Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 335 - Tham Sân Si
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 335

THAM SÂN SI Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

335

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC DẪN NHẬP ...........................................................16 1    Định nghĩa - TIỂU Kinh PHƯƠNG QUẢNG - 44 Trung I, 655 ...............................................22 2    Định nghĩa - Tham là tội nhỏ nhưng... - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359 ......................36 3    Định nghĩa - Thế nào là thiện, bất thiện - Kinh CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363 40 4    10 loại cây gai - Kinh CÂY GAI – Tăng IV, 415 .........................................................................49 5    10 nghiệp - Kinh ĐỊA NGỤC THIÊN GIỚI – Tăng IV, 606 ...................................................53 6    10 tưởng, 10 chánh đạo - Kinh THAM ÁI 1 – Tăng IV, 643 ...................................................62 7    11 lợi ích bắt đầu từ Giới - Kinh CÓ LỢI ÍCH GÌ – Tăng IV, 645 ...........................................65 8    12 nhân duyên khiến các nghiệp sanh khởi - Kinh BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476 ....68 9    3 ngọn lửa - Kinh LỬA 1 – Tăng III, 334 ......75

THAM SÂN SI                                                                  1

10 3 pháp cần tu tập để đtận tham sân si - Kinh THAM – Tăng III, 264 ...................................85 11 4 hạng người - Kinh THAM ÁI – Tăng I, 687 .........................................................................86 12 4 hạng người biết và không biết cấu uế nội tâm của mình - Kinh KHÔNG UẾ NHIỄM – 5 Trung I, 59 .................................................................88 13 4 pháp cú tối sơ - Kinh PHÁP CÚ – Tăng I, 604 .......................................................................107 14 5 pháp khó trừ khử - Kinh KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612...................................................113 15 6 pháp đối trị - Kinh XUẤT LY GIỚI – Tăng III, 25.............................................................114 16 6 tuỳ niệm để tss không có mặt - Kinh MAHÀNÀMA 1 – Tăng IV, 665 .................118 17 6 xu hướng của bậc Alahán - Kinh SONA – Tăng III, 155 .................................................130 18 8 pháp cần tu tập để thắng tri tham - Kinh THẮNG TRI THAM ÁI 1 – Tăng IV, 60 ....138 19 9 bất thiện cần đtận với trí tuệ - Kinh VỚI THÂN – Tăng IV, 289 ..................................139

THAM SÂN SI                                                                2

20 9 pháp không có với bậc Alahán - Kinh DU SĨ SUTAVÀ – Tăng IV, 90...............................145 21 9 pháp.. không thể chứng ngộ quả Alahán - Kinh CÓ KHẢ NĂNG – Tăng IV, 224 .................148 22 Bậc Alahán - Kinh TRÍ TUỆ – Tăng IV, 142 .......................................................................149 23 Bệnh và thuốc - 11 pháp diệt tham ái - Kinh THAM ÁI 1 – Tăng IV, 709 .........................151 24 Bệnh và thuốc - 4 niệm xứ để đoạn tận 5 xan tham - Kinh XAN THAM – Tăng IV, 228 ...153 25 Bệnh và thuốc - 7 giác chi đâm thủng phá vở tham sân si - Kinh Thể Nhập – Tương V, 139 .......................................................................154 26 Bệnh và thuốc - 7 pháp cần tu tập - Kinh THẮNG TRI THAM 1 – Tăng III, 486........157 27 Bệnh và thuốc - 7 tưởng trị 7 bệnh - Kinh TƯỞNG 2 – Tăng III, 342 ............................161 28 Bệnh và thuốc - 9 pháp thắng tri tham - Kinh THẮNG TRI THAM 1 – Tăng IV, 234 .......169 29 Bệnh và thuốc - Kinh THAM – Tăng II, 301 .......................................................................172

