm phu không đủ để có thể
nhàm chán, không đủ để có thể viễn ly, không đủ
để có thể giải thoát.

TÂM                                                279

5) Vì sao? Đã lâu ngày, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn
phàm phu đắm trước, xem là của tôi, chấp thủ: "Cái
này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của
tôi".

Do vậy, ở đây, kẻ vô văn phàm phu không đủ để có thể nhàm chán, không đủ để có thể viễn ly, không đủ để có thể giải thoát.

6) Này các Tỷ-kheo, thật tốt hơn cho kẻ vô văn phàm phu đi đến với thân do bốn đại tạo thành này xem như là tự ngã, hơn là đối với tâm.

7) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, thân do bốn đại tạo
thành này được thấy đứng vững một năm, đứng vững
hai năm, đứng vững ba năm, đứng vững bốn năm,
đứng vững năm năm, đứng vững mười năm, đứng
vững hai mươi năm, đứng vững ba mươi năm, đứng
vững bốn mươi năm, đứng vững năm mươi năm,
đứng vững một trăm năm, đứng vững nhiều hơn nữa.
Còn cái gọi là tâm này, là ý này, là thức này, này
các Tỷ-kheo, cả đêm và ngày, khởi lên là khác,
diệt đi là khác.

8) Này các Tỷ-kheo, ví như một con khỉ trong khi đi lại trong rừng núi, nắm lấy một nhành cây, bỏ nhành cây ấy xuống, nó nắm giữ một nhành khác.

TÂM                                                280

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cái gọi là tâm, là ý, là thức này cả đêm và ngày, khởi lên là khác, diệt đi là khác.

9) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử khéo chơn chánh tư duy định lý duyên khởi: "Do cái này có mặt, cái kia có mặt. Do cái này sanh, cái kia sanh. Do cái này không có mặt, cái kia không có mặt. Do cái này diệt, cái kia diệt". Ví như do duyên vô minh, các hành sanh khởi. Do duyên hành, thức sanh khởi... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

10) Do đoạn diệt, ly tham vô minh một cách hoàn toàn nên hành diệt. Do hành diệt nên thức diệt... (như trên)... Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

11) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử, nhàm chán đối với sắc, nhàm chán đối với thọ, nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán đối với các hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán nên viễn ly; do viễn ly nên giải thoát. Trong sự giải thoát, trí khởi lên biết được: "Ta giải thoát", vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

Hạng Người Ít Nghe 2 – Tương II, 172

TÂM                                                   281

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu có thể nhàm chán, có thể viễn ly, có thể giải thoát đối với cái thân do bốn đại tạo thành này.

3) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì họ thấy thân do bốn
đại tạo thành này được tăng, được giảm, được thủ,
được xả. Do vậy, ở đây, kể vô văn phàm phu có thể
nhàm chán, viễn ly, giải thoát.

4) Và này các Tỷ-kheo, cái gọi là tâm, là ý, là thức,
ở đây, kẻ vô văn phàm phu không đủ để có thể
nhàm chán, không đủ để có thể viễn ly, không đủ
để có thể giải thoát.

5) Vì sao? Đã lâu ngày, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu đắm trước, xem là của tôi, chấp thủ: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi". Do vậy, ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không đủ để có thể nhàm chán, không đủ để có thể viễn ly, không đủ để có thể giải thoát.

6) Này các Tỷ-kheo, thật tốt hơn cho kẻ vô văn phàm phu đi đến với thân do bốn đại tạo thành này, xem như là tự ngã, hơn là đối với tâm.

TÂM                                                282

7) Vì sao? Này các Tỷ-kheo, thân do bốn đại tạo
thành này được thấy đứng vững một năm, đứng vững
hai năm, đứng vững ba năm, đứng vững bốn năm,
đứng vững năm năm, đứng vững mười năm, đứng
vững hai mươi năm, đứng vững ba mươi năm, đứng
vững bốn mươi năm, đứng vững năm mươi năm,
đứng vững một trăm năm, đứng vững nhiều hơn nữa.
Còn cái gọi là tâm này, là ý này, là thức này, này
các Tỷ-kheo, cả đêm và ngày, khởi lên là khác, diệt
đi là khác.

8) Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử
khéo chơn chánh tư duy lý duyên khởi: " Do cái
này có mặt, cái kia có mặt. Do cái này sanh cái kia
sanh. Do cái này không có mặt, cái kia không có mặt.
Do cái này diệt, cái kia diệt ".

9) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc đưa đến cảm giác
lạc thọ, nên lạc thọ sanh khởi. Do duyên xúc đưa đến
cảm giác lạc thọ ấy diệt, nên lạc thọ được khởi lên
do duyên xúc đưa đến cảm giác lạc thọ ấy diệt, lạc
thọ ấy được chấm dứt.

10) Này các Tỷ-kheo do duyên xúc đưa đến cảm giác
khổ thọ, nên khổ thọ sanh khởi. Do duyên xúc đưa
đến cảm giác khổ thọ ấy diệt, nên khổ thọ được khởi
lên do duyên xúc đưa đến khổ thọ ấy diệt, khổ thọ ấy
chấm dứt.

TÂM                                               283

11) Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc đưa đến cảm
giác bất khổ bất lạc thọ, nên bất khổ bất lạc thọ sanh
khởi. Do xúc đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc thọ
ấy diệt, nên bất khổ bất lạc thọ được khởi lên do
duyên xúc đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc ấy diệt,
bất khổ bất lạc thọ ấy chấm dứt.

12) Ví như, này các Tỷ-kheo, do hai khúc cây cọ
xát hòa hợp nên sức nóng được sanh, lửa được
khởi lên. Do hai khúc cây ấy xa lìa tách biệt, nên
sức nóng ấy đoạn diệt, sức nóng ấy chấm dứt.

13) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên xúc đưa
đến cảm giác lạc thọ nên lạc thọ sanh khởi. Do xúc
đưa đến cảm giác lạc thọ ấy diệt, nên lạc thọ được
khởi lên do duyên xúc đưa đến cảm giác lạc thọ ấy
diệt, lạc thọ ấy chấm dứt.

14) Do duyên xúc đưa đến cảm giác khổ thọ...

15) Do duyên xúc đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc
thọ, nên bất khổ bất lạc thọ sanh khởi. Do duyên xúc
đưa đến cảm giác bất khổ bất lạc thọ ấy diệt, nên bất
khổ bất lạc thọ ấy được khởi lên do duyên xúc đưa
đến cảm giác bất khổ bất lạc thọ ấy diệt, bất khổ bất
lạc thọ ấy chấm dứt.

TÂM                                                 284

16) Thấy vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với xúc, nhàm chán đối với thọ, nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán đối với hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán nên viễn ly; do viễn ly nên giải thoát. Trong sự giải thoát trí khởi lên, biết rằng: "Ta đã giải thoát", vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa".

TÂM                                                   285

36    Cõi ác chờ đợi một tâm cấu uế, cõi thiện chờ đợi... - Kinh VÍ DỤ TẤM VẢI – 7 Trung I, 87

KINH VÍ DỤ TẤM VẢI (Vatthupatna sutta) – Bài kinh số 7 – Trung I, 87

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ Thế Tôn gọi các Tỷ-
kheo: "Này các Tỷ-kheo". - "Bạch Thế Tôn", các vị
Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, như một tấm vải cấu uế,
nhiễm bụi, một người thợ nhuộm nhúng tấm vải ấy
vào thuốc nhuộm này hay thuốc nhuộm khác - hoặc
xanh, hoặc vàng, hoặc đỏ, hoặc tía - vải ấy sẽ được
màu nhuộm không tốt đẹp, sẽ được màu nhuộm
không sạch sẽ. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, vì tấm
vải không được trong sạch. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, cõi ác chờ đợi một tâm cấu uế.

TÂM                                              286

Này các Tỷ-kheo, như một tấm vải thanh tịnh,
trong sạch, một người thợ nhuộm nhúng tấm vải ấy
vào thuốc nhuộm này hay thuốc nhuộm khác - hoặc
xanh, hoặc vàng, hoặc đỏ, hoặc tía, vải ấy sẽ được
màu nhuộm tốt đẹp, sẽ được màu nhuộm sạch sẽ. Vì
sao vậy? Này các Tỷ-kheo, vì tấm vải được trong
sạch. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cõi thiện chờ đợi
một tâm không cấu uế.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những cấu uế của tâm?

- Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm,
- Sân là cấu uế của tâm,
- Phẫn là cấu uế của tâm,
- Hận là cấu uế của tâm,
- Hư ngụy, não hại, tật đố, xan tham, man trá,
khi cuống, ngoan cố, cấp tháo, quá mạn, kiêu,
phóng dật là cấu uế của tâm.

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nghĩ rằng: "Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm" và sau khi biết vậy, vị ấy đoạn trừ tham dục, tà tham cấu uế của tâm; nghĩ rằng: "Sân là cấu uế của tâm", và sau khi biết vậy, vị ấy đoạn trừ sân, cấu uế của tâm; phẫn... hận... hư ngụy... não hại, tật đố, xan tham, man trá,

TÂM                                                287

khi cuống... ngoan cố... cấp tháo... mạn... quá mạn...
kiêu; nghĩ rằng: "Phóng dật là cấu uế của tâm" thì
sau khi biết vậy, vị ấy đoạn trừ phóng dật, cấu uế của
tâm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào Tỷ-kheo biết được:
"Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm", tham dục, tà
tham cấu uế của tâm được diệt trừ, ... sân... phẫn...
hận... hư ngụy... não hại... tật đố... xan tham... man
trá... khi cuống... ngoan cố... cấp tháo... mạn... quá
mạn... kiêu; khi nào Tỷ-kheo biết được: "Phóng dật
là cấu uế của tâm", phóng dật, cấu uế của tâm được
diệt trừ.

 Tỷ-kheo ấy thành tựu lòng tin tuyệt đối, đối với
Phật: Ngài là bậc Thế Tôn, A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian
Giải, Điều Ngự Trượng Phu, Vô Thượng Sĩ, Thiên
Nhân Sư, Phật, Thế Tôn;
 Vị ấy thành tựu lòng tin tuyệt đối đối với Pháp:
Pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng, thiết thực
hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người có trí chứng
hiểu;
 Vị ấy thành tựu lòng tin tuyệt đối, đối với chúng
Tăng: Diệu hạnh là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn;

TÂM                                                 288

Trực hạnh là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn; Như lý
hạnh là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn; Chánh hạnh
là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn. Tức là bốn đôi tám
vị. Chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn, đáng được cung
kính, đáng được tôn trọng, đáng được cúng
dường, đáng được chắp tay, là phước điền vô
thượng ở đời.

Đến giai đoạn này, đối với vị ấy có sự từ bỏ, có sự diệt trừ, có sự giải thoát, có sự đoạn trừ, có sự xả ly.

 Vị ấy tự nghĩ: "Ta thành tựu lòng tin tuyệt đối, đối
với Thế Tôn", và chứng được nghĩa tín thọ, chứng
được pháp tín thọ, chứng được hân hoan liên hệ
đến pháp, từ hân hoan, hỷ sanh, từ hỷ, thân được
khinh an, thân khinh an, cảm giác được lạc thọ;
với lạc thọ, tâm được Thiền định.
 Vị ấy tự nghĩ: "Ta thành tựu lòng tin tuyệt đối đối
với Pháp", và chứng được nghĩa tín thọ, chứng
được pháp tín thọ, chứng được hân hoan liên hệ
đến pháp; từ hân hoan, hỷ sanh, từ hỷ, thân được
khinh an; thân khinh an, cảm giác được lạc thọ;
với lạc thọ, tâm được Thiền định.
 Vị ấy tự nghĩ: "Ta thành tựu lòng tin tuyệt đối đối
với Tăng", và chứng được nghĩa tín thọ, chứng

TÂM                                                  289

được pháp tín thọ, chứng được hân hoan liên hệ
đến pháp; từ hân hoan hỷ sanh; từ hỷ, thân được
khinh an, thân khinh an, cảm giác được lạc thọ;
với lạc thọ, tâm được Thiền định.
 Vị ấy tự nghĩ: "Đến giai đoạn này, đối với Ta, có
sự từ bỏ, có sự diệt trừ, có sự giải thoát, có sự
đoạn trừ, có sự xả ly", và chứng được nghĩa tín
thọ, chứng được pháp tín thọ, chứng được hân
hoan liên hệ đến pháp; từ hân hoan, hỷ sanh; từ
hỷ, thân khinh an; thân khinh an, cảm giác được
lạc thọ; với lạc thọ, tâm được Thiền định.

Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo, giới như vậy, pháp như vậy, tuệ như vậy - nếu có ăn đồ khất thực với gạo thơm, hạt đen được vất đi, với các món ăn khác cũng không vì vậy trở thành một chướng ngại cho vị ấy. Này các Tỷ-kheo, như một tấm vải cấu uế, nhiễm bụi, nếu bỏ trong nước sạch, trở thành thanh tịnh sạch sẽ, như bỏ vào lò lửa trở thành thanh tịnh sạch sẽ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo, giới như vậy, pháp như vậy, tuệ như vậy, - nếu có ăn đồ khất thực với gạo thơm, hạt đen được vất đi, với các món canh, với các món ăn khác, cũng không vì vậy trở thành một chướng ngại cho vị ấy.

Vị ấy an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy

TÂM                                               290

phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy,
cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết thảy
phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến
mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên,
không hận, không sân... biến mãn một phương với
tâm câu hữu với bi... (như trên)... với tâm câu hữu
với hỷ... (như trên)... biến mãn một phương với tâm
câu hữu với xả, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy
phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy
cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết thảy
phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến
mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại vô biên,
không hận, không sân.

Vị ấy biết: "Có cái này, có cái hạ liệt, có cái cao thượng, có sự giải thoát vượt qua các tưởng". Do vị ấy biết như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát, trí khởi lên: "Ta đã giải thoát, sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa". Này các Tỷ- kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là Tỷ-kheo đã được tắm rửa với sự tắm rửa nội tâm.

Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Sundarikabharadvaja đang ngồi không xa Thế Tôn. Rồi Bà-la-môn

TÂM                                                    291

Sundarikabharadvaja bạch Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama có đi đến sông Bahuka để tắm rửa không?

– Này Bà-la-môn, sông Bahuka là gì? Sông Bahuka có làm được lợi ích gì?

– Tôn giả Gotama, sông Bahuka được nhiều
người xem là có khả năng giải thoát. Tôn giả
Gotama, sông Bahuka được nhiều người xem là có
khả năng đem lại công đức. Và nhiều người đã gội
sạch các ác nghiệp trong sông Bahuka.

Rồi Thế Tôn nói lên những bài kệ sau đây cho Bà-la-môn Sundarikabharadvaja:

Trong sông Bàhukà
Tại Adhikakkà,
Tại cả sông Gayà
Và Sundarikà,
Tại Sarassatì
Và tại Payàna,
Tại Bàhumatì,
Kẻ ngu dầu thường tắm,
Ác nghiệp không rửa sạch.
Sông Sundarikà
Có thể làm được gì?

TÂM                                            292

Payàga làm gì?
Cả sông Bàhukà?
Không thể rửa nghiệp đen
Của kẻ ác gây tội.

Đối kẻ sống thanh tịnh,
Ngày nào cũng ngày tốt,
Với kẻ sống thanh tịnh,
Ngày nào cũng ngày lành,
Các tịnh nghiệp thanh tịnh,
Luôn thành tựu (thiện) hạnh.
Này vị Bà-la-môn,
Chỉ nên tắm ở đây,
Khiến mọi loài chúng sanh,
Được sống trong an ổn.
Nếu không nói dối trá,
Nếu không hại chúng sanh,
Không lấy của không cho,
Có lòng tín, không tham,
Đi Gayà làm gì,
Gayà một giếng nước?

Khi được nghe nói vậy,            Bà-la-môn Sundarikabharadvaja bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi

TÂM                                           293

diệu thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama, như
người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống,
phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị
lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối, để
những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy Chánh
pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương
tiện trình bày. Nay con quy y Tôn giả Gotama, quy
y Pháp và quy y Tăng. Mong con được xuất gia với
Tôn giả Gotama! Mong con được thọ đại giới!

Bà-la-môn Sundarikabharadvaja được xuất gia
với Thế Tôn, được thọ đại giới. Trong thời gian ngắn
sau khi thọ đại giới, Tôn giả Bharadvaja sống độc cư,
không phóng dật, nhiệt tâm tinh cần và không bao
lâu sau khi tự thân chứng ngộ với thượng trí, chứng
đắc và an trú ngay trong hiện tại, vô thượng cứu cánh
Phạm hạnh mà vì mục đích này các Thiện nam tử
xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vị ấy
đã thắng tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa". Như vậy, Tôn giả Bharadvaja trở
thành một vị A-la-hán nữa.

TÂM                                                294

TÂM   295

37    Cấu uế của tâm - Kinh VÍ DỤ TẤM VẢI – 7 Trung I, 87

KINH VÍ DỤ TẤM VẢI (Vatthupatna sutta) – Bài kinh số 7 – Trung I, 87

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ Thế Tôn gọi các Tỷ-
kheo: "Này các Tỷ-kheo". - "Bạch Thế Tôn", các vị
Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, như một tấm vải cấu uế,
nhiễm bụi, một người thợ nhuộm nhúng tấm vải ấy
vào thuốc nhuộm này hay thuốc nhuộm khác - hoặc
xanh, hoặc vàng, hoặc đỏ, hoặc tía - vải ấy sẽ được
màu nhuộm không tốt đẹp, sẽ được màu nhuộm
không sạch sẽ. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, vì tấm
vải không được trong sạch. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, cõi ác chờ đợi một tâm cấu uế.

Này các Tỷ-kheo, như một tấm vải thanh tịnh, trong sạch, một người thợ nhuộm nhúng tấm vải ấy

TÂM                                              296

vào thuốc nhuộm này hay thuốc nhuộm khác - hoặc
xanh, hoặc vàng, hoặc đỏ, hoặc tía, vải ấy sẽ được
màu nhuộm tốt đẹp, sẽ được màu nhuộm sạch sẽ. Vì
sao vậy? Này các Tỷ-kheo, vì tấm vải được trong
sạch. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cõi thiện chờ đợi
một tâm không cấu uế.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những cấu uế của tâm?

- Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm,
- Sân là cấu uế của tâm,
- Phẫn là cấu uế của tâm,
- Hận là cấu uế của tâm,
- Hư ngụy, não hại, tật đố, xan tham, man trá,
khi cuống, ngoan cố, cấp tháo, quá mạn, kiêu,
phóng dật là cấu uế của tâm.

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nghĩ rằng: "Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm" và sau khi biết vậy, vị ấy đoạn trừ tham dục, tà tham cấu uế của tâm; nghĩ rằng: "Sân là cấu uế của tâm", và sau khi biết vậy, vị ấy đoạn trừ sân, cấu uế của tâm; phẫn... hận... hư ngụy... não hại, tật đố, xan tham, man trá, khi cuống... ngoan cố... cấp tháo... mạn... quá mạn... kiêu; nghĩ rằng: "Phóng dật là cấu uế của tâm" thì

TÂM                                                 297

sau khi biết vậy, vị ấy đoạn trừ phóng dật, cấu uế của tâm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào Tỷ-kheo biết được:
"Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm", tham dục, tà
tham cấu uế của tâm được diệt trừ, ... sân... phẫn...
hận... hư ngụy... não hại... tật đố... xan tham... man
trá... khi cuống... ngoan cố... cấp tháo... mạn... quá
mạn... kiêu; khi nào Tỷ-kheo biết được: "Phóng dật
là cấu uế của tâm", phóng dật, cấu uế của tâm được
diệt trừ.

 Tỷ-kheo ấy thành tựu lòng tin tuyệt đối, đối với
Phật: Ngài là bậc Thế Tôn, A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian
Giải, Điều Ngự Trượng Phu, Vô Thượng Sĩ, Thiên
Nhân Sư, Phật, Thế Tôn;
 Vị ấy thành tựu lòng tin tuyệt đối đối với Pháp:
Pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng, thiết thực
hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người có trí chứng
hiểu;
 Vị ấy thành tựu lòng tin tuyệt đối, đối với chúng
Tăng: Diệu hạnh là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn;
Trực hạnh là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn; Như lý
hạnh là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn; Chánh hạnh

TÂM                                                 298

là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn. Tức là bốn đôi tám
vị. Chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn, đáng được cung
kính, đáng được tôn trọng, đáng được cúng
dường, đáng được chắp tay, là phước điền vô
thượng ở đời.

Đến giai đoạn này, đối với vị ấy có sự từ bỏ, có sự diệt trừ, có sự giải thoát, có sự đoạn trừ, có sự xả ly.

 Vị ấy tự nghĩ: "Ta thành tựu lòng tin tuyệt đối, đối
với Thế Tôn", và chứng được nghĩa tín thọ, chứng
được pháp tín thọ, chứng được hân hoan liên hệ
đến pháp, từ hân hoan, hỷ sanh, từ hỷ, thân được
khinh an, thân khinh an, cảm giác được lạc thọ;
với lạc thọ, tâm được Thiền định.
 Vị ấy tự nghĩ: "Ta thành tựu lòng tin tuyệt đối đối
với Pháp", và chứng được nghĩa tín thọ, chứng
được pháp tín thọ, chứng được hân hoan liên hệ
đến pháp; từ hân hoan, hỷ sanh, từ hỷ, thân được
khinh an; thân khinh an, cảm giác được lạc thọ;
với lạc thọ, tâm được Thiền định.
 Vị ấy tự nghĩ: "Ta thành tựu lòng tin tuyệt đối đối
với Tăng", và chứng được nghĩa tín thọ, chứng
được pháp tín thọ, chứng được hân hoan liên hệ
đến pháp; từ hân hoan hỷ sanh; từ hỷ, thân được

TÂM                                                  299

khinh an, thân khinh an, cảm giác được lạc thọ;
với lạc thọ, tâm được Thiền định.
 Vị ấy tự nghĩ: "Đến giai đoạn này, đối với Ta, có
sự từ bỏ, có sự diệt trừ, có sự giải thoát, có sự
đoạn trừ, có sự xả ly", và chứng được nghĩa tín
thọ, chứng được pháp tín thọ, chứng được hân
hoan liên hệ đến pháp; từ hân hoan, hỷ sanh; từ
hỷ, thân khinh an; thân khinh an, cảm giác được
lạc thọ; với lạc thọ, tâm được Thiền định.

Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo, giới như vậy, pháp như vậy, tuệ như vậy - nếu có ăn đồ khất thực với gạo thơm, hạt đen được vất đi, với các món ăn khác cũng không vì vậy trở thành một chướng ngại cho vị ấy. Này các Tỷ-kheo, như một tấm vải cấu uế, nhiễm bụi, nếu bỏ trong nước sạch, trở thành thanh tịnh sạch sẽ, như bỏ vào lò lửa trở thành thanh tịnh sạch sẽ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo, giới như vậy, pháp như vậy, tuệ như vậy, - nếu có ăn đồ khất thực với gạo thơm, hạt đen được vất đi, với các món canh, với các món ăn khác, cũng không vì vậy trở thành một chướng ngại cho vị ấy.

Vị ấy an trú, biến mãn một phương với tâm câu
hữu với từ, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy
phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy,
cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết thảy

TÂM                                               300

phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến
mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên,
không hận, không sân... biến mãn một phương với
tâm câu hữu với bi... (như trên)... với tâm câu hữu
với hỷ... (như trên)... biến mãn một phương với tâm
câu hữu với xả, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy
phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy
cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết thảy
phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến
mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại vô biên,
không hận, không sân.

Vị ấy biết: "Có cái này, có cái hạ liệt, có cái cao thượng, có sự giải thoát vượt qua các tưởng". Do vị ấy biết như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát, trí khởi lên: "Ta đã giải thoát, sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa". Này các Tỷ- kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là Tỷ-kheo đã được tắm rửa với sự tắm rửa nội tâm.

Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Sundarikabharadvaja đang ngồi không xa Thế Tôn. Rồi Bà-la-môn Sundarikabharadvaja bạch Thế Tôn:

TÂM                                                    301

– Tôn giả Gotama có đi đến sông Bahuka để tắm rửa không?

– Này Bà-la-môn, sông Bahuka là gì? Sông Bahuka có làm được lợi ích gì?

– Tôn giả Gotama, sông Bahuka được nhiều
người xem là có khả năng giải thoát. Tôn giả
Gotama, sông Bahuka được nhiều người xem là có
khả năng đem lại công đức. Và nhiều người đã gội
sạch các ác nghiệp trong sông Bahuka.

Rồi Thế Tôn nói lên những bài kệ sau đây cho Bà-la-môn Sundarikabharadvaja:

Trong sông Bàhukà
Tại Adhikakkà,
Tại cả sông Gayà
Và Sundarikà,
Tại Sarassatì
Và tại Payàna,
Tại Bàhumatì,
Kẻ ngu dầu thường tắm,
Ác nghiệp không rửa sạch.
Sông Sundarikà
Có thể làm được gì?
Payàga làm gì?
Cả sông Bàhukà?

TÂM                                            302

Không thể rửa nghiệp đen Của kẻ ác gây tội.

Đối kẻ sống thanh tịnh,
Ngày nào cũng ngày tốt,
Với kẻ sống thanh tịnh,
Ngày nào cũng ngày lành,
Các tịnh nghiệp thanh tịnh,
Luôn thành tựu (thiện) hạnh.
Này vị Bà-la-môn,
Chỉ nên tắm ở đây,
Khiến mọi loài chúng sanh,
Được sống trong an ổn.
Nếu không nói dối trá,
Nếu không hại chúng sanh,
Không lấy của không cho,
Có lòng tín, không tham,
Đi Gayà làm gì,
Gayà một giếng nước?

Khi được nghe nói vậy,            Bà-la-môn Sundarikabharadvaja bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama, như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống,

TÂM                                           303

phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị
lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối, để
những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy Chánh
pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương
tiện trình bày. Nay con quy y Tôn giả Gotama, quy
y Pháp và quy y Tăng. Mong con được xuất gia với
Tôn giả Gotama! Mong con được thọ đại giới!

Bà-la-môn Sundarikabharadvaja được xuất gia
với Thế Tôn, được thọ đại giới. Trong thời gian ngắn
sau khi thọ đại giới, Tôn giả Bharadvaja sống độc cư,
không phóng dật, nhiệt tâm tinh cần và không bao
lâu sau khi tự thân chứng ngộ với thượng trí, chứng
đắc và an trú ngay trong hiện tại, vô thượng cứu cánh
Phạm hạnh mà vì mục đích này các Thiện nam tử
xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vị ấy
đã thắng tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa". Như vậy, Tôn giả Bharadvaja trở
thành một vị A-la-hán nữa.

TÂM                                                304

38    Cần phải khởi tâm - Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97

KINH ĐOẠN GIẢM (Sallekha suttam) – Bài kinh số 8 – Trung I, 97

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahacunda, vào
buổi chiều từ chỗ độc cư Thiền tịnh đứng dậy, đến
tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả
Mahacunda bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, có những loại sở kiến này khởi
lên trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ
đến thế giới luận. Bạch Thế Tôn, đối với một Tỷ-
kheo, có tác ý ngay từ ban đầu, thời có thể đoạn trừ
những sở kiến ấy hay không, có thể xả ly những sở
kiến ấy hay không?

– Này Cunda, những loại sở kiến này khởi lên

TÂM                                                305

trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ đến thế giới luận, chỗ nào những sở kiến này tiềm ẩn, và chỗ nào những sở kiến này hiện hành, chỉ có cách như thật quán sát chúng với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cài này không phải tự ngã của tôi", có vậy thời có sự đoạn trừ những sở kiến ấy, có sự xả ly những sở kiến ấy.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây một
Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, với tầm với tứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một
Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là đoạn
giảm trong giới luật của bậc Thánh. Chúng
được gọi là hiện tại lạc trú trong giới luật của
bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một

TÂM                                                 306

Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác,
thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả
niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Vị ấy
có thể nghĩ... (như trên)... hiện tại lạc trú trong
giới của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không
lạc, xả niệm thanh tịnh. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi
chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị
tưởng. Tỷ-kheo nghĩ rằng: "Hư không là vô
biên", chứng và trú Không vô biên xứ. Vị ấy
có thể tự nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm".
Này Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là
đoạn giảm trong giới luật của bậc Thánh.
Chúng được gọi là tịch tịnh trú trong giới luật
của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Không vô biên xứ, nghĩ

TÂM                                                    307

rằng: "Thức là vô biên", chứng và trú Thức vô
biên xứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh
đoạn giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng
được gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng:
"Không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ.
Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn
giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng được
gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú
Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda... (như trên)... chúng được gọi là tịch
tịnh trú trong giới luật của bậc Thánh.

Này Cunda, ở đây đoạn giảm được các Người thực hiện khi các Người nghĩ:

1. "Những kẻ khác có thể là những người làm
hại, chúng ta ở đây không thể là những
người làm hại", như vậy đoạn giảm được
thực hiện.

TÂM                                                  308

2. "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta
ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", như vậy đoạn
giảm được thực hiện.
3. "Những kẻ khác có thể lấy của không cho,
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ lấy của không
cho", như vậy đoạn giảm được thực hiện.
4. "Những kẻ khác có thể không phạm hạnh,
chúng ta ở đây sẽ sống phạm hạnh", như
vậy...
5. "Những kẻ khác có thể nói láo, chúng ta ở
đây sẽ từ bỏ nói láo
6. "Những kẻ khác có thể nói hai lưỡi, chúng
ta ở đây sẽ từ bỏ nói hai lưỡi",...
7. "Những kẻ khác có thể nói lời độc ác",
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời độc ác", ...
8. "Những kẻ khác có thể nói lời phù phiếm,
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời phù
phiếm",...
9. "Những kẻ khác có thể tham dục, chúng ta
ở đây không tham dục",...
10. "Những kẻ khác có thể có sân tâm,
chúng ta ở đây sẽ không có sân tâm",...
11. "Những kẻ khác có thể có tà kiến,
chúng ta ở đây sẽ có chánh kiến,...

TÂM                                                309

12. "Những kẻ khác có thể có tà tư duy,
chúng ta ở đây sẽ có chánh tư duy",...
13. "Những kẻ khác có thể có tà ngữ,
chúng ta ở đây sẽ có chánh ngữ",...
14. "Những kẻ khác có thể có tà nghiệp,
chúng ta ở đây sẽ có chánh nghiệp",...
15. "Những kẻ khác có thể có tà mạng,
chúng ta ở đây sẽ có chánh mạng",...
16. "Những kẻ khác có thể có tà tinh tấn,
chúng ta ở đây sẽ có chánh tinh tấn",...
17. "Những kẻ khác có thể có tà niệm,
chúng ta ở đây sẽ có chánh niệm",...
18. "Những kẻ khác có thể có tà định,
chúng ta ở đây sẽ có chánh định",...
19. "Những kẻ khác có thể có tà trí, chúng
ta ở đây sẽ có chánh trí",...
20. "Những kẻ khác có thể có tà giải thoát,
chúng ta ở đây sẽ có chánh giải thoát",...
21. "Những kẻ khác có thể bị hôn trầm
thụy miên chi phối, chúng ta ở đây sẽ
không có hôn trầm thụy miên chi phối",...
22. "Những kẻ khác có thể có trạo hối,
chúng ta ở đây sẽ không có trạo hối",...

TÂM                                             310

23. "Những kẻ khác có thể nghi hoặc,
chúng ta ở đây sẽ trừ diệt nghi hoặc",...
24. "Những kẻ khác có thể phẫn nộ, chúng
ta ở đây sẽ không có phẫn nộ",...
25. "Những kẻ khác có thể oán hận, chúng
ta ở đây sẽ không có oán hận",...
26. "Những kẻ khác có thể hư ngụy, chúng
ta ở đây sẽ không hư ngụy",...
27. "Những kẻ khác có thể não hại, chúng
ta ở đây sẽ không não hại",...
28. "Những kẻ khác có thể tật đố, chúng ta
ở đây sẽ không tật đố
29. "Những kẻ khác có thể xan tham,
chúng ta ở đây sẽ không xan tham",...
30. "Những kẻ khác có thể man trá, chúng
ta ở đây sẽ không man trá...
31. "Những kẻ khác có thể khi cuống,
chúng ta ở đây sẽ không khi cuống",...
32. "Những kẻ khác có thể ngoan cố,
chúng ta ở đây không thể ngoan cố",...
(như trên)... cấp tháo... mạn...
33. "Những kẻ khác có thể quá mạn,
chúng ta ở đây sẽ không quá mạn",...

TÂM                                            311

34. "Những kẻ khác có thể khó nói (nan
thuyết), chúng ta ở đây sẽ dễ nói",...
35. "Những kẻ khác có thể là ác hữu,
chúng ta ở đây sẽ là thiện hữu
36. "Những kẻ khác có thể phóng dật,
chúng ta ở đây sẽ không phóng dật",...
(như trên)...
37. "Những kẻ khác có thể là bất tín,
chúng ta ở đây sẽ có tín tâm",...
38. "Những kẻ khác có thể không xấu hổ,
chúng ta ở đây sẽ có xấu hổ",...
39. "Những kẻ khác có thể không sợ hãi,
chúng ta ở đây sẽ có sợ hãi",...
40. "Những kẻ khác có thể nghe ít, chúng
ta ở đây sẽ nghe nhiều"...
41. "Những kẻ khác có thể biếng nhác,
chúng ta ở đây sẽ siêng năng...
42. "Những kẻ khác có thể thất niệm,
chúng ta ở đây sẽ an trú niệm
43. "Những kẻ khác có thể liệt tuệ, chúng
ta ở đây thành tựu tuệ
44. "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục,
co hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta
ở đây sẽ không nhiễm thế tục, không cố

TÂM                                             312

chấp tư kiến, tánh dễ hành xả" như vậy
đoạn giảm được thực hiện.
Này Cunda, Ta nói rằng sự khởi tâm rất có lợi
ích cho các thiện pháp, còn nói gì thân nghiệp, khẩu
nghiệp phù hợp (với tâm ý).

Do vậy, này Cunda:

– "Những kẻ khác có thể làm hại, chúng ta
ở đây sẽ không làm hại", cần phải khởi
tâm như vậy.
– "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta
ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", cần phải khởi tâm
như vậy
– ... (như trên)...
– "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục, co
hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta ở
đây sẽ không nhiễm thế tục, không co hấp
tư kiến, tánh dễ hành xả", cần phải phát
tâm như vậy.
Này Cunda, giống như một con đường không
bằng phẳng, có một con đường bằng phẳng khác đối
trị.

Này Cunda, giống như một bến nước không bằng phẳng, có một bến nước bằng phẳng khác đối

TÂM                                               313

trị.

Cũng vậy này Cunda:

– Đối với con người làm hại, có sự không
làm hại đối trị.
– Đối với con người sát sanh, có từ bỏ sát
sanh đối trị.
– Đối với con người lấy của không cho, có
từ bỏ lấy của không cho đối trị...,
– …không phạm hạnh, có phạm hạnh...;
– …nói láo, có từ bỏ nói láo...;
– …nói hai lưỡi, có từ bỏ nói hai lưỡi...;
– …nói ác khẩu, có từ bỏ nói ác khẩu;
– …nói phù phiếm, có từ bỏ nói phù
phiếm...;
– ... tham dục, có không tham dục...;
– ... sân tâm, có không sân tâm...;
– ... tà kiến, có chánh kiến...;
– ... tà tư duy, có chánh tư duy...;
– ... tà ngữ, có chánh ngữ...;
– ... tà nghiệp, có chánh nghiệp...;
– ... tà mạng, có chánh mạng...;

TÂM                                                   314

– ... tà tinh tấn, có chánh tinh tấn...;
– ... tà niệm, có chánh niệm...;
– ... tà định, có chánh định...;
– ... tà trí, có chánh trí...;
– ... tà giải thoát, có chánh giải thoát...;
– ... bị hôn trầm thụy miên chi phối, có
không bị hôn trầm thụy miên chi phối...;
– ... trạo hối, có không trạo hối...;
– ... nghi hoặc, có trừ diệt nghi hoặc...;...
phẫn nộ, có không phẫn nộ...;
– ... oán hận, có không oán hận...;
– ... hư ngụy, có không hư ngụy...;
– ... não hại, có không não hại...;
– ... tật đố, có không tật đố...;
– ... xan tham, có không xan tham...;
– ... man trá, có không man trá...;
– ... khi cuống, có không khi cuống...;
– ... ngoan cố, có không ngoan cố... cấp
tháo... mạn;
– ... quá mạn có không quá mạn...;
– ... khó thuyết, có không khó thuyết...;

TÂM                                                  315

– ... ác hữu, có thiện hữu...;
– ... phóng dật, có không phóng dật...;
– ... bất tín, có tín tâm...;
– ... không xấu hổ, có xấu hổ...;
– ... không sợ hãi, có sợ hãi...;
– ... nghe ít, có nghe nhiều...;
– ... biếng nhác, có siêng năng...;
– ... thất niệm, có an trú niệm...;
– ... liệt tuệ, có thành tựu tuệ...;
– đối với con người nhiễm thế tục, co hấp tư
kiến, tánh khó hành xả, có không nhiễm
thế tục, không co hấp tư kiến, tánh dễ hành
xả đối trị.
Này Cunda, ví như các bất thiện pháp, tất cả
đều hướng hạ, còn các thiện pháp, tất cả đều hướng
thượng.

Cũng vậy, này Cunda:

– con người không làm hại, hướng thượng
đối với người làm hại,
– con người từ bỏ sát sanh, hướng thượng
đối với người sát sanh,

TÂM                                               316

– con người từ bỏ lấy của không cho, hướng
thượng đối với người lấy của không cho
– ... (như trên)...
– con người không nhiễm thế tục, không co
hấp tư kiến, tánh dễ hành xả, hướng
thượng đối với người nhiễm thế tục, co
hấp tư kiến, tánh khó hành xả.
Này Cunda, con người tự mình bị rơi vào bùn
lầy có thể kéo lên một người bị rơi vào bùn lầy, sự
tình ấy không thể xảy ra.

Này Cunda, con người tự mình không rơi vào bùn lầy, có thể kéo lên một người bị rơi vào bun lầy, sự tình ấy có thể xảy ra.

Này Cunda, con người tự mình không được
nhiếp phục, không được huấn luyện, không được
hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp phục,
huấn luyện và hoàn toàn giải thoát người khác, sự
tình ấy không xảy ra.

Một người được nhiếp phục, được huấn luyện,
được hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp
phục, huấn luyện, hoàn toàn giải thoát người khác,
sự tình ấy xảy ra.

Cũng vậy, này Cunda:

TÂM                                                317

– đối với người làm hại, không làm hại đưa
đến hoàn toàn giải thoát;
– đối với con người sát sanh, từ bỏ sát sanh
đưa đến hoàn toàn giải thoát;
– đối với con người lấy của không cho, từ bỏ
lấy của không cho đưa đến hoàn toàn giải
thoát;
– đối với con người không phạm hạnh, sống
phạm hạnh...;
– đối với con người nói láo, từ bỏ nói láo...;
– đối với con người nói hai lưỡi, từ bỏ nói
hai lưỡi...;
– đối với con người ác khẩu, từ bỏ nói ác
khẩu...;
– đối với con người nói phù phiếm, từ bỏ nói
phù phiếm...;
– đối với con người có tham dục, không
tham dục...;
– đối với con người có sân tâm, không sân
tâm...;
– đối với con người có tà kiến, chánh kiến...;
– đối với con người có tà tư duy, chánh tư
duy...;

TÂM                                               318

– đối với con người có tà ngữ, chánh ngữ...;
– đối với con người có tà nghiệp, chánh
nghiệp...;
– đối với con người có tà mạng, chánh
mạng...;
– đối với con người có tà tinh tấn, chánh
tinh tấn...;
– đối với con người có tà niệm, chánh
niệm...;
– đối với con người có tà định, chánh
định...;
– đối với con người có tà trí, chánh trí...;
– đối với con người có tà giải thoát, chánh
giải thoát...;
– đối với con người bị hôn trầm thụy miên
chi phối, không bị hôn trầm thụy miên chi
phối...;
– đối với con người trạo hối, không trạo
hối...;
– đối với con người nghi hoặc, không nghi
hoặc...;
– đối với con người phẫn nộ, không phẫn
nộ...;

TÂM                                                  319

– đối với con người oán hận, không oán
hận...;
– đối với con người hư ngụy, không hư
ngụy...;
– đối với con người não hại, không não
hại...;
– đối với con người tật đố, không tật đố...;
– đối với con người xan tham, không xan
tham...;
– đối với con người man trá, không man
trá...;
– đối với con người khi cuống, không khi
cuống...;
– đối với con người ngoan cố, không ngoan
cố... cấp tháo... mạn...;
– đối với con người quá mạn, không quá
mạn...;
– đối với con người khó nói, dễ nói...;
– đối với con người ác hữu, thiện hữu...;
– đối với con người phóng dật, không phóng
dật...;
– đối với con người bất tín, tín tâm...;
– đối với con người không xấu hổ, có xấu

TÂM                                               320

hổ...;
– đối với con người không sợ hãi, có sợ
hãi...;
– đối với con người nghe ít, nghe nhiều...;
– đối với con người biếng nhác, siêng
năng...;
– đối với con người thất niệm, an trú niệm...;
– đối với con người liệt tuệ, thành tựu trí
tuệ...;
– đối với con người nhiễm thế tục, co hấp tư
kiến, tánh khó hành xả, không nhiễm thế
tục, không co hấp tư kiến, tánh dễ hành xả,
đưa đến hoàn toàn giải thoát.
Này Cunda, như vậy Ta đã giảng PHÁP MÔN
ĐOẠN GIẢM, đã giảng PHÁP MÔN KHỞI TÂM, đã
giảng PHÁP MÔN ĐỐI TRỊ, đã giảng PHÁP MÔN
HƯỚNG THƯỢNG, đã giảng PHÁP MÔN GIẢI
THOÁT HOÀN TOÀN.

Này Cunda, những gì bậc Đạo Sư phải làm, vì hạnh phúc, vì lòng thương tưởng đệ tử, những việc ấy Ta đã làm, vì lòng thương tưởng cho các Người. Này Cunda, đây là những gốc cây, đây là những nhà không tịnh. Này Cunda, hãy Thiền định, chớ có phóng dật, chớ có hối tiếc về sau. Đó là lời giáo huấn

TÂM                                                  321

của Ta cho các Người.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Mahacunda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

TÂM                                          322

39       Danh sắc sanh khởi nên tâm sanh khởi - Kinh Tập Khởi – Tương V, 287

Tập Khởi – Tương V, 278

1). ..

2) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết cho các ông về sự tập khởi và sự chấm dứt bốn niệm xứ. Hãy lắng nghe.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự tập khởi của thân?

Sự tập khởi của món ăn là sự tập khởi của thân. Sự đoạn diệt các món ăn là sự đoạn diệt của thân.

4) Sự tập khởi của xúc là sự tập khởi của thọ. Sự đoạn diệt của xúc là sự chấm dứt của thọ.

5) Sự tập khởi của danh sắc là sự tập khởi của tâm. Sự đoạn diệt của danh sắc là sự chấm dứt của tâm.

6) Sự tập khởi của tác ý là sự tập khởi của các pháp. Sự đoạn diệt của tác ý là sự chấm dứt của các pháp.

TÂM                                                 323

40    Gương nữ cư sĩ - Kinh MẸ CỦA NANDA – Tăng III, 361

MẸ CỦA NANDA –Tăng III, 361

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời, Tôn giả Sàriputta và Tôn giả
Mahàmoggallàna đang du hành ở Dakkhinàgiri,
cùng với đại chúng Tỷ-kheo. Lúc bấy giờ, nữ cư sĩ
Velukantakì, mẹ của Nanda thức dậy trước khi mặt
trời mọc, và đọc lớn tiếng bài "Pàràyana" (Con
đường đưa đến bờ bên kia).

Lúc bấy giờ, Đại vương Vessavana (Tỳ-sa-môn)
đang đi từ phương Bắc đến phương Nam vì một vài
công việc. Đại vương Vessavana nghe nữ cư sĩ
Velukantakì, mẹ của Nanda, sau khi lớn tiếng đọc
xong bài Pàràyana, liền đứng lại, chờ đợi cho bài
được đọc xong. Và nữ cư sĩ, mẹ của Nanda, sau khi
lớn tiếng đọc xong bài Pàràyana, liền im lặng. Rồi
Đại vương Vessavana biết được nữ cư sĩ, mẹ của
Nanda đã đọc xong bài kệ, liền hết sức hoan hỷ và
nói:

- Lành thay, này Chị! Lành thay, này Chị!

TÂM                                             324

- Ngài là ai, hởi vị có bộ mặt hiền?

- Này Chị, ta là anh của Chị, Đại vương Vessavana!

- Lành thay, hởi vị có bộ mặt hiền! Hãy lấy pháp môn được tôi nói đến hôm qua, làm quà tặng đón khách cho Ngài.

- Lành thay, này Chị! Phải, pháp môn này hãy là quà
tặng đón khách của tôi! Ngày mai, chúng Tỷ-kheo,
với Sàriputta và Moggallàna là các vị cầm đầu, sẽ
đến Velukantaka, nhưng chưa ăn sáng. Sau khi Chị
mời chúng Tỷ-kheo dùng xong, hãy tuyên bố chính
ta đã cúng dường.

2. Rồi cư sĩ, mẹ của Nanda, sau khi đêm ấy đã mãn,
liền cho sửa soạn tại nhà của mình các món ăn
thượng vị loại cứng và loại mềm. Rồi chúng Tăng,
với Sàriputta và Moggallàna là vị cầm đầu đi đến
Velukantaka nhưng chưa ăn sáng. Rồi nữ cư sĩ, mẹ
của Nanda bảo một người đi, nói rằng:

- Này Bạn, hãy đi đến khu vườn và báo thời giờ cho chúng Tỷ-kheo: "Đã đến giờ, thưa các Tôn giả! Tại nhà của mẹ Nanda, các món ăn đã được sửa soạn".

- Thưa vâng, thưa nữ cư sĩ.

TÂM                                               325

Người ấy vâng đáp nữ cư sĩ, mẹ của Nanda, đi đến khu vườn và báo thời giờ cho chúng Tỷ-kheo:

- Đã đến giờ, thưa các Tôn giả! Tại nhà của mẹ Nanda, các món ăn đã được sửa soạn.

Rồi chúng Tỷ-kheo, với Sàriputta mà Mahàmoggallàna là vị cầm đầu, vào buổi sáng đắp y, cầm bát, đi đến trú xứ của nữ cư sĩ, mẹ của Nanda, sau khi đến, ngồi xuống trên các chỗ đã soạn sẵn. Rồi nữ cư sĩ, mẹ của Nanda, mời chúng Tỷ-kheo với Sàriputta và Moggallàna là vị cầm đầu, với các món ăn thượng vị loại cứng và loại mềm, và làm chúng Tỷ-kheo được thỏa mãn. Rồi nữ cư sĩ, mẹ của Nanda thấy Tôn giả Sàriputta ăn đã xong, tay đã rút lui khỏi bình bát, liền ngồi xuống một bên. Tôn giả Sàriputta nói với cư sĩ, mẹ của Nanda đang ngồi một bên:

- Này Mẹ của Nanda, ai bảo cho Bà biết chúng Tỷ- kheo sẽ đi tới nhà?

- Ở đây, thưa Tôn giả, con thức dậy trước khi trời sáng, đọc lớn tiếng bài kệ Pàràyana rồi im lặng. Rồi thưa Tôn giả, Đại vương Vessavana sau khi biết được con đã đọc xong, liền hết sức hoan hỷ và nói:

- "Lành thay, này Chị! Lành thay, này Chị!"

TÂM                                                 326

- "Ngài là ai, hởi vị có bộ mặt hiền?"

- "Này Chị, ta là anh của Chị, Đại vương Vessavana!"

- "Lành thay, hởi vị có bộ mặt hiền! Hãy lấy pháp môn được tôi nói đến hôm qua, làm quà tặng đón khách cho Ngài."

- "Lành thay, này Chị! Phải, pháp môn này hãy là
quà tặng đón khách của tôi! Ngày mai, chúng Tỷ-
kheo, với Sàriputta và Moggallàna là các vị cầm đầu,
sẽ đến Velukantaka, nhưng chưa ăn sáng. Sau khi
Chị mời chúng Tỷ-kheo dùng xong, hãy tuyên bố
chính ta đã cúng dường."

Thưa Tôn giả, mong rằng mọi công đức của buổi cúng dường này sẽ đem lại an lạc cho đại vương Vessavana!

3. - Thật vi diệu thay, Mẹ của Nanda! Thật hy hữu
thay, Mẹ của Nanda! Bà có thể nói chuyện, mặt tận
mặt với một Thiên tử có đại thần lực như vậy, có đại
uy lực như vậy.

- Thưa Tôn giả, không phải chỉ có sự vi diệu như vậy, sự hy hữu như vậy đối với con. Con còn có một sự kiện vi diệu, hy hữu khác! Ở đây, thưa Tôn giả,

TÂM                                                327

Nanda, đứa con độc nhất của con, khả ái, khả ý, vì
một lý do gì đó, bị các vua dùng sức mạnh bắt giữ và
đoạn mạng sống. Thưa Tôn giả, trong khi đứa trẻ bị
bắt giữ hay đang bị bắt giữ, khi bị trói hay đang bị
trói, khi bị giết hay đang bị giết, con rõ biết tâm của
con không có đổi khác.

4. - Thật vi diệu thay, Mẹ của Nanda! Thật hy hữu thay, Mẹ của Nanda! Bà có thể cho tâm khởi thanh tịnh như vậy.

- Thưa Tôn giả, không phải chỉ có sự vi diệu như vậy,
sự hy hữu như vậy đối với con. Con còn có một sự
kiện vi diệu, hy hữu khác! Ở đây, thưa Tôn giả,
người chồng của con, khi mạng chung, sanh vào
sanh loại Dạ-xoa, và vị ấy hiện lên trước mặt con,
với một tự ngã như lúc trước. Nhưng thưa Tôn giả,
con rõ biết, không vì nhân duyên ấy, tâm của con có
đổi khác.

5. - Thật vi diệu thay, Mẹ của Nanda! Thật hy hữu thay, Mẹ của Nanda! Người có thể làm cho tâm khởi thanh tịnh như vậy.

- Thưa Tôn giả, không phải chỉ có sự vi diệu như vậy, sự hy hữu như vậy đối với con. Con còn có một sự kiện vi diệu, hy hữu khác. Thưa Tôn giả, khi còn là thiếu nữ, được đưa đến cho chồng con, con rõ biết

TÂM                                                  328

con không có một tâm vi phạm đối với chồng con, huống nữa là về thân!

6. - Thật vi diệu thay, Mẹ của Nanda! Thật hy hữu thay, Mẹ của Nanda! Bà có thể cho tâm khởi thanh tịnh như vậy.

- Thưa Tôn giả, không phải chỉ có sự vi diệu như vậy,
sự hy hữu như vậy đối với con. Con còn có một sự
kiện vi diệu, hy hữu khác! Thưa Tôn giả, khi con tự
chấp nhận là một nữ cư sĩ, con rõ biết con chưa từng
vi phạm một học pháp nào.

7. - Thật vi diệu thay, Mẹ của Nanda! Thật hy hữu thay, Mẹ của Nanda!

- Thưa Tôn giả, không phải chỉ có sự vi diệu như vậy,
sự hy hữu như vậy đối với con. Con còn có một sự
kiện vi diệu, hy hữu khác! Ở đây, thưa Tôn giả, nếu
con muốn, con có thể ly dục, ly pháp bất thiện, chứng
đạt và an trú sơ Thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly
dục sanh, không tầm không tứ.

Làm cho tịnh chỉ tầm và tứ, con chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.

TÂM                                                329

Ly hỷ, con trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, con chứng đạt và an trú Thiền thứ ba.

Đoạn lạc và đoạn khổ, chấm dứt các hỷ ưu đã cảm thọ trước, con chứng đạt và an trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

8. - Thật vi diệu thay, Mẹ của Nanda! Thật hy hữu thay, Mẹ của Nanda!

- Thưa Tôn giả, không phải chỉ có sự vi diệu như
vậy, sự hy hữu như vậy đối với con. Con còn có một
sự kiện vi diệu, hy hữu khác! Ở đây, thưa Tôn giả,
năm hạ phần kiết sử được Thế Tôn thuyết giảng, con
thấy rõ không còn pháp nào ở nơi con chưa được
đoạn tận.

9. - Thật vi diệu thay, Mẹ của Nanda! Thật hy hữu thay, Mẹ của Nanda!

Rồi Tôn giả Sàriputta, sau khi với một pháp thoại,
nói lên cho nữ cư sĩ mẹ của Nanda, khích lệ làm cho
phấn khởi, làm cho hoan hỷ, từ chỗ ngồi đứng dậy
rồi ra đi.

TÂM                                               330

41    Khi tâm không phòng hộ - Kinh NÓC NHỌN 1 – Tăng I, 473

NÓC NHỌN 1 – Tăng I, 473

Rồi gia chủ Ànathapindika đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; Thế
Tôn nói với gia chủ Ànathapindika đang ngồi xuống
một bên:
 Này Gia chủ, khi tâm không phòng hộ, thời
thân nghiệp cũng không phòng hộ, khẩu
nghiệp cũng không phòng hộ, ý nghiệp cũng
không phòng hộ.
 Với ai thân nghiệp không phòng hộ, khẩu
nghiệp không phòng hộ, ý nghiệp không phòng
hộ, thời thân nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy,
khẩu nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy, ý
nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy.
 Với ai thân nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy,
khẩu nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy, ý
nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy, thời thân
nghiệp bị hủ bại, khẩu nghiệp bị hủ bại, ý
nghiệp bị hủ bại.

TÂM                                               331

 Với ai thân nghiệp bị hủ bại, khẩu nghiệp bị hủ
bại, ý nghiệp bị hủ bại, thời sự chết không được
hiền thiện, mạng chung không được hiền thiện.
Này Gia chủ, ví như ngôi nhà nóc nhọn vụng lợp,
thời nóc nhọn không được phòng hộ, rui kèo không
được phòng hộ, vách tường không được phòng hộ;
nóc nhọn bị đấy ứ, rỉ nước, các rui kèo bị đầy ứ rỉ
nước, các vách tường bị đầy ứ, rỉ nước, nóc nhọn bị
hủ bại, rui kèo bị hủ bại, vách tường bị hủ bại. Cũng
vậy, này Gia chủ, khi tâm không được phòng hộ, thời
thân nghiệp cũng không được phòng hộ, khẩu nghiệp
… ý nghiệp … sự chết không được hiền thiện, mạng
chung không được hiền thiện.
 Này Gia chủ, khi tâm được phòng hộ, thời thân
nghiệp cũng được phòng hộ, khẩu nghiệp cũng
được phòng hộ, ý nghiệp cũng được phòng hộ.
 Với ai thân nghiệp được phòng hộ, khẩu nghiệp
được phòng hộ, ý nghiệp được phòng hộ, thời
thân nghiệp không đầy ứ tham dục và rỉ chảy,
khẩu nghiệp không đầy ứ tham dục và rỉ chảy,
ý nghiệp không đầy ứ tham dục và rỉ chảy.
 Với ai thân nghiệp không đầy ứ tham dục và rỉ
chảy, khẩu nghiệp không đầy ứ tham dục và rỉ
chảy, ý không nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ
chảy, thời thân nghiệp không bị hủ bại, khẩu

TÂM                                                 332

nghiệp không bị hủ bại, ý nghiệp không bị hủ
bại.
 Với ai thân nghiệp không bị hủ bại, khẩu
nghiệp không bị hủ bại, ý nghiệp không bị hủ
bại, thời sự chết được hiền thiện, mạng chung
được hiền thiện.
Này Gia chủ, ví như ngôi nhà nóc nhọn khéo lợp,
thời nóc nhọn được phòng hộ, rui kèo được phòng
hộ, vách tường được phòng hộ; nóc nhọn không đầy
ứ, rỉ nước, các rui kèo không bị đầy ứ rỉ nước, các
vách tường không bị đầy ứ, rỉ nước, nóc nhọn không
bị hủ bại, rui kèo không bị hủ bại, vách tường không
bị hủ bại. Cũng vậy, này Gia chủ, khi tâm được
phòng hộ, thời thân nghiệp cũng được phòng hộ …
ý nghiệp không bị hủ bại, thời sự chết được hiền
thiện, mạng chung được hiền thiện.

NÓC NHỌN 2 – Tăng I, 476

(Kinh này hoàn toàn giống như kinh trên, chỉ khác
có một chữ. Chỗ nào kinh trên dùng chữ "không
phòng hộ", thời ở đây dùng chữ "thất thế, lung lay"
với những thay đổi cần thiết).

TÂM                                               333

42      Khéo học được tướng tâm của mình - Kinh Người Đầu Bếp – Tương V, 233

Người Đầu Bếp – Tương V, 233

I.

1)...

2-3) -- Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đầu bếp ngu si, không thông minh, không khéo léo, được giao lo liệu các thứ xúp sai khác cho vua hay cho các đại thần của vua, như xúp chua, đắng, cay, ngọt, chất kiềm, không phải chất kiềm (khàrikehi pi akhàrikehi pi), chất mặn, không phải chất mặn.

4) Này các Tỷ-kheo, người đầu bếp ngu si, không thông minh, không khéo léo ấy không nắm được sở thích về việc ăn uống của người chủ của mình (bhattasa hay bhattuno?): "Hôm nay, chủ ta thích món xúp này", hay: "Món xúp này chủ ta lấy ăn", hay: "Món xúp này chủ ta dùng nhiều", hay: "Chủ ta tán thán món xúp này". "Hôm nay, chủ ta thích món xúp chua này", hay: "Món xúp chua này chủ ta lấy ăn", hay: "Món xúp chua này, chủ ta dùng nhiều", hay: "Chủ ta tán thán xúp chua này". "Hôm nay, chủ ta thích món xúp đắng này"... hay: "Hôm nay, chủ ta

TÂM                                               334

thích món xúp cay này"... hay: "Hôm nay, chủ ta
thích món xúp ngọt này"... hay: "Hôm nay, chủ ta
thích món xúp chất kiềm này"... hay: "Hôm nay, chủ
ta thích món xúp không phải chất kiềm này"... hay:
"Hôm nay, chủ ta thích món xúp không phải chất
mặn này", hay: "Món xúp không phải mặn này chủ
ta lấy ăn", hay: "Món xúp không phải mặn này chủ
ta dùng nhiều", hay: "Chủ ta tán thán món xúp không
phải mặn này".

5) Và này các Tỷ-kheo, người đầu bếp ngu si, không
thông minh, không khéo léo ấy không nhận được đồ
mặc, không nhận được lương bổng, không nhận
được tiền thưởng. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo,
kẻ đầu bếp ngu si, không thông minh, không khéo léo
ấy không nắm được sở thích về việc ăn uống của
người chủ của mình.

6) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có Tỷ-kheo ngu
si, không thông minh, không khéo léo, trú, quán thân
trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp
phục tham ưu ở đời. Dầu vị ấy trú, quán thân trên
thân, nhưng tâm không định tĩnh, các phiền não
không được đoạn tận; vị ấy không học được tướng
ấy.

Dầu vị ấy trú, quán thọ trên các thọ...

TÂM                                               335

Dầu vị ấy trú, quán tâm trên tâm...

Dầu vị ấy trú, quán pháp trên các pháp, nhưng tâm không định tĩnh, các phiền não không được đoạn tận; vị ấy không học được tướng ấy.

7) Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ngu si, không thông
minh, không khéo léo ấy, không được lạc trú ngay
trong hiện tại, không được tỉnh giác. Vì sao? Vì rằng,
này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ngu si, không thông minh,
không khéo léo ấy, không học được tướng tâm của
mình.

II.

8) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người đầu bếp có trí, thông minh, khéo léo, được giao lo liệu các thứ xúp sai khác cho các vua hay cho các đại thần của vua, như xúp chua, đắng, cay, ngọt, chất kiềm, không phải chất kiềm, chất mặn hay không phải chất mặn.

Này các Tỷ-kheo, người đầu bếp có trí, thông minh, khéo léo ấy nắm được sở thích về việc ăn uống của người chủ mình: "Hôm nay, chủ ta thích món xúp này", hay: "Món xúp này chủ ta lấy ăn", hay: "Món xúp này chủ ta dùng nhiều", hay: "Món xúp này chủ ta tán thán", hay: "Hôm nay, chủ ta thích món xúp chua này", hay: "Món xúp chua này chủ ta lấy ăn",

TÂM                                                 336

hay: "Món xúp chua này chủ ta dùng nhiều", hay: "Món xúp chua này chủ ta tán thán". "Hôm nay, chủ ta thích món xúp đắng này"... "Hôm nay, chủ ta thích món xúp cay này"... "Hôm nay, chủ ta thích món xúp ngọt này"... "Hôm nay, chủ ta thích món xúp vị kiềm này"... "Hôm nay, chủ ta thích món xúp không vị kiềm này"...: "Hôm nay, chủ ta thích món xúp vị mặn này"... "Hôm nay, chủ ta thích món xúp không mặn này", hay: "Món xúp không mặn này chủ ta lấy ăn", hay: "Món xúp không mặn này chủ ta dùng nhiều", hay: "Món xúp không mặn này chủ ta tán thán".

9) Này các Tỷ-kheo, người đầu bếp có trí, thông
minh, khéo léo ấy nhận được đồ mặc, nhận được
lương bổng, nhận được tiền thưởng. Vì sao? Vì rằng,
này các Tỷ-kheo, người đầu bếp có trí, thông minh,
khéo léo ấy nắm được sở thích về việc ăn uống của
người chủ của mình.

10) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có Tỷ-kheo có
trí, thông minh, khéo léo, trú, quán thân trên thân,
nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham
ưu ở đời. Do vị ấy trú, quán thân trên thân, tâm được
định tĩnh, các phiền não được đoạn tận; vị ấy học
được tướng ấy.

Vị ấy trú, quán thọ trên các thọ... quán tâm trên tâm... quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác,

TÂM                                                337

chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Do vị ấy trú, quán pháp trên các pháp, tâm được định tĩnh, các phiền não được đoạn tận; vị ấy học được tướng ấy.

11) Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có trí, thông minh,
khéo léo ấy, ngay trong hiện tại, chứng được lạc trú,
chứng được chánh niệm tỉnh giác. Vì sao? Vì rằng,
này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có trí, thông minh, khéo
léo ấy, học được tướng tâm của mình.

TÂM                                                338

43    Kinh Chế Ngự Tâm – Tương I, 37

Chế Ngự Tâm – Tương I, 37

(Vị Thiên):
Chỗ nào ý chế ngự,
Chỗ ấy đau khổ tận.
Ý chế ngự hoàn toàn,
Thoát đau khổ hoàn toàn.

(Thế Tôn):
Không nên chế ngự ý,
Hoàn toàn về mọi mặt,
Chớ có chế ngự ý,
Nếu tự chủ đạt được.
Chỗ nào ác pháp khởi,
Chỗ ấy chế ngự ý.

TÂM                                    339

44    Kinh CÁC LỄ UPOSATHA – Tăng I, 370

CÁC LỄ UPOSATHA – Tăng I, 370

Như vầy tôi nghe.
1. Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Pubbarama
(Đông viên), lâu đài của mẹ Migara. Rồi Visakha,
mẹ của Migara, trong ngày Uposatha (Bố tát trai-
giới) đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn
rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Visakha,
mẹ của Migara đang ngồi xuống một bên:
- Này Visàkhà, từ đâu Bà đến sáng sớm như thế này?
- Bạch Thế Tôn, hôm nay con thọ trai giới.
- Có ba loại trai giới này, này Visàkhà. Thế nào là
ba?
 Trai giới người chăn bò,
 Trai giới Niganthà,
 Trai giới bậc Thánh.
2. Như thế nào, này Visàkhà, là trai giới người chăn
bò?
- Ví như, này Visàkhà, người chăn bò vào buổi
chiều lùa các con bò về cho chủ của chúng.

TÂM                                               340

Người ấy suy nghĩ: "Hôm nay, các con bò đã
ăn cỏ tại chỗ này và chỗ này, đã uống nước tại
chỗ này và chỗ này. Ngày mai, các con bò đã
ăn cỏ tại chỗ này và chỗ này, đã uống nước tại
chỗ này và chỗ này".
- Cũng vậy, này Visàkhà, ở đây có người giữ trai
giới suy nghĩ: "Hôm nay, ta đã ăn loại đồ ăn
cứng này, loại đồ ăn cứng này ta đã ăn loại đồ
ăn mềm này, loại đồ ăn mềm này. Ngày mai ta
sẽ ăn loại đồ ăn cứng này, loại đồ ăn cứng này;
ta sẽ ăn loại đồ ăn mềm này, loại đồ ăn mềm
này". Như vậy, người ấy sống cả ngày với tâm
đồng hành với tham dục. Như vậy, này
Visàkhà, là trai giới người chăn bò.
3. Này Visàkhà, thế nào là trai giới các Nigantha?
- Ở đây, này Visàkhà, có hạng Sa-môn tên là
Niganthà, họ khích lệ đệ tử như sau: "Ông hãy
quăng bỏ trượng với các sinh loại sống ở
phương Đông, ngoài một trăm do tuần. Hãy
quăng bỏ trượng với các sinh loại sống ở
phương Tây, ngoài một trăm do tuần … sống ở
phương Bắc … sống ở phương Nam, ngoài một
trăm do tuần." Như vậy, họ khích lệ vì lòng
thương, vì lòng từ mẫn đối với một số sinh loại
mà thôi, họ không khích lệ vì lòng thương, vì
lòng từ mẫn, đối với một số sinh loại khác.

TÂM                                               341

- Trong ngày Uposatha, họ khích lệ đệ tử như
sau: "Này các Ông, hãy quăng bỏ tất cả áo
quần và nói như sau: “Ta không có bất cứ vật
gì, bất cứ ở đâu, bất cứ chỗ nào. Bất cứ vật gì,
bất cứ ở đâu, bất cứ chỗ nào, không có cái gì
là của ta”''. Nhưng cha và mẹ của người ấy biết
người ấy là con của mình. Và người ấy biết họ
là cha mẹ của mình. Vợ và con người ấy biết
người ấy là chồng, là cha của mình, và người
ấy biết họ là vợ, là con của mình. Các người nô
tỳ làm công biết người ấy là chủ của họ. Và
người ấy biết họ là nô tỳ, là nhân viên của
mình. Như vậy, trong thời gian đáng phải khích
lệ đúng với sự thật, trong thời gian ấy, lại được
khích lệ bằng điều nói láo. Đây Ta tuyên bố là
một sự nói láo. Sau khi đêm ấy đã qua, người
ấy thọ hưởng tất cả tài sản chưa đem cho. Đây
Ta tuyên bố là lấy của không cho.
- Như vậy, này Visàkhà, là lễ Uposathà của các
Niganthà. Được sống thực hành như vậy, này
Visakha, Uposatha không quả lớn, không lợi
ích lớn, không chói sáng, không ánh sáng lớn.
4. Và này Visàkhà, thế nào là trai giới các bậc
Thánh?
- Chính là làm thanh tịnh một tâm uế nhiễm với
phương pháp thích nghi.

TÂM                                                342

Và này Visàkhà, thế nào là làm thanh tịnh một tâm
uế nhiễm với phương pháp thích nghi?
- Ở đây, này Visàkhà, Thánh đệ tử niệm Phật:
"Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, Minh Hạnh Túc, Thiên Thệ, Thế Gian
Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu,
Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn." Do vị ấy niệm
Như Lai, tâm được tịnh tín, hân hoan sanh
khởi, các phiền não của tâm được đoạn tận.
- Ví như, này Visàkhà, đầu uế nhiễm được gột
sạch với phương pháp thích nghi. Và này
Visàkhà, thế nào là đầu uế nhiễm được gột
sạch với phương pháp thích nghi? Do duyên
bột nhồi, do duyên đất sét, do duyên nước và
do duyên nỗ lực thích nghi của con người. Như
vậy, này Visàkhà, là đầu uế nhiễm được gột
sạch với phương pháp thích nghi.
- Cũng vậy, này Visàkhà, là tâm uế nhiễm được
gột sạch với phương pháp thích nghi. Và này
Visàkhà, thế nào là tâm uế nhiễm được gột
sạch với phương pháp thích nghi? Ở đây, này
Visàkhà, Thánh đệ tử niệm Như Lai: "Đây là
Thế Tôn, …, Phật, Thế Tôn". Do vị ấy niệm
Như Lai, tâm được tịnh tín, hân hoan sanh
khởi, các phiền não của tâm được đoạn tận.

TÂM                                            343

- Này Visàkhà, đây gọi là Thánh đệ tử để thực
hành trai giới Phạm Thiên, vị ấy cùng sống
với Phạm Thiên. Do duyên Phạm Thiên, tâm
vị ấy được tịnh tín, hân hoan sanh khởi, các
phiền não của tâm được đoạn tận. Như vậy,
này Visàkhà, là tâm uế nhiễm được gột sạch
với phương pháp thích nghi.
5. Này Visàkhà, tâm uế nhiễm được gột sạch với
phương pháp thích nghi. Và này Visàkhà, thế nào là
tâm uế nhiễm được gột sạch với phương pháp thích
nghi?
- Ở đây, này Visàkhà, vị Thánh đệ tử niệm Pháp:
"Pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng, thiết
thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà
thấy, có khả năng hướng thượng, được người
trí tự mình giác hiểu". Do vị ấy niệm Pháp, tâm
được tịnh tín, hân hoan sanh khởi, các phiền
não của tâm được đoạn tận.
- Ví như, này Visàkhà, thân uế nhiễm được gột
sạch với phương pháp thích nghi. Và này
Visàkhà, thế nào là thân uế nhiễm được gột
sạch với phương pháp thích nghi? Do duyên
sottim (một thứ đá bọt dùng để chà lưng), do
duyên bột tắm, do duyên nước và do duyên nỗ
lực thích nghi của con người. Như vậy, này

TÂM                                              344

Visàkhà, là thân uế nhiễm được gột sạch với
phương pháp thích nghi.
- Cũng vậy, này Visàkhà, là tâm uế nhiễm được
gột sạch với phương pháp thích nghi. Và như
thế nào, này Visàkhà, là tâm uế nhiễm được gột
sạch với phương pháp thích nghi? Ở đây, này
Visàkhà, Thánh đệ tử niệm pháp: "Pháp được
Thế Tôn khéo thuyết giảng, … được người trí
tự mình giác hiểu". Do vị ấy niệm Pháp, tâm
được tịnh tín, hân hoan sanh khởi, các phiền
não của tâm được đoạn tận.
- Này Visàkhà, đây gọi là Thánh đệ tử thực hành
Pháp trai giới, vị ấy sống với Pháp. Chính nhờ
Pháp, tâm vị ấy tịnh tín, hân hoan sanh khởi,
các phiền não của tâm được đoạn tận. Như vậy,
này Visàkhà, là tâm uế nhiễm được gột sạch
nhờ phương pháp thích nghi.
6. Này Visàkhà, tâm uế nhiễm được gột sạch với
phương pháp thích nghi. Và này Visàkhà, thế nào là
tâm uế nhiễm được gột sạch với phương pháp thích
nghi?
- Ở đây, này Visàkhà, vị Thánh đệ tử niệm Tăng:
"Diệu hạnh là chúng đệ tử Thế Tôn, Trực hạnh
là chúng đệ tử Thế Tôn, ứng lý là hạnh là chúng
đệ tử Thế Tôn, Chơn chánh hạnh là chúng đệ
tử Thế Tôn, tức là bốn đôi tám chúng. Chúng

TÂM                                               345

đệ tử của Thế Tôn là đáng cung kính, đáng tôn
trọng, đáng cúng dường, đáng được bắt tay, là
phước điền vô thượng ở đời". Do vị ấy niệm
Tăng, tâm vị ấy tịnh tín, hân hoan sanh khởi,
các phiền não của tâm được đoạn tận.
- Ví như, này Visàkhà, một tấm vải bị uế nhiễm
được gột sạch nhờ phương pháp thích nghi.
Và này Visàkhà, thế nào là một tấm vải bị uế
nhiễm được gột sạch nhờ phương pháp thích
nghi? Do duyên usam (đất mặn) do duyên
khàram (nước tro), do duyên phân bò, do
duyên nước, và do duyên nỗ lực thích nghi của
con người. Như vậy, này Visàkhà, một tấm vải
bị uế nhiễm được gột sạch với phương pháp
thích nghi.
- Cũng vậy, này Visàkhà, là tâm uế nhiễm được
gột sạch với phương pháp thích nghi. Và này
Visàkhà, thế nào là tâm uế nhiễm được gột
sạch nhờ phương pháp thích nghi? Ở đây, này
Visàkhà, Thánh đệ tử niệm Tăng: "Diệu hạnh
là chúng đệ tử Thế Tôn … là phước điền vô
thượng ở đời." Nhờ vị ấy niệm Tăng, tâm vị ấy
tịnh tín, hân hoan sanh khởi, các phiền não của
tâm được đoạn tận.
- Này Visàkhà, đây gọi là Thánh đệ tử thực hành
chúng Tăng trai giới, sống với chúng tăng.

TÂM                                              346

Chính nhờ chúng tăng, tâm vị ấy tịnh tín, hân
hoan sanh khởi, các phiền não của tâm được
đoạn tận. Như vậy, này Visàkhà, là tâm uế
nhiễm được gột sạch nhờ phương pháp thích
nghi.
7. Này Visàkhà, tâm uế nhiễm được gột sạch với
phương pháp thích nghi. Và này Visàkhà, thế nào là
tâm uế nhiễm được gột sạch với phương pháp thích
nghi?
- Ở đây, này Visàkhà, Thánh đệ tử niệm Giới:
"Không bị phá hoại, không bị đâm cắt, không
bị ô nhiễm, không bị uế nhiễm, đem lại giải
thoát, được người trí tán thán, không bị chấp
thủ, đưa đến Thiền định". Vị ấy nhờ niệm Giới,
tâm vị ấy tịnh tín, hân hoan sanh khởi, các
phiền não của tâm được đoạn tận.
- Ví như, này Visàkhà, một tấm gương uế
nhiễm được rửa sạch nhờ phương pháp thích
nghi. Và này Visàkhà, thế nào là một tấm
gương uế nhiễm được rửa sạch nhờ phương
pháp thích nghi? Do duyên dầu, do duyên tro,
do duyên bàn chải lông và do duyên nỗ lực
thích nghi của con người. Như vậy, này
Visàkhà, là tấm gương uế nhiễm được rửa sạch
với phương pháp thích nghi.

TÂM                                              347

- Cũng vậy, này Visakha, là tâm uế nhiễm được
rửa sạch nhờ phương pháp thích nghi. Và này
Visàkhà, thế nào là tâm uế nhiễm được rửa
sạch nhờ phương pháp thích nghi? Ở đây, này
Visàkhà, Thánh đệ tử niệm Giới … đưa đến
Thiền định. Vị ấy nhờ niệm Giới, tâm vị ấy tịnh
tín, hân hoan sanh khởi, các phiền não của tâm
được đoạn tận.
- Này Visàkhà, đây gọi là thánh đệ tử thực hành
giới Uposatha, sống chung với giới. Nhờ giới,
tâm vị ấy tịnh tín, hân hoan sanh khởi, các
phiền não của tâm được đoạn tận. Như vậy,
này Visàkhà, là tâm uế nhiễm được rửa sạch
nhờ phương pháp thích nghi.
8. Và này Visàkhà, tâm uế nhiễm được gột sạch với
phương pháp thích nghi. Và này Visàkhà, thế nào là
tâm uế nhiễm được gột sạch với phương pháp thích
nghi?
- Ở đây, này Visàkhà, Thánh đệ tử niệm Thiên:
"Có Chư Thiên bốn Thiên Vương, có Chư
Thiên cõi trời Ba mươi ba, có chư Thiên Yàmà,
có chư Thiên Tusita (Đâu suất), có chư Thiên
Hóa lạc, có chư Thiên Tha hóa tự tại, có chư
Thiên Phạm chúng, có chư Thiên cao hơn nữa.
Đầy đủ với lòng tin như vậy, chư Thiên ấy, sau
khi chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia. Lòng

TÂM                                              348

tin như vậy cũng có đầy đủ nơi ta. Đầy đủ với
giới như vậy, chư Thiên ấy, sau khi chết ở chỗ
này, được sanh tại chỗ kia. Giới như vậy cũng
có đầy đủ nơi ta. Đầy đủ với nghe pháp như
vậy, chư Thiên ấy, sau khi chết ở chỗ này, được
sanh tại chỗ kia. Nghe pháp như vậy cũng có
đầy đủ nơi ta. Đầy đủ với thí như vậy, chư
Thiên ấy, sau khi chết ở chỗ này, được sanh tại
chỗ kia. Thí như vậy cũng có đầy đủ nơi ta. Đầy
đủ tuệ như vậy, chư Thiên ấy, sau khi chết ở
chỗ này, được sanh tại chỗ kia. Tuệ như vậy
cũng có đầy đủ nơi ta''. Khi người ấy niệm tín,
giới, nghe pháp, thí và tuệ của tự mình và chư
Thiên ấy, tâm được tịnh tín, hân hoan sanh
khởi. Các phiền não của tâm được đoạn tận.
- Ví như, này Visàkhà, là vàng bị uế nhiễm
được làm cho thanh tịnh nhờ phương pháp
thích nghi. Và này Visàkhà, thế nào là vàng bị
uế nhiễm được làm cho thanh tịnh nhờ phương
pháp thích nghi? Do duyên lò, do duyên đất
muối, do duyên phấn đỏ, do duyên ống bệ, do
duyên cái kìm, và do duyên nỗ lực thích nghi
của con người. Như vậy, này Visàkhà, là vàng
bị uế nhiễm được làm cho thanh tịnh nhờ
phương pháp thích nghi.

TÂM                                                349

- Cũng vậy, này Visàkhà, là tâm bị uế nhiễm
được làm cho thanh tịnh nhờ phương pháp
thích nghi. Và này Visàkhà, thế nào là tâm bị
uế nhiễm được làm cho thanh tịnh nhờ phương
pháp thích nghi? Ở đây, này Visàkhà, Thánh
đệ tử niệm Thiên: "Có Chư Thiên bốn Thiên
Vương, có Chư Thiên cõi trời Ba mươi ba, có
chư Thiên Yàmà, có chư Thiên Tusita (Đâu
suất), có chư Thiên Hóa lạc, có chư Thiên Tha
hóa tự tại, có chư Thiên Phạm chúng, có chư
Thiên cao hơn nữa. Đầy đủ với lòng tin như
vậy, chư Thiên ấy, mạng chung ở chỗ này, được
sanh tại chỗ ấy. Ta cũng có lòng tin như vậy.
Đầy đủ với giới … với nghe pháp … với thí …
với trí tuệ như vậy, chư Thiên ấy, mạng chung
ở chỗ này, được sanh tại chỗ ấy. Ta cũng có trí
tuệ như vậy". Khi vị ấy niệm tín, giới, nghe
pháp, thí, và tuệ của tự mình và của chư Thiên
ấy, tâm được tịnh tín, hân hoan sanh khởi. Các
phiền não của tâm được đoạn tận.
- Này Visàkhà, đây gọi là Thánh đệ tử thực hành
Thiên trai giới, sống chung với chư Thiên. Nhờ
chư Thiên, tâm vị ấy được tịnh tín, hân hoan
sanh khởi, các phiền não của tâm được đoạn
tận. Như vậy, này Visàkhà, là tâm bị uế nhiễm
được làm cho thanh tịnh nhờ phương pháp
thích nghi.

TÂM                                             350

9. Thánh đệ tử ấy, này Visàkhà, suy tư như sau: - "Cho đến trọn đời, các vị A-la-hán từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng sanh và loài hữu tình. Cũng vậy, đêm nay và ngày nay, ta sống từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng sanh và loài hữu tình. Về chi phần này, ta theo gương các vị A-la-hán và ta sẽ thực hành trai giới". 10. "Cho đến trọn đời, các vị A-la-hán từ bỏ lấy của không cho, chỉ lấy những vật đã cho, chỉ mong những vật đã cho, tự sống thanh tịnh, không có trộm cướp. Cũng vậy, đêm nay và ngày nay, ta sống từ bỏ lấy của không cho, chỉ lấy những vật đã cho, chỉ mong những vật đã cho, tự sống thanh tịnh, không có trộm cướp. Về chi phần này, ta theo gương các vị A-la-hán và ta sẽ thực hành trai giới". 11. "Cho đến trọn đời, các vị A-la-hán từ bỏ tà hạnh, tịnh tu Phạm hạnh, sống giải thoát, từ bỏ dâm dục hèn hạ. Cũng vậy, đêm nay và ngày nay, ta sống từ bỏ tà hạnh, tịnh tu Phạm hạnh, sống giải thoát, từ bỏ dâm dục hèn hạ. Về chi phần này, ta theo gương các vị A-la-hán và ta sẽ thực hành trai giới". 12. "Cho đến trọn đời, các vị A-la-hán từ bỏ nói láo, tránh xa nói láo, nói những lời chân thật, y chỉ nơi

TÂM                                                351

sự thật chắc chắn, đáng tin cậy, không lừa gạt, không
phản lại lời hứa đối với đời. Cũng vậy, đêm nay và
ngày nay, ta sống từ bỏ nói láo, tránh xa nói láo, nói
những lời chân thật, y chỉ nơi sự thật chắc chắn,
đáng tin cậy, không lừa gạt, không phản lại lời hứa
đối với đời. Về chi phần này, ta theo gương các vị A-
la-hán và ta sẽ thực hành trai giới".
13. "Cho đến trọn đời, các vị A-la-hán từ bỏ men
rượu, rượu nấu làm cho đắm say, tránh xa rượu
men, rượu nấu làm cho đắm say. Cũng vậy, đêm nay
và ngày nay, ta sống từ bỏ men rượu, rượu nấu làm
cho đắm say, tránh xa rượu men, rượu nấu làm cho
đắm say. Về chi phần này, ta theo gương các vị A-la-
hán và ta sẽ thực hành trai giới".
14. "Cho đến trọn đời, các vị A-la-hán ăn một ngày
một bữa, không ăn ban đêm, không ăn phi thời. Cũng
vậy, đêm nay và ngày nay, ta sống ăn một ngày một
bữa, không ăn ban đêm, không ăn phi thời. Về chi
phần này, ta theo gương các vị A-la-hán và ta sẽ thực
hành trai giới".
15. "Cho đến trọn đời, các vị A-la-hán tránh xa
không xem múa, hát, diễn kịch, không trang sức
bằng vòng hoa, hương liệu, dầu thoa và các thời
trang. Cũng vậy, đêm nay và ngày nay, ta sống tránh
xa không xem múa, hát, diễn kịch, không trang sức
bằng vòng hoa, hương liệu, dầu thoa và các thời

TÂM                                                 352

trang. Về chi phần này, ta theo gương các vị A-la-
hán và ta sẽ thực hành trai giới".
16. "Cho đến trọn đời, các vị A-la-hán từ bỏ giường
cao, giường lớn, tránh xa giường cao, giường lớn.
Các vị ấy nằm trên giường thấp, trên giường nhỏ hay
đệm cỏ. Cũng vậy, đêm nay và ngày nay, ta từ bỏ
giường cao, giường lớn, tránh xa giường cao,
giường lớn, nằm trên giường thấp, trên giường nhỏ
hay đệm cỏ. Về chi phần này, ta theo gương các vị
A-la-hán và ta sẽ thực hành trai giới".
Như vậy, này Visàkhà, là Thánh trai giới, thực hành
Thánh trai giới, có quả lớn, có lợi ích lớn, có chói
sáng lớn, có ánh sáng lớn.
17. Quả lớn là như thế nào? Lợi ích lớn như thế nào?
Chói sáng lớn như thế nào? Ánh sáng lớn như thế
nào?
Ví như, này Visàkhà, có người áp đặt chủ quyền cai
trị trên 16 quốc độ lớn, tràn đầy bảy báu như Anga,
Magadha, Kàsi, Kosala, Vajji, Mallà, Ceti, Vangà,
Kurù, Pancàlà, Macchà, Surasenà, Assakà, Avanti,
Gandhàrà, Kambojà, nhưng chủ quyền ấy không
bằng một phần mười sáu của một trai giới thực hành
đầy đủ cả tám mặt. Vì cớ sao? Nhỏ nhoi thay, là
vương quyền của loài Người, so sánh với hạnh
phúc Chư Thiên!

TÂM                                               353

18. Năm mươi năm của một đời người, bằng một
đêm một ngày của chư Thiên của Bốn Thiên Vương.
Ba mươi đêm như vậy, làm thành một tháng. Mười
hai tháng như vậy làm thành một năm. Năm mươi
năm chư Thiên như vậy làm thành thọ mạng của chư
Thiên Bốn Thiên Vương.
Sự kiện này có xảy ra, này Visàkhà, ở đây có người
đàn bà hay người đàn ông, sau khi thực hiện trai giới
đầy đủ cả tám mặt, sau khi thân hoại mạng chung,
được sanh cộng trú với chư Thiên của Bốn Thiên
Vương. Chính dựa trên trường hợp này được nói lên
rằng: "Nhỏ nhoi thay là vương quyền của loài
Người, so sánh với hạnh phúc chư Thiên!"
19. Một trăm năm của một đời người, bằng một ngày
một đêm của chư Thiên ở cõi trời Ba mươi ba. Ba
mươi đêm như vậy, làm thành một tháng. Mười hai
tháng như vậy làm thành một năm. Một ngàn năm
chư Thiên như vậy làm thành thọ mạng của chư
Thiên ở cõi trời Ba mươi ba.
Sự kiện này có xảy ra, này Visàkhà, ở đây có người
đàn bà hay người đàn ông, sau khi thực hiện trai giới
đầy đủ cả tám mặt, sau khi thân hoại mạng chung,
được sanh cộng trú với chư Thiên ở cõi trời Ba mươi
ba. Chính dựa trên trường hợp này được nói lên rằng:
"Nhỏ nhoi thay là vương quyền của loài Người, so
sánh với hạnh phúc chư Thiên!"

TÂM                                                354

20. Hai trăm năm của một đời người, bằng một ngày
một đêm của chư Thiên ở cõi trời Yàmà. Ba mươi
đêm như vậy, làm thành một tháng. Mười hai tháng
như vậy làm thành một năm. Hai ngàn năm chư
Thiên như vậy làm thành thọ mạng của chư Thiên ở
cõi trời Yàmà.
Sự kiện này có xảy ra, này Visàkhà, ở đây … được
sanh cộng trú với chư Thiên ở cõi trời Yàmà. Chính
dựa trên trường hợp này … với hạnh phúc chư
Thiên".
21. Bốn trăm năm của một đời người, này Visàkhà,
bằng một ngày một đêm của chư Thiên ở cõi trời
Tusita (Đâu-xuất). Ba mươi đêm như vậy, làm thành
một tháng … làm thành một năm. Bốn ngàn năm
chư Thiên như vậy làm thành thọ mạng của chư
Thiên ở cõi trời Tusita.
Sự kiện này có xảy ra, này Visàkhà, ở đây … được
sanh cộng trú với chư Thiên ở cõi trời Tusita. Chính
dựa trên trường hợp này … với hạnh phúc chư
Thiên".
22. Tám trăm năm của một đời người, này Visàkhà,
bằng một ngày một đêm của chư Thiên ở cõi trời Hóa
lạc. Ba mươi đêm như vậy, làm thành một tháng …
làm thành một năm. Tám ngàn năm chư Thiên như
vậy làm thành thọ mạng của chư Thiên ở cõi trời Hóa
lạc.

TÂM                                               355

 Sự kiện này có xảy ra, này Visàkhà, ở đây … được
sanh cộng trú với chư Thiên ở cõi trời Hóa lạc.
Chính dựa trên trường hợp này … với hạnh phúc
chư Thiên".
23. Mười sáu trăm năm của một đời người, này
Visàkhà, bằng một ngày một đêm của chư Thiên ở
cõi trời Tha Hóa Tự tại. Ba mươi đêm như vậy, làm
thành một tháng, mười hai tháng như vậy làm thành
một năm. Mười sáu ngàn năm chư Thiên như vậy
làm thành thọ mạng của chư Thiên ở cõi trời Tha
Hóa Tự tại.
Sự kiện này có xảy ra, này Visàkhà, ở đây có người
đàn bà hay người đàn ông, sau khi thực hành
Uposatha đầy đủ cả tám mặt, sau khi thân hoại mạng
chung, được sanh cộng trú với chư Thiên ở cõi trời
Tha Hóa Tự tại. Chính dựa trên trường hợp này,
được nói lên rằng: "Nhỏ nhoi thay là vương quyền
của loài Người, so sánh với hạnh phúc chư Thiên".
Chớ giết hại sinh loài,
Chớ lấy của không cho,
Chớ nói lời nói láo,
Chớ uống thứ rượu say.
Từ bỏ, không phạm hạnh,
Từ bỏ, không dâm dục,
Không ăn vào ban đêm,
Tránh không ăn phi thời.

TÂM                                             356

Không mang các vòng hoa,
Không dùng các hương liệu,
Hãy nằm trên tấm thảm,
Được trải dài trên đất.
Chính hạnh trai giới này,
Được gọi có tám phần,
Do đức Phật nói lên,
Đưa đến đoạn tận khổ.

Mặt trăng và mặt trời,
Được thấy là lành tốt,
Chỗ nào chúng đi tới,
Chúng chói sáng hào quang,
Chúng làm mây sáng chói,
Giữa hư không chúng đi.
Trên trời chúng chói sáng,
Sáng rực mọi phương hướng.
Trong khoảng không gian ấy
Tài sản được tìm thấy,
Trân châu và ngọc báu,
Lưu ly, đá cầu may
Vàng cục trong lòng đất,
Hay loại Kancana
Cùng loại vàng sáng chói,
Được gọi là Hattaka
Tuy vậy chúng trị giá
Chỉ một phần mười sáu,

TÂM                                357

Với hạnh giữ trai giới,
Đầy đủ cả tám mặt,
Kể cả ánh sáng trăng,
Với cả vòm trời sao.

Vậy người nữ, người nam,
Hãy giữ theo định giới,
Hành bố-tát trai giới
Đầy đủ cả tám mặt,
Làm thiện các công đức,
Đem lại nhiều an lạc,
Được sanh lên cõi Trời,
Không bị người cười chê.

TÂM                              358

45    Kinh NỮ SẮC – Tăng I, 9

NỮ SẮC – Tăng I, 9

1. Tôi nghe như vậy.:

Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, rừng Jetavana, tại khu vườn ông Anàthapindika. Tại đấy, Thế Tôn bảo các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo!

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

- Ta không thấy một sắc nào khác, xâm chiếm và ngự
trị tâm người đàn ông như sắc người đàn bà. Này các
Tỷ-kheo, sắc người đàn bà xâm chiếm và ngự trị tâm
người đàn ông.

2. Ta không thấy một tiếng nào khác, xâm chiếm và
ngự trị tâm người đàn ông, như tiếng người đàn bà.
Này các Tỷ-kheo, tiếng người đàn bà xâm chiếm và
ngự trị tâm người đàn ông.

TÂM                                              359

3-5.Ta không thấy một hương...một vị...một xúc nào
khác, xâm chiếm và ngự trị tâm người đàn ông, như
hương...vị.. xúc người đàn bà. Này các Tỷ-kheo, xúc
người đàn bà xâm chiếm và ngự trị tâm người đàn
ông.

6. Ta không thấy một sắc nào khác, xâm chiếm và
ngự trị tâm người đàn bà như sắc người đàn ông. Này
các Tỷ-kheo, sắc người đàn ông xâm chiếm và ngự
trị tâm người đàn bà.

7-10. Ta không thấy một tiếng... một hương...một
vị...một xúc nào khác xâm chiếm và ngự trị tâm
người đàn bà, như tiếng... hương... vị... xúc người
đàn ông. Này các Tỷ-kheo, xúc người đàn ông xâm
chiếm và ngự trị tâm người đàn bà.

TÂM                                              360

46    Kinh TÂM KHÔNG ĐIỀU PHỤC – Tăng I, 18

TÂM KHÔNG ĐIỀU PHỤC – Tăng I, 18

1.- Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất
lợi lớn, như tâm không được điều phục. Này các Tỷ-
kheo, Tâm không được điều phục, đưa đến bất lợi
lớn.

2. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được điều phục. Này các Tỷ-kheo, Tâm được điều phục, đưa đến lợi ích lớn.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi lớn, như tâm không được hộ trì. Này các Tỷ-kheo, Tâm không được hộ trì, đưa đến bất lợi lớn.

4. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được hộ trì. Này các Tỷ-kheo, Tâm được hộ trì, đưa đến lợi ích lớn.

5. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi
lớn, như tâm không được phòng hộ. Này các Tỷ-
kheo, Tâm không được phòng hộ, đưa đến bất lợi
lớn.

TÂM                                              361

6. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được phòng hộ. Này các Tỷ-kheo, Tâm được phòng hộ, đưa đến lợi ích lớn.

7. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi lớn, như tâm không được bảo vệ. Này các Tỷ-kheo, Tâm không được bảo vệ, đưa đến bất lợi lớn.

8. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được bảo vệ. Này các Tỷ-kheo, Tâm được bảo vệ, đưa đến lợi ích lớn.

9. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi
lớn, như tâm không được điều phục, không được hộ
trì, không được phòng hộ, không được bảo vệ. Này
các Tỷ-kheo, Tâm không được điều phục, không
được hộ trì, không được phòng hộ, không được bảo
vệ, đưa đến bất lợi lớn.

10. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi
ích lớn, như tâm được điều phục, được hộ trì, được
phòng hộ, được bảo vệ. Này các Tỷ-kheo, Tâm được
điều phục, được hộ trì, được phòng hộ, được bảo vệ,
đưa đến lợi ích lớn.

TÂM                                              362

47      Kinh TÂM ĐƯỢC TU TẬP – Tăng I, 25

TÂM ĐƯỢC TU TẬP – Tăng I, 25

1. Tâm này, là sáng chói. Và tâm này bị ô nhiễm bởi
các cấu uế từ ngoài vào. Kẻ phàm phu ít nghe, không
như thật rõ biết tâm ấy. Do vậy, Ta nói rằng tâm kẻ
phàm phu ít nghe, không được tu tập .

2. Tâm này, là sáng chói. Và tâm này được gột sạch các cấu uế từ ngoài vào. Bậc Thánh đệ tử nghe nhiều, như thật rõ biết tâm ấy. Do vậy, Ta nói rằng tâm bậc Thánh đệ tử nghe nhiều có được tu tập.

-----------------

3. Nếu chỉ trong khoảnh khắc búng móng tay, vị
Tỷ-kheo phát từ tâm; vị ấy, này các Tỷ-kheo, được
gọi là vị Tỷ-kheo trú Thiền tịnh không có trống không
làm theo lời dạy bậc Đạo Sư, là người làm theo giáo
giới, ăn đồ ăn khất thực của xứ không có uổng phí.
Còn nói gì những người làm cho sung mãn từ tâm
ấy.

4-5. Nếu chỉ trong khoảnh khắc búng móng tay, vị Tỷ-kheo tu tập từ tâm... tác ý từ tâm; vị ấy, này các

TÂM                                                363

Tỷ-kheo, được gọi là vị Tỷ-kheo trú Thiền tịnh không
có trống không, làm theo lời dạy bậc Đạo Sư, là
người làm theo giáo giới, ăn đồ ăn khất thực của xứ
không có uổng phí. Còn nói gì những người làm cho
sung mãn từ tâm ấy.

--------------------

6. Phàm những pháp nào, là bất thiện, thuộc thành
phần bất thiện, đứng về phía bất thiện, tất cả các
pháp ấy đều được ý đi trước. Ý khởi trước các pháp
ấy. Các pháp bất thiện theo sau.

7. Phàm những pháp nào, là thiện, thuộc thành phần
thiện, đứng về phía thiện, tất cả các pháp ấy đều
được ý đi trước. Ý khởi trước các pháp ấy. Các pháp
thiện theo sau.

----------------------

8. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp thiện đã sanh bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như phóng dật. Với người phóng dật, này các Tỷ-
kheo, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi,
và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

TÂM                                               364

9. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như không phóng dật. Với người không phóng dật, này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh bị đoạn tận.

10. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy,
các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp thiện đã sanh bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như biếng nhác. Với người biếng nhác, này các Tỷ-
kheo, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi,
và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

TÂM                                                365

48    Kinh TƯ LƯỢNG – 15 Trung I, 219

KINH TƯ LƯỢNG (Anumanasuttam) – Bài kinh số 15 – Trung I, 219

Như vầy tôi nghe:

Một thời, Tôn giả Mahamoggallana sống giữa
những người thuộc dòng họ Bhagga, tại núi
Sumsumaragira, rừng Bhesakala, vườn Lộc Uyển. Ở
đây, Tôn giả Mahamoggallana (Đại Mục-kiền-liên)
gọi các Tỷ-kheo:

"– Chư Hiền Tỷ-kheo.

"– Thưa Hiền giả.

Những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahamoggallana. Tôn giả Mahamoggallana nói như sau:

– Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo thỉnh nguyện: "Mong rằng chư Tôn giả nói với tôi, mong rằng tôi được chư Tôn giả nói!" Nhưng nếu vị ấy là một người khó nói,

TÂM                                               366

đầy đủ những tánh khiến người ấy trở thành khó nói,
khó kham nhẫn, không cung kính đón nhận khi được
giảng dạy thì các vị đồng phạm hạnh nghĩ rằng, Tỷ-
kheo ấy không đáng nói đến, nghĩ rằng Tỷ-kheo ấy
không đáng được giáo huấn, nghĩ rằng không nên đặt
lòng tin vào người ấy.

Chư Hiền, thế nào là những tánh khiến người ấy trở thành khó nói?

- Chư Hiền, ở đây, vị Tỷ-kheo có ác dục, bị ác dục
chi phối; chư Hiền, Tỷ-kheo có ác dục, bị ác dục
chi phối, như vậy là một tánh khiến trở thành khó
nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo khen mình chê người;
chư Hiền, Tỷ-kheo khen mình chê người, như vậy
là một tánh khiến trở thành khó nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, bị phẫn nộ
chi phối; chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, bị phẫn nộ
chi phối như vậy là một tánh khiến trở thành khó
nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, vì phẫn nộ
làm nhân trở thành người có hiềm hận; chư Hiền,
Tỷ-kheo phẫn nộ, vì phẫn nộ làm nhân trở thành
người có hiềm hận, như vậy là... khó nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, vì phẫn nộ

TÂM                                              367

làm nhân trở thành cố chấp; chư Hiền, Tỷ-kheo
phẫn nộ, vì phẫn nộ làm nhân trở thành cố chấp
như vậy là... khó nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, thốt ra
những lời liên hệ đến phẫn nộ...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội trở lại
chống đối vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội trở lại chỉ
trích vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội trở lại chất
vấn vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội tránh né
vấn đề với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn
đề, để lộ phẫn nộ, sân hận và bất mãn của mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội không giải
thích thỏa mãn hành động của mình cho vị buộc
tội...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo hư ngụy và não hại...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo tật đố và xan tham...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo lừa đảo và lường
gạt...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo ngoan mê và quá
mạn...

TÂM                                                368

- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo chấp trước thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó hành xả; chư Hiền, Tỷ- kheo chấp trước thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó hành xả, như vậy là một tánh trở thành khó nói.

Chư Hiền, như vậy được gọi là những tánh khiến trở thành khó nói.

Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo không thỉnh nguyện:
"Mong rằng chư Tôn giả nói với tôi, mong rằng tôi
được chư Tôn giả nói!"; Và nếu vị ấy là một người
dễ nói, đầy đủ những đức tánh khiến người ấy trở
thành dễ nói, kham nhẫn, cung kính đón nhận khi
được nghe giảng dạy, thì các vị đồng phạm hạnh nghĩ
rằng, Tỷ-kheo ấy đáng được nói đến, nghĩ rằng Tỷ-
kheo ấy đáng được giáo huấn, nghĩ rằng nên đặt lòng
tin vào người ấy.

Chư Hiền, thế nào là những đức tánh khiến người ấy trở thành dễ nói?

- Chư Hiền, ở đây Tỷ-kheo không có ác dục, không
bị ác dục chi phối; chư Hiền, Tỷ-kheo không có
ác dục, không bị ác dục chi phối, như vậy là một
đức tánh khiến trở thành dễ nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không khen mình chê
người; chư Hiền, Tỷ-kheo không khen mình chê

TÂM                                               369

người... dễ nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không bị phẫn nộ chi phối...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không vì phẫn nộ làm nhân trở thành người hiềm
hận...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không vì phẫn nộ làm nhân trở thành cố chấp...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không vì phẫn nộ thốt ra những lời liên hệ đến
phẫn nộ...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội, không trở
lại chống đối vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội không trở
lại chỉ trích vị đã khiển trách mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội không trở
lại chất vấn vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội, không
tránh né vấn đề với một vấn đề khác, trả lời ra
ngoài vấn đề, để lộ phẫn nộ, sân hận và bất mãn
của mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội, giải thích
thỏa mãn hành động của mình cho vị buộc tội...

TÂM                                               370

- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không hư ngụy và não
hại...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không tật đố và xan
tham...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không khi cuống và
lường gạt...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không ngoan mê và
quá mạn...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không chấp trước thế
tục, cố chấp tư kiến, tánh dễ hành xả, chư Hiền,
Tỷ-kheo không chấp trước thế tục, không cố chấp
tư kiến, tánh dễ hành xả, như vậy là một đức tánh
trở thành dễ nói.

Chư Hiền, như vậy được gọi là những đức tánh khiến trở thành dễ nói.

Chư Hiền, ở đây Tỷ-kheo cần phải tư lượng tự ngã với tự ngã như sau:

- "Người này có ác dục, bị ác dục chi phối nên ta
không ưa người ấy, không thích người ấy. Và nếu
ta có ác dục, bị ác dục chi phối, các người khác
sẽ không ưa ta, không thích ta". Chư Hiền, Tỷ-
kheo khi biết vậy cần phải phát tâm như sau: "Ta
sẽ không có ác dục, sẽ không bị ác dục chi phối".

TÂM                                              371

- "Người này khen mình chê người, nên ta không
ưa người ấy, không thích người ấy. Và nếu ta khen
mình chê người, các người khác sẽ không ưa ta,
sẽ không thích ta". Chư Hiền, Tỷ-kheo khi biết
vậy, cần phải phát tâm như sau: "Ta sẽ không
khen mình chê người".
- Người này có phẫn nộ, bị phẫn nộ chi phối, nên ta
không ưa người ấy... Ta sẽ không phẫn nộ, không
bị phẫn nộ chi phối";
- "Người này phẫn nộ, vì vị phẫn nộ làm nhân trở
thành người hiềm hận nên ta không ưa người ấy...
Ta sẽ không phẫn nộ, không vì phẫn nộ làm nhân
trở thành người hiềm hận";
- "Người này phẫn nộ, vì phẫn nộ làm nhân trở
thành cố chấp nên ta không ưa người ấy... Ta sẽ
không phẫn nộ, không vì phẫn nộ làm nhân trở
thành cố chấp";
- "Người này phẫn nộ, thốt ra những lời liên hệ đến
phẫn nộ nên Ta không ưa người ấy... Ta sẽ không
phẫn nộ, không thốt ra những lời liên hệ đến phẫn
nộ";
- "Người này bị buộc tội, trở lại chống đối vị đã
buộc tội mình, nên Ta không ưa người ấy... Ta có
bị buộc tội, sẽ không trở lại chống đối vị buộc tội
mình";

TÂM                                                372

- "Người này bị buộc tội, trở lại chất vấn vị đã buộc
tội mình, nên ta không ưa người ấy... Ta có bị
buộc tội, sẽ không trở lại chất vấn vị đã buộc tội
mình";
- "Người này bị buộc tội, tránh né vấn đề với một
vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn đề, để lộ phẫn nộ,
sân hận, bất mãn của mình, nên ta không ưa người
ấy... Ta bị buộc tội sẽ không tránh né vấn đề với
một vấn đề khác, không trả lời ra ngoài vấn đề, và
không để lộ phẫn nộ, sân hận bất mãn của mình";
- "Người này bị buộc tội, không giải thích thỏa mãn
hành động của mình cho vị buộc tội biết nên ta
không ưa người ấy... Ta bị buộc tội, sẽ giải thích
thỏa mãn hành động của mình cho vị buộc tội
biết";
- "Người này hư ngụy và não hại nên Ta không ưa
người ấy... Ta sẽ không hư ngụy và não hại";
- "Người này tật đố và xan tham nên ta không ưa
người ấy... Ta sẽ không tật đố và xan tham";
- "Người này khi cuống và lường gạt nên ta không
ưa người ấy... Ta sẽ không khi cuống và lường
gạt";
- "Người này ngoan mê và quá mạn nên ta không
ưa người ấy... Ta sẽ không ngoan mê và quá mạn";

TÂM                                                 373

- "Người này chấp trước thế tục, cố chấp tư kiến,
tánh khó hành xả nên ta không ưa người ấy, không
thích người ấy. Và nếu ta chấp trước thế tục, cố
chấp tư kiến, tánh khó hành xả, các người khác sẽ
không ưa ta, không thích ta". Chư Hiền, Tỷ-kheo
khi biết vậy, cần phải phát tâm như sau: "Ta sẽ
không chấp trước thế tục, không cố chấp tư kiến,
tánh dễ hành xả".

Chư Hiền, ở đây, Tỷ-kheo cần phải quán sát tự ngã với tự ngã như sau:

- "Không biết ta có ác dục, có bị ác dục chi phối
không?" Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo quán sát và biết
rằng: "Ta có ác dục và bị ác dục chi phối", thì chư
Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải tinh tấn đoạn trừ các
ác, bất thiện pháp ấy. Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo
quán sát và biết rằng: "Ta không có ác dục, không
bị ác dục chi phối", thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy phải
sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày đêm tu học các
thiện pháp.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phải quán sát tự ngã
với tự ngã như sau: "Không biết ta có khen mình
chê người hay không?...
- Lại nữa... không biết ta có phẫn nộ, bị phẫn nộ chi
phối không?...

TÂM                                                374

- Lại nữa... không biết ta có phẫn nộ, vì phẫn nộ làm
nhân, trở thành có hiềm hận không?...
- Lại nữa... không biết ta có phẫn nộ làm nhân, trở
thành người cố chấp không?...
- Lại nữa,... không biết ta có phẫn nộ, thốt ra những
lời liên hệ đến phẫn nộ không?...
- Lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có trở lại
chống đối vị đã buộc tội ta không?...
- Lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có trở lại
chất vấn vị đã buộc tội ta không?...
- Lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có tránh né
vấn đề với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn
đề, để lộ phẫn nộ, sân hận, bất mãn của ta
không?...
- Và lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có giải
thích thỏa mãn hành động của ta cho vị buộc tội
biết không?...
- Lại nữa, không biết ta có hư ngụy và não hại
không? ...
- Lại nữa, không biết ta có tật đố và xan tham
không?...
- Lại nữa, không biết ta có khi cuống và lường gạt
không?...

TÂM                                                 375

- Lại nữa... không biết ta có ngoan mê và quá mạn
không?....
- Lại nữa, chư Hiền, ở đây Tỷ-kheo cần phải quán
sát tự ngã như sau: "Không biết ta có chấp trước
thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó hành xả không?"
Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo quán sát và biết rằng: "Ta
có chấp trước thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó
hành xả", thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải tinh
tấn đoạn trừ những ác, bất thiện pháp ấy. Chư
Hiền, nếu Tỷ-kheo quán sát và biết rằng: "Ta
không chấp trước thế tục, không cố chấp tư kiến,
tánh dễ hành xả", thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy phải
sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày đêm tu học thiện
pháp.

Chư Hiền, nếu trong khi quán sát, Tỷ-kheo thấy rõ rằng tất cả các ác, bất thiện pháp chưa được đoạn trừ trong nội tâm, thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải tinh tấn đoạn trừ các ác, bất thiện pháp ấy.

Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát thấy rõ rằng tất cả các ác, bất thiện pháp đã được đoạn trừ trong nội tâm, thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy phải sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày đêm tu học thiện pháp.

Chư Hiền, ví như một phụ nữ hay một đàn ông trẻ tuổi, trong tuổi thanh xuân, tánh ưa trang điểm,

TÂM                                                 376

tự quán sát mặt mày của mình trong một tấm kính
sạch sẽ và trong suốt, hay trong một bát nước trong
sáng. Nếu người ấy thấy bụi bặm hay cấu uế trên mặt
mình, thì người ấy tinh tấn đoạn trừ bụi bặm hay cấu
uế ấy. Nếu người ấy không thấy bụi bặm hay cấu uế
trên mặt mình, thì người ấy sẽ hoan hỷ nghĩ rằng:
"Thật sự ta được điều tốt đẹp; thật sự ta được thanh
tịnh".

Cũng vậy chư Hiền, nếu trong khi quán sát, Tỷ-
kheo thấy rõ rằng tất cả các ác, bất thiện pháp chưa
đoạn trừ ở nội tâm, thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải
tinh tấn đoạn trừ các ác, bất thiện pháp ấy. Chư Hiền,
nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát thấy rõ rằng các ác,
bất thiện pháp đã đoạn trừ ở nội tâm, thì chư Hiền,
Tỷ-kheo ấy phải sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày
đêm tu học thiện pháp.

Tôn giả Mahamoggallana thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Tôn giả Mahamoggallana.

TÂM                                                 377

49        Kinh XUẤT GIA – Tăng IV, 382

XUẤT GIA – Tăng IV, 382

1. - Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập như sau:

"Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập như
1.
khi xuất gia.
2. Các pháp bất thiện được sanh không có chinh
phục tâm và tồn tại.
3. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng vô thường.
4. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng vô ngã.
5. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng bất tịnh.
6. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng nguy hại.
7. Sau khi biết được thế giới thăng bằng và không
thăng bằng, tâm chúng ta sẽ được thực hành
tích tập với tưởng ấy.
8. Sau khi biết được thế giới sanh khởi và đoạn
diệt, tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập
với tưởng ấy.

TÂM                                              378

9.  Sau khi biết được thế giới tập khởi và chấm dứt,
tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng ấy.
10. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng đoạn tận.
11. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng ly tham.
12. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng đoạn diệt."

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.

3. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo được:

1. Tâm thực hành tích tập như khi xuất gia.
2. Và các pháp bất thiện sanh khởi không chinh
phục tâm và an trú.
3. Và tâm được thực hành tích tập với tưởng vô
thường.
4. Và tâm được thực hành tích tập với tưởng vô
ngã.
5. Và tâm được thực hành tích tập với tưởng nguy
hại.
6. Sau khi biết thế giới thăng bằng và không
thăng bằng, tâm được thực hành tích tập với
tưởng ấy.

TÂM                                                 379

7.  Sau khi biết thế giới sanh khởi và đoạn diệt,
tâm được thực hành tích tập với tưởng ấy.
8. Sau khi biết thế giới tập khởi và chấm dứt, tâm
được thực hành tích tập với tưởng ấy.
9. Tâm được thực hành tích tập với tưởng đoạn
tận.
10. Tâm được thực hành tích tập với tưởng ly tham.
11. Tâm được thực hành tích tập với tưởng đoạn
diệt.

Đối với vị ấy, một trong hai quả này được chờ đợi, chánh trí ngay trong hiện tại hay nếu có dư y, chứng được Bất hoàn.

TÂM                                               380

50     Làm sao điều phục được tâm - Kinh ĐIỀU PHỤC – Tăng III, 326

ĐIỀU PHỤC –Tăng III, 326

1. - Thành tựu bảy pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo điều phục tâm và không để mình bị tâm điều phục.

2. Thế nào là bảy ?

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Tỷ-kheo thiện xảo về định,
- Thiện xảo nhập định,
- Thiện xảo an trú định,
- Thiện xảo xuất khỏi định,
- Thiện xảo trong sự thoải mái của định,
- Thiện xảo trong cảnh giới của định,
- Thiện xảo trong dẫn phát đến định.

Thành tựu bảy pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo điều phục tâm và không để mình bị tâm điều phục.

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Sàriputta thiện xảo về định, thiện xảo nhập định, thiện xảo an trú định, thiện xảo xuất khỏi định, thiện xảo trong sự thoải mái về

TÂM                                                  381

Thiền định, thiện xảo trong cảnh giới định, thiện xảo trong dẫn phát đến định.

Thành tựu bảy pháp này, này các Tỷ-kheo, Sàriputta điều phục tâm và Sàriputta không để mình bị tâm điều phục.

TÂM                                                382

51     Làm sao để tâm không dao động, không sợ hãi - Kinh Subrahmà – Tương I, 124

Subrahmà – Tương I, 124

1) Đứng một bên, Thiên tử Subrahmà nói lên bài kệ
với Thế Tôn:
Tâm này thường sợ hãi,
Ý này thường dao động,
Điều mong ước không khởi,
Điều không mong lại khởi,
Nếu có, không sợ hãi,
Hãy nói điều con hỏi.

(Thế Tôn):
2) Không ngoài hạnh giác chi,
Không ngoài hộ trì căn,
Không ngoài bỏ tất cả,
Ta thấy các pháp ấy,
Đưa đến sự an toàn,

TÂM                                            383

Cho tất cả chúng sanh. 3) Rồi Thiên tử biến mất tại chỗ ấy.

TÂM                                    384

52    Lúc nào có thể đi đến yết kiến... - Kinh CÁC THỜI GIAN 1 – Tăng III, 64

CÁC THỜI GIAN 1 –Tăng III, 64

1. Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
- Có bao nhiêu thời gian để đi đến yết kiến Tỷ-kheo
đã được tu tập về ý?
2. - Có sáu thời gian, này Tỷ-kheo, để đi đến yết kiến
Tỷ-kheo đã được tu tập về ý.
Thế nào là sáu?
3. Ở đây, này Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo sống với
tâm bị dục tham chi phối, bị dục tham ám ảnh, vị ấy
không như thật rõ biết dục tham đang khởi lên, trong
khi ấy, sau khi đến Tỷ-kheo đã được tu tập về ý, vị
ấy cần được nói như sau: "Thưa Hiền giả, tôi sống
với tâm bị dục tham chi phối, bị dục tham ám ảnh,
tôi không như thật rõ biết xuất ly khỏi dục tham.
Lành thay, nếu Tôn giả thuyết pháp cho tôi để đoạn
tận dục tham". Và Tỷ-kheo đã được tu tập về ý thuyết
pháp để đoạn tham.

TÂM                                                 385

Này Tỷ-kheo, đây là thời thứ nhất để đi đến yết kiến
Tỷ-kheo đã được tu tập về ý.
4. Lại nữa, này Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo sống với
tâm bị sân chi phối, bị sân ám ảnh, không như thật
rõ biết xuất ly khỏi sân được khởi lên, trong khi ấy,
sau khi đến Tỷ-kheo đã được tu tập về ý, vị ấy cần
được nói như sau: "Thưa Hiền giả, tôi sống với tâm
bị dục sân chi phối, bị dục sân ám ảnh, tôi không như
thật rõ biết xuất ly khỏi sân. Lành thay, nếu Tôn giả
thuyết pháp cho tôi để đoạn tận sân". Và Tỷ-kheo đã
được tu tập về ý thuyết pháp để đoạn sân.
Này Tỷ-kheo, đây là thời thứ hai để đi đến yết kiến
Tỷ-kheo đã được tu tập về ý.
5-7. Lại nữa, này Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo sống
với tâm bị hôn trầm thụy miên chi phối, bị hôn trầm
thụy miên ám ảnh...
…bị trạo hối chi phối, bị trạo hối ám ảnh... bị nghi
chi phối, bị nghi ám ảnh, không như thật rõ biết xuất
ly khỏi nghi được khởi lên, trong khi ấy, sau khi đến,
Tỷ-kheo đã được tu tập về ý, vị ấy cần được nói như
sau: "Thưa Hiền giả, tôi sống với tâm bị nghi chi
phối, với tâm bị nghi ám ảnh. Tôi không như thật rõ
biết xuất ly khỏi nghi. Lành thay, nếu Tôn giả thuyết
pháp cho tôi để đoạn tận nghi". Và Tỷ-kheo đã được
tu tập về ý thuyết pháp để đoạn tận nghi.

TÂM                                                 386

Này Tỷ-kheo, đây là thời thứ năm để đi đến yết kiến
Tỷ-kheo đã được tu tập về ý.
8. Lại nữa, này Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo y cứ nơi
tướng nào, do tác ý tướng ấy, các lậu hoặc được
đoạn diệt, không có gián đoạn, vị ấy không biết,
không thấy tướng ấy, trong khi ấy, sau khi đi đến Tỷ-
kheo đã được tu tập về ý, vị ấy cần được nói như sau:
"Thưa Hiền giả, y cứ nơi tướng nào, do tác ý tướng
ấy các lậu hoặc được đoạn diệt, không có gián đoạn,
tôi không biết không thấy tướng ấy. Lành thay, nếu
Tôn giả thuyết pháp cho tôi để đoạn diệt các lậu
hoặc". Và Tỷ-kheo đã được tu tập về ý thuyết pháp
để đoạn diệt các lậu hoặc.
Này Tỷ-kheo, đây là thời thứ sáu để đi đến yết kiến
Tỷ-kheo đã được tu tập về ý.
Đây là sáu thời gian, này Tỷ-kheo, để đi đến yết kiến
Tỷ-kheo đã được tu tập về ý.

CÁC THỜI GIAN 2 –Tăng III, 67

1. Một thời, rất nhiều Tỷ-kheo trú tại Bàrànasi, chỗ chư Thiên đọa xứ, vườn Lộc Uyển. Sau khi ăn xong, trên con đường đi khất thực trở về, các vị Tỷ-kheo

TÂM                                                387

ngồi tụ họp lại trong căn nhà hình tròn, và câu
chuyện sau đây được khởi lên:
- Này chư Hiền, thời giờ nào để đi đến yết kiến vị Tỷ-
kheo đã được tu tập về ý?
2. Được nói vậy, một Tỷ-kheo bạch với các Tỷ-kheo
trưởng lão:
- Thưa chư Hiền, khi nào vị Tỷ-kheo đã được tu tập
về ý, sau buổi ăn trưa, trên con đường khất thực trở
về, sau khi rửa chân, đã ngồi xuống, kiết-già, lưng
thẳng, an trú niệm trước mặt, đấy là thời để đi đến
yết kiến Tỷ-kheo đã được tu tập về ý.
3. Được nói vậy, một Tỷ-kheo khác nói với Tỷ-kheo
ấy:
- Thưa Hiền giả, đây không phải thời để đi đến yết
kiến Tỷ-kheo đã được tu tập về ý. Này Hiền giả,
trong khi Tỷ-kheo được tu tập về ý, sau bữa ăn, trên
con đường khất thực trở về, sau khi rửa chân, ngồi
kiết-già, lưng thẳng, để niệm trước mặt, bị mệt mỏi
vì đi bộ, trong khi ấy, không cảm thấy khinh an, bị
mệt mỏi vì ăn uống, trong khi ấy, không cảm thấy
khinh an. Do vậy, không phải thời để đi đến yết kiến
Tỷ-kheo được tu tập về ý. Này Hiền giả, trong khi
Tỷ-kheo được tu tập về ý. Này Hiền giả, trong khi
Tỷ-kheo được tu tập về ý, vào buổi chiều, từ Thiền
tịnh đứng dậy, dưới bóng của tịnh xá, ngồi kiết-già,

TÂM                                                 388

lưng thẳng, để niệm trước mặt, thời ấy chính là thời
để đi đến yết kiến Tỷ-kheo đã được tu tập về ý.
4. Được nói vậy, một Tỷ-kheo khác nói với vị Tỷ-
kheo ấy:
- Thời ấy không phải thời để đi yết kiến Tỷ-kheo đã
được tu tập về ý. Thưa Hiền giả, trong khi Tỷ-kheo
được tu tập về ý, vào buổi chiều từ Thiền tịnh đứng
dậy, dưới bóng ngôi tịnh xá, ngồi kiết-già, lưng
thẳng, để niệm trước mặt, định tướng gì vị ấy tác ý
ban ngày, định tướng ấy trong khi ấy được hiện hành.
Do vậy, đây không phải là thời để đi yết kiến Tỷ-
kheo đã được tu tập về ý. Này Hiền giả, Tỷ-kheo
được tu tập về ý, sau khi đêm vừa mãn, mới thức dậy,
ngồi kiết-già, lưng thẳng, để niệm trước mặt. Khi ấy
là thời để đi đến yết kiến Tỷ-kheo đã được tu tập về
ý.
5. Được nói vậy, một Tỷ-kheo khác nói với Tỷ-kheo
ấy:
- Khi ấy không phải thời để đi đến yết kiến Tỷ-kheo
được tu tập về ý. Này Hiền giả, trong khi Tỷ-kheo
được tu tập về ý, sau khi đêm đã mãn, thức dậy, ngồi
kiết-già, lưng thẳng, để niệm trước mặt, trong khi ấy,
thân thể đầy nhựa sống, vị ấy cảm giác thoải mái, tác
ý đến lời dạy của các đức Phật. Do vậy, khi ấy không
phải là thời để yết kiến Tỷ-kheo được tu tập về ý.

TÂM                                                 389

6. Được nói vậy, Tôn giả Mahà Kaccàna nói với các
Tỷ-kheo trưởng lão ấy:
- Thưa các Hiền giả, tôi tự thân nghe từ Thế Tôn, tự
thân lãnh thọ như sau: Có sáu thời này, Tỷ-kheo nên
đi đến yết kiến Tỷ-kheo đã được tu tập về ý. Thế nào
là sáu?
7-8. Mahàkaccàna (lặp lại kinh 27, Kinh Bộ Tăng chi
tập II).
- Thưa chư Hiền, chính tôi tự thân nghe từ Thế Tôn,
tự thân lãnh thọ như sau: Có sáu thời này, Tỷ-kheo
cần đi đến yết kiến Tỷ-kheo đã được tu tập về ý.

TÂM                                               390

53    Người có tham, bị tham chinh phục, tâm bị xâm chiếm - Kinh CÁC VỊ Ở KESAPUTTA – Tăng I, 336

CÁC VỊ Ở KESAPUTTA – Tăng I, 336
1. Như vầy tôi nghe.
Một thời, Thế Tôn đang đi du hành giữa dân chúng
Kosala, cùng với đại chúng Tỷ-kheo, đi đến một thị
trấn của các người Kàlàmà tên là Kesaputta. Các
người Kàlàmà ở Kesaputta được nghe: "Sa-môn
Gotama là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Thích ca đã
đến Kesaputta. Tiếng đồn tốt đẹp như sau được
truyền đi về Sa-môn Gotama: "Ngài là Thế Tôn, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác …". Lành thay, nếu
chúng tôi được yết kiến một vị A-la-hán như vậy".
2. Rồi các người Kàlàmà ở Kesaputta đi đến Thế
Tôn; sau khi đến, có người đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên; có người nói lên với Thế Tôn những
lời chào đón thăm hỏi, sau khi nói lên những lời chào
đón thăm hỏi thân hữu rồi ngồi xuống một bên; có
người chắp tay vái chào Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên; có người xưng tên và dòng họ rồi ngồi xuống
một bên; có người im lặng rồi ngồi xuống một bên.
Sau khi ngồi xuống một bên, các người Kàlàmà ở
Kesaputta bạch Thế Tôn:

TÂM                                                391

- Có một số Sa-môn, Bà-la-môn, bạch Thế Tôn, đi
đến Kesaputta. Họ làm sáng tỏ, làm chói sáng quan
điểm của mình, nhưng họ bài xích quan điểm người
khác, khinh miệt, chê bai, xuyên tạc. Bạch Thế Tôn,
và có một số Sa-môn, Bà-la-môn khác cũng đi đến
Kesaputta, Họ làm sáng tỏ, làm chói sáng quan điểm
của mình, nhưng họ bài xích quan điểm người khác,
khinh miệt, chê bai, xuyên tạc. Đối với họ, bạch Thế
Tôn, chúng con có những nghi ngờ, phân vân:
"Trong những Tôn giả Sa-môn này, ai nói sự thật, ai
nói láo?"
3- Đương nhiên, này các Kàlàmà, các Ông có những
nghi ngờ! Đương nhiên, này các Kàlàmà, các Ông có
những phân vân! Trong những trường hợp đáng nghi
ngờ, các Ông đương nhiên khởi lên phân vân.
Này các Kàlàmà,
1. Chớ có tin vì nghe truyền thuyết;

2. Chớ có tin vì theo truyền thống;

3. Chớ có tin vì nghe người ta nói;

4. Chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng;

5. Chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình;

6. Chớ có tin vì đúng theo một lập trường;

7. Chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện;

8. Chớ có tin vì phù hợp với định kiến;

TÂM                                               392

9.   Chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền;
10. Chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của
mình.
Nhưng này các Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ
như sau: "Các pháp này là bất thiện - Các pháp này
là có tội; Các pháp này bị các người có trí chỉ trích;
Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa đến
bất hạnh khổ đau", thời này Kàlàmà, hãy từ bỏ
chúng!
4. Các Ông nghĩ thế nào, này Kàlàmà! Lòng tham
khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như vậy
là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?
- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.
- Người này có tham, này các Kàlàmà, bị tham
chinh phục, tâm bị xâm chiếm, giết các sinh vật, lấy
của không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ
người khác cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho
người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
5. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, lòng sân
khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như
vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?
- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.
- Người này có sân, này các Kàlàmà, bị sân chinh
phục, tâm bị xâm chiếm, giết các sinh vật, lấy của

TÂM                                                 393

không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người
khác cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người
ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn..
6. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, lòng si khi
khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như vậy
là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh cho người ấy?
- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.
- Người này có si, này các Kàlàmà, bị si chinh phục,
tâm bị xâm chiếm, giết các sinh vật, lấy của không
cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người khác
cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người ấy bất
hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn..
7. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, các pháp
này là thiện hay bất thiện?
- Là bất thiện, bạch Thế Tôn.
- Có tội hay không có tội?
- Có tội, bạch Thế Tôn.
- Bị người có trí quở trách hay không bị người có trí
quở trách?
- Bị người có trí quở trách, bạch Thế Tôn.
- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đưa đến
bất hạnh đau khổ không? Hay ở đây, là như thế nào?

TÂM                                                394

- Được thực hiện, được chấp nhận, bạch Thế Tôn,
chúng đưa đến bất hạnh, đau khổ. Ở đây, đối với
chúng con là vậy.
8- Như vậy, này các Kàlàmà, điều Ta vừa nói với các
Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì
theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói;
chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng; chớ có tin
vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một
lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ
kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin
vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa-
môn là bậc Đạo sư của mình". Nhưng này các
Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ như sau: "Các pháp
này là bất thiện - Các pháp này là có tội; Các pháp
này bị các người có trí chỉ trích; Các pháp này nếu
thực hiện và chấp nhận đưa đến bất hạnh, khổ đau",
thời này Kàlàmà, hãy từ bỏ chúng! Điều đã được nói
lên như vậy, chính do duyên như vậy được nói lên.
9. Này các Kàlàmà, chớ có tin vì nghe truyền thuyết
… chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình.
Nhưng này các Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ như
sau: "Các pháp này là thiện - Các pháp này là không
có tội; Các pháp này không bị các người có trí chỉ
trích; Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa
đến hạnh phúc an lạc", thời này Kàlàmà, hãy đạt đến
và an trú!

TÂM                                                 395

10. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, không
tham, khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên
như vậy, đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh lâu dài cho
người ấy?
- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.
- Người này không tham, này các Kàlàmà, không bị
tham chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không
giết các sinh vật, không lấy của không cho, không đi
đến vợ người, không nói láo, khích lệ người khác
cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người ấy
hạnh phúc an lạc lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
11. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, không
sân, khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên
như vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh cho người
ấy?
- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.
- Người này không sân, này các Kàlàmà, không bị
sân chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không giết
các sinh vật, không lấy của không cho, không đi đến
vợ người, không nói láo, khích lệ người khác cũng
làm như vậy. Như vậy, có đem lại đem lại hạnh phúc,
an lạc lâu dài cho người ấy hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn..

TÂM                                               396

12. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, không si
khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như
vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh cho người ấy?
- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.
- Người này không si, này các Kàlàmà, không bị si
chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không giết các
sinh vật, không lấy của không cho, không đi đến vợ
người, không nói láo, khích lệ người khác cũng làm
như vậy. Như vậy, có đem lại hạnh phúc an lạc lâu
dài cho người ấy hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
13. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, các pháp
này là thiện hay bất thiện?
- Là thiện, bạch Thế Tôn.
- Các pháp này có tội hay không có tội?
- Không có tội, bạch Thế Tôn.
- Bị người có trí quở trách hay được người có trí tán
thán?
- Được người trí tán thán, bạch Thế Tôn.
- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đưa đến
hạnh phúc an lạc không, hay ở đây, là như thế nào?
- Được thực hiện, được chấp nhận, bạch Thế Tôn,
chúng đưa đến hạnh phúc, an lạc. Ở đây, đối với
chúng con là vậy.

TÂM                                                397

14. - Như vậy, này các Kàlàmà, điều Ta vừa nói với các Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; Chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình". Nhưng này các Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ như sau: "Các pháp này là thiện - Các pháp này là không có tội; Các pháp này được người có trí tán thán; Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa đến hạnh phúc an lạc", thời này Kàlàmà, hãy chứng đạt và an trú! Điều đã được nói lên như vậy, chính do duyên như vậy đã được nói lên. 15. Này các Kàlàmà, vị Thánh đệ tử nào ly tham, ly sân, ly si như vậy, tỉnh giác, chánh niệm, với tâm câu hữu với từ … với tâm câu hữu với bi … với tâm câu hữu với hỷ … với tâm câu hữu với xả, biết mãn một phương, cũng vậy phương thứ hai; cũng vậy phương thứ ba; cũng vậy phương thứ tư; Như vậy, cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, đại hành, vô biên, không hận, không sân. Thánh đệ tử ấy, này các Kàlàmà, với tâm không oán như vậy, không sân như vậy, không

TÂM                                                 398

uế nhiễm như vậy, thanh tịnh như vậy, ngay trong
hiện tại, người ấy đạt được bốn sự an ủi.
16.
- "Nếu có đời sau, nếu có kết quả dị thục các
nghiệp thiện ác, sau khi thân hoại mạng chung,
ta sẽ sanh lên cõi thiện, cõi trời, cõi đời này";
đây là an ủi thứ nhất vị ấy có được.
- "Nếu không có đời sau, nếu không có kết quả
dị thục các nghiệp thiện ác, thời ở đây, ngay
trong hiện tại, ta tự sống với tâm không oán,
không sân, không phiền não, được an lạc"; đây
là an ủi thứ hai vị ấy có được.
- "Nếu việc ác có làm, nhưng ta không có tâm ác
đối với ai cả, và nếu ta không làm điều ác, sao
ta có thể cảm thọ khổ đau được"; đây là an ủi
thứ ba vị ấy có được.
- "Nếu việc ác không có làm, như vậy, cả hai
phương diện (do ta làm vô ý hay cố ý), ta quán
thấy ta hoàn toàn thanh tịnh"; đây là an ủi thứ
tư vị ấy có được.
Thánh đệ tử ấy, này các Kàlàmà, với tâm không oán
như vậy, với tâm không sân như vậy, với tâm không
uế nhiễm như vậy, với tâm thanh tịnh như vậy, ngay
trong hiện tại, vị ấy có được bốn an ủi này.

TÂM                                                399

17. - Sự việc là như vậy, bạch Thế Tôn! Sự việc là như vậy, bạch Thiện Thệ! Thánh đệ tử ấy, với tâm không oán như vậy, với tâm không sân như vậy, với tâm không uế nhiễm như vậy, với tâm thanh tịnh như vậy, ngay trong hiện tại, vị ấy có được bốn an ủi: "Nếu có đời sau, nếu có kết quả dị thục các nghiệp thiện ác, thời ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ được sanh lên cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này"; đây là an ủi thứ nhất vị ấy có được. "Nếu không có đời sau, nếu không có kết quả dị thục các nghiệp thiện ác, thời ở đây, ngay trong hiện tại, ta tự sống với tâm không oán, không sân, không phiền não, được an lạc"; đây là an ủi thứ hai vị ấy có được. "Nếu việc ác có làm, nhưng ta không có tâm ác đối với ai cả, và nếu ta không làm điều ác, sao ta có thể cảm thọ khổ đau được"; đây là an ủi thứ ba vị ấy có được. "Nếu việc ác không có làm, như vậy, cả hai phương diện (do ta làm vô ý hay cố ý), ta quán thấy ta hoàn toàn thanh tịnh"; đây là an ủi thứ tư vị ấy có được. Vị Thánh đệ tử ấy, bạch Thế Tôn, với tâm không oán như vậy, với tâm không sân như vậy, với tâm không uế nhiễm như vậy, với tâm thanh tịnh như vậy, ngay trong hiện tại, vị ấy đạt được bốn an ủi này. Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn, … bạch Thế Tôn, chúng con xin quy y Thế Tôn, quy y pháp, quy y chúng Tỷ-kheo. Mong Thế Tôn nhận chúng con làm

TÂM                                                 400

đệ tử cư sĩ.....từ nay cho đến mạng chung, chúng con xin trọn đời quy ngưỡng.

TÂM                                               401

54    Nắm giữ tướng của tâm - Kinh HỘI CHÚNG – Tăng III, 229

HỘI CHÚNG –Tăng III, 229

1. - Thật vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy ưa thích
hội chúng, vui thích hội chúng, chuyên tâm ưa thích
hội chúng, ưa thích đồ chúng, vui thích đồ chúng,
chuyên tâm ưa thích đồ chúng sẽ hoan hỷ sống một
mình, sống viễn ly, sự kiện này không xảy ra.
 Không hoan hỷ sống một mình, sống viễn ly, vị
ấy sẽ nắm giữ tướng của tâm, sự kiện này không
xảy ra.
 Không nắm giữ tướng của tâm, sẽ làm cho viên
mãn chánh kiến, sự kiện này không xảy ra.
 Không làm cho viên mãn chánh kiến, sẽ làm cho
viên mãn chánh định, sự kiện này không xảy ra.
 Không làm cho viên mãn chánh định, sẽ từ bỏ các
kiết sử, sự kiện này không xảy ra.
 Không từ bỏ các kiết sử, sẽ chứng ngộ Niết-bàn,
sự kiện này không xảy ra.
2. Thật vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy không ưa
thích hội chúng, không vui thích hội chúng, không
chuyên tâm ưa thích hội chúng, không ưa thích đồ

TÂM                                              402

chúng, không vui thích đồ chúng, không chuyên tâm
ưa thích đồ chúng, vị ấy sẽ hoan hỷ sống một mình,
sống viễn ly, sự kiện này có xảy ra.
 Hoan hỷ sống một mình, sống viễn ly, vị ấy sẽ
nắm giữ tướng của tâm, sự kiện này có xảy ra.
 Nắm giữ tướng của tâm, sẽ làm cho viên mãn
chánh kiến, sự kiện này có xảy ra.
 Làm cho viên mãn chánh kiến, sẽ làm cho viên
mãn chánh định, sự kiện này có xảy ra.
 Làm cho viên mãn chánh định, sẽ từ bỏ các kiết
sử, sự kiện này có xảy ra.
 Từ bỏ các kiết sử, sẽ chứng ngộ Niết-bàn, sự kiện
này có xảy ra.

TÂM                                              403

55    Nội tâm khéo an trú trong sự sanh diệt các pháp - Kinh NIỆM XỨ – Tăng II, 540

NIỆM XỨ – Tăng II, 540

1. - Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào, này các Tỷ-kheo,
tu tập làm cho sung mãn năm pháp, một trong hai
quả sau đây được chờ đợi cho vị ấy: Ngay trong hiện
tại, được chánh trí, hay nếu có dư y, chứng quả Bất
hoàn.

2. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Vị Tỷ-kheo nội tâm niệm được khéo an trú với
trí tuệ về sự sanh diệt của các pháp;
- Sống quán bất tịnh trên thân,
- Với tưởng ghê tởm đối với các món ăn,
- Với tưởng không thích thú đối với tất cả thế
giới,
- Quán vô thường đối với tất cả hành.

Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào, này các Tỷ-kheo, tu tập năm pháp này, làm cho sung mãn năm pháp này, một trong hai quả sau đây được chờ đợi cho vị ấy:

TÂM                                              404

Ngay trong hiện tại, được chánh trí, hay nếu có dư y, chứng quả Bất hoàn.

TÂM                                                405

56      Nội tâm khéo an trú với tưởng về chết - Kinh NGƯỜI BỊ BỆNH – Tăng II, 539

NGƯỜI BỊ BỆNH – Tăng II, 539

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàlì, tạo Đại Lâm, giảng
đường có nóc nhọn. Rồi Thế Tôn vào buổi chiều, từ
Thiền tịnh đứng dậy, đi đến hành lang người bệnh.
Thế Tôn thấy một Tỷ-kheo ốm yếu bệnh hoạn, thấy
vậy ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi,
Thế Tôn bảo các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo, nếu năm pháp này không rời bỏ
một kẻ ốm yếu bệnh hoạn, thời người ấy được chờ
đợi như sau: Không bao lâu, do đoạn diệt các lậu
hoặc, ngay trong hiện tại, với thắng trí sẽ chứng ngộ,
chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải
thoát.

2. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo sống:

- Quán bất tịnh trên thân, - Với tưởng ghê gớm đối với các món ăn,

TÂM                                                 406

- Với tưởng không thích thú đối với tất cả thế
giới,
- Quán vô thường trong tất cả hành,
- Và nội tâm khéo an trú trong tưởng về chết.

- Này các Tỷ-kheo, nếu năm pháp này không rời
bỏ một kẻ ốm yếu bệnh hoạn, thời người ấy được
chờ đợi như sau: Không bao lâu, do đoạn diệt các
lậu hoặc, ngay trong hiện tại, với thắng trí sẽ
chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải
thoát, tuệ giải thoát.

TÂM                                            407

57    Pháp là thiết thực.. - Kinh CHO ĐỜI NAY 1 – Tăng III, 127

CHO ĐỜI NAY 1 –Tăng III, 127
1. Rồi du sĩ ngoại đạo Moliyasìvaka đi đến Thế Tôn;
sau khi đến, nói với Thế Tôn những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu, sau khi nói lên những lời chào đón
hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, du sĩ ngoại đạo Moliyasìvaka bạch
Thế Tôn:
- Pháp là thiết thực hiện tại, Pháp là thiết thực hiện
tại, bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến
như thế nào, bạch Thế Tôn, pháp là thiết thực hiện
tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?
2.- Vậy này Sìvaka, ở đây Ta sẽ hỏi Ông; nếu Ông
có thể kham nhẫn thời hãy trả lời.
 Ông nghĩ thế nào, này Sìvaka? Nội tâm có tham,
Ông có biết: "Nội tâm ta có tham "? Nội tâm
không có tham, Ông có biết: "Nội tâm ta không có
tham"?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Này Sìvaka, nội tâm có tham, Ông có biết: "Nội
tâm ta có tham". Nội tâm không có tham, Ông có

TÂM                                                 408

biết: "Nội tâm ta không có tham". Như vậy này
Sìvaka, pháp là thiết thực hiện tại...
Ông nghĩ thế nào, này Sìvaka? Nội tâm có
sân...( Như trên)...Ông nghĩ thế nào, này Sìvaka? Nội
tâm có si, Ông có biết: "Nội tâm ta có si"? Hay nội
tâm không si, Ông có biết: "Nội tâm ta không si"?
-Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Này Sìvaka, nội tâm có si, Ông có biết: "Nội tâm ta
có si", hay nội tâm không có si, Ông có biết: "Nội
tâm ta không si". Như vậy, này Sìvaka, pháp là thiết
thực hiện tại...
 Ông nghĩ thế nào, này Sìvaka? Nội tâm có tham
pháp,... hay nội tâm có sân pháp..., hay nội tâm có
si pháp..., Ông có biết: "Nội tâm ta có si pháp"?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Hay nội tâm không có si pháp. Ông có biết: "Nội
tâm ta không có si pháp"?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Này Sìvaka, nội tâm có si pháp, Ông có biết: "Nội
tâm ta có si pháp", hay nội tâm không có si pháp,
Ông có biết: "Nội tâm ta không có si pháp. "Như vậy,
này Sìvaka, pháp là thiết thực hiện tại, không có
thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng
thượng, được người có trí tự mình giác hiểu.

TÂM                                                 409

- Thật vi diệu thay! ... Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

CHO ĐỜI NAY 2 –Tăng III, 129
1. Rồi một Bà-la-môn đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm,
sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân
hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên,
vị Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:
- Pháp là thiết thực hiện tại, pháp là thiết thực hiện
tại, thưa Tôn giả Gotama, được nói đến như vậy. Cho
đến như thế nào, thưa Tôn giả Gotama, pháp là thiết
thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người có trí tự mình
giác hiểu?
2.- Vậy này Bà-la-môn, ở đây Ta sẽ hỏi Ông. Nếu
Ông có thể kham nhẫn thời hãy trả lời.
 Ông nghĩ thế nào, này Bà-la-môn, Nội tâm có
tham ái, Ông có biết: "Nội tâm ta có tham ái"?
Hay nội tâm không có tham ái. Ông có biết: "Nội
tâm ta không có tham ái"?
- Thưa có, thưa Tôn giả.

TÂM                                                 410

- Này Bà-la-môn, nội tâm có tham ái, Ông có biết:
"Nội tâm ta có tham ái". Hay nội tâm không có tham
ái, Ông có biết: "Nội tâm ta không có tham ái. "Như
vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực hiện tại...
 Ông nghĩ thế nào, này Bà-la-môn? Nội tâm ta có
sân...Nội tâm có si, Ông có biết: "Nội tâm ta có
si"? Hay nội tâm không có si, Ông có biết:'' Nội
tâm ta không có si''?
-Thưa có, thưa Tôn giả.
- Này Bà-la-môn, nội tâm có si, Ông có biết: "Nội
tâm ta có si" Hay nội tâm không có si, Ông có biết:
"Nội tâm ta không có si " Như vậy, này Bà-la-môn,
pháp là thiết thực hiện tại...
 Ông nghĩ thế nào, này Bà-la-môn? Nội tâm có
thân uế..., hay nội tâm có khẩu uế...hay nội tâm có
ý uế, Ông có biết: "Nội tâm ta có ý uế"? Hay nội
tâm không có ý uế, Ông có biết: "Nội tâm ta không
có ý uế..."?
- Thưa có, thưa Tôn giả.
- Này Bà-la-môn, nội tâm có ý uế, Ông có biết: "Nội
tâm ta có ý uế". Hay nội tâm không có ý uế, Ông có
biết: "Nội tâm ta không có ý uế". Như vậy này Bà-
la-môn, pháp là thiết thực hiện tại, không có thời
gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng,
được người trí tự mình giác hiểu.

TÂM                                                  411

- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama... Mong Tôn giả Gotama nhận con làm để tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

TÂM                                              412

58    Rừng núi làm loạn tâm ý vị chưa chứng Thiền định - Kinh SỢ HÃI VÀ KHIẾP ĐẢM – 4 Trung I, 41

KINH SỢ HÃI VÀ KHIẾP ĐẢM (Bhayabherava suttam) – Bài kinh số 4 – Trung I, 41

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Rồi Bà-la-môn Janussoni đến chỗ
Thế Tôn ở, khi đến xong, nói lên những lời chào đón
hỏi thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, Bà-la-môn Janussoni bạch Thế Tôn:

- Tôn giả Gotama, có những Thiện nam tử, vì lòng tin Tôn giả Gotama, đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Đối với những vị này, Tôn giả Gotama là vị lãnh đạo. Đối với những vị này, Tôn giả Gotama giúp ích rất nhiều. Đối với những vị này, Tôn giả Gotama là vị khích lệ sách tấn. Các vị này chấp nhận tuân theo quan điểm của Tôn giả Gotama.

TÂM                                                413

– Này Bà-la-môn, thật sự là vậy. Này Bà-la-
môn, thật sự là vậy. Này Bà-la-môn, có những Thiện
nam tử, vì lòng tin nơi Ta, đã xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình. Ta là vị lãnh đạo của họ. Ta đã
giúp ích rất nhiều cho họ. Ta là vị khích lệ sách tấn
cho họ. Và các vị này chấp nhận tuân theo quan điểm
của Ta.

– Tôn giả Gotama, thật khó kham nhẫn những
trú xứ xa vắng trong rừng núi hoang vu! Thật khó
khăn đời sống viễn ly! Thật khó thưởng thức đời
sống độc cư! Con nghĩ rằng rừng núi làm rối loạn
tâm trí vị Tỷ-kheo chưa chứng Thiền định.

– Này Bà-la-môn, thật sự là vậy. Này Bà-la-
môn, thật sự là vậy. Này Bà-la-môn, thật khó kham
nhẫn những trú xứ xa vắng trong rừng núi hoang vu!
Thật khó khăn, đời sống viễn ly! Thật khó thưởng
thức đời sống độc cư! Ta nghĩ rằng rừng núi làm rối
loạn tâm trí vị Tỷ-kheo chưa chứng Thiền định.

– Này Bà-la-môn, xưa kia khi Ta chưa chứng
ngộ chánh đẳng giác, khi còn là Bồ-tát, Ta nghĩ như
sau: "Thật khó kham nhẫn những trú xứ xa vắng,
trong rừng núi hoang vu! Thật khó khăn, đời sống
viễn ly! Thật khó thưởng thức đời sống độc cư! Ta
nghĩ rằng rừng núi làm rối loạn tâm trí vị Tỷ-kheo

TÂM                                                   414

chưa chứng Thiền định!" Này Bà-la-môn, rồi Ta suy nghĩ: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào, thân nghiệp không thanh tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước, thân nghiệp không thanh tịnh, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có thân nghiệp không thanh tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Thân nghiệp Ta thanh tịnh. Ta là một trong những bậc Thánh, với thân nghiệp thanh tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát thân nghiệp hoàn toàn thanh tịnh này, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn, hay Bà-la-môn nào, có khẩu nghiệp không thanh tịnh... (như trên)... có ý nghiệp không thanh tịnh... (như trên)... có mạng sống không thanh tịnh sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước mạng sống không thanh tịnh, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có mạng sống không thanh tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Mạng sống Ta thanh tịnh. Ta là một trong những bậc Thánh, với mạng sống thanh

TÂM                                                415

tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát mạng sống hoàn toàn thanh tịnh này, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
tham dục, có ái dục cường liệt, sống tại các trú xứ xa
vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân
nhiễm trước tham dục, có ái dục cường liệt, những
Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm
cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không
có tham dục, ái dục cường liệt, sống tại các trú xứ xa
vắng trong rừng núi hoang vu. Ta không có tham
dục, Ta là một trong những bậc Thánh, không có
tham dục, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi
hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta không
có tham dục như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được
xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có tâm sân hận ác ý, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước, có tâm sân hận ác ý, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la- môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có tâm sân hận, ác ý, sống

TÂM                                                 416

tại các trú xứ xa vắng trong rừng núi hoang vu. Ta có
từ tâm. Ta là một trong những bậc Thánh có từ tâm,
sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang
vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta có từ tâm như
vậy, Ta cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn,
khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào bị
hôn trầm thụy miên chi phối, sống tại các trú xứ xa
vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân
nhiễm trước bị hôn trầm thụy miên chi phối, những
Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm
cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không
bị hôn trầm thụy miên chi phối, sống tại các trú xứ
xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta không có hôn
trầm thụy miên. Ta là một trong những bậc Thánh
không có hôn trầm thụy miên, sống tại các trú xứ xa
vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta
tự quán sát Ta không có hôn trầm thụy miên như vậy,
tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống
trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
dao động, tâm không an tịnh, sống tại các trú xứ xa
vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân

TÂM                                                417

nhiễm trước bị dao động, tâm không an tịnh, những
Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm
cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không
có dao động, tâm không phải không an tịnh, sống tại
các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta
không có dao động, tâm được an tịnh. Ta là một
trong những bậc Thánh không có dao động, tâm
được an tịnh, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng
núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát tâm
Ta được an tịnh như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin
được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
nghi hoặc, do dự, sống tại các trú xứ xa vắng, trong
rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước nghi
hoặc, do dự, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn
ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện
khởi lên. Ta không có nghi hoặc, do dự, sống tại các
trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta diệt trừ
được do dự. Ta là một trong những bậc Thánh diệt
trừ được nghi hoặc, sống tại các trú xứ xa vắng, trong
rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát
tâm Ta diệt trừ được nghi hoặc như vậy, tự cảm thấy
lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng
núi.

TÂM                                                 418

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
khen mình, chê người sống tại các trú xứ xa vắng,
trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm
trước khen mình, chê người, những Tôn giả Sa-môn
hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp
đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có khen mình, chê
người, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi
hoang vu. Ta không có khen mình, không có chê
người, Ta là một trong những bậc Thánh không có
khen mình, không có chê người, sống tại các trú xứ
xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn,
Ta tự quán sát tâm Ta không có khen mình, không
có chê người như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được
xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào run rẩy, sợ hãi sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm trước run rẩy, sợ hãi, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có run rẩy, sợ hãi, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta không có lông tóc dựng ngược, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta không có lông tóc dựng ngược, Ta là một trong

TÂM                                                419

những bậc Thánh, không có lông tóc dựng ngược như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
ham muốn lợi dưỡng, cung kính, danh vọng, sống tại
các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do
nguyên nhân nhiễm trước ham muốn lợi dưỡng, cung
kính, danh vọng, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-
môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất
thiện khởi lên. Ta không có ham muốn lợi dưỡng,
cung kính, danh vọng, sống tại các trú xứ xa vắng,
trong rừng núi hoang vu. Ta là người ít dục. Ta là
một trong những bậc Thánh ít dục, sống tại các trú
xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-
môn, Ta tự quán sát Ta là người ít dục như vậy, tự
cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống
trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
biếng nhác, kém tinh tấn, sống tại các trú xứ xa vắng,
trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân nhiễm
trước biếng nhác, kém tinh tấn, những Tôn giả Sa-
môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi,
khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có biếng

TÂM                                                 420

nhác, kém tinh tấn, sống tại các trú xứ xa vắng, trong
rừng núi hoang vu. Ta siêng năng, tinh tấn. Ta là một
trong những bậc Thánh siêng năng, tinh tấn, sống tại
các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này
Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta siêng năng, tinh tấn
như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn,
khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
thất niệm, không tỉnh giác, sống tại các trú xứ xa
vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân
nhiễm trước thất niệm, không tỉnh giác, những Tôn
giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ
hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có thất
niệm, không phải không tỉnh giác, sống tại các trú xứ
xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta an trú niệm. Ta
là một trong những bậc Thánh an trú niệm, sống tại
các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này
Bà-la-môn, Ta quán sát Ta an trú niệm như vậy, tự
cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống
trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy
nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào
không định tĩnh, tâm bị tán loạn, sống tại các trú xứ
xa vắng, trong rừng núi hoang vu, do nguyên nhân

TÂM                                                 421

nhiễm trước không định tĩnh, tâm bị tán loạn, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta được định tĩnh, tâm không bị tán loạn sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta thành tựu định tâm. Ta là một trong những bậc Thánh thành tựu định tâm, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta thành tựu định tâm như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào liệt tuệ, đần độn, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Do nguyên nhân nhiễm trước liệt tuệ, đần độn, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn ấy chắc chắn làm cho sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện khởi lên. Ta không có liệt tuệ, đần độn, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu. Ta thành tựu trí tuệ. Ta là một trong những bậc Thánh thành tựu trí tuệ, sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn, Ta tự quán sát Ta thành tựu trí tuệ như vậy, tự cảm thấy lòng tự tin được xác chứng hơn, khi sống trong rừng núi.

Này Bà-la-môn, tùy thuộc vấn đề này, Ta suy nghĩ như sau: "Trong những đêm được biết đến,

TÂM                                                422

được xác định, đêm mười bốn, đêm mười lăm, đêm
mồng tám mỗi nửa tháng, trong những đêm như vậy,
Ta hãy đến ở tại các trú xứ hãi hùng, lông tóc dựng
ngược, như tự miếu tại các thảo viên, tự miếu tại các
rừng núi, tự miếu tại các cây cối, để Ta có thể thấy
sự sợ hãi khiếp đảm ấy".

Này Bà-la-môn, sau một thời gian, trong những đêm được biết đến, được xác định, đêm mười bốn, đêm mười lăm, đêm mồng tám mỗi nữa tháng, trong những đêm như vậy, Ta đến ở tại các trú xứ hãi hùng, lông tóc dựng ngược như vậy, như tự miếu tại các thảo viên, tự miếu tại các rừng núi, tự miếu tại các cây cối. Này Bà-la-môn, trong khi ta ở tại các chỗ ấy, một con thú có thể đến, hay một con công làm rơi một cành cây, hay gió làm rung động các lá rơi; Ta khởi lên ý nghĩ: "Nay sự sợ hãi khiếp đảm ấy đã đến!". Này Bà-la-môn, rồi Ta suy nghĩ: "Sao Ta ở đây, chỉ để mong đợi sự sợ hãi khiếp đảm chớ không gì khác? Trong bất cứ hành vi cử chỉ nào của Ta mà sợ hãi khiếp đảm ấy đến, trong hành vi cử chỉ ấy, Ta hãy trừ diệt sợ hãi khiếp đảm ấy".

– Này Bà-la-môn trong khi Ta đi kinh hành qua lại mà sợ hãi khiếp đảm ấy đến, thì này Bà-la- môn, Ta không đứng, Ta không ngồi, Ta

TÂM                                                 423

không nằm, nhưng Ta trừ diệt sợ hãi khiếp
đảm ấy trong khi Ta đi kinh hành qua lại.
– Này Bà-la-môn, trong khi Ta đang đứng mà
sự sợ hãi khiếp đảm ấy đến, thì này Bà-la-
môn, Ta không kinh hành qua lại, Ta không
ngồi, Ta không nằm, nhưng Ta trừ diệt sợ hãi
khiếp đảm ấy trong khi Ta đang đứng.
– Này Bà-la-môn, trong khi Ta đang ngồi mà sợ
hãi khiếp đảm ấy đến, thì này Bà-la-môn, Ta
không nằm, Ta không đứng, Ta không kinh
hành qua lại, nhưng Ta trừ diệt sợ hãi khiếp
đảm ấy trong khi Ta đang ngồi.
– Này Bà-la-môn, trong khi Ta đang nằm mà sợ
hãi khiếp đảm ấy đến, thì này Bà-la-môn, Ta
không ngồi, Ta không đứng, Ta không kinh
hành qua lại, nhưng Ta trừ diệt sợ hãi khiếp
đảm ấy trong khi Ta đang nằm.

Này Bà-la-môn, có một số Sa-môn, Bà-la-môn
nghĩ rằng ngày giống như đêm, nghĩ rằng đêm giống
như ngày. Như vậy, Ta nói rằng những Sa-môn, Bà-
la-môn ấy sống trong si ám.

Này Bà-la-môn, Ta nghĩ rằng đêm là đêm, nghĩ rằng ngày là ngày. Này Bà-la-môn, ai nói một cách chơn chánh sẽ nói như sau: "Vị hữu tình nào không có si ám, sinh ra ở đời vì hạnh phúc cho muôn loài,

TÂM                                              424

vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho
đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời
và loài Người. Vị ấy khi nói một cách chân chánh về
Ta sẽ nói như sau: "Là vị hữu tình không có si ám,
sinh ra ở đời vì hạnh phúc cho muôn loài, vì an lạc
cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi
ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài
Người".

Này Bà-la-môn, Ta tinh cần, tinh tấn, không lười biếng. Ta an trú chánh niệm, không có loạn, thân được khinh an, không có dao động, tâm được định tĩnh, chuyên nhất. Này Bà-la-môn, Ta ly dục, ly các ác pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm với tứ. Diệt tầm, diệt tứ, Ta chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, Ta chứng và an trú Thiền thứ ba. Xả lạc và xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, Ta chứng và an trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến túc mạng trí. Ta nhớ đến các đời sống quá khứ, như

TÂM                                                 425

một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Ta nhớ rằng: "Tại chỗ kia, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, các món ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, Ta được sanh ra tại chỗ này. Tại chỗ này, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, các món ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ này, Ta được sanh ra ở đây". Như vậy Ta nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Này Bà-la-môn, trong đêm canh đầu Ta chứng được minh thứ nhất, vô minh diệt, minh sanh; bóng tối diệt, ánh sáng sanh, trong khi Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến sanh tử trí về chúng sanh. Ta với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, thấy sự sống và sự chết của chúng sanh. Ta tuệ tri rằng, chúng sanh người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ. Những chúng

TÂM                                                  426

sanh làm những ác hạnh về thân, ác hạnh về lời nói, ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sanh nào thành tựu những thiện hạnh về thân, thành tựu những thiện hạnh về lời nói, thành tựu những thiện hạnh về ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi Trời, trên đời này. Như vậy với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, Ta thấy sự sống chết của chúng sanh. Ta tuệ tri rằng, chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ. Này Bà-la-môn, trong đêm canh giữa, Ta chứng được minh thứ hai, vô minh diệt, minh sanh; bóng tối diệt, ánh sáng sanh, trong khi Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến lậu tận trí. Ta thắng tri như thật: "Đây là khổ", thắng tri như thật: "Đây là nguyên nhân của khổ", thắng tri như thật: "Đây là khổ diệt", thắng tri như thật: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt", thắng tri như thật:

TÂM                                                  427

"Đây là những lậu hoặc", thắng tri như thật: "Đây là nguyên nhân các lậu hoặc", thắng tri như thật: "Đây là các lậu hoặc diệt", thắng tri như thật: "Đây là con đường đưa đến các lậu hoặc diệt". Nhờ biết như vậy, nhờ thấy như vậy, tâm của Ta thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên trí hiểu biết: Ta đã giải thoát. Ta đã thắng tri: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa". Này Bà-la-môn, trong đêm canh ba, Ta chứng được minh thứ ba, vô minh diệt, minh sanh; bóng tối diệt, ánh sáng sanh, trong khi Ta sống không phóng dật nhiệt tâm tinh cần.

Này Bà-la-môn, Ông có thể có tư tưởng như
sau: "Nay Sa-môn Gotama chưa diệt trừ tham, chưa
diệt trừ sân, chưa diệt trừ si, nên sống tại các trú xứ
xa vắng, trong rừng núi hoang vu". Này Bà-la-môn,
chớ có hiểu như vậy. Do Ta quán sát hai mục đích
mà Ta sống tại các trú xứ xa vắng, trong rừng núi
hoang vu: Tự thấy sự hiện tại lạc trú và vì lòng
thương tưởng chúng sanh trong tương lai.

– Chúng sanh trong tương lai được Tôn giả
Gotama thương tưởng, vì Tôn giả là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác. Thật vi diệu thay, Tôn giả
Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama!... Như

TÂM                                                  428

người dựng đứng lại những gì bị quăng xuống, phơi
bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho người bị
lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để
những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh
pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương
tiện trình bày giải thích. Con quy y Tôn giả Gotama,
quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng. Mong Tôn giả
Gotama nhận con làm đệ tử; từ này trở đi cho đến
mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

TÂM                                               429

59    Sự kiện không xảy ra - Kinh NGĂN CHẶN – Tăng II, 407

NGĂN CHẶN – Tăng II, 407

1. Như vậy tôi nghe:

Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Jetavana, khu vườn của ông Anàthapindika. Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2. - Có năm chướng ngại, triền cái này, này các Tỷ- kheo, bao phủ tâm, làm yếu ớt trí tuệ.

3. Thế nào là năm?

- Dục tham, là chướng ngại triền cái bao phủ
tâm, làm yếu ớt trí tuệ.
- Sân, là chướng ngại triền cái bao phủ tâm làm
yếu ớt trí tuệ.

TÂM                                              430

- Hôn trầm thụy miên, là chướng ngại, triền cái
bao phủ tâm, làm yếu ớt trí tuệ.
- Trạo hối, là chướng ngại, triền cái bao phủ
tâm, làm yếu ớt trí tuệ.
- Nghi, là chướng ngại, triền cái bao phủ tâm,
làm yếu ớt trí tuệ.

Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là năm chướng ngại, triền cái bao phủ tâm, làm yếu ớt trí tuệ.

4. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy không đoạn tận năm
chướng ngại triền cái này bao phủ tâm, làm yếu ớt trí
tuệ, không có sức mạnh, và trí tuệ yếu kém, sẽ biết
lợi ích của cả hai, hay sẽ chứng ngộ được pháp
Thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc
Thánh; sự kiện này không xảy ra.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một con sông chảy, từ núi
xuống, chảy thật xa, dòng chảy nhanh cuốn trôi mọi
vật. Rồi có người lấy cày mở hai bên bờ sông. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, dòng sông ấy ở chặng giữa bị
trở ngại, tràn rộng, bị chuyển hướng, không còn
chảy ra xa, không còn chảy nhanh, không cuốn trôi
mọi vật.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy không đoạn tận năm chướng ngại triền cái này bao phủ tâm, làm yếu ớt trí tuệ. Không có sức mạnh và trí tuệ yếu kém,

TÂM                                                431

sẽ biết được lợi ích của mình, của cả hai, sẽ chứng ngộ pháp Thượng nhân, trí kiến thù thắng, xứng đáng bậc Thánh; sự kiện này không xảy ra.

5. Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ấy, sau khi đoạn tận
năm chướng ngại triền cái này bao phủ tâm, làm yếu
ớt trí tuệ, có sức mạnh và có trí tuệ, sẽ biết được lợi
ích của mình, hay sẽ biết lợi ích của người, hay sẽ
biết được lợi ích cả hai, sẽ chứng ngộ được pháp
thượng nhân, tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc
Thánh; sự kiện này có xảy ra.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một con sông chảy từ núi
xuống, chảy thật xa, dòng nước chảy nhanh, cuốn
trôi mọi vật. Có người chận đóng lại các cửa miệng
hai bên bờ sông. Như vậy, này các Tỷ-kheo, dòng
sông ấy ở chặng giữa không bị trở ngại, không có
chảy tràn, không bị chuyển hướng, chảy được thật
xa, dòng nước chảy nhanh, cuốn trôi mọi vật.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy sau khi đoạn
tận năm chướng ngại triền cái này bao phủ tâm, làm
yếu ớt trí tuệ, có sức mạnh, có trí tuệ, sẽ biết được
lợi ích mình hay sẽ biết được lợi người, hay có thể
biết lợi cả hai, sẽ chứng ngộ được pháp thượng nhân,
tri kiến thù, thắng, xứng đáng bậc Thánh; sự kiện này
có xảy ra.

TÂM                                                  432

ĐỐNG – Tăng II, 410

1. - Nói đến một đống bất thiện, này các Tỷ-kheo, nói
một cách chơn chánh là nói đến năm triền cái. Thật
vậy, này các Tỷ-kheo, toàn bộ đống triền cái. Thật
vậy, này các Tỷ-kheo, toàn bộ đống bất thiện tức là
năm triền cái.

2. Thế nào là năm?

-   Dục tham triền cái,
-   Sân triền cái,
-   Hôn trầm thụy miên triền cái,
-   Trạo hối triền cái,
-   Nghi triền cái.

Nói đến một đống bất thiện, này các Tỷ-kheo, nói
một cách chơn chánh là nói đến năm triền cái. Thật
vậy, này các Tỷ-kheo, toàn bộ đống bất tiện này, này
các Tỷ-kheo, tức là năm triền cái.

TÂM                                                433

TÂM   434

60    Ta bị tâm này lừa gạt trg một thời gian dài - Kinh MAGANDIYA – 75 Trung II, 353

KINH MAGANDIYA (Magandiya suttam) – Bài kinh số 75 – Trung II, 353

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru, tại
thị trấn của dân chúng Kuru tên là
Kammasadhamma, trên thảm cỏ trong nhà lửa của
một Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja. Rồi Thế
Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, vào
Kammasadhamma để khất thực. Đi khất thực ở
Kammasadhamma xong, sau bữa ăn, trên đường khi
khất thực về, Thế Tôn đi đến một khu rừng để nghỉ
trưa. Sau khi đi sâu vào khu rừng ấy, Thế Tôn đến
ngồi dưới một gốc cây để nghỉ trưa.

Rồi du sĩ Magandiya, trong khi đi bộ ngao du cùng khắp, đến tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc họ Bharadvaja. Du sĩ Magandiya thấy thảm cỏ đã

TÂM                                              435

soạn sẵn trong nhà lửa của vị Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, khi thấy vậy liền nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja:

– Tấm thảm cỏ này trong nhà lửa của Tôn giả Bharadvaja đã được sửa soạn cho ai, hình như là chỗ nằm ngủ của một Sa-môn?

– Thưa Tôn giả Magandiya, có Sa-môn Gotama
là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Sakya (Thích-ca).
Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Tôn giả
Gotama: "Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian
Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên
Nhân Sư, Phật, Thế Tôn". Chỗ nằm này được sửa
soạn cho Tôn giả Gotama ấy.

– Thật sự, này Tôn giả Bharadvaja, chúng tôi
thấy một sự bất hạnh khi chúng tôi thấy chỗ ngủ của
Tôn giả Gotama, một vị phá hoại sự sống
(bhunahuno).

– Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói.
Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói. Nhiều
vương tộc trí giả, nhiều Bà-la-môn trí giả, nhiều Cư
sĩ trí giả, nhiều Sa-môn trí giả có lòng tin nơi Tôn giả
Gotama ấy, và đã tu tập theo Thánh đạo, theo Pháp
và theo (chí) Thiện.

TÂM                                                   436

– Này Tôn giả Bharadvaja, nếu chúng tôi thấy
mặt Tôn giả Gotama, chúng tôi sẽ nói như sau trước
mặt vị ấy: "Sa-môn Gotama là người phá hoại sự
sống". Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã
truyền lại như vậy.

– Nếu Tôn giả Magandiya hoan hỷ, tôi sẽ tin lại sự tình này cho Sa-môn Gotama biết.

– Tôn giả Bharadvaja hãy yên lòng, và hãy nói lên những điều gì đã được nói.

Thế Tôn với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân nghe
được câu chuyện giữa Bà-la-môn thuộc dòng họ
Bharadvaja và du sĩ Magandiya. Và Thế Tôn vào
buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến nhà
lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, sau
khi đến liền ngồi trên thảm cỏ đã soạn sẵn. Rồi Bà-
la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja đi đến chỗ Thế
Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi
thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên. Rồi
Thế Tôn nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ
Bharadvaja đang ngồi một bên:

– Này Bharadvaja, có phải có cuộc nói chuyện giữa du sĩ Magandiya với Ông về vấn đề thảm cỏ này?

TÂM                                                437

Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Bharadvaja hoảng hốt, lông tóc dựng ngược, bạch Thế Tôn:

– Chính là điều chúng con muốn thưa với Tôn giả Gotama và Tôn giả Gotama đã đoán trước chúng con.

Nhưng cuộc nói chuyện này giữa Thế Tôn và
Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja nói chưa xong,
du sĩ Magandiya, khi đi bộ ngao du cùng khắp, đến
tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ
Bharadvaja, đến tại chỗ Thế Tôn, sau khi đến, nói lên
những lời chào đón hỏi thăm với Thế Tôn, và sau khi
nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền
ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn nói với du sĩ
Magandiya đang ngồi một bên:

– Này Magandiya, con mắt ưa thích sắc, ái lạc
sắc, hoan hỷ sắc, và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ
trì con mắt và thuyết pháp để phòng hộ con mắt. Này
Magandiya, có phải vì vậy mà Ông nói: "Sa-môn
Gotama là người phá hoại sự sống?"

– Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: "Sa-môn Gotama phá hoại sự sống". Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.

– Này Magandiya, tai ưa thích tiếng... Này

TÂM                                                438

Magandiya, mũi ưa thích hương... Này Magandiya,
lưỡi ưa thích vị... Này Magandiya, thân ưa thích
xúc... Này Magandiya, ý ưa thích pháp, ái lạc pháp,
hoan hỷ pháp và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ trì
ý và thuyết pháp để phòng hộ ý. Này Magandiya, có
phải vì vậy mà ông nói: "Sa-môn Gotama là người
phá hoại sự sống?

– Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: "Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống". Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.

– Ông nghĩ thế nào, này Magandiya? Ở đây, có
người trước kia đam mê các sắc pháp do mắt nhận
thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả
ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời
gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn
diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các sắc
pháp, sau khi đoạn tận sắc ái, sau khi trừ diệt nhiệt
não đối với sắc pháp, người này trú với khát ái được
đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông
có nói gì về người này?

– Không có gì, Tôn giả Gotama.

– Ông nghĩ thế nào? Này Magandiya, ở đây, có người trước kia đam mê các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận

TÂM                                                 439

thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các xúc, sau khi đoạn tận xúc ái, sau khi trừ diệt nhiệt não đối với các xúc, người này trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông có nói gì về người này?

– Không có gì, Tôn giả Gotama.

– Này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta sống hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Này Magandiya, Ta có ba tòa lâu đài, một cho mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa hạ. Này Magandiya, trong bốn tháng mùa mưa, Ta sống hưởng thụ trong lâu đài mùa mưa, được những nữ nhạc công giúp vui và không bước xuống khỏi lâu đài ấy. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục vọng, sau khi

TÂM                                                 440

đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các
dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm
an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác, chưa xả
ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai
nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy
theo các dục. Ta không ước vọng được như họ, ở
đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này
Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp,
sau khi chứng đạt Thiên lạc, được an trú, hoan hỷ
trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém, ở
đây, Ta không ham thích.

Ví như, này Magandiya, một gia chủ hay con một người gia chủ, giàu sang, tài vật nhiều, sở hữu nhiều, sống thọ hưởng một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Vị ấy, sau khi làm thiện thân hành, sau khi làm thiện khẩu hành, sau khi làm thiện ý hành, khi thân hoại mạng chung, được sanh lên thiện thú, Thiên giới, đời này, cọng trú với chư Thiên ở cõi trời Ba mươi ba. Vị ấy ở đây, trong rừng Nandana, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm thiên dục trưởng dưỡng một

TÂM                                                 441

cách đầy đủ, một cách sung mãn. Vị ấy thấy người
gia chủ hay con người gia chủ đang thọ hưởng năm
dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung
mãn. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Thiên tử
ấy, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm
thiên dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách
sung mãn, vị ấy có ước vọng được như người gia chủ
ấy, hay con người gia chủ ấy; hay năm dục trưởng
dưỡng thuộc loài Người, hay trở lui về với các dục
thuộc loài Người?

– Không có vậy, thưa Tôn giả Gotama! Vì sao vậy? Vì thiên dục, thưa Tôn giả Gotama, là kỳ diệu hơn, là vi diệu hơn nhân dục.

– Cũng vậy, này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia. Ta hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn các dục trưởng dưỡng các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi chơn biết được sự tập khởi, sự diệt trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với

TÂM                                                 442

khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác chưa xả ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ, ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt thiên lạc được an trú, hoan hỷ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây, Ta không ham thích.

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi; với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy dùng thuốc, được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc, tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Người ấy thấy một người bị bệnh cùi khác, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị cái loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có ước vọng được như người cùi kia, hố than hừng, hay sự thọ dụng dược liệu không?

TÂM                                                  443

– Không, thưa Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Thưa Tôn giả Gotama, khi có bệnh thời cần thuốc trị bệnh, khi không bệnh, thời không cần thuốc trị bệnh.

– Cũng vậy, này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, các dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức... các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc đo thân nhận thức, các xúc ấy là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự diệt trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác chưa xả ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ; ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt thiên lạc, được an trú, hoan hỷ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây Ta không ham thích.

TÂM                                                 444

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi,
với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt
chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách
miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình
trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con
huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ.
Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy
dùng thuốc được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc,
tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Rồi
có hai lực sĩ, nắm chặt (hai) cánh tay người ấy và lôi
kéo người ấy đến hố than hừng. Này Magandiya,
Ông nghĩ thế nào? Người ấy có co rút thân, vật qua
vật lại phía này phía kia không?

– Thưa Tôn giả Gotama, có. Vì sao vậy? Vì sự xúc phạm với lửa, là đau khổ, thưa Tôn giả Gotama, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não.

– Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Có phải
chỉ hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là
nồng cháy, rất là nhiệt não, hay là trước đây, sự xúc
chạm với lửa ấy đã là đau khổ, rất là nồng cháy, rất
là nhiệt não?

– Thưa Tôn giả Gotama, hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và xưa kia, sự xúc chạm với lửa ấy đã là đau

TÂM                                                 445

khổ, rất là nồng cháy và rất là nhiệt não. Tuy vậy,
thưa Tôn giả Gotama, kẻ bị bệnh cùi này, với thân
(đầy) những lở lói, với thân hư thối nứt chảy, bị các
loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết
thương với móng tay, với các căn bị hư hoại do sự
xúc chạm đau khổ với ngọn lửa, lại có phản tưởng là
được lạc thọ.

– Cũng vậy, này Magandiya, sự xúc chạm với các dục trong thời quá khứ cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời vị lai cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời hiện lại cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não. Và này Magandiya, những chúng sanh này chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, với các căn bị hư hoại, do sự xúc chạm đau khổ với các dục, lại có phản tưởng là được lạc thọ.

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, người bị bệnh cùi với thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, càng cào rách miệng các vết thương với các

TÂM                                                   446

móng tay, càng hơ đốt thân mình trên hố than
hừng chừng nào thời miệng các vết thương ấy lại
càng thêm bất tịnh, càng thêm hôi thối và càng
thêm thối nát, và người ấy chỉ có cảm giác dễ chịu,
thỏa thích do nhân duyên gãi ngứa miệng các vết
thương.

Cũng vậy, này Magandiya, các chúng sanh
chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các
dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt,
chạy theo các dục. Này Magandiya, các chúng sanh,
chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các
dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt,
càng chạy theo dục chừng nào, thời dục ái các
chúng sanh ấy càng tăng trưởng, càng bị dục nhiệt
não thiêu đốt, và họ chỉ có cảm giác dễ chịu, thỏa
thích do duyên năm dục trưởng dưỡng.

Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Ông có thấy hay nghe một vị vua hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái chưa được đoạn tận, dục nhiệt não chưa được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Lành thay, này Magandiya! Này Magandiya,

TÂM                                                447

Ta cũng không thấy, cũng không nghe một vị vua
hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ,
một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái
chưa được đoạn tận, dục nhiệt não chưa được trừ
diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn
trừ, với nội tâm an tịnh.

 Nhưng này Magandiya, những vị Sa-môn hay Bà-
la-môn nào đã sống, đang sống hay sẽ sống với
khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh, tất
cả những vị này, sau khi như chơn biết sự tập
khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự
xuất ly của các dục ấy, với dục ái được đoạn tận,
với dục nhiệt não được trừ diệt, đã trú, đang trú
hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm
được an tịnh.

Rồi Thế Tôn, thời ấy nói lên cảm hứng ngữ như sau:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng,
Bát chánh là độc đạo,
An ổn và bất tử.
Khi được nghe vậy, du sĩ Magandiya bạch Thế
Tôn:

TÂM                                                  448

– Thật hy hữu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Lời này được Tôn giả Gotama khéo nói:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng,
Con cũng vậy, thưa Tôn giả Gotama, con cũng
đã được nghe lời này, do các vị Tôn sư, đại Tôn sư
các du sĩ đã nói:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng,
Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, lời nói này lời
nói kia phù hợp nhau.

– Nhưng này Magandiya, điều mà Ông đã được nghe do các vị Tôn sư, đại Tôn sư các du sĩ đã nói:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng, Thế nào là không bệnh? Thế nào là Niết-bàn?

Khi được nói vậy, du sĩ Magandiya, tự lấy tay xoa bóp chân tay của mình và nói:

– Thế nào là không bệnh, thưa Tôn giả Gotama?

TÂM                                               449

Thế nào là Niết-bàn, thưa Tôn giả Gotama? Tôi nay không bệnh, an lạc, không có bệnh tật gì ở tôi.

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Người ấy nghe một người có mắt nói như sau: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh". Và người ấy tìm tấm vải trắng. Rồi có một người khác đánh lừa người ấy với một tấm y thô, dính dầu và đất và nói: "Này bạn, đây là tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho bạn". Người ấy lấy tấm y ấy, sau khi lấy, đắp trên mình. Sau khi đắp trên mình, người ấy hoan hỷ thốt lên lời nói tự mãn: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh".

Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Kẻ sanh ra
đã mù kia, do biết, do thấy, lấy tấm y thô, dính dầu
và đất ấy để rồi sau khi lấy người ấy đắp trên mình,
sau khi đắp trên mình; người ấy hoan hỷ thốt lên lời
nói tự mãn: "Thật tốt đẹp thay, tấm vải trắng xinh
đẹp, không cấu uế, thanh tịnh, hay là do lòng tin
người có mắt?

TÂM                                               450

– Thưa Tôn giả Gotama, do không biết, không
thấy, kẻ sanh ra đã mù kia lấy tấm y thô, dính dầu và
đất ấy để rồi sau khi lấy, người ấy đắp trên mình, sau
khi đắp trên mình, người ấy hoan hỷ thốt lên lời nói
tự mãn: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp,
không cấu uế, thanh tịnh" là do lòng tin người có
mắt.

– Cũng vậy, này Magandiya, các du sĩ mù lòa, không có mắt, không biết không bệnh, không thấy Niết-bàn nhưng nói lên câu kệ này:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng.

 Này Magandiya, câu kệ này trong thời quá khứ đã được các bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác nói lên:

Không bệnh, lợi tối thắng,
Niết-bàn, lạc tối thắng.
Bát chánh là độc đạo,
An ổn và bất tử.
Và câu kệ ấy này được dần dần lan tràn đến dân
chúng phàm phu.

Nhưng này Magandiya, thân này trở thành bệnh

TÂM                                                 451

khổ, trở thành cục bướu, trở thành mũi tên, trở thành
bất hạnh, trở thành bệnh chướng và với thân trở
thành bệnh khổ, trở thành cục bướu, trở thành mũi
tên, trở thành bất hạnh, trở thành bệnh chướng này,
Ông nói: "Thưa Tôn giả Gotama, cái này là không
bệnh ấy, cái này là Niết-bàn ấy". Như vậy, này
Magandiya, Ông không có Thánh nhãn ấy, với
Thánh nhãn ấy Ông có thể biết không bệnh, có thể
thấy Niết-bàn.

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: "Tôn giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta để ta có thể biết không bệnh, có thể thấy Niết-bàn".

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy sau khi dùng thuốc, mắt không khởi lên, mắt không được sáng tỏ. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Có phải vị thầy thuốc ấy cảm thấy mệt mỏi, phiền não không?

– Thưa vâng, Tôn giả Gotama.

TÂM                                                 452

Cũng vậy, này Magandiya, nếu Ta thuyết pháp
cho Ông: "Đây là không bệnh ấy, đây là Niết-bàn
ấy", và Ông không biết không bệnh, không biết Niết-
bàn thời như vậy làm Ta mệt mỏi, làm Ta phiền não.

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: "Tôn giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta để ta có thể biết không bệnh, có thể thấy Niết-bàn".

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Người ấy nghe một người có mắt nói như sau: "Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh", và người ấy đi tìm tấm vải trắng. Rồi có một người khác đánh lừa người ấy với một tấm y thô, dính dầu và đất và nói: "Này bạn, đây là tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho bạn". Người ấy lấy tấm y ấy. Sau khi lấy, người ấy đắp trên mình, sau khi đắp trên mình người ấy, các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc bài tiết các nhơ bẩn về phía trên, bài tiết các nhơ bẩn về phía dưới, xức thuốc mắt, thoa dầu cho mắt, cho thuốc qua lỗ mũi. Người ấy

TÂM                                                 453

sau khi dùng thuốc, mắt được khởi lên, mắt được
sáng tỏ. Với mắt được khởi lên, người ấy đoạn trừ
tham dục đối với tấm y thô, dính dầu và dính đất kia,
và người ấy có thể xem người kia là không phải bạn,
có thể xem người kia là thù địch và nghĩ đến sát hại
sinh mạng (của người kia): "Thật sự trong một thời
gian dài, Ta bị người này lường gạt, lừa dối, phỉnh
gạt với tấm y thô, dính dầu và đất: "Này bạn, đây là
tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho
bạn".

Cũng vậy, này Magandiya, nếu Ta thuyết pháp
cho Ông: "Đây là không bệnh ấy, đây là Niết-bàn
ấy", Ông có thể biết không bệnh, Ông có thể thấy
Niết-bàn. Và với mắt được khởi lên cho Ông, lòng
tham dục đối với năm thủ uẩn được đoạn trừ; và
Ông có thể nghĩ như sau: "Thật sự trong một thời
gian dài, ta bị tâm này lường gạt, lừa dối, phỉnh gạt,
chấp thủ sắc, ta đã chấp thủ, chấp thủ thọ, ta đã chấp
thủ, chấp thủ tưởng, ta đã chấp thủ, chấp thủ các
hành, ta đã chấp thủ, chấp thủ thức, ta đã chấp thủ.
Do duyên chấp thủ ấy nơi ta, nên có hữu; do duyên
hữu, có sanh; do duyên sanh, có già chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não khởi lên. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ
Khổ uẩn".

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: "Tôn

TÂM                                                  454

giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta khiến ta có thể từ chỗ ngồi này đứng dậy, không còn mù nữa".

– Vậy này Magandiya, hãy thân cận các vị chân
nhân. Này Magandiya, do Ông thân cận các vị chân
nhân, thời này Magandiya, Ông sẽ được nghe diệu
pháp. Này Magandiya, do ông được nghe diệu pháp,
thời này Magandiya, Ông sẽ sống đúng với Chánh
pháp và tùy pháp. Này Magandiya, do Ông sống
đúng với Chánh pháp và tùy pháp, thời này
Magandiya, Ông sẽ tự mình biết, tự mình thấy: "Đây
là những bệnh chướng, những cục bướu, những mũi
tên. Ở đây, những bệnh chướng, những cục bướu,
những mũi tên được trừ diệt, không có dư tàn. Do
chấp thủ được diệt ở ta, nên hữu diệt; do hữu diệt,
sanh diệt; do sanh diệt, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
được diệt trừ. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ
khổ uẩn này".

Khi được nghe nói vậy, du sĩ Magandiya bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama,
như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã
xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường
cho kẻ lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối

TÂM                                                    455

để những ai có mắt có thể thấy sắc; cũng vậy, Chánh
pháp đã được các Tôn giả Gotama dùng nhiều
phương tiện trình bày giải thích. Nay con xin quy y
Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng.
Con xin xuất gia với Tôn giả Gotama, con xin thọ đại
giới.

– Này Magandiya, ai trước kia là ngoại đạo nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong pháp và luật này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt trú, các Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng Ta nhận thấy các tánh con người sai biệt nhau.

– Thưa Tôn giả Gotama, nếu những người xưa kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong pháp và luật này, phải sống bốn tháng biệt trú, sau khi sống bốn tháng biệt trú, các Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới; thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm, nếu các Tỷ-kheo đồng ý, hãy cho con xuất gia, hãy cho con thọ đại giới để thành Tỷ-kheo.

Và du sĩ Magandiya được xuất gia với Thế Tôn, được thọ đại giới. Thọ đại giới không bao lâu, Tôn giả Magandiya ở một mình an tịnh, không phóng dật, sống nhiệt tâm, cần mẫn. Và không bao lâu, vị này

TÂM                                                456

chứng được mục đích tối cao mà con cháu các lương
gia đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình
hướng đến. Đó là mục đích của vô thượng Phạm
hạnh, ngay trong hiện tại, với thượng trí tự mình
chứng ngộ, chứng đạt và an trú: "Sanh đã tận, Phạm
hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, sau đời này
sẽ không có đời sống khác nữa". Tôn giả Magandiya
hiểu biết như vậy.

Và Tôn giả Magandiya trở thành một vị A-la- hán nữa.

TÂM                                               457

61    Ta chỉ nhen nhúm lên, Ngọn lửa từ nội tâm - Kinh Sundarika – Tương I, 365

Sundarika – Tương I, 365

1) Một thời Thế Tôn ở giữa dân tộc Kosala, trên bờ sông Sundarika.

2) Lúc bấy giờ Bà-la-môn Sundarika Bhàradvàja tế lửa trên bờ sông Sundarika, làm lễ cúng dường lửa.

3) Rồi Bà-la-môn Sundarika Bhàradvàja sau khi tế lửa, làm lễ cúng dường lửa xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, nhìn xung quanh tất cả bốn phương và nghĩ: "Ai có thể hưởng họ món ăn cúng tế còn lại này? "

4) Bà-la-môn Sundarika Bhàradvàja thấy Thế Tôn
đang ngồi dưới gốc cây, đầu được bao trùm, thấy
vậy, tay trái cầm món ăn cúng tế còn lại, tay phải
cầm bình nước đi đến Thế Tôn.

5) Và Thế Tôn nghe tiếng chân của Bà-la-môn Sundarika Bhàradvàja liền tháo đồ trùm ở đầu.

6) Và Bà-la-môn Sundarika Bhàradvàja nghĩ: "Đầu vị này trọc, vị này là người trọc đầu", nghĩ vậy, muốn trở lui.

TÂM                                                 458

7) Rồi Bà-la-môn Sundarika Bhàradvàja lại suy nghĩ: "Trọc đầu ở đây, một số Bà-la-môn cũng như vậy. Vậy ta hãy đến và hỏi vấn đề thọ sanh".

8) Rồi Bà-la-môn Sundarika Bhàradvàja đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói với Thế Tôn:

- Thọ sanh Tôn giả là gì?

(Thế Tôn):
9)Chớ hỏi về thọ sanh,
Hãy hỏi về sở hành.
Tùy theo mọi thứ củi,
Ngọn lửa được sanh khởi.
Dầu thuộc nhà hạ tiện,
Bậc ẩn sĩ tinh cần,
Được xem như thượng sanh,
Biết tàm quý, trừ ác.
Điều thuận bởi chân lý,
Thuần thục trong hành trì,
Thông đạt các Thánh kinh,
Phạm hạnh được viên thành.
Tế vật đã đem lại,
Hãy cầu khẩn vị ấy,
Lễ tế làm đúng thời,
Vị ấy xứng cúng dường.

TÂM                                           459

Sundarika:
10) Vật cúng này của con,
Thật sự khéo cúng dường,
Nay con đã thấy được,
Bậc sáng suốt như Ngài.
Con không thấy một ai
Có thể sánh được Ngài,
Không có người nào khác
Thọ hưởng vật cúng này.
Tôn giả Gotama,
Hãy thọ hưởng vật cúng.
Ngài thật là Bà-la-môn, là bậc đáng tôn trọng.
(Thế Tôn):
11) Ta không có hưởng thọ,
Vì tụng hát kệ chú,
Thường pháp không phải vậy,
Đối vị có tri kiến.
Chư Phật đã loại bỏ
Tụng hát các kệ chú,
Chân thật niệm Chánh pháp,
Sở hành là như vậy.
Bậc Đại Sĩ vẹn toàn,
Cúng dường phải khác biệt.
Đoạn tận các lậu hoặc,

TÂM                                              460

Trạo hối được lắng dịu,
Với những bậc như vậy,
Cơm nước phải cúng dường,
Thật chính là phước điền,
Cho những ai cầu phước.