THAM SÂN SI                                                               3

30 Bệnh và thuốc - Kinh THAM – Tăng III, 264 .......................................................................175 31 Bệnh và thuốc - Kinh THẮNG TRI THAM ÁI 1 – Tăng IV, 60 .............................................176 32 Bệnh và thuốc - Kinh ĐỊNH – Tăng I, 547 ..181 33 Chánh tri kiến đưa đến đoạn trừ tham sân si - Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111..183 34 Chúng sanh là chủ của nghiệp - Kinh PHÁP MÔN QUANH CO – Tăng IV, 613 .............206 35 Chỉ có trong đạo Phật mới có phương pháp đúng để nhiếp phục tss - Kinh CÁC PHÁP THANH TỊNH – Tăng IV, 564 ...................................212 36 Chớ có tin vì nghe.. - Kinh BHADDIYA – Tăng II, 184 ............................................................218 37 Chớ có tin vì nghe.. - Kinh CÁC VỊ Ở KESAPUTTA – Tăng I, 336 ........................228 38 Chớ có tin vì nghe.. - Kinh SÀLHÀ – Tăng I, 347.................................................................239 39 Con đường thoát ly 10 tà nghiệp - Kinh THOÁT LY – Tăng IV, 584........................................247

THAM SÂN SI                                                               4

40 Con đường đưa đến đoạn tận tham sân si - Kinh CHANNA – Tăng I, 390...............................249 41 Các cấu uế của tâm - Kinh VÍ DỤ TẤM VẢI – 7 Trung I, 87 .................................................254 42 Có người tự tánh sanh ra quá nặng về tham ái - TIỂU Kinh PHÁP HÀNH - 45 Trung I, 669 263 43 Có người... Bản tánh tham dục rất cường thịnh - Kinh VỚI CHI TIẾT – Tăng II, 99...............272 44 Do duyên các pháp làm chỗ cho dục tham trg quá khứ, ước muốn khởi lên - Kinh NHÂN DUYÊN 3 – Tăng I, 477 ...............................278 45 Do duyên gì có người tàn bạo, có người hiền lành - Kinh Canda – Tương IV, 479 ............283 46 Do duyên gì ác nghiệp, thiện nghiệp được làm.. - Kinh MAHALI – Tăng IV, 355 .................286 47 Do thấy nguy hại gì mà Thế Tôn tuyên bố đoạn tận tham sân si - Kinh CHANNA – Tăng I, 390 .......................................................................289 48 Do thấy vị ngọt trong các pháp nên tham sân si không đoạn tận được - Kinh HAI LOẠI TỘI – Tăng I, 94 ......................................................293

THAM SÂN SI                                                               5

49 Dòng chảy đưa đến đoạn tận tham sân si - Kinh KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430.................................................................302 50 Giường cao, giường lớn của bậc Thánh - Kinh VENÀGA – Tăng I, 323 ...............................314 51 Khi tâm không phòng hộ - Kinh NÓC NHỌN 1 – Tăng I, 473 .................................................322 52 Khéo thuyết, khéo hành trì, khéo vượt qua - Kinh TÀ MẠNG ĐỆ TỬ – Tăng I, 393 .......325 53 Không thể chứng tri kiến đầy đủ nếu không đoạn tận 6 pháp - Kinh CẦN PHẢI ĐOẠN TẬN – Tăng III, 253 .................................................329 54 Không được làm gương để tu tập - Kinh KHẢ ÁI – Tăng II, 487 ..........................................331 55 Kinh MIGASALA – Tăng III, 110 ...............333 56 Kinh NGƯỜI VAJJI – Tăng I, 417 ..............340 57 Kinh PHÁP MÔN CĂN BỔN - 1 Trung I, 9 .......................................................................342 58 Kinh RẤT XA XĂM – Tăng I, 647 .............353 59 Kinh SAKKA – Tăng I, 257 .........................355

THAM SÂN SI                                                               6

60 Kinh SANH THÚ KHÔNG NÊN ĐI – Tăng I, 582.................................................................358 61 Kinh SÁU SÁU - 148 Trung III, 629 ...........362 62 Kinh TƯỚNG QUÂN SÌHA – Tăng III, 529 .......................................................................376 63 Lửa tham, lửa sân, lửa si - Kinh LỬA 2 – Tăng III, 334 ..........................................................391 64 Mục đích của Giới - Kinh PHẨM THỨ MƯỜI BẢY – Tăng I, 177 .......................................400 65 Mục đích đạo Phật là đoạn tận tham sân si - Kinh Một Tỷ Kheo Khác 1 – Tương V, 18 ...........404 66 Nguyên nhân - 10 nghiệp sanh do tham sân si - Kinh DO THAM SÂN SI – Tăng IV, 583 ...407 67 Nguyên nhân - 2 duyên làm sanh khởi - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359 ..............409 68 Nguyên nhân - 2 duyên làm sanh khởi - Kinh HY VỌNG – Tăng I, 160 .............................413 69 Nguyên nhân - 6 duyên khiến nghiệp khởi - Kinh CÁC NGUYÊN NHÂN – Tăng I, 241 415

THAM SÂN SI                                                               7

70 Nguyên nhân - 6 duyên khiến nghiệp khởi - Kinh NHÂN DUYÊN 3 – Tăng I, 477 .........419 71 Nguyên nhân - 6 duyên khiến nghiệp khởi - Kinh NHÂN DUYÊN – Tăng III, 95 ...........424 72 Nguyên nhân - 6 duyên khiến nghiệp khởi, Nghiệp diệt - Kinh BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476 ....................................................427 73 Nên thân cận hay không nên thân cận - Kinh ĐÁNG GHÊ TỞM – Tăng I, 224 .................430 74 Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh BÀLAMÔN CƯ SĨ – Tăng I, 281 .....................................434 75 Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh CHO ĐỜI NAY 1 – Tăng III, 127 .................................437 76 Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh NIẾT BÀN – Tăng I, 283 ....................................................442 77 Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh Ràsiya – Tương IV, 517 ..........................................................444 78 Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh VỊ BÀLÀMÔN – Tăng I, 280 .................................................466 79 SI - Si làm cho mê mờ - Kinh LỬA 2 – Tăng III, 334.................................................................468

THAM SÂN SI                                                            8

80 Si - 2 hạng người ngu - Kinh KẺ NGU – Tăng I, 155 .............................................................477 81 Si - 2 hạng người ngu - Kinh PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114 .......................................481 82 Si - Si là tội lớn, nhưng ly si là chậm chạp - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359 ..............486 83 Si - Si mê - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43 .......490 84 Si - Trí tuệ lộn ngươc, Trí tuệ bắp vế, Trí tuệ rộng lớn - Kinh LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231 .......................................................................492 85 Sân - 10 trường hợp hiềm hận - Kinh NHỮNG TRƯỜNG HỢP HIỀM HẬN – Tăng IV, 441 .......................................................................497 86 Sân - 4 hạng - Ví với 4 loài rắn - Kinh CÁC CON RẮN – Tăng II, 23 ........................................500 87 Sân - 5 nguy hại - Kinh ĐẤU TRANH – Tăng II, 715 ............................................................503 88 Sân - 5 nguy hại cho người.. - Kinh KHÔNG KHAM NHẪN 1 – Tăng II, 719 ..................504 89 Sân - 6 gốc rễ - Kinh GỐC RỄ CỦA ĐẤU TRANH – Tăng III, 88 .................................506

THAM SÂN SI                                                               9

90 Sân - 7 pháp kẻ thù ưa thích - Kinh SÂN HẬN – Tăng III, 409 ..............................................509 91 Sân - 9 xung đột - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567 ...............................................517 92 Sân - 9 xung đột - Kinh XUNG ĐỘT SỰ – Tăng IV, 151 ..........................................................520 93 Sân - Chớ để lòng phẩn nộ, nhiếp phục chi phối người - Kinh Không Phẫn Nộ – Tương I, 533 .......................................................................523 94 Sân - Cách Trừ khử sân ntn - Kinh TRỪ KHỬ HIỀM HẬN 1 – Tăng II, 613 .......................525 95 Sân - Hạnh không phẩn nộ của Thiên chủ Sakka - Kinh Xấu Xí – Tương I, 528 ......................533 96 Sân - Kinh Asurindaka – Tương I, 356 ........536 97 Sân - Kinh CHỮ VIẾT TRÊN ĐÁ, TRÊN ĐẤT, TRÊN NƯỚC – Tăng I, 517 .........................539 98 Sân - Mắng nhiếc bạn tu, bị đuổi khỏi 7 trú xứ, Sa môn pháp - Kinh DHAMMIKA – Tăng III, 143.................................................................542