12) - Vậy thưa Tôn giả Gotama, con phải cho ai vật cúng còn lại này?

13) - Này Bà-la-môn, trong toàn thế giới chư Thiên, Ma giới, Phạm thiên giới, trong chúng Sa-môn và Bà-la-môn, trong thế giới chư Thiên và loài Người, Ta không thấy một ai ăn vật cúng còn lại này có thể tiêu hóa được, ngoại trừ Như Lai hay đệ tử Như Lai. Này Bà-la-môn, vậy này Bà-la-môn, hãy quăng vật cúng còn lại này tại chỗ không có cỏ xanh, hay nhận chìm xuống nước, nơi không có loài hữu tình.

14) Rồi Bà-la-môn Sundarika Bhàradvàja nhận chìm vật cúng còn lại ấy vào trong nước, nơi không có loài hữu tình.

15) Vật cúng ấy khi được quăng vào trong nước liền xì lên, sôi lên, phun hơi và phun khói lên. Ví như lưỡi cày đốt nóng cả ngày, khi bỏ vào trong nước, bèn xì lên, sôi lên, phun hơi và phun khói lên. Cũng vậy, vật cúng còn lại ấy khi được quăng vào trong nước bèn xì lên, sôi lên, phun hơi và phun khói lên.

TÂM                                                  461

16) Rồi Bà-la-môn Sundarika Bhàradvàja hoảng hốt, lông tóc dựng ngược, đi đến Thế Tôn; sau khi đến liền đứng một bên.

17) Thế Tôn nói lên bài kệ cho Bà-la-môn Sundarika Bhàradvàja đang đứng một bên:

Này Bà-la-môn kia,
Chớ có nghĩ gì tịnh.
Sự sắp đặt củi lửa,
Như vậy chỉ bề ngoài.
Bậc thiện nhân dạy rằng,
Người ấy không thanh tịnh,
Với những ai chỉ muốn
Thanh tịnh mặt bên ngoài.
Này Bà-la-môn kia,
Ta từ bỏ củi lửa,
Ta chỉ nhen nhúm lên
Ngọn lửa từ nội tâm,
Ngọn lửa thường hằng cháy,
Thường nồng cháy nhiệt tình.
Ta là bậc La-hán,
Ta sống đời Phạm hạnh.
Này Bà-la-môn kia,
Người mang ách kiêu mạn,
Phẫn nộ là khói hương,

TÂM                                             462

Vọng ngôn là tro tàn,
Lưỡi là chiếc muỗng tế,
Tâm là chỗ tế tự,
Tự ngã là ngọn lửa.
Còn người khéo điều phục,
Chánh pháp là ao hồ,
Giới là bến nước tắm,
Không cấu uế, trong sạch,
Được thiện nhơn tán thán,
Là chỗ bậc có trí,
Thường tắm, trừ uế tạp.
Khi tay chân trong sạch,
Họ qua bờ bên kia.
Chánh pháp là chân lý,
Tự chế là Phạm hạnh,
Chính con đường trung đạo,
Giúp đạt tối thắng vị,
Đảnh lễ bậc trực tâm,
Ta gọi tùy pháp hành.

18) Khi được nói vậy, Bà-la-môn Sundarika Bhàradvàja bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama!...

TÂM                                            463

19) Và Tôn giả Bhàradvàja trở thành một vị A-la-hán nữa.

TÂM                                              464

62    Ta hãy từ bỏ tâm của ta - TIỂU Kinh RỪNG SỪNG BÒ – 31 Trung I, 449

TIỂU KINH RỪNG SỪNG BÒ (Culagosingasuttam) – Bài kinh số 31 – Trung I, 449

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Nadika, tại Ginjakavasatha.
Lúc bấy giờ Tôn giả Anuruddha (A-na-luật-đà), Tôn
giả Nandiya, Tôn giả Kimbila trú tại khu vườn trong
rừng Gosinga có nhiều cây ta-la. Rồi Thế Tôn, vào
buổi chiều, sau khi tham thiền, đứng dậy đi đến khu
vườn trong rừng Gosinga có nhiều cây ta-la. Người
giữ vườn thấy Thế Tôn từ xa đi đến, liền bạch Thế
Tôn:

– Bạch Sa-môn, chớ có vào khu vườn này. Có ba Thiện nam tử đang trú tại đây, rất ái luyến tự ngã. Chớ có phiền nhiễu các vị ấy.

Tôn giả Anuruddha nghe người giữ vườn nói chuyện với Thế Tôn như vậy liền nói với người giữ vườn:

TÂM                                                 465

– Này người giữ vườn, chớ có ngăn chận Thế Tôn. Thế Tôn, bậc Đạo Sư của chúng tôi đã đến.

Rồi Tôn giả Anuruddha đi đến Tôn giả Nandiya Tôn giả Kimbila và nói:

– Chư Tôn giả hãy đến, chư Tôn giả hãy đến. Thế Tôn, bậc Đạo Sư của chúng ta đã đến.

Rồi Tôn giả Anuruddha, Tôn giả Nandiya và
Tôn giả Kimbila ra đón Thế Tôn, một người cầm y
bát của Thế Tôn, một người sửa soạn chỗ ngồi, một
người đặt sẵn nước rửa chân. Thế Tôn ngồi trên chỗ
ngồi đã soạn sẵn, sau khi ngồi, Thế Tôn rửa chân.
Rồi các Tôn giả ấy đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống
một bên. Và Thế Tôn nói với Tôn giả Anuruddha
đang ngồi xuống một bên:

– Này các Anuruddha, các Ông có được an lành không? Có được sống yên vui không? Đi khất thực có khỏi mệt nhọc không?

– Bạch Thế Tôn, chúng con được an lành; bạch Thế Tôn, chúng con sống yên vui; bạch Thế Tôn, chúng con đi khất thực khỏi có mệt nhọc.

– Này các Anuruddha, các Ông có sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, không có cãi nhau, như nước

TÂM                                             466

với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm không?

– Bạch Thế Tôn, thật sự chúng con sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, không có cãi nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm.

– Này các Anuruddha, như thế nào các Ông sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm?

– Bạch Thế Tôn, ở đây, chúng con nghe như
sau: "Thật lợi ích thay cho ta, thật khéo lợi ích thay
cho ta, khi ta được sống với các vị đồng phạm hạnh
như vậy". Bạch Thế Tôn, do vậy, đối với các vị đồng
phạm hạnh này, con khởi lên từ thân nghiệp trước
mặt và sau lưng, con khởi lên từ khẩu nghiệp, trước
mặt và sau lưng, con khởi lên từ ý nghiệp, trước mặt
và sau lưng. Bạch Thế Tôn, do vậy, chúng con nghĩ
như sau: "Ta hãy từ bỏ tâm của ta và sống thuận theo
tâm của những Tôn giả này". Bạch Thế Tôn, con từ
bỏ tâm của con, và sống thuận theo tâm của những
Tôn giả ấy. Bạch Thế Tôn, chúng con tuy khác thân
nhưng giống như đồng một tâm.

Rồi Tôn giả Nandiya... (như trên)... rồi Tôn giả Kimbila bạch Thế Tôn:

TÂM                                                 467

– Bạch Thế Tôn, ở đây chúng con nghĩ như sau: "Thật lợi ích thay cho ta, thật khéo lợi ích thay cho ta, khi ta được sống với các vị đồng phạm hạnh như vậy". Bạch Thế Tôn, do vậy, đối với các vị đồng phạm hạnh này, con khởi lên từ thân nghiệp, trước mặt và sau lưng, con khởi lên từ khẩu nghiệp, trước mặt và sau lưng, con khởi lên từ ý nghiệp, trước mặt và sau lưng. Bạch Thế Tôn, do vậy, chúng con nghĩ như sau: "Ta hãy từ bỏ tâm của ta và sống thuận theo tâm của những Tôn giả này". Bạch Thế Tôn, con từ bỏ tâm của con và sống thuận theo tâm của những Tôn giả ấy. Bạch Thế Tôn, chúng con tuy khác thân nhưng giống như đồng một tâm. Bạch Thế Tôn, như vậy chúng con sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm.

– Lành thay, lành thay, này Anuruddha! Này các Anuruddha, các Ông có sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần không?

– Bạch Thế Tôn, thật sự chúng con sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần.

– Này các Anuruddha, như thế nào, các Ông sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần?

– Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con, ai đi làng khất thực về trước, thì người ấy sắp đặt các chỗ ngồi,

TÂM                                                 468

soạn sẵn nước uống, nước rửa chân, soạn sẵn một
bát để bỏ đồ dư. Ai đi làng khất thực về sau, thì người
ấy, còn đồ ăn thừa nếu muốn thì ăn, nếu không muốn
thì bỏ vào chỗ không có cỏ xanh hay đổ vào nước
không có loài côn trùng và người ấy xếp dọn lại các
chỗ ngồi, cất đi nước uống, nước rửa chân, cất đi cái
bát để bỏ đồ dư và quét sạch nhà ăn. Ai thấy ghè
nước uống, ghè nước rửa chân, hay ghè nước trong
nhà cầu hết nước, trống không thì người ấy sẽ lo liệu
(nước). Nếu ai làm không nổi với sức bàn tay của
mình, thì người ấy dùng tay ra hiệu gọi người thứ
hai: "Chúng ta hãy lo liệu (nước)". Dầu vậy, bạch
Thế Tôn, chúng con không vì vậy mà gây ra tiếng
động. Và đến ngày thứ năm, bạch Thế Tôn, suốt cả
đêm, chúng con ngồi đàm luận về đạo pháp. Như
vậy, bạch Thế Tôn chúng con sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha!
Này các Anuruddha, các Ông sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần như vậy, các Ông có chứng được
pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc
Thánh, sống thoải mái, an lạc không?

– Bạch Thế Tôn, sao có thể không được. Ở đây, bạch Thế Tôn, lâu cho đến khi chúng con muốn, chúng con ly dục, ly pháp bất thiện, chứng và trú

TÂM                                                  469

Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh,
có tầm có tứ. Như vậy, bạch Thế Tôn, đối với chúng
con, là pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng, xứng
đáng bậc Thánh; chúng con chứng được và sống
thoải mái, an lạc, nhờ chúng con sống không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! Này
các Anuruddha, các Ông có vượt qua sự an trú kia,
có làm cho khinh an sự an trú kia, và chứng được
một pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù thắng
xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái, an lạc
không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể không được. Ở
đây, bạch Thế Tôn, lâu cho đến khi chúng con muốn,
chúng con diệt tầm diệt tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm
không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Bạch Thế Tôn, chúng
con vượt qua sự an trú kia, làm cho khinh an sự an
trú kia; chúng con chứng được pháp thượng nhân
khác, một tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc Thánh
và sống thoải mái, an lạc.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! Này các Anuruddha, các Ông có vượt qua sự an trú kia, có làm cho khinh an sự an trú kia, và chứng được

TÂM                                                470

một pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái, an lạc không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể không được. Ở
đây, lâu cho đến khi chúng con muốn, chúng con ly
hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ
mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và
trú Thiền thứ ba, Bạch Thế Tôn, chúng con vượt
qua sự an trú kia, làm cho khinh an sự an trú kia;
chúng con chứng được pháp thượng nhân khác, một
tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc Thánh, và sống
thoải mái, an lạc.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! Này
các Anuruddha, các Ông có vượt qua sự an trú kia,
có làm cho khinh an sự an trú kia, và chứng được
một pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù thắng,
xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái, an lạc
không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể không được. Ở đây, lâu cho đến khi chúng con muốn, chúng con xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Bạch Thế Tôn, chúng con vượt qua sự an trú kia, làm cho khinh an sự an trú kia; chúng con

TÂM                                               471

chứng được pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái an lạc.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! Này
các Anuruddha, các Ông có vượt qua sự an trú kia,
có làm cho khinh an sự an trú kia, và chứng được
một pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù thắng,
xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái, an lạc
không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể không được. Ở
đây lâu cho đến khi chúng con muốn, chúng con vượt
lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng,
không tác ý đối với dị tưởng; chúng con nghĩ rằng:
"Hư không là vô biên", chứng và trú Không vô biên
xứ. Bạch Thế Tôn, chúng con vượt qua sự an trú kia,
làm cho khinh an sự an trú kia; chúng con chứng
được pháp thượng nhân khác, một tri kiến thù thắng,
xứng đáng bậc Thánh và sống thoải mái, an lạc...
(như trên)...

Ở đây, lâu cho đến khi chúng con muốn; chúng
con vượt qua mọi Không vô biên xứ, nghĩ rằng:
"Thức là vô biên", chứng và trú Thức vô biên xứ...
(như trên)...

Ở đây, lâu cho đến khi chúng con muốn; chúng

TÂM                                              472

con vượt qua mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ... (như trên)...

Ở đây, lâu cho đến khi chúng con muốn; chúng con vượt qua mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ...

Ở đây, lâu cho đến khi chúng con muốn; chúng
con vượt qua Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và
trú Diệt thọ tưởng định. Sau khi đã thấy nhờ trí tuệ,
các lậu hoặc của chúng con được đoạn trừ. Bạch Thế
Tôn, chúng con vượt qua sự an trú kia, làm cho khinh
an sự an trú kia; chúng con chứng được pháp thượng
nhân này, một tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc
Thánh và sống thoải mái, an lạc. Bạch Thế Tôn,
chúng con không thấy một lạc trú nào khác cao
thượng hơn, thù thắng hơn sự lạc trú này.

– Lành thay, lành thay, các Anuruddha! Này các Anuruddha, ngoài lạc trú này, không có một lạc trú nào khác cao thượng hơn, thù thắng hơn.

Thế Tôn thuyết pháp cho Tôn giả Anuruddha,
Tôn giả Nandiya và Tôn giả Kimbila, khai thị, khích
lệ làm cho hoan hỷ, làm cho phấn khởi, rồi từ chỗ
ngồi đứng dậy ra về. Tôn giả Anuruddha, Tôn giả
Nandiya và Tôn giả Kimbila, sau khi tiễn đưa Thế

TÂM                                                473

Tôn và đi trở về. Tôn giả Nandiya và Tôn giả Kimbila nói với Tôn giả Anuruddha:

– Chúng tôi không bao giờ nói với Tôn giả
Anuruddha như sau: "Chúng tôi là người đã chứng
và an trú quả này, an trú quả này", và nhờ vậy, Tôn
giả Anuruddha, trước mặt Thế Tôn, đã nêu rõ (các
quả chứng) cho đến sự đoạn trừ các lậu hoặc.

– Chư Tôn giả không nói với tôi như sau:
"Chúng tôi là người đã chứng và an trú quả này, an
trú quả này", nhưng với tâm của tôi, tôi biết được tâm
của các Tôn giả: "Chư Tôn này là Người đã chứng
và an trú quả này, an trú quả này". Và chư Thiên có
nói với tôi về vấn đề này: "Chư Tôn này là Người đã
chứng và an trú quả này, an trú quả này". Chính nhờ
phương tiện này, các câu mà Thế Tôn hỏi đã được
trả lời.

Rồi Digha Parajana, một Yakkha (Trường quỷ
Dạ-xoa) đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ
Ngài và đứng một bên. Sau khi đứng một bên, Digha
Parajana bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, thật lợi ích thay cho dân chúng Vajji (Bạt kỳ)! Thật khéo lợi ích thay cho dân chúng Vajji! Vì Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ở đây, và cả ba Thiện nam tử, Tôn giả Anuruddha,

TÂM                                                 474

Tôn giả Nandiya và Tôn giả Kimbila cũng vậy.

Sau khi nghe tiếng của Yakkha Digha Parajana, các địa thần làm cho tiếng này được nghe: "Chư Hiền giả, thật lợi ích thay cho dân chúng Vajji! thật khéo lợi ích cho dân chúng Vajji! Vì Thế Tôn, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác ở đây và cả ba Thiện nam tử này, Tôn giả Anuruddha, Tôn giả Nandiya và Tôn giả Kimbila cũng vậy". Sau khi nghe tiếng của các Địa thần, bốn Thiên vương... (như trên)... cõi trời Ba mươi ba... Dạ-ma thiên... Đâu-suất-đà thiên... Hóa lạc thiên... Tha hóa tự tại thiên... Phạm chúng thiên làm cho tiếng này được nghe: "Chư Hiền giả, thật lợi ích thay có dân chúng Vajji! Thật khéo lợi ích thay cho dân chúng Vajji! Vì Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ở đây, và cả ba Thiện nam tử này, Tôn giả Anuruddha, Tôn giả Nandiya, và Tôn giả Kimbila". Như vậy, trong giờ phút này, trong sát-na này, các Tôn giả ấy được biết cho đến Phạm thiên.

– Sự việc là như vậy, này Digha, sự việc là như
vậy, này Digha, này Digha, nếu gia đình nào, ba
Thiện nam tử này xuất gia, từ bỏ gia đình, sống
không gia đình, nghĩ đến ba Thiện nam tử này với
tâm niệm hoan hỷ, thì gia đình ấy sẽ được an lạc,
hạnh phúc lâu dài. Này Digha, nếu bà con quyến
thuộc của gia đình mà ba Thiện nam tử này xuất gia,

TÂM                                                 475

từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nghĩ đến ba Thiện nam tử này với tâm niệm hoan hỷ, thì bà con quyến thuộc của gia đình mà ba Thiện nam tử này xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nghĩ đến ba thiện nam tử này với tâm niệm hoan hỷ, thì bà con quyến thuộc của gia đình ấy sẽ được an lạc, hạnh phúc lâu dài. Này Digha, nếu làng nào... nếu xã ấp nào... nếu thành phố nào... nếu quốc độ nào... nếu tất cả Sát đế lỵ... nếu tất cả Bà-la-môn... nếu tất cả Phệ xá (Vessa)... nếu tất cả Thủ đà (Sudda)... Này Digha, nếu thế giới với chư Thiên, với Ác ma, với Phạm thiên, với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người nhớ đến ba Tôn giả này với tâm niệm hoan hỷ, thì thế giới ấy với chư Thiên, với Ác ma, với Phạm thiên, với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người sẽ được an lạc, hạnh phúc lâu dài. Này Digha, hãy xem ba Thiện nam tử này sống như thế nào? - Vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Dạ xoa Digha Parajana hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                                 476

63    Thiện và bất thiện sanh khởi từ tâm - Kinh SAMANAMANDIKA – 78 Trung II, 437

KINH SAMANAMANDIKA – Bài kinh số 78 – Trung II, 437

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ),
Jetavana (Kỳ Viên), tại tinh xá Anathapindika (Cấp
Cô Độc). Lúc bấy giờ du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika, trú ở tinh xá của Mallika tại
Ekasalaka, có hàng cây tinduka bao quanh, được xây
dựng để tranh luận cùng với đại chúng du sĩ khoảng
ba trăm vị.

Rồi thợ mộc Pancakanga vào buổi sáng sớm, đi ra khỏi Savatthi để yết kiến Thế Tôn. Thợ mộc Pancakanga suy nghĩ: "Nay không phải thời để yết kiến Thế Tôn, Thế Tôn đang an tịnh Thiền tọa; cũng không phải thời để yết kiến các vị Tỷ-kheo đang tu dưỡng tâm ý, các vị Tỷ-kheo đang an tịnh Thiền tọa. Ta hãy đi đến tinh xá của Mallika, tại Ekasalaka, có

TÂM                                               477

hàng cây tinduka bao quanh, được xây dựng để tranh
luận, đi đến du sĩ Uggahamana con của
Samanamandika". Rồi thợ mộc Pancakanga đi đến
tinh xá của Mallika, tại Ekasalaka, có hàng cây
tinduka bao quanh, được xây dựng để tranh luận.

Lúc bấy giờ du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika đang ngồi với đại chúng du sĩ, đang
lớn tiếng, cao tiếng, to tiếng, bàn luận nhiều vấn đề
phù phiếm như vương luận, tặc luận, đại thần luận,
binh luận, bố uý luận, chiến đấu luận, thực luận, ẩm
luận, y luận, sàng luận, hoa man luận, hương liệu
luận, thân tộc luận, xa thừa luận, thôn luận, trấn luận,
thị luận, quốc độ luận, phụ nữ luận, anh hùng luận,
câu chuyện bên lề đường, câu chuyện tại chỗ lấy
nước, câu chuyện về người đã chết, tạp thoại luận,
thế giới luận, hải dương luận, hiện hữu vô biện hữu
luận. Du sĩ Uggahamana, con của Samanamandika
thấy thợ mộc Pancakanga từ xa đi đến, thấy vậy liền
khuyến cáo chúng của mình:

– Các Tôn giả hãy nhỏ tiếng! Các Tôn giả hãy lặng tiếng! Nay thợ mộc Pancakanga, đệ tử của Sa- môn Gotama đang đến. Khi nào các đệ tử gia chủ mặc áo trắng của Sa-môn Gotama trú ở Savatthi, thời thợ mộc Pancakanga là một trong những vị ấy. Các vị Tôn giả ấy ưa mến an tịnh, được tu tập về an tịnh,

TÂM                                                   478

tán thán an tịnh, nếu biết chúng này an tịnh, có thể ghé tại đây.

Rồi các du sĩ ấy đều im lặng. Thợ mộc
Pancakanga đi đến du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika; sau khi đến, nói lên những lời chào
đón hỏi thăm với du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika; sau khi nói lên những lời chào đón
hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên. Du sĩ
Uggahamana nói với thợ mộc Pancakanga đang ngồi
một bên:

– Này Thợ mộc, ta chủ trương rằng một người
thành tựu bốn pháp, người ấy sẽ được thiện cụ túc,
thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối thượng,
vô năng thắng. Thế nào là bốn? Ở đây, này Thợ mộc,
không làm ác nghiệp về thân, không nói lời ác, không
tư duy ác tư duy, không sinh sống (bằng) nếp sống
ác. Này Thợ mộc, ta chủ trương rằng một người nào
thành tựu bốn pháp này, người ấy sẽ được thiện cụ
túc, thiện tối thắng, là Sa-môn thành đạt tối thượng,
vô năng thắng.

Rồi thợ mộc Pancakanga không hoan hỷ, không
kích bác lời nói của du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika; không hoan hỷ, không kích bác, từ
chỗ ngồi đứng dậy ra đi, với ý nghĩ: "Từ Thế Tôn, ta

TÂM                                                479

sẽ biết ý nghĩa lời nói này". Rồi thợ mộc Pancakanga
đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, thợ mộc
Pancakanga thưa lại với Thế Tôn tất cả câu chuyện
giữa mình với du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika. Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với
thợ mộc Pancakanga:

– Nếu sự tình là như vậy thời một đứa con nít
còn bé nhỏ, vô trí, nằm ngửa sẽ được thiện cụ túc,
thiện tối thắng, là bậc Sa-môn, thành đạt tối thượng,
là bậc vô năng thắng đúng như lời du sĩ
Uggahamana, con của Samanamandika.

 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là thân", từ
đâu nó có thể làm ác nghiệp về thân, trừ ra chỉ
biết quơ tay quơ chân?
 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít, nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là lời nói",
từ đâu nó có thể làm ác nghiệp về lời nói, trừ ra
chỉ biết khóc?
 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít, nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là tư duy",
từ đâu nó có thể tư duy ác tư duy, trừ ra chỉ biết
bập bẹ?

TÂM                                                 480

 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít, nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là nghề
sinh sống", từ đâu nó có thể sinh sống bằng nếp
sống ác, trừ ra chỉ biết bú sữa mẹ?

Nếu sự tình là vậy này Thợ mộc, thời một đứa
con nít còn bé nhỏ, vô trí, nằm ngửa, sẽ được thiện
cụ thúc, thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối
thượng, vô năng thắng, đúng như lời du sĩ
Uggahamana, con của Samanamandika.

 Này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu bốn pháp, người ấy sẽ không được thiện
cụ túc, thiện tối thắng, không là bậc Sa-môn thành
đạt tối thượng, vô năng thắng, và như vậy để xác
chứng đứa con nít bé nhỏ, vô trí, nằm ngửa này.
Thế nào là bốn? Ở đây, này Thợ mộc, không làm
ác nghiệp về thân, không nói lời ác ngữ, không tư
duy ác tư duy, không sinh sống (bằng) nếp sống
ác. Này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu bốn pháp này, người ấy sẽ không được
thiện cụ túc, thiện tối thắng, không là bậc Sa-môn
thành đạt tối thượng, vô năng thắng.

 Này thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người thành tựu mười pháp, người ấy sẽ được thiện cụ túc, thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt

TÂM                                                481

tối thượng, vô năng thắng.

 Ta nói rằng, những pháp này, này Thợ mộc, cần
phải được người ấy hiểu là những bất thiện
giới,
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những bất thiện giới
cần phải được người ấy hiểu là từ đây sanh
(Itosamutthana).
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây cần phải được
người ấy hiểu là những bất thiện giới được diệt
trừ không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các bất thiện giới.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những pháp này cần
phải được người ấy hiểu là những thiện giới.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những thiện giới cần
phải được người ấy hiểu là từ đây sanh.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây, cần phải được
người ấy hiểu là những thiện giới được diệt trừ
không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các thiện giới.

TÂM                                             482

 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những (pháp) này
cần phải được người ấy hiểu là những bất thiện
tư duy.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là những bất thiện tư duy từ nơi đây
sanh.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây, cần phải được
người ấy hiểu các bất thiện tư duy được diệt trừ
không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các bất thiện tư duy.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những pháp này cần
phải được người ấy hiểu là những thiện tư duy.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là những thiện tư duy từ nơi đây sanh.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây, cần phải được
người ấy hiểu là các thiện tư duy được trừ diệt
không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các thiện tư duy.
 Và này Thợ mộc, thế nào là bất thiện giới?

TÂM                                               483

 Thân nghiệp bất thiện,
 Khẩu nghiệp bất thiện,
 Nếp sống ác.
 Những pháp này, này Thợ mộc, được gọi là bất
thiện giới.
 Và này Thợ mộc, những bất thiện giới này sanh
khởi như thế nào?
 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến, cần
phải trả lời từ tâm sanh khởi.
 Thế nào là tâm? Tâm có nhiều loại, đa chủng,
sai biệt. Tâm có tham, có sân, có si, từ đây
những bất thiện giới sanh khởi.
 Và này Thợ mộc, những bất thiện giới này từ đâu
được trừ diệt, không có dư tàn?
Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở đây,
này Thợ mộc, một Tỷ-kheo,
 Sau khi đoạn trừ thân ác hạnh, tu tập thân thiện
hạnh;
 Sau khi đoạn trừ khẩu ác hạnh, tu tập khẩu
thiện hạnh;
 Sau khi đoạn trừ ý ác hạnh, tu tập ý thiện hạnh;

TÂM                                               484

 Sau khi đoạn trừ nếp sống ác sinh sống với nếp
sống chánh.
 Ở đây, những bất thiện giới ấy được trừ diệt
không có tàn dư.
 Thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực
hành đưa đến diệt trừ các bất thiện giới?
Ở đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo:
 Khởi lên ý muốn, nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm; khiến cho các ác, bất thiện pháp
từ trước chưa sanh không được sanh khởi;
 Khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm khiến cho các ác, bất thiện pháp
đã sanh được trừ diệt;
 Khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm khiến cho các thiện pháp chưa
sanh nay được sanh khởi;
 Khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm khiến cho các thiện pháp đã sanh
có thể duy trì, không có mơ hồ, được tăng
trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên
mãn.
 Sự thực hành như vậy, này Thợ mộc, là sự thực
hành đưa đến diệt trừ các bất thiện giới.

TÂM                                             485

 Và này Thợ mộc, thế nào là thiện giới?

 Thân nghiệp thiện,
 Khẩu nghiệp thiện,
 Nếp sống thanh tịnh mạng;
 Những pháp này, này Thợ mộc, được gọi là
thiện giới.

 Và này Thợ mộc, những thiện giới này sanh khởi như thế nào?

 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến, cần
phải trả lời là từ tâm sinh khởi.
 Thế nào là tâm? Tâm có nhiều loại, đa chủng,
sai biệt. Tâm không tham, không sân, không si,
từ đây những thiện giới sanh khởi.

 Và này Thợ mộc, những thiện giới này từ đâu được trừ diệt, không có dư tàn?

 Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở
đây, vị Tỷ-kheo có giới hạnh, và không chấp
trước giới (silamayo), và vị này như thật tuệ tri
tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Ở đây, những
thiện giới ấy được trừ diệt, không có dư tàn.

TÂM                                                486

 Thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực hành đưa đến trừ diệt các thiện giới?

 Ở đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo khởi lên ý
muốn, nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm,
khiến cho các ác, bất thiện pháp, chưa sanh
không được sanh khởi; khiến cho các ác, bất
thiện pháp đã sanh được trừ diệt; khiến cho các
thiện pháp chưa sanh nay được sanh khởi; khởi
lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn
tâm, khiến cho các thiện pháp đã sanh có thể
duy trì, không có mơ hồ, được tăng trưởng,
được quảng đại, được tu tập, được viên mãn.
Sự thực hành như vậy là sự thực hành đưa đến
diệt trừ các thiện giới.

 Và này Thợ mộc, thế nào là bất thiện tư duy?

 Dục tư duy, sân tư duy, hại tư duy. Pháp này, này Thợ mộc, được gọi là bất thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, những bất thiện tư duy này sanh khởi như thế nào?

 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến. Cần phải trả lời là từ tưởng sanh khởi.  Thế nào là tưởng? Tưởng có nhiều loại, đa

TÂM                                               487

chủng, sai biệt: dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng, từ đấy những bất thiện tư duy sanh khởi.

 Và này Thợ mộc, những bất thiện tư duy này từ đâu được trừ diệt, không có dư tàn?

 Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở
đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất
thiện pháp chứng và trú Thiền thứ nhất, một
trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với
tứ. Ở đây, những bất thiện tư duy được trừ diệt,
không có dư tàn.

 Và sự thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực hành đưa đến diệt trừ các bất thiện tư duy?

Ở đây, vị Tỷ-kheo khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh
tấn, quyết tâm, sách tấn tâm khiến cho các ác, bất
thiện pháp chưa sanh không được sanh khởi... khiến
cho các ác, bất thiện pháp đã sanh được trừ diệt;
khiến cho các thiện pháp chưa sanh nay được sanh
khởi; khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm; khiến cho các thiện pháp đã sanh có thể
duy trì, không có mơ hồ, được tăng trưởng, được
quảng đại, được tu tập, được viên mãn. Sự thực hành
như vậy là sự thực hành đưa đến diệt trừ các bất thiện
tư duy.

TÂM                                                 488

 Này Thợ mộc, thế nào là thiện tư duy?

 Ly dục tư duy, vô sân tư duy, bất hại tư duy; những pháp này, này Thợ mộc, được gọi là thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, những thiện tư duy này sanh khởi như thế nào?

 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến.
Cần phải trả lời là từ tưởng sanh khởi. Thế nào
là tưởng? Tưởng có nhiều loại, đa chủng, sai
biệt: ly dục tưởng, vô sân tưởng, bất hại tưởng,
từ đấy sanh khởi là những thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, những thiện tư duy này từ đâu được diệt, không có dư tàn?

 Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở
đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo diệt tầm và tứ,
chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ
lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh
nhất tâm. Ở đây, những thiện tư duy ấy được
trừ diệt không có dư tàn.

 Và sự thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực hành đưa đến diệt trừ các thiện tư duy?

TÂM                                               489

Ở đây, Tỷ-kheo khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm khiến cho các ác, bất thiện pháp chưa sanh không có sanh khởi... (như trên)...; khiến cho các ác, bất thiện pháp đã sanh được trừ diệt... (như trên)...; khiến cho các thiện pháp chưa sanh nay được sanh khởi; khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm, khiến cho các thiện pháp đã sanh, có thể duy trì, không có mơ hồ, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn. Sự thực hành như vậy là sự thực hành đưa đến diệt trừ các thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu mười pháp này, người ấy được thiện cụ
túc, thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối
thượng, vô năng thắng.

Ở đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo:

 Thành tựu vô học chánh tri kiến,
 Thành tựu vô học chánh tư duy,
 Thành tựu vô học chánh ngữ,
 Thành tựu vô học chánh mạng,
 Thành tựu vô học chánh tinh tấn,
 Thành tựu vô học chánh niệm,

TÂM                                                   490

 Thành tựu vô học chánh định,
 Thành tựu vô học chánh trí,
 Thành tựu vô học chánh giải thoát.
Này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu mười pháp này sẽ được thiện cụ túc, thiện
tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối thượng, vô
năng thắng.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Thợ mộc Pancakanga hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                              491

64     Thân viễn ly, Tâm không viễn ly - Kinh VIỄN LY – Tăng II, 75

VIỄN LY – Tăng II, 75

1. - Có bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn?

-   Thân viễn ly, tâm không viễn ly;
-   Thân không viễn ly, tâm viễn ly;
-   Thân không viễn ly, tâm không viễn ly;
-   Thân viễn ly và tâm viễn ly.

2. Này các Tỷ-kheo, thế nào là thân viễn ly, tâm không viễn ly?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người sống tại các
núi non, khóm rừng, các trú xứ xa vắng; vị ấy nghĩ
đến dục tầm, nghĩ đến sân tầm, nghĩ đến hại tầm.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người thân viễn
ly, nhưng tâm không viễn ly.

3. Này các Tỷ-kheo, thế nào là thân không viễn ly, nhưng tâm viễn ly?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không sống tại các núi non, khóm rừng, các trú xứ xa vắng; vị ấy tại đó nghĩ đến tầm xuất ly, nghĩ đến tầm vô sân, nghĩ

TÂM                                                 492

đến tầm bất hại. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người thân không viễn ly, nhưng tâm viễn ly.

4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là thân không viễn ly, tâm không viễn ly?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không sống tại các núi non, khóm rừng, các trú xứ xa vắng; Tại đấy, vị ấy nghĩ đến dục tầm, nghĩ đến sân tầm, nghĩ đến hại tầm. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người thân không viễn ly, nhưng tâm không viễn ly.

5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là thân viễn ly và tâm viễn ly?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người sống tại các núi non, khóm rừng, các trú xứ xa vắng; vị ấy tại đó nghĩ đến tầm xuất ly, nghĩ đến tầm không sân, nghĩ đến tầm không hại. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người thân viễn ly và tâm viễn ly.

Có bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, hiện hữu ở đời.

TÂM                                               493

65    Thế giới do cái gì hướng dẫn - Kinh CON ĐƯỜNG SAI LẠC – Tăng II, 155

CON ĐƯỜNG SAI LẠC – Tăng II, 155

1. Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, thế giới do cái gì hướng dẫn, thế giới do cái gì được diễn tiến, đi đến sự thuần phục của cái gì được khởi lên?

- Lành thay, lành thay, này Tỷ-kheo! Hiền thiện là con đường Thầy đặt vấn đề, hiền thiện là sự biện tài, hiền thiện là câu hỏi! Này Tỷ-kheo, có phải Thầy hỏi như sau: "Bạch Thế Tôn, thế giới do cái gì hướng dẫn, thế giới do cái gì được diễn tiến, đi đến sự thuần phục của cái gì được khởi lên?"

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Này Tỷ-kheo, thế giới do tâm hướng dẫn. Thế giới do tâm được diễn tiến, đi đến sự thuần phục của tâm được khởi lên.

TÂM                                                  494

2. - Lành thay, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy sau khi hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy, lại hỏi Thế Tôn một câu khác:

- Bậc nghe nhiều, trì pháp. Bậc nghe nhiều, trì
pháp, bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến
như thế nào, bạch Thế Tôn, là một bậc nghe nhiều,
trì pháp?

- Lành thay, lành thay, này Tỷ-kheo! Hiền thiện là
con đường Thầy đặt vấn đề, hiền thiện là sự biện tài,
hiền thiện là câu hỏi! Này Tỷ-kheo, có phải Thầy hỏi
như sau: "Bậc nghe nhiều, trì pháp. Bậc nghe nhiều,
trì pháp, bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho
đến như thế nào, bạch Thế Tôn, là một bậc nghe
nhiều, trì pháp?"

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Nhiều, này Tỷ-kheo, là pháp ta thuyết giảng: Kinh,
Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ tụng, Cảm hứng ngữ, Như
thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng hữu, Phương quảng.
Này Tỷ-kheo, nếu ai hiểu nghĩa một bài kệ có bốn
câu, hiểu pháp và thực hành pháp tùy pháp, người ấy
được gọi là vị nghe nhiều, trì pháp.

3. - Lành thay, bạch Thế Tôn.

TÂM                                                495

Tỷ-kheo sau khi hoan hỷ … lại hỏi thêm câu nữa:

- Bậc có nghe với trí tuệ thể nhập (quyết trạch), bậc có nghe với trí tuệ thể nhập, bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến khi nào, bạch Thế Tôn, được gọi là bậc có nghe với trí tuệ thể nhập?

- Lành thay, lành thay, này Tỷ-kheo, hiền thiện …
hiền thiện là câu hỏi! Này Tỷ-kheo, có phải Thầy hỏi
như sau: "Bậc có nghe với trí tuệ thể nhập (quyết
trạch), bậc có nghe với trí tuệ thể nhập, bạch Thế
Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến khi nào, bạch
Thế Tôn, được gọi là bậc có nghe với trí tuệ thể
nhập?"

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo được nghe: "Đây
là khổ", thể nhập và thấy ý nghĩa với trí tuệ. Được
nghe: "Đây là khổ tập", thể nhập và thấy ý nghĩa với
trí tuệ. Được nghe: "Đây là khổ diệt", thể nhập và
thấy ý nghĩa với trí tuệ. Được nghe: "Đây là con
đường đi đến khổ diệt", thể nhập và thấy ý nghĩa với
trí tuệ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là vị có nghe với
trí tuệ thể nhập.

4.- Lành thay, bạch Thế Tôn.

TÂM                                                496

Tỷ-kheo ấy sau khi hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy, lại hỏi Thế Tôn một câu khác:

- Bậc Hiền trí, Đại tuệ. Bậc Hiền trí, Đại tuệ, bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào bạch Thế Tôn, được gọi là Bậc Hiền trí, Đại tuệ?

- Lành thay, lành thay, này Tỷ-kheo! Hiền thiện là
con đường Thầy đặt vấn đề, hiền thiện là sự biện tài,
hiền thiện là câu hỏi! Này Tỷ-kheo, có phải Thầy hỏi
như sau: "Bậc Hiền trí, Đại tuệ. Bậc Hiền trí, Đại tuệ,
bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến như
thế nào bạch Thế Tôn, được gọi là Bậc Hiền trí, Đại
tuệ?"

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Ở đây, này Tỷ-kheo, Bậc Hiền trí, Đại tuệ, không
có nghĩ tự làm hại mình, không có nghĩ tự làm hại
người, không có nghĩ tự mình làm hại cả hai, có suy
nghĩ điều gì thời suy nghĩ lợi mình, lợi người, lợi cả
hai, lợi toàn thể thế giới. Như vậy, này Tỷ-kheo, là
Bậc Hiền trí, Đại tuệ.

TÂM                                                  497

66    Thế nào là người có tâm an định - Kinh ĐẠI KHÔNG – 122 Trung III, 301

KINH ĐẠI KHÔNG (Mahasunnata suttam) – Bài kinh số 122 – Trung III, 301

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú giữa các dòng họ Sakka (Thích-ca), tại Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ), ở tu viện Nigrodha (Ni-câu-luật Thọ Viên). Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào Kapilavatthu để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Kapilavatthu, ăn xong, trên đường đi khất thực trở về, Thế Tôn đi đến trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka để ở ban ngày. Lúc bấy giờ, tại tu viện của Thích-ca Kalakhemaka, có sắp đặt rất nhiều sàng tọa. Thế Tôn thấy rất nhiều sàng tọa tại trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka, thấy vậy Thế Tôn suy nghĩ: "Rất nhiều sàng tọa được sắp đặt tại tu viện của Thích-ca Kalakhemaka. Không biết ở đấy có rất nhiều Tỷ-kheo ở không?"

TÂM                                                498

Lúc bấy giờ Tôn giả Ananda cùng với rất nhiều vị Tỷ-kheo đang làm y (civarakamma) ở trú xứ của Thích-ca Ghataya.

Rồi Thế Tôn vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc
cư đứng dậy, đi đến trú xứ của Thích-ca Ghataya, sau
khi đến liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi,
Thế Tôn bảo Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, có rất nhiều sàng tọa được sắp đặt tại trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka. Không biết có nhiều Tỷ-kheo trú ở đấy không.

– Bạch Thế Tôn, có rất nhiều sàng tọa được sắp
đặt ở trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka; có rất nhiều
Tỷ-kheo trú tại chỗ ấy. Bạch Thế Tôn, nay là thời
chúng con làm y.

 Này Ananda, một Tỷ-kheo không chói sáng
nếu thích thú trong hội chúng của mình, nếu
hân hoan trong hội chúng của mình, nếu hoan
hỷ trong hội chúng của mình, nếu thích thú
trong hội chúng của người, nếu hân hoan trong
hội chúng của người, nếu hoan hỷ trong hội
chúng của người.

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo nào thích thú trong hội chúng của mình, hân hoan trong hội chúng

TÂM                                                499

của mình, hoan hỷ trong hội chúng của mình,
thích thú trong hội chúng của người, hân hoan
trong hội chúng của người, hoan hỷ trong hội
chúng của người, có thể là một vị chứng đắc
tùy theo ý muốn, chứng đắc không khó khăn,
chứng đắc không mệt nhọc, viễn ly lạc, độc cư
lạc, an tịnh lạc, chánh giác lạc; sự kiện như vậy
không xảy ra.

 Nhưng này Ananda, Tỷ-kheo nào sống một
mình, xa lánh tụ hội, thời vị ấy có hy vọng
chứng đắc tùy theo ý muốn, chứng đắc không
khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, viễn ly
lạc, độc cư lạc, an tịnh lạc, chánh giác lạc; sự
kiện như vậy có thể xảy ra.

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo nào thích thú trong
hội chúng của mình, hân hoan trong hội chúng
của mình, hoan hỷ trong hội chúng của mình,
thích thú trong hội chúng của người, hân hoan
trong hội chúng của người, hoan hỷ trong hội
chúng của người sẽ chứng đắc và an trú với tâm
giải thoát có hạn kỳ và thoải mái hay không có
hạn kỳ và bất động; sự kiện như vậy không xảy
ra.

 Nhưng này Ananda, Tỷ-kheo nào sống một

TÂM                                                  500

mình, xa lánh tụ hội, thời vị ấy có hy vọng sẽ
chứng đắc và an trú với tâm giải thoát có hạn
kỳ và thoái mái, hay không có hạn kỳ và bất
động; sự kiện như vậy có xảy ra.

 Này Ananda, Ta không quán thấy một sắc
pháp nào trong ấy có hoan hỷ, trong ấy có
hoan lạc, chịu sự biến dịch, chịu sự đổi khác
mà không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não.

 Nhưng sự (an) trú này, này Ananda, đã được
Như Lai hoàn toàn giác ngộ, tức là sau khi
không tác ý với tất cả tướng, chứng đắc và (an)
trú nội không. Và nếu, này Ananda, trong khi
Như Lai an trú trong an trú này, nếu có những
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ, quốc
vương, đại thần, ngoại đạo, ngoại đạo đệ tử đến
yết kiến, trong khi ấy, này Ananda, Như Lai
với tâm hướng đến viễn ly, thiên về viễn ly,
nặng về viễn ly, sống độc cư, hoan hỷ trong ly
dục, làm cho đoạn tận tất cả các pháp dựa trên
các lậu hoặc an trú, nói lên tại chỗ ấy những lời
thuần túy liên hệ đến khích lệ.

 Do vậy, này Ananda, nếu Tỷ-kheo ước vọng: "Sau khi chứng đạt nội không, ta sẽ an trú", vị Tỷ-kheo ấy, này Ananda, cần phải an chỉ,

TÂM                                               501

an tọa, chuyên nhất và an định nội tâm.

 Và này Ananda, như thế nào Tỷ-kheo an chỉ, an tọa, chuyên nhất và an định nội tâm?

Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện
pháp, chứng đạt và an trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ
lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Diệt tầm và tứ,
chứng và trú Nhị thiền, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhứt tâm... Tam
thiền... chứng và trú Tứ thiền. Như vậy, này Ananda,
Tỷ-kheo an chỉ, an tọa, chuyên nhất và an định nội
tâm.

Vị ấy tác ý nội không. Trong khi vị ấy tác ý nội
không, tâm không thích thú, không tịnh tín, không an
trú, không hướng đến nội không. Sự kiện là như vậy,
này Ananda, Tỷ-kheo biết như sau: "Trong khi ta tác
ý nội không, tâm không thích thú, không tịnh tín,
không an trú, không hướng đến nội không". Ở đây,
vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Vị ấy tác ý ngoại không. Vị ấy tác ý nội ngoại không. Vị ấy tác ý bất động. Trong khi vị ấy tác ý bất động thời tâm không thích thú, không tịnh tín, không an trú, không hướng đến bất động". Sự kiện là như vậy, này Ananda, Tỷ-kheo biết như sau: "Trong khi ta tác ý bất động, tâm không thích thú, không tịnh

TÂM                                                 502

tín, không an trú, không hướng đến bất động". Ở đây,
vị ấy ý thức rõ ràng như vậy. Này Ananda, Tỷ-kheo
ấy cần phải an trú, an tọa, chuyên nhất, và an định
nội tâm trên định tướng (samadhinimitte) đã đề cập
về trước ấy.

Vị ấy tác ý nội không. Trong khi vị ấy tác ý nội
không, tâm thích thú, tịnh tín, an trú, hướng đến nội
không. Sự kiện là như vậy, này Ananda, Tỷ-kheo biết
như sau: "Trong khi ta tác ý nội không, tâm thích thú,
tịnh tín, an trú, hướng đến nội không". Ở đây, vị ấy
ý thức rõ ràng như vậy.

Vị ấy tác ý ngoại không. Vị ấy tác ý nội ngoại
không. Vị ấy tác ý bất động. Trong khi vị ấy tác ý bất
động, tâm thích thú, tịnh tín, an trú hướng đến bất
động. Sự kiện là như vậy, này Ananda, vị Tỷ-kheo
biết như sau: "Trong khi ta tác ý bất động, tâm thích
thú, tịnh tín, an trú, hướng đến bất động". Ở đây, vị
ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu Tỷ-kheo ấy đang an trú trong
an trú này, tâm vị ấy hướng đến đi kinh hành, vị ấy
đi kinh hành (cankamati), và nghĩ rằng: "Trong khi
ta đang đi kinh hành, thời tham và ưu, các ác bất
thiện pháp không có chảy vào". Ở đây, vị ấy ý thức
rõ ràng như vậy.

TÂM                                                 503

Này Ananda, nếu Tỷ-kheo đang an trú trong an
trú này, tâm vị ấy hướng đến đứng lại, vị ấy đứng lại
và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang đứng lại, thời tham
và ưu, các ác bất thiện pháp không có chảy vào". Ở
đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ-kheo ấy an trú
trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến ngồi, vị ấy
ngồi và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang ngồi, tham và
ưu, các ác bất thiện pháp không có chảy vào". Ở đây,
vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ-kheo ấy an trú
trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến nằm, vị ấy
nằm và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang nằm, thời
tham và ưu, các ác bất thiện pháp không chảy vào".
Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ-kheo ấy an trú trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến nói, vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta sẽ không nói những câu chuyên hạ liệt, đê tiện, thuộc phàm phu, không thuộc bậc Thánh, không liên hệ đến mục đích, không đưa đến yếm ly, ly dục, đoạn tiệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ. Niết-bàn, như quốc vương luận, đạo tặc luận, đại thần luận, quân luận, bố úy luận, chiến tranh luận, thực vật luận, ẩm liệu luận, y phục luận, ngọa cụ

TÂM                                                  504

luận, hoan man luận, hương liệu luận, thân thích luận, xa thừa luận, thôn luận, thị trấn luận, đô thị luận, quốc độ luận, nữ luận, anh hùng luận, hạng trung luận, thủy bình xứ luận, tiên linh luận, sai biệt luận, thế giới luận, hải thuyết luận, hữu vô hữu luận. Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy. Nhưng này Ananda, đối với những lời nói nào khắc khổ, khai tâm, đưa đến nhứt hướng yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn, như thiểu dục luận, tri túc luận, độc cư luận, bất chúng hội luận, tinh cần luận, giới luận, định luận, tuệ luận, giải thoát luận, giải thoát tri kiến luận, vị ấy nghĩ: "Ta sẽ nói các luận như vậy". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu Tỷ-kheo ấy trong khi an trú
với sự an trú này, tâm hướng đến suy tầm (vitakka),
vị ấy suy nghĩ: "Đối với những suy tầm hạ liệt, đê
tiện, phàm phu, không thuộc bậc Thánh, không liên
hệ đến mục đích, không đưa đến yếm ly, ly tham,
đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn, như
là dục tầm, sân tầm, hại tầm, ta sẽ không suy nghĩ
các loại suy tầm ấy". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như
vậy.

Nhưng này Ananda, đối với những suy tầm này, thuộc bậc Thánh, có khả năng cầu tiến, hướng dẫn

TÂM                                                    505

(người suy nghĩ các suy tầm ấy) đến sự đoạn trừ hoàn toàn đau khổ, như là ly dục tầm, vô sân tầm, bất hại tầm, vị ấy nghĩ: "Ta sẽ suy tư các loại suy tầm này". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

 Này Ananda, có năm dục trưởng dưỡng này. Thế nào là năm?

 Các sắc do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả
lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn; các tiếng
do tai nhận thức; các hương do mũi nhận thức;
các vị do lưỡi nhận thức; các xúc do thân nhận
thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến
dục, hấp dẫn. Này Ananda, có năm dục trưởng
dưỡng này. Từ đây Tỷ-kheo cần phải thường
thường quán sát tự tâm như sau: "Trong tâm
ta, có khởi lên tâm hành gì với xứ (ayatana)
này hay xứ khác của năm dục trưởng
dưỡng?".

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát
như vậy, tuệ tri rằng: "Trong tâm ta, có khởi
lên tâm hành với xứ này hay xứ khác của năm
dục trưởng dưỡng". Sự kiện là như vậy, Tỷ-
kheo tuệ tri như sau: "Dục ái (chandaraga)
này đối với năm dục trưởng dưỡng đối với ta,
chưa đoạn diệt được". Ở đây, vị ấy ý thức rõ

TÂM                                                506

ràng như vậy.

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát
như vậy, tuệ tri rằng: "Trong tâm ta, không có
khởi lên tâm hành với xứ này hay xứ khác của
năm dục trưởng dưỡng". Sự kiện là như vậy,
Tỷ-kheo tuệ tri như sau: "Dục tham này đối với
năm dục trưởng dưỡng đối với ta, đã được
đoạn diệt". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

 Này Ananda, có năm thủ uẩn.

 Ở đây, Tỷ-kheo cần phải đoạn tận chúng, khi
vị ấy tùy quán sự sanh diệt. Đây là sắc, đây là
sự tập khởi của sắc, đây là sự đoạn diệt của sắc.
Đây là thọ, đây là sự tập khởi của thọ, đây là sự
đoạn diệt của thọ. Đây là tưởng... Đây là
hành... Đây là thức, đây là sự tập khởi của thức,
đây là sự đoạn diệt của thức.

 Trong khi vị ấy an trú, tùy quán sự sanh diệt
của năm thủ uẩn này, nếu có ngã mạn nào
(asmimmano) (khởi lên) đối với năm thủ uẩn,
ngã mạn ấy được đoạn tận. Sự kiện là như vậy,
này Ananda, Tỷ-kheo tuệ tri như sau: "Phàm
có ngã mạn nào đối với năm thủ uẩn (khởi lên)
nơi ta, ta đã đoạn tận ngã mạn ấy". Ở đây, vị

TÂM                                                507

ấy ý thức rõ ràng như vậy. Những pháp này,
này Ananda, thuần nhất liên hệ đến thiện, đều
thuộc hiền, Thánh, siêu thế, vượt ngoài tầm của
ác ma.

– Này Ananda, Ông nghĩ thế nào? Vì thấy lý do gì, một Thanh văn Đệ tử tự nghĩ là xứng đáng (hợp lý) để đi theo một Đạo sư dầu cho bị hất hủi?

– Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, các pháp dựa Thế Tôn làm căn bản, hướng Thế Tôn làm lãnh đạo, nương tựa Thế Tôn làm y cứ. Bạch Thế Tôn, tốt lành thay nếu Thế Tôn thuyết giảng cho ý nghĩa này. Sau khi được nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ hành trì.

– Này Ananda, thật không xứng đáng cho một đệ tử bám sát theo vị đạo sư, nếu vì lý do được nghe giải thích khế kinh và phúng tụng. Vì cớ sao? Trong một thời gian lâu dài, các pháp đã được các Ông nghe, thọ trì, đọc lớn tiếng, suy tư với ý, khéo thấu hiểu với chánh trí. Nhưng này Ananda, đối với những lời nói nào, khắc khổ, khai tâm đưa đến nhất hướng viễn ly, ly tham, đoạn diệt an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn như là thiểu dục luận, tri túc luận, độc cư luận, bất chúng hội luận, tinh cần luận, giới luận, định luận, tuệ luận, giải thoát luận, giải thoát tri kiến luận. Này Ananda, do nhân duyên những loại

TÂM                                                     508

thuyết luận như vậy, thật xứng đáng cho một Thanh văn đệ tử bám sát vị Đạo sư dầu cho bị hất hủi. Sự kiện là như vậy, này Ananda, thời có sự phiền lụy (upaddava) cho vị Đạo sư; sự kiện là như vậy, thời có sự phiền lụy do đệ tử; sự kiện là như vậy, thời có sự phiền lụy cho các vị tu Phạm hạnh.

Và này Ananda, như thế nào là sự phiền lụy cho vị Đạo sư? Ở đây, này Ananda, có Đạo sư lựa một trú xứ (senasanam) xa vắng trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài trời hay trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà- la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lui lại đời sống sung túc. Như vậy, này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của Đạo sư. Vì sự phiền lụy của Đạo sư, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sanh, đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả dẫn đến sanh, già, chết trong tương lai, các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy, này Ananda, là sự phiền lụy của Đạo sư.

Này Ananda, thế nào là sự phiền lụy của đệ tử? Này Ananda, đệ tử của một Đạo sư, bắt chước đời sống viễn ly của Đạo sư mình, lựa một trú xứ xa

TÂM                                                  509

vắng, trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài trời hay trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân với quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà- la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây cung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lui lại đời sống sung túc. Như vậy, này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của đệ tử. Vì sự phiền lụy của đệ tử, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sanh, đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả, dẫn đến sanh, già, chết trong tương lai; các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy, này Ananda, là sự phiền lụy của đệ tử.

Và này Ananda, như thế nào là sự phiền lụy của
các vị tu Phạm hạnh? Ở đây, này Ananda, Như Lai
xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri,
Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư,
Phật, Thế Tôn. Ngài lựa một trú xứ xa vắng, trong
rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu,
trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài
trời hay trên một đống rơm. Trong khi Ngài sống
viễn ly như vậy, các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân
và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà-la-
môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung

TÂM                                                  510

quanh, Ngài không khởi lên nhiễm tâm, không rơi vào dục vọng, không khởi lên tham ái, không trở lui lại đời sống sung túc.

Nhưng này Ananda, vị đệ tử của bậc Đạo sư chủ tâm theo (hạnh) viễn ly của bậc Đạo sư, bắt chước (theo hạnh ấy) lựa một trú xứ xa vắng, trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài trời, trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lại đời sống sung túc. Như vậy, này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của các vị tu Phạm hạnh. Vì sự phiền lụy của Phạm hạnh, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sanh đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả, dẫn đến sanh, già, chết trong tương lai, các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy, này Ananda, là sự phiền lụy của các vị tu Phạm hạnh.

Nhưng này Ananda, sự phiền lụy của các vị tu
Phạm hạnh là nhiều quả khổ hơn, nhiều quả não hơn
đối với phiền lụy của Đạo sư này và phiền lụy của đệ
tử này, hơn nữa nó dẫn đến đọa lạc.

TÂM                                                   511

 Do vậy, này Ananda, hãy đối xử với Ta, với tâm thân hữu, không với tâm thù nghịch, và như vậy các Ông sẽ được hạnh phúc an lạc lâu dài.

Và như thế nào là các đệ tử đối xử vị Đạo sư với
tâm thù nghịch, không với tâm thân hữu? Ở đây, này
Ananda, vị Đạo sư ấy với lòng từ mẫn thuyết pháp
cho các đệ tử, mong cầu hạnh phúc cho họ, vì lòng
từ mẫn nói rằng: "Đây là hạnh phúc cho các Ông, đây
là an lạc cho các Ông". Nhưng các đệ tử của vị ấy
không chịu nghe theo, không chịu lóng tai, chú tâm
vào hướng khác (annan), ngược lại, họ đi xa lời giảng
dạy của vị Đạo sư. Như vậy, này Ananda, là các đệ
tử đối xử với bậc Đạo sư, với tâm thù nghịch, không
với tâm thân hữu.

Và như thế nào, này Ananda, là các đệ tử đối xử
với bậc Đạo sư, với tâm thân hữu, không với tâm thù
nghịch? Ở đây, này Ananda, vị Đạo sư với lòng từ
mẫn thuyết pháp cho các đệ tử, tìm cầu hạnh phúc
cho họ, vì lòng từ mẫn nói rằng: "Đây là hạnh phúc
cho các Ông, đây là an lạc cho các Ông". Các đệ tử
của vị ấy chịu nghe theo, chịu lóng tai, không chú
tâm vào hướng khác, và không ngược lại đi xa lời
dạy của bậc Đạo sư. Như vậy, này Ananda, là các đệ
tử đối xử với bậc Đạo sư, với tâm thân hữu, không
phải với tâm thù nghịch.

TÂM                                                512

Do vậy, này Ananda, hãy đối xử với Ta, với tâm
thân hữu, chớ với tâm thù nghịch và như vậy sẽ là
hạnh phúc, là an lạc lâu dài cho các Ông. Ta không
sách tấn các Ông như người thợ gốm đối với các đồ
gốm chưa nung, chưa được nung chín. Ta sẽ nói hết
lời chỉ trích này đến lời chỉ trích khác, hết lời tán thán
này đến lời tán thán khác. Cái gì là lõi cây, cái ấy sẽ
đứng vững tồn tại.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                                     513

67    Thức diệt, đèn tắt, tâm giải thoát - Kinh HỌC PHÁP – Tăng I, 427

HỌC PHÁP – Tăng I, 427

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba học pháp này.
2. Thế nào là ba?
- Tăng thượng giới học,
- Tăng thượng tâm học,
- Tăng thượng tuệ học.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tăng thượng giới
học?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo giữ giới,
sống hộ trì với sự hộ trì của giới bổn, đầy đủ uy
nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi trong những lỗi
nhỏ nhặt, chấp nhận và học tập các học giới.
- Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tăng thượng giới
học.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tăng thượng tâm
học?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ly dục, ly
ác bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ

TÂM                                                514

nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với
tầm, với tứ.
- Diệt tầm, diệt tứ, chứng và trú Thiền thứ hai,
một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm,
không tứ, nội tĩnh nhất tâm.
- Ly hỷ trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm
sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc
trú, chứng và trú Thiền thứ ba.
- Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc, xả niệm thanh tịnh.
- Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tăng thượng tâm
học.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tăng thượng tuệ học?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo do đoạn
trừ các lậu hoặc, ngay trong hiện tại tự mình
với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú
vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.
- Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tăng thượng tuệ
học.
Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba học pháp.
Người tinh tấn, nghị lực
Kiên trì và Thiền tu
Sống hộ trì các căn

TÂM                                                515

Hãy hành ba tăng thượng
Trước thế nào, sau vậy
Sau thế nào, trước vậy
Dưới thế nào, trên vậy
Trên thế nào, dưới vậy
Ngày thế nào, đêm vậy
Đêm thế nào, ngày vậy.
Hãy nhiếp phục mọi phương
Với vô lượng tâm định
Đây gọi Hữu học đạo
Là thuần tịnh hạnh đức
Đây gọi đời Chánh giác
Bậc trí đạt tối hậu
Với thức được đoạn diệt
Ái diệt, được giải thoát
Như đèn sáng tịch diệt
Tâm vị ấy giải thoát

TÂM                               516

68    Tinh cần chế ngự tâm trong 4 oai nghi thoát khỏi 5 triền cái - Kinh CHẾ NGỰ – Tăng I, 574

CHẾ NGỰ – Tăng I, 574

 Này các Tỷ-kheo, hãy sống đầy đủ giới, đầy đủ
giới bổn Pàtimokkha, được chế ngự với sự chế
ngự của Pàtimokkha. Hãy sống đầy đủ uy nghi
chánh hạnh, thấy sợ hãi trong các lỗi nhỏ nhặt,
chấp nhận và học tập trong các học pháp.

- Đã sống đầy đủ giới, đầy đủ giới bổn Pàtimokkha,
đã được chế ngự với sự chế ngự của Pàtimokkha,
sống đầy đủ uy nghi chánh hạnh, thấy sợ hãi trong
các lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận và học tập trong các học
pháp, còn có gì cần phải làm thêm nữa?

Nếu Tỷ-kheo trong khi đi, tham, sân, si được từ bỏ,
hôn trầm thụy miên, trạo hối, nghi được từ bỏ, tinh
cần, tinh tấn, không có thụ động, niệm được an trú
không có thất niệm, thân được khinh an, không có
cuồng nhiệt, tâm được định tĩnh nhất tâm. Này các
Tỷ-kheo, nếu các Tỷ-kheo khi đang đi có sở hành
như vậy; vị ấy được gọi là người có nhiệt tâm, có xấu
hổ, liên tục thường hằng, tinh cần tinh tấn, siêng
năng.

TÂM                                                517

Nếu Tỷ-kheo trong khi đứng, … nếu Tỷ-kheo trong
khi ngồi … nếu Tỷ-kheo trong khi nằm thức, tham,
sân, si được từ bỏ … hôn trầm thụy miên, trạo hối,
nghi được từ bỏ, tinh cần, tinh tấn, không có thụ
động, niệm được an trú không có thất niệm, thân
được khinh an, không có cuồng nhiệt, tâm được định
tĩnh nhất tâm. Này các Tỷ-kheo, nếu các Tỷ-kheo khi
đang thức có sở hành như vậy; vị ấy được gọi là
người có nhiệt tâm, có xấu hổ, liên tục thường hằng,
tinh cần tinh tấn, siêng năng.

Đi đứng biết tự chế
Ngồi nằm biết tự chế
Tỷ-kheo biết tự chế
Khi co tay, duỗi tay
Phía trên, ngang cùng khắp
Xa cho đến cùng tột
Bất cứ sanh thú nào
Ở tại thế giới này
Khéo quán sát sanh diệt
Của tất cả pháp uẩn
Tâm chỉ tịnh chánh hạnh
Thường xuyên chuyên học tập
Liên tục, hằng siêng năng
Tỷ-kheo được gọi vậy.

TÂM                                               518

TÂM   519

69     Tu tập - 3 tướng thỉnh thoảng tác ý - Kinh KẺ LỌC VÀNG – Tăng I, 459

KẺ LỌC VÀNG – Tăng I, 459

1. - Này các Tỷ-kheo, có những uế nhiễm thô tạp của
vàng như bụi, cát, đá, sạn và đá sỏi. Người đãi lọc
bụi hay đệ tử của người đãi lọc bụi đem đổ vào trong
cái máng, rồi rửa sạch qua, rửa sạch lại, rửa sạch
thêm nữa.
- Làm xong như vậy, làm như vậy hoàn tất, còn lại
những uế nhiễm bậc trung của vàng, như cát, đá,
sạn tế nhị và các hột cát thô tạp. Người đãi lọc bụi
hay đệ tử của người đãi lọc bụi rửa sạch, rửa sạch
thêm nữa, rửa sạch hoàn toàn.
- Làm xong như vậy, làm như vậy hoàn tất, còn lại
những uế nhiễm tế nhị, như cát mịn và cát bụi đen.
Người đãi lọc bụi hay đệ tử của người đãi lọc bụi
lại rửa sạch rửa sạch thêm nữa, rửa sạch hoàn
toàn.
- Làm xong như vậy, làm như vậy hoàn tất, chỉ còn
lại bụi vàng.
2. Rồi người thợ vàng hay đệ tử người thợ vàng bỏ
bụi vàng ấy vào trong cái lò, rồi thụt ống bệ, thụt ống

TÂM                                                  520

bệ thêm, thụt ống bệ cho đến khi vàng bắt đầu chảy,
nhưng không chảy ra khỏi miệng lò. Vàng ấy được
thụt bệ, được thụt bệ thêm nữa, được thụt bệ hơn nữa,
nhưng không chảy ra khỏi miệng lò, chưa làm xong,
chưa sạch các uế nhiễm, chưa có nhu nhuyến, chưa
có kham nhậm, chưa có sáng chói. Vàng ấy còn có
thể bể vụn và chưa có thể được tác thành tốt đẹp.
Có một thời, này các Tỷ-kheo, người thợ vàng hay
đệ tử người thợ vàng ấy lại thụt bệ, thụt bệ thêm nữa,
thụt bệ hơn nữa, cho đến khi vàng chảy ra khỏi lò.
Vàng ấy được thụt bệ, được thụt bệ thêm nữa, được
thụt bệ hơn nữa, cho đến khi vàng chảy ra khỏi lò,
được làm xong, được sạch các uế nhiễm, được nhu
nhuyến, được kham nhậm, và được sáng chói. Vàng
ấy còn không bị bể vụn và có thể được tác thành tốt
đẹp. Và loại trang sức nào người ấy muốn, như vàng
lá, hay nhẫn, hay vòng cổ, hay dây chuyền, người ấy
có thể làm thành như ý muốn.
3. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập tăng
thượng tâm, còn tồn tại các kiết sử thô tạp, thân ác
hành, khẩu ác hành, ý ác hành. Tỷ-kheo có tư lự,
có thông minh, từ bỏ, gột sạch, chấm dứt, không cho
chúng sanh khởi lại.
 Làm như vậy xong, làm như vậy hoàn tất, Tỷ-
kheo tu tập tăng thượng tâm, còn tồn tại các
kiết sử thuộc bậc trung, dục tầm, sân tầm, hại

TÂM                                                 521

tầm. Tỷ-kheo có tư lự, có thông minh, từ bỏ,
gột sạch, chấm dứt, không cho chúng sanh
khởi.
 Làm như vậy xong, làm như vậy hoàn tất, Tỷ-
kheo tu tập tăng thượng tâm, còn tồn tại các
kiết sử tế nhị, như tư tưởng về gia tộc, tư
tưởng về quốc độ, tư tưởng không bị kinh
rẻ. Tỷ-kheo có tư lự, có thông minh, từ bỏ, gột
sạch, chấm dứt, không cho chúng sanh khởi lại.
 Làm như vậy xong, làm như vậy hoàn tất, chỉ
còn lại các pháp tầm (tư tưởng về pháp).
4. Định như vậy không có an tịnh, không có thù
thắng, không được khinh an, không đạt đến nhứt
tâm, nhưng là một trạng thái chế ngự thường
xuyên dằn ép. Nhưng đến một thời, này các Tỷ-kheo,
tâm của vị ấy được nội trú, lắng đứng lại, được
nhứt tâm, được định tĩnh. Định ấy được an tịnh,
được thù diệu, được khinh an, đạt đến nhứt tâm,
không phải một trạng thái chế ngự thường xuyên dằn
ép, tùy thuộc vào pháp gì tâm người ấy hướng đến
để thắng tri, để chứng ngộ; thì vị ấy có khả năng, có
năng lực đạt đến pháp ấy, dầu thuộc loại xứ nào.
5. Nếu vị ấy ước muốn: " Ta sẽ chứng được các
loại thần thông, một thân hiện ra nhiều thân, nhiều
thân hiện ra một thân, hiện hình, biến hình, đi ngang
qua vách, qua tường, qua núi, như đi ngang qua hư

TÂM                                                522

không, độn thổ, trồi lên ngang qua đất liền, ngồi kiết già đi trên hư không như con chim, với bàn tay chạm và rờ mặt trăng và mặt trời, những vật có đại oai lực, đại oai thần như vậy, có thể tự thân bay đến cõi Phạm thiên"; vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc loại xứ nào. 6. Vị ấy nếu ước muốn: "Với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân, có thể nghe hai loại tiếng chư Thiên và loài người"; vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc loại xứ nào. 7. Nếu vị ấy ước muốn: "Mong rằng với tâm của mình có thể biết được tâm của các loại chúng sanh khác, tâm của các loài Người khác như sau: Tâm có tham biết là tâm có tham. Tâm không tham biết là tâm không tham. Tâm có sân biết là tâm có sân. Tâm không sân biết là tâm không sân. Tâm có si biết là tâm có si. Tâm không si biết là tâm không si. Tâm chuyên chú biết là tâm chuyên chú. Tâm tán loạn biết là tâm tán loạn. Đại hành tâm biết là đại hành tâm. Không phải đại hành tâm biết là không phải đại hành tâm. Tâm chưa vô thượng biết là tâm chưa vô thượng. Tâm vô thượng biết là tâm vô thượng. Tâm Thiền định biết là tâm Thiền định. Tâm không Thiền định là tâm không Thiền định. Tâm giải thoát biết là tâm giải thoát. Tâm không giải thoát biết là tâm không giải thoát"; vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy, dầu thuộc loại xứ nào.

TÂM                                                 523

8. Nếu vị ấy ước muốn: "Ta sẽ nhớ đến nhiều đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp; vị ấy nhớ rằng: "Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh tại đây". Vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng Thái ấy, dầu thuộc loại xứ nào". 9. Nếu vị ấy ước muốn: "Với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, Ta thấy sự sống và chết của chúng sanh. Ta biết rõ chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ. Các chúng sanh ấy làm những ác nghiệp về thân, ngữ và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, địa ngục, đọa xứ. Các chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, ngữ và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến. Những vị này, sau

TÂM                                                  524

khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các cõi
thiện, cõi Trời, cõi đời này. Như vậy, với thiên nhãn
thuần tịnh siêu nhiên, Ta có thể thấy sự sống chết của
chúng sanh. Ta có thể biết rằng chúng sanh, người
hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người
may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ";
vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng thái ấy,
dầu thuộc loại xứ nào.
10. Nếu vị ấy ước muốn: "Do đoạn diệt các lậu hoặc
ngay trong hiện tại, với thắng trí, ta chứng ngộ,
chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải
thoát"; vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến trạng
thái ấy, dầu thuộc loại xứ nào.
11. Tỷ-kheo siêng tu tập tăng thượng tâm, này các
Tỷ-kheo, cần phải thỉnh thoảng tác ý ba tướng.
 Cần phải thỉnh thoảng tác ý tướng định,
 Cần phải thỉnh thoảng tác ý tướng tinh cần,
 Cần phải thỉnh thoảng tác ý tướng xả.
12. Này các Tỷ-kheo
 Tỷ-kheo siêng tu tập tăng thượng tâm, nếu một
chiều tác ý tướng định, thời có sự kiện tâm vị
ấy đi đến thụ động.
 Tỷ-kheo siêng tu tập tăng thượng tâm, nếu một
chiều tác ý tướng tinh cần, thời có sự kiện tâm
vị ấy đi đến trạo cử.

TÂM                                                 525

 Tỷ-kheo siêng tu tập tăng thượng tâm, nếu một
chiều tác ý tướng xả, thời có sự kiện tâm vị ấy
không chơn chánh định tĩnh để đoạn diệt các
lậu hoặc.
 Nhưng nếu Tỷ-kheo siêng tu tập tăng thượng
tâm, này các Tỷ-kheo, nếu thỉnh thoảng tác ý
thướng định, thỉnh thoảng tác ý tướng tinh cần,
thỉnh thoảng tác ý tướng xả, tâm vị ấy trở thành
nhu nhuyến, kham nhậm, chói sáng, không
bể vụn, chơn chánh định tĩnh để đoạn tận các
lậu hoặc.
13. Ví như một thợ làm vàng, này các Tỷ-kheo, hay
đệ tử người làm vàng, xây lên các lò đúc. Sau khi xây
lên các lò đúc, người ấy nhóm lửa đốt miệng lò. Sau
khi đốt miệng lò, với cái kềm, người ấy cầm vàng bỏ
vào miệng lò; rồi thỉnh thoảng người ấy thụt ống
bệ, thỉnh thoảng người ấy rưới nước, thỉnh
thoảng người ấy quan sát kỹ lưỡng.
 Nếu người làm vàng hay đệ tử người làm vàng,
một chiều thổi ống bệ, thì có sự kiện vàng bị
cháy.
 Nếu người làm vàng hay đệ tử người làm vàng,
một chiều rưới nước, thì có sự kiện vàng bị
nguội lạnh.
 Nếu người làm vàng hay đệ tử người làm vàng,
một chiều quan sát kỹ lưỡng, thì có sự kiện

TÂM                                                 526

vàng ấy không đi đến chơn chánh thuần
thục.
 Còn nếu người làm vàng hay đệ tử người làm
vàng, này các Tỷ-kheo, thỉnh thoảng thổi ống
bệ vàng ấy, thỉnh thoảng rưới nước, thỉnh
thoảng quan sát kỹ lưỡng, thời vàng ấy trở
thành trở thành nhu nhuyến, kham nhậm, chói
sáng, không bể vụn, và được thành tốt đẹp. Và
loại trang sức nào người ấy ước muốn như vàng
lá, hay nhẫn, hay vòng cổ, hay dây chuyền,
người ấy có thể làm thành như ý muốn.
14. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo siêng năng
tu tập tăng thượng tâm, cần phải thỉnh thoảng tác ý
ba tướng. Cần phải thỉnh thoảng tác ý thướng định,
cần phải thỉnh thoảng tác ý tướng tinh cần, cần phải
thỉnh thoảng tác ý tướng xả.
- Nếu Tỷ-kheo siêng tu tập tăng thượng tâm, nếu
một chiều tác ý tướng định, thời có sự kiện tâm vị
ấy đi đến thụ động.
- Tỷ-kheo siêng tu tập tăng thượng tâm, nếu một
chiều tác ý tướng tinh cần, thời có sự kiện tâm vị
ấy đi đến trạo cử.
- Tỷ-kheo siêng tu tập tăng thượng tâm, nếu một
chiều tác ý tướng xả, thời có sự kiện tâm vị ấy
không chơn chánh định tĩnh để đoạn diệt các lậu
hoặc.

TÂM                                               527

- Nhưng nếu Tỷ-kheo siêng tu tập tăng thượng tâm,
này các Tỷ-kheo, thỉnh thoảng tác ý thướng định,
thỉnh thoảng tác ý tướng tinh cần, thỉnh thoảng tác
ý tướng xả, tâm vị ấy trở thành nhu nhuyến, kham
nhậm, chói sáng, không bể vụn, chơn chánh định
tĩnh để đoạn tận các lậu hoặc. Tùy thuộc theo pháp
gì, tâm vị ấy hướng đến để thắng tri, để chứng
ngộ, vị ấy có khả năng, có năng lực đạt đến pháp
ấy, dầu thuộc loại xứ nào.
15. Nếu vị ấy muốn: "Ta sẽ chứng đạt nhiều loại thần
thông … (như 100, 5) … chứng tri sáu loại thắng trí
… do đoạn diệt các lậu hoặc … (như 100, 10) … sau
khi chứng ngộ, ta sẽ chứng đạt và an trú"; vị ấy có
khả năng, có năng lực đạt đến pháp ấy, dầu thuộc loại
xứ nào.

TÂM                                                 528

70    Tu tập - Chỉ và Quán - Kinh THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 731

THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 731

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người chứng
được nội tâm chỉ, không chứng được tăng thượng
tuệ pháp quán.
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người chứng
được tăng thượng tuệ pháp quán, không chứng
được nội tâm chỉ.
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không
chứng được nội tâm chỉ, không chứng được tăng
thượng tuệ pháp quán.
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người chứng
được nội tâm chỉ, chứng được tăng thượng tuệ
pháp quán.

2. Tại đây, này các Tỷ-kheo, hạng người này chứng được nội tâm chỉ, nhưng không chứng được tăng thượng tuệ pháp quán. Người này sau khi đi đến hạng người chứng được tăng thượng tuệ pháp quán, người này cần phải nói như sau: "Thưa Hiền giả, các hành cần phải thấy thế nào, các hành cần phải biết thế

TÂM                                              529

nào, các hành cần phải quán thế nào?". Người ấy trả
lời cho vị này: "Như đã được thấy, như đã được biết,
như vậy, này Hiền giả, các hành cần phải được thấy;
như vậy, các hành cần phải được biết; như vậy, các
hành cần phải quán". Vị này sau một thời gian, chứng
được nội tâm chỉ, chứng được tăng thượng tuệ pháp
quán.

3. Tại đấy, này các Tỷ-kheo, hạng người này chứng
được tăng thượng tuệ pháp quán, không chứng được
nội tâm chỉ. Người này sau khi đi đến hạng người
chứng được nội tâm chỉ này, cần phải nói như sau:
"Thưa Hiền giả, tâm cần phải an lập thế nào? Tâm
cần phải an trú thế nào? Tâm cần phải nhứt tâm thế
nào? Tâm cần phải định tĩnh thế nào?" Người ấy trả
lời cho vị này: "Như đã được thấy, như đã được biết,
như vậy, thưa Hiền giả, tâm cần phải an lập; như vậy,
tâm cần phải an trú; như vậy, tâm cần phải nhứt tâm;
như vậy, tâm cần phải định tĩnh." Vị ấy sau một thời
gian, chứng được tăng thượng tuệ pháp quán, chứng
được nội tâm chỉ.

4. Tại đấy, này các Tỷ-kheo, hạng người này không chứng được nội tâm chỉ, không chứng được tăng thượng tuệ pháp quán. Người này, này các Tỷ-kheo, sau khi đi đến hạng người chứng nội tâm chỉ, chứng được tăng thượng tuệ pháp quán, người này cần phải

TÂM                                                530

nói như sau: "Thưa Hiền giả, tâm cần phải an lập thế nào? Tâm cần phải an trú thế nào? Tâm cần phải nhứt tâm thế nào? Tâm cần phải định tĩnh thế nào? Các hành cần phải thấy thế nào? Các hành cần phải biết thế nào? Các hành cần phải quán thế nào?" Người ấy trả lời cho vị này: "Như đã được thấy, như đã được biết, như vậy, này Hiền giả, tâm cần phải an lập; như vậy, tâm cần phải an trú. Như vậy, tâm cần phải nhứt tâm; như vậy, tâm cần phải định tĩnh; như vậy, các hành cần phải thấy; như vậy, các hành cần phải biết; như vậy, các hành cần phải quán". Vị ấy, sau một thời gian chứng được nội tâm chỉ, chứng được tăng thượng tuệ pháp quán.

5. Tại đấy, này các Tỷ-kheo, hạng người này chứng
được nội tâm chỉ, chứng được tăng thượng tuệ pháp
quán. Vị này, này các Tỷ-kheo, sau khi an trú trong
các thiện pháp, cần phải tu tập chú tâm vào sự
đoạn diệt các lậu hoặc.

Này các Tỷ-kheo, bốn hạng người này có mặt hiện hữu ở đời.

TÂM                                               531

71    Tu tập - Chỉ và Quán liên hệ với tâm ntn - Kinh PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114

PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114
----------------------
10. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, thuộc thành
phần minh. Thế nào là hai? Chỉ và quán.
- Chỉ được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Tâm được
tu tập.
- Tâm được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Cái gì
thuộc về tham được đoạn tận.
- Quán được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Tuệ được
tu tập.
- Tuệ được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Cái gì
thuộc vô minh được đoạn tận.
 Bị tham làm uế nhiễm, tâm không thể giải
thoát.
 Hay bị vô minh làm uế nhiễm, tuệ không
được tu tập.
 Do vậy, do ly tham, là tâm giải thoát.
 Do đoạn vô minh, là tuệ giải thoát.

TÂM                                             532

TÂM   533

72    Tu tập - Cách tu tập tâm không bao lâu đạt được 4 Vô ngại giải - Kinh VÔ NGẠI GIẢI – Tăng III, 325

VÔ NGẠI GIẢI –Tăng III, 325

1. - Thành tựu bảy pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không bao lâu, với thắng trí tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú bốn vô ngại giải.

2. Thế nào là bảy?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

- Khi nào tâm thụ động, như thật rõ biết: "Đây là
tâm ta thụ động";
- Khi nào tâm muội lược, như thật rõ biết: "Nội
tâm ta muội lược";
- Khi nào tâm tán loạn, hướng ngoại, như thật
rõ biết: " Tâm ta tán loạn, hướng ngoại”.
- Vị ấy nhận thức được các thọ khởi lên, nhận
thức được các thọ an trú, nhận thức được các
thọ đi đến tiêu diệt;
- Vị ấy nhận thức được các tưởng khởi lên, nhận
thức được các tưởng an trú, nhận thức được các
tưởng tiêu diệt;

TÂM                                              534

- Vị ấy nhận thức được các tầm khởi lên, nhận
thức được các tầm an trú, nhận thức được các
tầm tiêu diệt.
- Đối với các pháp thích hợp hay không thích
hợp, đối với các pháp hạ liệt hay thù thắng, đối
với các pháp dự phần đen hay dự phần trắng,
vị ấy khéo nắm giữ tướng, khéo tác ý, khéo thọ
trì, khéo thể nhập với trí tuệ.

Thành tựu bảy pháp này, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ- kheo không bao lâu, với thắng trí tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú bốn vô ngại giải.

3. Thành tựu bảy pháp này, này các Tỷ-kheo, Sàriputta với thắng trí tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú bốn vô ngại giải. Thế nào là bảy?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Sàriputta khi nào tâm thụ
động, như thật rõ biết: "Đây là tâm ta thụ động"; khi
nào tâm muội lược, như thật rõ biết: "Nội tâm ta
muội lược";... (như trên, số 2,... chứng đạt và an trú
bốn vô ngại giải).

TÂM                                                 535

73     Tu tập - Giới, tâm, kiến, giải thoát - Kinh CÁC VỊ SÀPÙGIYÀ – Tăng II, 193

CÁC VỊ SÀPÙGIYÀ – Tăng II, 193

1. Một thời, Tôn giả Ànanda trú ở giữa các dân chúng
Koliya tại một thị trấn các Koliya tên là Sàpùgà. Rồi
rất nhiều Koliya tử ở Sàpùgà đi đến Tôn giả Ànanda;
sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả Ànanda rồi ngồi xuống
một bên. Tôn giả Ànanda nói với các Koliya tử ấy ở
Sàpùgà:

- Này các Vyagghapajjà, có bốn thanh tịnh tinh cần
chi phần này được Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác chơn chánh nói lên để chúng sanh được
thanh tịnh, để vượt qua sầu bi, để chấm dứt khổ ưu,
để đạt đến chánh lý, để chứng ngộ Niết-bàn. Thế nào
là bốn?

-   Giới thanh tịnh tinh cần chi phần,
-   Tâm thanh tịnh tinh cần chi phần,
-   Kiến thanh tịnh tinh cần chi phần,
-   Giải thoát thanh tịnh tinh cần chi phần.

2. Và này các Vyagghapajjà, thế nào là giới thanh tịnh tinh cần chi phần?

TÂM                                                536

Ở đây, này Vyagghapajjà, Tỷ-kheo có giới …, chấp
nhận và học tập trong các học pháp. Này các
Vyagghapajjà, đây gọi là giới thanh tịnh; với lời
nguyền: "Nếu giới thanh tịnh như vậy chưa đầy đủ,
tôi sẽ làm cho đầy đủ. Nếu giới thanh tịnh như vậy
được đầy đủ, tôi sẽ học thêm chỗ này chỗ kia với trí
tuệ". Ở đây, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, phấn chấn,
không có lối thoát, chánh niệm tỉnh giác, này các
Vyagghapajjà, đều được gọi là giới thanh tịnh tinh
cần chi phần.

Và này các Vyagghapajjà, thế nào là tâm thanh tịnh tinh cần chi phần?

3. Ở đây, này các Vyagghapajjà, vị Tỷ-kheo ly các
dục … chứng đạt và an trú Thiền thứ tư. Này các
Vyagghapajjà, đây gọi là tâm thanh tịnh; với lời
nguyện: "Nếu tâm thanh tịnh như vậy chưa đầy đủ,
tôi sẽ làm cho đầy đủ. Nếu tâm thanh tịnh như vậy
được đầy đủ, tôi sẽ học thêm chỗ này chỗ kia với trí
tuệ". Ở đây, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, phấn chấn,
không có lối thoát, chánh niệm tỉnh giác, này các
Vyagghapajjà, đều được gọi là tâm thanh tịnh tinh
cần chi phần.

4. Và này các Vyagghapajjà, thế nào là kiến thanh tịnh tinh cần chi phần?

TÂM                                               537

Ở đây, này các Vyagghapajjà, Tỷ-kheo như thật quán
tri: "Đây là khổ"; như thật quán tri: "Đây là khổ
tập"; như thật quán tri: "Đây là khổ diệt"; như thật
quán tri: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt". Này
Vyagghapajjà, đây gọi là kiến thanh tịnh; với lời
nguyện: "Nếu kiến thanh tịnh như vậy chưa đầy đủ,
tôi sẽ làm cho đầy đủ. Nếu kiến thanh tịnh như vậy
được đầy đủ, tôi sẽ học thêm chỗ này chỗ kia với trí
tuệ". Ở đây, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, phấn chấn,
không có lối thoát, chánh niệm tỉnh giác, này các
Vyagghapajjà, đều được gọi là kiến thanh tịnh tinh
cần chi phần.

5. Và này các Vyagghapajjà, thế nào là giải thoát thanh tịnh tinh cần chi phần?

Vị Thánh đệ tử nào, này các Vyagghapajjà, thành tựu với giới thanh tịnh tinh cần chi phần này, thành tựu với tâm thanh tịnh tinh cần chi phần này, thành tựu với kiến thanh tịnh tinh cần chi phần này, tâm được ly tham đối với các pháp hấp dẫn, tâm được giải thoát đối với các pháp cần được giải thoát. Vị ấy, sau khi tâm được ly tham đối với các pháp hấp dẫn, tâm được giải thoát đối với các pháp cần được giải thoát, cảm xúc chánh giải thoát. Này các Vyagghapajjà, đây gọi là giải thoát thanh tịnh. Với lời nguyện: "Nếu giải thoát thanh tịnh như vậy chưa đầy đủ, tôi sẽ làm cho

TÂM                                                538

đầy đủ. Nếu giải thoát thanh tịnh như vậy được đầy
đủ, tôi sẽ học thêm chỗ này chỗ kia với trí tuệ". Ở
đây, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, phấn chấn, không có
lối thoát, chánh niệm tỉnh giác, này các
Vyagghapajjà, đều được gọi là giải thoát thanh tịnh
tinh cần chi phần.

Bốn thanh tịnh tinh cần chi phần này, này các
Vyagghapajjà, đã được Thế Tôn, bậc đã biết đã thấy,
bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác chơn chánh nói lên
để chúng sanh được thanh tịnh, để vượt qua sầu bi,
để chấm dứt khổ ưu, để chứng đắc chánh lý, để
chứng ngộ Niết-bàn!

TÂM                                               539

74    Tu tập - Giữ tâm không bị biến nhiễm - Kinh VÍ DỤ CÁI CƯA – 21 Trung I, 277

KINH VÍ DỤ CÁI CƯA (Kakacupamasutta) – Bài kinh số 21 – Trung I, 277

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả
Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo ni
một cách quá độ. Tôn giả Moliyaphagguna sống liên
hệ với các Tỷ-kheo-ni như sau: Nếu có Tỷ-kheo nào,
trước mặt Tôn giả Moliyaphagguna nói xấu các Tỷ-
kheo-ni ấy, Tôn giả Moliyaphagguna liền phẫn nộ,
bất mãn, vấn tội ngay; nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt
các Tỷ-kheo ni ấy, nói xấu Tôn giả Moliyaphagguna,
các Tỷ-kheo ni ấy liền phẫn nộ, bất mãn, vấn tội
ngay. Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các
Tỷ-kheo-ni như vậy. Có một Tỷ-kheo khác đi đến
chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tỷ-

TÂM                                               540

kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo ni một cách quá độ. Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni như sau: Nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt Tôn giả Moliyaphagguna nói xấu các Tỷ-kheo- ni ấy, Tôn giả Moliyaphagguna liền phẫn nộ, bất mãn và vấn tội ngay; nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt các Tỷ-kheo ni ấy, nói xấu Tôn giả Moliyaphagguna, các Tỷ-kheo-ni ấy liền phẫn nộ, bất mãn và vấn tội ngay. Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni một cách quá độ như vậy.

Thế Tôn gọi một Tỷ-kheo khác và bảo:

– Này Tỷ-kheo, hãy đi, nhân danh Ta, cho gọi Tỷ-kheo Moliyaphagguna: "Hiền giả Phagguna bậc Đạo Sư gọi Hiền giả".

– Bạch Thế Tôn, vâng!

Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, đi đến chỗ Tôn giả Moliyaphagguna, khi đến xong, liền thưa Tôn giả Moliyaphagguna:

– Hiền giả Moliyaphagguna, bậc Đạo Sư gọi Hiền giả.

TÂM                                               541

– Vâng, Hiền giả.

Tỷ-kheo Moliyaphagguna vâng đáp Tỷ-kheo
ấy, đến chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong, đảnh lễ Thế
Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn
giả Moliyaphagguna đang ngồi xuống một bên:

– Này Phagguna, có đúng sự thật không, như lời
người ta đồn là Ông sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni
một cách quá độ. Người ta đồn Ông sống liên hệ với
các Tỷ-kheo-ni như sau: "Nếu Tỷ-kheo nào, trước
mặt Ông nói xấu các Tỷ-kheo-ni ấy, Ông liền phẫn
nộ, bất mãn, vấn tội ngay; nếu Tỷ-kheo nào, trước
mặt Tỷ-kheo-ni ấy, nói xấu Ông, các Tỷ-kheo-ni ấy
liền phẫn nộ, bất mãn, vấn tội ngay". Này Phagguna,
có phải Ông sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni như
vậy?

– Bạch Thế Tôn, có như vậy.

– Này Phagguna, có phải Ông là Thiện nam tử, vì lòng tin, đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Này Phagguna, thật không xứng đáng cho Ông, một Thiện nam tử, vì lòng tin đã xuất gia, từ bỏ

TÂM                                                542

gia đình, sống không gia đình, mà sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni một cách quá độ như vậy.

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông,
nói xấu các Tỷ-kheo-ni ấy, này Phagguna, Ông
phải từ bỏ những dục liên hệ đến thế tục, những
tư duy liên hệ đến thế tục. Này Phagguna, Ông
phải học tập như sau: "Mong rằng tâm của ta sẽ
không bị biến nhiễm! Mong rằng ta sẽ không nói
những lời ác ngữ! Mong rằng ta sẽ sống với lòng
lân mẫn, với tâm từ bi, không ôm lòng sân hận!"
Này Phagguna, Ông phải học tập như vậy.

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông,
lấy tay đánh những Tỷ-kheo-ni ấy, lấy đất ném,
lấy gậy đập, lấy gươm đánh, này Phagguna, Ông
phải từ bỏ những dục... không ôm lòng sân hận.
Này Phagguna, Ông phải học tập như vậy.

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông
nói xấu (ai), này Phagguna, Ông phải từ bỏ những
dục... không ôm lòng sân hận. Này Phagguna,
Ông phải học tập như vậy.

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông lấy tay đánh, lấy đất ném, lấy gậy đập, lấy gươm đánh, này Phagguna, Ông phải từ bỏ những dục

TÂM                                             543

liên hệ đến thế tục, những tư duy liên hệ đến thế
tục. Này Phagguna, Ông phải học tập như sau:
"Mong rằng tâm của ta sẽ không bị biến nhiễm!
Mong rằng ta sẽ không nói những lời ác ngữ!
Mong rằng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm
từ bi, không ôm lòng sân hận!" Này Phagguna,
Ông phải học tập như vậy.

Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, một thời các Tỷ-kheo của
Ta có tâm rất thuần thục hoan hỷ. Này các Tỷ-kheo,
ở đây, Ta bảo các Tỷ-kheo, này các Tỷ-kheo, Ta theo
hạnh nhất tọa thực. Chư Tỷ-kheo, sống theo hạnh
nhất tọa thực, Ta cảm thấy không bệnh tật, không
ốm đau, nhẹ nhàng, khang kiện và sảng khoái.
Chư Tỷ-kheo, các Người hãy sống theo hạnh nhất
tọa thực. Chư Tỷ-kheo, các Người theo hạnh nhất tọa
thực thời các Người sẽ cảm thấy không bệnh tật,
không ốm đau, nhẹ nhàng, khang kiện và sảng khoái.
Chư Tỷ-kheo, Ta không cần phải giảng dạy gì cho
các Tỷ-kheo ấy; chư Tỷ-kheo, Ta chỉ cần khơi dậy
ức niệm nơi các Tỷ-kheo ấy.