THAM SÂN SI                                                               10

99 Sân - Nếu có kẻ trộm cướp hạ liệt lấy cái cưa hai lưỡi - ĐẠI Kinh DỤ DẤU CHÂN VOI – 28 Trung I, 409 ..................................................554 100 Sân - Nếu họ không thâu nhận thời món ăn ấy thuộc về ai - Kinh Phỉ Báng – Tương I, 352 .......................................................................569 101 Sân - Sân giới, sân tưởng, sân tư duy, sân dục, sân nhiệt tình, sân tầm cầu - Kinh Có Nhân – Tương II, 263 ................................................574 102 Sân - Sân sanh từ luyến ái - Kinh LUYẾN ÁI – Tăng II, 228...................................................580 103 Sân - Tâm ví như vết thương - Kinh VẾT THƯƠNG LÀM MỦ – Tăng I, 220 .............589 104 Sân - Đối trị mắng nhiếc phỉ báng - Kinh HÀNG MA – 50 Trung I, 727 ...................................591 105 Sân - Đối trị sân - Kinh VÍ DỤ CÁI CƯA – 21 Trung I, 277 ..................................................605 106 Tai hại khi gần bạn ác - Kinh NHỮNG NGƯỜI BẠN – Tăng III, 228.....................................623 107 Tham - 5 nguy hại sống quá lâu tại một chỗ - Kinh SỐNG QUÁ LÂU 1 – Tăng II, 725 ....625

THAM SÂN SI                                                                11

108 Tham - 5 xan tham - Kinh XAN THAM 1 – Tăng II, 738...................................................628 109 Tham - 5 xan tham - Kinh XAN THAM – Tăng II, 748 ............................................................632 110 Tham cầu là thối nát - Kinh THỐI NÁT – Tăng I, 510 .............................................................636 111 Tham dục - Kinh MẸ VÀ CON – Tăng II, 414 .......................................................................639 112 Tham là tội nhỏ, Sân Si là tội lớn - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359 .........................643 113 Tham làm thành mù, làm thành không mắt - Kinh CHANNA – Tăng I, 390 .....................647 114 Tham sân si còn thì còn sanh già chết - Kinh KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430.................................................................651 115 Tham sân si tuỳ tăng trong 3 cảm thọ - Kinh SÁU SÁU – 148 Trung III, 629 ...................663 116 Tham sân si tồn tại trong Thọ - TIỂU KINH PHƯƠNG QUẢNG - 44 Trung I, 655 .........677

THAM SÂN SI                                                                12

117 Tham sân si, phẫn nộ, hiềm hận, giả dối, nảo hại, tật đố, xan lẫn, lừa đảo, man trá.. - Kinh THAM 1 – Tăng III, 273 ...........................................691 118 Tham ăn - Kinh SÓNG BIỂN – Tăng II, 49 694 119 Tham ăn - Là đồng nghĩa với cá sấu - Kinh CATUMA - 67 Trung II, 253 .......................701 120 Thiên chủ Sakka với hạnh không phẩn nộ - Kinh Xấu Xí – Tương I, 528..................................716 121 Thiên chủ chưa ly tham sân si - Kinh SAKKA – Tăng I, 257 ....................................................719 122 Thuyết pháp để đoạn tận tham sân si - Kinh TÀ MẠNG ĐỆ TỬ – Tăng I, 393 ......................722 123 Thuyết pháp để đoạn tận tham sân si - Kinh VERANJÀ – Tăng III, 518 ...........................726 124 Thế Tôn sống an lạc vì đã đoạn tận tham sân si - Kinh VỀ ÀLAVÌ – Tăng I, 244 .................738 125 Thế Tôn tán thán loại thiền nào - Kinh SANDHA – Tăng IV, 655 ............................742 126 Thế nào là ác pháp - Kinh THỪA TỰ PHÁP – 3 Trung I, 31 .................................................749

THAM SÂN SI                                                         13

127 Tu tập - 4 sợ hãi - Kinh TỰ TRÁCH – Tăng II, 46...................................................................759 128 Tu tập - Cách trị con bò ăn lúa mì - Kinh Đờn Tỳ Bà – Tương IV, 317 ................................763 129 Tu tập - Không phóng dật, niệm, hộ trì - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43 ...................................768 130 Tu tập - Nếu muốn nhiếp phục tss... - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43 ..........................................770 131 Tu tập - Quán sát hậu quả của tham sân si - Kinh BHADDIYA – Tăng II, 184 .........................772 132 Tu tập - Tưởng ghê tởm - Kinh TẠI RỪNG TIKANDAKI – Tăng II, 586 ........................782 133 Tâm không tham đắm, tự ngã được ly tham - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43 ..........................786 134 Tôi thối đoạ.. - Kinh THỐI ĐỌA – Tăng II, 88 .......................................................................788 135 Tự ngã được tác thành do 3 pháp này - Kinh Người – Tương I, 164 ...................................790 136 Vì còn có tham sân si... - Kinh Cây Có Nhựa – Tương IV, 266 ..............................................792

THAM SÂN SI                                                                14

137 Vì sao loài người ít đi - Kinh NGƯỜI GIÀU CÓ – Tăng I, 285 ..........................................797 138 Vô vi - Sự đoạn tận tham, sân, si - Kinh Tương Ưng Vô Vi – Tương IV, 559 ........................800 139 Đôi lúc tham pháp chiếm cứ tâm con và an trú - TIỂU Kinh KHỔ UẨN – 14 Trung I, 209 ...819 140 Đồng nghĩa với Niết bàn giới là... - Kinh Một Tỷ Kheo Khác 2 – Tương V, 18 ........................829 141 Đồng nghĩa với các dục - Kinh SỢ HÃI – Tăng III, 57.............................................................832 142 Đụng chuyện mới biết - Kinh MAHA CUNDA – Tăng IV, 294 ..............................................834

THAM SÂN SI                                                             15

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

THAM SÂN SI                                              16

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

THAM SÂN SI                                             17

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

THAM SÂN SI                                              18

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

THAM SÂN SI                                             19

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

THAM SÂN SI                                                20

THAM SÂN SI   21

1     Định nghĩa - TIỂU Kinh PHƯƠNG QUẢNG - 44 Trung I, 655

TIỂU KINH PHƯƠNG QUẢNG (Culavedalla suttam) – Bài kinh số 44 – Trung I, 655

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Rajagaha (Vương Xá), tai
Veluvana (Trúc Lâm), chỗ Kalandaka Nivapa. Rồi
nam cư sĩ Visakha đến chỗ Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna ở, sau khi đến, đảnh lễ Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi
xuống một bên, nam cư sĩ Visakha thưa với Tỷ-kheo
ni Dhammadinna:

– Thưa Ni sư, tự thân, tự thân, (Sakkaya), được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, Thế Tôn gọi năm thủ uẩn
là tự thân, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ
uẩn, hành thủ uẩn và thức thủ uẩn. Hiền giả Visakha,
năm thủ uẩn này, Thế Tôn gọi là tự thân.

THAM SÂN SI                                         22

– Lành thay, thưa Ni sư.

Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ-kheo- ni Dhammadinna nói, rồi hỏi Tỷ-kheo-ni Dhammadinna thêm một câu hỏi nữa:

– Tự thân tập khởi, tự thân tập khởi, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân tập khởi (Sakkayasamudaya) là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, khát ái này đưa đến tái sanh,
câu hữu với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ
kia, tức là dục ái, hữu ái và phi hữu ái. Hiền giả
Visakha, khát ái này, Thế Tôn gọi là tự thân tập
khởi.

– Tự thân diệt, tự thân diệt, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thế Tôn gọi tự thân diệt là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, sự đoạn diệt, không tham đắm, không có dư tàn của khát ái ấy, sự xả ly, sự vất bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp. Hiền giả Visakha, sự đoạn diệt khát ái này, Thế Tôn gọi là tự thân diệt.

– Thưa Ni sư, tự thân diệt đạo, tự thân diệt đạo, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân diệt đạo là như thế nào?

THAM SÂN SI                                         23

– Hiền giả Visakha, Con đường Thánh tám
ngành này, Thế Tôn gọi là tự thân diệt đạo, tức là
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định.

– Thưa Ni sư, thủ này tức là năm thủ uẩn kia hay thủ này khác với năm thủ uẩn?

– Không phải, Hiền giả Visakha. Thủ này tức là
năm thủ uẩn kia, thủ này không khác với năm thủ
uẩn kia, Hiền giả Visakha, phàm có dục tham đối với
năm thủ uẩn, tức là (chấp) thủ đối với chúng ở đây
vậy.

– Thưa Ni sư, thế nào là thân kiến?

– Ở đây, Hiền giả Visakha, kẻ vô văn phàm phu không đến yết kiến các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không đến yết kiến các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân, xem sắc là tự ngã hay xem tự ngã là có sắc, hay xem sắc là trong tự ngã hay xem tự ngã là trong sắc; xem thọ là tự ngã, hay xem tự ngã là có thọ, hay xem thọ là trong tự ngã, hay xem tự ngã là trong thọ; xem tưởng là tự ngã, hay xem tự ngã là có tưởng, hay xem tưởng là trong tự ngã, hay

THAM SÂN SI                                        24

xem tự ngã là trong tưởng; xem hành là tự ngã, xem
tự ngã là có hành, hay xem hành là trong tự ngã, hay
xem tự ngã là trong hành; xem thức là tự ngã, hay
xem tự ngã là có thức, hay xem thức là trong tự ngã,
hay xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả
Visakha, là thân kiến.