Chư Tỷ-kheo, ví như trên đất bằng, tại chỗ ngã tư, có một chiếc xe đang đậu, thắng với ngựa hay, có roi ngựa đặt ngang sẵn sàng. Có người mã thuật sư

TÂM                                               544

thiện xảo, người đánh xe điều ngự các con ngựa đáng được điều ngự, leo lên xe ấy, tay trái nắm lấy dây cương, tay mặt cầm lấy roi ngựa, có thể đánh xe ngựa ấy đi tới đi lui, tại chỗ nào và như thế nào, theo ý mình muốn. Cũng vậy chư Tỷ-kheo, Ta không cần phải giảng dạy gì cho các Tỷ-kheo ấy; chư Tỷ-kheo, Ta chỉ cần khơi dậy ức niệm nơi các Tỷ-kheo ấy.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện,
hãy nỗ lực đối với các thiện pháp, như vậy các Người
mới thành tựu sự trưởng thành, hưng thịnh, lớn mạnh
trong pháp luật này. Chư Tỷ-kheo, cũng như gần một
thôn làng hay thị trấn nhỏ, có ngôi rừng cây tala lớn,
ngôi rừng bị các cây leo y lan bao phủ. Có một người
đến khu rừng này, muốn lợi ích cho ngôi rừng, muốn
hạnh phúc, muốn an ổn khỏi các ách phược cho ngôi
rừng. Người ấy chặt đứt các nhành cây cong thiếu
hẳn sinh lực, vất chúng ra khỏi ngôi rừng, dọn dẹp
trong rừng sạch sẽ. Người ấy săn sóc kỹ lưỡng các
nhánh cây tala thẳng thắn, khéo mọc. Chư Tỷ-kheo,
sau một thời gian, ngôi rừng như vậy được trưởng
thành, hưng thịnh, lớn mạnh. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, các Người hãy từ bỏ bất thiện, hãy nỗ lực đối
với các thiện pháp, như vậy các Người mới thành tựu
sự trưởng thành, hưng thịnh, lớn mạnh trong pháp
luật này.

TÂM                                                  545

Chư Tỷ-kheo, thuở xưa, tại thành Savatthi này có nữ gia chủ tên là Vedehika. Chư Tỷ-kheo, tiếng đồn tốt đẹp sau đây được khởi lên về nữ gia chủ Vedehika: "Nữ gia chủ Vedehika là hiền thục, nữ gia chủ Vedehika là nhu thuận; nữ gia chủ Vedehika là ôn hòa". Chư Tỷ-kheo, nữ gia chủ Vedehika có người nữ tỳ tên là Kali, người này khéo tay, siêng năng, và làm việc cẩn thận chu toàn. Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali khởi lên ý nghĩ: "Chủ của ta được tiếng đồn tốt đẹp khởi lên như sau: "Nữ gia chủ Vedehika là hiền thục; nữ gia chủ Vedehika là nhu thuận; nữ gia chủ Vedehika là ôn hòa". Không biết nữ chủ của ta có nội sân mà không tỏ lộ hay không có nội sân, hay vì công việc ta-làm cẩn thận chu toàn nên nữ chủ ta có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải không có. Vậy ta hãy thử nữ chủ của ta!" Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kali sáng ngày sau dậy thật trễ. Chư Tỷ-kheo, nữ gia chủ Vedehika nói với nữ tỳ Kali:

"– Này Kali!

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì?

"– Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?

"– Thưa nữ chủ, có việc gì đâu?

"– Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm

TÂM                                               546

nay Ngươi dậy trễ!". Và nữ chủ phẫn nộ, bất mãn, trừng mắt.

Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali suy nghĩ: "Nữ chủ của
ta thật sự có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải
không có. Vì những công việc ta-làm cẩn thận chu
toàn, nên nữ chủ của ta tuy có nội sân nhưng không
tỏ lộ, không phải không có. Vậy Ta hãy thử thêm nữa
nữ chủ của ta!" Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kali ngày sau
lại dậy trễ hơn nữa. Chư Tỷ-kheo, nữ chủ Vedehika
nói với nữ tỳ Kali:

"– Này Kali!

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì?

"– Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì đâu?

"– Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm nay Ngươi dậy trễ!". Và nữ chủ phẫn nộ, bất mãn, thốt lên những lời bất mãn.

Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali suy nghĩ: "Nữ chủ của ta thật sự có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải không có. Vì những công việc ta-làm cẩn thận chu toàn nên nữ chủ của ta tuy có nội sân nhưng không

TÂM                                                547

tỏ lộ, không phải không có. Vậy ta hãy thử thêm nữa nữ chủ của ta!"

Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kali sáng hôm sau lại dậy trễ hơn nữa. Chư Tỷ-kheo, nữ chủ Vedehika nói với nữ tỳ Kali:

"– Này Kali!

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì?

"– Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì đâu?

"– Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm nay Ngươi dậy trễ!". Rồi phẫn nộ, không hoan hỷ, nàng cầm cái then gài cửa, đánh một cú trên đầu nữ tỳ khiến bể đầu. Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali, với đầu bể máu chảy, liền đi kể lể với các nhà láng giềng:

"– Hãy xem việc làm của nữ chủ hiền thục! Hãy
xem việc làm của nữ chủ nhu thuận! Hãy xem việc
làm của nữ chủ ôn hòa! Sao nữ chủ nói với nữ tỳ độc
nhất: "Hôm nay Ngươi dậy trễ", rồi phẫn nộ, bất
mãn, nàng cầm then gài cửa, đánh tôi một cú trên đầu
khiến bể đầu".

TÂM                                                548

Chư Tỷ-kheo, sau một thời gian, tiếng đồn xấu
sau đây được khởi lên về nữ chủ Vedehika: "Nữ chủ
Vedehika là độc ác! Nữ chủ Vedehika là không nhu
thuận! Nữ chủ Vedehika là không ôn hòa!".

 Cũng vậy chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo hết sức
hiền lành, hết sức nhu thuận, hết sức ôn hòa trong
khi chưa bị những lời nói bất khả ý, xúc phạm. Và
chư Tỷ-kheo, chỉ khi nào Tỷ-kheo bị những lời nói
bất khả ý, xúc phạm, khi ấy vị ấy mới được xem là
hiền lành, mới được xem là nhu thuận, mới được
xem là ôn hòa.

 Chư Tỷ-kheo, Ta không gọi một Tỷ-kheo là dễ nói,
khi vị ấy dễ nói về các vật dụng như y áo, món ăn,
sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, khi vị ấy thành tựu
được tánh dễ nói. Vì sao vậy? Chư Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo ấy khi không được các vật dụng như y áo,
thức ăn, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, không còn
là dễ nói, không còn thành tựu tánh dễ nói.

 Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào tôn trọng Pháp, cung
kính Pháp, sùng kính Pháp trở thành dễ nói, thành
tựu tánh dễ nói, vị ấy Ta mới gọi là dễ nói. Do
vậy, này các Tỷ-kheo, hãy suy nghĩ: "Chỉ vì tôn
trọng Pháp, cung kính Pháp, sùng kính Pháp
chúng ta sẽ trở thành dễ nói, thành tựu tánh dễ

TÂM                                               549

nói". Chư Tỷ-kheo, các Người phải học tập như vậy.

Chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ mà các Người có thể dùng khi nói với các người khác:

 Đúng thời hay phi thời,
 Chơn thực hay không chơn thực,
 Nhu nhuyến hay thô bạo,
 Có lợi ích hay không lợi ích,
 Với từ tâm hay với sân tâm.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói đúng thời hay phi
thời.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói lời chơn thực hay nói
lời không chơn thực.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói lời nhu nhuyến hay
nói lời thô bạo.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói lời lợi ích hay nói lời
không lợi ích.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,

TÂM                                               550

các Người có thể nói với từ tâm hay với
sân tâm.
Chư Tỷ-kheo, ở tại đây, các Người cần phải học
tập như sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta
không biến nhiễm, chúng ta sẽ không thốt ra những
lời ác ngữ, chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với
tâm từ bi, với nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ
sống bao phủ người này với tâm câu hữu với từ. Và
với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng
khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại vô
biên, không hận, không sân". Chư Tỷ-kheo, như vậy
các Người cần phải học tập.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm xẻng
và thúng, nói như sau: "Tôi sẽ làm cho đất lớn này
không thành đất nữa", và người ấy đào chỗ này chỗ
kia, rải đất chỗ này chỗ kia, nhổ nước miếng chỗ này
chỗ kia, đi tiểu tiện chỗ này chỗ kia, với ý nghĩ:
"Ngươi trở thành không phải đất, Ngươi trở thành
không phải đất". Chư Tỷ-kheo, nghĩ thế nào? Người
ấy có thể làm cho đất lớn này trở thành không phải
đất chăng?

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Vì đất lớn
này thâm sâu và vô lượng, không dễ gì khiến cho đất
lớn này trở thành không phải đất, trước khi người ấy
bị mệt nhoài và bị thất bại.

TÂM                                               551

– Cũng vậy, này chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ này mà các Ông có thể nói với người khác: "Đúng thời hay phi thời... hay với sân tâm". Các Tỷ- kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói: "Đúng thời... hay với sân tâm". Các Tỷ-kheo, ở tại đây, các Ông cần phải học tập như sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận; chúng ta sẽ sống biến mãn người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới, với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân". Các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm màu
sơn, màu vàng, màu xanh sẫm hay màu đỏ tía. Người
ấy có thể nói như sau: "Ta sẽ viết các hình sắc trên
hư không này. Ta sẽ làm cho các hình sắc hiển hiện".
Các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy có thể
viết các hình sắc trên hư không và làm cho các hình
sắc hiển hiện được không?

– Bạch Thế Tôn, không thể được. Vì sao vậy?
Bạch Thế Tôn, hư không là vô sắc, không thể thấy
được. Ở đây, không dễ gì viết các hình sắc và làm
hình sắc hiển hiện, trước khi người ấy bị mệt nhoài

TÂM                                                552

và bị thất bại.

– Cũng vậy, này Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ
này mà các Ông có thể nói với người khác: "Đúng
thời hay phi thời... hay với sân tâm... (như trên)... Và
với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng
khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô
biên, không hận, không sân". Chư Tỷ-kheo, các Ông
cần phải học tập như vậy.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm một bó
cỏ khô đang cháy và nói như sau: "Ta với bó cỏ khô
đang cháy này sẽ hâm nóng và đun sôi sông Hằng
này". Chư Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy,
với bỏ cỏ khô đang cháy có thể hâm nóng và đun sôi
sông Hằng được không?

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Bạch Thế
Tôn, vì sông Hằng thâm sâu và vô lượng, không dễ
gì với bó cỏ khô đang cháy có thể hâm nóng và đun
sôi sông Hằng được, trước khi người ấy mệt nhoài
và bị thất bại.

– Cũng vậy, này chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ này mà các Ông có thể nói với các người khác: "Đúng thời hay phi thời... hay với sân tâm". Chư Tỷ- kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói: "Đúng thời... hay với sân tâm... (như trên)... Và với

TÂM                                                   553

người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp
thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên,
không hận, không sân". Chư Tỷ-kheo, các Ông cần
phải học tập như vậy.

– Chư Tỷ-kheo, ví như một cái bị bằng da mèo,
đã được thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng
khắp, nhu nhuyến, như bông, không còn tiếng xì
tiếng xọp, và một người đến, cầm gậy hay cầm mẻ
sành và nói như sau: "Ta sẽ lấy cái gậy hay với cái
mẻ sành làm cho cái bị bằng da mèo này, đã được
thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu
nhuyễn, như bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp,
phát ra tiếng xì, tiếng xọp". Chư Tỷ-kheo, các Ông
nghĩ thế nào? Người ấy có thể, với cái gậy hay với
cái mẻ sành làm cho cái bị bằng da mèo này đã được
thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu
nhuyễn, như bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp,
phát ra tiếng xì, tiếng xọp được không?

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Bạch Thế
Tôn, cái bị bằng da mèo này đã được thuộc chín,
khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu nhuyễn, như
bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp, không dễ gì làm
cho cái bị ấy phát ra tiếng xì, tiếng xọp được, trước
khi người ấy bị mệt nhoài và bị thất bại.

TÂM                                                554

– Cũng vậy, chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ mà các Ông có thể dùng khi nói với các người khác: "Đúng thời hay phi thời, chơn thực, hay không chơn thực, nhu nhuyễn hay thô bạo, có lợi ích hay không lợi ích, với từ tâm hay với sân tâm". Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói đúng thời hay phi thời. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời chơn thực hay nói lời không chơn thực. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời nhu nhuyễn hay nói lời thô bạo. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời lợi ích hay nói lời không lợi ích. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói với từ tâm hay với sân tâm. Chư Tỷ- kheo, ở tại đây, các Ông cần phải học tập như sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm, chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ sống biến mãn người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân" Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.

Chư Tỷ-kheo, như những kẻ đạo tặc hạ liệt, dùng cưa hai lưỡi mà cưa tay, cưa chân; dầu vậy,

TÂM                                                 555

nếu một ai ở đây khởi ý nhiễm loạn, người ấy do vậy không phải là người thực hành giáo pháp của Ta.

Ở đây, chư Tỷ-kheo các Ông phải học tập như
sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến
nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ;
chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với
nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ sống bao phủ
người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này
là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với
tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận,
không sân". Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập
như vậy.

Và này chư Tỷ-kheo, nếu các Ông luôn luôn
suy tư lời dạy ví dụ cái cưa này, thì này các Tỷ-
kheo, các Ông có thấy loại ngôn ngữ nào, dầu tế nhị
hay thô bạo mà các Ông không kham nhẫn được
chăng?

– Bạch Thế Tôn, không.

– Chư Tỷ-kheo, do vậy, hãy luôn luôn suy tư lời dạy ví như cái cưa này, và các Ông sẽ được hạnh phúc an lạc lâu ngày.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy

TÂM                                                556

hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                 557

75      Tu tập - Khi nào cần hạn chế tâm, khi ấy hạn chế tâm - Kinh MÁT LẠNH – Tăng III, 249

MÁT LẠNH –Tăng III, 249
1. - Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không có thể chứng ngộ vô thượng thanh lương.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:
- Khi nào cần phải hạn chế tâm, khi ấy không
hạn chế tâm;
- Khi nào tâm cần phải phấn chấn, khi ấy, lại
không phấn chấn tâm;
- Khi nào tâm cần phải làm cho hoan hỷ, khi ấy
lại không làm tâm hoan hỷ;
- Khi nào tâm cần phải trú xả, quán sát, khi ấy
lại không làm cho tâm trú xả quán sát;
- Xu hướng về hạ liệt;
- Hoan hỷ thân kiến.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không có thể chứng ngộ vô thượng thanh lương.

TÂM                                            558

3. Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có
thể chứng ngộ vô thượng thanh lương. Thế nào là
sáu?
4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:
- Khi nào tâm cần phải hạn chế, khi ấy hạn chế
tâm;
- Khi nào tâm cần phải phấn chấn, khi ấy phấn
chấn tâm;
- Khi nào tâm cần phải làm cho hoan hỷ, khi ấy
làm cho tâm hoan hỷ.
- Khi nào tâm cần phải trú xả, quán sát, khi ấy
làm tâm trú xả, quán sát;
- Xu hướng về thù thắng;
- Hoan hỷ Niết-bàn.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
có thể chứng ngộ vô thượng thanh lương.

TÂM                                             559

76    Tu tập - Quán sát tâm như đã được giải thoát - Kinh BẤT ĐỘNG – Tăng II, 503

BẤT ĐỘNG – Tăng II, 503

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không bao lâu thể nhập vào bất động.

2. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được
nghĩa vô ngại giải,
- Đạt được pháp vô ngại giải,
- Đạt được từ vô ngại giải,
- Đạt được biện tài vô ngại giải,
- Quán sát tâm như đã giải thoát.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không bao lâu thể nhập vào bất động.

NGHE PHÁP – Tăng II, 503

TÂM                                            560

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ- kheo thực hành Niệm hơi thở vô hơi thở ra, không bao lâu thể nhập vào bất động.

2. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo muốn không
có nhiều, công việc không có nhiều, nuôi sống
dễ dàng, khéo tri túc với những nhu yếu ở đời,
- Ăn uống ít, không chuyên lo về bao tử;
- Ít thụy miên, chuyên chú trong giác tỉnh;
- Nghe nhiều, thọ trì nhiều, tích lũy điều đã nghe;
các pháp nào sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
có nghĩa, có văn, tán thán Phạm hạnh hoàn toàn
viên mãn thanh tịnh, các pháp ấy, Tỷ-kheo đã
nghe nhiều, đã nắm giữ, đã ghi nhớ nhờ đọc
nhiều lần, chuyên ý quán sát, khéo thành tựu
nhờ chánh kiến;
- Quán sát tâm như đã được giải thoát.

Thánh tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thực hành Niệm hơi thở vô hơi thở ra, không bao lâu thể nhập vào bất động.

NÓI CHUYỆN – Tăng II, 504

TÂM                                                561

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Niệm hơi thở vô hơi thở ra, không bao lâu thể nhập vào bất động.

2. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo muốn không
có nhiều, việc làm không có nhiều, nuôi sống
dễ dàng, khéo tri túc với những nhu yếu ở đời;
- Ăn uống ít, không chuyên lo về bao tử;
- Ít thụy miên, chuyên chú vào giác tỉnh;
- Đối với các câu chuyện nghiêm trang, khai
tâm, như câu chuyện về ít dục, câu chuyện về
tri túc, câu chuyện về viễn ly, câu chuyện về
không hội họp, câu chuyện về tinh cần tinh tấn,
câu chuyện về giới, câu chuyện về định, câu
chuyện về tuệ, câu chuyện về giải thoát, câu
chuyện về giải thoát tri kiến, các câu chuyện
ấy, vị ấy có được không khó khăn, có được
không mệt nhọc, có được không phí sức;
- Vị ấy quán sát tâm như đã được giải thoát.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ- kheo tu tập Niệm hơi thở vô hơi thở ra, không bao lâu thể nhập vào bất động.

TÂM                                              562

RỪNG – Tăng II, 505

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo làm cho sung mãn Niệm hơi thở vô hơi thở ra, không bao lâu thể nhập vào bất động.

2. Thế nào là năm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo muốn không
có nhiều, việc làm không có nhiều, nuôi sống
dễ dàng, khéo tri túc với những nhu yếu ở đời;
- Ăn uống ít, không chuyên lo về bao tử,
- Ít thụy miên, chuyên chú vào giác tỉnh;
- Sống ở trong rừng, sống tại các sàng tọa xa
vắng;
- Quán sát tâm như đã được giải thoát.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ- kheo làm cho sung mãn Niệm hơi thở vô hơi thở ra, không bao lâu thể nhập vào bất động.

TÂM                                             563

TÂM   564

77      Tu tập - Thiện xảo khi đi vào, đi ra... - Kinh CHỨNG ĐẮC – Tăng III, 243

CHỨNG ĐẮC –Tăng III, 243

1. - Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-
kheo không có thể chứng đắc thiện pháp chưa chứng
đắc, hay không có thể tăng trưởng thiện pháp đã
được chứng đắc.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo không thiện xảo khi đi vào,
- Không thiện xảo khi đi ra,
- Không thiện xảo khi đến gần,
- Không khởi lên ý muốn đạt được những thiện
pháp chưa đạt được,
- Không phòng hộ các thiện pháp đã được chứng
đắc,
- Không có cố gắng để kiên trì tiếp tục.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không có thể chứng đắc thiện pháp chưa chứng đắc,
hay có thể tăng trưởng thiện pháp đã được chứng
đắc.

TÂM                                               565

3. Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có
thể chứng đắc thiện pháp chưa chứng đắc, hay có thể
tăng trưởng thiện pháp đã được chứng đắc. Thế nào
là sáu?
4. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo thiện xảo khi đi vào,
- Thiện xảo khi đi ra,
- Thiện xảo khi đến gần,
- Khởi lên ý muốn đạt được những thiện pháp
chưa đạt được,
- Phòng hộ các thiện pháp đã được chứng đắc,
- Có cố gắng để kiên trì tiếp tục.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
có thể chứng đắc thiện pháp chưa chứng đắc, hay có
thể tăng trưởng thiện pháp đã được chứng đắc.

TÂM                                              566

78    Tu tập - Thiện xảo trong hành tướng tâm của mình - Kinh TÂM CỦA MÌNH 1 – Tăng IV, 363

TÂM CỦA MÌNH 1 – Tăng IV, 363

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sávatthi, tại Jetavana, khu vườn ông Anàthapindika. Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo.

- Bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo, không thiện xảo
trong hành tướng tâm người khác, thời cần phải
nguyện rằng: "Ta sẽ thiện xảo trong hành tướng
tâm của ta." Như vậy, các Tỷ-kheo, các Thầy cần
phải học tập.

Và này các Tỷ kheo, như thế nào, Tỷ-kheo thiện xảo trong hành tướng tâm của mình?

TÂM                                                 567

3. Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đàn bà hay
một người đàn ông, còn trẻ, trong tuổi thanh niên,
tánh ưa trang điểm, quán sát hình ảnh mặt mình trong
tấm gương thanh tịnh trong sáng, hay trong một bát
nước trong. Nếu thấy trên mặt có hột bụi hay dấu
nhớp gì, người ấy cố gắng đoạn trừ bụi hay dấu nhớp
ấy. Nếu không thấy hột bụi hay dấu nhớp, người ấy
hoan hỷ, thỏa mãn: "Thật lợi đắc cho ta! Ta thật là
trong sạch! "

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát như vậy, được nhiều lợi ích trong các thiện pháp.

1. "Có phải ta sống nhiều với tham? Có phải ta
sống nhiều với không tham?
2. Có phải ta sống nhiều với tâm có sân? Có phải
ta sống nhiều với tâm không có sân?
3. Có phải ta sống nhiều với hôn trầm thụy miên
chi phối, hay ta sống nhiều với hôn trầm thụy
miên được từ bỏ?
4. Có phải ta sống nhiều với trạo cử, hay ta sống
nhiều với không trạo cử?
5. Có phải ta sống nhiều với nghi ngờ, hay ta sống
nhiều vượt qua được nghi ngờ?
6. Có phải ta sống nhiều với phẫn nộ, hay ta sống
nhiều không bị phẫn nộ?

TÂM                                               568

7.  Có phải ta sống nhiều với tâm bị ô nhiễm, hay
ta sống nhiều với tâm không bị ô nhiễm?
8. Có phải ta sống nhiều với thân nhiệt nóng, hay
ta sống nhiều với thân không nhiệt nóng?
9. Có phải ta sống nhiều với biếng nhác, hay ta
sống nhiều với tinh tấn, tinh cần?
10. Có phải ta sống nhiều với không định tĩnh, hay
ta sống nhiều với định tĩnh? "

4. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo quán sát như vậy, biết rằng:

1.  "Ta sống nhiều với tâm tham.
2. Ta sống nhiều với tâm sân.
3. Ta sống nhiều với tâm bị hôn trầm thụy miên
chi phối.
4. Ta sống nhiều với trạo cử.
5. Tta sống nhiều với nghi ngờ.
6. Ta sống nhiều với phẫn nộ.
7. Ta sống nhiều với tâm bị nhiễm ô.
8. Ta sống nhiều với thân nhiệt nóng.
9. Ta sống nhiều với biếng nhác.
10. Ta sống nhiều với không định tĩnh",

Thời Tỷ-kheo ấy cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dõng mãnh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác để đoạn tận các pháp ác bất thiện ấy.

TÂM                                               569

Ví như, này các Tỷ-kheo, khi khăn bị cháy, hay khi đầu bị cháy, cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dõng mãnh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác để dập tắt khăn ấy cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dõng mãnh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác để đoạn tận các pháp bất thiện ấy.

5. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo quán sát như vậy biết rằng:

1.  "Ta sống nhiều với tâm không tham.
2. Ta sống nhiều với tâm không sân.
3. Ta sống nhiều với tâm không hôn trầm thụy
miên.
4. Ta sống nhiều với tâm không trạo cử.
5. Ta sống nhiều với tâm nghi ngờ được vượt qua.
6. Ta sống nhiều với tâm không phẫn nộ.
7. Ta sống nhiều với tâm không nhiễm ô.
8. Ta sống nhiều với thân không nhiệt nóng.
9. Ta sống nhiều với tâm tinh tấn, tinh cần.
10. Ta sống nhiều với tâm định tĩnh"

Thời Tỷ-kheo ấy, sau khi an trú trong các thiện pháp ấy, rồi hơn nữa cần chú tâm đoạn diệt các lậu hoặc.

TÂM                                                570

79    Tu tập - Thiện xảo trong hành tướng tâm của mình - Kinh TỊNH CHỈ – Tăng IV, 368

TỊNH CHỈ – Tăng IV, 368

1. - Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo không thiện xảo
trong hành tướng tâm của người khác, thời cũng phải
nguyện rằng: "Ta sẽ thiện xảo trong hành tướng
tâm của ta". Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy
cần phải học tập.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thiện xảo trong hành tướng tâm của mình?

2. Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đàn bà hay
một người đàn ông, còn trẻ, trong tuổi thanh niên, ưa
muốn trang điểm, quán sát hình ảnh mặt mình trong
tấm gương thanh tịnh trong sáng, hay trong một bát
nước trong. Nếu thấy trên mặt có một hột bụi hay
dấu nhớp gì, người ấy cố gắng đoạn trừ hột bụi ấy
hay dấu nhớp ấy. Nếu không thấy hột bụi hay dấu
nhớp, người ấy hoan hỷ thỏa mãn: "Thật lợi đắc cho
ta! Ta thật là trong sạch! ".

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát như vậy được nhiều lợi ích trong các thiện pháp:

TÂM                                                571

 "Có phải ta được lợi đắc nội tâm tịnh chỉ, hay
ta không được lợi đắc nội tâm tịnh chỉ?
 Có phải ta được tăng thượng tuệ pháp quán,
hay không được tăng thượng tuệ pháp quán?

3. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát, biết như sau: "Ta có được nội tâm tịnh chỉ, nhưng ta không được tăng thượng tuệ pháp quán", thời này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sau khi an trú nội tâm tịnh chỉ, cần phải nỗ lực để đạt cho được tăng thượng tuệ pháp quán ấy; sau một thời gian, đạt được nội tâm tịnh chỉ và được tăng thượng tuệ pháp quán.

4. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát,
biết như sau: "Ta có được tăng thượng tuệ pháp
quán, nhưng không có được nội tâm tịnh chỉ", thời
này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sau khi an trú tăng thượng
tuệ pháp quán, cần phải nổ lực để đạt cho được nội
tâm tịnh chỉ. Vị ấy sau một thời gian, đạt được tăng
thượng tuệ pháp quán và chứng được nội tâm tịnh
chỉ.

5. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát, biết như sau: "Ta không có được nội tâm tịnh chỉ. Ta không có được tăng thượng tuệ pháp quán", thời này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dõng mãnh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác để đạt cho được các thiện pháp.

TÂM                                                572

Ví như, này các Tỷ-kheo, khi khăn bị cháy hay khi
đầu bị cháy, cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn,
nỗ lực, dõng mãnh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác để
dập tắt khăn ấy hay đầu ấy.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cần phải quyết
định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dõng mãnh, bất
thối, chánh niệm, tỉnh giác để đạt cho được các thiện
pháp ấy. Vị ấy trong một thời gian khác, đạt được
nội tâm tịnh chỉ và đạt được tăng thượng tuệ pháp
quán.

6. Nhưng này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo trong khi
quán sát biết như sau: "Ta có được nội tâm tịnh chỉ,
ta có được tăng thượng tuệ pháp quán", thời này các
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy sau khi an trú trong các thiện
pháp ấy, cần phải nỗ lực, chú tâm để đoạn diệt các
lậu hoặc nữa.

7. Này các Tỷ kheo, Ta nói, y có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng.

Này các Tỳ kheo, Ta cũng nói, đồ ăn khất thực có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng.

Này các Tỷ Kheo, Ta cũng nói, làng, thị trấn có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng.

TÂM                                                573

Này các Tỷ kheo, Ta cũng nói, quốc độ có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng.

Này các Tỷ kheo, Ta cũng nói, người có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng.

8. Này các Tỷ kheo, Ta nói, y có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, nếu biết được y áo nào: "Y áo này, được
ta sử dụng, các pháp bất thiện tăng trưởng, các
pháp thiện tổn giảm", thời y áo như vậy không
nên sử dụng.
- Ở đây, nếu biết được y áo nào: "Y áo này, được
ta sử dụng, các pháp bất thiện tổn giảm, các
thiện pháp tăng trưởng", thời y áo như vậy nên
sử dụng.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, y có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

9. Này các Tỷ Kheo, Ta nói rằng, đồ ăn khất thực có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói đến như vậy?

TÂM                                               574

- Ở đây, nếu biết được đồ ăn khất thực nào: "Đồ
ăn khất thực này được ta sử dụng, các pháp bất
thiện tăng trưởng, các pháp thiện tổn giảm",
thời đồ ăn khất thực như vậy không nên sử
dụng.
- Ở đây, nếu biết được đồ ăn khất thực nào: "Đồ
ăn khất thực này được ta sử dụng, các pháp bất
thiện tổn giảm, các thiện pháp tăng trưởng",
thời đồ ăn khất thực như vậy nên sử dụng.

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, đồ ăn khất thực có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

10. Này các Tỷ-Kheo, Ta nói rằng, sàng tọa có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, nếu biết được sàng tọa nào: "Sàng tọa
này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tăng
trưởng, các pháp thiện tổn giảm", thời sàng tọa
như vậy không nên sử dụng.
- Ở đây, nếu biết được sàng tọa nào: "Sàng tọa
này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tổn
giảm, các pháp thiện tăng trưởng", thời sàng
tọa như vậy nên sử dụng.

TÂM                                               575

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, sàng tọa có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

11. Này các Tỷ kheo, Ta nói rằng, làng, thị trấn có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, nếu biết được làng, thị trấn nào: "Làng,
thị trấn này được ta sử dụng, các pháp bất thiện
tăng trưởng, các pháp thiện bị tổn giảm", thời
làng, thị trấn như vậy không nên sử dụng.
- Ở đây, nếu biết được làng, thị trấn nào: "Làng,
thị trấn được ta sử dụng, các pháp thiện tổn
giảm, các pháp thiện tăng trưởng", thời làng,
thị trấn như vậy nên sử dụng.

Này, các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, làng, thị trấn có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

12. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, quốc độ có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, nếu biết được quốc độ nào: "Quốc độ này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tăng

TÂM                                               576

trưởng, các thiện pháp tổn giảm", thời quốc độ
như vậy không nên sử dụng.
- Ở đây, nếu biết được quốc độ nào: "Quốc độ
này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tổn
giảm, các thiện pháp tăng trưởng", thời quốc
độ như vậy nên sử dụng".

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, quốc độ có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

13. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, người có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói đến như vậy?

- Ở đây, nếu biết được người nào: "Người này
được ta sử dụng, các pháp bất thiện tăng
trưởng, các pháp thiện tổn giảm", thời người
như vậy không nên sử dụng.
- Ở đây, nếu biết được người nào: "Người này
được ta sử dụng, các pháp bất thiện tổn giảm,
các thiện pháp tăng trưởng", thời người như
vậy nên sử dụng

Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, người có hai loại: nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.

TÂM                                               577

TÂM   578

80    Tu tập - Thiện xảo trong hành tướng tâm của mình - Kinh TỔN GIẢM – Tăng IV, 375

TỔN GIẢM – Tăng IV, 375

1. Ở đây, Tôn giả Sàriputta gọi các Tỷ-kheo:

- Này chư Hiền Tỷ-kheo.

- Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sàriputta. Tôn giả Sàriputta nói như sau:

2. - Có người bản tánh tổn giảm, có người bản tánh
là không tổn giảm, này chư Hiền, được nói đến như
vậy. Cho đến như thế nào này chư Hiền, người bản
tánh là tổn giảm được Thế Tôn nói đến? Cho đến như
thế nào, này chư Hiền, người bản tánh là không tổn
giảm được Thế Tôn nói đến?

- Thưa Hiền giả, chúng tôi đi từ xa đến để được hiểu
rõ ý nghĩa lời nói này từ Tôn giả Sàriputta. Lành
thay, nếu ý nghĩa lời nói này được Tôn giả Sàriputta
nói lên. Sau khi nghe Tôn giả Sàriputta, các Tỷ-kheo
sẽ thọ trì.

TÂM                                               579

- Vậy này chư Hiền, hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ nói:

- Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tông giả Sàriputta. Tông giả Sàriputta nói như sau:

- Cho đến như thế nào, này chư Hiền, người bản tánh là tổn giảm được Thế Tôn nói đến?

3. Ở đây, này chư Hiền, Tỷ-kheo:

- Không nghe pháp chưa được nghe.
- Và pháp đã được nghe đi đến bị quên.
- Các pháp trước kia tâm đã có cảm xúc, những
pháp ấy không được hiện hành.
- Và không thức tri những pháp không được thức
tri.

Cho đến như vậy, này chư Hiền, người bản tánh là tổn giảm được Thế Tôn nói đến.

Nhưng này chư Hiền, cho đến như thế nào, này chư Hiền, người bản tánh là không tổn giảm được Thế Tôn nói đến?

4. Ở đây, này chư Hiền, Tỷ-kheo:

TÂM                                              580

- Nghe pháp chưa được nghe.
- Và các thiện pháp được nghe không có quên đi.
- Và những pháp nào trước kia tâm đã có cảm
xúc, những pháp ấy được hiện hành.
- Và thức tri những pháp chưa được thức tri.

Cho đến như vậy, này chư Hiền, là người bản tánh không bị tổn giảm được Thế Tôn nói đến.

5. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo không thiện xảo,
trong hành tướng tâm của người khác, thời cũng phải
nguyện rằng: "Ta sẽ thiện xảo trong hành tướng
tâm của ta". Như vậy, này chư Hiền, chư Hiền cần
phải học tập.

Và này chư Hiền, thế nào là Tỷ-kheo thiện xảo trong hành tướng tâm của mình?

6. Ví như, này chư Hiền, một người đàn bà hay một
người đàn ông, còn trẻ, trong tuổi thanh niên, tánh
ưa trang điểm, quán sát hình ảnh mặt của mình trong
tấm gương thanh tịnh trong sáng, hay trong một bát
nước trong, nếu thấy trên mặt có hột bụi hay dấu
nhớp gì, người ấy cố gắng đoạn trừ hột bụi hay dấy
nhớp ấy. Nếu không thấy hột bụi hay dấu nhớp người
ấy hoan hỷ thỏa mãn: "Thật lợi đắc cho ta! Trong ta
thật là trong sạch! ".

TÂM                                              581

Cũng vậy, này chư Hiền, Tỷ-kheo có quán sát như vậy, được nhiều lợi ích trong các thiện pháp:

1.  Có phải ta sống nhiều với không tham? Không
biết trong ta có pháp này hay không có?
2. Có phải ta sống nhiều với tâm không sân?
Không biết trong ta có pháp này hay không có?
3. Có phải ta sống nhiều với hôn trầm thụy miên
đã từ bỏ? Không biết trong ta có pháp này hay
không có?
4. Có phải ta sống nhiều với không trạo cử?
Không biết trong ta có pháp này hay không có?
5. Có phải ta sống nhiều với nghi ngờ đã được
vượt qua? Không biết trong ta có pháp này hay
không có?
6. Có phải ta sống nhiều với không phẫn nộ?
Không biết trong ta có pháp này hay không có?
7. Có phải ta sống nhiều với tâm không nhiễm ô?
Không biết trong ta có pháp này hay không có?
8. Có phải ta có được nội tâm pháp hỷ? Không
biết trong ta có pháp này hay không có?
9. Có phải ta đã được nội tâm an chỉ? Không biết
trong ta có pháp này hay không có?
10. Có phải ta đã có được tối thắng tuệ pháp quán?
Không biết trong ta có pháp này hay không có?
"

TÂM                                               582

7. Này chư Hiền, nếu vị Tỷ-kheo trong khi quán sát, không thấy có trong tự ngã tất cả thiện pháp này, thời Tỷ-kheo ấy cần phải quyết định ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dõng mãnh, bất thối và chánh niệm, tỉnh giác, để có được tất cả thiện pháp này.

Ví như, này chư Hiền, khi khăn bị cháy hay khi đầu bị cháy, cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dõng mãnh, bất thối và chánh niệm, tỉnh giác, để dập tắt khăn ấy hay đầu ấy. Cũng vậy, này chư Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dũng mãnh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác, để có được tất cả thiện pháp này.

8. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát,
thấy trong tự ngã có một số thiện pháp và không thấy
có một số thiện pháp, thời này chư Hiền, đối với các
thiện pháp nào vị ấy thấy có trong tự ngã, vị ấy an
trú trong các thiện pháp ấy. Đối với các thiện pháp
nào, vị ấy không thấy có trong tự ngã, vị ấy cần phải
quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dõng mãnh,
bất thối và chánh niệm, tỉnh giác để có được tất cả
thiện pháp này.

Ví như, này chư Hiền, khi khăn bị cháy hay khi đầu bị cháy, cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dõng mãnh, bất thối và chánh niệm, tỉnh giác để dập tắt khăn ấy hay đầu ấy. Cũng vậy, này chư Hiền,

TÂM                                                 583

nếu Tỷ-kheo, trong khi quán sát, thấy trong tự ngã có một số thiện pháp, thời an trú trong các thiện pháp ấy. Còn đối với các thiện pháp vị ấy không thấy trong tự ngã, vị ấy cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dõng mãnh, bất thối và chánh niệm, tỉnh giác để có được các thiện pháp ấy.

9. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát,
thấy tất cả pháp này đều có trong tự ngã, thời này
chư Hiền, Tỷ-kheo ấy sau khi an trú trong tất cả thiện
pháp này, cần phải nỗ lực chú tâm để đoạn diệt các
lậu hoặc.

TÂM                                                 584

81    Tu tập - Thọ, tưởng, tầm khởi lên được
Thế Tôn biết đến - Kinh HY HỮU VỊ
TẰNG HỮU PHÁP – 123 Trung III,
317

KINH HY HỮU VỊ TẰNG HỮU PHÁP (Acchariyabbhutadhamma suttam) – Bài kinh số 123 – Trung III, 317

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ),
Jetavana (Kỳ-đà-lâm), tại tịnh xá ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Rồi một số rất đông Tỷ-kheo, sau
buổi ăn, sau khi đi khất thực về, đang ngồi tụ họp
trong thị giả đường (upatthanasala), câu chuyện này
được khởi lên giữa chúng Tăng:

– "Thật hy hữu thay chư Hiền! Thật vị tằng hữu thay chư Hiền, là đại thần thông lực, đại uy lực của Như Lai! Vì Ngài biết được chư Phật quá khứ, đã nhập Niết-bàn, đã đoạn các hý luận, đã đoạn các chướng đạo, đã chấm dứt luân hồi, đã thoát ly mọi khổ: "Chư Thế Tôn ấy sanh tánh như vậy, danh tánh

TÂM                                               585

như vậy, tộc tánh như vậy... giới hạnh như vậy... pháp hạnh như vậy... tuệ hạnh như vậy.. trú hạnh như vậy... chư Thế Tôn ấy giải thoát như vậy".

Khi được nghe nói như vậy, Tôn giả Ananda nói
với các Tỷ-kheo ấy: "Thật hy hữu thay chư Hiền,
Như Lai được đầy đủ các pháp hy hữu! Thật vị tằng
hữu thay chư Hiền, Như Lai được đầy đủ các pháp
vị tằng hữu!"

Và câu chuyện giữa các Tỷ-kheo ấy bị gián
đoạn. Rồi Thế Tôn vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc
cư đứng dậy, đi đến thị giả đường, sau khi đến, ngồi
trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, nay các Ông ngồi nói chuyện gì? Câu chuyện gì giữa các Ông bị gián đoạn?

– Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con sau buổi ăn, sau khi đi khất thực trở về, chúng con ngồi tụ họp tại thị giả đường, câu chuyện sau đây được khởi lên: "Hy hữu thay, chư Hiền... (như trên)... chư Thế Tôn ấy được giải thoát như vậy". Khi được nghe nói vậy, bạch Thế Tôn, Tôn giả Ananda nói với chúng con như sau: "Thật hy hữu thay... Như Lai được đầy đủ các pháp hy hữu! Thật vị tằng hữu thay... Như Lai

TÂM                                                 586

được đầy đủ các pháp vị tằng hữu!" Câu chuyện này giữa chúng con, bạch Thế Tôn, bị gián đoạn. Rồi Thế Tôn đến.

Thế Tôn bảo Tôn giả Ananda:

– Do vậy, này Ananda, hãy nói lên nhiều nữa, những đặc tánh hy hữu, vị tằng hữu của Như Lai.

1. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Chánh niệm tỉnh giác,
này Ananda, Bồ-tát sanh trong Thiên chúng
(Kaya) "Tusita". Vì rằng, bạch Thế Tôn,
chánh niệm tỉnh giác Bồ-tát sanh trong Thiên
chúng Tusita, con thọ trì sự việc này, bạch
Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu của
Thế Tôn.

2. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Chánh niệm tỉnh giác,
này Ananda, Bồ-tát an trú trong Thiên chúng
Tusita". Vì rằng, bạch Thế Tôn, chánh niệm
tỉnh giác, Bồ-tát an trú trong Thiên chúng
Tusita, con thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn,
là một hy hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

3. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Chánh niệm tỉnh giác,

TÂM                                                587

này Ananda, Bồ-tát an trú tại Thiên chúng
Tusita cho đến trọn thọ mạng". Vì rằng, bạch
Thế Tôn, chánh niệm tỉnh giác, Bồ-tát an trú
tại Thiên chúng Tusita cho đến trọn thọ
mạng, con thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn,
là một hy hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

4. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Chánh niệm, tỉnh giác
này Ananda, Bồ-tát sau khi từ Thiên chúng
Tusita mạng chung, nhập vào mẫu thai". Vì
rằng, bạch Thế Tôn, chánh niệm tỉnh giác,
Bồ-tát sau khi từ Thiên chúng Tusita mạng
chung, nhập vào mẫu thai, con thọ trì sự việc
này, bạch Thế Tôn, là một hy hữu, một vị
tằng hữu của Thế Tôn.

5. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập vào
mẫu thai, này Ananda, khi ấy một hào quang
vô lượng, thần diệu, thắng xa oai lực của chư
Thiên hiện ra cùng khắp thế giới, gồm có các
thế giới ở trên chư Thiên, thế giới của các Ma
vương và Phạm thiên và thế giới ở dưới gồm
các vị Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài
Người. Cho đến các thế giới ở giữa các thế
giới, tối tăm, u ám không có nền tảng, những

TÂM                                              588

cảnh giới mà mặt trăng mặt trời với đại thần
lực, với đại oai lực như vậy cũng không thể
chiếu thấu, trong những cảnh giới ấy, một
hào quang vô lượng, thắng xa oai lực của chư
Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống tại
những chỗ ấy nhờ hào quang ấy mới thấy
nhau và nói: "Cũng có những chúng sanh
khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới này
chuyển động, rung động, chuyển động mạnh.
Và hào quang vô lượng, thần diệu, thắng xa
oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới". Vì
rằng, bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc này,
bạch Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu
của Thế Tôn".

6. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập mẫu
thai, này Ananda, bốn vị Thiên tử đến canh
gác bốn phương trời và nói: "Không cho
một ai, người hay không phải loài người được
phiền nhiễu Bồ-tát, hay mẹ vị Bồ-tát". Vì
rằng, bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc này,
bạch Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu
của Thế Tôn".

7. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập mẫu

TÂM                                               589

thai, này Ananda, mẹ Bồ-tát giữ giới một
cách hồn nhiên, không sát sanh, không trộm
cắp, không tà dâm, không nói láo, không
uống các thứ rượu nấu, rượu lên chất men".
Vì rằng, bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc
này, bạch Thế Tôn, là một hy hữu. là một vị
tằng hữu của Thế Tôn.

8. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập mẫu
thai, này Ananda, mẹ Bồ-tát không khởi dục
tâm đối với một nam nhân nào, và mẹ Bồ-tát
không bị xâm phạm bởi bất kỳ người đàn ông
nào có nhiễm tâm". Vì rằng, bạch Thế Tôn...
con thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn, là một
hy hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

9. Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt
ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập mẫu
thai, này Ananda, mẹ vị Bồ-tát tận hưởng
năm dục công đức đầy đủ, tận hưởng trọn
năm dục công đức". Vì rằng, bạch Thế Tôn...
con thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn, là một
hy hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

10.     Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát nhập

TÂM                                             590

mẫu thai, này Ananda, mẹ vị Bồ-tát không bị
một bệnh tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ,
với tâm khoan khoái. Bà thấy trong bào thai
của mình vị Bồ-tát đầy đủ mọi bộ phận và
chân tay. Này Ananda, ví như viên ngọc lưu
ly, thanh tịnh, thuần nhất, có tám cạnh, khéo
cắt, khéo dũa, trong sáng, không tỳ vết, hoàn
hảo trong mọi phương diện. Rồi một sợi dây
được xâu qua viên ngọc ấy, dây màu xanh,
màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng
lợt. Nếu có người có mắt để viên ngọc trên
bàn tay của mình, người ấy sẽ thấy rõ ràng:
"Đây là viên ngọc lưu ly, thanh tịnh, thuần
nhất, có tám cạnh, khéo cắt, khéo dũa, trong
sáng, không tỳ vết, hoàn hảo trong mọi
phương diện. Đây là sợi dây xâu qua, sợi dây
màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay
màu vàng lợt". Cũng vậy, này Ananda, khi
Bồ-tát nhập mẫu thai, mẹ Bồ-tát không bị
một bệnh tật gì. Bà sống với tâm hoan hỷ, với
thân khoan khoái. Bà thấy trong bào thai của
mình vị Bồ-tát đầy đủ bộ phận và chân tay".
Vì rằng, bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc
này, bạch Thế Tôn, là một hy hữu, một vị
tằng hữu của Thế Tôn.

11.       Bạch Thế Tôn con tận mặt nghe, con

TÂM                                              591

tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Sau khi sanh
Bồ-tát bảy ngày, này Ananda, mẹ Bồ-tát
mệnh chung và sanh lên cõi trời Đâu suất".
Vì rằng, bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc
này, bạch Thế Tôn, là một hy hữu, một vị
tằng hữu của Thế Tôn.

12.      Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Trong khi các
người đàn bà khác, này Ananda, mang bào
thai trong bụng chín tháng hay mười tháng
rồi mới sanh, mẹ vị Bồ-tát sanh Bồ-tát không
phải như vậy. Mẹ vị Bồ-tát mang Bồ-tát trong
bụng mười tháng rồi mới sanh". Vì rằng,
bạch Thế Tôn.. con thọ trì sự việc này, bạch
Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu của
Thế Tôn.

13.      Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Trong khi các
người đàn bà khác, này Ananda, hoặc ngồi
hoặc nằm mà sanh con, mẹ vị Bồ-tát sanh Bồ-
tát không phải như vậy. Mẹ vị Bồ-tát đứng
mà sanh Bồ-tát". Vì rằng bạch Thế Tôn...
con thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn, là một
hy hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

TÂM                                             592

14.      Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát từ
bụng mẹ sanh ra, này Ananda, chư Thiên đỡ
lấy Ngài trước, sau mới đến loài người". Vì
rằng, bạch Thế Tôn ... con thọ trì sự việc này,
bạch Thế Tôn là một hy hữu, một vi tằng hữu
của Thế Tôn.

15.       Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát từ
bụng mẹ sanh ra, này Ananda, Bồ-tát không
đụng đến đất. Có bốn Thiên tử đỡ lấy Ngài,
đặt Ngài trước bà mẹ và thưa: "Hoàng
hậu hãy hoan hỷ! Hoàng Hậu sanh một
bậc vĩ nhân". Vì rằng, bạch Thế Tôn... con
thọ trì sự việc này, bạch Thế Tôn, là một hy
hữu, một vị tằng hữu của Thế Tôn.

16.       Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát từ
bụng mẹ sanh ra, này Ananda, Ngài sanh ra
thanh tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước
nhớt nào, không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào,
không bị nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị
nhiễm ô bởi bất cứ vật bất tịnh nào, thanh
tịnh, trong sạch. Này Ananda, ví như một viên
ngọc ma-ni bảo châu đặt trên một tấm vải

TÂM                                              593

Ba-la-nại. Viên ngọc không làm nhiễm ô tấm
vải Ba-la-nại, tấm vải Ba-la-nai cũng không
làm nhiễm ô hòn ngọc. Vì sao vậy? Vì cả hai
đều thanh tịnh. Cũng vậy, này Ananda, khi
Bồ-tát từ bụng mẹ sanh ra, Ngài sanh ra thanh
tịnh, không bị nhiễm ô bởi nước nhớt nào,
không bị nhiễm ô bởi loại mủ nào, không bị
nhiễm ô bởi loại máu nào, không bị nhiễm ô
bởi bất cứ sự vật bất tịnh nào, thanh tịnh,
trong sạch". Vì rằng, bạch Thế Tôn... con thọ
trì sự việc này, bạch Thế Tôn, là một hy hữu,
một vị tằng hữu của Thế Tôn.

17.     Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát từ
bụng mẹ sanh ra, này Ananda, hai dòng
nước từ hư không hiện ra, một dòng lạnh,
một dòng nóng. Hai dòng nước ấy tắm rửa
sạch sẽ cho Bồ-tát và cho bà mẹ". Vì rằng,
bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc này, bạch
Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu của
Thế Tôn.

18.     Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Bồ-tát khi sanh
ra, này Ananda, Ngài đứng vững, thăng
bằng trên hai chân, mặt hướng phía Bắc,

TÂM                                              594

bước đi bảy bước, một lọng trắng được che
lên. Ngài nhìn khắp cả mọi phương lên
tiếng như con ngưu vương, thốt ra lời như
sau: "Ta là bậc tối thượng ở trên đời! Ta là
bậc tối tôn ở trên đời! Ta là bậc cao nhất ở
trên đời! Nay là đời sống cuối cùng, không
còn phải tái sanh ở đời này nữa". Vì rằng,
bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc này, bạch
Thế Tôn, là một hy hữu, một vị tằng hữu của
Thế Tôn.

19.      Bạch Thế Tôn, con tận mặt nghe, con
tận mặt ghi nhớ từ Thế Tôn: "Khi Bồ-tát từ
bụng mẹ sanh ra, này Ananda, khi ấy một
hào quang vô lượng thần diệu, thắng xa oai
lực của chư Thiên, hiện ra cùng khắp thế giới,
gồm có các thế giới trên chư Thiên, thế giới
của các Ma vương và Phạm thiên, và thế giới
ở dưới gồm các Sa-môn, Bà-la-môn, chư
Thiên và loài Người. Cho đến các cảnh giới
giữa các thế giới, tối tăm, u ám, không có nền
tảng, những cảnh giới mà mặt trăng mặt trời
với đại thần lực, đại oai lực như vậy cũng
không thể chiếu thấu, trong những cảnh giới
ấy một hào quang vô lượng, thắng xa oai lực
chư Thiên hiện ra. Và các chúng sanh sống
tại các chỗ ấy, nhờ hào quang ấy mới thấy

TÂM                                              595

nhau mà nói: "Cũng có những chúng sanh
khác sống ở đây". Và mười ngàn thế giới này
chuyển động, rung động, chuyển động mạnh.
Và hào quang vô lượng thần diệu, thắng xa
oai lực của chư Thiên hiện ra ở thế giới. Vì
rằng, bạch Thế Tôn... con thọ trì sự việc này,
bạch Thế Tôn là một hy hữu, một vị tằng hữu
của Thế Tôn.

– Do vậy, này Ananda, hãy thọ trì sự việc này là
một hy hữu, một vị tằng hữu của Như Lai. Ở đây,
này Ananda, các cảm thọ khởi lên nơi Thế Tôn được
biết đến; được biết đến, chúng an trú; được biết đến,
chúng đi đến biến hoại; các tưởng được biết đến; các
tầm khởi lên được biết đến; được biết đến, chúng an
trú; được biết đến, chúng đi đến biến hoại. Này
Ananda, hãy thọ trì việc này là một hy hữu, một
vị tằng hữu của Như Lai.

– Vì rằng, bạch Thế Tôn, các cảm thọ khởi lên nơi Thế Tôn được biết đến; được biết đến, chúng an trú; được biết đến, chúng đi đến biến hoại; các tưởng được biết đến; các tầm khởi lên được biết đến; được biết đến, chúng an trú; được biết đến, chúng đi đến biến hoại. Bạch Thế Tôn, con thọ trì sự việc này là một hy hữu, một vị tằng hữu của Như Lai.

TÂM                                                596

Tôn giả Ananda, nói như vậy. Bậc Đạo Sư chấp nhận. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Ananda nói.

TÂM                                           597

82    Tu tập - Tâm hộ trì, Niệm và Không phóng dật - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43

HỘ TRÌ – Tăng II, 43

1. - Trong bốn trường hợp, này các Tỷ-kheo, không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do tự mình. Thế nào là bốn?

- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho tham đắm, tâm ta chớ có tham
đắm!", không phóng dật, niệm và tâm hộ trì
cần phải làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho sân hận, tâm ta chớ có sân hận!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho si mê, tâm ta chớ có si mê!", không
phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do
tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho say đắm, tâm ta chớ có say đắm!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.

TÂM                                            598

2. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các
pháp khiến cho tham đắm, tâm không tham đắm, tự
ngã được ly tham; đối với các pháp khiến cho sân
hận, tâm không sân hận, tự ngã được ly sân; đối với
các pháp khiến cho si mê, tâm không si mê, tự ngã
được ly si; đối với các pháp khiến cho say đắm, tâm
không say đắm, tự ngã được ly đắm say; thời vị ấy
không có sợ hãi, không có dao động, không có hốt
hoảng, không rơi vào hoảng sợ, không có đi do
nhân các Sa-môn có nói gì.

TÂM                                              599

83         Tu tập - Tâm như lúc mới xuất gia - Kinh XUẤT GIA – Tăng IV, 382

XUẤT GIA – Tăng IV, 382

1. - Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập như sau:

"Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập như
13.
khi xuất gia.
14. Các pháp bất thiện được sanh không có chinh
phục tâm và tồn tại.
15. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng vô thường.
16. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng vô ngã.
17. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng bất tịnh.
18. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng nguy hại.
19. Sau khi biết được thế giới thăng bằng và không
thăng bằng, tâm chúng ta sẽ được thực hành
tích tập với tưởng ấy.
20. Sau khi biết được thế giới sanh khởi và đoạn
diệt, tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập
với tưởng ấy.

TÂM                                               600

21. Sau khi biết được thế giới tập khởi và chấm dứt,
tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng ấy.
22. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng đoạn tận.
23. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng ly tham.
24. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng đoạn diệt."

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.

3. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo được:

12. Tâm thực hành tích tập như khi xuất gia.
13. Và các pháp bất thiện sanh khởi không chinh
phục tâm và an trú.
14. Và tâm được thực hành tích tập với tưởng vô
thường.
15. Và tâm được thực hành tích tập với tưởng vô
ngã.
16. Và tâm được thực hành tích tập với tưởng nguy
hại.
17. Sau khi biết thế giới thăng bằng và không
thăng bằng, tâm được thực hành tích tập với
tưởng ấy.

TÂM                                                 601

18. Sau khi biết thế giới sanh khởi và đoạn diệt,
tâm được thực hành tích tập với tưởng ấy.
19. Sau khi biết thế giới tập khởi và chấm dứt, tâm
được thực hành tích tập với tưởng ấy.
20. Tâm được thực hành tích tập với tưởng đoạn
tận.
21. Tâm được thực hành tích tập với tưởng ly tham.
22. Tâm được thực hành tích tập với tưởng đoạn
diệt.

Đối với vị ấy, một trong hai quả này được chờ đợi, chánh trí ngay trong hiện tại hay nếu có dư y, chứng được Bất hoàn.

TÂM                                                602

84    Tu tập - Tâm như đất, nước, gió, lửa - Kinh SAU KHI AN CƯ – Tăng IV, 96

SAU KHI AN CƯ – Tăng IV, 96

1. Như vậy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Jetavana, khu
vườn ông Anàthapindika, rồi Tôn giả Sàriputta đi
đến Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả
Sàriputta bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con đã sống an cư trong mùa mưa tại Sàvatthi. Bạch Thế Tôn, nay con muốn ra đi du hành trong quốc độ.

- Này Sàriputta, nay Thầy hãy làm những gì Thầy nghĩ là hợp thời.

Rồi Tôn giả Sàriputta từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài rồi ra đi.

2. Rồi một Tỷ-kheo, sau khi Tôn giả Sàriputta ra đi không bao lâu, bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, Tôn giả Sàriputta xâm phạm con, đã bỏ đi du hành không có xin lỗi con.

TÂM                                              603

Thế Tôn cho gọi một Tỷ-kheo:

- Này Tỷ-kheo, hãy đến nhân danh Ta, nói với Sàriputta: "Thưa Hiền giả, bậc Đạo Sư cho gọi Hiền giả".

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy, vâng đáp Thế Tôn, đi đến Tôn giả Sàriputta, sau khi đến, nói với Tôn giả Sàriputta:

- Thưa Hiền giả Sàriputta, bậc Đạo Sư cho gọi Hiền giả.

- Thưa vâng, này Hiền giả.

Tôn giả Sàriputta vâng đáp Tỷ-kheo ấy. Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahà Moggallàna và Tôn giả Ànanda cầm chìa khóa, đi từ tinh xá này đến tinh xá khác nói rằng:

- Chư Tôn giả hãy đến! Chư Tôn giả hãy đến! Nay Tôn giả Sàriputta sẽ rống tiếng rống con sư tử trước mặt Thế Tôn.

3. Rồi Tôn giả Sàriputta đi đến Thế Tôn, sau khi đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên Thế Tôn, nói với Tôn giả Sàriputta đang ngồi xuống một bên:

TÂM                                                  604

- Ở đây, này Sàriputta, một đồng Phạm hạnh có điều bất mãn với Thầy: "Bạch Thế Tôn, Tôn giả Sàriputta xâm phạm con đã ra đi không có xin lỗi con".

4. - Thật vậy, bạch Thế Tôn, với ai không an trú thân
niệm trên thân, người ấy, ở đây, sau khi xâm phạm
một vị đồng Phạm hạnh, có thể bỏ đi du hành, không
có xin lỗi.

- Ví như, bạch Thế Tôn, trên đất, người ta quăng đồ
tịnh, quăng đồ bất tịnh, quăng phẩn uế, quăng
nước tiểu, nhổ nước miếng, quăng mủ và quăng
máu; tuy vậy đất không lo âu, không xấu hổ, hay
không nhàm chán. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con
an trú với tâm như đất, rộng rãi, rộng lớn, vô
lượng, không hận, không sân. Bạch Thế Tôn, với
ai không an trú thân niệm, người ấy ở đây, sau khi
xâm phạm một vị đồng Phạm hạnh, có thể bỏ đi
du hành, không có xin lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, trong nước người ta rửa
đồ tịnh, rửa đồ bất tịnh, rửa sạch phẩn uế, rửa
sạch nước tiểu, rửa sạch nước miếng, rửa sạch
máu, rửa sạch mủ; tuy vậy nước không lo âu,
không xấu hổ, không nhàm chán. Cũng vậy, bạch
Thế Tôn, con an trú với tâm như nước, rộng rãi,
rộng lớn, vô lượng, không hận, không sân. Bạch
Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm, người ấy

TÂM                                                605

ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng Phạm hạnh,
có thể bỏ đi du hành, không có xin lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, lửa đốt các đồ tịnh, đốt các
đồ bất tịnh, đốt phẩn uế, đốt nước tiểu, đốt nước
miếng, đốt mủ, đốt máu; tuy vậy lửa không lo âu,
không xấu hổ, không nhàm chán. Cũng vậy, bạch
Thế Tôn, con an trú với tâm như lửa, rộng rãi,
rộng lớn, vô lượng, không hận, không sân. Bạch
Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm, người ấy
ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng Phạm hạnh,
có thể bỏ đi du hành, không có xin lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, gió thổi các đồ tịnh, thổi
các đồ bất tịnh, thổi phẩn uế, thổi nước tiểu, thổi
nước miếng, thổi mủ, thổi máu; tuy vậy gió không
lo âu, không xấu hổ, không nhàm chán. Cũng vậy,
bạch Thế Tôn, con an trú với tâm như gió, rộng
rãi, rộng lớn, vô lượng, không hận, không sân.
Bạch Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm,
người ấy ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng
Phạm hạnh, có thể bỏ đi du hành, không có xin
lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, một miếng vải lau chùi lau
các đồ tịnh, lau các đồ bất tịnh, lau phẩn uế, lau
nước tiểu, lau nước miếng, lau mủ, lau máu; tuy
vậy miếng vải lau chùi không lo âu, không xấu hổ,
không nhàm chán. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con
an trú với tâm như miếng vải lau chùi, rộng rãi,

TÂM                                                606

rộng lớn, vô lượng, không hận, không sân. Bạch
Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm, người ấy
ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng Phạm hạnh,
có thể bỏ đi du hành, không có xin lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, con trai của một người
Candàla (Chiên-đà-la: hạ liệt) hay con gái của
một người Candàla, với tay cầm bát ăn xin, mặc
đồ rách rưới, đi vào làng hay đi vào thị trấn, với
một tâm trạng hạ liệt. Cũng vậy, bạch Thế Tôn,
con an trú với tâm giống như con Chiên-đà-la,
rộng rãi, rộng lớn, vô lượng, không hận, không
sân. Bạch Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm,
người ấy ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng
Phạm hạnh, có thể bỏ đi du hành, không có xin
lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, một con bò đực, với sừng
bị cưa, hiền lương, khéo điều phục, khéo huấn
luyện, đi lang thang từ đường này đến đường
khác, từ ngã tư này đến ngã tư khác, không hại
một ai với chân hay với sừng. Cũng vậy, bạch Thế
Tôn, con an trú với tâm giống như một con bò
đực với sừng bị cưa, rộng rãi, rộng lớn, vô lượng,
không hận, không sân. Bạch Thế Tôn, với ai
không an trú thân niệm, người ấy ở đây, sau khi
xâm phạm một vị đồng Phạm hạnh, có thể bỏ đi
du hành, không có xin lỗi.

TÂM                                               607

- Ví như, bạch Thế Tôn, một nữ nhân hay một nam
nhân còn trẻ tuổi, thanh niên, ưa thích trang điểm,
sau khi gội đầu, sẽ lo âu, xấu hổ, nhàm chán nếu
xác rắn, hay xác chó, hay xác người được cuốn
vào cổ người ấy. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con lo
âu, xấu hổ, nhàm chán với cái thân đầy bất tịnh
này. Bạch Thế Tôn, với ai không an trú thân niệm,
người ấy ở đây, sau khi xâm phạm một vị đồng
Phạm hạnh, có thể bỏ đi du hành, không có xin
lỗi.
- Ví như, bạch Thế Tôn, có người mang một cái bát
đầy mỡ, có thủng nhiều lỗ, thủng nhiều đường, bị
chảy, bị rỉ. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con mang
cái thân này, có thủng nhiều lỗ, có thủng nhiều
đường, bị chảy, bị rỉ. Bạch Thế Tôn, với ai không
an trú thân niệm, người ấy ở đây, sau khi xâm
phạm một vị đồng Phạm hạnh, có thể bỏ đi du
hành, không có xin lỗi.

5. Rồi Tỷ-kheo ấy từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp thượng y vào một bên vai, cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con đã phạm một trọng tội. Vì ngu si, vì vô minh, vì bất thiện, con đã xuyên tạc Tôn giả Sàriputta, không ý thức, trống không, vọng ngôn,

TÂM                                                 608

không thật. Mong Thế Tôn chấp nhận cho con tội ấy là một tội để con ngăn đón về tương lai.

- Này Tỷ-kheo, thật là một trọng tội. Vì ngu si, vì vô minh, vì bất thiện, Thầy đã xuyên tạc Tôn giả Sàriputta, không ý thức, trống không, vọng ngôn, không thật. Này Tỷ-kheo, vì Thầy đã thấy tội ấy là một tội, đã phát lộ đúng pháp, Ta chấp nhận tội ấy cho Thầy. Đây là một sự tiến bộ, này Tỷ-kheo, trong Pháp Luật của bậc Thánh, những ai thấy tội là tội, phát lộ đúng pháp, và ngăn đón trong tương lai.

6. Rồi Thế Tôn, nói với Tôn giả Sàriputta:

- Này Sàriputta, hãy tha thứ kẻ ngu si này, trước khi ở đây, đầu nó sẽ bị vỡ tan làm bảy mảnh.

- Bạch Thế Tôn, con tha thứ cho Tôn giả ấy, nếu Tôn giả ấy nói với con: "Hãy tha thứ cho", và cũng mong Tôn giả ấy tha thứ cho con.

TÂM                                                 609

85     Tu tập - Tâm như đất, nước, gió, lửa - ĐẠI Kinh GIÁO GIỚI LAHẦULA – 62 Trung II, 183

ĐẠI KINH GIÁO GIỚI LAHẦULA (Maha Rahulovada suttam) – Bài kinh số 62 – Trung II, 183

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn ở Savatthi, Jetavana, tại tịnh
xá Ànathapindika. Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y,
cầm y bát, đi vào Savatthi để khất thực. Tôn giả
Rahula vào buổi sáng cũng đắp y, cầm y bát, đi sau
lưng Thế Tôn. Rồi Thế Tôn, sau khi đưa mắt ngó
xung quanh, bảo Tôn giả Rahula:

– Này Rahula, bất cứ sắc pháp nào, quá khứ, vị
lai, hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng,
xa hay gần, tất cả sắc pháp phải được quán sát như
thật với chánh trí tuệ: Cái này không phải của ta,
cái này không phải là ta, cái này không phải tự ngã
của ta.

– Bạch Thế Tôn, có phải chỉ sắc mà thôi. Bạch

TÂM                                                    610

Thiện Thệ, có phải chỉ sắc mà thôi?

– Cả sắc, này Rahula; cả thọ, này Rahula; cả tưởng, này Rahula, cả hành, này Rahula; và cả thức, này Rahula.

Rồi Tôn giả Rahula tự nghĩ: "Ai có thể hôm nay được Thế Tôn trực tiếp giảng dạy với bài giáo giới, còn có thể đi vào làng để khất thực? Rồi Tôn giả từ chỗ ấy đi trở lui về, ngồi xuống một gốc cây, kiết già, lưng thẳng, an trú niệm trước mặt. Tôn giả Sariputta thấy Tôn giả Rahula đang ngồi dưới một gốc cây, kiết-già, lưng thẳng, an trú niệm trước mặt. Sau khi thấy vậy, Ngài nói với Tôn giả Rahula:

– Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập nhập tức
xuất tức niệm (niệm hơi thở vô, hơi thở ra). Này
Rahula, tu tập niệm hơi thở vô hơi thở ra, làm cho
sung mãn, được quả lớn, được lợi ích lớn.

Rồi Tôn giả Rahula, vào buổi chiều, sau khi từ
Thiền tịnh đứng dậy, đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi
đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau
khi ngồi xuống một bên, Tôn giả Rahula bạch Thế
Tôn:

 Bạch Thế Tôn, niệm hơi thở vô hơi thở ra được tu tập như thế nào? Làm cho sung mãn, (pháp môn

TÂM                                                  611

này) như thế nào là để được quả lớn, được lợi ích lớn?

– Này Rahula, thế nào là địa giới? Có nội địa giới, có ngoại địa giới. Và này Rahula, thế nào là nội địa giới? Cái gì thuộc nội nhân, thuộc cá nhân, kiên cứng, thô phù, bị chấp thủ, như tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bao tử, phân và bất cứ vật gì khác, thuộc nội thân, thuộc cá nhân, kiên cứng, thô phù, bị chấp thủ; như vậy, này Rahula, được gọi là nội địa giới. Những gì thuộc nội địa giới và những gì thuộc ngoại địa giới đều thuộc về địa giới. Địa giới ấy phải được quán sát như thật với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải là của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự là ngã của ta". Sau khi như thật quán sát địa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với địa giới, tâm từ bỏ địa giới.

Và này Rahula, thế nào là thủy giới? Có nội thủy giới, có ngoại thủy giới. Và này Rahula, thế nào là nội thủy giới? Cái gì thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc nước, thuộc chất lỏng, bị chấp thủ, như mật, đàm, niêm dịch, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu, và bất cứ vật gì khác, thuộc nội thân, thuộc cá

TÂM                                                 612

nhân, thuộc nước, thuộc chất lỏng, bị chấp thủ, như vậy, này Rahula, được gọi là nội thủy giới. Những gì thuộc nội thủy giới và những gì thuộc ngoại thủy giới đều thuộc về thủy giới. Thủy giới ấy phải được quán sát như thật với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự ngã của ta". Sau khi như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với thủy giới, tâm từ bỏ thủy giới.

Và này Rahula, thế nào là hỏa giới? Có nội hỏa giới, có ngoại hỏa giới. Và này Rahula, thế nào là nội hỏa giới? Cái gì thuộc về nội thân, thuộc về cá nhân, thuộc lửa, thuộc chất nóng, bị chấp thủ; như cái gì khiến cho hâm nóng, khiến cho hủy hoại, khiến cho thiêu cháy, cái gì khiến cho những vật được ăn, uống, nhai, nếm, có thể khéo tiêu hóa, hay tất cả những vật gì khác, thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc lửa, thuộc chất nóng, bị chấp thủ; này Rahula, như vậy được gọi là nội hỏa giới. Những gì thuộc nội hỏa giới, và những gì thuộc ngoại hỏa giới đều thuộc về hỏa giới. Hỏa giới ấy phải được quán sát như thật với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự ngã của ta". Sau khi như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với hỏa giới, tâm từ bỏ hỏa giới.

TÂM                                                 613

Và này Rahula, thế nào là phong giới? Có nội phong giới, có ngoại phong giới. Và này Rahula, thế nào là nội phong giới? Cái gì thuộc về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió, thuộc tánh động, bị chấp thủ, như gió thổi lên, gió thổi xuống, gió trong ruột, gió trong bụng dưới, gió thổi ngang các đốt, các khớp, hơi thở vô, hơi thở ra, và bất cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió, thuộc tánh động, bị chấp thủ; này Rahula, như vậy được gọi là nội phong giới. Những gì thuộc nội phong giới và những gì thuộc ngoại phong giới đều thuộc về phong giới. Phong giới ấy phải được quán sát như thật với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự ngã của ta". Sau khi như thật quán sát phong giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với phong giới, tâm từ bỏ phong giới.

Và này Rahula, thế nào là hư không giới? Có
nội hư không giới, có ngoại hư không giới. Và này
Rahula, thế nào là nội hư không giới? Cái gì thuộc
về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc hư không, thuộc hư
không tánh, bị chấp thủ, như lỗ tai, lỗ mũi, cửa
miệng, do cái gì người ta nuốt, những gì được nhai,
được uống, được ăn và được nếm, và tại chỗ mà
những gì được nhai, được uống, được ăn và được
uống được giữ lại, và ngang qua chỗ mà những gì

TÂM                                                  614

được nhai, được uống, được ăn và được tống xuất
xuống phần dưới để ra ngoài, và bất cứ vật gì khác
thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc hư không, thuộc
hư không tánh, bị chấp thủ; này Rahula, như vậy
được gọi là nội hư không giới. Những gì thuộc nội
hư không giới và những gì thuộc ngoại hư không giới
đều thuộc về hư không giới. Hư không giới ấy phải
được quán sát như thật với chánh trí tuệ như sau:
"Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta,
cái này không phải tự ngã của ta," Sau khi như thật
quán sát hư không giới với chánh trí tuệ như vậy, vị
ấy sanh yểm ly đối với hư không giới, tâm từ bỏ hư
không giới.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như đất. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như đất, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại. Này Rahula, ví như trên đất người ta quăng đồ tịnh, quăng đồ không tịnh, quăng phân uế, quăng nước tiểu, nhổ nước miếng, quăng mủ và quăng máu; tuy vậy đất không lo âu, không dao động, hay không nhàm chán. Cũng vậy, này Rahula, hãy tu tập như đất. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như đất, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như nước.

TÂM                                                615

Này Rahula, do tu tập sự tu tập như nước, các xúc
khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm
giữ tâm, không có tồn tại. Này Rahula, ví như trong
nước người ta rửa đồ tịnh, rửa đồ không tịnh, rửa
sạch phân uế, rửa sạch nước tiểu,, rửa sạch nước
miếng, rửa sạch mủ, rửa sạch máu; tuy vậy nước
không lo âu, không dao động, không nhàm chán.
Cũng vậy, này Rahula, hãy tu tập sự tụ tập như
nước... (như trên)... không có tồn tại.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như lửa. Này
Rahula, do tu tập sự tu tập như lửa, các xúc khả ái,
không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm,
không có tồn tại. Này Rahula, ví như lửa đốt các đồ
tịnh, đốt các đồ không tịnh, đốt phân uế, đốt nước
tiểu, đốt nước miếng, đốt mủ, đốt máu; tuy vậy lửa
không lo âu, không dao động, không nhàm chán.
Cũng vậy, này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như lửa...
(như trên)... không có tồn tại.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như gió. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như gió, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại. Này Rahula, ví như gió thổi các đồ tịnh, thổi các đồ không tịnh, thổi phân uế, thổi nước tiểu, thổi nước miếng, thổi mủ, thổi máu, tuy vậy gió không lo âu, không dao động, không nhàm chán.

TÂM                                                616

Cũng vậy, này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như gió... (như trên).... không có tồn tại.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như hư
không. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như hư
không, các xúc khả ái, không khả ái được khởi
lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại. Này
Rahula, ví như hư không không bị trú tại một chỗ
nào. Cũng vậy, này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như
hư không. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như hư
không, các xúc khả ái không khả ái được khởi lên,
không có nắm giữ tâm, không có tồn tại.

 Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về lòng từ.
Này Rahula, do tu tập sự tu tập về lòng từ, cái
gì thuộc sân tâm sẽ được trừ diệt .
 Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về lòng bi.
Này Rahula, do tu tập sự tu tập về lòng bi, cái
gì thuộc hại tâm sẽ được trừ diệt.
 Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về hỷ. Này
Rahula, do tu tập sự tu tập về hỷ, cái gì thuộc
bất lạc sẽ được trừ diệt.
 Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về xả. Này
Rahula, do tu tập sự tu tập về xả, cái gì thuộc
hận tâm sẽ được trừ diệt.
 Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về bất tịnh.

TÂM                                                617

Này Rahula, do tu tập sự tu tập về bất tịnh, cái
gì thuộc tham ái được trừ diệt.
 Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về vô
thường. Này Rahula, do tu tập sự tu tập về vô
thường, cái gì thuộc ngã mạn được trừ diệt.
 Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về niệm hơi
thở vô hơi thở ra. Này Rahula, do tu tập niệm
hơi thở vô hơi thở ra, làm cho sung mãn, nên
được quả lớn, được lợi ích lớn.

 Và này Rahula, thế nào là tu tập niệm hơi thở vô hơi thở ra, làm cho sung mãn nên được quả lớn, được lợi ích lớn?

Ở đây, này Rahula, vị Tỷ-kheo đi đến khu rừng, đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà trống, và ngồi kiết già, lưng thẳng và an trú chánh niệm trước mặt.

 Tỉnh giác, vị ấy thở vô; tỉnh giác, vị ấy thở ra. 1.   Hay thở vô dài, vị ấy biết: "Tôi thở vô dài"; hay thở ra dài, vị ấy biết "Tôi thở ra dài"; 2.   Hay thở vô ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở vô ngắn"; hay thở ra ngắn, vị ấy biết: "Tôi thở ra ngắn". 3.   "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô," vị ấy tập. "Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.

TÂM                                                  618

4.    "An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"An tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
5.    "Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
6.    "Cảm giác lạc thọ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác lạc thọ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
7.    "Cảm giác tâm hành (Cittasankhara), tôi sẽ
thở vô", vị ấy tập. "Cảm giác tâm hành, tôi sẽ
thở ra", vị ấy tập.
8.    "An tịnh tâm hành, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"An tịnh tâm hành, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
9.    "Cảm giác về tâm, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Cảm giác về tâm, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
10.   "Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở ra, vị ấy tập.
11.   "Với tâm định tĩnh, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Với tâm định tĩnh, tôi sẽ thở ra, vị ấy tập.
12.   "Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
13.   "Quán vô thường, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Quán vô thường, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
14.   "Quán ly tham, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Quán
ly tham, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.

TÂM                                                 619

15.   "Quán đoạn diệt, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập.
"Quán đoạn diệt, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập
16.   "Quán từ bỏ, tôi sẽ thở vô", vị ấy tập. "Quán
từ bỏ, tôi sẽ thở ra", vị ấy tập.
Tu tập niệm hơi thở vô hơi thở ra như vậy, này
Rahula, làm cho sung mãn như vậy, có quả lớn, có
lợi ích lớn.

Này Rahula, tu tập niệm hơi thở vô hơi thở ra
như vậy, làm cho sung mãn như vậy, thời khi những
hơi thở vô, hơi thở ra tối hậu chấm dứt, chứng
được giác tri, không phải không được giác tri.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Rahula hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                                620

86    Tu tập - Đoạ tầm pháp môn - Kinh AN TRÚ TẦM – 20 Trung I, 269

KINH AN TRÚ TẦM (Vitakkasanthanasuttam) – Bài kinh số 20 – Trung I, 269

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- "Chư Tỷ-kheo".

- "Thưa vâng, bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo muốn thực tu tăng thượng tâm cần phải thường thường tác ý năm tướng. Thế nào là năm?

Ở đây, Tỷ-kheo y cứ tướng nào, tác ý tướng nào, các ác bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si sanh khởi, thời này các Tỷ-kheo, Tỷ-

TÂM                                                 621

kheo ấy cần phải tác ý một tướng khác liên hệ đến thiện không phải tướng kia. Nhờ tác ý một tướng khác liên hệ đến thiện, không phải tướng kia, các ác bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si được trừ diệt, đi đến diệt vong. Chính nhờ diệt trừ chúng, nội tâm được an trú, an tịnh, nhất tâm, định tĩnh. Chư Tỷ-kheo, ví như một người thợ mộc thiện xảo hay đệ tử một người thợ mộc, dùng một cái nêm nhỏ đánh bật ra, đánh tung ra, đánh văng ra một cái nêm khác. Chư Tỷ-kheo, cũng vậy, khi một Tỷ-kheo y cứ một tướng nào, tác ý một tướng nào, các ác bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si sanh khởi, thời này chư Tỷ-kheo, Tỷ- kheo ấy cần phải tác ý một tướng khác liên hệ đến thiện, không phải tướng kia. Nhờ tác ý một tướng khác liên hệ đến thiện, khác với tướng kia, các ác bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si được trừ diệt, đi đến diệt vong. Chính nhờ diệt trừ chúng, nội tâm được an trú, an tịnh, nhất tâm, định tĩnh.

Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy khi tác ý một tướng khác với tướng kia, liên hệ đến thiện, các ác bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si vẫn khởi lên, thời này chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy cần phải quán sát các nguy hiểm của những tầm ấy: "Đây là những tầm bất thiện, đây là những tầm

TÂM                                                  622

có tội, đây là những tầm có khổ báo". Nhờ quán sát các nguy hiểm của những tầm ấy, các bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si được trừ diệt, đi đến diệt vong. Chính nhờ diệt trừ chúng, nội tâm được an trú, an tịnh, nhất tâm, định tĩnh. Chư Tỷ-kheo, ví như một người đàn bà hay người đàn ông trẻ tuổi, trong tuổi thanh xuân, tánh ưa trang sức nếu một xác rắn, hay xác chó, hay xác người được quàng vào cổ, người ấy phải lo âu, xấu hổ, ghê tởm. Chư Tỷ-kheo, cũng vậy, nếu Tỷ-kheo ấy nhờ quán sát... nội tâm được an trú, an tịnh, nhất tâm, định tĩnh.

Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy trong khi quán
sát các nguy hiểm của những tầm ấy, các ác bất thiện
tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si
vẫn khởi lên, thời này chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy cần
phải không ức niệm, không tác ý những tầm ấy. Nhờ
không ức niệm, không tác ý các tầm ấy, các ác bất
thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến
si được trừ diệt, đi đến diệt vong. Chính nhờ diệt trừ
chúng, nội tâm được an trú, an tịnh, nhất tâm, định
tĩnh. Chư Tỷ-kheo, ví như một người có mắt, không
muốn thấy các sắc pháp nằm trong tầm mắt của
mình, người ấy nhắm mắt lại hay ngó qua một bên.
Chư Tỷ-kheo, cũng vậy, nếu Tỷ-kheo ấy, trong khi
không ức niệm, không tác ý... được an trú, an tịnh,
nhất tâm, định tĩnh.

TÂM                                                  623

Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy trong khi không ức niệm, không tác ý các tầm ấy, các ác, bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si vẫn khởi lên. Chư Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ấy cần phải tác ý đến hành tướng các tầm và sự an trú các tầm ấy. Nhờ tác ý đến hành tướng các tầm và sự an trú các tầm ấy, các ác, bất thiện tầm liên hệ đến dục... được an trú, an tịnh, nhất tâm, định tĩnh. Ví như một người đang đi mau, suy nghĩ: "Tại sao ta lại đi mau? Ta hãy đi chậm lại". Trong khi đi chậm, người ấy suy nghĩ: "Tại sao ta lại đi chậm? Ta hãy dừng lại". Trong khi dừng lại, người ấy suy nghĩ: "Tại sao Ta lại dừng lại? Ta hãy ngồi xuống". Trong khi ngồi, người ấy suy nghĩ: "Tại sao ta-lại ngồi? Ta hãy nằm xuống". Chư Tỷ-kheo, như vậy người ấy bỏ dần các cử chỉ thô cứng nhất và làm theo các cử chỉ tế nhị nhất. Chư Tỷ-kheo, cũng vậy, nếu Tỷ-kheo ấy tác ý đến... (như trên)... được an tịnh, nhất tâm, định tĩnh.

Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo ấy trong khi tác ý đến hành tướng các tầm và sự an trú các tầm, các ác, bất thiện tầm liên hệ... đến si vẫn khởi lên, thời chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy phải nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm. Nhờ nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm, các ác bất thiện tầm liên hệ đến dục...

TÂM                                                  624

liên hệ đến si được trừ diệt, đi đến diệt vong... được an trú, an tịnh nhất tâm, định tĩnh. Ví như một người lực sĩ nắm lấy đầu một người ốm yếu, hay nắm lấy vai, có thể chế ngự, nhiếp phục, và đánh bại. Chư Tỷ-kheo, cũng vậy, nếu Tỷ-kheo ấy trong khi tác ý hành tướng các tầm và sự an trú các tầm ấy, các ác bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si vẫn khởi lên, thời chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy phải nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm. Nhờ nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm, các ác bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si được trừ diệt, đi đến diệt vong. Chính nhờ trừ diệt chúng, nội tâm được an trú, an tịnh, nhất tâm, định tĩnh.

Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo, trong khi y cứ tướng nào, tác ý tướng nào, các ác bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si sanh khởi:

 Tỷ-kheo ấy tác ý một tướng khác, liên hệ đến
thiện, khác với tướng kia, các ác, bất thiện tầm
liên hệ đến dục, liên hệ đến sân, liên hệ đến si
được diệt trừ, đi đến diệt vong. Chính nhờ diệt
trừ chúng, nội tâm được an trú, an tịnh, nhất tâm,
định tĩnh.

TÂM                                                  625

 Tỷ-kheo ấy, nhờ quán sát sự nguy hiểm các tầm
ấy, các ác, bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên hệ
đến sân, liên hệ đến si được trừ diệt, đi đến diệt
vong. Chính nhờ diệt trừ chúng, nội tâm được an
trú, an tịnh, nhất tâm, định tĩnh.

 Tỷ-kheo ấy, nhờ không ức niệm, không tác ý các
tầm ấy, các ác, bất thiện tầm liên hệ đến dục, liên
hệ đến sân, liên hệ đến si được trừ diệt, đi đến
diệt vong. Chính nhờ diệt trừ chúng, nội tâm
được an trú, an tịnh, nhất tâm, định tĩnh.

 Tỷ-kheo ấy tác ý hành tướng các tầm và an trú
các tầm, các ác, bất thiện tầm liên hệ đến dục,
liên hệ đến sân, liên hệ đến si được trừ diệt, đi
đến diệt vong. Chính nhờ diệt trừ chúng, nội tâm
được an trú, an tịnh, nhất tâm, định tĩnh.

 Tỷ-kheo ấy nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc
họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh
bại tâm, các ác, bất thiện tầm liên hệ đến dục,
liên hệ đến sân, liên hệ đến si được trừ diệt, đi
đến diệt vong. Chính nhờ diệt trừ chúng, nội tâm
được an trú, an tịnh, nhất tâm, định tĩnh.

Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là đã an trú trong đọa tầm pháp môn. Vị ấy có thể tác ý đến tầm

TÂM                                                 626

nào vị ấy muốn, có thể không tác ý đến tầm nào vị ấy
không muốn. Vị ấy đã đoạn trừ khát ái, đã giải thoát
các kiết sử, khéo chinh phục kiêu mạn, đã chấm dứt
khổ đau.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                               627

87    Tâm bất động giải thoát - Không nghĩ mình là bất cứ vật gì.. - Kinh CHÂN NHÂN – 113 Trung III, 175

KINH CHÂN NHÂN (Sappurisa suttam) – Bài kinh số 113 – Trung III, 175

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, Jetavana, tại tịnh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đây Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo"

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về Chân nhân pháp và phi Chân nhân pháp. Các Ông hãy nghe và suy nghiệm kỹ Ta sẽ giảng"

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

TÂM                                              628

– Này các Tỷ-kheo, thế nào là phi Chân nhân pháp?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân nhân
xuất gia từ một gia đình cao sang. Người ấy suy
nghĩ như sau: "Ta xuất gia từ một gia đình cao sang.
Còn các Tỷ-kheo, này không xuất gia từ một gia đình
cao sang". Vì người ấy thuộc gia đình cao sang nên
khen mình chê người. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là
phi Chân nhân pháp. Và này các Tỷ-kheo, người
Chân nhân suy nghĩ như sau: "Không phải vì thuộc
một gia đình cao sang mà các tham pháp đi đến đoạn
trừ, hay các sân pháp đi đến đoạn trừ, hay các si
pháp đi đến đoạn trừ. Nếu một người xuất gia, không
phải từ một gia đình cao sang, và người ấy hành trì
đúng pháp và thuận pháp, hành trì chơn chánh, hành
trì thuận pháp, thời ở đây, người ấy được kính trọng,
ở đây, người ấy được tán thán". Người ấy sau khi lấy
đạo lộ (patipadam) làm chánh yếu (antaram?)
không khen mình chê người vì tự mình thuộc vào gia
đình cao sang. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Chân
nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một người phi Chân nhân xuất gia từ một gia đình.... (như trên).... xuất gia từ một gia đình đại phú.. (như trên)... xuất gia từ một gia đình quý phái. Người ấy suy nghĩ như

TÂM                                                629

sau: "Ta xuất gia từ một gia đình quý phái, còn các Tỷ-kheo này không xuất gia từ một gia đình quý phái". Vì người ấy thuộc gia đình quý phái, nên khen mình chê người. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là phi Chân nhân pháp. Và này các Tỷ-kheo, người Chân nhân suy nghĩ như sau: "Không phải vì thuộc về một gia đình quý phái mà các tham pháp đi đến đoạn trừ, hay các sân pháp đi đến đoạn trừ, hay các si pháp đi đến đoạn trừ. Nếu một người xuất gia không phải từ một gia đình quý phái và người ấy hành trì đúng pháp và thuận pháp, hành trì chơn chánh, hành trì thuận pháp, thời ở đây, người ấy được kính trọng, ở đây, người ấy được tán thán". Người ấy được sau khi lấy đạo lộ làm chính yếu không khen mình chê người vì tự mình thuộc vào gia đình quý phái. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân nhân được nhiều người biết, có danh xưng. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta được nhiều người biết, có danh xưng, còn các Tỷ-kheo này được ít người biết đến, không được trọng vọng". Vì người ấy tự mình được nhiều người biết đến nên khen mình chê người. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là phi Chân nhân pháp. Và này các Tỷ-kheo, người Chân Nhân suy nghĩ như sau: "Không phải vì mình được nhiều người biết đến mà các tham pháp đi đến đoạn trừ, hay sân pháp đi

TÂM                                               630

đến đoạn trừ, hay các si pháp đi đến đoạn trừ. Nếu
một người xuất gia không được nhiều người biết,
không có danh xưng, và người ấy hành trì đúng pháp
và thuận pháp, hành trì chơn chánh, hành trì thuận
pháp, thời ở đây, người ấy được kính trọng, ở đây,
người ấy được tán thán". Người ấy sau khi lấy đạo
lộ làm chính yếu, không khen mình chê người vì tự
mình được nhiều người biết và danh xưng. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân nhân được các vật (cúng dường) như y phục, đồ ăn khất thực, sàng tọa, y liệu trị bệnh. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta nhận được các vật (cúng dường) như y phục, các đồ ăn khất thực, sàng tọa, y liệu trị bệnh, còn các Tỷ-kheo này không nhận được y phục, các đồ ăn khất thực, sàng tọa, y liệu trị bệnh". Vì người ấy thâu nhận được như vậy nên khen mình chê người. Như vậy, này các Tỷ-kheo là phi Chân nhân pháp. Và này các Tỷ-kheo, người Chân nhân suy nghĩ như sau: "Không phải vì tự mình nhận được các vật (cúng dường như) y phục, các đồ ăn khất thực, sàng tọa, y liệu trị bịnh mà các tham pháp đi đến đoạn trừ, hay các sân pháp đi đến đoạn trừ, hay các si pháp đi đến đoạn trừ. Nếu một người xuất gia không nhận được các vật (cúng dường như) y phục, các đồ ăn khất thực, sàng tọa, y liệu trị bệnh và người

TÂM                                                  631

ấy hành trì đúng pháp và thuận pháp hành, trì chơn chánh, hành trì thuận pháp, thời ở đây, người ấy được kính trọng, ở đây, người ấy được tán thán". Người ấy sau khi lấy đạo lộ làm chánh yếu, không khen mình chê người tự mình được thâu nhận như vậy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo có người phi Chân
nhân là người nghe nhiều. Người ấy suy nghĩ như
sau: "Ta là người nghe nhiều, còn các Tỷ-kheo này
không nghe nhiều". Người ấy do được nghe nhiều
nên khen mình chê người. Như vậy này các Tỷ-kheo,
là phi Chân nhân pháp. Và này các Tỷ-kheo, Người
Chân nhân suy nghĩ như sau: "Không phải vì nghe
nhiều mà các tham pháp đi đến đoạn trừ, hay các sân
pháp đi đến đoạn trừ, hay các si pháp đi đến đoạn
trừ. Nếu có người không nghe nhiều và người ấy
hành trì đúng pháp và thuận pháp, hành trì chơn
chánh, hành trì thuận pháp, thời ở đây, người ấy
được kính trọng, ở đây, người ấy được tán thán".
Người ấy sau khi lấy đạo lộ làm chánh yếu, không
khen mình chê người, vì tự mình được nghe nhiều.
Như vậy này các Tỷ-kheo là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân nhân là bậc trì luật. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta là bậc trì luật, còn các Tỷ-kheo này không là bậc trì

TÂM                                                632

luật". Do tự mình trì luật, người ấy khen mình chê người. Như vậy, này các Tỷ-kheo là phi Chân nhân pháp. Và này các Tỷ-kheo, người Chân nhân suy nghĩ như sau: "Không phải vì tự mình là bậc trì luật mà các tham pháp đi đến đoạn trừ hay các sân pháp đi đến đoạn trừ hay các si pháp đi đến đoạn trừ. Nếu có người không phải là bậc trì luật, những người này hành trì đúng pháp và thuận pháp, hành trì chơn chánh, hành trì thuận pháp, thời ở đây, người ấy được kính trọng, ở đây, người ấy được tán thán". Người ấy sau khi lấy đạo lộ làm chánh yếu, không khen mình chê người vì tự mình là bậc trì luật. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân nhân là người thuyết pháp. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta là người thuyết pháp, còn các Tỷ-kheo này không phải là người thuyết pháp". Vì tự mình là người thuyết pháp, nên người ấy khen mình chê người. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là phi Chân nhân pháp. Và người Chân nhân, này các Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: "Không phải do tự mình là bậc thuyết pháp mà các tham pháp đi đến đoạn trừ, hay các sân pháp đi đến đoạn trừ, hay các si pháp đi đến đoạn trừ. Nếu một người không phải là người thuyết pháp, nhưng hành trì đúng pháp, và thuận pháp, hành trì chơn chánh, hành trì thuận pháp, thời ở đây người ấy được

TÂM                                                633

kính trọng, ở đây, người ấy được tán thán". Người ấy
sau khi lấy đạo lộ làm chánh yếu, không khen mình
chê người vì tự mình là bậc thuyết pháp. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân
nhân là người theo hạnh sống ở núi rừng. Người
ấy suy nghĩ như sau: "Ta là người theo hạnh sống ở
rừng núi, còn các Tỷ-kheo này không theo hạnh sống
ở rừng núi". Người ấy vì tự mình theo hạnh sống ở
rừng núi nên khen mình chê người. Như vậy, này các
Tỷ-kheo, là phi Chân nhân pháp. Và người Chân
nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: "Không
phải vì tự mình theo hạnh sống ở rừng núi mà các
tham pháp đi đến đoạn trừ, hay các sân pháp đi đến
đoạn trừ, hay các si pháp đi đến đoạn trừ. Nếu một
người không theo hạnh sống ở rừng núi nhưng hành
trì đúng pháp và thuận pháp, hành trì chơn chánh,
hành trì thuận pháp, thời ở đây, người ấy được kính
trọng, ở đây, người ấy được tán thán". Người ấy sau
khi lấy đạo lộ làm chánh yếu không khen mình chê
người vì tự mình theo hạnh sống ở rừng núi. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân nhân theo hạnh mặc phấn tảo y. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta là người theo hạnh mặc phấn tảo y. Còn

TÂM                                               634

các Tỷ-kheo này không là người theo hạnh mặc phấn
tảo y". Người này do tự mình theo hạnh mặc phấn
tảo y nên khen mình chê người. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, là phi Chân nhân pháp. Và người Chân nhân,
này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: "Không phải vì
tự mình theo hạnh mặc phấn tảo y mà các tham pháp
đi đến đoạn trừ, hay các sân pháp đi đến đoạn trừ,
hay các si pháp đi đến đoạn trừ. Nếu một người
không theo hạnh mặc phấn tảo y nhưng người ấy
hành trì đúng pháp và thuận pháp, hành trì chơn
chánh, hành trì thuận pháp, thời ở đây, người ấy
được kính trọng, ở đây, người ấy tán thán". Người ấy
sau khi lấy đạo lộ làm chánh yếu, không khen mình
chê người vì tự mình mặc phấn tảo y. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân nhân là người theo hạnh khất thực. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta theo hạnh khất thực, còn các Tỷ- kheo này không theo hạnh khất thực". Người ấy, do tự mình theo hạnh khất thực nên khen mình chê người. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là phi Chân nhân pháp. Và người Chân nhân này các Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: "Không phải vì tự mình theo hạnh khất thực mà các tham pháp đi đến đoạn trừ, hay các sân pháp đi đến đoạn trừ, hay các si pháp đi đến đoạn trừ. Nếu một người không theo hạnh khất thực nhưng người

TÂM                                                635

ấy hành trì đúng pháp và thuận pháp, hành trì chơn chánh, hành trì thuận pháp, thời ở đây, người ấy được kính trọng, ở đây, người ấy được tán thán". Người ấy sau khi lấy đạo lộ làm chánh yếu, không khen mình chê người, vì tự mình theo hạnh khất thực. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, một người phi Chân
nhân theo hạnh sống dưới gốc cây. Người ấy suy
nghĩ như sau: "Ta là người theo hạnh sống dưới gốc
cây, còn các Tỷ-kheo này không theo hạnh sống dưới
gốc cây". Người ấy do tự mình theo hạnh sống dưới
gốc cây nên khen mình chê người Như vậy, này các
Tỷ-kheo là phi Chân nhân pháp. Và người Chân
nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: "Không
phải vì tự mình theo hạnh sống dưới gốc cây mà các
tham pháp đi đến đoạn trừ, hay các sân pháp đi đến
đoạn trừ, hay các si pháp đi đến đoạn trừ. Nếu một
người không theo hạnh sống dưới gốc cây, nhưng
người ấy hành trì đúng pháp và thuận pháp, hành trì
chơn chánh và hành trì thuận pháp, thời ở đây, người
ấy được kính trọng, ở đây, người ấy được tán thán".
Người ấy sau khi lấy đạo lộ làm chánh yếu, không
khen minh chê người vì tự mình theo hạnh sống dưới
gốc cây. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Chân nhân
pháp.