– Thưa Ni sư, thế nào là không phải thân kiến?

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Đa văn Thánh đệ tử đến yết kiến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đến yết kiến các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân, không xem sắc là tự ngã, không xem tự ngã là có sắc, không xem sắc là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong sắc; không xem thọ là tự ngã, không xem tự ngã là có thọ, không xem thọ là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thọ; không xem tưởng là tự ngã, không xem tự ngã là có tưởng, không xem tưởng là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong tưởng; không xem các hành là tự ngã, không xem tự ngã là có các hành, không xem các hành là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong các hành; không xem thức là tự ngã, không xem tự ngã là có thức, không xem thức là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả Visakha, là không có thân kiến.

THAM SÂN SI                                       25

– Thưa Ni sư, thế nào là Thánh đạo Tám ngành?

– Hiền giả Visakha, đây là Thánh đạo Tám
ngành, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh
ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn,
chánh niệm, chánh định.

– Thưa Ni sư, Thánh đạo Tám ngành này là hữu vi hay vô vi?

– Hiền giả Visakha, Thánh đạo Tám ngành này là hữu vi.

– Thưa Ni sư, ba uẩn được Thánh đạo Tám ngành thâu nhiếp hay Thánh đạo Tám ngành được ba uẩn thâu nhiếp?

– Hiền giả Visakha, ba uẩn không bị Thánh đạo
Tám ngành thâu nhiếp. Hiền giả Visakha, Thánh
đạo Tám ngành bị ba uẩn thâu nhiếp. Hiền giả
Visakha:

 Chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng,
những pháp này được thâu nhiếp trong giới
uẩn.
 Chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định,
những pháp này được thâu nhiếp trong định

THAM SÂN SI                                    26

uẩn.
 Chánh tri kiến và chánh tư duy, những pháp
này được thâu nhiếp trong tuệ uẩn
 Thưa Ni sư thế nào là định, thế nào là định
tướng, thế nào là định tư cụ, thế nào là định tu
tập?

Hiền giả Visakha:

- Nhất tâm là định,
- Bốn Niệm Xứ là định tướng,
- Bốn Tinh cần là định tư cụ,
- Sự luyện tập, sự tu tập, sự tái tu tập của những
pháp ấy là định tu tập ở đây vậy.
 Thưa Ni sư, có bao nhiêu hành?

- Hiền giả, có ba loại hành này: thân hành, khẩu hành, và tâm hành.

 Thưa Ni sư, thế nào là thân hành, thế nào là khẩu hành, thế nào là tâm hành?

- Thở vô, thở ra là thân hành, - Tầm tứ là khẩu hành, - Tưởng và thọ là tâm hành.

THAM SÂN SI                                       27

 Thưa Ni sư, vì sao thở vô thở ra là thân hành, vì sao tầm tứ là khẩu hành, vì sao tưởng và thọ là tâm hành?

- Thở vô, thở ra, thuộc về thân, những pháp này
lệ thuộc với thân, nên thở vô thở ra thuộc về
thân hành.
- Trước phải tầm và tứ rồi sau mới phát lời nói,
nên tầm tứ thuộc về khẩu hành.
- Tưởng và thọ và tâm sở, các pháp này lệ thuộc
với tâm, nên tưởng và thọ thuộc về tâm hành.
 Thưa Ni sư, như thế nào là chứng nhập Diệt thọ
tưởng định?

- Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt
thọ tưởng định, vị ấy không nghĩ rằng: "Tôi sẽ
chứng nhập Diệt thọ tưởng định", hay "Tôi
đang chứng nhập Diệt thọ tưởng định" hay "Tôi
đã chứng nhập Diệt thọ tưởng định". Vì rằng,
tâm của vị này trước đã được tu tập như vậy
nên đưa đến trạng thái như vậy.

 Thưa Ni sư, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, những pháp gì diệt trước, thân hành, hay khẩu hành, hay tâm hành?

THAM SÂN SI                                      28

– Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, khẩu hành diệt trước, rồi đến thân hành, rồi đến tâm hành.

 Thưa Ni sư, làm thế nào xuất khởi Diệt thọ tưởng định?

– Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xuất khởi Diệt
thọ tưởng định, không có nghĩ rằng: "Tôi sẽ xuất
khởi Diệt thọ tưởng định", hay "Tôi đang xuất khởi
Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đã xuất khởi Diệt thọ
tưởng định". Vì rằng tâm của vị này trước đã tu tập
như vậy nên đưa đến trạng thái như vậy.

 Thưa Ni sư, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, những pháp nào khởi lên trước, thân hành, hay khẩu hành hay tâm hành?

– Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm hành khởi lên trước nhất, rồi đến thân hành, rồi đến khẩu hành.

 Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác những xúc nào?

– Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác ba loại xúc: không xúc, vô tướng xúc, vô nguyện xúc.

THAM SÂN SI                                        29

 Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về gì, hướng về gì, khuynh hướng về gì?

– Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về độc cư, hướng về độc cư, khuynh hướng về độc cư.

 Thưa Ni sư, có bao nhiêu thọ?

– Hiền giả Visakha, có ba thọ này, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ.

 Thưa Ni sư, thế nào là lạc thọ, thế nào là khổ thọ, thế nào là bất khổ bất lạc thọ?

- Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân
hay tâm, một cách khoái lạc, khoái cảm, như
vậy là lạc thọ.
- Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân
hay tâm, một cách đau khổ, không khoái cảm,
như vậy là khổ thọ.
- Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân
hay tâm không khoái cảm, không khoái cảm
như vậy là bất khổ bất lạc thọ.
 Thưa Ni sư, đối với lạc thọ, cái gì lạc, cái gì khổ?

THAM SÂN SI                                         30

Đối với khổ thọ, cái gì khổ, cái gì lạc? Đối với bất khổ bất lạc thọ, cái gì lạc, cái gì khổ?

- Đối với lạc thọ, cái gì trú là lạc, cái gì biến hoại
là khổ.
- Đối với khổ thọ, cái gì trú là khổ, cái gì biến
hoại là lạc.
- Đối với bất khổ bất lạc thọ, có trí là lạc, vô trí
là khổ.
 Thưa Ni sư, trong lạc thọ, có tùy miên gì tồn tại;
trong khổ thọ, có tùy miên gì tồn tại; trong bất khổ
bất lạc thọ, có tùy miên gì tồn tại?

- Trong lạc thọ, có tham tùy miên tồn tại;
- Trong khổ thọ, có sân tùy miên tồn tại;
- Trong bất khổ bất lạc thọ, có vô minh tùy miên
tồn tại.
 Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy
miên tồn tại; trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên
tồn tại; trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh
tùy miên tồn tại?

– Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả

THAM SÂN SI                                           31

bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên tồn tại.

– Thưa Ni sư, trong lạc thọ, cái gì phải từ bỏ. Trong khổ thọ, cái gì phải từ bỏ. Trong bất khổ bất lạc thọ, cái gì phải từ bỏ?

– Hiền giả Visakha, trong lạc thọ, tham tùy miên
phải từ bỏ. Trong khổ thọ, sân tùy miên phải từ bỏ.
Trong bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên phải từ
bỏ.

– Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham
tùy miên phải từ bỏ. Trong tất cả khổ thọ, sân tùy
miên phải từ bỏ. Trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô
minh tùy miên phải từ bỏ?

– Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc
thọ, tham tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả khổ thọ,
sân tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả bất khổ bất lạc
thọ, vô minh tùy miên phải từ bỏ.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo ly dục, ly
bất thiện pháp, chứng và an trú Thiền thứ nhất, một
trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm và tứ. Do vậy
tham đã được từ bỏ, không còn tham tùy miên tồn tại
ở đây.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo suy tư như

THAM SÂN SI                                         32

sau: "Chắc chắn ta sẽ chứng và an trú trong trú xứ
mà nay các vị Thánh đang an trú". Vì muốn phát
nguyện hướng đến các cảnh giải thoát vô thượng, do
ước nguyện ấy, khởi lên ưu tư. Do vậy, sân được từ
bỏ, không còn sân tùy miên tồn tại ở đây.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xả lạc và
xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú
Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh
tịnh. Do vậy vô minh đã được từ bỏ, không còn vô
minh tùy miên tồn tại ở đây.