TÂM                                               636

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân
nhân theo hạnh sống tại nghĩa địa.. (như trên)...
theo hạnh sống ngoài trời.. (như trên)... theo hạnh
thường ngồi (không nằm)... (như trên)... Theo
hạnh ngồi tại chỗ mời... (như trên)... theo hạnh
chỉ ăn một lần ngồi. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta
theo hạnh chỉ ăn một lần ngồi, còn các Tỷ-kheo này
không theo hạnh chỉ ăn một lần ngồi". Do tự mình
theo hạnh chỉ ăn một lần ngồi nên khen mình chê
người. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là phi Chân nhân
pháp. Và người Chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy
nghĩ như sau: "Không phải vì mình theo hạnh chỉ ăn
một lần ngồi mà các tham pháp đi đến đoạn trừ, hay
các sân pháp đi đến đoạn trừ, hay các si pháp đi đến
đoạn trừ. Nếu một người không theo hạnh chỉ ăn một
lần nhưng hành trì đúng pháp và thuận pháp, hành
trì chơn chánh, hành trì thuận pháp, thời ở đây,
người ấy được kính trọng, ở đây, người ấy được tán
thán". Người ấy sau khi lấy đạo lộ làm chánh yếu,
không khen mình chê người vì tự mình sống chỉ ăn
một lần ngồi. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Chân
nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân
nhân ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú sơ
Thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm
có tứ. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta là người

TÂM                                               637

chứng được sơ Thiền, các người Tỷ-kheo này không
chứng được sơ Thiền". Người ấy do tự mình chứng
được sơ Thiền nên khen mình chê người. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là phi Chân nhân pháp. Và người
Chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau:
"Định sơ Thiền, tự tánh là vô tham ái, Thế Tôn đã nói
như vậy. Những ai nghĩ thế này, thế khác, thời tự tánh
liền đổi khác". Người ấy sau khi lấy vô tham ái làm
chánh yếu, không khen mình chê người vì chứng
được định sơ Thiền. Như vậy, này các Tỷ-kheo là
Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân nhân pháp diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhứt tâm.. Thiền thứ ba.. chứng và trú thiền thứ tư. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta chứng đắc định Thiền thứ tư. Còn các Tỷ-kheo này không chứng đắc định Thiền thứ tư". Người ấy vì chứng đắc định Thiền thứ tư ấy nên khen mình chê người. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là phi Chân nhân pháp. Và người Chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: "Định Thiền thứ tư, tự tánh là vô tham ái. Thế Tôn đã nói như vậy. Những ai nghĩ thế này, thế khác, thời tự tánh liền đổi khác". Người ấy sau khi lấy vô tham ái làm chánh yếu, không khen mình chê người vì chứng đắc định Thiền thứ tư. Như vậy, này các Tỷ-

TÂM                                                 638

kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân
nhân vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng
ngại tưởng, không tác ý đối với dị tưởng, người ấy
nghĩ rằng: "Hư không là vô biên", chứng và trú
Không vô biên xứ. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta
chứng được định Không vô biên xứ, còn các Tỷ-kheo
này không chứng được định Không vô biên xứ".
Người ấy, vì chứng được định Không vô biên xứ ấy,
nên khen mình chê người. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, là phi Chân nhân pháp. Và người Chân nhân,
này các Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: "Định Không vô
biên xứ này, tự tánh là vô tham ái. Thế Tôn đã nói
như vậy. Những ai nghĩ như thế này, thế khác, thời tự
tánh liền đổi khác". Người ấy sau khi lấy vô tham ái
làm chính yếu, không khen mình chê người vì chứng
được định Không vô biên xứ. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân
nhân, vượt lên Không vô biên xứ, nghĩ rằng: "Thức
là vô biên" chứng và trú Thức vô biên xứ. Người ấy
suy nghĩ như sau: "Ta chứng được định Thức Vô
biên xứ, còn các Tỷ-kheo này không chứng được
định Thức vô biên xứ". Người ấy vì chứng được định
Thức vô biên xứ ấy nên khen mình chê người. Như

TÂM                                                639

vậy, này các Tỷ-kheo, là phi Chân nhân pháp. Và
người Chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như
sau: "Định Thức vô biên xứ tự tánh là vô tham ái. Thế
Tôn đã nói như vậy. Những ai nghĩ thế này, thế khác,
thời tự tánh liền đổi khác". Người ấy sau khi lấy vô
tham ái làm chính yếu, không khen mình chê người
vì chứng được định Thức vô biên xứ. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân
nhân vượt lên một cách hoàn toàn Thức vô biên xứ,
nghĩ rằng: "Không có sở hữu" chứng và trú Vô sở
hữu xứ. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta chứng được
định Vô sở hữu xứ còn, các Tỷ-kheo này không
chứng được định Vô sở hữu xứ". Người ấy, vì chứng
được định Vô sở hữu xứ ấy, nên khen mình chê
người. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là phi Chân nhân
pháp. Và người Chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy
nghĩ như sau: "Định Vô sở hữu xứ tự tánh là vô tham
ái. Thế Tôn đã nói như vậy. Những ai nghĩ thế này,
thế khác, thời tự tánh liền đổi khác". Người ấy sau
khi lấy vô tham ái làm chánh yếu, không khen mình
chê người vì chứng được định Vô sở hữu xứ. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có người phi Chân nhân vượt lên Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng

TÂM                                                640

phi phi tưởng xứ. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta chứng được định Phi tưởng phi phi tưởng xứ, còn các Tỷ-kheo này không chứng được định Phi tưởng phi phi tưởng xứ". Người ấy vì chứng được định Phi tưởng phi phi tưởng xứ ấy nên khen mình chê người. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là phi Chân nhân pháp. Và người Chân nhân, này các Tỷ-kheo, suy nghĩ như sau: "Định Phi tưởng phi phi tưởng xứ tự tánh là vô tham ái. Thế Tôn đã nói như vậy. Những ai nghĩ thế này thế khác thời tự tánh liền đổi khác". Người ấy sau khi lấy vô tham ái làm chánh yếu, không khen mình chê người vì định Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Chân nhân pháp.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người Chân nhân sau
khi vượt lên Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và
trú Diệt thọ tưởng định sau khi thấy với trí tuệ, các
lậu hoặc của vị này được đoạn trừ. Này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo này không nghĩ mình là bất cứ vật gì,
không nghĩ đến bất cứ chỗ nào, không nghĩ đến
bất cứ vì sự việc gì.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                                641

88    Tâm bất động giải thoát - Kinh TRÍ TUỆ – Tăng IV, 142

TRÍ TUỆ – Tăng IV, 142

1. - Này các Tỷ-kheo, khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo
tích tập với trí tuệ, thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy
nói như sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh
đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa".

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tâm Tỷ-kheo được khéo tích tập?

1. "Ly tham là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy
được khéo tích tập với trí tuệ.
2. "Ly sân là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được
khéo tích tập với trí tuệ.
3. "Ly si là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được
khéo tích tập với trí tuệ.
4. "Tánh không có tham là tâm của ta", như vậy
tâm vị ấy được khéo tích tập với trí tuệ.
5. "Tánh không có sân là tâm của ta", như vậy
tâm vị ấy được khéo tích tập với trí tuệ.
6. "Tánh không có si là tâm của ta", như vậy tâm
vị ấy được khéo tích tập với trí tuệ.

TÂM                                                642

7. "Tánh không chuyển hướng về dục hữu là
tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích
tập với trí tuệ.
8. "Tánh không chuyển hướng về sắc hữu là
tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích
tập với trí tuệ.
9. "Tánh không chuyển hướng về vô sắc hữu là
tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích
tập với trí tuệ.

Này các Tỷ-kheo, khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo
tích tập với trí tuệ, thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy
nói như sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh
đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa".

TRỤ ĐÁ – 143tc4

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời, Tôn giả Sàriputta và Tôn giả Candikàputta trú ở Ràjagaha (Vương Xá) tại Trúc Lâm, chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

Tại đấy, Tôn giả Candikàputta gọi các Tỷ-kheo, nói rằng:

TÂM                                                643

- Này các Hiền giả, Devadatta thuyết pháp cho các Tỷ-kheo như sau: "Thưa các Hiền giả, khi nào tâm vị Tỷ-kheo được khéo tích tập với trí tuệ, thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy trả lời như sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc nên là đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa"".

2. Được nói vậy, Tôn giả Sàriputta nói với Tôn giả Candikàputta:

- Này Hiền giả Candikàputta, Devadatta không có
thuyết pháp cho các Tỷ-kheo như sau: "Thưa các
Hiền giả, khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo tích tập
với trí tuệ thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy trả lời như
sau: Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa ".

Này Hiền giả Candikàputta, Devadatta thuyết pháp cho các Tỷ-kheo như sau: "Thưa các Hiền giả, khi nào tâm vị Tỷ-kheo được khéo tích tập với tâm ý thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy trả lời như sau: Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

3. Lần thứ hai... Lần thứ ba, Tôn giả Candikàputta bảo các Tỷ-kheo nói rằng:

TÂM                                                  644

- Thưa các Hiền giả, Devadatta thuyết pháp cho các
Tỷ-kheo như sau: "Khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo
tích tập với trí tuệ thời thật hợp lý cho vị Tỷ-kheo ấy
trả lời như sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh
đã thành, việc nên làm đã làm, không còn trở lui
trạng thái này nữa"".

Lần thứ ba, Tôn giả Sàriputta nói với Tôn giả Candikàputta:

- Này Hiền giả Candikàputta, Devadatta không có
thuyết pháp cho các Tỷ-kheo như sau: "Thưa các
Hiền giả, khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo tích tập
với trí tuệ thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy trả lời như
sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận... không còn trở lui
trạng thái này nữa".

Này Hiền giả Candikàputta. Devadatta thuyết pháp
cho các Tỷ-kheo như sau: "Thưa các Hiền giả, khi
nào tâm vị Tỷ-kheo được khéo tích tập với tâm ý thời
thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy trả lời như sau: Ta rõ
biết: "Sanh đã tận... không còn trở lui trạng thái này
nữa".

4. - Và như thế nào, này Hiền giả, tâm vị Tỷ-kheo được khéo tích tập với tâm ý?

TÂM                                                  645

1. "Ly tham là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy
được khéo tích tập với tâm ý.
2. "Ly sân là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được
khéo tích tập với tâm ý.
3. "Ly si là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được
khéo tích tập với tâm ý.
4. "Tánh không có tham là tâm của ta", như vậy
tâm vị ấy được khéo tích tập với tâm ý.
5. "Tánh không có sân là tâm của ta", như vậy
tâm vị ấy được khéo tích tập với tâm ý.
6. "Tánh không có si là tâm của ta", như vậy tâm
vị ấy được khéo tích tập với tâm ý.
7. "Tánh không chuyển hướng về dục hữu là tâm
của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích tập
với tâm ý.
8. "Tánh không chuyển hướng về sắc hữu là tâm
của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích tập
với tâm ý.
9. "Tánh không chuyển hướng về vô sắc hữu là
tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích
tập với tâm ý.

5. Như vậy, này Hiền giả, với Tỷ-kheo có tâm chánh giải thoát như vậy, nếu các sắc do mắt nhận thức mạnh mẽ đi vào giới vực của con mắt, các sắc không chinh phục tâm vị ấy, tâm được an trú, không bị tạp

TÂM                                              646

nhiễm, không bị lay động. Vị ấy tùy quán sự diệt tận của chúng.

Nếu các tiếng do tai nhận thức mạnh mẽ đi vào giới
vực của lỗ tai... nếu các hương do mũi nhận thức
mạnh mẽ đi vào giới vực của lỗ mũi... nếu các vị do
lưỡi nhận thức mạnh mẽ đi vào giới vực của lưỡi...
nếu các xúc do thân nhận thức mạnh mẽ đi vào giới
vực của thân... Nếu các pháp do ý nhận thức mạnh
mẽ đi vào giới vức của ý, các pháp không chinh phục,
tâm vị ấy, tâm được an trú, không bị tạp nhiễm,
không bị lay động. Vị ấy tùy quán sự diệt tận của
chúng.

Ví như, này Hiền giả, một trụ đá cao mười sáu khuỷu
tay, tám khuỷu tay chôn sâu xuống đất, tám khuỷu
tay nổi lên trên, nếu từ phương Đông, mưa to gió lớn
đến, không làm rung động, không làm chuyển động,
không làm chuyển động mạnh trụ đá ấy; nếu từ
phương Tây... nếu từ phương Bắc... nếu từ phương
Nam, mưa to gió lớn đến, không làm rung động,
không làm chuyển động, không làm chuyển động
mạnh trụ đá ấy. Vì sao? Này Hiền giả, vì trụ đá được
đào sâu, được chôn sâu.

Cũng vậy, này Hiền giả, với Tỷ-kheo có tâm chánh giải thoát như vậy, nếu các sắc do mắt nhận thức mạnh mẽ đi vào giới vực của con mắt, các sắc không

TÂM                                               647

chinh phục tâm của vị ấy, tâm được an trú không bị tạp nhiễm, không bị lay động. Vị ấy tùy quán sự diệt tận của chúng.

Nếu các tiếng do tai nhận thức... nếu các pháp do ý
nhận thức mạnh mẽ đi vào giới vực của ý, các pháp
không chinh phục tâm vị ấy, tâm được an trú, không
bị tạp nhiễm, không bị lay động. Vị ấy tùy quán sự
diệt tận của chúng.

TÂM                                               648

89    Tâm bất động giải thoát - TIỂU Kinh THÍ DỤ LÕI CÂY – 30 Trung I, 435

TIỂU KINH THÍ DỤ LÕI CÂY (Culasaropamasuttam) – Bài kinh số 30 – Trung I, 435

Như vầy tôi nghe:

Một thời Thế Tôn trú tại Savatthi (Xá-vệ),
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Rồi Bà-la-môn Pingalakoccha đi đến
chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến nói lên với Thế Tôn
những lời hỏi thăm, chúc tụng xã giao, rồi ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Bà-la-
môn Pingalakoccha bạch Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, có những Sa-môn, Bà-la-
môn này là vị Hội chủ, vị Giáo trưởng, vị Sư trưởng
Giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng, khi Tổ giáo
phái, được quần chúng tôn sùng, như Purana
Kassapa, Makkhali Gosala, Ajita Kesakambali,
Pakudha Kaccayana, Sanjaya Belatthiputta,

TÂM                                              649

Nigantha Nataputta, tất cả những vị này tự xưng là
nhứt thiết trí hay tất cả không phải là nhứt thiết trí,
hay một số là nhứt thiết trí và một số không phải nhứt
thiết trí?

– Thôi vừa rồi, này Bà-la-môn, hãy dừng lại ở
đây: "Tất cả những vị này tự xưng là nhứt thiết trí
hay tất cả không phải là nhứt thiết trí? Hay một số
là nhứt thiết trí và một số không phải nhứt thiết trí?"
Này Bà-la-môn, Ta sẽ thuyết pháp cho Ông, hãy
nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Tôn giả.

Bà-la-môn Pingalakoccha vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, chặt cành lá, lấy chúng mang đi và tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng có lõi cây, người này bỏ qua

TÂM                                                  650

lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ
ngoài, chặt cành lá lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó
là lõi cây. Và người này không đạt mục đích mà lõi
cây có thể thành tựu".

Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được
lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây,
trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy
bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, chặt
vỏ ngoài, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi
cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự
người này không biết lõi cây, không biết giác cây,
không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết
cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi
cây. Trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây,
người này bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ
trong, chặt võ ngoài, lấy chúng mang đi, tưởng rằng
đó là lõi cây. Và người này không đạt mục đích mà
lõi cây có thể thành tựu".

Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, chặt vỏ trong, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong,

TÂM                                                  651

không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này
muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm
lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây,
người này bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, chặt vỏ
trong mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người
này không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành
tựu".

Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, chặt giác cây mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người này bỏ qua lõi cây, chặt giác cây mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu".

Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn đứng thẳng, có lõi cây, người ấy chặt lõi cây, mang đi và biết rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy, có thể nói: "Người này biết lõi cây, biết giác cây, biết vỏ trong, biết vỏ ngoài,

TÂM                                                652

biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy chặt lõi cây, mang đi và biết rằng đó là lõi cây. Và người này đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu".

Cũng vậy, này Bà-la-môn, ở đây, có người do lòng tin xuất gia từ bỏ gia đình sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ, Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Do lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, vị ấy hoan hỷ, tự mãn. Do lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, vị ấy khen mình, chê người: "Ta được lợi dưỡng như vậy, được danh vọng như vậy, còn các Tỷ-kheo khác ít được biết đến, ít có uy quyền". Và vị ấy không phát khởi lòng ao ước và không cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn những lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy trở thành biếng nhác và thụ động. Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, chặt cành lá, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người ấy sẽ không đạt được

TÂM                                                653

mục đích mà lõi cây có thể thành tựu. Này Bà-la- môn, Ta nói rằng: Người này giống như ví dụ ấy.

Nhưng ở đây, này Bà-la-môn, có người vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Rồi vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình, chê người. Và vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn những lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu giới đức. Vì thành tựu giới đức này, vị ấy hoan hỷ, tự mãn. Vì thành tựu giới đức này, vị ấy khen mình, chê người: "Ta trì giới, theo thiện pháp. Các Tỷ-kheo khác phá giới, theo ác pháp". Và vị ấy không phát khởi lòng ao ước và không cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn giới đức. Vị ấy trở thành biếng nhác và thụ động. Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ

TÂM                                                 654

trong, chặt lấy vỏ ngoài, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này sẽ không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu. Này Bà-la- môn, Ta nói rằng, người này giống như ví dụ ấy.

Nhưng ở đây, này Bà-la-môn, có người vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Rồi vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy, không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình, chê người. Và vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn những lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu giới đức. Vì thành tựu giới đức này, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này, khen mình, chê người. Và vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn giới đức. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu Thiền định. Do thành tựu Thiền định này, vị ấy hoan hỷ, tự mãn. Do thành tựu Thiền định này, vị ấy khen mình, chê người: "Ta có

TÂM                                                 655

Thiền định, nhứt tâm. Các Tỷ-kheo khác không có
Thiền định, tâm bị phân tán". Và vị ấy không phát
khởi lòng ao ước và không cố gắng tinh tấn để chứng
được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn
sự thành tựu Thiền định. Vị ấy trở thành biếng nhác
và thụ động. Này Bà-la-môn, ví như một người muốn
được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi
cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người
ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, chặt vỏ trong, lấy
vỏ trong mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người
này sẽ không đạt được mục đích mà lõi cây có thể
thành tựu. Này Bà-la-môn, Ta nói rằng, người này
giống như ví dụ ấy.

Nhưng ở đây, này Bà-la-môn, có người vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Rồi vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy, không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy, không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình, chê người. Và vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn những lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động.

TÂM                                                 656

Vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới này, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu giới đức này, khen mình, chê người. Vị ấy phát khởi lòng ao ước và tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn sự thành tựu giới đức. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu Thiền định. Vì thành tựu Thiền định này, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu Thiền định này khen mình, chê người. Vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn sự thành tựu Thiền định. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu tri kiến. Vị ấy, do tri kiến này, hoan hỷ tự mãn. Vị ấy, do tri kiến này, khen mình, chê người: "Ta sống, thấy và biết. Các Tỷ-kheo khác sống không thấy và không biết". Và vị ấy không phát khởi lòng ao ước và không cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến. Vị ấy trở thành biếng nhác và thụ động. Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, chặt giác cây mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này sẽ không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu. Này Bà-la-môn, Ta nói rằng người này giống ví dụ ấy.

TÂM                                                657

Nhưng ở đây, này Bà-la-môn, có người vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Do vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình chê người. Và vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn những lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức này, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu giới đức này, khen mình, chê người. Và vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn sự thành tựu giới đức. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu Thiền định. Do thành tựu Thiền định, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu Thiền định, khen mình, chê người. Vị ấy phát khởi lòng ao ước và tinh tấn, chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn sự thành tựu Thiền định. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu tri kiến. Vị ấy do tri kiến

TÂM                                                 658

này hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do tri
kiến này, khen mình, chê người. Vị ấy phát khởi lòng
ao ước, cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp
khác cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến. Vị ấy
không trở thành biếng nhác và thụ động.

Và này Bà-la-môn, những pháp gì cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến?

 Ở đây, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp
bất thiện, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng
thái hỷ lạc, do ly dục sanh, có tầm có tứ. Này Bà-
la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn
tri kiến.
 Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ,
chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc
do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh, nhất
tâm. Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn,
thù thắng hơn tri kiến.
 Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo ly hỷ trú xả,
chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các
bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú
Thiền thứ ba. Này Bà-la-môn, pháp này cao
thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.
 Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ,
diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền

TÂM                                               659

thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh.
Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù
thắng hơn tri kiến.
 Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo vượt lên mọi
sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, Tỷ-
kheo nghĩ rằng: "Hư không là vô biên", chứng và
trú Không vô biên xứ. Này Bà-la-môn, pháp này
cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.
 Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo vượt lên mọi
Không vô biên xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô biên",
chứng và trú Thức vô biên xứ. Này Bà-la-môn,
pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.
 Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo vượt lên mọi
Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có vật gì",
chứng và trú Vô sở hữu xứ. Này Bà-la-môn, pháp
này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.
 Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo vượt mọi Vô sở
hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng Phi phi tưởng xứ.
Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù
thắng hơn tri kiến.
 Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo vượt lên mọi
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và trú Diệt thọ
tưởng (định), sau khi thấy với trí tuệ, các lậu hoặc
được đoạn trừ. Này Bà-la-môn, pháp này cao
thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến. Này Bà-la-

TÂM                                                 660

môn, các pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.

Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được
lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây,
trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy
chặt lõi cây, lấy và mang đi và tự biết đó là lõi cây.
Và người ấy đạt được mục đích mà lõi cây có thể
thành tựu. Này Bà-la-môn, Ta nói rằng, người này
giống như ví dụ ấy.

Như vậy, này Bà-la-môn, phạm hạnh này không phải vì lợi ích, lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng, không phải vì lợi ích thành tựu giới đức, không phải vì lợi ích thành tựu Thiền định, không phải vì lợi ích tri kiến. Và này Bà-la-môn, tâm giải thoát bất động chính là mục đích của phạm hạnh này, là lõi cây của phạm hạnh, là mục tiêu cuối cùng của phạm hạnh.

Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Pingalakoccha bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama, như người dựng đứng lại những gì quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh Pháp đã

TÂM                                                 661

được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày. Và
nay con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp, quy
y Tỷ-kheo Tăng. Mong Tôn giả Gotama nhận con
làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn
đời quy ngưỡng!

TÂM                                                662

90    Tâm bất động giải thoát - ĐẠI Kinh THÍ DỤ LÕI CÂY – 29 Trung I, 423

ĐẠI KINH THÍ DỤ LÕI CÂY (Mahasaropamasuttam) – Bài kinh số 29 – Trung I, 423

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Rajagaha (Vương Xá),
núi Gijjhakuta (Linh Thứu), khi Devadatta (Đề-bà-
đạt-đa) từ bỏ (Chúng Tăng) ra đi không bao lâu. Ở
đây, nhân việc Devadatta, Thế Tôn cho gọi các Tỷ-
kheo và dạy như sau:

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Thiện nam tử do
lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình:
"Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi
đau khổ. Rất có thể, toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm
dứt được". Vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng,
tôn kính, danh vọng.

Do lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, vị ấy hoan hỷ, mãn nguyện. Do lợi dưỡng, tôn kính, danh

TÂM                                                  663

vọng này, vị ấy khen mình, chê người: "Ta được lợi
dưỡng như vậy, được danh vọng như vậy. Còn các
Tỷ-kheo khác ít được biết đến, ít có uy quyền". Vị
ấy, vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, trở thành
mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị
ấy bị đau khổ.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, chặt cành lá, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người này bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, chặt cành lá, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này không đạt mục đích mà lõi cây có thể thành tựu".

Cũng vậy, ở đây, này các Tỷ-kheo, có Thiện
nam tử vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống
không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già,
chết, sầu, bi, khổ, ưu, não bị chi phối bởi đau khổ.

TÂM                                                664

Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Vị
ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh
vọng. Do lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, vị ấy
hoan hỷ, tự mãn. Do lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng
này, vị ấy khen mình, chê người: "Ta được lợi dưỡng
như vậy, được danh vọng như vậy, Còn các Tỷ-kheo
khác ít được biết đến, ít có uy quyền". Vị ấy vì lợi
dưỡng, tôn kính, danh vọng này, trở thành mê say,
tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị
đau khổ. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là vị đã
nắm lấy cành lá của phạm hạnh, vì do vậy, vị ấy đã
dừng lại (ở đây).

Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị thiện nam tử vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Rồi vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này khen mình, chê người. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức này, vị ấy hoan hỷ, tự mãn. Do thành tựu, giới đức này, vị ấy khen mình chê người: "Ta là người trì giới, theo thiện pháp. Các Tỷ-kheo khác

TÂM                                                  665

phá giới, theo ác pháp". Do thành tựu giới đức này, vị ấy trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỷ-kheo, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, chặt vỏ ngoài, lấy chúng mang đi, tưởng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người này bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, chặt vỏ ngoài, lấy chúng mang đi, tưởng đó là lõi cây. Và người này không đạt mục đích mà lõi cây có thể thành tựu". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình... (như trên)... Do thành tựu giới đức này, vị ấy trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là vị đã nắm lấy vỏ ngoài của phạm hạnh. Và do vậy, vị ấy đã dừng lại (ở đây).

Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có Thiện nam tử vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong vòng sanh, già, chết,

TÂM                                                  666

sầu, bi, khổ ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt được". Rồi vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình, chê người. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức này, vị ấy hoan hỷ, nhưng không tự mãn. Do thành tựu giới đức này, vị ấy không khen mình, chê người. Do thành tựu giới đức này, vị ấy không trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu thiền định. Do thành tựu thiền định này, vị ấy hoan hỷ, tự mãn. Do thành tựu thiền định này, vị ấy khen mình chê người: "Ta có thiền định nhất tâm. Các Tỷ-kheo khác không có thiền định, tâm bị phân tán". Do thành tựu thiền định này, vị ấy trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỷ- kheo, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, chặt vỏ trong, lấy chúng mang đi, tưởng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy, bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn lõi cây,

TÂM                                                667

tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một
cây lớn có lõi cây, người này bỏ qua lõi cây, bỏ qua
giác cây, chặt vỏ trong, mang đi, tưởng đó là lõi cây.
Và người này không đạt được mục đích mà lõi cây
có thể thành tựu". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây
Tỷ-kheo vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống
không gia đình... (như trên)... Do thành tựu thiền
định này, vị ấy trở thành mê say, tham đắm, phóng
dật. Vì sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỷ-
kheo, như vậy vị ấy được gọi là Tỷ-kheo đã nắm giữ
vỏ trong của phạm hạnh. Và do vậy, vị ấy đã dừng
lại (ở đây).

Lại nữa, ở đây, có Thiện nam tử, vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong vòng sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình, chê người. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức, vị ấy hoan hỷ, nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này khen mình, chê

TÂM                                                  668

người. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu Thiền định. Vị ấy do thành tựu Thiền định này nên hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu Thiền định này khen mình, chê người. Vị ấy không vì thành tựu Thiền định này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu tri kiến, vị ấy vì tri kiến này, hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy do tri kiến này, khen mình, chê người. "Ta sống, thấy và biết. Các Tỷ-kheo khác sống, không thấy và không biết". Vị ấy, do tri kiến này, trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật vị ấy bị đau khổ. Chư Tỷ-kheo, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người bỏ qua lõi cây, chặt giác cây mang đi, tưởng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, chặt giác cây và mang đi, tưởng đó là lõi cây. Và người ấy không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có Thiện nam tử, vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình... Vị này, vì tri kiến này nên mê

TÂM                                                   669

say, tham đắm, phóng dật. Vì sống phóng dật, vị này
bị đau khổ. Chư Tỷ-kheo, như vậy vị này gọi là đã
nắm giữ giác cây của phạm hạnh. Và do vậy, vị ấy
đã dừng lại (ở đây).

Lại nữa, ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị Thiện nam tử, vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong vòng sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này khen mình, chê người. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này khen mình, chê người. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu Thiền định, vị ấy do thành tựu Thiền định này, hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu Thiền định này khen mình, chê người. Vị ấy không do thành tựu Thiền định này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật,

TÂM                                               670

vị ấy thành tựu tri kiến. Do thành tựu tri kiến này, vị
ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì
thành tựu tri kiến này khen mình, chê người. Vị ấy
không vì thành tựu tri kiến này trở thành mê say,
tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị
ấy thành tựu thời giải thoát. Này các Tỷ-kheo, sự tình
này có thể xảy ra, Tỷ-kheo ấy có thể từ bỏ thời giải
thoát.

Này các Tỷ-kheo, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy chặt lõi cây, mang đi và biết đó là lõi cây. Một người có mắt thấy như vậy, có thể nói: "Người này biết lõi cây, biết giác cây, biết vỏ trong, biết vỏ ngoài, biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy chặt lõi cây, mang đi và tự biết đó là lõi cây. Và người ấy đạt được mục đích mà lõi cây có thể thực hiện". Cũng vậy, này các Tỷ- kheo, ở đây một Thiện nam tử, vì lòng tin xuất gia, bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong khổ đau, bị chi phối bởi khổ đau. Rất có thể, toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này

TÂM                                                  671

hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này khen mình, chê người. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật. Vị ấy thành tựu giới đức. Vị ấy do thành tựu giới đức này hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy, không do thành tựu giới đức này khen mình, chê người. Vị ấy không do thành tựu giới đức này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu Thiền định. Vị ấy do thành tựu thiền định nên hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu Thiền định này khen mình, chê người. Vị ấy không do thành tựu thiền định này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu tri kiến. Vị ấy vì thành tựu tri kiến này nên hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu tri kiến này khen mình, chê người. Vị ấy không vì thành tựu tri kiến này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu được phi thời gian giải thoát. Này chư Tỷ-kheo, sự tình này không thể xảy ra, Tỷ-kheo ấy có thể từ bỏ phi thời giải thoát này.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, phạm hạnh này không phải vì lợi ích, lợi dưỡng, danh vọng, không phải vì lợi ích thành tựu giới đức, không phải vì lợi ích thành tựu thiền định, không phải vì lợi ích tri

TÂM                                                  672

kiến. Và này các Tỷ-kheo, tâm giải thoát bất động chính là mục đích của phạm hạnh này, là lõi cây, là mục tiêu cuối cùng của phạm hạnh.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                              673

91    Tâm bệnh thân bệnh - Kinh BỆNH – Tăng II, 86

BỆNH – Tăng II, 86

1. Này các Tỷ-kheo, có hai loại bệnh này. Thế nào là hai?

- Bệnh về thân - Bệnh về tâm.

Này các Tỷ-kheo, chúng ta thấy có chúng sanh tự
nhận mình là không thân bệnh được một năm, tự
nhận mình là không thân bệnh được hai năm, được
ba … được bốn … được năm … được mười … được
hai mươi … được ba mươi … được bốn mươi … tự
nhận mình là không thân bệnh được năm mươi năm,
tự nhận mình là không thân bệnh được một trăm
năm. Chúng sanh ấy, này các Tỷ-kheo, rất khó tìm
được ở đời là những chúng sanh tự nhận mình là
không tâm bệnh dầu chỉ trong một khoảnh khắc, trừ
những vị đã đoạn trừ các lậu hoặc.

2. Này các Tỷ-kheo, có bốn loại bệnh này cho người xuất gia. Thế nào là bốn?

TÂM                                             674

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, người có dục lớn, bực
bội tức tối, không tự bằng lòng với các đồ vật
như y, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược phẩm
trị bệnh.
- Người ấy vì nhiều dục lớn, bực bội tức tối,
không tự bằng lòng với các đồ vật như y, đồ ăn
khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, khởi
lên thèm khát, ác dục, muốn được các điều
không được tán thán, muốn được các lợi
dưỡng, cung kính, danh vọng.
- Vị ấy nỗ lực, cố gắng, tinh tấn để được các điều
không được tán thán, muốn được các lợi
dưỡng, cung kính, danh vọng.
- Vị ấy sau khi tính toán, đi đến các gia đình; sau
khi tính toán, ngồi xuống; sau khi tính toán,
thuyết pháp; sau khi tính toán, ngưng nín tiểu
tiện, đại tiện.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là bốn chứng bệnh của người xuất gia.

3. Do vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải học tập như sau:

- "Ta sẽ không có dục lớn, bực bội tức tối, tự bằng lòng với các đồ vật như y, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh.

TÂM                                                675

- Ta sẽ không khởi lên thèm khát, ác dục, muốn
được các điều không đáng được tán thán, muốn
được các lợi dưỡng, cung kính, danh vọng.
- Ta sẽ không nỗ lực, không cố gắng, không tinh
tấn để được các lợi dưỡng, cung kính, danh
vọng.
- Ta sẽ kham nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc
chạm với ruồi và muỗi, với gió và mưa và các
vật bò sát, (kham nhẫn) các hình thức nói phô
khó chịu, khó chấp nhận.
- Ta sẽ chịu đựng các khổ thọ về thân, khởi lên
khổ đau, nhói đau, mãnh liệt, kịch liệt, không
khả hỷ, không khả ý, đứt mạng sống".

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.

TÂM                                             676

92    Tâm bị ám ảnh bởi cấu uế của... - Kinh ANURUDDHA 1 – Tăng I, 513

ANURUDDHA 1 – Tăng I, 513

1. Rồi Tôn giả Anuruddha đi đến Thế Tôn, sau khi
đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, Tôn giả Anuruddha bạch Thế Tôn:
- Ở đây, bạch Thế Tôn, với thiên nhãn thanh tịnh siêu
nhân, con thấy phần lớn các nữ nhân, sau khi thân
hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa
xứ, địa ngục. Do đầy đủ với bao nhiêu pháp, bạch
Thế Tôn, các nữ nhân, sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục?
2. - Do đầy đủ ba pháp, này Anuruddha, các nữ nhân,
sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục. Thế nào là ba?
Ở đây, này Anuruddha:
 Nữ nhân vào buổi sáng, sống ở trong nhà, tâm
bị ám ảnh bởi cấu uế của xan lẫn;
 Vào buổi trưa, sống ở trong nhà, tâm bị ám ảnh
bởi cấu uế của tật đố.

TÂM                                                677

 Vào buổi chiều, sống ở trong nhà, tâm bị ám
ảnh bởi cấu uế của dục tham.
Do đầy đủ ba pháp này, này Anuruddha, các nữ nhân,
sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục.

TÂM                                              678

93    Tâm chớ khởi phẫn nộ - Kinh VÍ DỤ CON RẮN – 22 Trung I, 295

KINH VÍ DỤ CON RẮN (Alaggadupamasutttam) – Bài kinh số 22 – Trung I, 295

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tỷ-kheo tên là Arittha,
xưa làm nghề huấn luyện chim ưng, khởi lên ác tà
kiến như sau: "Theo như ta hiểu pháp Thế Tôn thuyết
giảng, khi thọ dụng những pháp được Thế Tôn gọi là
chướng ngại pháp, thật sự không có chướng ngại gì".

Một số đông Tỷ-kheo nghe như sau: "Tỷ-kheo tên Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng, khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo như ta hiểu pháp Thế Tôn thuyết giảng, khi thọ dụng những pháp được Thế Tôn gọi là chướng ngại pháp, thật sự không có chướng ngại gì". Rồi những Tỷ-kheo ấy đi đến chỗ Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng, khi đến xong, liền nói với Tỷ-kheo Arittha, xưa làm

TÂM                                              679

nghề huấn luyện chim ưng như sau:

– Này Hiền giả Arittha, có đúng sự thật rằng, Hiền giả khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo như tôi hiểu... thật sự không có chướng ngại gì"?

– Thật sự là vậy, chư Hiền. Theo như tôi hiểu... không có chướng ngại gì.

Rồi những Tỷ-kheo ấy muốn Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng từ bỏ ác tà kiến ấy, liền cật vấn, nạn vấn lý do, thảo luận:

- "Hiền giả Arittha, chớ nói như vậy, chớ xuyên tạc Thế Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn không có nói như vậy. Hiền giả Arittha, Thế Tôn đã dùng nhiều pháp môn thuyết chướng đạo pháp. Và những ai thọ dụng chúng tự đủ bị chướng ngại. Thế Tôn đã thuyết các dục vui ít, khổ nhiều, não nhiều, do vậy nguy hiểm càng nhiều hơn. Thế Tôn đã thuyết các dục được ví như khúc xương... Thế Tôn đã thuyết các dục được ví như một miếng thịt... Thế Tôn đã thuyết các dục được ví như bó đuốc cỏ khô... Thế Tôn đã thuyết các dục được ví như hố than hừng... Thế Tôn đã thuyết các dục được ví như cơn mộng... Thế Tôn đã thuyết các dục được ví như vật dụng cho mượn... Thế Tôn đã thuyết các dục được ví như trái cây... Thế Tôn đã thuyết các dục vọng được

TÂM                                               680

ví như lò thịt... Thế Tôn đã thuyết các dục vọng được
ví như gậy nhọn... Thế Tôn đã thuyết các dục được
ví như đầu rắn, vui ít khổ nhiều, não nhiều và do vậy,
nguy hiểm càng nhiều hơn".

Tỷ-kheo Arittha xưa làm nghề huấn luyện chim
ưng, dầu được các Tỷ-kheo ấy cật vấn, chất vấn thảo
luận, vẫn nói lên ác tà kiến ấy, cứng đầu, chấp chặt,
nắm chặt tà kiến ấy: "Thật sự là vậy, theo như tôi
hiểu, pháp Thế Tôn thuyết giảng... không có chướng
ngại gì".

Vì các Tỷ-kheo không thể làm cho Tỷ-kheo
Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng, từ bỏ ác
tà kiến ấy, nên họ đến chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong,
đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Sau khi
ngồi xuống một bên, những Tỷ-kheo ấy bạch Thế
Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng, khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo tôi hiểu, pháp Thế Tôn thuyết giảng... không có chướng ngại gì". Bạch Thế Tôn, chúng con nghe: "Tỷ-kheo tên Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng... không có chướng ngại gì". Bạch Thế Tôn, rồi chúng con đi đến chỗ Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng, khi đến xong, liền nói với Tỷ-

TÂM                                                 681

kheo Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng:

"– Này Hiền giả Arittha, có đúng sự thật chăng? Hiền giả khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo như tôi hiểu... thật sự không có chướng ngại gì".

Bạch Thế Tôn, khi nghe nói vậy, Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng, nói với chúng con như sau:

"– Thật sự là vậy. Chư Hiền, theo như tôi hiểu... thật sự không có chướng ngại gì.

Bạch Thế Tôn, chúng con muốn khiến Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng, từ bỏ ác tà kiến ấy, liền cật vấn, nạn vấn lý do, thảo luận:

– "Hiền giả Arittha, chớ nói như vậy! Chớ
xuyên tạc Thế Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn là không tốt.
Thế Tôn không có nói như vậy, Hiền giả Arittha, Thế
Tôn đã dùng nhiều pháp môn, thuyết chướng đạo
pháp. Và những ai thọ dụng chúng, tự đủ bị chướng
ngại. Thế Tôn đã thuyết các dục vui ít, khổ nhiều,
não nhiều, do vậy nguy hiểm càng nhiều hơn. Thế
Tôn đã thuyết các dục được ví như khúc xương... Thế
Tôn đã thuyết các dục được ví như đầu rắn, vui ít,
khổ nhiều, não nhiều, và do vậy nguy hiểm càng
nhiều hơn.

TÂM                                                 682

Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề
huấn luyện chim ưng, dầu được chúng con cật vấn,
nạn vấn lý do, thảo luận, vẫn nói lên ác tà kiến ấy,
cứng đầu, chấp chặt, nắm chặt tà kiến ấy: "Thật sự là
vậy, theo tôi hiểu, pháp Thế Tôn thuyết giảng...
không có chướng ngại gì". Bạch Thế Tôn, vì chúng
con không thể làm cho Tỷ-kheo Arittha, xưa làm
nghề huấn luyện chim ưng, từ bỏ ác tà kiến ấy, nên
chúng con đến hỏi Thế Tôn ý nghĩa này.

Rồi Thế Tôn cho gọi một Tỷ-kheo khác:

– Này Tỷ-kheo, hãy đi và nhân danh Ta gọi Tỷ- kheo Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng rằng: "Hiền giả Arittha, bậc Đạo Sư gọi Hiền giả".

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy vâng lời Thế Tôn, đến chỗ Tỷ-kheo
Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng, sau khi
đến, liền nói với Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề huấn
luyện chim ưng:

– Hiền giả Arittha, bậc Đạo sư gọi Hiền giả.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim

TÂM                                                683

ưng, đáp lời Tỷ-kheo ấy, đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau
khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Thế Tôn nói với Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề huấn
luyện chim ưng, đang ngồi xuống một bên:

– Này Arittha, có thật chăng, Ông khởi lên ác tà kiến như sau: "Theo như tôi hiểu... thật sự không có chướng ngại gì"?

– Thật sự là vậy, bạch Thế Tôn. Theo như con hiểu, thật sự không có chướng ngại gì.

 Này kẻ ngu si kia, sao Ông lại hiểu pháp Ta
thuyết giảng như vậy? Này kẻ ngu si kia, có phải
chăng, Ta đã dùng nhiều pháp môn thuyết
chướng đạo pháp. Và những ai thọ dụng chúng
tự đủ bị chướng ngại?

 Ta đã thuyết các dục vui ít, khổ nhiều, não
nhiều, do vậy nguy hiểm càng nhiều hơn. Ta đã
thuyết các dục được ví như khúc xương... Ta đã
thuyết các dục được ví như miếng thịt... được ví
như bó đuốc cỏ khô... được ví như hố than
hừng... được ví như cơn mộng... được ví như vật
dụng cho mượn... được ví như trái cây... được
ví như lò thịt... được ví như gậy nhọn... Ta đã
thuyết các dục được ví như đầu rắn, vui ít, khổ

TÂM                                                684

nhiều, não nhiều, và do vậy nguy hiểm càng nhiều hơn.

 Và này kẻ ngu si kia, không những Ông xuyên
tạc Ta, vì Ông đã tự chấp thủ sai lạc, Ông tự
phá hoại Ông và tạo nên nhiều tổn đức. Này kẻ
ngu si kia, và như vậy sẽ đưa đến bất hạnh và
đau khổ lâu dài cho Ông.

Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Chư Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Tỷ-kheo
Arittha, xưa làm nghề huấn luyện chim ưng này có
thể khởi lên tia lửa sáng gì trong pháp luật này
không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể được! Không thể được, bạch Thế Tôn.

Được nói vậy, Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề
huấn luyện chim ưng, im lặng, hổ thẹn, thụt vai, cúi
đầu, lo âu, câm miệng. Rồi Thế Tôn, sau khi biết
được Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề huấn luyện
chim ưng đang im lặng, hổ thẹn, thụt vai, cúi đầu, lo
âu, câm miệng, bèn nói với Tỷ-kheo Arittha, xưa làm
nghề huấn luyện chim ưng:

– Này kẻ ngu si kia, người ta sẽ được biết Ông

TÂM                                                685

qua ác tà kiến của chính Ông. Ở đây, Ta sẽ hỏi các Tỷ-kheo.

Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Chư Tỷ-kheo, các Ông có hiểu pháp Ta thuyết
giảng, giống như Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề
huấn luyện chim ưng này, không những đã xuyên tạc
Ta vì đã tự chấp thủ sai lạc, mà còn tự phá hoại mình
và gây nên nhiều tổn đức?

– Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thế Tôn, Thế
Tôn đã dùng nhiều pháp môn thuyết chướng đạo
pháp; và những ai thọ dụng chúng, tự đủ bị chướng
ngại. Thế Tôn đã thuyết các dục vui ít, khổ nhiều,
não nhiều, do vậy nguy hiểm càng nhiều hơn, Thế
Tôn đã thuyết các dục ví như khúc xương... (như
trên)... Thế Tôn đã thuyết các dục ví như đầu rắn, vui
ít, khổ nhiều, não nhiều và do vậy nguy hiểm càng
nhiều hơn.

– Lành thay, chư Tỷ-kheo! Lành thay, chư Tỷ- kheo!

Các Ông hiểu pháp Ta thuyết giảng như vậy.
Chư Tỷ-kheo, Ta đã dùng nhiều pháp môn thuyết
chướng đạo pháp, và những ai thọ dụng chúng, tự đủ
bị chướng ngại. Ta đã thuyết các dục vui ít, khổ

TÂM                                                 686

nhiều, não nhiều, và do vậy nguy hiểm càng nhiều
hơn. Ta đã thuyết các dục ví như khúc xương... (như
trên)... Ta đã thuyết các dục ví như đầu rắn, vui ít,
khổ nhiều, não nhiều, và do vậy nguy hiểm càng
nhiều hơn. Nhưng Tỷ-kheo Arittha, xưa làm nghề
huấn luyện chim ưng, không những xuyên tạc Ta vì
đã tự chấp thủ sai lạc mà còn tự phá hoại mình và tạo
nên nhiều tổn đức, và như vậy sẽ đưa đến bất hạnh,
đau khổ lâu ngày cho kẻ ngu si ấy. Thật sự, này các
Tỷ-kheo, sự kiện này không xảy ra, người ta có
thể thọ dụng các dục ngoài các dục, ngoài các dục
tưởng, ngoài các dục tầm.

Chư Tỷ-kheo, ở đây có một số người ngu si học
pháp, như Kinh, Ứng tụng, Giải thuyết, Kệ tụng,
Cảm hứng ngữ, Như thị ngữ, Bổn sanh, Vị tằng hữu
pháp, Phương quảng. Sau khi học các pháp này, họ
không quán sát ý nghĩa những pháp ấy với trí tuệ.
Những pháp ấy, vì ý nghĩa không được trí tuệ quán
sát, nên không trở thành rõ ràng. Họ học các pháp
chỉ vì lợi ích, muốn chỉ trích người khác, chỉ vì lợi
ích, muốn khoái khẩu biện luận, và họ không đạt
được mục tiêu mà sự học pháp hướng đến. Những
pháp ấy vì nắm giữ sai lạc nên đưa họ đến bất hạnh,
đau khổ lâu dài. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, vì nắm
giữ sai lạc các pháp.

TÂM                                                687

Chư Tỷ-kheo, ví như một người ưa muốn rắn
nước, tìm cầu rắn nước, đi khắp chỗ để tìm rắn nước.
Người đó thấy một con rắn nước lớn, và người đó
bắt con rắn ấy ở lưng hay ở đuôi. Con rắn ấy có thể
quay lại cắn người đó nơi tay, nơi cánh tay hay ở
một phần nào khác của cơ thể, và người đó có thể do
nhân này mà bị chết hay bị đau khổ gần như chết. Vì
sao vậy? Chư Tỷ-kheo, vì nắm bắt con rắn một cách
sai lạc. Cũng vậy này các Tỷ-kheo, ở đây, một số
người ngu si học pháp... Chư Tỷ-kheo, vì sự chấp thủ
các pháp sai lạc.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, một số Thiện nam tử học pháp, như Kinh, Ứng tụng, Giải thuyết, Kệ tụng, Cảm hứng ngữ, Như thị ngữ, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, Phương quảng. Sau khi học các pháp này, họ quán sát ý nghĩa những pháp ấy với trí tuệ. Những pháp ấy, vì ý nghĩa được trí tuệ quán sát, nên trở thành rõ ràng. Họ học pháp không vì lợi ích, muốn chỉ trích người khác, không vì lợi ích, muốn khoái khẩu biện luận, và họ đạt được mục tiêu mà sự học pháp hướng đến. Những pháp ấy, vì khéo nắm giữ, nên đưa họ đến hạnh phúc, an lạc lâu dài. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, vì khéo nắm giữ các pháp.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người ưa muốn rắn nước, tìm cầu rắn nước đi khắp chỗ để tìm rắn nước.

TÂM                                               688

Người đó thấy một con rắn nước lớn. Người đó có thể khéo đè con rắn nước với cây gậy có nạng. Sau khi khéo đè với cây gậy có nạng, người đó có thể khéo nắm giữ cổ rắn. Chư Tỷ-kheo, dầu cho con rắn nước ấy có thể cuốn thân nó xung quanh tay, hay cánh tay, hay một thân phần nào khác, người đó cũng không vì nhân duyên ấy đi đến chỗ chết hay đến sự đau khổ gần như chết. Vì sao vậy? Chư Tỷ-kheo, vì khéo nắm giữ con rắn nước vậy. Cũng vậy, chư Tỷ-kheo, ở đây, một số Thiện nam tử học pháp... chư Tỷ-kheo, vì khéo nắm giữ các pháp vậy. Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy hiểu rõ ý nghĩa lời Ta thuyết giảng và thọ trì như vậy. Nếu có ai không hiểu rõ ý nghĩa lời Ta thuyết giảng thì ở nơi đây, các Ông hãy hỏi Ta hay hỏi những bậc Tỷ-kheo trí thức.

Chư Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng pháp cho các Ông, ví như chiếc bè để vượt qua, không phải để nắm giữ lấy. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Này các Tỷ-kheo, ví như có người đang đi trên con đường lớn dài, đến một vùng nước rộng, bờ bên này nguy hiểm và hãi hùng, bờ bên kia an ổn và

TÂM                                                689

không kinh hãi, nhưng không có thuyền để vượt qua hay không có cầu bắc qua từ bờ này đến bờ kia. Người đó tự suy nghĩ: "Đây là vùng nước rộng, bờ bên này nguy hiểm và hãi hùng, bờ bên kia an ổn và không kinh hãi, nhưng không có thuyền để vượt qua hay không có cầu bắc qua từ bờ này đến bờ kia. Nay ta hãy thâu góp cỏ, cây, nhánh, lá, cột lại thành chiếc bè, và dựa trên chiếc bè này, tinh tấn dùng tay chân, có thể vượt qua bờ bên kia một cách an toàn". Chư Tỷ-kheo, rồi người đó thâu góp cỏ, cây, nhánh, lá cột lại thành chiếc bè, và nhờ chiếc bè này, tinh tấn dùng tay chân vượt qua bờ bên kia một cách an toàn. Khi qua bờ bên kia rồi, Người đó suy nghĩ: "Chiếc bè này lợi ích nhiều cho ta, nhờ chiếc bè này, ta tinh tấn dùng tay chân để vượt qua bờ bên kia một cách an toàn. Nay ta hãy đội chiếc bè này trên đầu hay vác nó trên vai, và đi đến chỗ nào ta muốn". Chư Tỷ- kheo, các Ông nghĩ thế nào? Chư Tỷ-kheo, nếu người đó làm như vậy, thì có làm đúng với sở dụng của chiếc bè chăng?

– Bạch Thế Tôn, không.

– Chư Tỷ-kheo, người đó phải làm thế nào cho
đúng sở dụng của chiếc bè? Ở đây, chư Tỷ-kheo,
người đó sau khi vượt qua bờ bên kia, có thể suy
nghĩ: "Chiếc bè này lợi ích nhiều cho ta. Nhờ chiếc

TÂM                                                  690

bè này, ta tinh tấn dùng tay chân đã vượt qua bờ bên
kia một cách an toàn. Nay ta hãy kéo chiếc bè này
lên trên bờ đất khô, hay nhận chìm xuống nước, và
đi đến chỗ nào ta muốn". Chư Tỷ-kheo, làm như vậy,
người đó làm đúng sở dụng chiếc bè ấy. Cũng vậy,
này chư Tỷ-kheo, Ta thuyết pháp như chiếc bè để
vượt qua, không phải để nắm giữ lấy. Chư Tỷ-kheo,
các Ông cần hiểu ví dụ cái bè... Chánh pháp còn
phải bỏ đi, huống nữa là phi pháp.

Này các Tỷ-kheo, có sáu kiến xứ. Thế nào là sáu?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có kẻ vô văn phàm phu, không đi đến yết kiến các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không đi đến yết kiến các bậc Chơn nhơn, không thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, không tu tập pháp các bậc Chơn nhơn, xem sắc pháp: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi", xem cảm thọ: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi", xem tưởng: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi", xem các hành: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi", xem cái gì được thấy, được nghe, được cảm xúc, được ý thức, được đạt tới, được tìm cầu, được ý suy tư: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái

TÂM                                                   691

này là tự ngã của tôi", và bất cứ kiến xứ nào đều nói
rằng: "Đây là thế giới, đây là tự ngã, sau khi chết, tôi
sẽ thường còn, thường hằng, thường trú, không biến
chuyển, tôi sẽ, trú như thế này cho đến mãi mãi",
xem như vậy là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi,
cái này là tự ngã của tôi".

Và này chư Tỷ-kheo, có vị Đa văn Thánh đệ tử đi đến yết kiến các bậc Thánh, thuần thục các pháp bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đi đến yết kiến các bậc Chơn nhơn, thuần thục pháp các bậc Chơn nhơn, tu tập pháp các bậc Chơn nhơn, xem sắc pháp: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi", xem cảm thọ: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi", xem tưởng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi", xem các hành: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi", xem cái gì được thấy, được nghe, được cảm xúc, được ý thức, được đạt tới, được tìm cầu, được ý suy tư: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi", và bất cứ kiến xứ nào đều nói rằng: "Đây là thế giới, đây là tự ngã, sau khi chết tôi sẽ thường còn, thường hằng, thường trú, không biến chuyển, tôi sẽ trú như thế này cho đến mãi mãi",

TÂM                                                   692

xem như vậy là: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Vị này do quán sát như vậy, đối với sự vật chẳng thật có nên không có lo âu, phiền muộn.

Được nghe nói vậy, một Tỷ-kheo khác bạch Thế Tôn:

– Có thể có cái gì không thực có ở ngoài, có thể gây lo âu phiền muộn?

Thế Tôn đáp:

– Có thể có, này Tỷ-kheo, ở đây, có người nghĩ như sau: "Cái gì chắc chắn đã là của tôi, nay chắc chắn không còn là của tôi. Cái gì chắc chắn có thể là của tôi, chắc chắn tôi không được cái ấy". Người đó sầu muộn, than vãn, khóc lóc, đấm ngực, đi đến bất tỉnh. Này Tỷ-kheo, như vậy, có cái không thực có ở ngoài, có thể gây lo âu, phiền muộn.

– Bạch Thế Tôn, có thể có cái gì không thực có ở ngoài, có thể không gây lo âu phiền muộn?

Thế Tôn đáp:

– Có thể có, này Tỷ-kheo, ở đây, này Tỷ-kheo, có người không nghĩ như sau: "Cái gì chắc chắn đã

TÂM                                                 693

là của tôi, nay chắc chắn không còn là của tôi. Cái gì
chắc chắn có thể là của tôi, chắc chắn tôi không được
cái ấy". Người đó không sầu muộn, than vãn, khóc
lóc, không đấm ngực, không đi đến bất tỉnh. Như
vậy, này Tỷ-kheo, có cái không thực có ở ngoài,
không gây lo âu phiền muộn.

– Bạch Thế Tôn, có thể có cái gì không thực có ở trong có thể gây ra lo âu phiền muộn?

Thế Tôn đáp:

– Có thể có, này Tỷ-kheo, ở đây, này Tỷ-kheo,
có người có (tà) kiến như sau: "Đây là thế giới, đây
là tự ngã, sau khi chết, tôi sẽ thường còn, thường
hằng, thường trú không biến chuyển. Tôi sẽ trú như
thế này cho đến mãi mãi". Người này nghe Như Lai
hay đệ tử Như Lai thuyết pháp để bạt trừ tất cả kiến
xứ, cố chấp, thiên chấp, thiên kiến, tùy miên, sự tịnh
chỉ mọi hành động, sự từ bỏ mọi sanh y, sự diệt trừ
khát ái đưa đến ly tham, đoạn diệt, Niết-bàn. Người
đó có thể nghĩ như sau: "Chắc chắn ta sẽ bị đoạn diệt,
chắc chắn ta sẽ bị hoại diệt, chắc chắn ta sẽ không
tồn tại". Người đó sầu muộn, than vãn, khóc lóc, đấm
ngực, đi đến bất tỉnh. Này Tỷ-kheo, như vậy là có cái
không thực có ở trong có thể gây ra lo âu phiền
muộn.

TÂM                                                 694

– Bạch Thế Tôn, có thể có cái gì không thực có ở trong, không gây ra lo âu, phiền muộn?

Thế Tôn đáp:

– Có thể có, này Tỷ-kheo, ở đây, có người không có (tà) kiến như sau: "Đây là thế giới, đây là tự ngã, sau khi chết, tôi sẽ thường còn, thường hằng, thường trú, không biến chuyển, tôi sẽ trú như thế này cho đến mãi mãi". Người này nghe Như Lai hay đệ tử Như Lai thuyết pháp để bạt trừ tất cả kiến xứ, cố chấp, thiên chấp, thiên kiến, tùy miên, sự tịnh chi mọi hành động, sự từ bỏ mọi sanh y, sự diệt trừ khát ái để đưa đến ly tham, đoạn diệt, Niết-bàn. Vị ấy không nghĩ như sau: "Chắc chắn ta sẽ bị đoạn diệt, chắc chắn ta sẽ bị hoại diệt, chắc chắn ta sẽ không tồn tại". Vị ấy không sầu muộn, than vãn, khóc lóc; vị ấy không đấm ngực, không đi đến bất tỉnh. Này các Tỷ-kheo, như vậy là có cái không thực có ở trong, không gây ra lo âu, phiền muộn.

Này các Tỷ-kheo, các Ông có thể nắm giữ một
vật sở hữu gì, và vật sở hữu được nắm giữ ấy sẽ
thường còn, thường hằng, thường trú, không chuyển
biến, có thể trú như thế này mãi mãi không?

Chư Tỷ-kheo, các Ông có thể thấy một vật sở hữu nào được nắm giữ và vật sở hữu được nắm giữ

TÂM                                                695

ấy sẽ thường còn, thường hằng, thường trú, không chuyển biến, có thể trú như thế này mãi mãi không?

– Bạch Thế Tôn, không.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, Ta cũng không thấy một vật sở hữu được nắm
giữ nào, mà vật sở hữu được nắm giữ ấy sẽ thường
còn, thường hằng, thường trú, không chuyển biến, có
thể trú như thế này mãi mãi.

Này các Tỷ-kheo, các Ông có thể chấp thủ Ngã luận thủ nào mà Ngã luận thủ ấy được chấp thủ như vậy lại không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não không?

Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy Ngã luận thủ nào mà Ngã luận thủ ấy được chấp thủ như vậy lại không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não không?

– Bạch Thế Tôn không.

– Lành thay, này các Tỷ-kheo. Này các Tỷ-
kheo, Ta cũng không thấy Ngã luận thủ nào mà Ngã
luận thủ ấy được chấp thủ như vậy lại không khởi lên
sầu, bi, khổ, ưu, não.

Này các Tỷ-kheo, các Ông có kiến y nào, mà kiến y ấy được y chỉ như vậy lại không khởi lên sầu,

TÂM                                               696

bi, khổ, ưu, não không?

Này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy kiến y nào, mà kiến y ấy được y chỉ như vậy lại không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não không?

– Bạch Thế Tôn, không

– Lành thay, này các Tỷ-kheo! Này các Tỷ-
kheo, Ta cũng không thấy một kiến y nào, mà kiến y
ấy được y chỉ như vậy, lại không khởi lên sầu, bi,
khổ, ưu, não.

Chư Tỷ-kheo, nếu có ngã thời có ngã sở thuộc của tôi không?

– Bạch Thế Tôn, có.

– Chư Tỷ-kheo, nếu có ngã sở thuộc, thời có ngã của tôi không?

– Bạch Thế Tôn, có.

– Chư Tỷ-kheo, nếu ngã và ngã sở thuộc không thể được chấp nhận là thường còn, thường hằng, thì kiến xứ này: "Đây là thế giới, đây là tự ngã, sau khi chết tôi sẽ thành thường còn, thường hằng, thường trú, không biến chuyển tôi sẽ trú như thế này cho đến

TÂM                                                697

mãi mãi". Này các Tỷ-kheo, kiến xứ ấy là hoàn toàn, triệt để chẳng ngu si không?

– Bạch Thế Tôn, làm sao có thể hoàn toàn, triệt để chẳng ngu si được!

– Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Sắc là thường hay vô thường?

– Bạch Thế Tôn, vô thường.

– Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

– Bạch Thế Tôn, khổ.

– Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, thì có hợp lý chăng khi chánh quán cái ấy là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?

– Bạch Thế Tôn, không.

– Chư Tỷ-kheo, cảm thọ là thường hay vô thường?

– Bạch Thế Tôn, là vô thường.

– Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

TÂM                                                  698

– Bạch Thế Tôn, là khổ.

– Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại thì có hợp lý chăng khi chánh quán cái ấy là: "Cái này là của tôi... tự ngã của tôi"?

– Bạch Thế Tôn, không.

– Chư Tỷ-kheo, tưởng là thường hay vô thường?

– Bạch Thế Tôn, vô thường.

– Cái gì vô thường...?

– Bạch Thế Tôn, không.

– Chư Tỷ-kheo, các hành là thường hay vô thường...

- Chư Tỷ-kheo, thức là thường hay vô thường?

– Bạch Thế Tôn, vô thường.

– Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

– Bạch Thế Tôn, khổ.

– Cái gì vô thường, khổ thì có hợp lý chăng, khi chánh quán cái ấy là: "Cái này là của tôi, cái này là

TÂM                                                 699

tôi, cái này là tự ngã của tôi"?

– Bạch Thế Tôn, không.

– Do vậy, này các Tỷ-kheo, bất cứ sắc pháp nào, quá khứ, tương lai, hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần; tất cả sắc pháp là: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là của tôi, cái này không phải tự ngã của tôi", cần phải như thật quán với chánh trí tuệ. Bất cứ cảm thọ nào... Bất cứ tưởng nào... Bất cứ hành nào... Bất cứ thức nào, quá khứ, vị lai, hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, tất cả thức là: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi", cần phải như thật quán với chánh trí tuệ.

Chư Tỷ-kheo, nhờ thấy vậy, vị Đa văn Thánh đệ tử yểm ly đối với sắc, yểm ly đối với thọ, yểm ly đối với tưởng, yểm ly đối với hành, yểm ly đối với thức. Do yểm ly nên ly tham. Do ly tham, nên được giải thoát. Trong sự giải thoát có trí khởi lên, biết được đã giải thoát. Vị ấy biết: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, không còn trở lui tại đây với một đời sống khác".

Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là vị đã vất bỏ đi các chướng ngại vật, là vị đã lấp đầy các

TÂM                                                   700

thông hào, là vị đã nhổ lên cột trụ, là vị đã mở
tung các lề khóa, là bậc Thánh đã hạ cây cờ
xuống, đã đặt gánh nặng xuống, không có gì hệ
lụy.

Và thế nào là Tỷ-kheo đã vất bỏ đi các chướng ngại?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, là đã đoạn trừ vô minh,
cắt tận gốc rễ, làm cho như cây ta-la bị chặt đầu,
khiến không thể tái sanh trong tương lai, không có
khả năng sanh khởi. Chư Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-
kheo đã vất bỏ đi các chướng ngại.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã lấp đầy các thông hào?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn trừ
tái sanh và sự luân chuyển sanh tử, đã cắt tận gốc rễ,
làm cho như cây ta-la bị chặt đầu, khiến không thể
tái sanh trong tương lai, không có khả năng sanh
khởi. Chư Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo đã lấp đầy
thông hào.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã nhổ lên cột trụ?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn trừ

TÂM                                                 701

khát ái, đã cắt tận gốc rễ, làm cho như cây ta-la bị
chặt đầu, khiến không thể tái sanh trong tương lai,
không có khả năng sanh khởi. Chư Tỷ-kheo, như vậy
là Tỷ-kheo đã nhổ lên cột trụ.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã mở tung các lề khóa?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, đã cắt tận gốc rễ, làm cho như cây ta-la bị chặt đầu, khiến không thể tái sanh trong tương lai, không có khả năng sanh khởi. Chư Tỷ- kheo, như vậy là Tỷ-kheo đã mở tung các lề khóa.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo bậc Thánh, đã hạ cây cờ xuống, đã đặt gánh nặng xuống, không có gì hệ lụy?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn trừ
ngã mạn, đã cắt tận gốc rễ, làm cho như cây ta-la bị
chặt đầu, khiến không thể tái sanh trong tương lai,
không có khả năng sanh khởi. Chư Tỷ-kheo, như vậy
là vị Tỷ-kheo bậc Thánh, đã hạ cây cờ xuống, đã đặt
gánh nặng xuống, không có gì hệ lụy.

Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã giải thoát như vậy, thì chư Thiên ở Đế thích Thiên giới, Phạm thiên giới, Sanh chủ giới sẽ không tìm được dấu vết của Tỷ-

TÂM                                                702

kheo ấy, nếu nghĩ rằng: "Y ở đây, có thức của Như Lai". Vì sao vậy? Chư Tỷ-kheo, Ta nói ngay ở hiện tại, một Như Lai không thể tìm thấy dấu vết".

Chư Tỷ-kheo, Ta nói như vậy, thuyết như vậy,
một số Sa-môn, Bà-la-môn xuyên tạc Ta một cách
phi chơn, hồ đồ, hư vọng, không thực: "Sa-môn
Gotama chủ trương chủ nghĩa hư vô, đề cao đoạn
diệt, hủy diệt, sự tiêu diệt các hữu tình". Nhưng này
các Tỷ-kheo, Ta không là như vậy, Ta không nói như
vậy, Ta không như các Sa-môn, Bà-la-môn ấy đã
xuyên tạc một cách phi chơn, hồ đồ, hư vọng, không
thật: "Sa-môn Gotama chủ trương chủ nghĩa hư vô,
đề cao đoạn diệt, hủy diệt, sự tiêu diệt các hữu tình".
Chư Tỷ-kheo, xưa cũng như nay, Ta chỉ nói lên
sự khổ và sự diệt khổ.

 Chư Tỷ-kheo, nếu ở đây những người khác
nhiếc mắng, phỉ báng, làm cho Như Lai tức
giận, thì này các Tỷ-kheo, ở đây, Như Lai
không có sân hận, không có bất mãn, tâm không
phẫn nộ.

 Chư Tỷ-kheo, nếu ở đây, những người khác
cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường Như
Lai, thì này các Tỷ-kheo, ở đây Như Lai không
có hoan hỷ, sung sướng, Tâm không thích thú.

TÂM                                                  703

 Chư Tỷ-kheo, nếu những người khác cung kính,
tôn trọng, lễ bái, cúng dường Như Lai, thì này
các Tỷ-kheo, ở đây Như Lai suy nghĩ: "Đây là
điều xưa kia đã từng biết rõ: ở đây là trách
nhiệm Ta phải làm".

 Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu có những người
khác nhiếc mắng, phỉ báng, làm cho các Ông tức
giận, ở đây các Ông chớ có sân hận, bất mãn, tâm
chớ khởi phẫn nộ.

 Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu có những người
khác cung kính, tôn trọng, lễ bái cúng dường các
Ông, thì ở đây, các Ông chớ có hoan hỷ, sung
sướng, tâm chớ sanh thích thú.

 Do vậy, này các Tỷ-kheo, nếu có những người
khác cung kính, tôn trọng, lễ bái cúng dường các
Ông, thì ở đây, các Ông hãy suy nghĩ: "Đây là
điều xưa kia đã từng biết rõ, đây là những trách
nhiệm ta phải làm".

 Do vậy, này các Tỷ-kheo, cái gì không phải của các Ông, các Ông hãy từ bỏ. Các Ông từ bỏ, sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc lâu dài cho các Ông.

Chư Tỷ-kheo, cái gì không phải của các Ông?

TÂM                                             704

 Chư Tỷ-kheo, sắc không phải của các Ông, hãy từ bỏ sắc. Các Ông từ bỏ sắc sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc lâu dài cho các Ông.

 Chư Tỷ-kheo, thọ không phải của các Ông, hãy từ bỏ thọ. Các Ông từ bỏ thọ sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc lâu dài cho các Ông.

 Chư Tỷ-kheo, tưởng không phải của các Ông, hãy từ bỏ tưởng. Các Ông từ bỏ tưởng sẽ đem lại hạnh phúc, an lạc lâu dài cho các Ông.

 Chư Tỷ-kheo, các hành không phải của các
Ông, hãy từ bỏ các hành. Các Ông từ bỏ các
hành sẽ đem lại hạnh phúc, an lạc lâu dài cho
các Ông.

 Chư Tỷ-kheo, thức không phải của các Ông, hãy từ bỏ thức. Các Ông từ bỏ thức sẽ đem lại hạnh phúc, an lạc lâu dài cho các Ông.

Chư Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Trong
rừng Jetavana này, nếu có người thâu lượm cỏ, cây,
nhành, lá rồi đốt hay làm với chúng tùy theo ý muốn.
Các Ông có nghĩ chăng? Người ấy thâu lượm chúng
ta, đốt chúng ta hay làm với chúng ta tùy theo ý
muốn?

TÂM                                               705

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì nó không phải tự ngã hay không phải sở thuộc của ngã.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cái gì không phải
của các Ông, các Ông hãy từ bỏ. Các Ông từ bỏ sẽ
đưa lại hạnh phúc, an lạc lâu dài cho các Ông. Chư
Tỷ-kheo, và cái gì không phải của các Ông? Chư Tỷ-
kheo, sắc không phải của các Ông, hãy từ bỏ sắc. Các
Ông từ bỏ sắc sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc lâu dài
cho các Ông. Chư Tỷ-kheo, thọ... (như trên)... Chư
Tỷ-kheo tưởng... (như trên)... Chư Tỷ-kheo, hành...
Chư Tỷ-kheo, thức không phải của các Ông, hãy từ
bỏ thức. Các Ông từ bỏ thức sẽ đem lại hạnh phúc,
an lạc lâu dài cho các Ông.

Chư Tỷ-kheo, như vậy, pháp được Ta khéo giảng, làm cho tỏ lộ, làm cho khai thông, làm cho khai thị, được loại trừ các vải quấn cũ.

 Chư Tỷ-kheo, vì pháp được Ta khéo giảng, làm tỏ lộ, làm cho khai thông, làm cho khai thị, được loại trừ các vải quấn cũ, nên những vị Tỷ-kheo, là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, việc nên làm đã làm, gánh nặng đã đặt xuống, lý tưởng đã thành đạt, hữu kiết sử đã đoạn trừ, được giải thoát nhờ chánh trí, vòng luân chuyển (sanh

TÂM                                                706

tử) của những vị này không thể chỉ bày. Chư Tỷ-kheo, như vậy, pháp được Ta khéo giảng... được loại trừ các vải quấn cũ.

 Chư Tỷ-kheo, vì pháp được Ta khéo giảng, được
loại trừ các vải quấn cũ, nên những Tỷ-kheo nào
đã đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, thì những vị này
thành các vị hóa sanh, nhập diệt tại đây, không
còn phải trở lui vào đời này nữa. Chư Tỷ-kheo,
như vậy, pháp được Ta khéo giảng... được loại trừ
các vãi quấn cũ.

 Chư Tỷ-kheo, vì pháp được Ta khéo giảng... được
loại trừ các vải quấn cũ, nên những Tỷ-kheo nào
đã đoạn trừ ba kiết sử, đã làm cho muội lược tham
sân si, thì tất cả những vị ấy thành bậc Nhất lai,
chỉ đến đời này một lần nữa sẽ diệt tận khổ đau.
Chư Tỷ-kheo, như vậy, pháp được Ta khéo
giảng... được loại trừ các vãi quấn cũ.

 Chư Tỷ-kheo, vì pháp được Ta khéo giảng... được
loại trừ các vải quấn cũ, nên những Tỷ-kheo nào
đoạn trừ ba kiết sử, thì tất cả những vị ấy trở thành
bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc ác thú, quyết
định hướng đến chánh giác. Chư Tỷ-kheo, như
vậy, pháp được Ta khéo giảng... được loại trừ các
vải quấn cũ.

TÂM                                                  707

 Chư Tỷ-kheo, vì pháp được ta khéo giảng... được
loại trừ các vải quấn cũ, nên những Tỷ-kheo nào
là những vị tùy pháp hành, tùy tín hành, thì tất cả
những vị này sẽ hướng về chánh giác, chư Tỷ-
kheo, như vậy pháp được Ta khéo giảng... được
loại trừ khỏi các vải quấn cũ.

 Chư Tỷ-kheo, vì pháp được Ta khéo giảng, làm
cho tỏ lộ, làm cho khai thông, làm cho khai thị,
được loại trừ các vải quấn cũ, nên những vị nào
chỉ đủ lòng tin nơi Ta, chỉ đủ lòng thương mến
đối với Ta, thì tất cả những vị ấy được hướng
về chư Thiên.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Những Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                                708

94    Tâm có tham ái, đó là một kiết sử - Kinh NHÂN DUYÊN 3 – Tăng I, 477

NHÂN DUYÊN 3 – Tăng I, 477

1. - Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn khởi
lên.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn khởi
lên.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn khởi
lên.
2. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ ý xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn
khởi lên?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong quá khứ; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.

TÂM                                             709

- Do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham
trong quá khứ; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong quá khứ, ước muốn sanh khởi.
3. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ ý xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn
khởi lên?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong tương lai; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.
- Do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham
trong tương lai; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong tương lai, ước muốn sanh khởi.
4. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn
khởi sanh?

TÂM                                                 710

- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong hiện tại; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.
- Do duyên các pháp làm chỗ ý xứ cho dục tham
trong hiện tại; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong hiện tại, ước muốn sanh khởi.

NHÂN DUYÊN 4 – Tăng I, 479

1. - Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong quá khứ; ước muốn
không khởi sanh.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong tương lai; ước muốn
không khởi sanh.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong hiện tại; ước muốn
không sanh khởi.

TÂM                                                711

2. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong quá khứ, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong quá
khứ.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn
không sanh khởi.
3. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong tương lai, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong
tương lai.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.

TÂM                                               712

Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn
không sanh khởi.
4. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện
tại.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn
không sanh khởi.

TÂM                                               713

95         Tâm cần được thực hành tích tập như.. - Kinh XUẤT GIA – Tăng IV, 382

XUẤT GIA – Tăng IV, 382

1. - Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập như sau:

"Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập như
25.
khi xuất gia.
26. Các pháp bất thiện được sanh không có chinh
phục tâm và tồn tại.
27. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng vô thường.
28. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng vô ngã.
29. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng bất tịnh.
30. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng nguy hại.
31. Sau khi biết được thế giới thăng bằng và không
thăng bằng, tâm chúng ta sẽ được thực hành
tích tập với tưởng ấy.

TÂM                                               714

32. Sau khi biết được thế giới sanh khởi và đoạn
diệt, tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập
với tưởng ấy.
33. Sau khi biết được thế giới tập khởi và chấm dứt,
tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng ấy.
34. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng đoạn tận.
35. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng ly tham.
36. Tâm chúng ta sẽ được thực hành tích tập với
tưởng đoạn diệt."

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.

3. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo được:

23. Tâm thực hành tích tập như khi xuất gia.
24. Và các pháp bất thiện sanh khởi không chinh
phục tâm và an trú.
25. Và tâm được thực hành tích tập với tưởng vô
thường.
26. Và tâm được thực hành tích tập với tưởng vô
ngã.
27. Và tâm được thực hành tích tập với tưởng nguy
hại.

TÂM                                                 715

28.  Sau khi biết thế giới thăng bằng và không
thăng bằng, tâm được thực hành tích tập với
tưởng ấy.
29. Sau khi biết thế giới sanh khởi và đoạn diệt,
tâm được thực hành tích tập với tưởng ấy.
30. Sau khi biết thế giới tập khởi và chấm dứt, tâm
được thực hành tích tập với tưởng ấy.
31. Tâm được thực hành tích tập với tưởng đoạn
tận.
32. Tâm được thực hành tích tập với tưởng ly tham.
33. Tâm được thực hành tích tập với tưởng đoạn
diệt.

Đối với vị ấy, một trong hai quả này được chờ đợi, chánh trí ngay trong hiện tại hay nếu có dư y, chứng được Bất hoàn.

TÂM                                                716

96    Tâm của bậc Alahán - Kinh SONA – Tăng III, 155

SONA –Tăng III, 155

1. Như vầy tôi nghe:
Một thời, Thế Tôn trú tại Ràjagaha (Vương Xá) núi
Gijjhakùta (Linh Thứu). Lúc bấy giờ Tôn giả Sona
trú ở Ràjagaha, tại rừng Sìta. Rồi Tôn giả Sona, trong
khi độc cư Thiền tịnh, tư tưởng sau đây được khởi
lên: "Những ai là đệ tử Thế Tôn, sống tinh cần tinh
tấn, ta là một trong những vị ấy. Nhưng ta còn chấp
thủ, tâm chưa giải thoát khỏi các lậu hoặc. Gia đình
ta có tài sản, và ta có thể hưởng thọ tài sản và làm
điều công đức. Vậy ta hãy từ bỏ học pháp, hoàn tục,
thọ hưởng tài sản và làm các công đức".
Rồi Thế Tôn với tâm của mình biết được tâm của
Tôn giả Sona, như một người lực sĩ duỗi cánh tay
đang co lại hay co lại cánh tay đang duỗi ra, biến mất
từ núi Gijjhakùta, hiện ra trước mặt Tôn giả Sona, ở
rừng Sìta. Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn.
Tôn giả Sona đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một
bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Sona đang ngồi một
bên:

TÂM                                                 717

- Này Sona, có phải trong khi thầy độc cư Thiền tịnh,
tư tưởng sau đây được khởi lên: "Những ai là đệ tử
Thế Tôn, sống tinh cần tinh tấn, ta là một trong
những vị ấy. Nhưng ta còn chấp thủ, tâm chưa giải
thoát các lậu hoặc. Gia đình ta có tài sản, ta có thể
hưởng thọ tài sản ấy và làm các công đức. Vậy ta hãy
từ bỏ học pháp, hoàn tục, thọ hưởng tài sản và làm
các công đức"?
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
- Thầy nghĩ thế nào, này Sona? Có phải thuở trước,
khi còn là gia chủ, Thầy giỏi đánh đàn Tỳ-bà có dây?
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
- Thầy nghĩ thế nào, này Sona? Khi những sợi dây
đàn tỳ-bà của Thầy quá căng thẳng, trong khi ấy, đàn
tỳ-bà của Thầy có phát âm hay sử dụng được không?
- Thưa không, bạch Thế Tôn.
- Thầy nghĩ thế nào, này Sona? Khi những sợi dây
đàn tỳ-bà của Thầy quá chùng, trong khi ấy, đàn tỳ-
bà của Thầy có phát âm hay sử dụng được không?
- Thưa không, bạch Thế Tôn.
- Nhưng này Sona? Khi những sợi dây đàn tỳ-bà của
Thầy không quá căng thẳng, không quá chùng
xuống, nhưng vặn đúng mức trung bình, trong khi
ấy, đàn tỳ-bà của Thầy có phát âm hay sử dụng được
không?

TÂM                                                718

- Thưa được, bạch Thế Tôn.
- Cũng vậy, này Sona, khi tinh cần tinh tấn quá
căng thẳng, thời đưa đến dao động; khi tinh cần
tinh tấn quá thụ động, thời đưa đến biếng nhác. Do
vậy, này Sona, Thầy phải an trú tinh tấn một cách
bình đẳng, thể nhập các căn một cách bình đẳng,
rồi tại đấy nắm giữ tướng.
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
Tôn giả Sona vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế Tôn sau
khi giáo giới Tôn giả Sona với lời giáo giới, như một
nhà lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh
tay đang duỗi ra, cũng vậy, Thế Tôn biến mất tại
rừng Sìta và hiện ra ở núi Gijjhakùta.
2. Rồi Tôn giả Sona, sau một thời gian an trú tinh tấn
một cách bình đẳng, thể nhập các căn một cách bình
đẳng và tại đấy nắm giữ tướng.
Rồi Tôn giả Sona sống độc cư, an tịnh, không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần, không bao lâu, do mục đích
gì các thiện nam tử chơn chánh xuất gia từ bỏ gia
đình sống không gia đình, vị ấy ngay trong hiện tại,
tự mình với thắng trí chứng ngộ và chứng đạt vô
thượng cứu cánh Phạm hạnh. Vị ấy rõ biết: "Sanh đã
tận, Phạm hạnh đã thành, việc gì nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái nay nữa". Tôn giả Sona
trở thành một vị A-la-hán.

TÂM                                                 719

Sau khi chứng được A-la-hán, Tôn giả Sona suy nghĩ
như sau: "Ta hãy đi đến Thế Tôn; sau khi đến, ta sẽ
nói lên ý nghĩa này với Thế Tôn".
Rồi Tôn giả Sona đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh
lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một
bên, Tôn giả Sona bạch Thế Tôn:
3. - Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, đã
đoạn tận các lậu hoặc, Phạm hạnh đã thành, đã làm
những việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt
được mục đích, hữu kiết sử đã trừ diệt, đã được giải
thoát nhờ chánh trí; vị ấy có sáu chỗ để xu hướng:
- Xu hướng xuất ly,
- Xu hướng viễn ly,
- Xu hướng vô sân,
- Xu hướng ái diệt,
- Xu hướng thủ diệt,
- Xu hướng vô si.
4. Bạch Thế Tôn, có thể ở đây, một số Tôn giả suy
nghĩ như sau: "Tôn giả này hoàn toàn chỉ y cứ trên
tín, có xu hướng xuất ly". Vị Tôn giả ấy chớ có quan
điểm như vậy! Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc,
bạch Thế Tôn, Phạm hạnh đã thành, các việc nên
làm đã làm, không còn thấy trong mình còn cái gì
cần làm, hay còn cái gì cần phải làm thêm; do đoạn

TÂM                                               720

diệt tham ái, do viễn ly tham ái, vị ấy hướng tâm đến
xu hướng xuất ly; do đoạn diệt sân, do viễn ly sân,
vị ấy hướng tâm đến xu hướng xuất ly; do đoạn diệt
si, do viễn ly si, vị ấy hướng tâm đến xu hướng xuất
ly.
5. Bạch Thế Tôn, có thể ở đây một số Tôn giả suy
nghĩ như sau: "Tôn giả này do tham muốn lợi dưỡng,
cung kính, danh tiếng nên hướng tâm về xu hướng
viễn ly". Tôn giả ấy chớ có quan điểm như vậy! Bạch
Thế Tôn, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, đã thành
tựu Phạm hạnh, đã làm những việc phải làm, không
còn thấy trong mình còn cái gì cần làm hay còn cái
gì cần phải làm thêm; do đoạn diệt tham ái, do viễn
ly tham ái, vị ấy hướng tâm đến xu hướng viễn ly; do
đoạn diệt sân, do viễn ly sân, vị ấy hướng tâm đến
xu hướng viễn ly; do đoạn diệt si, do viễn ly si, vị ấy
hướng tâm đến xu hướng viễn ly.
6-9. Bạch Thế Tôn, có thể đây một số Tôn giả suy
nghĩ như sau: "Do đi ngược trở lại tối thắng giới cấm
thủ, Tôn giả này hướng tâm đến xu hướng vô sân".
Tôn giả ấy chớ có quan điểm như vậy! Bạch Thế Tôn,
Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, đã thành tựu
Phạm hạnh, đã làm những việc phải làm, không còn
thấy trong mình còn cái gì cần phải làm hay còn cái
gì cần phải làm thêm; do đoạn diệt tham ái, do viễn
ly tham ái, vị ấy hướng tâm đến xu hướng vô tham;
do đoạn diệt sân, do viễn ly sân, vị ấy hướng tâm đến

TÂM                                                  721

xu hướng vô sân; do đoạn diệt si, do viễn ly si, vị ấy
hướng tâm đến xu hướng vô si.
... Do đoạn diệt tham ái, do viễn ly tham ái, vị ấy
hướng tâm đến xu hướng ái diệt; do đoạn diệt sân,
do viễn ly sân, vị ấy hướng tâm đến xu hướng ái diệt;
do đoạn diệt si, do viễn ly si, vị ấy hướng tâm đến xu
hướng ái diệt.
…Do đoạn diệt tham ái, do viễn ly tham ái, vị ấy
hướng tâm đến xu hướng thủ diệt; do đoạn diệt sân,
do viễn ly sân, vị ấy hướng tâm đến xu hướng thủ
diệt; do đoạn diệt si, do viễn ly si, vị ấy hướng tâm
đến xu hướng thủ diệt.
…Do đoạn diệt tham ái, do viễn ly tham ái, vị ấy
hướng tâm đến xu hướng vô si; do đoạn diệt sân, do
viễn ly sân, vị ấy hướng tâm đến xu hướng vô si; do
đoạn diệt si, do viễn ly si, vị ấy hướng tâm đến xu
hướng vô si.
10. Như vậy, với Tỷ-kheo có tâm chơn chánh giải
thoát, bạch Thế Tôn, nếu nhiều sắc do mắt nhận thức
đi vào trong giới vức của mắt, chúng không chinh
phục tâm vị ấy, và tâm vị ấy không lộn xộn, an trú,
đạt được không dao động, quán thấy tánh diệt của
chúng.
Nếu nhiều tiếng do tai nhận thức... nếu nhiều hương
do mũi nhận thức... nếu nhiều vị do lưỡi nhận thức...
nếu nhiều xúc do thân nhận thức... nếu nhiều pháp

TÂM                                                 722

do ý nhận thức đi vào trong giới vức của ý, chúng
không chinh phục tâm của vị ấy, và tâm vị ấy không
lộn xộn, an trú, đạt được không dao động, quán thấy
tánh diệt của chúng.
11. Ví như, bạch Thế Tôn, một hòn núi đá, không có
rạn nứt, không có trống bọng, một tảng đá lớn, nếu
từ phương Đông mưa to gió lớn đến, không có làm
rung động, rung chuyển, chuyển động mạnh núi đá
ấy. Nếu từ phương Tây mưa to gió lớn đến... nếu từ
phương Bắc mưa to gió lớn đến....nếu từ phương
Nam mưa to gió lớn đến, không có làm rung động,
rung chuyển, chuyển động mạnh núi đá ấy.
Cũng vậy, bạch Thế Tôn, với Tỷ-kheo có tâm chơn
chánh giải thoát, nếu nhiều sắc do mắt nhận thức đi
vào trong giới vức của mắt, chúng không chinh phục
tâm vị ấy, và tâm vị ấy không lộn xộn, an trú, đạt
được không dao động, quán thấy tánh diệt của chúng.
Nếu nhiều tiếng do tai nhận thức... nếu nhiều hương
do mũi nhận thức... nếu nhiều vị do lưỡi nhận thức...
nếu nhiều xúc do thân nhận thức, nếu nhiều pháp do
ý nhận thức đi vào trong giới vức của ý, chúng không
chinh phục tâm vị ấy, và tâm vị ấy không lộn xộn, an
trú, đạt được không dao động, quán thấy tánh diệt
của chúng.
Với ai hướng xuất ly,
Tâm xu hướng viễn ly,

TÂM                                                723

Với ai hướng vô sân,
Tâm xu hướng thủ diệt,
Với ai hướng ái diệt,
Tâm xu hướng vô si,
Có thấy xứ sanh khởi,
Tâm được chánh giải thoát.

Với vị chánh giải thoát,
Vị Tỷ-kheo tâm tịnh,
Không cần làm thêm gì,
Không có gì phải làm.
Như hòn núi đá tảng,
Gió không thể dao động,
Cũng vậy, toàn thể sắc,
Vị, tiếng, và hương, xúc,
Cho đến tất cả pháp,
Khả ái, không khả ái,
Không có thể dao động,
Một vị được như vậy,
Tâm kiên trú, giải thoát,
Thấy tánh diệt của chúng.

TÂM                                724

97      Tâm giải thoát - Kinh SÀRIPUTTA – Tăng I, 239

SÀRIPUTTA – Tăng I, 239

2. Rồi Tôn giả Sàriputta đi đến Thế Tôn; sau khi đến
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn
nói với Tôn giả Sàriputta đang ngồi xuống một bên:
- Này Sàriputta, Ta có thể thuyết pháp một cách
tóm lược. Này Sàriputta, ta có thể thuyết pháp
một cách rộng rãi. Này Sàriputta, ta có thể
thuyết pháp một cách tóm lược và rộng rãi. Và
những người hiểu được thật là khó tìm!
- Nay đã đến thời, bạch Thế Tôn, nay đã đến
thời, bạch Thế Tôn, để Thế Tôn thuyết pháp
một cách tóm lược, thuyết pháp một cách rộng
rãi, và thuyết pháp một cách tóm lược và rộng
rãi. Sẽ có những người có thể hiểu rõ Chánh
pháp.
- Vậy này Sàriputta, hãy học tập như sau: "Trong
cái thân có thức này, sẽ không có ngã kiến, ngã
sở kiến, ngã mạn tùy miên; đối với tất cả tướng
ở ngoài, sẽ không có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã
mạn tùy miên; và do chứng đạt và an trú tâm
giải thoát, tuệ giải thoát, không có ngã kiến,

TÂM                                                725

ngã sở kiến, ngã mạn tùy miên, chúng tôi sẽ
chứng đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải
thoát ấy!". Như vậy, này Sàriputta, các Ông
cần phải học tập.
- Khi nào Tỷ-kheo đối với thân có thức này,
không có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn tùy
miên; đối với tất cả các tướng ở ngoài, không
có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn tùy miên; và
do chứng đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải
thoát, không có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn
tùy miên, vị ấy chứng đạt và an trú tâm giải
thoát, tuệ giải thoát ấy. Người như vậy, này
Sàriputta, được gọi là Tỷ-kheo đã chặt đứt
khát ái, đã cởi mở kiết sử, với chơn chánh
hiện quán kiêu mạn, đã đoạn tận khổ đau.
- Lại nữa, này Sàriputta, liên hệ đến vấn đề này,
ta đã nói như sau trong kinh tên là "Những câu
hỏi của Udaya" trong chương Pàràyana.
Đoạn tận cả hai pháp
Dục tham và sân hận
Và từ bỏ hôn trầm
Chận đứng mọi trạo hối
Với xả niệm thanh tịnh
Chạy trước pháp tư duy?
Ta nói trí giải thoát
Vô minh được phá tận.

TÂM                                             726

TÂM   727

98      Tâm giải thoát - Kinh ÀNANDA – Tăng I, 237

ÀNANDA – Tăng I, 237

1. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn, sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên;ngồi xuống
một bên, Tôn giả Ànanda bạch Thế Tôn:
- Rất có thể, bạch Thế Tôn, một Tỷ-kheo được
định như vậy, trong cái thân có thức này, không
có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn tùy miên; đối
với tất cả tướng ở ngoài, không có ngã kiến,
ngã sở kiến, ngã mạn tùy miên; và do chứng
đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải thoát,
không có ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn tùy
miên; vị ấy có thể chứng đạt và an trú tâm giải
thoát, tuệ giải thoát ấy.
- Rất có thể, này, Ànanda, một Tỷ-kheo được
định như vậy … có thể chứng đạt và an trú tâm
giải thoát, tuệ giải thoát ấy.
- Như thế nào, bạch Thế Tôn, rất có thể, một Tỷ-
kheo được định như vậy … có thể chứng đạt và
an trú tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy?

TÂM                                               728

- Ở đây, này Ànanda, vị Tỷ-kheo suy nghĩ như
sau: "Đây là an tịnh, đây là thù diệu, tức là chỉ
tức tất cả hành, từ bỏ tất cả sanh y, đoạn tận
tham, ly tham, đoạn diệt, Niết-bàn". Như vậy,
này Ànanda, rất có thể Tỷ-kheo được định như
vậy, … có thể chứng đạt và an trú tâm giải
thoát, tuệ giải thoát ấy.
Lại nữa, này Ànanda, liên hệ đến vấn đề này, Ta đã
nói như sau trong kinh tên là "Những câu hỏi của
Punnaka", chương về Pàràyana.
Do phân tích ở đời
Những vật cao và thấp
Với vị không dao động
Bởi vật gì ở đời,
An tịnh, không tối mù,
Không phiền muộn, không cầu
Ta nói người như vậy,
Đã vượt khỏi sanh già.

TÂM                                                 729

99    Tâm giải thoát bất động - ĐẠI Kinh THÍ DỤ LÕI CÂY – 29 Trung I, 423

ĐẠI KINH THÍ DỤ LÕI CÂY (Mahasaropamasuttam) – Bài kinh số 29 – Trung I, 423

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Rajagaha (Vương Xá),
núi Gijjhakuta (Linh Thứu), khi Devadatta (Đề-bà-
đạt-đa) từ bỏ (Chúng Tăng) ra đi không bao lâu. Ở
đây, nhân việc Devadatta, Thế Tôn cho gọi các Tỷ-
kheo và dạy như sau:

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Thiện nam tử do
lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình:
"Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi
đau khổ. Rất có thể, toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm
dứt được". Vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng,
tôn kính, danh vọng.

Do lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, vị ấy hoan hỷ, mãn nguyện. Do lợi dưỡng, tôn kính, danh

TÂM                                                  730

vọng này, vị ấy khen mình, chê người: "Ta được lợi
dưỡng như vậy, được danh vọng như vậy. Còn các
Tỷ-kheo khác ít được biết đến, ít có uy quyền". Vị
ấy, vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, trở thành
mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị
ấy bị đau khổ.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, chặt cành lá, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người này bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, chặt cành lá, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này không đạt mục đích mà lõi cây có thể thành tựu".

Cũng vậy, ở đây, này các Tỷ-kheo, có Thiện
nam tử vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống
không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già,
chết, sầu, bi, khổ, ưu, não bị chi phối bởi đau khổ.

TÂM                                                731

Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Vị
ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh
vọng. Do lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, vị ấy
hoan hỷ, tự mãn. Do lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng
này, vị ấy khen mình, chê người: "Ta được lợi dưỡng
như vậy, được danh vọng như vậy, Còn các Tỷ-kheo
khác ít được biết đến, ít có uy quyền". Vị ấy vì lợi
dưỡng, tôn kính, danh vọng này, trở thành mê say,
tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị
đau khổ. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là vị đã
nắm lấy cành lá của phạm hạnh, vì do vậy, vị ấy đã
dừng lại (ở đây).

Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị thiện nam tử vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Rồi vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này khen mình, chê người. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức này, vị ấy hoan hỷ, tự mãn. Do thành tựu, giới đức này, vị ấy khen mình chê người: "Ta là người trì giới, theo thiện pháp. Các Tỷ-kheo khác

TÂM                                                  732

phá giới, theo ác pháp". Do thành tựu giới đức này, vị ấy trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỷ-kheo, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, chặt vỏ ngoài, lấy chúng mang đi, tưởng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người này bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, chặt vỏ ngoài, lấy chúng mang đi, tưởng đó là lõi cây. Và người này không đạt mục đích mà lõi cây có thể thành tựu". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình... (như trên)... Do thành tựu giới đức này, vị ấy trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là vị đã nắm lấy vỏ ngoài của phạm hạnh. Và do vậy, vị ấy đã dừng lại (ở đây).

Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có Thiện nam tử vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong vòng sanh, già, chết,

TÂM                                                  733

sầu, bi, khổ ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt được". Rồi vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình, chê người. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức này, vị ấy hoan hỷ, nhưng không tự mãn. Do thành tựu giới đức này, vị ấy không khen mình, chê người. Do thành tựu giới đức này, vị ấy không trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu thiền định. Do thành tựu thiền định này, vị ấy hoan hỷ, tự mãn. Do thành tựu thiền định này, vị ấy khen mình chê người: "Ta có thiền định nhất tâm. Các Tỷ-kheo khác không có thiền định, tâm bị phân tán". Do thành tựu thiền định này, vị ấy trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỷ- kheo, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, chặt vỏ trong, lấy chúng mang đi, tưởng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy, bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn lõi cây,

TÂM                                                734

tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một
cây lớn có lõi cây, người này bỏ qua lõi cây, bỏ qua
giác cây, chặt vỏ trong, mang đi, tưởng đó là lõi cây.
Và người này không đạt được mục đích mà lõi cây
có thể thành tựu". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây
Tỷ-kheo vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống
không gia đình... (như trên)... Do thành tựu thiền
định này, vị ấy trở thành mê say, tham đắm, phóng
dật. Vì sống phóng dật, vị ấy bị đau khổ. Chư Tỷ-
kheo, như vậy vị ấy được gọi là Tỷ-kheo đã nắm giữ
vỏ trong của phạm hạnh. Và do vậy, vị ấy đã dừng
lại (ở đây).

Lại nữa, ở đây, có Thiện nam tử, vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong vòng sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình, chê người. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức, vị ấy hoan hỷ, nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này khen mình, chê

TÂM                                                  735

người. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu Thiền định. Vị ấy do thành tựu Thiền định này nên hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu Thiền định này khen mình, chê người. Vị ấy không vì thành tựu Thiền định này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu tri kiến, vị ấy vì tri kiến này, hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy do tri kiến này, khen mình, chê người. "Ta sống, thấy và biết. Các Tỷ-kheo khác sống, không thấy và không biết". Vị ấy, do tri kiến này, trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống phóng dật vị ấy bị đau khổ. Chư Tỷ-kheo, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người bỏ qua lõi cây, chặt giác cây mang đi, tưởng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: "Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, chặt giác cây và mang đi, tưởng đó là lõi cây. Và người ấy không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có Thiện nam tử, vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình... Vị này, vì tri kiến này nên mê

TÂM                                                   736

say, tham đắm, phóng dật. Vì sống phóng dật, vị này
bị đau khổ. Chư Tỷ-kheo, như vậy vị này gọi là đã
nắm giữ giác cây của phạm hạnh. Và do vậy, vị ấy
đã dừng lại (ở đây).

Lại nữa, ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị Thiện nam tử, vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong vòng sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này khen mình, chê người. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này khen mình, chê người. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu Thiền định, vị ấy do thành tựu Thiền định này, hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu Thiền định này khen mình, chê người. Vị ấy không do thành tựu Thiền định này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật,

TÂM                                               737

vị ấy thành tựu tri kiến. Do thành tựu tri kiến này, vị
ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì
thành tựu tri kiến này khen mình, chê người. Vị ấy
không vì thành tựu tri kiến này trở thành mê say,
tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị
ấy thành tựu thời giải thoát. Này các Tỷ-kheo, sự tình
này có thể xảy ra, Tỷ-kheo ấy có thể từ bỏ thời giải
thoát.

Này các Tỷ-kheo, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy chặt lõi cây, mang đi và biết đó là lõi cây. Một người có mắt thấy như vậy, có thể nói: "Người này biết lõi cây, biết giác cây, biết vỏ trong, biết vỏ ngoài, biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy chặt lõi cây, mang đi và tự biết đó là lõi cây. Và người ấy đạt được mục đích mà lõi cây có thể thực hiện". Cũng vậy, này các Tỷ- kheo, ở đây một Thiện nam tử, vì lòng tin xuất gia, bỏ gia đình, sống không gia đình: "Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong khổ đau, bị chi phối bởi khổ đau. Rất có thể, toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt". Vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này

TÂM                                                  738

hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này khen mình, chê người. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật. Vị ấy thành tựu giới đức. Vị ấy do thành tựu giới đức này hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy, không do thành tựu giới đức này khen mình, chê người. Vị ấy không do thành tựu giới đức này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu Thiền định. Vị ấy do thành tựu thiền định nên hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu Thiền định này khen mình, chê người. Vị ấy không do thành tựu thiền định này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu tri kiến. Vị ấy vì thành tựu tri kiến này nên hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu tri kiến này khen mình, chê người. Vị ấy không vì thành tựu tri kiến này trở thành mê say, tham đắm, phóng dật. Do sống không phóng dật, vị ấy thành tựu được phi thời gian giải thoát. Này chư Tỷ-kheo, sự tình này không thể xảy ra, Tỷ-kheo ấy có thể từ bỏ phi thời giải thoát này.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, phạm hạnh này không phải vì lợi ích, lợi dưỡng, danh vọng, không phải vì lợi ích thành tựu giới đức, không phải vì lợi ích thành tựu thiền định, không phải vì lợi ích tri

TÂM                                                  739

kiến. Và này các Tỷ-kheo, tâm giải thoát bất động chính là mục đích của phạm hạnh này, là lõi cây, là mục tiêu cuối cùng của phạm hạnh.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                              740

100 Tâm hộ trì - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43

HỘ TRÌ – Tăng II, 43

1. - Trong bốn trường hợp, này các Tỷ-kheo, không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do tự mình. Thế nào là bốn?

- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho tham đắm, tâm ta chớ có tham
đắm!", không phóng dật, niệm và tâm hộ trì
cần phải làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho sân hận, tâm ta chớ có sân hận!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho si mê, tâm ta chớ có si mê!", không
phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do
tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho say đắm, tâm ta chớ có say đắm!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.

TÂM                                            741

2. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các
pháp khiến cho tham đắm, tâm không tham đắm, tự
ngã được ly tham; đối với các pháp khiến cho sân
hận, tâm không sân hận, tự ngã được ly sân; đối với
các pháp khiến cho si mê, tâm không si mê, tự ngã
được ly si; đối với các pháp khiến cho say đắm, tâm
không say đắm, tự ngã được ly đắm say; thời vị ấy
không có sợ hãi, không có dao động, không có hốt
hoảng, không rơi vào hoảng sợ, không có đi do
nhân các Sa-môn có nói gì.

TÂM                                              742

101 Tâm khéo giải thoát là gì              - Kinh Hàliddikàni – Tương III, 29

Hàliddikàni – Tương III, 23

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Tôn giả Mahà Kaccàna ( Ma-ha Ca-chiên- diên ) sống giữa các dân chúng Avanti, tại Kulaghara bên bờ một vực núi.

2) Rồi gia chủ Hàliddikàni đi đến Tôn giả Mahà Kaccàna; sau khi đi đến, đảnh lễ Tôn giả Mahà Kaccàna rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, gia chủ Hàliddikàni nói với Tôn Giả Mahà Kaccàna:

- Thưa Tôn Gỉa, Thế Tôn đã nói trong phẩm thứ tám, trong tập: "Các câu hỏi của Màgandiya như sau:

Bậc Thánh bỏ gia đình,
Du hành không trú xứ,
Đối với dân trong làng,
Không tác thành hệ lụy.
Tuyệt không các dục vọng,
Không ước vọng hão huyền,
Chấm dứt mọi tranh luận,

TÂM                                               743

Bất cứ với một ai".

Với lời nói vắn tắt này của Thế Tôn, thưa Tôn giả, ý nghĩa cần phải hiểu một cách rộng rãi như thế nào?

4) Này Gia chủ,

- Sắc giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
sắc giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là du
hành có gia đình.
- Thọ giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
thọ giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là du
hành có gia đình.
- Tưởng giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
tưởng giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là
du hành có gia đình.
- Hành giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
hành giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là
du hành có gia đình.
- Thức giới là nhà của thức. Thức bị lòng tham
thức giới trói buộc, này Gia chủ, được gọi là du
hành có gia đình.

Như vậy, này Gia chủ, là du hành có gia đình.

8) Và này Gia chủ, thế nào là du hành không gia đình?

TÂM                                               744

9) Đối với sắc giới, này Gia chủ, cái gọi là dục, là
tham, là hỷ, là khát ái, những gì thuộc chấp thủ, tâm
trú trước, thiên chấp tùy miên; Như Lai đoạn tận
chúng, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-
la, làm cho không tái sanh, không thể sanh khởi trong
tương lai. Do vậy, Như Lai được gọi là du hành
không gia đình.

10) Đối với thọ giới, này Gia chủ...

11) Đối với tưởng giới, này Gia chủ...

12) Đối với hành giới, này Gia chủ...

13) Đối với thức giới, này Gia chủ, cái gọi là dục, là
tham, là hỷ, là khát ái, những gì thuộc chấp thủ, tâm
trú trước, thiên chấp tùy miên; Như Lai đoạn tận
chúng, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-
la, làm cho không tái sanh, không thể sanh khởi trong
tương lai. Do vậy, Như Lai được gọi là du hành
không gia đình.

14) Như vậy, này Gia chủ, là du hành không gia đình.

15) Như thế nào, này Gia chủ, là du hành có trú xứ?

Bị trói buộc bởi an trú chấp trước (niketa-visàra) vào sắc tướng, này Gia chủ, gọi là du hành có trú xứ...

TÂM                                                 745

vào thanh tướng... vào hương tướng... vào vị tướng... vào xúc tướng. Bị trói buộc bởi an trú chấp trước vào pháp tướng, này Gia chủ, gọi là du hành có trú xứ. Như vậy, này Gia chủ, là du hành có trú xứ.

16) Như thế nào là du hành không trú xứ?

Sự trói buộc bởi an trú chấp trước vào sắc tướng, này Gia chủ, đối với Như Lai đã được đoạn tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không tái sanh, không thể sanh khởi trong tương lai. Do vậy, Như Lai được gọi là du hành không trú xứ.

Sự trói buộc bởi an trú chấp trước vào thanh tướng...
vào hương tướng... vào vị tướng... vào xúc tướng...
vào pháp tướng, này Gia chủ, đối với Như Lai đã
được đoạn tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân
cây ta-la, làm cho không tái sanh, không thể sanh
khởi trong tương lai. Do vậy, Như Lai được gọi là du
hành không trú xứ.

17) Như vậy, này Gia chủ, là du hành không trú xứ.

18) Như thế nào, này Gia chủ, là tác thành hệ lụy trong làng?

Ở đây, này Gia chủ, có người sống thân mật với gia chủ, cùng vui, cùng buồn. Giữa những người sung

TÂM                                                746

sướng, vị ấy sung sướng. Giữa những người buồn khổ, vị ấy buồn khổ. Khi có công việc phải làm khởi lên, tự liên hệ mình vào các công việc ấy. Như vậy, này Gia chủ, là tác thành hệ lụy trong làng.

19) Và như thế nào, này Gia chủ, là không tác thành hệ lụy trong làng?

Ở đây, này Gia chủ, vị Tỷ-kheo không sống quá thân
mật với gia chủ, không cùng vui, không cùng buồn,
không vui sướng giữa những người sung sướng,
không buồn khổ giữa những người buồn khổ. Khi có
công việc phải làm khởi lên, không tự mình liên hệ
vào các công việc ấy. Như vậy, này Gia chủ, là không
tác thành hệ lụy trong làng.

20) Như thế nào, này Gia chủ, là không tuyệt không đối với các dục vọng?

Ở đây, này Gia chủ, có người không ly tham đối với các dục vọng, không ly dục, không ly ái, không ly khát, không ly nhiệt não, không ly khát ái. Như vậy, này Gia chủ, là không tuyệt không đối với các dục.

21) Như thế nào, này Gia chủ, là tuyệt không các dục vọng?

TÂM                                               747

Ở đây, này Gia chủ, có người ly tham đối với các dục, ly dục, ly ái, ly khát, ly nhiệt não, ly khát ái. Như vậy, này Gia chủ, là tuyệt không các dục.

22) Như thế nào, này Gia chủ, là hy vọng hão huyền?

Ở đây, này Gia chủ, có người suy nghĩ như sau:
"Mong rằng có sắc như vậy trong tương lai! Mong
rằng có thọ như vậy trong tương lai! Mong rằng có
tưởng như vậy trong tương lai! Mong rằng có các
hành như vậy trong tương lai! Mong rằng có thức
như vậy trong tương lai!" Như vậy, này Gia chủ, là
hư vọng hão huyền.

23) Như thế nào, này Gia chủ, là không hy vọng hão huyền?

Ở đây, này Gia chủ, có người không có suy nghĩ như
sau: "Mong rằng có sắc như vậy trong tương lai!
Mong rằng có thọ như vậy trong tương lai! Mong
rằng có tưởng như vậy trong tương lai! Mong rằng
có các hành như vậy trong tương lai! Mong rằng có
thức như vậy trong tương lai!" như vậy, này Gia chủ,
là không hy vọng hão huyền.

24) Như thế nào, này Gia chủ, là tranh luận với người?

TÂM                                                 748

Ở đây, này Gia chủ, có người nói như sau: "Ông
không biết Pháp và Luật này. Ta biết Pháp và Luật
này. Sao Ông có thể biết Pháp và Luật này? Ông đã
phạm vào tà kiến. Ta mới thật đúng chánh kiến.
Những điều đáng nói trước, Ông lại nói sau. Những
điều đáng nói sau, Ông lại nói trước. Lời nói của ta
mới tương ưng. Lời nói của Ông không tương ưng.
Chủ kiến của Ông đã bị bài bác. Câu nói của Ông đã
bị thách đố. Hãy đến mà giải vây lời nói ấy. Ông đã
bị thuyết bại. Nếu có thể được, hãy gắng thoát ra khỏi
lối bí". Như vậy, này Gia chủ, là tranh luận với
người.

25) Như thế nào, này Gia chủ, là không tranh luận với người?

Ở đây, này Gia chủ, vị Tỷ-kheo không nói lời nói
như sau: "Ông không biết Pháp và Luật này.... .. Hãy
thoát ra khỏi lối bí". Như vậy, này Gia chủ, là không
tranh luận với người.

26) Như vậy, này Gia chủ, Thế Tôn đã nói trong phẩm thứ tám, trong tập: "Các câu hỏi của Màgandiya như sau:

Bậc Thánh bỏ gia đình, Du hành không trú xứ, Đối với dân trong làng,

TÂM                                                 749

Không tác thành hệ lụy.
Tuyệt không các dục vọng.
Không ước vọng hão huyền,
Chấm dứt mọi tranh luận,
Bất cứ với một ai ".

Với lời nói vắn tắt này của Thế Tôn, này Gia chủ, ý nghĩa cần phải hiểu một cách rộng rãi như vậy.

TÂM                                              750

102 Tâm khéo tích tập với trí tuệ là gì - Kinh TRÍ TUỆ – Tăng IV, 142

TRÍ TUỆ – Tăng IV, 142

1. - Này các Tỷ-kheo, khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo
tích tập với trí tuệ, thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy
nói như sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh
đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa".

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tâm Tỷ-kheo được khéo tích tập?

10. "Ly tham là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy
được khéo tích tập với trí tuệ.
11. "Ly sân là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy
được khéo tích tập với trí tuệ.
12. "Ly si là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được
khéo tích tập với trí tuệ.
13. "Tánh không có tham là tâm của ta", như
vậy tâm vị ấy được khéo tích tập với trí tuệ.
14. "Tánh không có sân là tâm của ta", như vậy
tâm vị ấy được khéo tích tập với trí tuệ.
15. "Tánh không có si là tâm của ta", như vậy
tâm vị ấy được khéo tích tập với trí tuệ.

TÂM                                                751

16. "Tánh không chuyển hướng về dục hữu là
tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích
tập với trí tuệ.
17. "Tánh không chuyển hướng về sắc hữu là
tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích
tập với trí tuệ.
18. "Tánh không chuyển hướng về vô sắc hữu
là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo
tích tập với trí tuệ.

Này các Tỷ-kheo, khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo
tích tập với trí tuệ, thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy
nói như sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh
đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa".

TÂM                                                752

103 Tâm khéo tích tập với trí tuệ là gì - Kinh TRỤ ĐÁ – Tăng IV, 143

TRỤ ĐÁ – Tăng IV, 143

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời, Tôn giả Sàriputta và Tôn giả Candikàputta trú ở Ràjagaha (Vương Xá) tại Trúc Lâm, chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

Tại đấy, Tôn giả Candikàputta gọi các Tỷ-kheo, nói rằng:

- Này các Hiền giả, Devadatta thuyết pháp cho các Tỷ-kheo như sau: "Thưa các Hiền giả, khi nào tâm vị Tỷ-kheo được khéo tích tập với trí tuệ, thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy trả lời như sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc nên là đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa"".

2. Được nói vậy, Tôn giả Sàriputta nói với Tôn giả Candikàputta:

- Này Hiền giả Candikàputta, Devadatta không có thuyết pháp cho các Tỷ-kheo như sau: "Thưa các Hiền giả, khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo tích tập với trí tuệ thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy trả lời như

TÂM                                                  753

sau: Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa ".

Này Hiền giả Candikàputta, Devadatta thuyết pháp cho các Tỷ-kheo như sau: "Thưa các Hiền giả, khi nào tâm vị Tỷ-kheo được khéo tích tập với tâm ý thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy trả lời như sau: Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa".

3. Lần thứ hai... Lần thứ ba, Tôn giả Candikàputta bảo các Tỷ-kheo nói rằng:

- Thưa các Hiền giả, Devadatta thuyết pháp cho các
Tỷ-kheo như sau: "Khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo
tích tập với trí tuệ thời thật hợp lý cho vị Tỷ-kheo ấy
trả lời như sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh
đã thành, việc nên làm đã làm, không còn trở lui
trạng thái này nữa"".

Lần thứ ba, Tôn giả Sàriputta nói với Tôn giả Candikàputta:

- Này Hiền giả Candikàputta, Devadatta không có thuyết pháp cho các Tỷ-kheo như sau: "Thưa các Hiền giả, khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo tích tập với trí tuệ thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy trả lời như

TÂM                                                  754

sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận... không còn trở lui trạng thái này nữa".

Này Hiền giả Candikàputta. Devadatta thuyết pháp
cho các Tỷ-kheo như sau: "Thưa các Hiền giả, khi
nào tâm vị Tỷ-kheo được khéo tích tập với tâm ý thời
thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy trả lời như sau: Ta rõ
biết: "Sanh đã tận... không còn trở lui trạng thái này
nữa".

4. - Và như thế nào, này Hiền giả, tâm vị Tỷ-kheo được khéo tích tập với tâm ý?

10. "Ly tham là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy
được khéo tích tập với tâm ý.
11. "Ly sân là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy
được khéo tích tập với tâm ý.
12. "Ly si là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được
khéo tích tập với tâm ý.
13. "Tánh không có tham là tâm của ta", như vậy
tâm vị ấy được khéo tích tập với tâm ý.
14. "Tánh không có sân là tâm của ta", như vậy
tâm vị ấy được khéo tích tập với tâm ý.
15. "Tánh không có si là tâm của ta", như vậy tâm
vị ấy được khéo tích tập với tâm ý.
16. "Tánh không chuyển hướng về dục hữu là tâm
của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích tập
với tâm ý.

TÂM                                                 755

17. "Tánh không chuyển hướng về sắc hữu là tâm
của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích tập
với tâm ý.
18. "Tánh không chuyển hướng về vô sắc hữu là
tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích
tập với tâm ý.

5. Như vậy, này Hiền giả, với Tỷ-kheo có tâm chánh
giải thoát như vậy, nếu các sắc do mắt nhận thức
mạnh mẽ đi vào giới vực của con mắt, các sắc không
chinh phục tâm vị ấy, tâm được an trú, không bị tạp
nhiễm, không bị lay động. Vị ấy tùy quán sự diệt tận
của chúng.

Nếu các tiếng do tai nhận thức mạnh mẽ đi vào giới
vực của lỗ tai... nếu các hương do mũi nhận thức
mạnh mẽ đi vào giới vực của lỗ mũi... nếu các vị do
lưỡi nhận thức mạnh mẽ đi vào giới vực của lưỡi...
nếu các xúc do thân nhận thức mạnh mẽ đi vào giới
vực của thân... Nếu các pháp do ý nhận thức mạnh
mẽ đi vào giới vức của ý, các pháp không chinh phục,
tâm vị ấy, tâm được an trú, không bị tạp nhiễm,
không bị lay động. Vị ấy tùy quán sự diệt tận của
chúng.

Ví như, này Hiền giả, một trụ đá cao mười sáu khuỷu tay, tám khuỷu tay chôn sâu xuống đất, tám khuỷu tay nổi lên trên, nếu từ phương Đông, mưa to gió lớn

TÂM                                               756

đến, không làm rung động, không làm chuyển động,
không làm chuyển động mạnh trụ đá ấy; nếu từ
phương Tây... nếu từ phương Bắc... nếu từ phương
Nam, mưa to gió lớn đến, không làm rung động,
không làm chuyển động, không làm chuyển động
mạnh trụ đá ấy. Vì sao? Này Hiền giả, vì trụ đá được
đào sâu, được chôn sâu.

Cũng vậy, này Hiền giả, với Tỷ-kheo có tâm chánh
giải thoát như vậy, nếu các sắc do mắt nhận thức
mạnh mẽ đi vào giới vực của con mắt, các sắc không
chinh phục tâm của vị ấy, tâm được an trú không bị
tạp nhiễm, không bị lay động. Vị ấy tùy quán sự diệt
tận của chúng.

Nếu các tiếng do tai nhận thức... nếu các pháp do ý
nhận thức mạnh mẽ đi vào giới vực của ý, các pháp
không chinh phục tâm vị ấy, tâm được an trú, không
bị tạp nhiễm, không bị lay động. Vị ấy tùy quán sự
diệt tận của chúng.

TÂM                                               757

104 Tâm không bị tham sân si ám ảnh trong khi tu tập tuỳ niệm - Kinh MAHÀNÀMA 1 – Tăng IV, 665

MAHÀNÀMA 1 – Tăng IV,665

1. Một thời, Thế Tôn trú giữa dân chúng Sakka, tại
Kapilavatthu, ở khu vườn Nigrodha. Lúc bấy giờ,
nhiều Tỷ-kheo đang may y cho Thế Tôn, nghĩ rằng:
"Y làm xong, sau ba tháng, Thế Tôn sẽ bộ hành ra
đi". Họ Thích Mahànàma được nghe: "Nhiều Tỷ-
kheo đang may y cho Thế Tôn, nghĩ rằng: "Y làm
xong, sau ba tháng, Thế Tôn sẽ bộ hành ra đi". Rồi
họ Thích Mahànàma đi đến Thế Tôn, sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, họ Thích Mahànàma bạch Thế Tôn:

- Con nghe như sau, bạch Thế Tôn: Có nhiều Tỷ-
kheo đang may y cho Thế Tôn nghĩ rằng: "Y làm
xong, sau ba tháng, Thế Tôn sẽ bộ hành ra đi". Bạch
Thế Tôn, giữa các người an trú với những an trú
khác nhau, chúng con nên an trú với an trú nào?

2. Lành thay, lành thay, này Mahànàma! Như vậy
thật xứng đáng cho thiện nam tử các người, sau khi
đến Thế Tôn đã hỏi, đã thưa như vậy: "Bạch Thế
Tôn, giữa các người an trú với những an trú khác

TÂM                                              758

nhau, chúng con nên an trú với an trú nào? " Này Mahànàma:

- "Hãy nhập cuộc với lòng tin, không phải với
không lòng tin.
- Hãy nhập cuộc với tinh cần tinh tấn, không với
biếng nhác.
- Hãy nhập cuộc với trú niệm, không với thất
niệm.
- Hãy nhập cuộc với định, không với không
định.
- Hãy nhập cuộc với trí tuệ, không với liệt tuệ".

Sau khi an trú trong năm pháp này, này Mahànàma, hãy tu tập thêm sáu pháp nữa.

6. Ở đây, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Như
Lai: "Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư,
Phật, Thế Tôn".

- Này Mahànàma, trong khi Thánh đệ tử tùy
niệm Như Lai, trong khi ấy, tâm không bị tham
ám ảnh, tâm không bị sân ám ảnh, tâm không
bị si ám ảnh, trong khi ấy, tâm được chánh trực
nhờ duyên Như Lai.

TÂM                                              759

- Vị Thánh đệ tử, này Mahànàma với tâm chánh
trực, có được nghĩa tín thọ, có được pháp tín
thọ, có được hân hoan liên hệ đến pháp.
- Khi có hân hoan, hỷ sanh; khi có hỷ, thân được
khinh an; khi thân khinh an, cảm giác được lạc
thọ; khi có lạc thọ, tâm được định tỉnh.

 Này Mahànàma, như vậy gọi là bậc Thánh đệ
tử sống đạt được bình đẳng với chúng sanh
không bình đẳng, sống đạt được vô sân với
chúng sanh có sân, nhập được pháp lưu, tu
tập Phật tùy niệm.

4. Lại nữa, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Pháp: "Khéo thuyết là pháp Thế Tôn thuyết giảng, thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, do người trí tự mình giác hiểu". Này Mahànàma, trong khi vị Thánh đệ tử tùy niệm Pháp, trong khi ấy, tâm không bị tham ám ảnh, tâm không bị sân ám ảnh, tâm không bị si ám ảnh, trong khi ấy, tâm được chánh trực, nhờ duyên Pháp. Vị Thánh đệ tử, này Mahànàma, với tâm chánh trực có được nghĩa tín thọ có được pháp tín thọ, có được hân hoan liên hệ đến pháp; khi có hân hoan, hỷ sanh; khi có hỷ, thân được khinh an; khi thân khinh an, cảm giác lạc thọ, tâm được định tỉnh. Này Mahànàma, như vậy gọi là bậc Thánh đệ tử sống đạt

TÂM                                                760

được bình đẳng với chúng sanh không bình đẳng, sống đạt được vô sân với chúng sanh có sân, nhập được pháp lưu, tu tập Pháp tùy niệm.

5. Lại nữa, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Tăng: "Thiện hạnh là chúng đệ tử Thế Tôn, trực hạnh là chúng đệ tử Thế Tôn, ứng lý hạnh là chúng đệ tử Thế Tôn, tịnh hạnh là chúng đệ tử Thế Tôn, tức là bốn đôi, tám vị. Chúng đệ tử này của Thế Tôn là đáng được cung kính, đáng được tôn trọng, đáng được cúng dường, đáng được chắp tay là ruộng phước vô thượng ở đời". Này Mahànàma, trong khi vị Thánh đệ tử tùy niệm Tăng, trong khi ấy, tâm không bị tham ám ảnh, tâm không bị sân ám ảnh, tâm không bị si ám ảnh; trong khi ấy, tâm được chánh trực nhờ duyên Tăng. Vị Thánh đệ tử, này Mahànàma, với tâm chánh trực, có được nghĩa tín thọ, có được pháp tín thọ, có được hân hoan liên hệ đến pháp. Khi có hân hoan, hỷ sanh; khi có hỷ, thân được khinh an; khi thân khinh an, cảm giác lạc thọ; khi có lạc tho, tâm được định tỉnh. Này Mahànàma, như vậy gọi là bậc Thánh đệ tử sống đạt được bình đẳng với chúng sanh không bình đẳng, sống đạt được vô sân với chúng sanh có sân, nhập được pháp lưu, tu tập Tăng tùy niệm.

6. Lại nữa, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Giới của mình: "Không có bể vụn, không có cắt xén,

TÂM                                                761

không có vết nhơ, không có chấm đen, đưa đến giải
thoát, được người trí tán thán, không bị chấp trước,
đi đến Thiền định". Này Mahànàma, khi nào bậc
Thánh đệ tử tùy niệm Giới... trong khi ấy, tâm được
chánh trực nhờ duyên Giới... nhập được pháp lưu, tu
tập Giới tùy niệm.

7. Lại nữa, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Thí của mình: "Thật là được lợi cho ta! Thật là khéo được lợi cho ta! (Vì rằng) với quần chúng bị cấu uế xan tham chi phối, ta sống trong gia đình, với tâm không bị cấu uế của xan tham chi phối, bố thí rộng rãi, với bàn tay sạch sẽ, ưa thích từ bỏ, sẵn sàng, để được yêu cầu, ưa thích phân phát vật bố thí". Này Mahànàma, khi nào bậc Thánh đệ tử tùy niệm Thí... Trong khi ấy, tâm được chánh trực nhờ duyên Thí... nhập được pháp lưu tu tập tùy niệm Thí.

8. Lại nữa, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Thiên:
Có bốn Thiên vương thiên, có chư Thiên cõi Trời Ba-
mươi-ba, có chư Thiên Yàma, có chư Thiên Tusita
(Đâu-suất), có chư Thiên Hóa lạc, có chư Thiên Tha
hóa Tự tại, có chư Thiên Phạm chúng, có chư Thiên
cao hơn nữa.

- Đầy đủ với lòng tin như vậy, chư Thiên ấy, sau khi chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia. Lòng tin như vậy cũng có đầy đủ nơi Ta.

TÂM                                                 762

- Đầy đủ với giới như vậy, chư Thiên ấy, sau khi
chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia. Giới như
vậy cũng có đầy đủ nơi Ta.
- Đầy đủ với nghe pháp như vậy, chư Thiên ấy,
sau khi chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia.
Nghe Pháp như vậy cũng có đầy đủ nơi Ta.
- Đầy đủ với thí như vậy, chư Thiên ấy sau khi
chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia. Thí như
vậy cũng có đầy đủ nơi Ta.
- Đầy đủ với tuệ như vậy, chư Thiên ấy sau khi
chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia. Tuệ như
vậy cũng có đầy đủ nơi Ta".
- Trong khi vị ấy tùy niệm tín, giới, nghe pháp,
thí và tuệ của tự mình và chư Thiên ấy, trong
khi ấy, tâm không bị tham ám ảnh, tâm không
bị sân ám ảnh, không bị si ám ảnh; trong khi
ấy, tâm vị ấy được chánh trực nhờ duyên chư
Thiên... nhập được pháp lưu, tu tập chư Thiên
tùy niệm.

TÂM                                             763

105 Tâm không còn tham đắm - Kinh BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476

BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476

 Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Tham là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi,
- Sân là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi,
- Si là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do tham tác thành, sanh ra từ
tham, do tham làm nhân duyên, do tham tập khởi,
nghiệp ấy là bất thiện, nghiệp ấy có phạm tội,
nghiệp ấy có khổ dị thục, nghiệp ấy làm nghiệp
tập khởi, nghiệp ấy không đưa đến nghiệp đoạn
diệt.
 Phàm nghiệp nào do sân tác thành …
 Phàm nghiệp nào do si tác thành, sanh ra từ si,
do si làm nhân duyên, do si tập khởi, nghiệp ấy là
bất thiện, nghiệp ấy có phạm tội, nghiệp ấy có khổ
dị thục, nghiệp ấy làm nghiệp tập khởi, nghiệp ấy
không đưa đến nghiệp đoạn diệt.
Ba pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba nhân duyên
khiến các nghiệp tập khởi.

TÂM                                               764

BA NHÂN DUYÊN 2 – Tăng I, 476

 Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Vô tham là nhân duyên khiến các nghiệp tập
khởi,
- Vô sân là nhân duyên khiến các nghiệp tập
khởi,
- Vô si là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do vô tham tác thành, sanh ra
từ vô tham, do vô tham làm nhân duyên, do vô
tham tập khởi, nghiệp ấy là thiện, nghiệp ấy không
có phạm tội, nghiệp ấy có lạc dị thục, nghiệp ấy
đưa đến nghiệp đoạn diệt, nghiệp ấy không đưa
đến nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do vô sân tác thành …
 Phàm nghiệp nào do vô si tác thành, sanh ra từ
vô si, do vô si làm nhân duyên, do vô si tập khởi,
nghiệp ấy là thiện, nghiệp ấy không có phạm tội,
nghiệp ấy có lạc dị thục, nghiệp ấy đưa đến
nghiệp đoạn diệt, nghiệp ấy không đưa đến
nghiệp tập khởi.

TÂM                                               765

Ba pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.

NHÂN DUYÊN 3 – Tăng I, 477

1. - Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn khởi
lên.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn khởi
lên.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn khởi
lên.
2. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ ý xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn
khởi lên?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong quá khứ; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.

TÂM                                             766

- Do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham
trong quá khứ; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong quá khứ, ước muốn sanh khởi.
3. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ ý xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn
khởi lên?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong tương lai; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.
- Do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham
trong tương lai; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong tương lai, ước muốn sanh khởi.
4. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn
khởi sanh?

TÂM                                                 767

- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong hiện tại; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.
- Do duyên các pháp làm chỗ ý xứ cho dục tham
trong hiện tại; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong hiện tại, ước muốn sanh khởi.

NHÂN DUYÊN 4 – Tăng I, 479

1. - Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong quá khứ; ước muốn
không khởi sanh.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong tương lai; ước muốn
không khởi sanh.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong hiện tại; ước muốn
không sanh khởi.

TÂM                                                768

2. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong quá khứ, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong quá
khứ.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn
không sanh khởi.
3. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong tương lai, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong
tương lai.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.

TÂM                                               769

Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn
không sanh khởi.
4. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện
tại.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn
không sanh khởi.

TÂM                                               770

106 Tâm không hứng khởi với ly dục - Kinh TAPUSSA – Tăng IV, 195

TAPUSSA – Tăng IV, 195

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Malla, tại
một thị trấn của dân chúng Malla tên là
Uruvelakappa. Rồi Thế Tôn, vào buổi sáng, đắp y,
cầm y bát, đi vào Uruvelakappa để khất thực. Khất
thực ở Uruvelakappa xong, sau bữa ăn, trên con
đường khất thực trở về, Thế Tôn bảo Tôn giả
Ànanda, nói rằng:

- Này Ànanda, Thầy hãy ở đây, chờ cho Ta vào trong rừng Đại Lâm để nghỉ ban ngày.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ànanda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn đi vào rừng Đại Lâm ngồi nghĩ ban ngày tại một gốc cây.

2. Rồi gia chủ Tapussa đi đến Tôn giả Ànanda, sau
khi đến, đảnh lễ Tôn giả Ànanda và ngồi xuống một
bên. Ngồi xuống một bên, gia chủ Tapussa thưa với
Tôn giả Ànanda:

TÂM                                             771

- Thưa Tôn giả Ànanda, chúng tôi là người gia chủ,
thụ hưởng các dục, vui thích các dục, ưa thích các
dục, hoan hỷ các dục. Đối với chúng tôi, thưa Tôn
giả, là những gia chủ thụ hưởng các dục, vui thích
các dục, hoan hỷ các dục, thật giống như một cái vực
thẳm cho chúng tôi là sự xuất ly này. Tuy vậy, thưa
Tôn giả, chúng tôi được nghe rằng trong Pháp và
Luật này, tâm của các Tỷ-kheo trẻ tuổi hứng khởi
trong sự xuất ly, tịnh tính, an trú, giải thoát, vì thấy
rằng đây là an tịnh. Chính ở nơi đây, thưa Tôn giả,
là sự sai khác trong Pháp và Luật này giữa các vị
Tỷ-kheo và phần đông quần chúng, tức là sự xuất ly
này.

- Này Gia chủ, đây là một vấn đề để nói chuyện. Này
Gia chủ, chúng ta hãy đi đến yết kiến Thế Tôn, chúng
ta hãy đi đến Thế Tôn, sau khi đến, hãy hỏi Thế Tôn
về ý nghĩa này. Thế Tôn trả lời như thế nào, chúng
ta sẽ như vậy thọ trì.

- Thưa vâng, Tôn giả.

Gia chủ Tapussa vâng đáp Thế Tôn Ànanda.

3. Rồi Tôn giả Ànanda cùng với gia chủ Tapussa đi đến Thế Tôn, sau khi đến... bạch Thế Tôn:

TÂM                                                   772

- Bạch Thế Tôn, gia chủ Tapussa này nói như sau: "Thưa Tôn giả Ànanda, chúng tôi là người gia chủ thụ hưởng các dục, vui thích các dục, ưa thích các dục, hoan hỷ các dục. Đối với chúng tôi, thưa Tôn giả, là những gia chủ, thọ hưởng các dục, vui thích các dục, ưa thích các dục, hoan hỷ các dục, thật giống như một cái vực thẳm cho chúng tôi là sự xuất ly này. Tuy vậy, thưa Tôn giả, chúng tôi được nghe rằng trong Pháp và Luật này, tâm của các Tỷ-kheo trẻ tuổi hứng khởi trong sự xuất ly, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì được thấy rằng đây là an tịnh. Chính ở nơi đây, thưa Tôn giả, là sự sai khác trong Pháp và Luật này giữa các Tỷ-kheo và phần đông quần chúng, tức là sự xuất ly này".

4. - Như vậy là phải, này Ànanda! Như vậy là phải, này Ànanda!

Này Ànanda, trước khi Ta giác ngộ, chưa chứng được Chánh Đẳng Giác, còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau: "Lành thay, sự xuất ly! Lành thay, sống viễn ly". Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi trong sự xuất ly ấy, không có tịnh tín, không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy "Đây là an tịnh". Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau: "Do nhân gì, do duyên gì, tâm Ta không hứng khởi trong sự xuất ly ấy, không có tịnh tín, không có

TÂM                                                    773

an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an tịnh"?

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy Nguy hiểm trong các dục, vì Ta
không làm cho sung mãn sự nguy hiểm ấy. Lợi
ích của xuất ly chưa được chứng đắc, Ta chưa
được thưởng thức lợi ích ấy. Do vậy tâm Ta
không hứng khởi trong xuất ly ấy, không tịnh
tín, không an trú, không giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong các dục,
Ta làm cho sung mãn sự nguy hiểm ấy. Sau khi
chứng được lợi ích trong sự xuất ly, Ta thưởng
thức lợi ích ấy", thời sự kiện này xảy ra: Tâm
của Ta có thể hứng khởi trong xuất ly, tịnh tín,
an trú, giải thoát, vì Ta có thấy: "Đây là an
tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong các dục, Ta làm cho
sung mãn sự nguy hiểm ấy. Sau khi chứng
được lợi ích trong sự xuất ly, Ta thưởng thức
lợi ích ấy. Và này Ànanda, tâm Ta hứng
khởi trong xuất ly, tịnh tín, an trú, giải thoát,
vì Ta thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian Ta ly dục...
chứng đạt và an trú sơ Thiền. Do Ta trú với sự

TÂM                                                774

an trú này, các tưởng tác ý câu hữu với dục
vẫn hiện hành. Như vậy, đối với Ta, đây là một
chứng bệnh. Ví như, này Ànanda, đối với người
sung sướng, đau khổ có thể khởi lên, như là một
chứng bệnh. Cũng vậy, các tưởng tác ý câu hữu
với dục vẫn hiện hành ở nơi Ta. Như vậy đối
với Ta, đây là một chứng bệnh.

5. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta
hãy chỉ tức các tầm và tứ... chứng đạt và an trú Thiền
thứ hai". Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi
đối với không có tầm ấy, không có tịnh tín, không
có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây
là an tịnh". Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ
như sau: "Do nhân gì, do duyên gì, Tâm Ta không
hứng khởi đối với không có tầm ấy, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy:
"Đây là an tịnh"?

- Rồi Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy nguy hiểm trong các tầm, vì Ta
không làm cho sung mãn sự nguy hiểm ấy, lợi
ích không có tầm chưa được chứng đắc, Ta
chưa được thưởng thức lợi ích ấy". Do vậy, tâm
Ta không hứng khởi đối với không có tầm,
không tịnh tín, không an trú, không giải thoát.

TÂM                                                 775

- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong các
tầm, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm ấy. Sau
khi chứng được lợi ích không có tầm, Ta
thưởng thức lợi ích ấy", thời sự kiện này xảy
ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi trong không
có tầm, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta thấy:
"Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong các tầm. Ta làm cho sung
mãn nguy hiểm ấy; sau khi chứng được lợi ích
không có tầm, Ta thưởng thức lợi ích ấy. Và
này Ànanda, tâm Ta hứng khởi trong không có
tầm, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta thấy: "Đây
là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian Ta diệt tầm và
tứ... chứng đạt và an trú Thiền thứ hai. Do Ta
trú với sự an trú này, các tưởng tác ý câu hữu
với tầm vẫn hiện hành. Như vậy, đối với Ta,
đây là một chứng bệnh. Cũng vậy, các tưởng
tác ý câu hữu với tầm vẫn hiện hành ở nơi Ta.
Như vậy đối với Ta, đây là một chứng bệnh.

6. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy ta hãy ly hỷ... chứng đạt và an trú Thiền thứ ba. Nhưng này Ànanda, tâm của Ta không hứng khởi đối với không có hỷ ấy, không có tịnh tín, không có an trú,

TÂM                                                  776

không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an tịnh".
Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như
sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng
khởi đối với không có hỷ ấy, không có tịnh tín, không
có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây
là an tịnh"?

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong hỷ, vì Ta không
làm cho sung mãn sự nguy hiểm ấy, lợi ích
không có hỷ chưa được chứng đắc. Ta chưa
được thưởng thức lợi ích ấy. Do vậy tâm Ta
không hứng khởi đối với không có hỷ ấy, không
tịnh tín, không có an trú, không có giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong hỷ, Ta
làm cho sung mãn nguy hiểm ấy. Sau khi
chứng được lợi ích trong không có hỷ, Ta
thưởng thức lợi ích ấy", thời sự kiện này xảy
ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi trong không
có hỷ, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta có thấy:
"Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong hỷ, Ta làm cho sung mãn
sự nguy hiểm ấy; sau khi chứng được lợi ích
trong không có hỷ, Ta thưởng thức lợi ích ấy.
Và này Ànanda, tâm Ta hứng khởi trong không

TÂM                                                  777

có hỷ, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta thấy:
"Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta ly hỷ...
chứng đạt và an trú Thiền thứ ba. Do Ta trú với
sự an trú này, các tưởng tác ý câu hữu với hỷ
vẫn hiện hành. Đây đối với Ta, đây là một
chứng bệnh. Ví như, này Ànanda, đối với
người sung sướng, đau khổ có thể khởi lên như
là một chứng bệnh. Cũng vậy, các tưởng tác ý
câu hữu với hỷ vẫn hiện hành ở nơi Ta. Như
vậy đối với Ta, đây là một chứng bệnh.

7. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy ta hãy
đoạn lạc, đoạn khổ... chứng đạt và an trú Thiền thứ
tư". Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi đối với
không khổ, không lạc, không có tịnh tín, không có
an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là
an tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như
sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng
khởi đối với không khổ, không lạc, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy:
"Đây là an tịnh"?

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta không thấy nguy hiểm trong xả lạc, vì Ta không làm cho sung mãn sự nguy hiểm ấy. Lợi ích của

TÂM                                                778

không khổ, không lạc chưa được chứng đắc. Ta
chưa được thưởng thức lợi ích ấy. Do vậy tâm
Ta không hứng khởi đối với không khổ, không
lạc ấy, không tịnh tín, không có an trú, không
giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong xả lạc,
Ta làm cho sung mãn nguy hiểm ấy. Sau khi
chứng được lợi ích trong không khổ, không lạc,
Ta thưởng thức sự lợi ích ấy", thời sự kiện này
xảy ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi trong
không khổ, không lạc, tịnh tín, an trú, giải
thoát, vì Ta có thấy: "Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong xả lạc, Ta làm cho sung
mãn sự nguy hiểm ấy; sau khi chứng được lợi
ích trong không có hỷ, Ta thưởng thức lợi ích
ấy. Và này Ànanda, tâm Ta hứng khởi trong
không khổ, không lạc, tịnh tín, an trú, giải
thoát, vì Ta thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta xả lạc, xả
khổ... chứng đạt và an trú Thiền thứ tư. Do Ta
trú với sự an trú này, các tưởng tác ý câu hữu
với xả lạc vẫn hiện hành. Như vậy, đối với Ta,
đây là một chứng bệnh. Ví như, này Ànanda,
đối với người sung sướng, đau khổ có thể khởi
lên như là một chứng bệnh. Cũng vậy các

TÂM                                             779

tưởng, tác ý câu hữu với hỷ vẫn hiện hành ở nơi Ta. Như vậy đối với Ta, đây là một chứng bệnh.

8. Rồi này Ananda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta
hãy vượt qua các sắc tưởng một cách hoàn toàn,
chấm dứt các đối ngại tưởng, không tác ý đến các
tưởng sai biệt, chứng đạt và an trú Không vô biên
xứ. Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi đối với
Không vô biên xứ, không có tịnh tín, không có an
trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an
tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như
sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng
khởi đối với Không vô biên xứ, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy:
"Đây là an tịnh?".

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong các sắc, Ta
không làm cho sung mãn nguy hiểm ấy, lợi ích
của Không vô biên xứ chưa được chứng đắc.
Ta chưa được thưởng thức lợi ích ấy. Do vậy
tâm Ta không hứng khởi đối với Không vô biên
xứ, không tịnh tín, không an trú, không giải
thoát".

TÂM                                                780

- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong các
sắc, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm ấy. Sau
khi chứng được lợi ích trong Không vô biên xứ,
Ta thưởng thức lợi ích ấy", thời sự kiện này xảy
ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi trong Không
vô biên xứ, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta có
thấy: "Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong các sắc, Ta làm cho sung
mãn nguy hiểm ấy; sau khi chứng được lợi ích
trong Không vô biên xứ, Ta thưởng thức lợi ích
ấy. Và này Ànanda, tâm Ta hứng khởi trong
Không vô biên xứ, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì
Ta thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta vượt qua
các sắc tưởng... chứng đạt và an trú Không vô
biên xứ. Do Ta trú với sự an trú này, các tưởng
tác ý câu hữu với các sắc vẫn hiện hành. Đây
đối với Ta, đây là một chứng bệnh. Ví như, này
Ànanda, đối với người sung sướng, đau khổ có
thể khởi lên như là một chứng bệnh. Cũng vậy
các tưởng, tác ý câu hữu với sắc vẫn hiện hành
ở nơi Ta. Như vậy đối với Ta, đây là một chứng
bệnh.

TÂM                                                781

9. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta
hãy vượt qua Không vô biên xứ một cách hoàn toàn,
biết rằng: "Thức là vô biên", chứng đạt và an trú
Thức vô biên xứ. Nhưng tâm của Ta không có
hứng khởi đối với Thức vô biên xứ, không có tịnh
tín, không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có
thấy: "Đây là an tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau: "Do
nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng khởi đối với
Thức vô biên xứ, không có tịnh tín, không có an trú,
không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an
tịnh?".

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong Không vô biên
xứ, vì Ta không làm cho sung mãn nguy hiểm
ấy, lợi ích của Thức vô biên xứ chưa được
chứng đắc. Ta chưa được thưởng thức lợi ích
ấy. Do vậy tâm Ta không hứng khởi đối với
Thức vô biên xứ, không tịnh tín, không an trú,
không giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong Không
vô biên xứ, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm
ấy. Sau khi chứng được lợi ích trong Thức vô
biên xứ, Ta thưởng thức lợi ích ấy", thời sự

TÂM                                               782

kiện này xảy ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi
trong Thức vô biên xứ, tịnh tín, an trú, giải
thoát, vì Ta có thấy: "Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong Không vô biên xứ, Ta
làm cho sung mãn nguy hiểm ấy; sau khi chứng
được lợi ích trong Thức vô biên xứ, Ta thưởng
thức lợi ích ấy. Và này Ànanda, tâm Ta hứng
khởi trong Thức vô biên xứ, tịnh tín, an trú, giải
thoát, vì Ta thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta vượt qua
Không vô biên xứ... chứng đạt và an trú Thức
vô biên xứ. Do Ta trú với sự an trú này, các
tưởng tác ý câu hữu với Không vô biên xứ vẫn
hiện hành. Đây đối với Ta, đây là một chứng
bệnh. Ví như, này Ànanda, đối với người sung
sướng, đau khổ có thể khởi lên như là một
chứng bệnh. Cũng vậy các tưởng, tác ý câu hữu
với Không vô biên xứ vẫn hiện hành ở nơi Ta.
Như vậy đối với Ta, đây là một chứng bệnh.

10. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta hãy vượt qua Thức vô biên xứ một cách hoàn toàn, biết rằng: "Không có vật gì", chứng đạt và an trú Vô sở hữu xứ. Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi đối với Vô sở hữu xứ, không có tịnh tín, không có

TÂM                                                 783

an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như
sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng
khởi đối với Vô sở hữu xứ , không có tịnh tín, không
có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây
là an tịnh"?

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong Thức vô biên
xứ, vì Ta không làm cho sung mãn nguy hiểm
ấy, lợi ích của Vô sở hữu xứ chưa được chứng
đắc. Ta chưa được thưởng thức lợi ích ấy. Do
vậy tâm Ta không hứng khởi đối với Vô sở hữu
xứ, không tịnh tín, không an trú, không giải
thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong Thức
vô biên xứ, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm
ấy. Sau khi chứng được lợi ích trong Vô sở hữu
xứ, Ta thưởng thức lợi ích ấy", thời sự kiện này
xảy ra: Tâm của Ta có thể hứng khởi trong Vô
sở hữu xứ, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta có
thấy: "Đây là an tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong Thức vô biên xứ, Ta làm

TÂM                                                784

cho sung mãn nguy hiểm ấy; sau khi chứng
được lợi ích trong Vô sở hữu xứ, Ta thưởng
thức lợi ích ấy. Và này Ànanda, tâm Ta hứng
khởi trong Vô sở hữu xứ, tịnh tín, an trú, giải
thoát, vì Ta thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta vượt qua
Thức vô biên xứ... chứng đạt và an trú Vô sở
hữu xứ. Do Ta trú với sự an trú này, các tưởng
tác ý câu hữu với các Thức vô biên xứ vẫn hiện
hành, như vậy đối với Ta, đây là một chứng
bệnh. Ví như, này Ànanda, đối với người sung
sướng, đau khổ có thể khởi lên như là một
chứng bệnh. Cũng vậy các tưởng, tác ý câu hữu
với Thức vô biên xứ vẫn hiện hành ở nơi Ta.
Như vậy đối với Ta, đây là một chứng bệnh.

11. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta
hãy vượt qua Vô sở hữu xứ một cách hoàn toàn,
chứng đạt và an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi đối với
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy:
"Đây là an tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng khởi đối với Phi tưởng phi phi tưởng xứ, không có

TÂM                                                785

tịnh tín, không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an tịnh"?

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong Vô sở hữu xứ,
vì Ta không làm cho sung mãn nguy hiểm ấy,
lợi ích của Phi tưởng phi phi tưởng xứ chưa
được chứng đắc. Ta chưa được thưởng thức lợi
ích ấy. Do vậy tâm Ta không hứng khởi đối với
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, không tịnh tín,
không an trú, không giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong Vô sở
hữu xứ, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm ấy.
Sau khi chứng được lợi ích trong Phi tưởng phi
phi tưởng xứ, Ta thưởng thức lợi ích ấy", thời
sự kiện này xảy ra: Tâm của Ta có thể hứng
khởi trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ, tịnh tín,
an trú, giải thoát, vì Ta có thấy: "Đây là an
tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong Vô sở hữu xứ, Ta làm
cho sung mãn nguy hiểm ấy; sau khi chứng
được lợi ích trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
Ta thưởng thức lợi ích ấy. Và này Ànanda, tâm
Ta hứng khởi trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ,

TÂM                                                 786

tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta thấy: "Đây là
an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta vượt qua
Vô sở hữu xứ... chứng đạt và an trú Phi tưởng
phi phi tưởng xứ. Do Ta trú với sự an trú này,
các tưởng tác ý câu hữu với các Vô sở hữu xứ
vẫn hiện hành, như vậy đối với Ta, đây là một
chứng bệnh. Ví như, này Ànanda, đối với
người sung sướng, đau khổ có thể khởi lên như
là một chứng bệnh. Cũng vậy các tưởng, tác ý
câu hữu với Vô sở hữu xứ vẫn hiện hành ở nơi
Ta. Như vậy đối với Ta, đây là một chứng
bệnh.

12. Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vậy Ta hãy vượt qua Phi tưởng phi phi tưởng xứ một cách hoàn toàn, chứng đạt và an trú Diệt thọ tưởng định. Nhưng tâm của Ta không có hứng khởi đối với Diệt thọ tưởng định, không có tịnh tín, không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy: "Đây là an tịnh".

Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như sau như
sau: "Do nhân gì do duyên gì, tâm Ta không hứng
khởi đối với Diệt thọ tưởng định, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát, dầu Ta có thấy:
"Đây là an tịnh"?

TÂM                                                 787

- Rồi này Ànanda, Ta suy nghĩ như sau: "Vì Ta
không thấy sự nguy hiểm trong Phi tưởng phi
phi tưởng xứ, vì Ta không làm cho sung mãn
nguy hiểm ấy, lợi ích của Diệt thọ tưởng định
chưa được chứng đắc. Ta chưa được thưởng
thức lợi ích ấy. Do vậy tâm Ta không hứng khởi
đối với Diệt thọ tưởng định, không tịnh tín,
không an trú, không giải thoát".
- Này Ànanda, về vấn đề ấy, Ta suy nghĩ như
sau: "Nếu sau khi thấy nguy hiểm trong Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, Ta làm cho sung mãn
nguy hiểm ấy. Sau khi chứng được lợi ích trong
Diệt thọ tưởng định, Ta thưởng thức lợi ích ấy",
thời sự kiện này xảy ra: Tâm của Ta có thể
hứng khởi trong Diệt thọ tưởng định, tịnh tín,
an trú, giải thoát, vì Ta có thấy: "Đây là an
tịnh".
- Rồi này Ànanda, sau một thời gian, sau khi
thấy nguy hiểm trong Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, Ta làm cho sung mãn nguy hiểm ấy; sau
khi chứng được lợi ích trong Diệt thọ tưởng
định, Ta thưởng thức lợi ích ấy. Và này
Ànanda, tâm Ta hứng khởi trong Diệt thọ
tưởng định, tịnh tín, an trú, giải thoát, vì Ta
thấy: "Đây là an tịnh".
- Này Ànanda, sau một thời gian, Ta vượt qua
Phi tưởng phi phi tưởng xứ... chứng đạt và an

TÂM                                              788

trú Diệt thọ tưởng định, Ta thấy với trí tuệ và các lậu hoặc đi đến đoạn diệt.

13. Cho đến khi nào, này Ànanda, chín thứ đệ trú
Thiền chứng này chưa được Ta thuận thứ nghịch thứ
chứng đạt và xuất khởi, thời này Ànanda, trong thế
giới, với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, với
quần chúng Sa-môn và Bà-la-môn, chư Thiên và loài
Người, Ta chưa xác chứng rằng ta đã chứng Chánh
Đẳng Chánh giác.

Cho đến khi nào, này Ànanda, chín thứ đệ trú Thiền
chứng này đã được Ta thuận thứ nghịch thứ chứng
đạt và xuất khởi, thời này Ànanda, trong thế giới này,
với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, với quần
chúng Sa-môn và Bà-la-môn, chư Thiên và loài
Người, cho đến khi ấy, Ta mới xác chứng rằng Ta đã
chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Tri
và Kiến khởi lên nơi Ta. Ta biết rằng: "Bất động là
tâm giải thoát của Ta. Đây là đời sống cuối cùng,
nay không còn tái sanh nữa".

TÂM                                                 789

107 Tâm không thích thú có thân diệt - Kinh HỒ NƯỚC Ở LÀNG – Tăng II, 130

HỒ NƯỚC Ở LÀNG – Tăng II, 130

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý có thân diệt, do vị ấy tác ý có thân diệt, tâm không phấn chấn, không có tịnh tín, không an trú, không giải thoát đối với có thân diệt. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy không có chờ đợi được có thân diệt.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người lấy tay có dính nhựa cầm một cành cây, tay của vị ấy sẽ dính vào, nắm lấy, cột vào cành cây ấy.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý có thân diệt, do vị ấy tác ý có thân diệt, tâm không phấn chấn, không có tịnh tín, không an trú, không giải thoát đối với có thân diệt. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy không có chờ đợi được có thân diệt.

TÂM                                                   790

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo chứng đạt và an
trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý có thân
diệt, do vị ấy tác ý có thân diệt, tâm vị ấy phấn chấn,
tịnh tín, an trú và giải thoát đối với có thân diệt. Này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy được chờ đợi là được
có thân diệt.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một người lấy tay sạch cầm một cành cây, tay của vị ấy không dính vào, không nắm lấy, không cột vào cành cây ấy.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an
trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý có thân
diệt, do vị ấy tác ý có thân diệt, tâm vị ấy phấn chấn,
tịnh tín, an trú và giải thoát đối với có thân diệt. Này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy được chờ đợi là có
được có thân diệt.

3. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý phá hoại vô minh, tâm không có phấn chấn, không có tịnh tín, không có an trú, không có giải thoát đối với phá hoại vô minh. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy không có chờ đợi được phá hoại vô minh.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một hồ nước đã được nhiều năm, có người đến bịt tất cả các lỗ nước chảy vào, mở ra tất cả các lỗ nước chảy ra, và trời lại không

TÂM                                                   791

mưa đều đặn. Hồ nước như vậy, này các Tỷ-kheo, không có chờ đợi tức nước vỡ bờ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an
trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý phá
hoại vô minh, không có phấn chấn, không có tịnh tín,
không có an trú, không có giải thoát đối với phá hoại
vô minh. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy không
có chờ đợi được phá hoại vô minh.

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý phá hoại vô minh. Do vị ấy tác ý phá hoại vô minh, tâm có phấn chấn, có tịnh tín, có an trú, có giải thoát đối với phá hoại vô minh. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như vậy có chờ đợi được phá hoại vô minh.

Ví như, này các Tỷ-kheo, một hồ nước đã được nhiều
năm, có người đến bịt tất cả các lỗ nước chảy ra, mở
ra tất cả các lỗ nước chảy vào, và trời lại mưa đều
đặn. Hồ nước như vậy, này các Tỷ-kheo, có chờ đợi
tức nước vỡ bờ.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được và an trú một loại an tịnh tâm giải thoát. Vị ấy tác ý phá hoại vô minh. Do vị ấy tác ý phá hoại vô minh, tâm có phấn chấn, có tịnh tín, có an trú, có giải thoát đối với phá hoại vô minh. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như

TÂM                                                  792

vậy có chờ đợi được phá hoại vô minh. Này các Tỷ- kheo, có bốn hạng người này có mặt, hiện hữu ở đời.

TÂM                                              793

108 Tâm không trú trước nội trần - Kinh TỔNG    THUYẾT        VÀ      BIỆT THUYẾT – 138 Trung III, 513

KINH TỔNG THUYẾT VÀ BIỆT THUYẾT (Uddesavibhanga suttam) – Bài kinh số 138 – Trung III, 513

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông Tổng thuyết và Biệt thuyết. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn

TÂM                                             794

nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo cần phải quán
sát một cách như thế nào để thức của vị ấy đối với
ngoại (trần) không tán loạn, không tản rộng, tâm
không trú trước nội (trần), không bị chấp thủ quấy
rối. Này các Tỷ-kheo, nếu thức đối với ngoại (trần)
không tán loạn, không tản rộng, tâm không trú
trước nội trần, không bị chấp thủ quấy rối, sẽ
không có tập khởi, sanh khởi của khổ về sanh, già,
chết, trong tương lai.

Thế Tôn nói như vậy. Nói như vậy xong, Thiện Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy rồi bước vào tịnh xá.

Sau khi Thế Tôn đi không bao lâu, các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ như sau: "Chư Hiền, sau khi đọc lên bài tổng thuyết một cách vắn tắt, không có giải nghĩa một cách rộng rãi, Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tinh xá: "Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cần phải quán sát một cách như thế nào để thức của vị ấy đối với ngoại (trần) không tán loạn, không tản rộng, tâm không trú trước nội (trần), không bị chấp thủ quấy rối. Này các Tỷ-kheo, nếu thức đối với ngoại (trần) không tán loạn, không tản rộng, tâm không trú trước nội trần, không bị chấp thủ quấy rối, sẽ không có tập khởi, sanh khởi của khổ về sanh, già, chết trong

TÂM                                                795

tương lai". Nay không biết ai có thể giải nghĩa một
cách rộng rãi phần tổng thuyết này, phần này chỉ
được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không được
giải nghĩa một cách rộng rãi".

Rồi các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ như sau: "Tôn giả Mahakaccana (Đại Ca-chiên-diên) này đã được Thế Tôn tán thán và được các vị đồng Phạm hạnh có trí kính trọng, Tôn giả Mahakaccana có thể giải nghĩa một cách rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi. Vậy chúng ta hãy đến Tôn giả Mahakaccana; sau khi đến, chúng ta hãy hỏi Tôn giả Mahakaccana về ý nghĩa này". Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến Tôn giả Mahakaccana; sau khi đến, nói lên với Tôn giả Mahakaccana những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các vị Tỷ-kheo ấy thưa với Tôn giả Mahakaccana:

– Thưa Hiền giả Kaccana, sau khi đọc tổng thuyết này, không giải nghĩa một cách rộng rãi, Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy đi vào tinh xá: "Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo cần phải quán sát một cách như thế nào.. (như trên)... không chấp thủ, không sợ hãi. Nay không biết có ai có thể giải nghĩa một cách rộng rãi tổng thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn nói

TÂM                                                796

lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng
rãi". Rồi này Hiền giả Kaccana, chúng tôi suy nghĩ
như sau: "Tôn giả Mahakaccana này đã được Thế
Tôn tán thán.. (như trên).. chúng ta hãy hỏi Tôn giả
Mahakaccana về ý nghĩa này, Tôn giả Mahakaccana
hãy giải thích cho".

– Này chư Hiền, ví như một người cần thiết lõi cây, tìm cầu lõi cây, đang đi tìm cầu lõi cây, đứng trước một cây lớn có lõi cây. Người ấy bỏ rễ, bỏ thân cây, nghĩ rằng lõi cây cần phải tìm trong các nhánh cây, lá cây... Cũng vậy là việc làm của chư Tôn giả.. Chư Tôn giả đứng trước mặt Thế Tôn, chư Tôn giả lại vượt qua Thế Tôn, và nghĩ rằng cần phải hỏi tôi về ý nghĩa này. Nhưng này chư Hiền, Thế Tôn biết những gì cần biết, thấy những gì cần thấy, bậc có mắt, bậc Trí giả, bậc Pháp giả, bậc Phạm thiên, bậc Thuyết giả, bậc Tuyên thuyết giả, bậc dẫn đến mục đích, bậc đem cho bất tử, bậc Pháp chủ, bậc Như Lai. Nay đã đến thời chư Hiền hãy đến hỏi Thế Tôn về ý nghĩ này. Thế Tôn giải thích cho chư Hiền như thế nào, chư Hiền hãy như vậy thọ trì.

– Thưa Hiền giả Kaccana, chắc chắn Thế Tôn biết những gì cần biết... Nay đã đến thời chúng tôi đến hỏi Thế Tôn về ý nghĩa này. Thế Tôn giải thích cho chúng tôi như thế nào, chúng tôi sẽ như vậy thọ

TÂM                                                797

trì. Nhưng Tôn giả Mahakaccana được Thế Tôn tán
thán, được các vị đồng Phạm hạnh kính trọng. Tôn
giả Mahakaccana có thể giải thích rộng rãi tổng
thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn nói lên một
cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi.
Mong Tôn giả Mahakaccana giải thích cho, nếu Tôn
giả không cảm thấy phiền phức.

– Vậy chư Hiền, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, tôi sẽ nói.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahakaccana. Tôn giả Mahakaccana nói như sau:

– Này chư Hiền, phần tổng thuyết Thế Tôn đọc
lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng
rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào trong tinh xá:
"Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo cần phải quán sát một
cách như thế nào.. (như trên)... không chấp thủ,
không sợ hãi. Này chư Hiền, lời tổng thuyết này
được Thế Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không giải
nghĩa một cách rộng rãi", tôi hiểu ý nghĩa một cách
rộng rãi như sau:

 Chư Hiền, sao gọi là thức đối với (ngoại) trần, bị tán loạn, bị tản rộng?

TÂM                                                798

Ở đây, này chư Hiền, khi vị Tỷ-kheo thấy sắc với con mắt, thức truy cầu sắc tướng, bị trói buộc bởi vị của sắc tướng, bị cột chặt bởi vị của sắc tướng, bị triền phược bởi kiết sử vị của sắc tướng, như vậy gọi là thức đối với ngoại (trần) bị tán loạn, tản rộng.

Khi vị Tỷ-kheo nghe tiếng với tai ... ngửi hương
với mũi ... nếm vị với lưỡi ... cảm xúc với thân ...
nhận thức pháp với ý, thức truy cầu pháp tướng, bị
trói buộc bởi vị của pháp tướng, bị cột chặt bởi vị của
pháp tướng, bị triền phược bởi kiết sử vị của pháp
tướng; như vậy gọi là thức đối với ngoại (trần) bị tán
loạn, tản rộng. Như vậy, này chư Hiền, gọi là thức bị
tán loạn, tản rộng.

 Chư Hiền, sao gọi là thức đối với (ngoại) trần, không bị tán loạn, không bị tản rộng?

Ở đây, này chư Hiền, khi vị Tỷ-kheo thấy sắc với con mắt, thức không truy cầu sắc tướng, không bị trói buộc bởi vị của sắc tướng, không bị cột chặt bởi vị của sắc tướng; không bị triền phược bởi kiết sử vị của sắc tướng; như vậy gọi là thức đối với ngoại (trần) không bị tán loạn, không bị tản rộng.

Khi vị Tỷ-kheo nghe tiếng với tai... ngửi hương với mũi... nếm vị với lưỡi.. cảm xúc với thân.... nhận thức pháp với ý, thức không truy cầu pháp tướng,

TÂM                                                  799

không bị trói buộc bởi vị của pháp tướng, không bị
cột chặt bởi vị của pháp tướng, không bị triền phược
bởi kiết sử vị của pháp tướng; như vậy gọi là thức
đối với ngoại (trần) không bị tán loạn, không bị tản
rộng. Như vậy, này chư Hiền, gọi là thức không bị
tán loạn, không bị tản rộng.

 Và này chư Hiền, thế nào gọi là tâm trú trước nội (trần)?

 Ở đây, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất
thiện pháp, chứng đạt và an trú Thiền thứ nhất,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có
tứ. Thức vị ấy truy tìm hỷ lạc do ly dục sanh,
bị trói buộc bởi vị hỷ lạc do ly dục sanh, bị cột
chặt bởi vị hỷ lạc do ly dục sanh, bị triền
phược bởi kiết sử hỷ lạc do ly dục sanh; như
vậy gọi là tâm trú trước nội (trần).
 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo đình chỉ tầm
và tứ, chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một
trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm
không tứ, nội tĩnh nhứt tâm. Thức của vị ấy truy
tìm hỷ lạc do định sanh, bị trói buộc bởi vị hỷ
lạc do định sanh, bị cột chặt bởi vị hỷ lạc do
định sanh; bị triền phược bởi kiết sử hỷ lạc do
định sanh; như vậy gọi là tâm trú trước nội
(trần).

TÂM                                                800

 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo ly hỷ trú xả,
chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà
các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng đạt
và an trú Thiền thứ ba. Thức của vị ấy truy tìm
xả, bị trói buộc bởi vị xả và lạc, bị cột chặt bởi
vị xả và lạc, bị triền phược bởi vị xả và lạc; như
vậy gọi là tâm trú trước nội (trần).
 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo xả lạc xả
khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng đạt và
an trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả
niệm, thanh tịnh. Thức của vị ấy truy tìm không
khổ không lạc, bị trói buộc bởi vị không khổ
không lạc, bị cột chặt bởi vị không khổ không
lạc, bị triền phược bởi kiết sử vị không khổ
không lạc; như vậy gọi là tâm trú trước nội
(trần). Như vậy gọi là tâm trú trước nội (trần).

 Và này chư Hiền, thế nào gọi là tâm không bị trú trước nội (trần)?

 Ở đây, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất
thiện pháp, chứng đạt và an trú Thiền thứ nhất,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, không tầm
không tứ. Thức của vị ấy không truy tìm hỷ
lạc do ly dục sanh, không bị trói buộc bởi vị hỷ
lạc do ly dục sanh, không bị cột chặt bởi vị hỷ
lạc do ly dục sanh, không bị triền phược bởi

TÂM                                                 801

kiết sử hỷ lạc do ly dục sanh, như vậy gọi là
tâm không trú trước nội (trần).
 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo đình chỉ tầm
và tứ, chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một
trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm
không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Thức của vị ấy
không truy tìm hỷ lạc do định sanh, không bị
trói buộc bởi vị hỷ lạc do định sanh, không bị
cột chặt bởi vị hỷ lạc do định sanh, không bị
triền phược bởi kiết sử hỷ lạc do định sanh; như
vậy gọi là tâm không trú trước nội (trần).
 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo ly hỷ trú xả,
chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà
các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng đạt
và an trú Thiền thứ ba. Thức của vị ấy không
truy tìm xả, không bị trói buộc bởi vị xả và lạc,
không bị cột chặt bởi vị xả và lạc, không bị
triền phược bởi vị xả và lạc, như vậy được gọi
là tâm không trú trước nội (trần).
 Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo xả lạc xả
khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng đạt và
an trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả
niệm, thanh tịnh. Thức của vị ấy không truy tìm
không khổ không lạc, không bị trói buộc bởi vị
của không khổ không lạc, không bị cột chặt bởi
vị của không khổ không lạc, không bị triền

TÂM                                               802

phược bởi kiết sử vị không khổ không lạc; như vậy gọi là tâm không trú trước nội (trần). Như vậy gọi là tâm không trú trước nội (trần).

 Và thế nào, này chư Hiền, là bị chấp thủ quấy rối?

 Ở đây, này chư Hiền, kẻ vô văn phàm phu
không thấy rõ các bậc Thánh, không thuần
thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp
các bậc Thánh, không yết kiến các bậc Chân
nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân
nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân,
thấy sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là có
sắc, hay thấy sắc như là tự ngã, hay tự ngã
như là có sắc.
 Sắc pháp ấy của nó có biến hoại, đổi khác.
 Với sự biến hoại và đổi khác trong sắc pháp
ấy của nó, thức của vị ấy bị tùy chuyển bởi
sự biến hoại trong sắc pháp của vị ấy.
 Do thức bị tùy chuyển bởi sự biến hoại trong
sắc pháp, nên pháp quấy rối khởi lên, xâm
nhập tâm và tồn tại.
 Vì tâm bị xâm nhập, vị ấy sợ hãi, bực phiền
và đầy những khao khát => Và vị ấy bị chấp
thủ quấy rối.

TÂM                                                803

Vị ấy xem cảm thọ.. tưởng... các hành... thức
như là tự ngã hay tự ngã, như là có thức, hay thức
như là trong tự ngã, hay tự ngã như là trong thức.
Thức ấy của vị ấy biến hoại và đổi khác. Với sự biến
hoại và đổi khác trong thức ấy của vị ấy, thức của vị
ấy bị tùy chuyển bởi sự biến hoại trong thức của vị
ấy. Do thức bị tùy chuyển bởi sự biến hoại trong
pháp, nên các pháp quấy rối khởi lên, xâm nhập tâm
và tồn tại. Vì tâm bị xâm nhập, vị ấy sợ hãi, bực
phiền và đầy những khao khát. Và vị ấy bị chấp thủ,
quấy rối. Như vậy, này chư Hiền, là bị chấp thủ, quấy
rối.

 Và thế nào, này chư Hiền, là không bị chấp thủ quấy rối?

 Ở đây, này chư Hiền, có Đa văn Thánh đệ tử
yết kiến các bậc Thánh, thuần thục pháp các
bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh; yết kiến
các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc
Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân;
không thấy sắc như là tự ngã, hay tự ngã như là
có sắc, hay không thấy sắc như là trong tự ngã,
hay tự ngã như là trong sắc.
 Sắc pháp của vị ấy biến hoại, đổi khác.
 Với sự biến hoại và đổi khác trong sắc pháp của
vị ấy, thức của vị ấy không bị tùy chuyển bởi

TÂM                                                804

sự biến hoại trong sắc pháp của vị ấy.
 Do thức không bị tùy chuyển bởi sự biến hoại
trong sắc pháp, nên các pháp quấy rối khởi lên,
không xâm nhập tâm và tồn tại.
 Vì tâm không bị xâm nhập, vị ấy không sợ hãi,
không bực phiền và không đầy những khao
khát. Và vị ấy không bị chấp thủ quấy rối.

Vị ấy không xem cảm thọ.. tưởng... các hành..
thức như là tự ngã hay tự ngã là có thức, hay không
thấy thức như là trong tự ngã hay tự ngã như là trong
thức. Thức của vị ấy biến hoại và đổi khác. Với sự
biến hoại và đổi khác trong thức của vị ấy, thức
không bị tùy chuyển bởi sự biến hoại trong thức của
vị ấy. Do thức không bị tùy chuyển bởi sự biến hoại
trong thức, nên các pháp quấy rối không khởi lên,
xâm nhập tâm và tồn tại. Vì tâm không bị xâm nhập,
vị ấy không sợ hãi, không bực phiền và không đầy
những khao khát. Và vị ấy không bị chấp thủ quấy
rối. Như vậy, này chư Hiền, là không bị chấp thủ
quấy rối.

Này chư Hiền, phần tổng thuyết Thế Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi, từ chỗ ngồi đứng dậy và đã đi vào trong tinh xá: "Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cần phải quán sát một cách như thế nào.. (như trên)... không có sự tập khởi,

TÂM                                                 805

sự sanh khởi của khổ về sanh, già chết trong tương lai". Phần tổng thuyết này, này chư Hiền, được Thế Tôn đọc lên một cách vắn tắt, không được giải nghĩa một cách rộng rãi; này chư Hiền, tôi hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như vậy. Và nếu như Tôn giả muốn, hãy đi đến Thế Tôn và hỏi ý nghĩa này. Thế Tôn giải thích các Tôn giả như thế nào, hãy như vậy thọ trì.

Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Mahakaccana giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy đi đến Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các vị Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn - Bạch Thế Tôn, sau khi đọc phần tổng thuyết một cách vắn tắt cho chúng con, không giải thích nghĩa một cách rộng rãi, Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy, và đi vào tịnh xá: "Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo cần phải quán sát một cách như thế nào.. (như trên)... không có sự tập khởi, sự sanh khởi của khổ về sanh, già, chết trong tương lai".

Bạch Thế Tôn, sau khi Thế Tôn đi không bao lâu, chúng con suy nghĩ như sau: "Thế Tôn sau khi đọc phần tổng thuyết một cách vắn tắt cho chúng ta, không giải nghĩa một cách rộng rãi, và đã đi vào tinh xá: "Vị Tỷ-kheo cần phải quán sát một cách như thế nào.. (như trên)... không có sự tập khởi, sự sanh khởi của khổ về sanh, già, chết trong tương lai ". Nay

TÂM                                                 806

không biết ai có thể giải nghĩa một cách rộng rãi tổng
thuyết này, phần này chỉ được Thế Tôn đọc lên một
cách vắn tắt, không được giải nghĩa một cách rộng
rãi".

Rồi bạch Thế Tôn, chúng con suy nghĩ như sau:
"Tôn giả Mahakaccana (Đại Ca-chiên-diên)... (như
trên)... nay chúng ta hãy hỏi Tôn giả Mahakaccana
về ý nghĩa này". Rồi bạch Thế Tôn, chúng con đi đến
Tôn giả Mahakaccana, sau khi đến chúng con hỏi
Tôn giả Mahakaccana về ý nghĩa này. Ý nghĩa của
những (chữ) ấy đã được Tôn giả Mahakaccana giải
thích cho chúng con với những phương pháp (akara)
này, với những câu này, với những chữ này.

– Này các Tỷ-kheo, Mahakaccana là bậc Hiền
giả. Này các Tỷ-kheo, Mahakaccana là bậc đại trí
tuệ. Này các Tỷ-kheo, nếu các Ông hỏi Ta về ý nghĩa
này, Ta cũng giải thích cho các Ông như vậy, như
Mahakaccana đã giải thích. Thật sự ý nghĩa ấy là
vậy, và các Ông hãy thọ trì như vậy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                                 807

TÂM   808

109 Tâm không tu tập - Kinh TÂM KHÔNG TU TẬP – Tăng I, 15

TÂM KHÔNG TU TẬP – Tăng I, 15

1.- Ta không thấy một pháp nào khác, lại khó sử dụng, như tâm không tu tập. Tâm không tu tập, này các Tỷ-kheo, khó sử dụng.

2. Ta không thấy một pháp nào khác, lại dễ sử dụng, như tâm có tu tập. Tâm có tu tập, này các Tỷ-kheo, dễ sử dụng.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, lại đưa đến bất lợi lớn, như tâm không tu tập. Tâm không tu tập, này các Tỷ-kheo, đưa đến bất lợi lớn.

4. Ta không thấy một pháp nào khác, lại đưa đến lợi ích lớn, như tâm được tu tập. Tâm được tu tập, này các Tỷ-kheo, đưa đến lợi ích lớn.

5. Ta không thấy một pháp nào khác, lại đưa đến bất
lợi lớn, như tâm không tu tập, không làm cho hiển
lộ. Tâm không tu tập, không làm cho hiển lộ, này các
Tỷ-kheo, đưa đến bất lợi lớn.

6. Ta không thấy một pháp nào khác, lại đưa đến lợi ích lớn, như tâm được tu tập, được làm cho hiển lộ.

TÂM                                               809

Tâm được tu tập, được làm cho hiển lộ, này các Tỷ- kheo, đưa đến lợi ích lớn.

7. Ta không thấy một pháp nào khác đưa đến bất lợi
lớn, như tâm không tu tập, không làm cho sung mãn.
Tâm không tu tập, không làm cho sung mãn, này các
Tỷ-kheo, đưa đến bất lợi lớn.

8. Ta không thấy một pháp nào khác, lại đưa đến lợi
ích lớn, như tâm được tu tập, được làm sung mãn.
Tâm được tu tập, được làm cho sung mãn, này các
Tỷ-kheo, đưa đến lợi ích lớn.

9. Ta không thấy một pháp nào khác, đem lại đau
khổ, như tâm không được tu tập, không được làm
cho sung mãn. Tâm không được tu tập, không được
làm cho sung mãn, này các Tỷ-kheo, đem lại đau
khổ.

10. Ta không thấy một pháp nào khác, đem lại an lạc,
này các Tỷ-kheo, như tâm được tu tập, được làm cho
sung mãn. Tâm được tu tập, được làm cho sung mãn,
này các Tỷ - kheo, đem lại an lạc.

TÂM                                               810

110 Tâm không điều phục - Kinh TÂM KHÔNG ĐIỀU PHỤC – Tăng I, 18

TÂM KHÔNG ĐIỀU PHỤC – Tăng I, 18

1.- Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất
lợi lớn, như tâm không được điều phục. Này các Tỷ-
kheo, Tâm không được điều phục, đưa đến bất lợi
lớn.

2. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được điều phục. Này các Tỷ-kheo, Tâm được điều phục, đưa đến lợi ích lớn.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi lớn, như tâm không được hộ trì. Này các Tỷ-kheo, Tâm không được hộ trì, đưa đến bất lợi lớn.

4. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được hộ trì. Này các Tỷ-kheo, Tâm được hộ trì, đưa đến lợi ích lớn.

5. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi
lớn, như tâm không được phòng hộ. Này các Tỷ-
kheo, Tâm không được phòng hộ, đưa đến bất lợi
lớn.

TÂM                                              811

6. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được phòng hộ. Này các Tỷ-kheo, Tâm được phòng hộ, đưa đến lợi ích lớn.

7. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi lớn, như tâm không được bảo vệ. Này các Tỷ-kheo, Tâm không được bảo vệ, đưa đến bất lợi lớn.

8. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như tâm được bảo vệ. Này các Tỷ-kheo, Tâm được bảo vệ, đưa đến lợi ích lớn.

9. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến bất lợi
lớn, như tâm không được điều phục, không được hộ
trì, không được phòng hộ, không được bảo vệ. Này
các Tỷ-kheo, Tâm không được điều phục, không
được hộ trì, không được phòng hộ, không được bảo
vệ, đưa đến bất lợi lớn.

10. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi
ích lớn, như tâm được điều phục, được hộ trì, được
phòng hộ, được bảo vệ. Này các Tỷ-kheo, Tâm được
điều phục, được hộ trì, được phòng hộ, được bảo vệ,
đưa đến lợi ích lớn.

TÂM                                              812

111 Tâm không được tu tập - Kinh TÂM ĐƯỢC TU TẬP – Tăng I, 25

TÂM ĐƯỢC TU TẬP – Tăng I, 25

1. Tâm này, là sáng chói. Và tâm này bị ô nhiễm bởi
các cấu uế từ ngoài vào. Kẻ phàm phu ít nghe, không
như thật rõ biết tâm ấy. Do vậy, Ta nói rằng tâm kẻ
phàm phu ít nghe, không được tu tập .

2. Tâm này, là sáng chói. Và tâm này được gột sạch các cấu uế từ ngoài vào. Bậc Thánh đệ tử nghe nhiều, như thật rõ biết tâm ấy. Do vậy, Ta nói rằng tâm bậc Thánh đệ tử nghe nhiều có được tu tập.

-----------------

3. Nếu chỉ trong khoảnh khắc búng móng tay, vị
Tỷ-kheo phát từ tâm; vị ấy, này các Tỷ-kheo, được
gọi là vị Tỷ-kheo trú Thiền tịnh không có trống không
làm theo lời dạy bậc Đạo Sư, là người làm theo giáo
giới, ăn đồ ăn khất thực của xứ không có uổng phí.
Còn nói gì những người làm cho sung mãn từ tâm
ấy.

4-5. Nếu chỉ trong khoảnh khắc búng móng tay, vị Tỷ-kheo tu tập từ tâm... tác ý từ tâm; vị ấy, này các

TÂM                                                813

Tỷ-kheo, được gọi là vị Tỷ-kheo trú Thiền tịnh không
có trống không, làm theo lời dạy bậc Đạo Sư, là
người làm theo giáo giới, ăn đồ ăn khất thực của xứ
không có uổng phí. Còn nói gì những người làm cho
sung mãn từ tâm ấy.

--------------------

6. Phàm những pháp nào, là bất thiện, thuộc thành
phần bất thiện, đứng về phía bất thiện, tất cả các
pháp ấy đều được ý đi trước. Ý khởi trước các pháp
ấy. Các pháp bất thiện theo sau.

7. Phàm những pháp nào, là thiện, thuộc thành phần
thiện, đứng về phía thiện, tất cả các pháp ấy đều
được ý đi trước. Ý khởi trước các pháp ấy. Các pháp
thiện theo sau.

----------------------

8. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp thiện đã sanh bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như phóng dật. Với người phóng dật, này các Tỷ-
kheo, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi,
và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

TÂM                                               814

9. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như không phóng dật. Với người không phóng dật, này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh bị đoạn tận.

10. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy,
các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp thiện đã sanh bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như biếng nhác. Với người biếng nhác, này các Tỷ-
kheo, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi,
và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

TÂM                                                815

112 Tâm lang thang - Kinh KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612

KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612

1. - Năm pháp này khởi lên, này các Tỷ-kheo, thật khó trừ khử.

2. Thế nào là năm?

-   Tham khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Sân khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Si khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Ham nói khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Tâm lang thang thật khó trừ khử.

Năm pháp này đã khởi lên, này các Tỷ-kheo, thật khó trừ khử.

TÂM                                              816

113 Tâm người đàn ông - Kinh NỮ SẮC – Tăng I, 9

NỮ SẮC – Tăng I, 9

1. Tôi nghe như vậy.:

Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, rừng Jetavana, tại khu vườn ông Anàthapindika. Tại đấy, Thế Tôn bảo các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo!

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

- Ta không thấy một sắc nào khác, xâm chiếm và ngự
trị tâm người đàn ông như sắc người đàn bà. Này các
Tỷ-kheo, sắc người đàn bà xâm chiếm và ngự trị tâm
người đàn ông.

2. Ta không thấy một tiếng nào khác, xâm chiếm và
ngự trị tâm người đàn ông, như tiếng người đàn bà.
Này các Tỷ-kheo, tiếng người đàn bà xâm chiếm và
ngự trị tâm người đàn ông.

TÂM                                              817

3-5.Ta không thấy một hương...một vị...một xúc nào
khác, xâm chiếm và ngự trị tâm người đàn ông, như
hương...vị.. xúc người đàn bà. Này các Tỷ-kheo, xúc
người đàn bà xâm chiếm và ngự trị tâm người đàn
ông.

6. Ta không thấy một sắc nào khác, xâm chiếm và
ngự trị tâm người đàn bà như sắc người đàn ông. Này
các Tỷ-kheo, sắc người đàn ông xâm chiếm và ngự
trị tâm người đàn bà.

7-10. Ta không thấy một tiếng... một hương...một
vị...một xúc nào khác xâm chiếm và ngự trị tâm
người đàn bà, như tiếng... hương... vị... xúc người
đàn ông. Này các Tỷ-kheo, xúc người đàn ông xâm
chiếm và ngự trị tâm người đàn bà.

TÂM                                              818

114 Tâm này là sáng chói nhưng bị ô nhiễm từ... - Kinh TÂM ĐẶT SAI HƯỚNG – Tăng I, 21

TÂM ĐẶT SAI HƯỚNG – Tăng I, 21

1.Ví như, này các Tỷ-kheo, sợi râu của lúa mì, hay sợi râu của lúa mạch đặt sai hướng, khi bị tay hay chân đè vào, có thể đâm thủng tay hay chân, hay có thể làm đổ máu; sự tình này không xảy ra. Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì sợi râu bị đặt sai hướng.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo với tâm bị
đặt sai hướng, có thể đâm thủng vô minh, làm minh
sanh khởi, có thể chứng đạt Niết-bàn; sự tình này
không xảy ra. Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì tâm
đặt sai hướng.

2. Này các Tỷ-kheo, ví như các sợi râu của lúa mì,
hay sợi râu của lúa mạch được đặt đúng hướng, khi
bị tay hay chân đè vào, có thể đâm thủng tay hay
chân, hay có thể làm cho đổ máu; sự tình này có xảy
ra. Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì sợi râu được đặt
đúng hướng.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo với tâm được đặt đúng hướng, có thể đâm thủng vô minh,

TÂM                                               819

làm minh sanh khởi, có thể chứng đạt Niết-bàn; sự tình này có xảy ra. Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì tâm được đặt đúng hướng.

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, với tâm của Ta biết tâm
một người là uế nhiễm, Ta rõ biết: "Nếu trong thời
gian này, người này mệnh chung, người ấy bị rơi vào
địa ngục như vậy tương xứng". Vì cớ sao? Này các
Tỷ-kheo, vì rằng tâm người ấy uế nhiễm.

Cũng do tâm uế nhiễm làm nhân như vậy, này các
Tỷ-kheo, một số loài hữu tình ở đời, sau khi thân hoại
mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục.

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, với tâm của Ta biết tâm một người là thanh tịnh, Ta rõ biết: "Nếu trong thời gian này, người này mệnh chung, người ấy được sanh lên Thiên giới như vậy tương xứng". Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, vì rằng tâm người ấy thanh tịnh.

Cũng do tâm thanh tịnh làm nhân như vậy, này các
Tỷ-kheo, một số loài hữu tình ở đời này, sau khi thân
hoại mạng chung, sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi
đời này.

TÂM                                                 820

---------------------

5. Ví như, này các Tỷ kheo, một hồ nước uế nhớp, bị
khuấy động, đục bùn. Tại đấy có người có mắt, đứng
trên bờ, không thể thấy các con ốc, các con sò, các
hòn sạn, các hòn sỏi, các đàn cá, qua lại, đứng yên.
Vì cớ sao? Vì nước bị khuấy đục.

Này các Tỷ-kheo, cũng vậy, vị Tỷ-kheo với tâm bị khuấy đục biết được lợi ích của mình, hay biết được lợi ích của người, hay biết được lợi ích cả hai, hay sẽ chứng ngộ các pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng các bậc Thánh; sự kiện như vậy không xảy ra. Vì cớ sao? Vì rằng tâm bị khuấy đục.

6. Ví như, này các Tỷ-kheo, một hồ nước trong sáng, sáng suốt, không bị khuấy đục. Tại đấy có người có mắt, đứng trên bờ, có thể thấy các con ốc, các con sò, các hòn sạn, các hòn sỏi, các đàn cá qua lại, đứng yên. Vì cớ sao? Vì nước không bị khuấy đục.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo với tâm không bị khuấy đục biết được lợi ích của mình, hay biết được lợi ích của người, hay biết được lợi ích cả hai, hay sẽ chứng ngộ các pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng các bậc Thánh; sự kiện như vậy có xảy ra. Vì sao? Vì rằng tâm không bị khuấy đục.

TÂM                                                  821

7. Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những loại cây gì, cây phandana được xem là tối thượng, tức là về nhu nhuyến và dễ sử dụng.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ta không thấy một pháp
nào khác, lại nhu nhuyễn hơn và dễ sử dụng hơn, như
một tâm được tu tập, được làm cho sung mãn. Tâm
được tu tập, được làm cho sung mãn, này các Tỷ-
kheo, là nhu nhuyến và dễ sử dụng.

8. Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-
kheo, lại vận chuyển nhẹ nhàng hơn tâm. Thật
không dễ gì, này các Tỷ-kheo, dùng một ví dụ để
diễn tả sự vận chuyển nhẹ nhàng của tâm.

9. Tâm này, này các Tỷ-kheo, là sáng chói, nhưng bị ô nhiễm bởi các cấu uế từ ngoài vào.

10. Tâm này, này các Tỷ-kheo, là sáng chói và tâm này được gột sạch các cấu uế từ ngoài vào.

TÂM                                              822

115 Tâm này thường sợ hãi, Ý này thường dao động - Kinh Subrahmà – Tương I, 124

Subrahmà – Tương I, 124

1) Đứng một bên, Thiên tử Subrahmà nói lên bài kệ
với Thế Tôn:
Tâm này thường sợ hãi,
Ý này thường dao động,
Điều mong ước không khởi,
Điều không mong lại khởi,
Nếu có, không sợ hãi,
Hãy nói điều con hỏi.

(Thế Tôn):
2) Không ngoài hạnh giác chi,
Không ngoài hộ trì căn,
Không ngoài bỏ tất cả,
Ta thấy các pháp ấy,
Đưa đến sự an toàn,

TÂM                                            823

Cho tất cả chúng sanh. 3) Rồi Thiên tử biến mất tại chỗ ấy.

TÂM                                    824

116 Tâm quảng đại, đại hành để… - Kinh BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH – 106 Trung III, 97

KINH BẤT ĐỘNG LỢI ÍCH (Ananjasappaya suttam) – Bài kinh số 106 – Trung III, 9

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru
(Câu-lâu). Kammassadhamma (Kiềm-ma-sắt-đàm)
là thị trấn của dân chúng Kuru. Tại đấy Thế Tôn gọi
các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". – "Thưa vâng,
bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.
Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, các dục là vô thường, trống rỗng, giả dối, thuộc ngu si tánh. Này các Tỷ- kheo, đây là lời chào xáo của kẻ ngu xây dựng trên giả dối. Các dục hiện tại, và các dục tương lai, các dục tưởng hiện tại và các dục tưởng tương lai, cả hai đều thuộc lãnh vực của ma, là cảnh giới của ma, là chỗ dinh dưỡng của ma, là chỗ ăn uống của ma. Ở đây, các ác bất thiện ý này dẫn đến tham dục, sân

TÂM                                                825

hận, khích động, và chính những pháp ấy tác thành chướng ngại ở đây cho Thánh đệ tử học tập.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Các dục hiện tại và các dục tương lai… cho Thánh đệ tử học tập. Vậy ta hãy an trú với tâm quảng đại, đại hành, sau khi chiến thắng thế giới, sau khi xác định vị trí của ý. Khi ta an trú với tâm quảng đại, đại hành chiến thắng thế giới, xác định vị trí của ý, các ác bất thiện ý: tham dục, sân hận, khích động sẽ không khởi lên. Với các pháp ấy được đoạn trừ, tâm của ta không trở thành hạn hẹp, trái lại thành vô lượng, khéo tu tập". Trong khi ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu bất động ngay hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến (samvattanikam vinnanam) có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các Tỷ- kheo, được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Bất động".

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại, và những dục tưởng tương lai, phàm bất cứ sắc pháp gì, là bốn đại chủng và sắc do bốn đại tạo thành". Trong khi vị ấy

TÂM                                                  826

hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở
thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an
tịnh, vị ấy thành tựu Bất động ngay trong hiện tại
hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng
chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể
tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các
Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành đạo về lợi ích Bất
động.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục
tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục
tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những
sắc pháp tương lai, những sắc tưởng hiện tại và
những sắc tưởng tương lai, cả hai đều vô thường. Cái
gì vô thường thời không đáng để được hoan hỷ,
không đáng để được hoan nghênh, không đáng để
được chấp trước". Trong khi vị ấy hành trì như vậy,
an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh
trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành
tựu Bất động ngay trong hiện tại hay thiên nặng về
trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này
xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến
Bất động. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ
tam hành đạo về lợi ích Bất động.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy

TÂM                                                827

nghĩ như sau: "Những dục hiện tại... và những sắc tưởng tương lai, và những bất động tưởng, tất cả tưởng, chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là vô sở hữu". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử đi đến
khu rừng hay đi đến dưới gốc cây và suy nghĩ như
sau: "Trống không là tự ngã hay ngã này sở hữu".
Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần
như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của
nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ
ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi
thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn
tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành
đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Ta không có bất cứ chỗ nào, cho ai

TÂM                                                 828

và trong hình thức nào, và sở thuộc của ta không có
bất cứ chỗ nào, (cho ai) và trong hình thức nào".
Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần
như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của
nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ
trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân
hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến
ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như
vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ tam hành đạo
về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: "Những dục hiện tại.. và những sắc tưởng và những Bất động tưởng, và những Vô sở hữu xứ tướng, tất cả các tưởng, chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là Phi tưởng phi phi tưởng xứ". Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của nó). Với tâm an tịnh vị ấy có thể thành tựu Phi tưởng phi phi tưởng xứ ngay trong hiện tại, hoặc thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hành đạo về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

TÂM                                                 829

Khi được nói như vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo hành trì như
vậy và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy, thời
có thể không là của ta; nếu (nay) không có như vậy
thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì
hiện có và những gì đã có". Và như vậy vị ấy được
xả. Bạch Thế Tôn, một vị Tỷ-kheo như vậy có chứng
được cứu cánh Niết-bàn không?

– Ở đây, này Ananda, một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-bàn, và ở đây, một số Tỷ- kheo có thể không chứng được cứu cánh Niết-bàn.

– Do nhân gì, do duyên gì, bạch Thế Tôn, ở đây,
một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-
bàn, và ở đây, một số Tỷ-kheo có thể không chứng
cứu cánh Niết-bàn?

– Ở đây, này Ananda, một Tỷ-kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy thời có thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy, thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có". Và như vậy vị ấy được xả. Vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy. Do vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy, thức lệ thuộc xả ấy và

TÂM                                               830

thủ trước xả ấy. Có thủ trước, này Ananda, vị Tỷ- kheo không chứng cứu cánh Niết-bàn.

– Bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo ấy thủ trước là thủ trước chỗ nào?

– Này Ananda, Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

– Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ trước như vậy là thủ trước tối thượng?

– Này Ananda, Vị Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ
trước như vậy là thủ trước tối thượng. Này Ananda,
đây là thủ trước tối thượng, tức là Phi tưởng phi phi
tưởng xứ.

Ở đây, này Ananda, vị Tỷ-kheo hành trì như vậy
và suy nghĩ: "Nếu (trước) không có như vậy thời có
thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy,
thời có thể không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện
có và những gì đã có". Như vậy, vị ấy được xả. Vị
ấy không hoan hỷ trong xả ấy, không hoan nghênh,
không chấp trước xả ấy. Do vị ấy không hoan hỷ
trong xả ấy, không hoan nghênh, không thủ trước xả
ấy, thức không lệ thuộc xả ấy và không thủ trước
xả ấy. Không thủ trước, này Ananda, vị Tỷ-kheo
chứng cứu cánh Niết-bàn.

TÂM                                                 831

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu
thay, bạch Thế Tôn! Chính mười y cứ sự này sự kia,
bạch Thế Tôn, sự vượt thoát dòng nước mạnh đã
được Thế Tôn nói lên. Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào
là Thánh giải thoát?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy
nghĩ như sau: "Những dục hiện tại và những dục
tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục
tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những
sắc pháp tương lai, những Bất động tưởng, những Vô
sở hữu xứ tưởng, và những Phi tưởng phi phi tưởng
xứ tưởng, cái gì thuộc tự thân, là tự thân. Đây là
bất tử tức là tâm giải thoát không thủ trước".

Này Ananda, đây là đạo lộ về lợi ích Bất động được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Vô sở hữu xứ được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ được Ta thuyết giảng, là sự vượt qua dòng nước mạnh do y cứ sự này sự kia được Ta thuyết giảng, Thánh giải thoát được Ta thuyết giảng. Những gì, này Ananda, vị Đạo sư cần phải làm, vì lòng từ mẫn mưu tìm hạnh phúc cho các đệ tử, những điều ấy đã được Ta làm, vì lòng từ mẫn của Ta đối với Ông. Này Ananda, đây là những gốc cây, đây là những khoảng trống. Hãy tu Thiền, này Ananda, chớ có phóng dật, chớ có hối hận về sau. Đây là lời dạy

TÂM                                                832

của Ta cho Ông.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                           833

117 Tâm sanh nào nên hành trì - Kinh NÊN HÀNH TRÌ KHÔNG NÊN HÀNH TRÌ – 114 Trung III, 191

KINH NÊN HÀNH TRÌ KHÔNG NÊN HÀNH TRÌ (Sevitabha-asevitabha suttam) – Bài kinh số 114 – Trung III, 191

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, Jetavana, tại tịnh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– "Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông pháp môn về Nên hành trì, không nên hành trì. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ Ta sẽ giảng"

– "Thưa vâng bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

TÂM                                              834

 Này các Tỷ-kheo, Ta nói thân hành có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa thân hành".
 Này các Tỷ-kheo, Ta nói khẩu hành cũng có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa khẩu hành".
 Này các Tỷ-kheo, Ta nói ý hành cũng có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa ý hành".
 Này các Tỷ-kheo, Ta nói tâm sanh cũng có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa tâm sanh".
 Này các Tỷ-kheo, Ta nói tưởng đắc cũng có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa tưởng đắc".
 Kiến đắc, này các Tỷ-kheo, Ta nói cũng có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
đây là sự tương đối giữa kiến đắc
(ditthipatilabha)".
 Ngã tánh đắc, này các Tỷ-kheo, Ta nói cũng
có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì;
và đây là sự tương đối giữa ngã tánh đắc".

Được nghe nói vậy Tôn giả Sariputta bạch Thế Tôn:

TÂM                                                835

– Bạch Thế Tôn, lời nói này được Thế Tôn nói lên vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, con hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như sau:

 Thân hành, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy
là sự tương đối giữa thân hành". Thế Tôn đã
nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói
lên?

 Bạch Thế Tôn, nếu một thân hành nào khi
hành trì, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện
pháp thối giảm, thân hành như vậy không
nên hành trì.

 Bạch Thế Tôn, và một thân hành nào khi
hành trì thời bất thiện pháp thối giảm, thiện
pháp tăng trưởng, thân hành như vậy nên
hành trì.

 Bạch Thế Tôn, thân hành gì khi hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm?

 Ở đây, bạch Thế Tôn, có người sát sanh, tàn
nhẫn (?) tay lấm máu, tâm chuyên sát hại, đả
thương, tâm không từ bi đối với các loại hữu
tình.

TÂM                                                836

 Người này lấy của không cho, bất cứ tài vật gì
của người khác, hoặc tại thôn làng hoặc tại rừng
núi, không cho người ấy, người ấy lấy trộm tài
vật ấy.
 Người ấy sống tà hạnh trong các dục vọng, giao
cấu các hạng nữ nhân có mẹ che chở, có cha
che chở, có anh che chở, có chị che chở, có bà
con che chở, đã có chồng, được hình phạt gậy
gộc bảo vệ, cho đến những nữ nhân được trang
sức bằng vòng hoa. Thân hành như vậy, bạch
Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp
tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm.

 Bạch Thế Tôn, thân hành gì khi hành trì thời bất thiện pháp thối giảm, thiện pháp tăng trưởng?

 Ở đây, bạch Thế Tôn, có người từ bỏ sát sanh,
tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm
quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc
tất cả chúng sanh và loài hữu tình.
 Người ấy từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy
của không cho; bất cứ tài vật gì của người khác,
hoặc tại thôn làng, hoặc tại rừng núi, không cho
người ấy, người ấy không lấy trộm tài vật ấy.
 Người ấy từ bỏ sống tà hạnh trong các dục
vọng, không giao cấu với các hạng nữ nhân có

TÂM                                               837

mẹ che chở, có cha che chở, có anh che chở, có
chị che chở, có bà con che chở, đã có chồng,
được hình phạt gậy gộc bảo vệ, cho đến những
nữ nhân được trang sức bằng vòng hoa. Thân
hành như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời
các bất thiện pháp thối giảm các thiện pháp
tăng trưởng.

Thân hành, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự tương đối giữa thân hành". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

 Khẩu hành, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy
là sự tương đối giữa khẩu hành". Thế Tôn đã
nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói
lên?

Bạch Thế Tôn, một khẩu hành nào khi hành trì
thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm,
khẩu hành như vậy không nên hành trì. Bạch Thế
Tôn và một khẩu hành nào khi hành trì bất thiện pháp
thối giảm, thiện pháp tăng trưởng khẩu hành như vậy
nên hành trì.

Bạch Thế Tôn, khẩu hành gì khi hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiệp pháp thối giảm? Ở đây,

TÂM                                                 838

bạch Thế Tôn, có người vọng ngữ, đến chỗ tập hội, hay đến chỗ chúng hội, hay đến giữa các thân tộc, hay đến giữa các tổ hợp, hay đến giữa vương tộc, khi bị dẫn xuất làm chứng và được hỏi: "Này Người kia, hãy nói những gì Ông biết". Dầu cho người ấy không biết, người ấy nói: "Tôi biết"; dầu cho người ấy biết, người ấy nói: "Tôi không biết" hay dầu cho người ấy không thấy, người ấy nói: "Tôi thấy" hay dầu cho người ấy thấy, người ấy nói: "Tôi không thấy". Như vậy lời nói của người ấy trở thành cố ý vọng ngữ, hoặc vì nguyên nhân tự kỷ, hoặc vì nguyên nhân tha nhân, hoặc vì nguyên nhân một vài quyền lợi gì. Và người ấy là người nói hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, đến chỗ kia nói để sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều gì ở chỗ kia, đi nói với những người này để sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy, người ấy ly gián những kẻ hòa hợp, hay xúi dục những kẻ ly gián, ưa thích phá hoại, vui thích phá hoại, thích thú phá hoại, nói những lời đưa đến phá hoại. Và người ấy là người nói lời thô ác. Bất cứ lời gì thô ác, tàn ác, khiến người đau khổ, khiến người tức giận, liên hệ đến phẫn nộ, không đưa đến Thiền định, người ấy nói những lời như vậy. Và người ấy nói những lời phù phiếm, nói phi thời, nói những lời phi chơn, nói những lời không lợi ích, nói những lời phi pháp, nói những lời phi luật, nói những lời không đáng gìn giữ. Vì nói phi thời nên lời nói không có

TÂM                                                 839

thuận lý, không có mạch lạc, hệ thống, không có lợi
ích. Khẩu hành như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì
thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp
thối giảm.

Bạch Thế Tôn, khẩu hành gì khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng? Ở đây, bạch Thế Tôn, có người từ bỏ vọng ngữ, tránh xa vọng ngữ, đến chỗ tập hội, hay đến chỗ chúng hội, hay đến giữa các thân tộc, hay đến giữa các tổ hợp, hay đến giữa vương tộc, khi bị dẫn xuất làm chứng và được hỏi: "Này người kia, hãy nói những gì Ông biết". Nếu biết, người ấy nói: "Tôi biết " nếu không biết, người ấy nói: "Tôi không biết" hay nếu không thấy, người ấy nói: "Tôi không thấy" nếu thấy, người ấy nói: "Tôi thấy". Như vậy lời nói của người ấy không trở thành cố ý vọng ngữ, hoặc vì nguyên nhân tự kỷ, hoặc vì nguyên nhân tha nhân, hoặc vì nguyên nhân một vài quyền lợi gì. Từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, không đi đến chỗ kia nói để sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều gì ở chỗ kia không đi nói với những người này để sanh chia rẽ ở những người kia; như vậy, người ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián, tăng trưởng những kẻ hòa hợp, ưa thích hòa hợp, vui thích hòa hợp, thích thú hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp. Từ bỏ lời nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác; như vậy người

TÂM                                                 840

ấy nói những lời nói nhu hòa, đẹp tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người, vui lòng nhiều người. Từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói phù phiếm; người ấy nói đúng thời, nói những lời chơn thật, nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về Chánh pháp, nói những lời về luật, nói những lời đáng được gìn giữ. Vì nói hợp thời, nên lời nói thuận lý, có mạch lạc hệ thống, có ích lợi. Khẩu hành như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng.

Khẩu hành, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự tương đối giữa khẩu hành". Thế Tôn đã nói như vậy, và do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Ý hành, này các Tỷ-kheo, Tôi nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy
là sự tương đối giữa ý hành". Thế Tôn đã nói
như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên?

Bạch Thế Tôn, một ý hành nào khi hành trì thời
các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối
giảm, khẩu hành như vậy không nên hành trì. Bạch
Thế Tôn, và một ý hành nào khi hành trì thời các bất
thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, ý
hành như vậy nên hành trì.

TÂM                                                841

Ý hành gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời bất
thiện pháp tăng trưởng, thiệp pháp thối giảm? Ở đây,
bạch Thế Tôn có người có tham ái, tham lam tài vật
kẻ khác, nghĩ rằng: "Ôi, mong rằng mọi tài vật của
người khác trở thành của mình!" Lại có người sân
tâm, khởi lên hại ý, hại niệm như sau: "Mong rằng
những loài hữu hình này bị giết, hay bị tàn sát, hay bị
tiêu diệt hay bị làm hại, hay mong chúng không còn
tồn tại". Ý hành như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì
thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp
thối giảm.

Ý hành gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng? Ở đây có người không có tham ái, không tham lam tài vật của kẻ khác, nghĩ rằng: "Ôi, mong rằng mọi tài vật của người khác không trở thành của mình!" Lại có người không có sân tâm, không khởi lên hại ý, hại niệm, nhưng nghĩ rằng: "Mong rằng những loài hữu tình này sống không thù hận, không oán thù, không nhiễu loạn, được an lạc, lo nghĩ tự thân". Ý hành như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng.

Ý hành, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì và như vậy là sự tương đối giữa ý hành". Thế Tôn đã nói như vậy, và

TÂM                                                  842

do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Tâm sanh, này các Tỷ-kheo, tôi nói cũng có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế
Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy
được nói lên?

Bạch Thế Tôn, nếu một tâm sanh nào khi hành
trì, các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối
giảm, tâm sanh như vậy không nên hành trì. Và một
tâm sanh nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất
thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, tâm
sanh như vậy nên hành trì.

Tâm sanh gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm? Ở đây, bạch Thế Tôn, có người có tham dục, sống với tâm câu hữu với tham dục; người ấy sân hận và sống với tâm câu hữu với sân hận; người ấy có hại tâm và sống với tâm câu hữu với hại tâm. Tâm sanh như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm. Tâm sanh gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì bất thiện pháp thối giảm, thiện pháp tăng trưởng? Ở đây, bạch Thế Tôn, có người không có tham dục; sống với tâm không câu hữu với tham dục; người ấy không có sân hận và sống với tâm không câu hữu với sân hận; người ấy không có hại tâm và

TÂM                                                   843

sống với tâm không câu hữu với hại tâm. Tâm sanh như vậy, bạch Thế Tôn, nếu hành trì thời bất thiện pháp thối giảm, thiện pháp tăng trưởng.

Tâm sanh, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự
tương đối giữa tâm sanh". Thế Tôn đã nói như vậy
và do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Tưởng đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói cũng có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế
Tôn đã nói vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được
nói lên?

Một tưởng đắc nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì
các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối
giảm, tưởng đắc như vậy không nên hành trì. Và một
tưởng đắc nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các
bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng,
tưởng đắc như vậy nên hành trì.

Tưởng đắc gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm? Ở đây, bạch Thế Tôn, có người có tham dục sống với tưởng câu hữu với sân hận, người ấy có hại tâm và sống với tưởng câu hữu với hại tâm. Tưởng đắc như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng, thiệp pháp thối giảm. Tưởng đắc gì,

TÂM                                                844

bạch Thế Tôn, khi hành trì, bất thiện pháp thối giảm,
thiệp pháp tăng trưởng? Ở đây, bạch Thế Tôn, có
người không có tham dục, sống với tưởng không câu
hữu với tham dục, người ấy không có sân hận và sống
với tưởng không câu hữu với sân hận, người ấy
không có hại tâm và sống với tưởng không câu hữu
với hại tâm. Tưởng đắc như vậy, bạch Thế Tôn, khi
hành trì thời bất thiện pháp thối giảm, thiện pháp tăng
trưởng.

Tưởng đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự tương đối giữa tưởng đắc". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Kiến đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại:
"Nên hành trì và không nên hành trì; và như
vậy là sự tương đối giữa kiến đắc". Thế Tôn đã
nói như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói
lên?

Một kiến đắc nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, kiến đắc như vậy không nên hành trì. Và một kiến đắc nào khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, kiến đắc như vậy nên hành trì. Kiến đắc gì, bạch Thế Tôn, khi

TÂM                                                  845

hành trì thời bất thiện pháp tăng trưởng; thiện pháp
thối giảm? Ở đây, bạch Thế Tôn có người có (tà) kiến
như sau: "Không có bố thí, không có lễ hy sinh,
không có tế tự, không có quả dị thục các nghiệp thiện
ác, không có đời này, không có đời khác, không có
mẹ, không có cha, không có loại hóa sanh, ở đời
không có những vị Sa-môn, những vị Bà-la-môn,
chánh hướng, chánh hạnh đã tự mình với thượng trí
chứng tri, chứng đạt và an trú đời này, đời khác và
truyền dạy lại". Kiến đắc như vậy, bạch Thế Tôn, khi
hành trì, các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện
pháp thối giảm. Kiến đắc gì, bạch Thế Tôn, khi hành
trì thời bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng
trưởng?

Ở đây, bạch Thế Tôn, có người có (chánh) kiến như sau: "Có bố thí, có lễ hy sinh, có tế tự, có quả dị thục các nghiệp thiện ác, có đời này, có đời khác, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh, ở đời có những vị Sa-môn, Bà-la-môn chánh hướng, chánh hạnh đã tự mình với thượng trí chứng tri, chứng đắc và an trú đời này, đời khác và truyền dạy lại". Kiến đắc như vậy, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng.

Kiến đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự

TÂM                                                  846

sai trái về kiến đắc". Thế Tôn đã nói như vậy, và do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Ngã tánh đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói cũng có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và
như vậy là sự tương đối giữa ngã tánh". Thế
Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy
được nói lên?

Ngã tánh đắc nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì
thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp
thối giảm, ngã tánh đắc như vậy không nên hành trì.
Ngã tánh đắc nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời
các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng
trưởng, ngã tánh đắc như vậy nên hành trì. Ngã tánh
đắc gì, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện
pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm? Ngã
tánh đắc có hại, bạch Thế Tôn, vì sự không rốt ráo
khi được sanh khởi, các bất thiện pháp phải tăng
trưởng, các thiện pháp thối giảm. Ngã tánh đắc vô
hại, bạch Thế Tôn, vì sự rốt ráo khi được sanh khởi,
các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng
trưởng.

Ngã tánh đắc, này các Tỷ-kheo, tôi nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự sai khác về ngã tánh đắc". Thế Tôn đã nói như

TÂM                                                847

vậy, và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.
Bạch Thế Tôn, lời nói mà được Thế Tôn nói lên một
cách vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, con được
hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như vậy.

 Lành thay, lành thay, này Sariputta! Lành thay,
này Sariputta! Lời nói này được Ta nói lên một
cách vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, Ông đã
hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như vậy.

 Thân hành, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là
sự tương đối giữa thân hành". Ta đã nói như vậy
và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên?

Thân hành nào, này Sariputtta, khi hành trì thời
bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm,
thân hành như vậy không nên hành trì. Và thân hành
nào, này Sariputtta, khi hành trì thời bất thiện pháp
thối giảm, thiệp pháp tăng trưởng, thân hành như vậy
nên hành trì.

Thân hành gì, này Sariputta, khi hành trì bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp thối giảm? Ở đây, này Sariputta, có người sát sanh, tàn nhẫn, tay lấm máu, tâm chuyên sát hại đả thương, tâm không từ bi đối với các loại hữu tình. Người này lấy của không cho; bất cứ tài vật gì của người khác, hoặc tại thôn

TÂM                                                848

làng hoặc tại rừng núi không cho người ấy, người ấy
lấy trộm tài vật ấy. Người ấy sống tà hạnh trong các
dục vọng, giao cấu các hạng nữ nhân có mẹ che chở,
có cha che chở, có anh che chở, có chị che chở, có
bà con che chở, đã có chồng, được hình phạt gậy gộc
bảo vệ, cho đến những nữ nhân được trang sức bằng
vòng hoa. Thân hành như vậy, này Sariputta, khi
hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện
pháp thối giảm.

Thân hành gì, này Sariputta, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng? Ở đây, này Sariputtta, có người từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài hữu tình. Người ấy từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của không cho; bất cứ tài vật gì của người khác, hoặc tại thôn làng, hoặc tại rừng núi không cho người ấy, người ấy không lấy trộm tài vật ấy. Người ấy từ bỏ sống theo tà hạnh trong các dục vọng, không giao cấu với các hạng nữ nhân có mẹ che chở, có cha che chở, có anh che chở, có chị che chở, có bà con che chở, đã có chồng, được hình phạt gậy gộc bảo vệ, cho đến những nữ nhân được trang sức bằng vòng hoa. Thân hành như vậy, này Sariputta, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng.

TÂM                                                  849

Thân hành, này các Tỷ-kheo, ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự
tương đối giữa thân hành". Ta đã nói như vậy và do
duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

 Khẩu hành, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là
sự tương đối giữa khẩu hành". Ta đã nói như vậy.
Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên?

Này Sariputta, khẩu hành nào khi hành trì thời
các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối
giảm, khẩu hành như vậy không nên hành trì. Và
khẩu hành nào, này Sariputta, khi hành trì, các bất
thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng,
khẩu hành như vậy nên hành trì.

Khẩu hành gì, này Sariputta, khi hành trì thời
các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối
giảm? Ở đây, này Sariputta, có người vọng ngữ đến
chỗ tập hội... (như trên)

... (những thay đổi cần thiết cho đến đoạn ngã tánh đắc... )

"Ngã tánh đắc, này các Tỷ-kheo, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì; và như vậy là sự tương đối giữa ngã tánh đắc", Ta đã nói như

TÂM                                               850

vậy. Và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

 Này Sariputta, lời nói này được Ta nói một cách vắn tắt, cần phải hiểu một cách rộng rãi như vậy.

 Sắc do mắt nhận thức, này Sariputta, Ta nói có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".
 Tiếng do tai nhận thức, này Sariputta, Ta nói
có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".
 Hương do mũi nhận thức, này Sariputta, Ta nói
có hai loại: "Nên hành trì không nên hành trì".
 Vị do lưỡi nhận thức, này Sariputta, Ta nói có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".
 Xúc do thân nhận thức, này Sariputta, Ta nói
có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".
 Pháp do ý nhận thức, này Sariputta, Ta nói có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Sariputta bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, lời nói này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, con được hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như sau:

"Sắc do mắt nhận thức, này Sariputta, Ta nói có

TÂM                                                 851

hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên?

Sắc nào do mắt nhận thức bạch Thế Tôn, khi
hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện
pháp thối giảm, sắc do mắt nhận thức như vậy không
nên hành trì. Sắc nào do mắt nhận thức, bạch Thế
Tôn khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm,
các thiện pháp tăng trưởng, sắc ấy do mắt nhận thức
như vậy nên hành trì. "Sắc do mắt nhận thức, này
Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không
nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên
như vậy lời nói ấy được nói lên.

"Tiếng do tai nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên? Tiếng nào do tai nhận thức bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, tiếng do tai nhận thức như vậy không nên hành trì. Tiếng nào do tai nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, tiếng do tai nhận thức như vậy nên hành trì. "Tiếng do tai nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do

TÂM                                                  852

duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

"Hương do mũi nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên? Hương nào do mũi nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, hương do mũi nhận thức như vậy không nên hành trì. Hương nào do mũi nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì, các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, hương do mũi nhận thức như vậy nên hành trì: "Hương do mũi nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

"Vị do lưỡi nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên. Vị nào do lưỡi nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, vị do lưỡi nhận thức như vậy không nên hành trì. Vị nào do lưỡi nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, vị do lưỡi nhận thức như vậy nên hành trì. "Vị do lưỡi nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không

TÂM                                                  853

nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

"Xúc do thân nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên? Xúc nào do thân nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, xúc do thân nhận thức như vậy không nên hành trì. Xúc nào do thân nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, xúc do thân nhận thức như vậy nên hành trì. "Xúc do thân nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

"Pháp do ý nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì lời nói ấy được nói lên? Pháp nào do ý nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng, các thiện pháp thối giảm, pháp do ý nhận thức như vậy không nên hành trì. Pháp nào do ý nhận thức, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, pháp do ý nhận thức như vậy nên hành trì. Pháp do ý nhận thức, này Sariputta, Ta

TÂM                                                  854

nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy và do duyên như vậy lời nói ấy được nói lên.

Bạch Thế Tôn, lời nói này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, con được hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như vậy.

 Lành thay, lành thay, này Sariputta! Lành thay,
này Sariputta! Lời nói này được Ta nói lên một
cách vắn tắt, không giải nghĩa rộng rãi, Ông đã
hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như vậy.

Sắc do mắt nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Lời nói như vậy được Ta nói lên. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên?... (như trên)... Pháp do ý nhận thức, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Lời nói như vậy được Ta nói lên và do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

Này Sariputta, lời nói này được Ta nói lên một cách vắn tắt, ý nghĩa lời nói ấy được hiểu một cách rộng rãi như vậy.

 Ý, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".

TÂM                                                855

 Đồ ăn khất thực, này Sariputta, Ta nói có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".
 Sàng tọa, này Sariputta, Ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì".
 Làng, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên
hành trì, không nên hành trì".
 Thị trấn, này Sariputta, Ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì".
 Đô thị, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên
hành trì, không nên hành trì".
 Quốc độ, này Sariputta, Ta nói có hai loại:
"Nên hành trì, không nên hành trì".
 Người (Puggala), này Sariputta, Ta nói có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì".

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Sariputta bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, lời nói này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải nghĩa một cách rộng rãi, con được hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như sau:

"Ý, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn đã nói như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên? Ý nào, bạch

TÂM                                                 856

Thế Tôn, khi hành trì, các bất thiện pháp tăng trưởng,
các thiện pháp thối giảm, ý như vậy không nên hành
trì. Ý nào, bạch Thế Tôn, khi hành trì thời các bất
thiện pháp thối giảm, các thiện pháp tăng trưởng, ý
như vậy nên hành trì. "Ý, này Sariputta, Ta nói có
hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Thế Tôn
đã nói lên như vậy. Và do duyên như vậy, lời nói ấy
được nói lên.

"Món ăn khất thực, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Sàng tọa, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Làng, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Thị trấn, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Đô thị, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Quốc độ, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

"Người, này Sariputta, Ta nói có hai loại... do

TÂM                                                 857

duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên".

Bạch Thế Tôn, lời nói này được Thế Tôn nói lên một cách vắn tắt, không giải thích rộng rãi, con đã hiểu một cách rộng rãi như vậy.

– Lành thay, lành thay, này Sariputta! Lành
thay, này Sariputta! Lời nói này được Ta nói lên vắn
tắt, không giải thích rộng rãi, Ông đã hiểu một cách
rộng rãi như vậy.

Y, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Ta đã nói lên như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên? Y nào, này Sariputta, khi hành trì thời các bất thiện pháp tăng trưởng... Do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

Đồ ăn khất thực, này Sariputta, Ta nói có hai
loại: "Nên hành trì, không nên hành trì". Ta đã nói
như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên?...
Do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

Sàng tọa, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì, không nên hành trì"... (như trên)... Sàng tọa như vậy không nên hành trì. Sàng tọa như vậy nên hành trì.... (như trên)... Làng như vậy không nên hành trì ... (như trên) ... Làng như vậy nên hành trì... (như trên).. Thị trấn như vậy không nên hành trì...

TÂM                                                   858

(như trên)... Thị trấn như vậy nên hành trì.... (như trên).... Đô thị như vậy không nên hành trì... (như trên)... Đô thị như vậy nên hành trì... (như trên)... Quốc độ như vậy không nên hành trì ... (như trên) ... Quốc độ như vậy nên hành trì ... (như trên) ... Người, này Sariputta, Ta nói có hai loại: "Nên hành trì và không nên hành trì". Ta đã nói như vậy. Và do duyên gì, lời nói ấy được nói lên? Người, này Sariputta... Do duyên như vậy, lời nói ấy được nói lên.

Này Sariputta, lời nói này được Ta nói vắn tắt, ý nghĩa (lời nói ấy) cần được hiểu một cách rộng rãi như vậy.

 Này Sariputta, nếu tất cả những vị Sát đế lỵ,
đối với lời nói này được Ta nói vắn tắt, có thể
hiểu ý nghĩa lời nói ấy một cách rộng rãi như
vậy, tất cả những vị ấy sẽ được hưởng hạnh
phúc, an lạc lâu dài.
 Này Sariputta, nếu tất cả những vị Bà-la-
môn ..
 Nếu tất cả những vị Vessa...
 Này Sariputta, nếu tất cả những vị Thủ đà
(Sudda), đối với lời nói này được Ta nói vắn
tắt, có thể hiểu ý nghĩa lời nói ấy một cách
rộng rãi như vậy, tất cả những vị ấy sẽ được

TÂM                                                 859

hưởng hạnh phúc an lạc lâu dài.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Sariputta hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                      860

118 Tâm sở - Kinh VỚI TƯ TÂM SỞ – Tăng II, 116

VỚI TƯ TÂM SỞ – Tăng II, 116

 Này các Tỷ-kheo:

 Khi nào có hành động về thân, do nhân thân tư
tâm sở, khởi lên lạc khổ nội tâm.
 Khi nào có hành động về lời, do nhân tư tâm
sở về lời, khởi lên lạc khổ nội tâm.
 Khi nào có hành động về ý, do nhân tư tâm sở
về ý, khởi lên lạc khổ nội tâm.
 Hay là do vô minh …

2.

 Hoặc này các Tỷ-kheo, do tự mình làm thân
hành, do duyên này, khởi lên lạc khổ nội tâm
cho người ấy.
 Hoặc này các Tỷ-kheo, do người khác làm thân
hành đối với người ấy, do duyên này khởi lên
lạc khổ nội tâm cho người ấy.
 Hoặc này các Tỷ-kheo, tự mình tỉnh giác làm
thân hành, do duyên này khởi lên lạc khổ nội
tâm cho người ấy.

TÂM                                               861

 Hoặc này các Tỷ-kheo, không có tỉnh giác làm thân hành, do duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.

3.

 Hoặc này các Tỷ-kheo, do tự mình làm khẩu
hành, do duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm
cho người ấy.
 Hoặc này các Tỷ-kheo, do người khác làm
khẩu hành đối với người ấy, do duyên này khởi
lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.
 Hoặc này các Tỷ-kheo, tự mình tỉnh giác làm
khẩu hành, do duyên này khởi lên lạc khổ nội
tâm cho người ấy.
 Hoặc này các Tỷ-kheo, không có tỉnh giác làm
khẩu hành, do duyên này khởi lên lạc khổ nội
tâm cho người ấy.

4.

 Hoặc này các Tỷ-kheo, do tự mình làm ý hành, do duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy.

TÂM                                               862

 Hoặc này các Tỷ-kheo, do người khác làm ý
hành đối với người ấy, do duyên này khởi lên
lạc khổ nội tâm cho người ấy.
 Hoặc này các Tỷ-kheo, tự mình tỉnh giác làm ý
hành, do duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm
cho người ấy.
 Hoặc này các Tỷ-kheo, không có tỉnh giác làm
ý hành, do duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm
cho người ấy.

5. Này các Tỷ-kheo, trong những pháp này, có vô
minh tháp tùng. Do sự đoạn diệt, ly tham, không có
dư tàn của vô minh, thân hành ấy không có, do duyên
này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người ấy; khẩu hành
ấy không có, do duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm
cho người ấy; ý hành không có, do duyên này khởi
lên lạc khổ nội tâm cho người ấy. Thửa ruộng không
có, căn cứ không có, xứ không có, duyên sự không
có, do duyên này khởi lên lạc khổ nội tâm cho người
ấy.

TÂM                                               863

119 Tâm thuận ứng nghịch ứng với 8 gió - Kinh TÙY CHUYỂN THẾ GIỚI 2 – Tăng III, 498

TÙY CHUYỂN THẾ GIỚI 2 –Tăng III, 498

1.- Tám thế gian pháp này, này các Tỷ-kheo, tùy chuyển thế giới. Thế giới tùy chuyển theo tám pháp thế gian này.

2. Thế nào là tám?

- Lợi dưỡng và không lợi dưỡng,
- Danh vọng và không danh vọng,
- Chỉ trích và tán thán,
- An lạc và đau khổ.

Tám pháp thế gian này, này các Tỷ-kheo, tùy chuyển thế giới. Thế giới tùy chuyển theo tám pháp thế gian này.

3. Với kẻ phàm phu không nghe pháp, này các Tỷ- kheo, sanh ra lợi dưỡng, không lợi dưỡng, danh vọng, chỉ trích, tán thán, an lạc, đau khổ.

TÂM                                               864

Với vị Thánh đệ tử nghe pháp, cũng sanh ra lợi dưỡng, không lợi dưỡng, danh vọng, chỉ trích, tán thán, an lạc, đau khổ.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có đặc thù gì, thù thắng gì, có sai khác gì giữa vị Thánh có nghe pháp và kẻ phàm phu có không nghe pháp?

- Bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế Tôn làm căn bản,
lấy Thế Tôn làm chỉ đạo, lấy Thế Tôn làm chỗ nương
tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn giảng cho
ý nghĩa của lời nói này. Sau khi nghe Thế Tôn, các
Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy lắng nghe và suy niệm kỹ, ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế tôn nói như sau:

4. - Với kẻ phàm phu không nghe pháp, này các Tỷ- kheo, khởi lên lợi dưỡng. Vị ấy không có suy tư: "Lợi dưỡng này khởi lên nơi ta, lợi dưỡng ấy vô thường, khổ, biến hoại". Vị ấy không như thật rõ biết … khởi lên không lợi dưỡng … khởi lên danh vọng … khởi lên không danh vọng … khởi lên chỉ trích … khởi lên

TÂM                                                865

tán thán … khởi lên an lạc … khởi lên khổ đau. Vị ấy không có suy tư: "Khổ này khởi lên nơi ta, khổ ấy là vô thường, khổ, biến hoại".

Vị ấy không như thật rõ biết rằng:

- Lợi dưỡng xâm nhập tâm của người ấy và an
trú,
- Không lợi dưỡng xâm nhập tâm của người ấy
và an trú,
- Danh vọng xâm nhập tâm của người ấy và an
trú,
- Không danh vọng xâm nhập tâm của người ấy
và an trú,
- Chỉ trích xâm nhập tâm của người ấy và an trú,
- Tán thán xâm nhập tâm của người ấy và an
trú,
- An lạc xâm nhập tâm của người ấy và an trú,
- Đau khổ xâm nhập tâm của người ấy và an
trú".

 Người ấy thuận ứng với lợi dưỡng được khởi lên
và nghịch ứng với không lợi dưỡng; thuận ứng với
danh vọng được khởi lên và nghịch ứng với không
danh vọng; thuận ứng với tán thán được khởi lên
và nghịch ứng với chỉ trích; thuận ứng với an lạc
được khởi lên và nghịch ứng với đau khổ;

TÂM                                               866

 Người ấy đầy đủ thuận ứng, nghịch ứng như vậy,
không có giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi,
khổ, ưu, não. Ta nói rằng, người ấy không thoát
khỏi khổ.

5. Với vị Thánh đệ tử có nghe pháp, này các Tỷ-kheo,
khởi lên lợi dưỡng. Vị ấy có suy tư: "Lợi dưỡng này
khởi lên nơi ta. Lợi dưỡng ấy là vô thường, đau
khổ, bị biến hoại". Vị ấy như thật rõ biết … khởi lên
không lợi dưỡng … khởi lên danh vọng … khởi lên
không danh vọng … khởi lên chỉ trích … khởi lên tán
thán … khởi lên an lạc … khởi lên khổ đau. Vị ấy có
suy tư: "Khổ này khởi lên nơi ta, khổ ấy là vô thường
khổ, biến hoại".

Vị ấy như thật rõ biết rằng:

- Lợi dưỡng này không xâm nhập tâm của vị ấy
và an trú,
- Không lợi dưỡng…
- Danh vọng…
- Không danh vọng…
- Chỉ trích…
- Tán thán…
- An lạc…
- Đau khổ không xâm nhập tâm của người ấy và
an trú".

TÂM                                                867

 Vị ấy không thuận ứng với lợi dưỡng được khởi
lên và không nghịch ứng với không lợi dưỡng;
không thuận ứng với danh vọng được khởi lên và
không nghịch ứng với không danh vọng; không
thuận ứng với tán thán được khởi lên và không
nghịch ứng với chỉ trích; không thuận ứng với an
lạc được khởi lên và không nghịch ứng với đau
khổ;
 Vị ấy do đoạn tận thuận ứng, nghịch ứng như vậy,
nên giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não. Ta nói rằng, vị ấy thoát khỏi khổ.

Đây là đặc thù, này các Tỷ-kheo, đây là thù thắng, đây là sai biệt giữa vị Thánh đệ tử có nghe pháp và kẻ phàm phu không nghe pháp.

Lợi dưỡng, không lợi dưỡng,
Danh vọng, không danh vọng
Chỉ trích và tán thán
An lạc và đau khổ
Những pháp này vô thường
Không thường hằng biến diệt
Biết chúng giữ chánh niệm
Bậc trí quán biến diệt
Pháp khả ái, không động
Không khả ái, không sân
Các pháp thuận hay nghịch

TÂM                                               868

Được tiêu tan không còn
Sau khi biết con đường
Không trần cấu không sầu
Chơn chánh biết sanh hữu
Đi đến bờ bên kia.

TÂM                              869

120 Tâm thù nghịch đối với bậc Đạo sư - Kinh ĐẠI KHÔNG – 122 Trung III, 301

KINH ĐẠI KHÔNG (Mahasunnata suttam) – Bài kinh số 122 – Trung III, 301

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú giữa các dòng họ Sakka (Thích-ca), tại Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ), ở tu viện Nigrodha (Ni-câu-luật Thọ Viên). Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào Kapilavatthu để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Kapilavatthu, ăn xong, trên đường đi khất thực trở về, Thế Tôn đi đến trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka để ở ban ngày. Lúc bấy giờ, tại tu viện của Thích-ca Kalakhemaka, có sắp đặt rất nhiều sàng tọa. Thế Tôn thấy rất nhiều sàng tọa tại trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka, thấy vậy Thế Tôn suy nghĩ: "Rất nhiều sàng tọa được sắp đặt tại tu viện của Thích-ca Kalakhemaka. Không biết ở đấy có rất nhiều Tỷ-kheo ở không?"

TÂM                                                870

Lúc bấy giờ Tôn giả Ananda cùng với rất nhiều vị Tỷ-kheo đang làm y (civarakamma) ở trú xứ của Thích-ca Ghataya.

Rồi Thế Tôn vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc
cư đứng dậy, đi đến trú xứ của Thích-ca Ghataya, sau
khi đến liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi,
Thế Tôn bảo Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, có rất nhiều sàng tọa được sắp đặt tại trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka. Không biết có nhiều Tỷ-kheo trú ở đấy không.

– Bạch Thế Tôn, có rất nhiều sàng tọa được sắp
đặt ở trú xứ của Thích-ca Kalakhemaka; có rất nhiều
Tỷ-kheo trú tại chỗ ấy. Bạch Thế Tôn, nay là thời
chúng con làm y.

 Này Ananda, một Tỷ-kheo không chói sáng
nếu thích thú trong hội chúng của mình, nếu
hân hoan trong hội chúng của mình, nếu hoan
hỷ trong hội chúng của mình, nếu thích thú
trong hội chúng của người, nếu hân hoan trong
hội chúng của người, nếu hoan hỷ trong hội
chúng của người.

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo nào thích thú trong hội chúng của mình, hân hoan trong hội chúng

TÂM                                                871

của mình, hoan hỷ trong hội chúng của mình,
thích thú trong hội chúng của người, hân hoan
trong hội chúng của người, hoan hỷ trong hội
chúng của người, có thể là một vị chứng đắc
tùy theo ý muốn, chứng đắc không khó khăn,
chứng đắc không mệt nhọc, viễn ly lạc, độc cư
lạc, an tịnh lạc, chánh giác lạc; sự kiện như vậy
không xảy ra.

 Nhưng này Ananda, Tỷ-kheo nào sống một
mình, xa lánh tụ hội, thời vị ấy có hy vọng
chứng đắc tùy theo ý muốn, chứng đắc không
khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, viễn ly
lạc, độc cư lạc, an tịnh lạc, chánh giác lạc; sự
kiện như vậy có thể xảy ra.

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo nào thích thú trong
hội chúng của mình, hân hoan trong hội chúng
của mình, hoan hỷ trong hội chúng của mình,
thích thú trong hội chúng của người, hân hoan
trong hội chúng của người, hoan hỷ trong hội
chúng của người sẽ chứng đắc và an trú với tâm
giải thoát có hạn kỳ và thoải mái hay không có
hạn kỳ và bất động; sự kiện như vậy không xảy
ra.

 Nhưng này Ananda, Tỷ-kheo nào sống một

TÂM                                                  872

mình, xa lánh tụ hội, thời vị ấy có hy vọng sẽ
chứng đắc và an trú với tâm giải thoát có hạn
kỳ và thoái mái, hay không có hạn kỳ và bất
động; sự kiện như vậy có xảy ra.

 Này Ananda, Ta không quán thấy một sắc
pháp nào trong ấy có hoan hỷ, trong ấy có
hoan lạc, chịu sự biến dịch, chịu sự đổi khác
mà không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não.

 Nhưng sự (an) trú này, này Ananda, đã được
Như Lai hoàn toàn giác ngộ, tức là sau khi
không tác ý với tất cả tướng, chứng đắc và (an)
trú nội không. Và nếu, này Ananda, trong khi
Như Lai an trú trong an trú này, nếu có những
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ, quốc
vương, đại thần, ngoại đạo, ngoại đạo đệ tử đến
yết kiến, trong khi ấy, này Ananda, Như Lai
với tâm hướng đến viễn ly, thiên về viễn ly,
nặng về viễn ly, sống độc cư, hoan hỷ trong ly
dục, làm cho đoạn tận tất cả các pháp dựa trên
các lậu hoặc an trú, nói lên tại chỗ ấy những lời
thuần túy liên hệ đến khích lệ.

 Do vậy, này Ananda, nếu Tỷ-kheo ước vọng: "Sau khi chứng đạt nội không, ta sẽ an trú", vị Tỷ-kheo ấy, này Ananda, cần phải an chỉ,

TÂM                                               873

an tọa, chuyên nhất và an định nội tâm.

 Và này Ananda, như thế nào Tỷ-kheo an chỉ, an tọa, chuyên nhất và an định nội tâm?

Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện
pháp, chứng đạt và an trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ
lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Diệt tầm và tứ,
chứng và trú Nhị thiền, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhứt tâm... Tam
thiền... chứng và trú Tứ thiền. Như vậy, này Ananda,
Tỷ-kheo an chỉ, an tọa, chuyên nhất và an định nội
tâm.

Vị ấy tác ý nội không. Trong khi vị ấy tác ý nội
không, tâm không thích thú, không tịnh tín, không an
trú, không hướng đến nội không. Sự kiện là như vậy,
này Ananda, Tỷ-kheo biết như sau: "Trong khi ta tác
ý nội không, tâm không thích thú, không tịnh tín,
không an trú, không hướng đến nội không". Ở đây,
vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Vị ấy tác ý ngoại không. Vị ấy tác ý nội ngoại không. Vị ấy tác ý bất động. Trong khi vị ấy tác ý bất động thời tâm không thích thú, không tịnh tín, không an trú, không hướng đến bất động". Sự kiện là như vậy, này Ananda, Tỷ-kheo biết như sau: "Trong khi ta tác ý bất động, tâm không thích thú, không tịnh

TÂM                                                 874

tín, không an trú, không hướng đến bất động". Ở đây,
vị ấy ý thức rõ ràng như vậy. Này Ananda, Tỷ-kheo
ấy cần phải an trú, an tọa, chuyên nhất, và an định
nội tâm trên định tướng (samadhinimitte) đã đề cập
về trước ấy.

Vị ấy tác ý nội không. Trong khi vị ấy tác ý nội
không, tâm thích thú, tịnh tín, an trú, hướng đến nội
không. Sự kiện là như vậy, này Ananda, Tỷ-kheo biết
như sau: "Trong khi ta tác ý nội không, tâm thích thú,
tịnh tín, an trú, hướng đến nội không". Ở đây, vị ấy
ý thức rõ ràng như vậy.

Vị ấy tác ý ngoại không. Vị ấy tác ý nội ngoại
không. Vị ấy tác ý bất động. Trong khi vị ấy tác ý bất
động, tâm thích thú, tịnh tín, an trú hướng đến bất
động. Sự kiện là như vậy, này Ananda, vị Tỷ-kheo
biết như sau: "Trong khi ta tác ý bất động, tâm thích
thú, tịnh tín, an trú, hướng đến bất động". Ở đây, vị
ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu Tỷ-kheo ấy đang an trú trong
an trú này, tâm vị ấy hướng đến đi kinh hành, vị ấy
đi kinh hành (cankamati), và nghĩ rằng: "Trong khi
ta đang đi kinh hành, thời tham và ưu, các ác bất
thiện pháp không có chảy vào". Ở đây, vị ấy ý thức
rõ ràng như vậy.

TÂM                                                 875

Này Ananda, nếu Tỷ-kheo đang an trú trong an
trú này, tâm vị ấy hướng đến đứng lại, vị ấy đứng lại
và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang đứng lại, thời tham
và ưu, các ác bất thiện pháp không có chảy vào". Ở
đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ-kheo ấy an trú
trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến ngồi, vị ấy
ngồi và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang ngồi, tham và
ưu, các ác bất thiện pháp không có chảy vào". Ở đây,
vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ-kheo ấy an trú
trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến nằm, vị ấy
nằm và nghĩ rằng: "Trong khi ta đang nằm, thời
tham và ưu, các ác bất thiện pháp không chảy vào".
Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu trong khi Tỷ-kheo ấy an trú trong sự an trú này, tâm vị ấy hướng đến nói, vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta sẽ không nói những câu chuyên hạ liệt, đê tiện, thuộc phàm phu, không thuộc bậc Thánh, không liên hệ đến mục đích, không đưa đến yếm ly, ly dục, đoạn tiệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ. Niết-bàn, như quốc vương luận, đạo tặc luận, đại thần luận, quân luận, bố úy luận, chiến tranh luận, thực vật luận, ẩm liệu luận, y phục luận, ngọa cụ

TÂM                                                  876

luận, hoan man luận, hương liệu luận, thân thích luận, xa thừa luận, thôn luận, thị trấn luận, đô thị luận, quốc độ luận, nữ luận, anh hùng luận, hạng trung luận, thủy bình xứ luận, tiên linh luận, sai biệt luận, thế giới luận, hải thuyết luận, hữu vô hữu luận. Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy. Nhưng này Ananda, đối với những lời nói nào khắc khổ, khai tâm, đưa đến nhứt hướng yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn, như thiểu dục luận, tri túc luận, độc cư luận, bất chúng hội luận, tinh cần luận, giới luận, định luận, tuệ luận, giải thoát luận, giải thoát tri kiến luận, vị ấy nghĩ: "Ta sẽ nói các luận như vậy". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

Này Ananda, nếu Tỷ-kheo ấy trong khi an trú
với sự an trú này, tâm hướng đến suy tầm (vitakka),
vị ấy suy nghĩ: "Đối với những suy tầm hạ liệt, đê
tiện, phàm phu, không thuộc bậc Thánh, không liên
hệ đến mục đích, không đưa đến yếm ly, ly tham,
đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn, như
là dục tầm, sân tầm, hại tầm, ta sẽ không suy nghĩ
các loại suy tầm ấy". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như
vậy.

Nhưng này Ananda, đối với những suy tầm này, thuộc bậc Thánh, có khả năng cầu tiến, hướng dẫn

TÂM                                                    877

(người suy nghĩ các suy tầm ấy) đến sự đoạn trừ hoàn toàn đau khổ, như là ly dục tầm, vô sân tầm, bất hại tầm, vị ấy nghĩ: "Ta sẽ suy tư các loại suy tầm này". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

 Này Ananda, có năm dục trưởng dưỡng này. Thế nào là năm?

 Các sắc do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả
lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn; các tiếng
do tai nhận thức; các hương do mũi nhận thức;
các vị do lưỡi nhận thức; các xúc do thân nhận
thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến
dục, hấp dẫn. Này Ananda, có năm dục trưởng
dưỡng này. Từ đây Tỷ-kheo cần phải thường
thường quán sát tự tâm như sau: "Trong tâm
ta, có khởi lên tâm hành gì với xứ (ayatana)
này hay xứ khác của năm dục trưởng
dưỡng?".

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát
như vậy, tuệ tri rằng: "Trong tâm ta, có khởi
lên tâm hành với xứ này hay xứ khác của năm
dục trưởng dưỡng". Sự kiện là như vậy, Tỷ-
kheo tuệ tri như sau: "Dục ái (chandaraga)
này đối với năm dục trưởng dưỡng đối với ta,
chưa đoạn diệt được". Ở đây, vị ấy ý thức rõ

TÂM                                                878

ràng như vậy.

 Này Ananda, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát
như vậy, tuệ tri rằng: "Trong tâm ta, không có
khởi lên tâm hành với xứ này hay xứ khác của
năm dục trưởng dưỡng". Sự kiện là như vậy,
Tỷ-kheo tuệ tri như sau: "Dục tham này đối với
năm dục trưởng dưỡng đối với ta, đã được
đoạn diệt". Ở đây, vị ấy ý thức rõ ràng như vậy.

 Này Ananda, có năm thủ uẩn.

 Ở đây, Tỷ-kheo cần phải đoạn tận chúng, khi
vị ấy tùy quán sự sanh diệt. Đây là sắc, đây là
sự tập khởi của sắc, đây là sự đoạn diệt của sắc.
Đây là thọ, đây là sự tập khởi của thọ, đây là sự
đoạn diệt của thọ. Đây là tưởng... Đây là
hành... Đây là thức, đây là sự tập khởi của thức,
đây là sự đoạn diệt của thức.

 Trong khi vị ấy an trú, tùy quán sự sanh diệt
của năm thủ uẩn này, nếu có ngã mạn nào
(asmimmano) (khởi lên) đối với năm thủ uẩn,
ngã mạn ấy được đoạn tận. Sự kiện là như vậy,
này Ananda, Tỷ-kheo tuệ tri như sau: "Phàm
có ngã mạn nào đối với năm thủ uẩn (khởi lên)
nơi ta, ta đã đoạn tận ngã mạn ấy". Ở đây, vị

TÂM                                                879

ấy ý thức rõ ràng như vậy. Những pháp này,
này Ananda, thuần nhất liên hệ đến thiện, đều
thuộc hiền, Thánh, siêu thế, vượt ngoài tầm của
ác ma.

– Này Ananda, Ông nghĩ thế nào? Vì thấy lý do gì, một Thanh văn Đệ tử tự nghĩ là xứng đáng (hợp lý) để đi theo một Đạo sư dầu cho bị hất hủi?

– Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, các pháp dựa Thế Tôn làm căn bản, hướng Thế Tôn làm lãnh đạo, nương tựa Thế Tôn làm y cứ. Bạch Thế Tôn, tốt lành thay nếu Thế Tôn thuyết giảng cho ý nghĩa này. Sau khi được nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ hành trì.

– Này Ananda, thật không xứng đáng cho một đệ tử bám sát theo vị đạo sư, nếu vì lý do được nghe giải thích khế kinh và phúng tụng. Vì cớ sao? Trong một thời gian lâu dài, các pháp đã được các Ông nghe, thọ trì, đọc lớn tiếng, suy tư với ý, khéo thấu hiểu với chánh trí. Nhưng này Ananda, đối với những lời nói nào, khắc khổ, khai tâm đưa đến nhất hướng viễn ly, ly tham, đoạn diệt an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn như là thiểu dục luận, tri túc luận, độc cư luận, bất chúng hội luận, tinh cần luận, giới luận, định luận, tuệ luận, giải thoát luận, giải thoát tri kiến luận. Này Ananda, do nhân duyên những loại

TÂM                                                     880

thuyết luận như vậy, thật xứng đáng cho một Thanh văn đệ tử bám sát vị Đạo sư dầu cho bị hất hủi. Sự kiện là như vậy, này Ananda, thời có sự phiền lụy (upaddava) cho vị Đạo sư; sự kiện là như vậy, thời có sự phiền lụy do đệ tử; sự kiện là như vậy, thời có sự phiền lụy cho các vị tu Phạm hạnh.

Và này Ananda, như thế nào là sự phiền lụy cho vị Đạo sư? Ở đây, này Ananda, có Đạo sư lựa một trú xứ (senasanam) xa vắng trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài trời hay trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà- la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lui lại đời sống sung túc. Như vậy, này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của Đạo sư. Vì sự phiền lụy của Đạo sư, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sanh, đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả dẫn đến sanh, già, chết trong tương lai, các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy, này Ananda, là sự phiền lụy của Đạo sư.

Này Ananda, thế nào là sự phiền lụy của đệ tử? Này Ananda, đệ tử của một Đạo sư, bắt chước đời sống viễn ly của Đạo sư mình, lựa một trú xứ xa

TÂM                                                  881

vắng, trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài trời hay trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân với quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà- la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây cung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lui lại đời sống sung túc. Như vậy, này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của đệ tử. Vì sự phiền lụy của đệ tử, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sanh, đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả, dẫn đến sanh, già, chết trong tương lai; các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy, này Ananda, là sự phiền lụy của đệ tử.

Và này Ananda, như thế nào là sự phiền lụy của
các vị tu Phạm hạnh? Ở đây, này Ananda, Như Lai
xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri,
Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư,
Phật, Thế Tôn. Ngài lựa một trú xứ xa vắng, trong
rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu,
trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài
trời hay trên một đống rơm. Trong khi Ngài sống
viễn ly như vậy, các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân
và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà-la-
môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung

TÂM                                                  882

quanh, Ngài không khởi lên nhiễm tâm, không rơi vào dục vọng, không khởi lên tham ái, không trở lui lại đời sống sung túc.

Nhưng này Ananda, vị đệ tử của bậc Đạo sư chủ tâm theo (hạnh) viễn ly của bậc Đạo sư, bắt chước (theo hạnh ấy) lựa một trú xứ xa vắng, trong rừng, dưới gốc cây, trên sườn núi, chỗ hoang vu, trong hang núi, tại bãi tha ma, tại khu rừng, ngoài trời, trên một đống rơm. Trong khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh. Được các Bà-la-môn, gia chủ, cả thị dân và quốc dân bao vây xung quanh, vị ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái, trở lại đời sống sung túc. Như vậy, này Ananda, được gọi là sự phiền lụy của các vị tu Phạm hạnh. Vì sự phiền lụy của Phạm hạnh, các ác bất thiện pháp, tạp nhiễm, dẫn đến tái sanh đáng sợ hãi, đưa đến khổ quả, dẫn đến sanh, già, chết trong tương lai, các pháp ấy tấn công vị ấy. Như vậy, này Ananda, là sự phiền lụy của các vị tu Phạm hạnh.

Nhưng này Ananda, sự phiền lụy của các vị tu
Phạm hạnh là nhiều quả khổ hơn, nhiều quả não hơn
đối với phiền lụy của Đạo sư này và phiền lụy của đệ
tử này, hơn nữa nó dẫn đến đọa lạc.

TÂM                                                   883

 Do vậy, này Ananda, hãy đối xử với Ta, với tâm thân hữu, không với tâm thù nghịch, và như vậy các Ông sẽ được hạnh phúc an lạc lâu dài.

Và như thế nào là các đệ tử đối xử vị Đạo sư với
tâm thù nghịch, không với tâm thân hữu? Ở đây, này
Ananda, vị Đạo sư ấy với lòng từ mẫn thuyết pháp
cho các đệ tử, mong cầu hạnh phúc cho họ, vì lòng
từ mẫn nói rằng: "Đây là hạnh phúc cho các Ông, đây
là an lạc cho các Ông". Nhưng các đệ tử của vị ấy
không chịu nghe theo, không chịu lóng tai, chú tâm
vào hướng khác (annan), ngược lại, họ đi xa lời giảng
dạy của vị Đạo sư. Như vậy, này Ananda, là các đệ
tử đối xử với bậc Đạo sư, với tâm thù nghịch, không
với tâm thân hữu.

Và như thế nào, này Ananda, là các đệ tử đối xử
với bậc Đạo sư, với tâm thân hữu, không với tâm thù
nghịch? Ở đây, này Ananda, vị Đạo sư với lòng từ
mẫn thuyết pháp cho các đệ tử, tìm cầu hạnh phúc
cho họ, vì lòng từ mẫn nói rằng: "Đây là hạnh phúc
cho các Ông, đây là an lạc cho các Ông". Các đệ tử
của vị ấy chịu nghe theo, chịu lóng tai, không chú
tâm vào hướng khác, và không ngược lại đi xa lời
dạy của bậc Đạo sư. Như vậy, này Ananda, là các đệ
tử đối xử với bậc Đạo sư, với tâm thân hữu, không
phải với tâm thù nghịch.

TÂM                                                884

Do vậy, này Ananda, hãy đối xử với Ta, với tâm
thân hữu, chớ với tâm thù nghịch và như vậy sẽ là
hạnh phúc, là an lạc lâu dài cho các Ông. Ta không
sách tấn các Ông như người thợ gốm đối với các đồ
gốm chưa nung, chưa được nung chín. Ta sẽ nói hết
lời chỉ trích này đến lời chỉ trích khác, hết lời tán thán
này đến lời tán thán khác. Cái gì là lõi cây, cái ấy sẽ
đứng vững tồn tại.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                                     885

121 Tâm thụ động và Tâm dao động tu tập giác chi nào - Kinh Lửa – Tương V, 178

Lửa – Tương V, 178

1) ...

2) Rồi một số đông Tỷ-kheo, vào buổi sáng, đắp y, mang y bát đi vào Sàvatthi để khất thực.

3) Rồi các Tỷ-kheo ấy suy nghĩ: "Nay còn quá sớm để đi vào Sàvatthi khất thực, vậy chúng ta hãy đi đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo".

4) Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến khu vườn của các du sĩ
ngoại đạo; sau khi đến, nói lên với các du sĩ ngoại
đạo những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên
những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống
một bên. Các du sĩ ngoại đạo nói với các Tỷ-kheo
đang ngồi một bên:

5) -- Này chư Hiền, Sa-môn Gotama có thuyết pháp
như sau cho các đệ tử:"Hãy đến, này các Tỷ-kheo,
sau khi đoạn tận năm triền cái là những pháp làm uế
nhiễm tâm, làm yếu ớt trí tuệ, hãy như thật tu tập bảy
giác chi".

TÂM                                                 886

Này chư Hiền, chúng tôi cũng thuyết pháp như vậy cho các đệ tử: "Hãy đến, này chư Hiền, sau khi đoạn tận năm triền cái là những pháp làm uế nhiễm tâm, làm yếu ớt trí tuệ, hãy như thật tu tập bảy giác chi".

6) Ở đây, này chư Hiền, cái gì là đặc thù (viseso),
cái gì là thù thắng (abhippayo), cái gì là sai biệt giữa
Sa-môn Gotama và chúng tôi, tức là về thuyết pháp
hay về giáo giới?

7) Rồi các Tỷ-kheo ấy không hoan hỷ, không bác bỏ
lời nói của các du sĩ ngoại đạo ấy; không hoan hỷ,
không bác bỏ, từ chỗ ngồi đứng dậy họ ra đi với ý
nghĩ: "Chúng ta sẽ được biết ý nghĩa lời nói này từ
nơi Thế Tôn".

8) Rồi các Tỷ-kheo ấy, sau khi đi khất thực ở
Sàvatthi, sau buổi ăn, trên con đường đi khất thực trở
về, đi đến Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn
rồi ngồi xuống một bên.

9) Ngồi một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con, vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát và đi vào Sàvatthi để khất thực. Bạch Thế Tôn, rồi chúng con suy nghĩ: "Nay còn quá sớm để đi vào Sàvatthi khất thực. Vậy chúng ta hãy đi đến khu vườn các du sĩ ngoại đạo". Rồi bạch Thế

TÂM                                                   887

Tôn, chúng con đi đến khu vườn các du sĩ ngoại đạo;
sau khi đến, nói lên với các du sĩ ngoại đạo những
lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Rồi
bạch Thế Tôn, các du sĩ ngoại đạo ấy nói với chúng
con đang ngồi một bên: "Này chư Hiền, Sa-môn
Gotama thuyết pháp như sau... tức là về thuyết pháp
hay về giáo giới?"

10) Rồi, bạch Thế Tôn, chúng con không tán thán,
không bác bỏ lời nói các du sĩ ngoại đạo ấy; không
hoan hỷ, không bác bỏ, từ chỗ ngồi đứng dậy chúng
con ra đi với ý nghĩ: "Chúng ta sẽ được hiểu lời nói
này từ Thế Tôn".

11) -- Được nói vậy, này các Tỷ-kheo, các du sĩ ngoại
đạo cần được trả lời như sau: "Này chư Hiền, khi tâm
thụ động (linam), trong khi ấy, tu tập giác chi nào là
không phải thời, trong khi ấy, tu tập giác chi nào là
phải thời? Nhưng, này chư Hiền, trong khi tâm dao
động (uddhatam), trong khi ấy, tu tập giác chi nào
là không phải thời, trong khi ấy, tu tập giác chi nào
là phải thời?" Được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các
du sĩ ngoại đạo sẽ không thể cắt nghĩa được, sẽ rơi
vào khó khăn.

12) Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, vấn đề này vượt ngoài giới vức của họ. Này các Tỷ-kheo, Ta

TÂM                                                 888

không thấy một ai ở Thiên giới, thế giới này, ở Ma
giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa-môn,
Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người có thể làm thỏa
mãn tâm với câu trả lời cho những câu hỏi này, ngoại
trừ Như Lai, hay đệ tử Như Lai, hay những ai được
nghe từ hai vị ấy.

Phi Thời – Tương V, 180

13)-- Trong khi tâm thụ động, này các Tỷ-kheo,
trong khi ấy, không phải thời là tu tập khinh an giác
chi, không phải thời là tu tập định giác chi, không
phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Khi tâm thụ
động, này các Tỷ-kheo, thật khó làm tâm phát khởi
nhờ những pháp này.

14) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn đốt lên
một ngọn lửa nhỏ, người ấy ném vào đấy cỏ ướt,
phân bò ướt, củi ướt, để ngọn lửa ấy giữa mưa, gió
và rắc bụi lên trên; người ấy có thể nhen đỏ ngọn lửa
nhỏ ấy không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động, trong khi ấy, không phải thời là tu tập khinh

TÂM                                                889

an giác chi, không phải thời là tu tập định giác chi,
không phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Vì rằng,
khi tâm thụ động, thật khó làm tâm phát khởi nhờ
những pháp này.

Phải Thời – Tương V, 181

15) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động,
trong khi ấy, phải thời là tu tập trạch pháp giác chi,
phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, phải thời là tu
tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo,
khi tâm thụ động, thật dễ làm tâm phát khởi nhờ
những pháp này.

16) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn đốt lên
một ngọn lửa nhỏ, người ấy ném vào đấy cỏ khô,
phân bò khô, củi khô, dùng miệng thổi, không có rắc
bụi lên trên; người ấy có thể nhen đỏ ngọn lửa ấy
không?

-- Thưa có, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm thụ động, trong khi ấy, phải thời là tu tập trạch pháp giác chi, phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, phải thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo,

TÂM                                                   890

khi tâm thụ động, thật dễ làm tâm phát khởi nhờ những pháp này.

Không Phải Thời – Tương V, 182

17) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động,
trong khi ấy, không phải thời là tu tập trạch pháp
giác chi, không phải thời là tu tập tinh tấn giác chi,
không phải thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng,
này các Tỷ-kheo, tâm dao động, thật khó được tịnh
chỉ do những pháp ấy.

18) Ví như, này các Tỷ-kheo, một người muốn dập
tắt một đống lửa lớn. Ở đây, người ấy ném vào cỏ
khô, phân bò khô và củi khô, lấy miệng thổi, và
không rắc bụi lên trên. Người ấy có thể dập tắt đống
lửa lớn ấy không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao
động, không phải thời là tu tập trạch pháp giác chi,
không phải thời là tu tập tinh tấn giác chi, không phải
thời là tu tập hỷ giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao
động, thật không dễ được tịnh chỉ nhờ những pháp
ấy.

TÂM                                                  891

Phải Thời – Tương V, 182

19) -- Và này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động,
trong khi ấy, phải thời là tu tập khinh an giác chi,
phải thời là tu tập định giác chi, phải thời là tu tập
xả giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao động thật dễ
được tịnh chỉ nhờ những pháp này.

20) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người muốn dập tắt
một đống lửa lớn. Ở đây, người ấy ném vào cỏ ướt,
ném vào phân bò ướt, ném vào củi ướt, để giữa gió
và mưa, và rắc bụi lên trên. Người ấy có thể dập tắt
ngọn lửa lớn ấy không?

-- Thưa có, bạch Thế Tôn.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong khi tâm dao động, trong khi ấy, phải thời là tu tập khinh an giác chi, phải thời là tu tập định giác chi, phải thời là tu tập xả giác chi. Vì sao? Vì rằng, tâm dao động, thật dễ được tịnh chỉ nhờ các pháp này.

21) Nhưng đối với niệm, này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng lợi ích trong mọi trường hợp.

TÂM                                                  892

122 Tâm thụ động, tâm muội lược, tâm tán loạn, Khéo tu tập tâm - Kinh VÔ NGẠI GIẢI – Tăng III, 325

VÔ NGẠI GIẢI –Tăng III, 325

1. - Thành tựu bảy pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không bao lâu, với thắng trí tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú bốn vô ngại giải.

2. Thế nào là bảy?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

- Khi nào tâm thụ động, như thật rõ biết: "Đây là
tâm ta thụ động";
- Khi nào tâm muội lược, như thật rõ biết: "Nội
tâm ta muội lược";
- Khi nào tâm tán loạn, hướng ngoại, như thật
rõ biết: " Tâm ta tán loạn, hướng ngoại”.
- Vị ấy nhận thức được các thọ khởi lên, nhận
thức được các thọ an trú, nhận thức được các
thọ đi đến tiêu diệt;
- Vị ấy nhận thức được các tưởng khởi lên, nhận
thức được các tưởng an trú, nhận thức được các
tưởng tiêu diệt;

TÂM                                              893

- Vị ấy nhận thức được các tầm khởi lên, nhận
thức được các tầm an trú, nhận thức được các
tầm tiêu diệt.
- Đối với các pháp thích hợp hay không thích
hợp, đối với các pháp hạ liệt hay thù thắng, đối
với các pháp dự phần đen hay dự phần trắng,
vị ấy khéo nắm giữ tướng, khéo tác ý, khéo thọ
trì, khéo thể nhập với trí tuệ.

Thành tựu bảy pháp này, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ- kheo không bao lâu, với thắng trí tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú bốn vô ngại giải.

3. Thành tựu bảy pháp này, này các Tỷ-kheo, Sàriputta với thắng trí tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú bốn vô ngại giải. Thế nào là bảy?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Sàriputta khi nào tâm thụ
động, như thật rõ biết: "Đây là tâm ta thụ động"; khi
nào tâm muội lược, như thật rõ biết: "Nội tâm ta
muội lược";... (như trên, số 2,... chứng đạt và an trú
bốn vô ngại giải).

TÂM                                                 894

123 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

3.   Năm tâm hoang vu:

- Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo nghi
ngờ, do dự, không quyết đoán, không có
thỏa mãn đối với vị Đạo Sư. Này các
Hiền giả, vị Tỷ kheo nào nghi ngờ, do dự,
không quyết đoán, không có thỏa mãn đối
với vị Đạo Sư, vị Tỷ kheo ấy không
hướng về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh
tấn. Khi tâm của vị ấy không hướng về nỗ
lực, hăng hái, kiên trì và tinh tấn, như vậy
gọi là tâm hoang vu thứ nhất.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo nghi
ngờ đối với Pháp... đối với Tăng... đối với
học Pháp... tức giận đối với các vị đồng
Phạm hạnh, không hoan hỷ, tâm dao
động, trở thành hoang vu. Này các Hiền

TÂM                                                  895

giả, khi một vị Tỷ kheo tức giận đối với
các vị đồng Phạm hạnh, không hoan hỷ,
tâm dao động, trở thành hoang vu, vị Tỷ
kheo ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái,
kiên trì và tinh tấn. Như vậy gọi là tâm
hoang vu thứ năm.

4.   Năm tâm triền phược:

- Này các Hiền giả, ở đây vị Tỷ kheo tâm
không ly tham, không ly dục, không ly ái,
không ly khao khát, không ly nhiệt tình,
không ly ái nhiễm đối với các dục vọng.
Này các Hiền giả, vị Tỷ kheo tâm không
ly tham, không ly dục, không ly ái, không
ly khao khát, không ly nhiệt tình, không
ly ái nhiễm đối với ác dục vọng, tâm của
vị ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái,
kiên trì và tinh tấn. Tâm của vị nào không
hướng về... như vậy là tâm triền phược
thứ nhất.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo, tâm không ly tham đối với các thân... Như vậy là tâm triền phược thứ hai...

- Đối với các sắc, tâm không ly tham... Đây

TÂM                                               896

là tâm triền phược thứ ba.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo
không ăn quá sức bao tử có thể chịu nổi,
hưởng thọ sự sung sướng về nằm ngủ, sự
sung sướng về xúc chạm, sự sung sướng
về thụy miên... Đây là tâm triền phược
thứ tư.

- Này các Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo sống
đời sống phạm hạnh với hy vọng mong
được thành một loại chư Thiên: "Với luật
pháp này, với giới luật này, với khổ hạnh
này hay với Phạm hạnh này, tôi sẽ trở
thành loại chư Thiên này hay loại chư
Thiên khác". Này các Hiền giả, khi vị Tỷ
kheo sống đời sống Phạm hạnh với hy
vọng được thành một loại chư Thiên:
"Với luật pháp này, với giới luật này, với
khổ hạnh này hay với Phạm hạnh này, tôi
sẽ trở thành loại chư Thiên này hay chư
Thiên khác". Tâm của vị này không
hướng về nỗi lực, hăng hái, kiên trì và
tinh tấn. Tâm của vị nào... như vậy là tâm
triền phược thứ năm.

TÂM                                             897

124 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh TÂM HOANG VU – Tăng IV, 256

TÂM HOANG VU – Tăng IV, 256

1. - Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni
nào năm tâm hoang vu chưa đoạn tận, năm tâm triền
phược chưa được cắt đứt, với vị ấy, đêm đến hay
ngày đến, chờ đợi là tổn giảm trong các thiện pháp,
không phải là tăng trưởng.

 Như thế nào là năm tâm hoang vu chưa được đoạn tận?

2. Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo nghi ngờ bậc
Đạo Sư, do dự, không quyết đoán, không có tịnh tín.
Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni nào nghi ngờ bậc Đạo Sư,
do dự, không quyết đoán, không có tịnh tín, thời tâm
vị ấy không hướng về nhiệt tâm, chuyên chú, kiên
trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai không hướng về nhiệt
tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm
hoang vu thứ nhất chưa được đoạn tận.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nghi ngờ Pháp...

TÂM                                               898

... không có tịnh tín (như trên), nghi ngờ Tăng...

... không có tịnh tín, nghi ngờ các Học pháp, do dự, không quyết đoán, không có tịnh tín. Này các Tỷ- kheo, Tỷ-kheo nào nghi ngờ các Học Pháp... không có tịnh tín, tâm vị này không hướng về nhiệt tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai không hướng về nhiệt tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm hoang vu thứ tư chưa được đoạn tận.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy phẫn nộ đối
với các vị đồng Phạm hạnh, không có hoan hỷ, tâm
tư chống đối, cứng rắn. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni
nào phẫn nộ đối với các vị đồng Phạm hạnh, không
có hoan hỷ, tâm tư chống đối, cứng rắn, thời tâm của
vị này không hướng về nhiệt tâm, chuyên chú, kiên
trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai không hướng về nhiệt
tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm
hoang vu thứ năm chưa được đoạn tận. Như vậy là
năm tâm hoang vu chưa được đoạn tận.

 Thế nào là năm tâm triền phược chưa cắt đứt?

4. Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo, đối với những dục, không phải không tham ái, không phải không tham dục, không phải không luyến ái, không phải không khao khát, không phải không nhiệt não, không phải không khát ái. Này các Tỷ kheo, Tỷ kheo nào

TÂM                                                  899

đối với những dục, không phải không tham ái…
không phải không khát ái, tâm của vị ấy không
hướng về nhiệt tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn.
Nếu tâm của ai không hướng về nhiệt tâm, chuyên
chú, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm triền phược thứ
nhất chưa được cắt đứt.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với tự thân không phải không tham ái... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ hai chưa được cắt đứt.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với các sắc pháp không phải không tham ái... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ ba chưa được cắt đứt.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào ăn cho đến thỏa thuê, cho đến bụng chứa đầy, sống thiên về khoái lạc sàng tọa, khoái lạc ngủ nghỉ, khoái lạc thụy miên. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào ăn cho thỏa thuê, cho đến bụng chức đầy... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ tư chưa được cắt đứt.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào sống Phạm
hạnh với mong cầu được sanh Thiên giới, với ý
nghĩa: "Ta với giới này, với hạnh này, với khổ hạnh
này, hay với Phạm hạnh này sẽ được sanh làm chư
Thiên này hay chư Thiên khác". Này các Tỷ-kheo,

TÂM                                                  900

Tỷ-kheo nào sống Phạm hạnh (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ năm chưa được cắt đứt.

Như vậy là năm tâm triền phược chưa được cắt đứt.

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào, năm
tâm hoang vu chưa đoạn tận, năm tâm triền phược
này chưa cắt đứt, với vị ấy, đêm đến hay ngày đến,
chờ đợi là sự tổn giảm trong các thiện pháp, không
phải là tăng trưởng.

6. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào
tâm hoang vu đã đoạn tận, năm tâm triền phược đã
cắt đứt, với vị ấy, đêm đến hay ngày đến, chờ đợi là
sự lớn mạnh trong các thiện pháp, không phải là tổn
giảm.

Thế nào là năm tâm hoang vu đã được đoạn tận?

7. Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo không nghi ngờ
bậc Đạo Sư, không do dự, quyết đoán, tịnh tín. Này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không nghi ngờ bậc Đạo
Sư, không do dự, quyết đoán, tịnh tín, thời tâm vị ấy
hướng về nhiệt tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn.
Nếu tâm của ai hướng về nhiệt tâm, chuyên chú
kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm hoang thứ nhất đã
được đoạn tận.

TÂM                                                901

8. Lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không nghi ngờ Pháp... Tăng... (như trên)... không nghi ngờ Học Pháp, không do dự, quyết đoán, tịnh tín. Này các Tỷ- kheo, Tỷ-kheo nào không nghi ngờ Học pháp, không do dự, quyết đoán, tịnh tín, thời tâm vị ấy hướng về nhiệt tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai hướng về nhiệt tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm hoang vu thứ tư đã được đoạn tận.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không phẫn
nộ đối với các vị đồng Phạm hạnh, hoan hỷ, tâm tư
không chống đối, không cứng rắn. Này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo nào không phẫn nộ đối với các vị đồng
Phạm hạnh, hoan hỷ, tâm tư không chống đối, không
cứng rắn, thời tâm vị ấy hướng về nhiệt tâm, chuyên
chú, kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai hướng về nhiệt
tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm
hoang vu thứ năm đã được đoạn tận.

Như vậy là năm tâm hoang vu đã được đoạn tận.

Thế nào là năm tâm triền phược đã được cắt đứt?

9. Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo đối với những dục không có tham ái, không có tham dục, không có ái luyến, không có khao khát, không có nhiệt não, không có khát ái. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với những dục không có tham ái, không có tham dục,

TÂM                                                 902

không có luyến ái, không có khao khát, không có
nhiệt não, không có khát ái, tâm vị ấy hướng về nhiệt
tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai
hướng về nhiệt tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn,
như vậy là tâm triền phược thứ nhất đã được cắt
đứt.

10. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với tự thân không có tham ái... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ hai đã được cắt đứt.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với các sắc pháp không có tham ái... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ ba đã được cắt đứt.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không ăn cho
đến thỏa thuê, cho đến bụng chứa đầy, không thiên
nặng về khoái lạc sàng tọa, khoái lạc ngủ nghĩ, khoái
lạc thụy miên... (như trên)... như vậy là tâm triền
phược thứ tư đã được cắt đứt.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào sống Phạm hạnh, không mong cầu được sanh Thiên giới với ý nghĩa: "Ta với giới này, với hạnh này, với khổ hạnh này, hay với Phạm hạnh này, sẽ được sanh làm chư Thiên này hay chư Thiên khác", tâm vị ấy hướng về nhiệt tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của

TÂM                                                 903

ai hướng về nhiệt tâm, chuyên chú, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm triền phược thứ năm đã được cắt đứt.

Như vậy là năm tâm triền phược đã được cắt đứt.

Này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào,
năm tâm hoang vu đã được đoạn tận, năm tâm triền
phược này đã được cắt đứt, với vị ấy, đêm hay ngày
đến, chờ đợi là sự lớn mạnh trong thiện pháp, không
phải tổn giảm.

Ví như, này các Tỷ-kheo, trong độ trăng đầy đêm đến
hay ngày đến, mặt trăng được tăng trưởng về dung
sắc, được tăng trưởng về hình tròn, được tăng trưởng
về ánh sáng, được tăng trưởng về bề cao, bề rộng của
quỹ đạo. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với Tỷ-kheo
hay Tỷ-kheo-ni nào, năm tâm hoang vu đã được đoạn
tận, với vị ấy, đêm đến hay ngày đến, chờ đợi là sự
lớn mạnh trong các thiện pháp, không phải là tổn
giảm.

TÂM                                                 904

125 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh TÂM HOANG VU – 16 Trung I, 231

KINH TÂM HOANG VU (Cetokhilasuttam) – Bài kinh số 16 – Trung I, 231

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- "Này chư Tỷ-kheo".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào chưa diệt trừ năm
tâm hoang vu, chưa đoạn tận năm tâm triền phược,
vị ấy có thể lớn mạnh, trưởng thành, hưng thịnh trong
pháp luật này, sự kiện này không xảy ra.

TÂM                                                905

Thế nào là năm tâm hoang vu chưa được đoạn trừ?

 Chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo nghi ngờ bậc Đạo
Sư, do dự, không quyết đoán, không có tịnh tín.
Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nghi ngờ bậc Đạo Sư,
do dự, không quyết đoán, không có tịnh tín, thời
tâm vị này không hướng về nỗ lực, chuyên cần,
kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai không hướng về
nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn, như vậy là
tâm hoang vu thứ nhất chưa được diệt trừ.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nghi ngờ Pháp... không có tịnh tín... (như trên)...

 ... nghi ngờ Tăng... không có tịnh tín...

 ... nghi ngờ các học pháp, do dự, không quyết
đoán, không có tịnh tín. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
nào nghi ngờ các học pháp... không có tịnh tín,
tâm của vị này không hướng về nỗ lực, chuyên
cần, kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai không hướng
về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì; tinh tấn, như vậy
là tâm hoang vu thứ tư chưa được diệt trừ.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phẫn nộ đối với các đồng phạm hạnh, không có hoan hỷ, tâm tư

TÂM                                                906

chống đối, cứng rắn. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào
phẫn nộ đối với các vị đồng phạm hạnh, không có
hoan hỷ, tâm tư chống đối, cứng rắn, thời tâm của
vị này không hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên
trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai không hướng về nỗ
lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm
hoang vu thứ năm chưa được diệt trừ. Như vậy là
năm tâm hoang vu chưa được diệt trừ.

Thế nào là năm tâm triền phược chưa được đoạn tận?

 Chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo, đối với những dục,
không phải không tham ái, không phải không dục
cầu, không phải không ái luyến, không phải không
khao khát, không phải không nhiệt tình, không
phải không khát ái. Chư Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo nào
đối với những dục, không phải không tham ái...
không phải không khát ái, tâm của vị ấy không
hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn.
Nếu tâm của ai không hướng về nỗ lực, chuyên
cần, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm triền phược
thứ nhất chưa được đoạn tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với tự thân không phải không tham ái... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ hai chưa được đoạn

TÂM                                                907

tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với các
sắc pháp không phải không tham ái ... (như
trên) ... như vậy là tâm triền phược thứ ba chưa
được đoạn tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào ăn cho đến
thỏa thê, cho đến bụng chứa đầy, sống thiên nặng
về khoái lạc về sàng tọa, khoái lạc về ngủ nghỉ,
khoái lạc về thụy miên. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
nào ăn cho đến thỏa thê cho đến bụng chứa đầy...
(như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ tư
chưa được đoạn tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào sống phạm
hạnh với mong cầu được sanh thiên giới với ý
nghĩ: "Ta với giới này, với hạnh này, với khổ hạnh
này hay với phạm hạnh này sẽ được sanh làm chư
Thiên này hay chư Thiên khác". Chư Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo nào sống phạm hạnh... (như trên)... như
vậy là tâm triền phược thứ năm chưa được đoạn
tận. Như vậy là năm tâm triền phược chưa được
đoạn tận.

Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào chưa diệt trừ năm tâm hoang vu này, chưa đoạn tận năm tâm triền

TÂM                                               908

phược này, vị ấy có thể lớn mạnh trưởng thành, hưng thịnh trong pháp luật này, sự kiện này không xảy ra.

Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đã diệt trừ năm tâm
hoang vu, đã đoạn tận năm tâm triền phược, vị ấy có
thể lớn mạnh, trưởng thành, hưng thịnh trong pháp
luật này, sự kiện này có xảy ra.

Thế nào là năm tâm hoang vu đã được diệt trừ?

 Chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo không nghi ngờ bậc
Đạo Sư, không do dự, quyết đoán, tịnh tín. Chư
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không nghi ngờ bậc Đạo
Sư, không do dự, quyết đoán, tịnh tín, thời tâm vị
này hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn.
Nếu tâm của ai hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên
trì, tinh tấn, như vậy là tâm hoang vu thứ nhất đã
được diệt trừ.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không nghi ngờ Pháp... quyết đoán, tịnh tín... (như trên)

 ... không nghi ngờ Tăng... quyết đoán, tịnh tín... (như trên) không nghi ngờ học pháp... quyết đoán, tịnh tín.

 Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không nghi ngờ học

TÂM                                                 909

pháp, không do dự, quyết đoán, tịnh tín, thời tâm
vị này hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh
tấn. Nếu tâm của ai hướng về nỗ lực, chuyên cần,
kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm hoang vu thứ tư
đã được diệt trừ.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không
phẫn nộ đối với các vị đồng phạm hạnh, hoan hỷ,
tâm tư không chống đối, cứng rắn. Chư Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo không phẫn nộ đối với các vị đồng phạm
hạnh, hoan hỷ, tâm tư không chống đối, cứng rắn,
thời tâm vị này hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên
trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai hướng về nỗ lực,
chuyên cần kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm hoang
vu thứ năm đã được diệt trừ. Như vậy là năm tâm
hoang vu đã được diệt trừ.

Thế nào là năm tâm triền phược đã được đoạn tận?

 Chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo đối với những dục
không có tham ái, không có dục cầu, không có ái
luyến, không có khao khát, không có nhiệt tình,
không có khát ái. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối
với những dục không có tham ái, không có dục
cầu, không có ái luyến, không có khao khát,
không có nhiệt tình, không có khát ái, tâm vị ấy

TÂM                                                910

hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn, như vậy là tâm triền phược thứ nhất đã được đoạn tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với tự thân không có tham ái... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ hai đã được đoạn tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối với các sắc pháp không có tham ái... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ ba đã được đoạn tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào không ăn
cho đến thỏa thê, cho đến bụng chứa đầy, sống
không thiên nặng về khoái lạc sàng tọa, khoái lạc
về ngủ nghĩ, khoái lạc về thụy miên... (như trên)...
như vậy là tâm triền phược thứ tư đã được đoạn
tận.

 Và lại nữa, chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào sống phạm
hạnh, không mong cầu được sanh thiên giới với ý
nghĩ: "Ta với giới này, với hạnh này, với khổ hạnh
này, hay với phạm hạnh này, sẽ được sanh làm
chư Thiên này hay chư Thiên khác". Chư Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo nào sống phạm hạnh, không mong
cầu được sanh thiên giới với ý nghĩ: "Ta với giới
này, với hạnh này, với khổ hạnh này, hay với

TÂM                                                 911

phạm hạnh này, sẽ được sanh làm chư Thiên này
hay chư Thiên khác", tâm vị ấy hướng về nỗ lực,
chuyên cần, kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai
hướng về nỗ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn,
như vậy là tâm triền phược thứ năm đã được đoạn
tận. Như vậy là năm tâm triền phược đã được đoạn
tận.

Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đã đoạn tận năm tâm
triền phược này, thời vị ấy có thể lớn mạnh, trưởng
thành, hưng thịnh trong pháp luật này, sự kiện này
có xảy ra.

 Vị này tu tập như ý túc câu hữu với dục Thiền
định, tinh cần hành,
 Tu tập như ý túc câu hữu với tinh tấn Thiền định,
tinh cần hành,
 Tu tập như ý túc câu hữu với tâm Thiền định tinh
cần hành,
 Tu tập như ý túc câu hữu với tư duy Thiền định,
tinh cần hành
 Với nỗ lực là thứ năm.
Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đầy đủ mười lăm
pháp kể cả nỗ lực, thời có đủ khả năng để phá vỡ, có
đủ khả năng để chánh giác, có đủ khả năng để đạt

TÂM                                               912

thành vô thượng an ổn, khỏi các ách phược.

Chư Tỷ-kheo, như có khoảng tám, mười hay
mười hai cái trứng của con gà mái, những trứng này
được con gà mái khéo ấp, ngồi lên trên, khéo ấp
nóng, khéo ấp dưỡng, thời dầu cho con gà mái không
khởi lên sự mong ước: "Mong rằng những con gà
con của ta, sau khi đâm thủng vỏ trứng với móng
chân nhọn của chúng, hay với mỏ của chúng, có thể
thoát ra một cách yên ổn", những con gà con ấy, sau
khi đâm thủng vỏ trứng với móng chân nhọn của
chúng hay với mỏ của chúng, có khả năng thoát ra
một cách yên ổn.

Chư Tỷ-kheo, cũng vậy, Tỷ-kheo đầy đủ mười
lăm pháp, kể cả nỗ lực, thời có đủ khả năng để phá
vỡ, có đủ khả năng để chánh giác, có đủ khả năng để
đạt thành vô thượng an ổn, khỏi các ách phược.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn.

TÂM                                              913

126 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh TÂM PHIỀN TRƯỢC – Tăng IV, 230

TÂM PHIỀN TRƯỢC – Tăng IV,230

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm triền phược này. Thế nào là năm?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tâm không ly tham, không ly dục, không ly ái, không ly khao khát, không ly nhiệt tình, không ly ái nhiễm đối với các dục. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tâm không ly tham, không ly dục, không ly ái, không ly khao khát, không ly nhiệt tình, không ly ái nhiễm đối với các dục, tâm của vị ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh tấn. Tâm của vị nào không hướng về... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ nhất.

3. Này các Tỷ-kheo, lại nửa, Tỷ-kheo tâm không ly tham đối với thân... không ly tham đối với sắc... ăn quá sức bao tử có thể chịu nổi, hưởng thọ sung sướng về giường nằm, sung sướng về thụy miên... Này các Tỷ-kheo, lại nữa, Tỷ-kheo sống đời sống Phạm hạnh với hy vọng mong được thành một loại chư Thiên, "Với giới này, với luật này, với khổ hạnh này, hay với Phạm hạnh này, ta sẽ trở thành loại chư Thiên

TÂM                                                914

này hay loại chư Thiên khác". Này các Tỷ-kheo, khi
Tỷ-kheo sống đời sống Phạm hạnh với hy vọng được
thành một loại chư Thiên, "Với giới này, với luật
này, với khổ hạnh này hay với Phạm hạnh này, ta sẽ
trở thành loại chư Thiên này hay loại chư Thiên
khác", tâm vị này không hướng về nỗ lực, hăng hái,
kiên trì và tinh tấn. Tâm vị nào... như vậy là tâm triền
phược thứ năm.

4. Này các Tỷ-kheo, đây là năm tâm triền phược, muốn đoạn tận năm tâm triền phược này, Bốn niệm xứ này cần phải tu tập.

TÂM                                                   915

127 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh TÂM TRIỀN PHƯỢC – Tăng II, 711

TÂM TRIỀN PHƯỢC – Tăng II, 711

1. Này các Tỷ-kheo, có năm tâm triền phược này. Thế nào là năm?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các dục,
không phải không tham ái, không phải không dục
cầu, không phải không ái luyến, không phải không
khao khát, không phải không nhiệt não, không phải
không khát ái. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào đối
với cái dục, không phải không tham ái... không phải
không khát ái, tâm của vị ấy không hướng về nổ lực,
chuyên cần, kiên trì, tinh tấn. Nếu tâm của ai không
hướng về nổ lực, chuyên cần, kiên trì, tinh tấn, như
vậy là tâm triền phược thứ nhất.

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đối với thân không phải không tham ái... đối với sắc... Tỷ-kheo nào ăn cho đến thỏa thê, cho đến bụng chứa đầy, sống thiên nặng về khoái lạc sàng tọa, về khoái lạc ngủ nghỉ, về khoái lạc thụy miên... Tỷ-kheo nào sống Phạm hạnh với mong cầu được sanh Thiên giới, với ý nghĩ: "Ta với giới này, với hạnh này, với khổ hạnh

TÂM                                               916

này, với Phạm hạnh này sẽ được sanh làm chư Thiên
này hay chư Thiên khác!". Này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo nào sống Phạm hạnh... như vậy là tâm triền
phược thứ năm.

Này các Tỷ-kheo, có năm tâm triền phược này.

TÂM                                            917

128 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Thuốc trị bá bệnh - Kinh PHẨM NIỆM XỨ – Tăng IV, 225

PHẨM NIỆM XỨ – Tăng IV, 225

HỌC TẬP – Tăng IV, 225

1. - Này các Tỷ-Kheo, có năm pháp làm suy yếu học tập này.

2. Thế nào là năm?

 Sát sanh,
 Lấy của không cho,
 Tà hạnh trong các dục,
 Nói láo,
 Đắm say rượu men, rượu nấu.

Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm pháp làm suy yếu học tập.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm pháp làm suy yếu học tập này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập. Thế nào là bốn?

TÂM                                            918

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trú tùy quán thân
trên thân, nhiệt tâm tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp
phục tham ưu ở đời. Vị ấy trú tùy quán thọ trên các
cảm thọ.... trú tùy quán pháp trên các pháp, nhiệt
tâm, tỉnh giác, chánh niệm để nhiếp phục tham ưu ở
đời.

Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm pháp làm suy yếu học tập này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập

TRIỀN CÁI – Tăng IV, 226

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm triền cái này.

2. Thế nào là năm?

 Dục tham triền cái,
 Sân triền cái,
 Hôn trầm thụy miên triền cái,
 Trạo hối triền cái,
 Nghi triền cái

Này các Tỷ-kheo, có năm triền cái này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm triền cái này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập. Thế nào là bốn?

TÂM                                               919

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trú quán thân
trên thân... trú quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm,
tỉnh giác, chánh niệm để nhiếp phục tham ưu ở đời.
Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm triền cái, Bốn
niệm xứ cần phải tu tập.

DỤC TRƯỞNG DƯỠNG – Tăng IV, 226

1.- Này các Tỷ-khao, có năm dục trưởng dưỡng này.

2. Thế nào là năm?

 Các sắc do mắt nhận thức, khả lạc, khả hỷ, khả
ý, khả ái, liên hệ đến dục, hấp dẫn.
 Các tiếng do tai nhận thức
 Các hương do mũi nhận thức...
 Các vị do lưỡi nhận thức...
 Các xúc do thân nhận thức, khả lạc... hấp dẫn.

Này các Tỷ-kheo, có năm dục trưởng dưỡng này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm dục trưởng dưỡng này, Bốn niệm xứ này phải tu tập.

THỦ UẨN – Tăng IV, 227

TÂM                                               920

1. - Này các Tỷ-kheo có năm thủ uẩn này. Thế nào là năm?

2. Sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức uẩn.

Này các Tỷ-kheo, có năm thủ uẩn này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm thủ uẩn này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập. Thế nào là bốn? .... Bốn niệm xứ cần phải tu tập.

NĂM HẠ PHẦN KIẾT SỬ – Tăng IV, 227

1. - Này các Tỷ-kheo có năm hạ phần kiết sử này. Thế nào là năm?

2. Thân kiến, nghi, giới cấm thủ, dục tham, sân.

Này các Tỷ-kheo, có năm hạ phần kiết sử này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm hạ phần kiết sử này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập. Thế nào là bốn? ...Bốn niệm xứ này cần phải tu tập.

SANH THÚ – Tăng IV, 228

TÂM                                                921

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm sanh thú này. Thế nào là năm?

2. Địa ngục, loài bàng sanh, cõi ngạ quỷ, loài Người, chư Thiên. Này các Tỷ-kheo, có năm sanh thú này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm sanh thú này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập...

XAN THAM – Tăng IV, 228

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm xan tham này. Thế nào là năm?

2. Xan tham trú xứ, xan tham gia đình, xan tham lợi dưỡng, xan tham dung sắc, xan tham pháp.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm xan tham này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập... Bốn niệm xứ này cần phải tu tập.

NĂM THƯỢNG PHẦN KIẾT SỬ – Tăng IV, 229

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm thượng phần kiết sử này. Thế nào là năm?

TÂM                                                922

2. Sắc ái, vô sắc ái, mạn, trạo cử, vô minh.

Này các Tỷ-kheo, có năm thượng phần kiết sử này.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm thượng phần kiết sử này, cần phải tu tập Bốn niệm xứ... Bốn niệm xứ này cần phải tu tập.

NĂM TÂM HOANG VU – Tăng IV, 229

1. - Có năm tâm hoang vu này. Thế nào là năm?

Này các Tỷ-kheo, ở đây vị Tỷ-kheo nghi ngờ, do dự,
không quyết đoán, không có tịnh tín đối với bậc Đạo
Sư. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nghi ngờ, do dự,
không quyết đoán, không có tịnh tín đối với bậc Đạo
Sư, Tỷ-kheo ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái,
kiên trì và tinh tấn. Khi tâm của vị ấy không hướng
về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh tấn, như vậy gọi
là tâm hoang vu thứ nhất.

2. Này các Tỷ-kheo, lại nữa, vị Tỷ-kheo nghi ngờ đối với Pháp.... (như trên...) đối với Tăng... (như trên..) đối với Học pháp... tức giận đối với các vị đồng Phạm hạnh, không hoan hỷ, tâm dao động, trở thành hoang vu. Này các Tỷ-kheo, khi một vị Tỷ-kheo phẫn nộ đối với vị đồng Phạm hạnh, không hoan hỷ,

TÂM                                                  923

tâm dao động, trở thành hoang vu, Tỷ-kheo ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh thần. Như vậy gọi là tân hoang vu thứ năm.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm tâm hoang vu này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập.

TÂM PHIỀN TRƯỢC – Tăng IV, 230

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm triền phược này. Thế nào là năm?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tâm không ly tham, không ly dục, không ly ái, không ly khao khát, không ly nhiệt tình, không ly ái nhiễm đối với các dục. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tâm không ly tham, không ly dục, không ly ái, không ly khao khát, không ly nhiệt tình, không ly ái nhiễm đối với các dục, tâm của vị ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh tấn. Tâm của vị nào không hướng về... (như trên)... như vậy là tâm triền phược thứ nhất.

3. Này các Tỷ-kheo, lại nửa, Tỷ-kheo tâm không ly tham đối với thân... không ly tham đối với sắc... ăn quá sức bao tử có thể chịu nổi, hưởng thọ sung sướng về giường nằm, sung sướng về thụy miên... Này các

TÂM                                                924

Tỷ-kheo, lại nữa, Tỷ-kheo sống đời sống Phạm hạnh
với hy vọng mong được thành một loại chư Thiên,
"Với giới này, với luật này, với khổ hạnh này, hay
với Phạm hạnh này, ta sẽ trở thành loại chư Thiên
này hay loại chư Thiên khác". Này các Tỷ-kheo, khi
Tỷ-kheo sống đời sống Phạm hạnh với hy vọng được
thành một loại chư Thiên, "Với giới này, với luật
này, với khổ hạnh này hay với Phạm hạnh này, ta sẽ
trở thành loại chư Thiên này hay loại chư Thiên
khác", tâm vị này không hướng về nỗ lực, hăng hái,
kiên trì và tinh tấn. Tâm vị nào... như vậy là tâm triền
phược thứ năm.

4. Này các Tỷ-kheo, đây là năm tâm triền phược, muốn đoạn tận năm tâm triền phược này, Bốn niệm xứ này cần phải tu tập.

VIII. PHẨM CHÁNH CẦN

BỐN CHÁNH CẦN – Tăng IV, 232

(Giống như phẩm Bốn niệm xứ trước, chỉ khác ở đây Bốn chánh cần thế cho Bốn niệm xứ ở trên, và Bốn chánh cần được diễn tả như sau).

TÂM                                                   925

Thế nào là bốn?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, với mục đích khiến cho
các ác, bất thiện pháp từ trước chưa sanh không cho
sanh khởi, khởi lên ý muốn cố gắng, tinh tấn, sách
tâm, trì tâm.

Với mục đích khiến cho các ác, bất thiện pháp đã sanh ra được trừ diệt, khởi lên ý muốn cố gắng ... trì tâm.

Với mục đích khiến cho các thiện pháp từ trước chưa sanh nay cho sanh khởi, khởi lên ý muốn… trì tâm.

Với mục đích khiến cho các thiện pháp đã được sanh có thể duy trì, không có mù mờ, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn, khởi lên ý muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm.

IX. PHẨM BỐN NHƯ Ý TÚC

BỐN NHƯ Ý TÚC – Tăng IV, 233

TÂM                                                 926

(Giống như phẩm Bốn niệm xứ trước, chỉ khác ở đây Bốn như ý túc thế cho Bốn niệm xứ ở trên. Và Bốn như ý túc được diễn tả như sau).

Thế nào là bốn?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập như ý túc câu hữu với dục định tinh cần hành.... câu hữu với tinh tấn định tinh cần hành, tu tập như ý túc câu hữu với tâm định… với tư duy định tinh cần hành.

TÂM                                                927

129 Tâm triền phược, Tâm hoang vu - Kinh NĂM TÂM HOANG VU – Tăng IV, 229

NĂM TÂM HOANG VU – Tăng IV,229

1. - Có năm tâm hoang vu này. Thế nào là năm?

Này các Tỷ-kheo, ở đây vị Tỷ-kheo nghi ngờ, do dự,
không quyết đoán, không có tịnh tín đối với bậc Đạo
Sư. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nghi ngờ, do dự,
không quyết đoán, không có tịnh tín đối với bậc Đạo
Sư, Tỷ-kheo ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái,
kiên trì và tinh tấn. Khi tâm của vị ấy không hướng
về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh tấn, như vậy gọi
là tâm hoang vu thứ nhất.

2. Này các Tỷ-kheo, lại nữa, vị Tỷ-kheo nghi ngờ đối với Pháp.... (như trên...) đối với Tăng... (như trên..) đối với Học pháp... tức giận đối với các vị đồng Phạm hạnh, không hoan hỷ, tâm dao động, trở thành hoang vu. Này các Tỷ-kheo, khi một vị Tỷ-kheo phẫn nộ đối với vị đồng Phạm hạnh, không hoan hỷ, tâm dao động, trở thành hoang vu, Tỷ-kheo ấy không hướng về nỗ lực, hăng hái, kiên trì và tinh thần. Như vậy gọi là tân hoang vu thứ năm.

TÂM                                                  928

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm tâm hoang vu này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập.

TÂM                                           929

130 Tâm điên đảo - Kinh TƯỞNG ĐIÊN ĐẢO – Tăng I, 650

TƯỞNG ĐIÊN ĐẢO – Tăng I, 650

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo này. Thế nào là bốn?

- Trong vô thường, nghĩ là thường, đó là tưởng
điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.
- Trong khổ nghĩ là không khổ, đó là tưởng điên
đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.
- Trong vô ngã, nghĩ là ngã, đó là tưởng điên đảo,
tâm điên đảo, kiến điên đảo.
- Trong không thanh tịnh, nghĩ là thanh tịnh, đó
là tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.

Này các Tỷ-kheo có bốn tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo này.

2. Này các Tỷ-kheo có bốn tưởng không điên đảo, tâm không điên đảo, kiến không điên đảo này. Thế nào là bốn?

- Trong vô thường, nghĩ là vô thường, đó là tưởng không điên đảo, tâm không điên đảo, kiến không điên đảo.

TÂM                                             930

- Trong khổ, nghĩ là khổ…
- Trong vô ngã, nghĩ là vô ngã…
- Trong không thanh tịnh nghĩ là không thanh tịnh,
đó là tưởng không điên đảo, tâm không điên đảo,
kiến không điên đảo.

Này các Tỷ-kheo, có bốn tưởng không điên đảo, tâm không điên đảo, kiến không điên đảo này.

3. Trong vô thường, tưởng thường.
Trong khổ tưởng là lạc,
Trong vô ngã, tưởng ngã,
Trong bất tịnh, tưởng tịnh,
Chúng sanh đến tà kiến,
Tâm động, tưởng tà vọng,
Bị ma trói buộc chặt,
Không thoát khỏi ách nạn,
Chúng sanh bị luân chuyển,
Trong sanh tử luân hồi.

Khi chư Phật xuất hiện,
Ở đời chói hào quang,
Tuyên thuyết diệu pháp này,
Đưa đến khổ lắng dịu.
Nghe pháp, được trí tuệ,
Trở lại được tự tâm,
Thấy vô thường không thường,

TÂM                                             931

Thấy đau khổ là khổ,
Thấy tự ngã không ngã,
Thấy bất tịnh không tịnh,
Do hành chánh tri kiến,
Vượt qua mọi đau khổ.

TÂM                         932

131 Tâm được giải thoát khỏi dục lậu - Kinh SÀLHÀ – Tăng I, 347

SÀLHÀ – Tăng I, 347
1. Như vậy tôi nghe.
Một thời Tôn giả Nandaka trú ở Sàvitthi, tại Đông
Viên, ở lâu đài mẹ của Migara.
Rồi Sàlhà, cháu của Migàra, và Rohana, cháu của
Pekhuniya đi đến Tôn giả Nandaka; sau khi đến,
đảnh lễ Tôn giả Nandaka rồi ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Nandaka nói với Sàlhà,
cháu trai của Migàra như sau:
2- Hãy đến, này các Sàlhà, chớ có tin vì nghe truyền
thuyết, chớ có tin vì nghe theo truyền thống … chớ
có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình. Nhưng
này các Sàlhà, khi nào tự mình biết như sau: "Các
pháp này là bất thiện; các pháp này là có tội; các
pháp này bị người trí quở trách; các pháp này nếu
được thực hành và chấp nhận, đưa lại bất hạnh và
đau khổ", thời này các Sàlhà, các Thầy cần phải từ
bỏ chúng.
3. Này các Sàlhà, các Thầy nghĩ thế nào, có tham hay
không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.

TÂM                                               933

- Tham, này các Sàlhà, ta nói nghĩa này là vậy. Này
các Sàlhà, người có tham này bị tham chinh phục,
giết các sinh loại, lấy của không cho, đi đến vợ
người, nói láo, khích lệ người khác cũng làm như
vậy, như vậy có làm người ấy bất hạnh đau khổ lâu
dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
4. Này các Sàlhà, các thầy nghĩ thế nào, có sân hay
không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
- Sân, này các Sàlhà, ta nói nghĩa này là vậy. Này các
Sàlhà, người có sân này bị sân chinh phục, giết các
sinh loại, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói
láo, khích lệ người khác cũng làm như vậy, như vậy
có làm người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
5. Này các Sàlhà, các thầy nghĩ thế nào, có si hay
không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
- Si, này các Sàlhà, ta nói nghĩa này là vậy. Này các
Sàlhà, người có si này bị si chinh phục, giết các sinh
loại, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói láo,
khích lệ người khác cũng làm như vậy, như vậy có
làm người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.

TÂM                                                 934

6. Các thầy nghĩ thế nào, này các Sàlhà. Các pháp
này là thiện hay bất thiện?
- Là bất thiện, thưa Tôn giả.
- Có tội hay không có tội?
- Có tội, thưa Tôn giả.
- Bị người trí quở trách hay được người trí tán thán?
- Bị người trí quở trách, thưa Tôn giả.
- Được thực hiện, được chấp thuận, có đưa lại bất
hạnh hay đau khổ không? Hay ở đây là thế nào?
- Được thực hiện, được chấp thuận, thưa Tôn giả,
chúng đưa lại bất hạnh đau khổ. Ở đây, đối với chúng
con là như vậy.
7. Như vậy, này các Sàlhà, điều ta vừa nói với các
thầy:
- "Chớ có tin vì nghe báo cáo,
- Chớ có tin vì theo truyền thống;
- Chớ có tin vì nghe tin đồn;
- Chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng;
- Chớ có tin vì nhân lý luận;
- Chớ có tin vì nhân định lý;
- Chớ có tin sau khi suy tư về những dự kiện, điều
kiện,
- Chớ có tin sau khi thẩm lự hay chấp nhận một
vài lý thuyết;

TÂM                                                935

- Chớ có tin vì thấy là thích hợp;
- Chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của
mình".
Nhưng này các Sàlhà, khi nào tự mình biết như sau:
"Các pháp này là bất thiện; các pháp này là có tội;
các pháp này bị các người có trí quở trách; các pháp
này nếu được thực hiện và chấp nhận, đưa lại bất
hạnh và đau khổ", thời này các Sàlhà, hãy từ bỏ
chúng! Điều này đã được nói lên như vậy, chính là
do duyên như vậy được nói lên.
 Như vậy, này các Sàlhà, chớ có tin vì nghe người
ta nói … chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo Sư
của mình". Nhưng này các Sàlhà, khi nào tự mình
biết như sau: "Các pháp này là thiện; các pháp
này là không có tội; các pháp này không bị người
có trí quở trách; các pháp này nếu được thực hiện
và chấp nhận, đưa đến hạnh phúc an lạc", thời
này các Sàlhà, hãy đạt đến và an trú!
8. Các Ông nghĩ như thế nào, này các Sàlhà, không
tham khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên
như vậy là đưa lại bất hạnh hay hạnh phúc lâu dài
cho người ấy?
- Hạnh phúc, thưa Tôn giả.
- Người này không tham, này các Sàlhà, không bị
tham chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không
giết các sinh vật, không lấy của không cho, không đi

TÂM                                               936

đến vợ người, không nói láo, không khích lệ người
khác cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người
ấy được hạnh phúc, an lạc lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
9. Các Ông nghĩ như thế nào, này các Sàlhà, không
sân khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên
như vậy là đưa lại bất hạnh hay hạnh phúc lâu dài
cho người ấy?
- Hạnh phúc, thưa Tôn giả.
- Người này không sân, này các Sàlhà, không bị sân
chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không giết các
sinh vật, không lấy của không cho, không đi đến vợ
người, không nói láo, không khích lệ người khác
cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người ấy
được hạnh phúc, an lạc lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
10. Các Ông nghĩ như thế nào, này các Sàlhà, không
si khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như
vậy là đưa lại bất hạnh hay hạnh phúc lâu dài cho
người ấy?
- Hạnh phúc, thưa Tôn giả.
- Người này không si, này các Sàlhà, không bị si
chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không giết các
sinh vật, không lấy của không cho, không đi đến vợ
người, không nói láo, không khích lệ người khác

TÂM                                                937

cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người ấy
được hạnh phúc, an lạc lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
11. Các ông nghĩ thế nào, này các Sàlhà. Các pháp
này là thiện hay bất thiện?
- Là thiện, thưa Tôn giả.
- Có tội hay không có tội?
- Không có tội, thưa Tôn giả.
- Bị người trí quở trách hay được người trí tán thán?
- Được người trí tán thán, bạch Tôn giả.
- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đem đến
hạnh phúc, an lạc không? Hay ở đây là như thế nào?
- Được thực hiện, được chấp thuận, thưa Tôn giả,
chúng đem đến hạnh phúc an lạc. Ở đây, đối với
chúng con là như vậy.
12. Như vậy, này các Sàlhà, điều ta vừa nói với các
Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì
theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói;
chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng; chớ có tin
vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một
lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ
kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin
vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa-
môn là bậc Đạo Sư của mình". Nhưng này các Sàlhà,
khi nào tự mình biết như sau: "Các pháp này là thiện;

TÂM                                                 938

các pháp này không có tội; các pháp này được các
người có trí tán tháng; các pháp này nếu được thực
hiện và chấp nhận, đưa lại hạnh phúc an lạc", thời
này các Sàlhà, hãy chứng đạt và an trú! Điều này đã
được nói lên như vậy, chính là do duyên như vậy
được nói lên.
13. Này các Sàlhà, vị Thánh đệ tử nào ly tham, ly
sân, ly si như vậy, tỉnh giác, chánh niệm, với tâm câu
hữu với từ … với tâm câu hữu với bi … với tâm câu
hữu với hỷ … với tâm câu hữu với xả, biến mãn một
phương, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương
thứ ba; cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp
thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ,
cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm
câu hữu với xả, quảng đại, đại hành, vô biên, không
hận, không sân. Vị ấy rõ biết như sau: "Có trạng thái
này, có trạng thái liệt, có trạng thái thù thắng, có
xuất ly ra khỏi tưởng giới này." Do vị ấy biết như
vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu,
tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải
thoát khỏi vô minh lậu. Trong sự giải thoát, trí khởi
lên: "Ta được giải thoát". Vị ấy rõ biết: "Sanh đã
tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Vị ấy rõ biết như sau:

TÂM                                                 939

- "Trước ta có tham, tham ấy là bất thiện. Nay
ta không có nữa. Như vậy là thiện.
- Trước ta có sân, sân ấy là bất thiện. Nay ta
không có nữa. Như vậy là thiện.
- Trước ta có si, si ấy là bất thiện. Nay ta không
có nữa. Như vậy là thiện".
Như vậy, ngay trong đời sống hiện tại, vị ấy được
giải thoát khỏi hy cầu, được tịch tịnh, được thanh
lương, cảm thấy an lạc, tự mình an trú trong Phạm
tánh.

TÂM                                                940

132 Tâm được niệm hộ trì - Kinh THÁNH CƯ 1 – Tăng IV, 275

THÁNH CƯ 1 – Tăng IV, 275

1. - Này các Tỷ-kheo, có mười Thánh cư này, với những Thánh cư này, các bậc Thánh đã sống, đang sống và sẽ sống. Thế nào là mười?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn tận năm
chi phần, thành tựu sáu chi phần, hộ trì một sự, đầy
đủ bốn y cứ, trừ khử sự thật cá nhân, đã đoạn tận
hoàn toàn các tầm cầu, các tư duy không có uế trược,
thân hành được khinh an, tâm được khéo giải thoát,
tuệ được khéo giải thoát.

Này các Tỷ-kheo, đây là mười Thánh cư, với những Thánh cư này, các bậc Thánh đã sống, đang sống và sẽ sống.

THÁNH CƯ 2 – Tăng IV, 275

1. Một thời, Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru tại một
thị trấn của dân tộc Kuru gọi là Kammàsadhama. Ở
đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo... Thế Tôn nói như
sau:

TÂM                                               941

2. - Này các Tỷ-kheo, có mười Thánh cư này, với những Thánh cư này, các vị Thánh đã sống, đang sống, và sẽ sống. Thế nào là mười?

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

11. Đoạn tận năm chi phần.
12. Thành tựu sáu chi phần.
13. Hộ trì một sự.
14. Đầy đủ bốn y cứ.
15. Trừ khử sự thật cá nhân.
16. Đã đoạn tận hoàn toàn các tầm cầu.
17. Các tư duy không có uế trược.
18. Thân hành được khinh an.
19. Tâm được khéo giải thoát.
20. Tuệ được giải thoát.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đã đoạn tận năm chi phần?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn tận dục
tham, đoạn tận sân, đoạn tận hôn trầm thụy miên,
đoạn tận trạo hối, đoạn tận nghi. Như vậy, này các
Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn tận năm chi phần.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thành tựu sáu chi phần?

TÂM                                             942

5. Ở đây, này các Tỷ kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc không có hân hoan, không có thất vọng, trú xả chánh niệm tỉnh giác; khi tai nghe tiếng... khi mũi ngửi hương... khi lưỡi nếm vị... khi thân cảm xúc, khi ý biết pháp, không có hân hoan, không có thất vọng, trú xa, chánh niệm tỉnh giác. Như vậy, này các Tỷ- kheo, là Tỷ-kheo thành tựu sáu chi phần.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo hộ trì một sự?

6. Ở đây, này các Tỷ-kheo thành tựu với tâm được niệm hộ trì. Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hộ trì một sự.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đầy đủ bốn y cứ?

7. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có đắn đo thân
cận một sự, có đắn đo kham nhẫn một sự, có đắn
đo tránh né một sự, có đắn đo trừ khử một sự. Như
vậy này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đầy đủ bốn y cứ.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo trừ khử sự thật cá nhân?

8. Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với những sự sai biệt phổ thông được các Sa-môn, Bà-la-môn phổ thông

TÂM                                               943

chấp nhận, như: "Thế giới là thường còn, thế giới là
không thường còn; thế giới có giới hạn, thế giới
không giới hạn, sinh mạng với thân thể là một, sinh
mạng với thân thể là khác; Như Lai có tồn tại sau khi
chết; Như Lai không tồn tại sau khi chết; Như Lai có
tồn tại và không có tồn tại sau khi chết; Như Lai
không tồn tại và không và không không tồn tại sau
khi chết". Tất cả những tin tưởng ấy được trừ diệt,
trừ bỏ, xả bỏ, quăng bỏ giải tỏa, đoạn tận, từ bỏ. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo trừ khử những sự
thật cá nhân.

Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo đã đoạn tận hoàn toàn các tầm cầu?

9. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã đoạn tận dục
tầm cầu, đã đoạn tận hữu tầm cầu, Phạm hạnh tầm
cầu được khinh an. Như vậy, này Tỷ-kheo, Là Tỷ-
kheo đã đoạn tận hoàn toàn các tầm cầu.

Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Ty-kheo các tư duy không có uế trược?

10. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Ty-kheo đã đoạn tận
dục tư duy, đã đoạn tận sân tư duy, đã đoạn tận hại
tư duy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là các tư duy
không có uế trược.

TÂM                                                 944

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo tâm hành được khinh an?

11. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn khổ, đoạn
lạc chấm dứt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng đạt và
an trú Thiền Thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm
thanh tịnh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo
tâm hành được khinh an.

Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo tâm được giải thoát?

12. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tâm được giải
thoát khỏi tham, tâm được giải thoát khỏi sân, tâm
được giải thoát khỏi si. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
là Tỷ-kheo được tâm khéo giải thoát.

Và này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo với tuệ khéo giải thoát?

13. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo biết rằng: "Tham ái đã được đoạn tận nơi ta, được chặt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tàla, làm cho không thể tái sanh, làm cho không thể sanh khởi trong tương lai" rõ biết rằng: "Sân đã được đoạn tận nơi ta... trong tương lai", rõ biết rằng: "Si đã được đoạn tận nơi ta, được chặt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tàla, làm cho không thể tái sanh, làm cho không thể sanh

TÂM                                                   945

khởi trong tương lai." Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo với tuệ khéo giải thoát.

14. Này các Tỷ-kheo, tất cả những vị Thánh nào trong quá khứ đã sống theo Thánh cư, tất cả những vị ấy đã sống theo mười Thánh cư này.

Này các Tỷ-kheo, tất cả những vị Thánh nào trong tương lai sẽ sống theo Thánh cư, tất cả những vị ấy sẽ sống theo mười Thánh cư này.

Này các Tỷ-kheo, tất cả những vị Thánh nào trong hiện tại sống theo Thánh cư, tất cả những vị ấy đang sống theo mười Thánh cư này.

Này các Tỷ-kheo, đây là mười Thánh cư mà các vị Thánh đã sống đang sống, và sẽ sống.

TÂM                                               946

133 Tâm được tẩy sạch với trí tuệ - Kinh RÀHULA – Tăng II, 129

RÀHULA – Tăng II, 129

1. Rồi Tôn giả Ràhula đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Ràhula đang ngồi xuống một bên:

- Này Ràhula, phàm có nội địa giới gì, phàm có ngoại địa giới gì, đều là địa giới này. Cần phải như thật thấy địa giới ấy với chánh trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Do thấy như thật (địa giới) này với chánh trí tuệ, vị ấy nhàm chán địa giới. Với trí tuệ, vị ấy tẩy sạch tâm.

2-4. Này Ràhula, phàm có nội thủy giới gì, phàm có ngoại thủy giới gì, đều là thủy giới này …, phàm có nội hỏa giới gì, phàm có ngoại hỏa giới gì, đều là hỏa giới này …, phàm có nội phong giới gì, phàm có ngoại phong giới gì, đều là phong giới này. Cần phải như thật thấy phong giới ấy với chánh trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Do thấy như thật (phong giới) này với chánh trí tuệ, vị ấy

TÂM                                                 947

nhàm chán phong giới. Với trí tuệ, vị ấy tẩy sạch tâm.

5. Khi nào, này Ràhula, Tỷ-kheo đối với bốn giới
này, không có tùy quán là tự ngã hay thuộc ngã sở,
này Ràhula, vị này được gọi là Tỷ-kheo đã cắt dứt ái,
đã giải tỏa các kiết sử, đã chơn chánh minh quán kiêu
mạn, đã chấm dứt khổ đau.

TÂM                                                948

134 Tâm định vô lượng - Kinh NGUỒN SANH PHƯỚC 1 – Tăng I, 656

NGUỒN SANH PHƯỚC 1 – Tăng I, 656 (VỚI CƯ SĨ)

1. Nhân duyên ở Sàvatthi

2. - Có bốn nguồn sanh phước, nguồn sanh thiện này
đem lại an lạc, thuộc Thiên giới, là quả lạc dị thục,
dẫn đến cõi Trời, đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả ý,
hạnh phúc, an lạc. Thế nào là bốn?

- Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo trong khi hưởng thọ
y của ai, đạt đến và an trú vô lượng tâm định,
như vậy là nguồn sanh phước vô lượng cho
người ấy, là nguồn sanh thiện đem lại an lạc,
thuộc Thiên giới, là quả lạc dị thục, dẫn đến cõi
Trời, đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả ý, hạnh
phúc, an lạc.
- Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo trong khi hưởng
thọ đồ ăn khất thực của ai...
- Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo trong khi hưởng
thọ trú xứ của ai...
- Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo trong khi hưởng
thọ dược phẩm trị bệnh của ai, đạt đến và an trú
vô lượng tâm định, như vậy là nguồn sanh

TÂM                                                949

phước vô lượng cho người ấy, là nguồn sanh
thiện đem lại an lạc, thuộc Thiên giới, là quả
lạc dị thục, dẫn đến cõi Trời, đưa đến khả lạc,
khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc.

2. Này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn
nguồn sanh phước, nguồn sanh thiện này, thời không
dễ gì để nắm lấy một số lượng phước thiện, và nói
rằng: "Có chừng ấy nguồn sanh phước, nguồn sanh
thiện, đem lại an lạc, thuộc thiên giới, là quả lạc dị
thục đem đến cõi trời, đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả
ý, hạnh phúc, an lạc"; vì rằng cả khối phước thiện
lớn được xem là vô số vô lượng.

3. Ví như, này các Tỷ-kheo, trong biển lớn, thật
không dễ gì để nắm lấy một số lượng nước và nói
rằng: "Có chừng ấy thùng nước, hay có chừng ấy
trăm thùng nước, hay có chừng ấy ngàn thùng nước,
hay có chừng ấy trăm ngàn thùng nước"; vì rằng cả
khối lượng lớn nước được xem là vô số, vô lượng.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn nguồn sanh phước, nguồn sanh thiện này, thời không dễ gì nắm lấy một số lượng phước thiện và nói rằng: "Có chừng ấy nguồn sanh phước, nguồn sanh thiện, đem lại an lạc thuộc thiên giới, là quả lạc dị thục, đem đến cõi Trời, đưa đến khả lạc, khả hỷ, khả

TÂM                                                 950

ý, hạnh phúc, an lạc; vì rằng cả khối phước thiện lớn được xem là vô số vô lượng.

4. Biển lớn không hạn lượng,
Hồ lớn nhiều sợ hãi,
Là kho tàng cất giữ,
Vô số lượng châu báu,
Cũng là chỗ trú ẩn,
Vô số các loại cá,
Là chỗ các sông lớn,
Quy tụ chảy ra biển.

Cũng vậy người bố thí,
Đồ ăn và đồ uống,
Vải mặc và giường nằm,
Chỗ ngồi và thảm nệm,
Bậc Hiền thí như vậy,
Phước đức ùa chảy đến,
Như sông dẫn dòng nước,
Ùa chảy vào bể cả.

TÂM                                                951

135 Tẩy sạch 5 triền cái bằng... - Kinh TỊNH TƯỚNG – Tăng I, 11

TỊNH TƯỚNG – Tăng I, 11

1.- Ta không thấy một pháp nào khác, dẫn đến dục
tham chưa sanh được sanh khởi, hay dục tham đã
sanh được tăng trưởng quảng đại, như tịnh tướng.
Tịnh tướng, này các Tỷ-kheo, nếu không như lý tác
ý, đưa đến dục tham chưa sanh được sanh khởi, và
dục tham đã sanh được tăng trưởng quảng đại.

2. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến sân
chưa sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng quảng đại, như đối ngại tướng. Đối ngại
tướng, này các Tỷ-kheo, nếu không như lý tác ý, đưa
đến sân chưa sanh được sanh khởi, và sân đã sanh
được tăng trưởng quảng đại.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến hôn
trầm thụy miên chưa sanh được sanh khởi, và hôn
trầm thụy miên đã sanh được tăng trưởng quảng đại,
như không hân hoan, biếng nhác, chán nản, ăn quá
no, tâm thụ động. Với người có tâm thụ động, này
các Tỷ-kheo, hôn trầm thụy miên chưa sanh được
sanh khởi, và hôn trầm thụy miên đã sanh được tăng
trưởng quảng đại.

TÂM                                              952

4. Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-
kheo, đưa đến trạo hối chưa sanh được sanh khởi,
hay trạo hối đã sanh được tăng trưởng quảng đại, như
tâm không được chỉ tịnh. Với người tâm không chỉ
tịnh, này các Tỷ-kheo, trạo hối chưa sanh được sanh
khởi, và trạo hối đã sanh, được tăng trưởng quảng
đại.

5. Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ- kheo, đưa đến nghi hoặc chưa sanh được sanh khởi và nghi hoặc đã sanh được tăng trưởng quảng đại, như không như lý tác ý. Do không như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, nghi hoặc chưa sanh được sanh khởi, và nghi hoặc đã sanh được tăng trưởng quảng đại.

6. Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ- kheo, đưa đến dục tham chưa sanh không sanh khởi, và dục tham đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như tướng bất tịnh. Tướng bất tịnh, này các Tỷ- kheo, nếu như lý tác ý, thời dục tham chưa sanh không sanh khởi, và dục tham đã sanh được đoạn tận.

7. Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-
kheo, đưa đến sân chưa sanh không sanh khởi, và sân
đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như từ tâm
giải thoát... Từ tâm giải thoát, này các Tỷ-kheo, nếu
như lý tác ý, thời sân chưa sanh không sanh khởi, và
sân đã sanh được đoạn tận.

TÂM                                                953

8. Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-
kheo, đưa đến hôn trầm thụy miên chưa sanh không
sanh khởi, hay hôn trầm thụy miên đã sanh được
đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như tinh cần giới, tinh
tấn giới, dõng mảnh giới. Người tinh cần, tinh tấn,
này các Tỷ kheo, hôn trầm thụy miên chưa sanh
không sanh khởi, và hôn trầm thụy miên đã sanh
được đoạn tận.

9. Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-
kheo, đưa đến trạo hối chưa sanh không sanh khởi,
hay trạo hối đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như tâm tịnh chỉ. Người có tâm tịnh chỉ, này các Tỷ-
kheo, trạo hối chưa sanh không sanh khởi, và trạo
hối đã sanh được đoạn tận.

10. Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-
kheo, đưa đến nghi hoặc chưa sanh không sanh khởi,
và nghi hoặc đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-
kheo, như như lý tác ý. Nếu như lý tác ý, này các Tỷ-
kheo, nghi hoặc chưa sanh không sanh khởi, và nghi
hoặc đã sanh được đoạn tận.

TÂM                                                954

136 Tẩy sạch tâm với chánh trí tuệ - Kinh RÀHULA – Tăng II, 129

RÀHULA – Tăng II, 129

1. Rồi Tôn giả Ràhula đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Ràhula đang ngồi xuống một bên:

- Này Ràhula, phàm có nội địa giới gì, phàm có ngoại địa giới gì, đều là địa giới này. Cần phải như thật thấy địa giới ấy với chánh trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Do thấy như thật (địa giới) này với chánh trí tuệ, vị ấy nhàm chán địa giới. Với trí tuệ, vị ấy tẩy sạch tâm.

2-4. Này Ràhula, phàm có nội thủy giới gì, phàm có ngoại thủy giới gì, đều là thủy giới này …, phàm có nội hỏa giới gì, phàm có ngoại hỏa giới gì, đều là hỏa giới này …, phàm có nội phong giới gì, phàm có ngoại phong giới gì, đều là phong giới này. Cần phải như thật thấy phong giới ấy với chánh trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Do thấy như thật (phong giới) này với chánh trí tuệ, vị ấy

TÂM                                                 955

nhàm chán phong giới. Với trí tuệ, vị ấy tẩy sạch tâm.

5. Khi nào, này Ràhula, Tỷ-kheo đối với bốn giới
này, không có tùy quán là tự ngã hay thuộc ngã sở,
này Ràhula, vị này được gọi là Tỷ-kheo đã cắt dứt ái,
đã giải tỏa các kiết sử, đã chơn chánh minh quán kiêu
mạn, đã chấm dứt khổ đau.

TÂM                                                956

137 Tập trung tâm vào bất tử giới - ĐẠI Kinh MALUNKYAPUTTA – 64 Trung II, 205

ĐẠI KINH MALUNKYAPUTTA (Mahamalunkyaputta suttam) – Bài kinh số 64 – Trung II, 205

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú ở Savatthi, Jetavana, tại
tịnh xá ông Anathapindika. Ở đây, Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". – "Bạch Thế Tôn".
Những vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn
nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, các Ông có thọ trì năm hạ phần kiết sử do Ta giảng dạy không?

Được nghe nói vậy, Tôn giả Malunkyaputta bạch Thế Tôn:

– Con có thọ trì năm hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy.

TÂM                                               957

– Năm hạ phần kiết sử do Ta giảng dạy, này Malunkyaputta, Ông thọ trì như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, con thọ trì thân kiến là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn con thọ trì nghi là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn, con thọ trì giới cấm thủ là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn, con thọ trì dục tham là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn, con thọ trì sân là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Như vậy, bạch Thế Tôn, con thọ trì năm hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy.

– Này Malunkyaputta, vì vấn đề gì (hay vì ai) Ông thọ trì năm hạ phần kiết này do Ta giảng dạy?

Này Malunkyaputta, có phải các tu sĩ ngoại đạo cật vấn Ông với ví dụ này về đứa con nít? Này Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang nằm ngủ không có tự thân, thời đâu nó có thể khởi lên thân kiến? Thân kiến tùy miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ, đang nằm ngửa không có các pháp, thời từ đâu nó có thể khởi lên nghi hoặc đối với các pháp? Nghi tùy miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang nằm ngửa không có giới, thời từ đâu nó có thể khởi

TÂM                                                958

lên giới cấm thủ trong các giới? Giới cấm thủ tùy
miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này
Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang
nằm ngửa không có những dục, thời từ đâu nó có thể
khởi lên lòng dục tham trong các dục? Dục tham, tùy
miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này
Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang
nằm ngửa không có các loài hữu tình, thời từ đâu nó
có thể khởi lên lòng sân đối với các loài hữu tình?
Sân tùy miên thật sự sống tiềm tàng trong nó.

Này Malunkyaputta, có phải các tu sĩ ngoại đạo cật vấn Ông với ví dụ này về đứa con nít?

Được nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời, Bạch Thiện
Thệ, nay đã đến thời để Thế Tôn thuyết giảng năm
hạ phần kiết sử. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo
sẽ thọ trì.

– Vậy Ananda, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn

TÂM                                              959

giảng như sau:

 Ở đây, này Ananda, có kẻ vô văn phàm phu,
không đến yết kiến các bậc Thánh, không thuần
thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các
bậc Thánh, không đến yết kiến các bậc Chân
nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân,
không tu tập pháp các bậc Chân nhân:

 Vị ấy sống với tâm bị triền phược bởi thân
kiến, bị chi phối bởi thân kiến, và không như
thật tuệ tri sự xuất ly thân kiến đã khởi lên.
Thân kiến này của vị ấy kiên cố, không được
nhiếp phục, trở thành một hạ phần kiết sử.
 Vị ấy sống với tâm bị nghi hoặc triền phược, bị
nghi hoặc chi phối, và không như thật tuệ tri sự
xuất ly nghi hoặc đã khởi lên. Nghi hoặc này
của vị ấy kiên cố, không được nhiếp phục, trở
thành một hạ phần kiết sử.
 Vị ấy sống với tâm bị giới cấm thủ triền phược,
bị giới cấm thủ chi phối và không như thật tuệ
tri sự xuất ly giới cấm thủ đã khởi lên. Giới cấm
thủ này của vị ấy kiên cố, không được nhiếp
phục, trở thành một hạ phần kiết sử.
 Vị ấy sống với tâm bị dục tham triền phược, bị
dục tham chi phối và không như thật biết sự

TÂM                                                960

xuất ly dục tham đã khởi lên, dục tham này của
vị ấy kiên cố, không được nhiếp phục, trở thành
một hạ phần kiết sử.
 Vị ấy sống với tâm bị sân triền phược, bị sân
chi phối và không như thật tuệ tri, sự xuất ly
sân đã khởi lên. Sân này của vị ấy kiên cố,
không được nhiếp phục, trở thành một hạ phần
kiết sử.
 Và này Ananda, có vị Đa văn Thánh đệ tử, đến
yết kiến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc
Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đến yết kiến
các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân
nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân:
 Vị này sống với tâm không bị thân kiến triền
phược, không bị thân kiến chi phối, và vị này
như thật tuệ tri sự xuất ly dục tham đã khởi lên.
Thân kiến này của vị ấy với tùy miên được
đoạn trừ.
 Vị này sống với tâm không bị nghi hoặc triền
phược, không bị nghi hoặc chi phối, và vị này
như thật tuệ tri sự xuất ly nghi hoặc đã khởi lên.
Nghi hoặc này của vị ấy với tùy miên được
đoạn trừ.
 Vị ấy sống với tâm không bị giới cấm thủ triền

TÂM                                                 961

phược, không bị giới cấm thủ chi phối và vị này
như thật tuệ tri sự xuất ly giới cấm thủ đã khởi
lên, giới cấm thủ của vị ấy với tùy miên được
đoạn trừ.
 Vị này sống với tâm không bị dục tham triền
phược, không bị dục tham chi phối, và vị này
như thật tuệ tri sự xuất ly dục tham đã khởi lên.
Dục tham này của vị ấy với tùy miên được đoạn
trừ.
 Vị này sống với tâm không bị sân triền phược,
không bị sân chi phối, và vị này như thật tuệ tri
sự xuất ly sân được khởi lên. Sân này của vị ấy
với tùy miên được đoạn trừ.
 Này Ananda, con đường nào, lộ trình nào đưa
đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, nếu
không thực hành con đường ấy, lộ trình ấy,
nhưng năm hạ phần kiết sử được biết rõ, hay
được thấy rõ, hay được đoạn trừ, sự tình như
vậy không xảy ra.
Ví như, này Ananda, đối với một cây lớn đứng
thẳng có lõi cây nếu người ấy không đẽo vỏ trong,
không đẽo giác cây, nhưng vẫn có thể đẽo được lõi
cây, sự tình này không xảy ra. Cũng vậy này Ananda,
con đường nào, lộ trình nào đưa đến sự đoạn trừ năm
hạ phần kiết sử, nếu không thực hành con đường ấy,

TÂM                                                 962

lộ trình ấy, nhưng năm hạ phần kiết sử sẽ được biết rõ, hay sẽ được thấy rõ, hay sẽ được đoạn trừ, sự tình như vậy không xảy ra.

 Và này Ananda, con đường nào, lộ trình nào
đưa đến đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, nếu
thực hành con đường ấy, lộ trình ấy, thời năm
hạ phần kiết sử sẽ được biết rõ, hãy sẽ được
thấy rõ, hay sẽ được đoạn trừ, sự tình như vậy
xảy ra.

Ví như, này Ananda, đối với một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, nếu người ấy sau khi đẻo vỏ trong, sau khi đẻo giác cây, thời sẽ đẻo được lõi cây, sự tình này xảy ra. Cũng vậy này Ananda, con đường nào, lộ trình nào đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, nếu thực hành con đường ấy, đạo lộ ấy, thời năm hạ phần kiết sử sẽ được biết rõ, hay sẽ được thấy rõ, hay sẽ được đoạn diệt, sự tình như vậy xảy ra.

Này Ananda, ví như sông Hằng, nước đầy tràn,
con quạ có thể uống được. Rồi một người ốm yếu đi
đến và nghĩ như sau: "Sau khi lội cắt ngang dòng
sông Hằng, với tay của ta, ta sẽ đến bờ bên kia an
toàn". Nhưng người ấy không thể sau khi lội cắt
ngang dòng sông Hằng, với tay của người ấy, đến
được bờ bên kia an toàn. Cũng vậy, này Ananda, bất

TÂM                                                  963

cứ ai, khi được giảng pháp để đoạn trừ thân kiến,
nếu tâm của vị ấy không thích thú, không hoan
hỷ, không có định tĩnh, không có giải thoát, thời
vị ấy cần phải được xem là giống người ốm yếu
kia.

Này Ananda, ví như sông Hằng, nước lớn, đầy
tràn, con quạ có thể uống được. Rồi một người lực sĩ
đi đến và nghĩ như sau: "Sau khi lội cắt ngang dòng
sông Hằng, với tay của ta, ta sẽ đến bờ bên kia an
toàn". Người ta có thể sau khi lội cắt ngang dòng
sông Hằng với tay của người ấy, đến được bờ bên
kia an toàn. Cũng vậy, này Ananda, bất cứ ai, khi
được giảng pháp để được đoạn trừ thân kiến, nếu
tâm của vị ấy thích thú, hoan hỷ, có định tĩnh, có
giải thoát, thời vị ấy được xem là giống như người
lực sĩ kia

 Và này Ananda, thế nào là con đường, thế nào là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử?

 Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo do viễn ly các
sanh y (Upadhiviveka) do đoạn trừ các bất
thiện pháp, do làm cho an tịnh thân thô ác hành
một cách toàn diện, ly dục, ly bất thiện pháp,
chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ

TÂM                                               964

lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ.
 Vị này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp,
tưởng pháp, hành pháp, thức pháp là vô
thường, khổ, như bệnh, như cục bướu, như mũi
tên, như điều bất hạnh, như bệnh chướng, như
kẻ địch, như phá hoại, là không, là vô ngã. Vị
này giải thoát tâm khỏi các pháp ấy.
 Sau khi giải thoát tâm khỏi các pháp ấy, vị ấy
tập trung tâm vào bất tử giới (Amatadhatu) và
nghĩ rằng: "Đây là tịch tịnh, đây là vi diệu, tức
là sự an chỉ tất cả hành, sự xả ly tất cả sanh y,
sự ái diệt, vô tham, đoạn diệt, Niết-bàn".
 Nếu an trú vững chắc ở đây, vị này đạt đến sự
đoạn tận các lậu hoặc.
 Nếu vị ấy không đạt đến sự đoạn tận các lậu
hoặc, thời do sự tham pháp, hỷ pháp của mình,
thời do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử, vị ấy
được hóa sanh, nhập Niết-bàn ở đấy, không
phải trở lui đời này nữa.
Này Ananda, đây là con đường, đây là lộ trình
đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhứt tâm...

TÂM                                                965

...Thiền thứ ba...

...chứng và trú Thiền thứ tư. Vị này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp, tưởng pháp, hành pháp, thức pháp là vô thường... (như trên)... không phải trở lui đời này nữa. Này Ananda, đây là con đường, đây là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo vượt lên mọi sắc
tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, không tác ý
đối với dị tưởng, vị Tỷ-kheo nghĩ rằng: "Hư không
là vô biên", chứng và trú Hư không vô biên xứ. Vị
này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp, tưởng pháp,
hành pháp, thức pháp là vô thường... (như trên)...
không phải trở lui đời này nữa. Này Ananda, đây là
con đường, đây là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm
hạ phần kiết sử.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo vượt lên mọi Hư không vô biên xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô biên", chứng và trú Thức vô biên xứ... (như trên)...

... vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ. Vị này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp, tưởng pháp, hành pháp, thức pháp là vô thường, khổ, như bệnh, như cục bướu, như mũi tên, như điều bất hạnh, như bệnh chướng, như kẻ địch, như phá hoại, là không,

TÂM                                                966

là vô ngã. Vị này giải thoát tâm khỏi các pháp ấy. Sau khi giải thoát tâm khỏi các pháp ấy, vị ấy tập trung vào bất tử giới và nghĩ rằng: "Đây là tịch tịnh, đây là vi diệu, tức là sự an chỉ tất cả hành, sự xả ly tất cả sanh y, sự ái diệt, vô tham, đoạn diệt, Niết- bàn". Nếu an trú vững chắc ở đây, vị này đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nếu vị ấy không đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc, thời do sự tham pháp, hỷ pháp của mình, do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, nhập Niết-bàn ở đấy, không phải trở lui đời này nữa.

Này Ananda, đây là con đường, đây là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

 Bạch Thế Tôn, nếu đây là con đường, đây là lộ
trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử
thời do hành trì như thế nào mà một số vị Tỷ-kheo
chứng tâm giải thoát, một số chứng tuệ giải
thoát?

– Ở đây, này Ananda, Ta nói rằng do sự sai khác về căn tánh.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda, hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                                 967

TÂM   968

138 Vì sao đôi lúc tham chiếm cứ tâm và an trú - TIỂU Kinh KHỔ UẨN – 14 Trung I, 209

TIỂU KINH KHỔ UẨN (Culadukkhakkhandha suttam) – Bài kinh số 14 – Trung I, 209

Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn sống giữa giòng họ Sakka
(Thích-ca), trong thành Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ)
tại vườn Nigrodha (Ni-câu-luật Viên). Lúc ấy, có
người Sakka tên Mahànàma đến chỗ Thế Tôn ở, sau
khi đến xong, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên.
Sau khi ngồi xuống một bên, Mahànàma, dòng họ
Sakka bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, đã lâu rồi, con đã hiểu như thế này lời dạy Thế Tôn: "Tham là cấu uế của tâm, sân là cấu uế của tâm, si là cấu uế của tâm". Bạch Thế Tôn, con đã hiểu như thế này lời dạy Thế Tôn: "Tham là cấu uế của tâm... si là cấu uế của tâm". Tuy vậy, đôi lúc các tham pháp chiếm cứ tâm con và an trú, các sân pháp chiếm cứ tâm con và an trú, các si

TÂM                                                969

pháp chiếm cứ tâm con và an trú. Bạch Thế Tôn, con
tự suy nghĩ: "Pháp nào tự trong ta không đoạn trừ
được, do vậy các tham pháp xâm nhập tâm ta và an
trú, các sân pháp xâm nhập tâm ta và an trú, các si
pháp xâm nhập tâm ta và an trú?"

– Này Mahànàma, có một pháp trong Ông chưa
được đoạn trừ, do vậy các tham pháp xâm nhập tâm
Ông và an trú... các si pháp xâm nhập tâm Ông và an
trú. Và này Mahànàma, pháp ấy trong Ông có thể
đoạn trừ được, nếu Ông không sống trong gia đình,
nếu Ông không thụ hưởng các dục vọng. Và này
Mahànàma, vì pháp ấy trong Ông chưa được đoạn
trừ, nên Ông sống trong gia đình và thụ hưởng các
dục vọng.

Các dục vọng, vui ít, khổ nhiều, não nhiều, sự
nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn. Này Mahànàma, nếu
một vị Thánh đệ tử khéo thấy như vậy với như thật
chánh trí tuệ, nhưng nếu vị này chưa chứng được hỷ
lạc do ly dục, ly ác bất thiện pháp sanh, hay một pháp
nào khác cao thượng hơn, như vậy vị ấy chưa khỏi
bị các dục chi phối.

Này Mahànàma, khi nào vị Thánh đệ tử khéo thấy như vậy với như thật chánh trí tuệ: "Các dục, vui ít, khổ nhiều, não nhiều. Sự nguy hiểm ở đây lại

TÂM                                                 970

nhiều hơn", và vị này chứng được hỷ lạc do ly dục, ly ác bất thiện pháp sanh hay một pháp nào cao thượng hơn, như vậy vị ấy không bị các dục chi phối.

 Này Mahànàma, thuở xưa, khi Ta còn là Bồ-
tát, chưa chứng được Bồ-đề, chưa thành Chánh
Đẳng Chánh Giác, Ta khéo thấy với như thật
chánh trí tuệ: "Các dục vui ít, khổ nhiều, não
nhiều, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn", dầu
Ta có thấy với như thật chánh trí tuệ như vậy,
nhưng Ta chưa chứng được hỷ lạc do ly dục, ly
ác bất thiện pháp sanh hay một pháp nào khác
cao thượng hơn. Và như vậy Ta biết rằng, Ta
chưa khỏi bị các dục chi phối.

 Và này Mahànàma, khi nào Ta khéo thấy với
như thật chánh trí tuệ: "Các dục, vui ít, khổ
nhiều, não nhiều, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều
hơn", và Ta chứng được hỷ lạc do ly dục, ly ác
bất thiện pháp sanh hay một pháp nào khác cao
thượng hơn, như vậy Ta khỏi bị các dục chi
phối.

Và này Mahànàma, thế nào là vị ngọt các dục?

Này Mahànàma, có năm pháp tăng trưởng các dục này: Các sắc pháp do mắt nhận thức, khả ái, khả

TÂM                                               971

lạc, khả ý, khả hỷ, tương ưng với dục, hấp dẫn; các
tiếng do tai nhận thức...; các hương do mũi nhận
thức...; các vị do lưỡi nhận thức...; các xúc do thân
nhận thức, khả ái, khả lạc, khả hỷ, tương ưng với dục,
hấp dẫn. Này Mahànàma, có năm pháp tăng trưởng
các dục như vậy.

Này Mahànàma, y cứ vào năm pháp tăng trưởng các dục này, có lạc và hỷ khởi lên, như vậy là vị ngọt các dục.

Và này Mahànàma, thế nào là sự nguy hiểm các
dục?... (như trang... cho đến trang..., với "Này
Mahànàma" thế cho "Này các Tỷ-kheo."...) Này
Mahànàma, như vậy là sự nguy hiểm các dục đưa
đến đau khổ tương lai, là khổ uẩn, do dục làm nhân,
do dục làm duyên, do dục làm nhân duyên, do chính
dục làm nhân.

Này Mahànàma, một thời Ta ở tại Rajagaha (Vương Xá), trên núi Gijjhakuta (Linh Thứu). Lúc bấy giờ, rất nhiều Ni kiền Tử (Nigantha) tại sườn núi Isigili, trên Kalasila (Hắc Nham), đứng thẳng người, không chịu ngồi và cảm giác những cảm thọ thống thiết, khổ đau, khốc liệt, bén nhạy. Này Mahànàma, rồi Ta vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến sườn núi Isigili, tại Kalasila chỗ các Nigantha

TÂM                                                 972

ấy ở, khi đến nơi Ta nói với các Nigantha ấy:

"– Chư Hiền, tại sao các Người lại đứng thẳng
người, không chịu ngồi xuống và cảm giác những
cảm thọ thống thiết, khổ đau, khốc liệt, bén nhạy như
vậy?

"– Này Mahànàma, được nói vậy các Nigantha ấy trả lời Ta như sau:

"– Này Hiền giả, Nigantha Nataputta-là bậc toàn tri, toàn kiến, tự xưng là có tri kiến toàn diện như sau: "Dầu ta có đi, có đứng, có ngủ và có thức, tri kiến luôn luôn được tồn tại liên tục ở nơi ta". Vị ấy nói như sau: "Này các Nigantha, nếu xưa kia Người có làm ác nghiệp, hãy làm cho nghiệp ấy tiêu mòn bằng khổ hạnh khốc liệt này. Sự không làm ác nghiệp trong tương lai chính do sự hộ trì về thân, sự hộ trì về lời nói, sự hộ trì về ý ngay trong hiện tại, ở tại nơi đây. Như vậy chính nhờ sự thiêu đốt, sự chấm dứt các nghiệp quá khứ, sự không làm các nghiệp mới, mà không có sự tiếp tục trong tương lai. Do sự không tiếp tục trong tương lai, các nghiệp được diệt trừ; do nghiệp được diệt trừ, khổ được diệt trừ; do khổ được diệt trừ, cảm thọ được diệt trừ; do cảm thọ được diệt trừ, tất cả khổ đau sẽ được tiêu mòn". Và vì chúng tôi chấp nhận điều ấy, và chúng tôi kham nhẫn điều

TÂM                                                    973

ấy, nên chúng tôi được hoan hỷ.

Này Mahànàma, khi được nói vậy Ta nói với các Nigantha ấy như sau:

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, trong quá khứ, các Người có mặt hay các Người không có mặt?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, trong quá khứ, các Người không làm ác nghiệp hay có làm ác nghiệp?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, các Người không làm các nghiệp như thế này hay như thế kia?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết
chăng: Mức độ đau khổ như thế này đã trừ diệt, mức
độ đau khổ như thế này cần phải trừ diệt? Hay, khi
mức độ đau khổ như thế này đã được trừ diệt, thời
tất cả đau khổ sẽ được trừ diệt?

TÂM                                             974

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, sự đoạn trừ ngay trong hiện tại các bất thiện pháp và sự thành tựu các thiện pháp?"

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền, theo các Người nói, Nigantha các
Người không biết: Trong quá khứ các Người có mặt
hay các Người không có mặt; các Người không biết,
trong quá khứ các Người không làm các ác nghiệp
hay có làm các ác nghiệp; các Người không biết các
Người không làm ác nghiệp như thế này hay như thế
kia; các Người không biết, mức độ đau khổ như thế
này đã được trừ diệt, mức độ đau khổ như thế này
cần phải trừ diệt; mức độ đau khổ như thế này đã
được trừ diệt thời tất cả đau khổ sẽ được trừ diệt; các
Người không biết, sự đoạn trừ ngay trong hiện tại các
bất thiện pháp và sự thành tựu các thiện pháp. Chư
Hiền Nigantha, sự kiện là như vậy thì những kẻ săn
bắn ở đời, với bàn tay đẫm máu, làm các nghiệp hung
dữ, được tái sanh trong loài người, những hạng ấy có
xuất gia trong hàng ngũ Nigantha các Người
không?"

"– Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu nhờ hạnh phúc. Hạnh phúc phải thành tựu

TÂM                                                  975

nhờ đau khổ. Hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể
thành tựu nhờ hạnh phúc thì vua Magadha Seniya
Bimbisara (Tần-bà-ta-la) có thể đạt được hạnh phúc,
và vua Magadha Seniya Bimbisara sống hạnh phúc
hơn Tôn giả Gotama".

- Lời nói này thật sự đã được các Tôn giả
Nigantha nói lên một cách hấp tấp, không có suy tư:
"Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu
nhờ hạnh phúc. Hạnh phúc phải thành tựu nhờ đau
khổ. Hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể thành
tựu nhờ hạnh phúc, thời vua Magadha Seniya
Bimbisara có thể đạt được hạnh phúc; và vua
Magadha Seniya Bimbisara sống hạnh phúc hơn Tôn
giả Gotama". Và chính ta ở đây cần phải được hỏi
như sau: "Giữa các bậc Tôn Giả, ai sống hạnh phúc
hơn, vua Magadha Seniya Bimbisara hay Tôn giả
Gotama?"

- Hiền giả Gotama, lời nói này thật sự đã được
chúng tôi nói lên một cách hấp tấp, không có suy tư:
Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu
nhờ hạnh phúc... (như trên)... sống hạnh phúc hơn
Tôn giả Gotama. Hãy để yên sự việc như vậy. Nay
chúng tôi hỏi Tôn giả Gotama: "Giữa quý vị Tôn giả,
ai sống hạnh phúc hơn, vua Magadha Seniya
Bimbisara hay Tôn giả Gotama?"

TÂM                                               976

"– Chư Hiền Nigantha, nay Ta sẽ hỏi các Người
một câu, cũng vấn đề này. Nếu các Người vui lòng,
hãy trả lời câu hỏi ấy. Chư Hiền Nigantha, các Người
nghĩ thế nào? Vua Magadha Seniya Bimbisara có thể
không di động thân thể, không nói lên một tiếng,
sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn bảy ngày bảy
đêm có được không?

"– Này Hiền giả, không thể được.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người nghĩ thế nào?
Vua Magadha Seniya Bimbisara có thể không di
động thân thể, không nói lên một tiếng, sống cảm
giác thuần túy lạc thọ luôn sáu ngày sáu đêm, luôn
năm ngày năm đêm, luôn bốn ngày bốn đêm, luôn ba
ngày ba đêm, luôn hai ngày hai đêm, luôn một ngày
một đêm không?

"– Này Hiền giả, không thể được.

"– Chư Hiền Nigantha, Ta có thể không di động thân thể, không nói lên một lời, sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn trong một ngày một đêm. Chư Hiền Nigantha, Ta có thể không di động thân thể , không nói lên một lời, sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn trong hai ngày hai đêm, luôn trong ba ngày ba đêm, luôn trong bốn ngày bốn đêm, luôn trong năm ngày năm đêm, luôn trong sáu ngày sáu đêm, luôn trong

TÂM                                                977

bảy ngày bảy đêm. Chư Hiền Nigantha, các Người nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, ai sống hạnh phúc hơn, vua Magadha Seniya Bimbisara hay Ta?

"– Sự kiện là như vậy, Tôn giả Gotama sống hạnh phúc hơn vua Magadha Seniya Bimbisara."

Thế Tôn thuyết giảng như vậy, Mahànàma thuộc giòng họ Sakka hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

TÂM                                              978

139 Ví dụ 5 bát nước - Kinh BÀLAMÔN SANGÀRAVA – Tăng II, 682

BÀLAMÔN SANGÀRAVA – Tăng II, 682

1. Rồi Bà-la-môn Sangàrava đi đến Thế Tôn, sau khi
đến, nói với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm,
sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân
hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên,
Bà-la-môn Sangàrava thưa với Thế Tôn:

2. - Do nhân gì, do duyên gì, thưa Tôn giả Gotama,
có khi các chú thuật học thuộc lòng lâu ngày (đọc
tụng) lại không thể nhớ lên được, còn nói gì các chú
thuật không được học thuộc lòng? Do nhân gì, do
duyên gì, thưa Tôn giả Gotama, có khi các chú thuật
không học thuộc lòng lâu ngày (đọc tụng) lại nhớ lên
được, còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc
lòng?

3. - Này Bà-la-môn, khi trú với tâm bị dục tham xâm chiếm, bị dục tham chi phối, và không như thật biết rõ sự xuất ly khỏi dục tham đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, không như thật biết và thấy lợi ích cả hai, cho nên các chú thuật được

TÂM                                                  979

học thuộc lòng lâu ngày lại không thể nhớ lên được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước trộn lẫn với thuốc nhuộm gôm lặc, hay màu đỏ tía, hay màu xanh hay màu vàng và ở đây, một người có mắt muốn ngắm nghía bóng mặt của mình, không có thể như thật biết được, thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú với tâm bị dục tham xâm chiếm, bị dục tham chi phối, không như thật rõ biết sự xuất ly khỏi dục tham đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, không như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, không như thật biết và thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật được học thuộc lòng lâu ngày lại không nhớ lên được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

4. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm bị sân xâm chiếm, bị sân chi phối, không như thật biết sự xuất ly khỏi sân đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, không như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, không như thật biết và thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật được học thuộc lòng lâu ngày lại không thể nhớ lên được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

TÂM                                                980

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước được lửa đun
sôi, sôi lên sùng sục, sôi lên cuồn cuộn. Ở đây, một
người có mắt muốn ngắm nghía bóng mặt của mình,
không thể như thật biết và thấy được. Cũng vậy, này
Bà-la-môn, trong khi trú với tâm bị sân xâm
chiếm...cho nên các chú thuật được học thuộc lòng
lâu ngày lại không nhớ lên được, còn nói gì các chú
thuật không được học thuộc lòng!

5. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm, bị hôn trầm thụy miên chi phối, không như thật biết sự xuất ly khỏi hôn trầm thụy miên, đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, không như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, không như thật biết và thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật được học thuộc lòng lâu ngày lại không thể nhớ lên được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước bị rong rêu che
phủ. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm nghía
khuôn mặt của mình, không thể như thật biết được.
Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú với tâm bị
dục tham xâm chiếm... còn nói gì các chú thuật
không được học thuộc lòng!

TÂM                                                 981

6. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm bị trạo hối
xâm chiếm, bị trạo hối chi phối, không như thật biết
sự xuất ly khỏi trạo hối đã khởi lên; trong khi ấy,
người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của
mình; trong khi ấy, không như thật biết và thấy lợi
ích của người; trong khi ấy, không như thật biết và
thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật
được học thuộc lòng lâu ngày lại không thể nhớ lên
được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc
lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước bị gió thổi, dao động, chấn động, nổi sóng. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm nghía khuôn mặt của mình, không thể như thật biết được và thấy được. Cũng vậy, này Bà- la-môn, trong khi trú với tâm bị trạo hối xâm chiếm... còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

7. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm bị nghi hoặc xâm chiếm, bị nghi hoặc chi phối, không như thật biết sự xuất ly khỏi nghi hoặc đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy không như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, không như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, không như thật biết và thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật được học thuộc lòng lâu ngày lại không thể nhớ lên

TÂM                                                 982

được, còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước bị khuấy động,
khuấy đục, khuấy bùn, đặt trong bóng tối. Ở đây, một
người có mắt muốn ngắm nghía khuôn mặt của mình,
không thể như thật biết được và thấy được. Cũng
vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú với tâm bị nghi
hoặc xâm chiếm... còn nói gì các chú thuật không
được học thuộc lòng!

8. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm không bị dục tham xâm chiếm, không bị dục tham chi phối, lại như thật biết sự xuất ly khỏi dục tham đã khởi lên; trong khi ấy, người ấy như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy, như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, như thật biết và thấy được lợi ích của cả hai, cho nên các chú thuật không được học thuộc lòng lâu ngày lại được nhớ lên, còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước không bị trộn lẫn với thuốc nhuộm hoặc gôm lặc, hay màu đỏ tía, hay màu xanh, hay màu vàng, và ở đây, một người có mắt muốn ngắm nghía khuôn mặt của mình, có thể như thật biết được và thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú với tâm không bị dục tham

TÂM                                                983

xâm chiếm... còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc lòng!

9. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm không bị sân xâm chiếm... còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước không bị lửa
đun sôi, không sôi lên sùng sục, không nổi lên cuồn
cuộn. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm nghía
khuôn mặt của mình, có thể như thật biết được và
thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú
với tâm không bị sân xâm chiếm, không bị sân chi
phối... còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc
lòng!

10. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm không bị
hôn trầm thụy miên xâm chiếm, không bị hôn trầm
thụy miên chi phối... còn nói gì các chú thuật đã được
học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước không bị rong
rêu che phủ. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm
nghía khuôn mặt của mình, có thể như thật biết được
và thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi
trú với tâm không bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm,
không bị hôn trầm thụy miên chi phối... còn nói gì
các chú thuật đã được học thuộc lòng!

TÂM                                                 984

11. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm không bị trạo hối xâm chiếm, không bị trạo hối chi phối... còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước không bị gió
thổi, không bị dao động, không bị chấn động, không
bị nổi sóng. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm
nghía khuôn mặt của mình, có thể như thật biết được
và thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi
trú với tâm không bị trạo hối miên xâm chiếm, không
bị trạo hối chi phối... còn nói gì các chú thuật đã được
học thuộc lòng!

12. Lại nữa, này Bà-la-môn, khi trú với tâm không bị nghi hoặc xâm chiếm, không bị nghi hoặc chi phối... còn nói gì các chú thuật không được học thuộc lòng!

Ví như, này Bà-la-môn, một bát nước không bị khuấy động, đặt giữa ánh sáng. Ở đây, một người có mắt muốn ngắm bóng mặt của mình, có thể như thật biết và thấy được. Cũng vậy, này Bà-la-môn, trong khi trú với tâm không bị nghi hoặc xâm chiếm, không bị nghi hoặc chi phối và như thật biết sự xuất ly ra khỏi nghi hoặc đã khởi lên; trong khi ấy, như thật biết và thấy lợi ích của mình; trong khi ấy như thật biết và thấy lợi ích của người; trong khi ấy, như thật biết và thấy lợi ích cả hai. Cho nên các chú thuật

TÂM                                                   985

không được học thuộc lòng lâu ngày được nhớ lên, còn nói gì các chú thuật đã được học thuộc lòng!

Đây là nhân, đây là duyên, này Bà-la-môn, có khi các
chú thuật không được học thuộc lòng lâu ngày, lại có
thể nhớ lên được, còn nói gì các chú thuật đã được
học thuộc lòng!

13. Khi được nói vậy, Bà-la-môn Sangàrava bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn...từ này cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

TÂM                                               986

140 Điều phục tâm, không để bị tâm điều phục - Kinh ĐIỀU PHỤC – Tăng III, 326

ĐIỀU PHỤC –Tăng III, 326

1. - Thành tựu bảy pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo điều phục tâm và không để mình bị tâm điều phục.

2. Thế nào là bảy ?

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Tỷ-kheo thiện xảo về định,
- Thiện xảo nhập định,
- Thiện xảo an trú định,
- Thiện xảo xuất khỏi định,
- Thiện xảo trong sự thoải mái của định,
- Thiện xảo trong cảnh giới của định,
- Thiện xảo trong dẫn phát đến định.

Thành tựu bảy pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo điều phục tâm và không để mình bị tâm điều phục.

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Sàriputta thiện xảo về định, thiện xảo nhập định, thiện xảo an trú định, thiện xảo xuất khỏi định, thiện xảo trong sự thoải mái về

TÂM                                                  987

Thiền định, thiện xảo trong cảnh giới định, thiện xảo trong dẫn phát đến định.

Thành tựu bảy pháp này, này các Tỷ-kheo, Sàriputta điều phục tâm và Sàriputta không để mình bị tâm điều phục.

TÂM                                                988

141 Điều phục được tâm - ĐẠI Kinh RỪNG SỪNG BÒ – 32 Trung I, 463

ĐẠI KINH RỪNG SỪNG BÒ (Mahagosingasuttam) – Bài kinh số 32 – Trung I, 463

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại khu vườn trong rừng
Gosinga có nhiều cây ta-la cùng với một số đông
Thượng Tọa đệ tử nổi tiếng như Tôn giả Sariputta
(Xá-lợi-phất) Tôn giả Mahamoggallana (Đại Mục-
kiền-liên), Tôn giả Mahakassapa (Đại Ca-diếp), Tôn
giả Anuruddha (A-na-luật-đà), Tôn giả Revata (Ly-
bà-đa), Tôn giả Ananda (A-nan) cùng với một số
Thượng Tọa đệ tử nổi tiếng khác. Rồi Tôn giả
Mahamoggallana vào buổi chiều, sau khi tham thiền
đứng dậy, đi đến chỗ Tôn giả Mahakassapa ở, sau
khi đến bèn nói với Tôn giả Mahakassapa:

– Hiền giả Kassapa, chúng ta hãy đến chỗ Tôn giả Sariputta để nghe pháp.

– Thưa vâng, Hiền giả.

TÂM                                             989

Tôn giả Mahakassapa vâng đáp Tôn giả
Mahamoggallana. Rồi Tôn giả Mahamoggallana,
Tôn giả Mahakassapa và Tôn giả Anuruddha đi đến
chỗ Tôn giả Sariputta để nghe pháp. Tôn giả Ananda
thấy Tôn giả Mahamoggallana, Tôn giả
Mahakassapa và Tôn giả Anuruddha đi đến chỗ Tôn
giả Sariputta để nghe pháp, sau khi thấy vậy liền đi
đến chỗ Tôn giả Revata và nói với Tôn giả Revata:

– Này Hiền giả Revata, các bậc Thượng nhân
như vậy đã đến chỗ Tôn giả Sariputta để nghe pháp.
Này Hiền giả Revata, chúng ta hãy đi đến chỗ Tôn
giả Sariputta để nghe pháp.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Tôn giả Revata vâng đáp Tôn giả Ananda. Rồi
Tôn giả Revata và Tôn giả Ananda đi đến chỗ Tôn
giả Sariputta để nghe pháp. Tôn giả Sariputta thấy
Tôn giả Revata, Tôn giả Ananda từ xa đi đến, sau khi
thấy bèn nói với Tôn giả Ananda:

– Tôn giả Ananda hãy đến đây, thiện lai, Tôn giả Ananda, vị thị giả Thế Tôn, vị hầu cận Thế Tôn. Này Hiền giả Ananda, khả ái thay khu rừng Gosinga! Đêm rằm sáng trăng, cây Ta la trổ hoa cùng khắp, hương trời như được tỏa rộng khắp nơi. Này Hiền giả Ananda, hạng Tỷ-kheo nào có thể làm chói sáng khu

TÂM                                               990

rừng Gosinga?

– Ở đây, này Hiền giả Sariputta, Tỷ-kheo nghe nhiều, gìn giữ điều đã nghe, tích tụ điều đã nghe. Những pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, văn nghĩa cụ túc, nói lên phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh, những pháp ấy được vị ấy nghe nhiều và gìn giữ kỹ, được lập lại lớn tiếng, được ý tư duy, được tri kiến khéo quán sát; vị ấy thuyết pháp cho bốn hội chúng với văn cú viên dung, lưu loát, với mục đích đoạn trừ mọi tùy miên. Này Hiền giả Sariputta, hạng Tỷ-kheo này có thể làm sáng chói khu rừng Gosinga.

Khi nghe nói vậy, Tôn giả Sariputta nói với Tôn giả Revata:

– Này Hiền giả Revata, Tôn giả Ananda đã trả
lời theo sự giải thích của mình. Ở đây, nay chúng tôi
hỏi Tôn giả Revata: Này Hiền giả Revata, khả ái thay
ngôi rừng Gosinga... (như trên)... Này Hiền giả
Revata, hạng Tỷ-kheo nào làm sáng chói khu rừng
Gosinga?

– Ở đây, này Hiền giả Sariputta, Tỷ-kheo ưa thích đời sống tịnh cư, vui thú đời sống tịnh cư, nội tâm tu pháp, tịnh chỉ, không gián đoạn thiền định, thành tựu quán hạnh, luôn luôn lui tới các chỗ không tịch. Này Hiền giả Sariputta, hạng Tỷ-kheo này có

TÂM                                                991

thể làm sáng chói khu rừng Gosinga.

Khi nghe nói vậy, Tôn giả Sariputta nói với Tôn giả Anuruddha:

– Này Hiền giả Anuruddha, Tôn giả Revata đã
trả lời theo sự giải thích của mình. Ở đây, nay chúng
tôi hỏi Tôn giả Anuruddha: Này Hiền giả
Anuruddha, khả ái thay ngôi rừng Gosinga... (như
trên)... Này Hiền giả Anuruddha, hạng Tỷ-kheo nào
làm sáng chói khu rừng Gosinga?

– Ở đây, này Hiền giả Sariputta, Tỷ-kheo, với
thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhiên, quán sát ngàn thế
giới. Này Hiền giả Sariputta, ví như một người có
mắt lên trên đỉnh một ngôi lầu tốt đẹp, quán sát một
ngàn đường vòng xung quanh. Cũng vậy, này Hiền
giả Sariputta, Tỷ-kheo, với thiên nhãn thanh tịnh,
siêu nhiên, quán sát ngàn thế giới. Này Hiền giả
Sariputta, hạng Tỷ-kheo như vậy có thể làm sáng
chói khu rừng Gosinga.

Khi nghe nói vậy, Tôn giả Sariputta nói với Tôn giả Mahakassapa:

– Này Hiền giả Kassapa, Tôn giả Anuruddha đã trả lời theo sự giải thích của mình. Ở đây, nay chúng tôi hỏi Tôn giả Kassapa: Này Hiền giả Kassapa, khả

TÂM                                                992

ái thay ngôi rừng Gosinga... (như trên)... Này Hiền giả Kassapa, hạng Tỷ-kheo nào làm sáng chói khu rừng Gosinga?

– Ở đây, này Hiền giả Sariputta, Tỷ-kheo, tự mình sống ở rừng núi và tán thán đời sống ở rừng núi, tự mình sống khất thực, và tán thán đời sống khất thực, tự mình mặc y phấn tảo và tán thán hạnh mặc y phấn tảo, tự mình sống với ba y và tán thán hạn ba y, tự mình sống thiểu dục và tán thán hạnh thiểu dục, tự mình sống biết đủ và tán thán hạnh biết đủ, tự mình sống độc cư và tán thán hạnh sống độc cư, tự mình sống không nhiễm thế tục và tán thán hạnh không nhiễm thế tục, tự mình tinh cần, tinh tấn và tán thán hạn tinh cần, tinh tấn, tự mình thành tựu giới hạnh và tán thán sự thành tựu giới hạnh, tự mình thành tựu Thiền định và tán thán sự thành tựu thiền định, tự mình thành tựu trí tuệ và tán thán sự thành tựu trí tuệ, tự mình thành tựu giải thoát và tán thán sự thành tựu giải thoát, tự mình thành tựu giải thoát tri kiến và tán thán sự thành tựu giải thoát tri kiến. Này Hiền giả Sariputta, hạng Tỷ-kheo như vậy có thể làm sáng chói khu rừng Gosinga.

Khi nghe nói vậy, Tôn giả Sariputta nói Tôn giả Mahamoggallana:

TÂM                                                  993

– Hiền giả Moggallana, Tôn giả Mahakassapa
đã trả lời theo sự giải thích của mình. Ở đây, nay
chúng tôi hỏi Tôn giả Mahamoggallana: Này Hiền
giả Moggallana, khả ái thay khu rừng Gosinga!...
Này Hiền giả Moggallana, hạng Tỷ-kheo nào có thể
làm sáng chói khu rừng Gosinga?

– Ở đây, này Hiền giả Sariputta, hai Tỷ-kheo
đàm luận về Abhidhamma (A-tỳ-đàm). Các vị ấy hỏi
nhau câu hỏi, và khi được hỏi, các vị trả lời được với
nhau chớ không dừng lại (không trả lời được), và
cuộc đàm luận về pháp được tiếp tục. Này Hiền giả
Sariputta, hạng Tỷ-kheo như vậy có thể làm sáng
chói khu rừng Gosinga.

Rồi Tôn giả Mahamoggallana nói với Tôn giả Sariputta:

– Hiền giả Sariputta, chúng tôi đã trả lời theo sự giải thích của chúng tôi. Ở đây, nay chúng tôi hỏi Tôn giả Sariputta: Này Hiền giả Sariputta, khả ái thay, khu rừng Gosinga! Đêm rằm sáng trăng, cây Ta-la trổ hoa cùng khắp, hương trời như được tỏa rộng khắp nơi. Này Hiền giả Sariputta, hạng Tỷ-kheo nào có thể làm sáng chói khu rừng Gosinga?

– Ở đây, này Hiền giả Moggallana, Tỷ-kheo điều phục được tâm, không phải Tỷ-kheo không điều

TÂM                                                  994

phục được tâm. An trú quả nào vị ấy muốn an trú vào buổi sáng, vị ấy an trú quả ấy vào buổi sáng; an trú quả nào vị ấy muốn an trú vào buổi trưa, vị ấy an trú quả ấy buổi trưa; an trú quả nào vị ấy muốn an trú vào buổi chiều, vị ấy an trú quả ấy vào buổi chiều. Hiền giả Moggallana, ví như một vị vua hay vị đại thần của vua có một tủ áo đựng đầy những áo có nhiều màu sắc khác nhau. Cặp áo nào nhà vua muốn mặc vào buổi sáng, nhà vua mặc cặp áo ấy vào buổi sáng; cặp áo nào nhà vua muốn mặc vào buổi trưa, nhà vua mặc cặp áo ấy vào buổi trưa; cặp áo nào nhà vua muốn mặc vào buổi chiều, nhà vua mặc cặp áo ấy vào buổi chiều. Cũng vậy, này Hiền giả Moggallana, Tỷ-kheo điều phục được tâm, không phải Tỷ-kheo không điều phục được tâm. An trú quả nào Tỷ-kheo ấy muốn an trú vào buổi sáng, vị ấy an trú quả ấy vào buổi sáng; an trú quả nào Tỷ-kheo ấy muốn an trú vào buổi trưa, vị ấy an trú quả ấy vào buổi trưa; an trú quả nào vị Tỷ-kheo ấy muốn an trú vào buổi chiều, vị ấy an trú quả ấy vào buổi chiều. Này Hiền giả Moggallana, hạng Tỷ-kheo như vậy có thể làm sáng chói khu rừng Gosinga.

Rồi Tôn giả Sariputta nói với các Tôn giả ấy:

– Này chư Hiền, chúng ta đã trả lời theo sự giải thích của chúng ta. Chư Hiền, chúng ta hãy đi đến

TÂM                                                 995

chỗ Thế Tôn ở và thuật lại vấn đề này cho Thế Tôn rõ. Thế Tôn trả lời chúng ta như thế nào, chúng ta sẽ như vậy thọ trì.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tôn giả ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta. Rồi
những Tôn giả ấy đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Sau khi
ngồi xuống một bên, Tôn giả Sariputta bạch Thế
Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, Tôn giả Revata và Tôn
giả Ananda đến tại chỗ con ở để nghe pháp. Bạch
Thế Tôn, con thấy Tôn giả Revata và Tôn giả
Ananda từ xa đi đến; thấy vậy, con nói với Tôn giả
Ananda:

"– Tôn giả Ananda, hãy đến đây, thiện lai Tôn
giả Ananda, vị thị giả Thế Tôn, vị hầu cận Thế Tôn.
Này Hiền giả Ananda, khả ái thay khu rừng Gosinga!
Đếm rằm sáng trăng, cây ta-la trổ hoa cùng khắp,
hương trời như được tỏa rộng khắp nơi. Này Hiền giả
Ananda, hạng Tỷ-kheo nào có thể làm sáng chói khu
rừng Gosinga? ’’

Bạch Thế Tôn, được hỏi vậy, Tôn giả Ananda trả lời với con như sau:

TÂM                                                996

"– Ở đây, Hiền giả Sariputta, Tỷ-kheo nghe nhiều, gìn giữ điều đã nghe, tích tụ điều đã nghe. Những pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, văn nghĩa cụ túc, nói lên phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh, những pháp ấy được vị ấy nghe nhiều và giữ gìn kỹ, được lập lại lớn tiếng, được ý tư duy, được tri kiến khéo quán sát. Vị ấy thuyết pháp cho bốn hội chúng với văn cú viên dung, lưu loát, với mục đích đoạn trừ mọi tùy miên. Này Hiền giả Sariputta, hạng Tỷ-kheo này có thể làm sáng chói khu rừng Gosinga."

– Lành thay, lành thay, Sariputta! Nếu trả lời cho được chơn chánh, Ananda phải trả lời như vậy. Này Sariputta, Ananda là bậc đa văn, gìn giữ điều đã nghe, tích tụ điều đã nghe. Những pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, văn nghĩa cụ túc, nói lên phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh, những pháp ấy được vị ấy nghe nhiều và gìn giữ kỹ, được lập lại lớn tiếng, được ý tư duy, được tri kiến khéo quán sát. Vị ấy thuyết pháp cho bốn hội chúng, với văn cú viên dung lưu loát, với mục đích đoạn trừ mọi tùy miên.

– Bạch Thế Tôn khi nghe nói vậy, con nói với Tôn giả Revata:

"– Này Hiền giả Revata, Tôn giả Ananda, đã trả lời theo sự giải thích của mình. Ở đây, nay chúng tôi

TÂM                                                 997

hỏi Tôn giả Revata:

"– Này Hiền giả Revata, khả ái thay ngôi rừng
Gosinga... (như trên)... Này Hiền giả Revata, hạng
Tỷ-kheo nào có thể làm sáng chói khu rừng
Gosinga".

"– Ở đây, này Hiền giả Sariputta, Tỷ-kheo ưa
thích đời sống tịnh cư, vui thú đời sống tịnh cư, nội
tâm tu tập tịnh chỉ, không gián đoạn thiền định, thành
tựu quán hạnh, luôn luôn lui tới các chỗ không tịch.
Này Hiền giả Sariputta, hạng Tỷ-kheo này có thể làm
sáng chói khu rừng Gosinga".

– Lành thay, lành thay, Sariputta! Nếu trả lời
cho được chơn chánh, Revata phải trả lời như vậy.
Này Sariputta, Revata ưa thích đời sống tịnh cư, vui
thú đời sống tịnh cư, nội tâm tu tập tịnh chỉ, không
gián đoạn thiền định, thành tựu quán hạnh, luôn luôn
lui tới các chỗ không tịch.

– Bạch Thế Tôn, khi được nói vậy, con nói với Tôn giả Anuruddha như sau:

"– Này Hiền giả Anuruddha, Tôn giả Revata đã trả lời theo sự giải thích của mình. Ở đây, nay chúng tôi hỏi Tôn giả Anuruddha:

TÂM                                                 998

"– Này Hiền giả Anuruddha, khả ái thay ngôi
rừng Gosinga... (như trên)... Này Hiền giả
Anuruddha, hạng Tỷ-kheo nào làm sáng chói khu
rừng Gosinga?"

Bạch Thế Tôn, được nói vậy, Tôn giả Anuruddha nói với con:

"– Này Hiền giả Sariputta, ở đây, Tỷ-kheo với
thiên nhãn thanh tịnh siêu nhiên, quán sát ngàn thế
giới. Này Hiền giả Sariputta, ví như một người có
mắt, lên trên đỉnh một ngôi lầu tốt đẹp rồi quán sát
một ngàn đường vòng xung quanh. Cũng vậy, này
Hiền giả Sariputta, Tỷ-Kheo với thiên nhãn thanh
tịnh siêu nhiên quán sát ngàn thế giới. Này Hiền giả
Sariputta, hạng Tỷ-kheo như vậy có thể làm sáng
chói khu rừng Gosinga".

- Lành thay, lành thay, Sariputta! Nếu trả lời cho
được chơn chánh, Anuruddha phải trả lời như vậy.
Này Sariputta, chính Anuruddha với thiên nhãn
thanh tịnh siêu nhiên quán sát ngàn thế giới.

– Bạch Thế Tôn, được nói vậy, con nói với Tôn giả Mahakassapa:

"– Này Hiền giả Kassapa, Tôn giả Anuruddha đã trả lời theo sự giải thích của mình. Ở đây, nay

TÂM                                                 999

chúng tôi hỏi Tôn giả Kassapa:

"– Khả ái thay ngôi rừng Gosinga!... (như trên)... Này Hiền giả Kassapa, hạng Tỷ-kheo nào làm sáng chói khu rừng Gosinga?"

Bạch Thế Tôn, được nói vậy, Tôn giả Mahakassapa nói với con:

"– Ở đây, này Hiền giả Sariputta, Tỷ-kheo tự mình sống ở rừng núi và tán thán đời sống ở rừng núi, tự mình sống khất thực và tán thán đời sống khất thực, tự mình mặc y phấn tảo và tán thán hạnh mặc y phấn tảo, tự mình sống với ba y và tán thán hạnh ba y, tự mình sống thiểu dục và tán thán hạnh thiểu dục, tự mình sống biết đủ và tán thán hạnh biết đủ, tự mình sống độc cư và tán thán hạnh độc cư, tự mình sống không nhiễm thế tục và tán thán hạnh không nhiễm thế tục, tự mình tinh cần, tinh tấn và tán thán hạnh tinh cần, tinh tấn, tự mình thành tựu giới hạnh và tán thán sự thành tựu giới hạnh, tự mình thành tựu thiền định và tán thán sự thành tựu thiền định, tự mình thành tựu trí tuệ và tán thán sự thành tựu trí tuệ, tự mình giải thoát và tán thán sự thành tựu giải thoát, tự mình thành tựu giải thoát tri kiến và tán thán sự thành tựu giải thoát tri kiến. Này Hiền giả Sariputta, hạng Tỷ-kheo ấy có thể làm sáng chói khu rừng

TÂM                                                   1000

Gosinga."

– Lành thay Sariputta! Nếu trả lời cho được
chân chánh, Kassapa phải trả lời như vậy. Này
Sariputta, Kassapa tự mình sống ở rừng núi và tán
thán đời sống ở rừng núi... tự mình thành tựu giải
thoát tri kiến và tán thán sự thành tựu giải thoát tri
kiến.

– Bạch Thế Tôn, được nói vậy, con nói với Tôn giả Mahamoggallana:

"– Hiền giả Moggallana, Tôn giả Mahakassapa đã trả lời theo sự giải thích của mình. Ở đây, nay chúng tôi hỏi Tôn giả Mahamoggallana:

"– Này Hiền giả Moggallana, khả ái thay khu rưng Gosinga!... Này Hiền giả Moggallana, hạng Tỷ- kheo nào có thể làm sáng chói khu rừng Gosinga?"

Bạch Thế Tôn, được nói vậy, Tôn giả Mahamoggallana nói với con:

"– Ở đây, này Hiền giả Sariputta, hai Tỷ-kheo đàm luận về Abhidhamma, (A-tỳ-đàm). Họ hỏi nhau câu hỏi, và khi được hỏi, họ trả lời được với nhau, chớ không dừng lại vì không trả lời được, và cuộc đàm luận về pháp của họ được tiếp tục. Này Hiền giả

TÂM                                                 1001

Sariputta, hạng Tỷ-kheo như vậy có thể làm sáng chói khu rừng Gosinga. "

– Lành thay Sariputta! Nếu trả lời cho được chơn chánh, Moggallana phải trả lời như vậy. Này Sariputta, Moggallana là bậc thuyết về Chánh pháp.

Được nói vậy, Tôn giả Mahamoggallana bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, con nói với Tôn giả Sariputta, như sau:

"– Hiền giả Sariputta, chúng tôi đã trả lời theo sự giải thích của chúng tôi. Ở đây, nay chúng tôi hỏi Tôn giả Sariputta:

"– Này Hiền giả Sariputta, khả ái thay khu rừng
Gosinga! Đêm rằm sáng trăng, cây ta-la trổ hoa cùng
khắp, hương trời như tỏa rộng khắp nơi. Này Hiền
giả Sariputta, hạng Tỷ-kheo nào có thể làm sáng chói
khu rừng Gosinga?"

– Bạch Thế Tôn, được nói vậy, Tôn giả Sariputta nói với con:

"– Ở đây, này Hiền giả Moggallana, Tỷ-kheo điều phục được tâm, không phải Tỷ-kheo không điều

TÂM                                                1002

phục được tâm. An trú quả nào vị ấy muốn an trú vào buổi sáng, vị ấy an trú quả ấy vào buổi sáng; an trú quả nào vị ấy an trú vào buổi trưa, vị ấy an trú quả ấy vào buổi trưa; an trú quả nào vị ấy muốn an trú vào buổi chiều, vị ấy an trú quả ấy vào buổi chiều. Hiền giả Moggallana, ví như một vị vua hay vị đại thần của vua có một tủ áo đựng đầy những áo có nhiều màu sắc khác nhau. Cặp áo nào nhà vua muốn mặc vào buổi sáng, nhà vua mặc cặp áo ấy vào buổi sáng; cặp áo nào nhà vua muốn mặc vào buổi trưa, nhà vua mặc cặp áo ấy vào buổi trưa; cặp áo nào nhà vua muốn mặc vào buổi chiều, nhà vua mặc cặp áo ấy vào buổi chiều. Cũng vậy, này Hiền giả Moggallana, Tỷ-kheo điều phục được tâm, không phải Tỷ-kheo không điều phục được tâm. An trú quả nào Tỷ-kheo ấy muốn an trú vào buổi sáng, Tỷ-kheo ấy an trú quả ấy vào buổi sáng; an trú quả nào vị ấy muốn an trú vào buổi trưa, vị ấy an trú quả ấy vào buổi trưa; an trú quả nào vị ấy muốn an trú vào buổi chiều, vị ấy an trú quả ấy vào buổi chiều. Này Hiền giả Moggallana, hạng Tỷ-kheo như vậy có thể làm sáng chói khu rừng Gosinga?."

– Lành thay, lành thay, Moggallana! Nếu trả lời cho được chơn chánh, Sariputta phải trả lời như vậy. Này Moggallana, Sariputta điều phục được tâm, không phải Sariputta không điều phục được tâm. An

TÂM                                               1003

trú quả nào vị ấy muốn an trú vào buổi sáng, vị ấy an trú quả ấy vào buổi sáng; an trú quả nào vị ấy muốn an trú vào buổi trưa, vị ấy an trú quả ấy vào buổi trưa; an trú quả nào vị ấy muốn an trú vào buổi chiều, vị ấy an trú quả ấy vào buổi chiều.

Khi được nói vậy, Tôn giả Sariputta bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, vị nào đã khéo trả lời (câu hỏi được đặt ra)?

– Này Sariputta, tất cả đều lần lượt khéo trả lời.

Và này các Ông hãy nghe Ta nói hạng Tỷ-kheo nào có thể làm sáng chói khu rừng Gosinga?

Ở đây, này Sariputta, Tỷ-kheo, sau buổi ăn, sau
khi đi khất thực về, ngồi kiết-già, lưng thẳng, đặt
niệm trước mặt, và nghĩ rằng: "Ta sẽ không bỏ ngồi
kiết-già này cho đến khi tâm của ta được khéo giải
thoát các lậu hoặc, không có chấp thủ". Này
Sariputta, hạng Tỷ-kheo như vậy có thể làm sáng
chói khu rừng Gosinga.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tôn giả ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TÂM                                                   1004

TÂM   1005