– Thưa Ni sư, lạc thọ lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, lạc thọ lấy khổ thọ làm tương đương.

– Thưa Ni sư, khổ thọ lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, khổ thọ lấy lạc thọ làm tương đương.

– Thưa Ni sư, bất khổ bất lạc thọ lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, bất khổ bất lạc thọ lấy vô minh làm tương đương.

THAM SÂN SI                                     33

– Thưa Ni sư, vô minh lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, vô minh lấy minh làm tương đương.

– Thưa Ni sư, minh lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, minh lấy giải thoát làm tương đương.

– Thưa Ni sư, giải thoát lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, giải thoát lấy Niết-bàn làm tương đương.

– Thưa Ni sư, Niết-bàn lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, câu hỏi đi quá xa, vượt ra
ngoài giới hạn câu trả lời. Hiền giả Visakha, phạm
hạnh là để thể nhập vào Niết-bàn, để vượt qua đến
Niết-bàn, để đạt cứu cánh Niết-bàn. Hiền giả
Visakha, nếu Hiền giả muốn, hãy đến chỗ Thế Tôn
ở, và hỏi ý nghĩa này. Và Thế Tôn trả lời cho Hiền
giả như thế nào, hãy như vậy thọ trì.

Rồi nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ- kheo-ni Dhammadinna giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy,

THAM SÂN SI                                      34

đảnh lễ Tỷ-kheo ni Dhammadinna, thân bên phải
hướng về phía Tỷ-kheo-ni rồi từ biệt, đi đến chỗ Thế
Tôn ở. Sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Ngồi một bên, nam cư sĩ Visakha thuật lại
cho Thế Tôn tất cả câu chuyện đàm đạo với Tỷ-kheo-
ni Dhammadinna. Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với
nam cư sĩ Visakha:

– Này Visakha, Tỷ-kheo-ni Dhammadinna là
bậc Hiền trí! Này Visakha, Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna là bậc Đại tuệ. Này Visakha, nếu Ông
hỏi Ta ý nghĩa ấy, Ta cũng trả lời như Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna đã trả lời. Ông đối với nghĩa này, hãy
như vậy thọ trì.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THAM SÂN SI                                       35

2     Định nghĩa - Tham là tội nhỏ nhưng... - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359

DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359
1. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi
như sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào
là ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền
giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,
thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào là
khác biệt? "Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các
Ông trả lời như thế nào với các du sĩ ngoại đạo ấy?
- Đối với chúng con, bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế
Tôn làn căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế
Tôn làm nương tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu
Thế Tôn thuyết ý nghĩa lời nói này cho chúng con.
Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.
- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ
nói!
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Các vị Tỷ-kheo ấy vâng
đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:
- Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi như
sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào là
ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền
giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,

THAM SÂN SI                                        36

thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào là
khác biệt?". Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các
Thầy cần phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo ấy như
sau:
- "Tham, là tội nhỏ, nhưng ly tham là chậm chạp.
- Sân là tội lớn, nhưng ly sân là mau chóng.
- Si là tội lớn, và ly si là chậm chạp."
2-"Do nhân gì, này chư Hiền, do duyên gì tham chưa
sanh được sanh khởi, và tham sanh rồi đưa đến tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Tịnh tướng".
- "Với ai không như lý tác ý tịnh tướng, thời
tham chưa sanh được sanh khởi, và tham đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,
này các Hiền giả, đây là duyên, tham chưa sanh
được sanh khởi, và tham đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
3. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Chướng ngại tướng".
- "Với ai không như lý tác ý chướng ngại tướng,
thời sân chưa sanh được sanh khởi, và sân đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,

THAM SÂN SI                                       37

này các Hiền giả, đây là duyên, khiến sân chưa
sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
4. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si
chưa sanh được sanh khởi, và si đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Không như lý tác ý".
- "Với ai không như lý tác ý, thời si chưa sanh
được sanh khởi, và si đã sanh được tăng trưởng
quảng đại. Đây là nhân, này các Hiền giả, đây
là duyên, khiến si chưa sanh được sanh khởi,
và si đã sanh được tăng trưởng quảng đại".
5. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "tướng bất tịnh". "
- Với ai như lý tác ý tướng bất tịnh, thời tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến tham chưa sanh không sanh
khởi, hay tham đã sanh được đoạn tận."
6. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "từ tâm giải thoát" ."

THAM SÂN SI                                      38

- Với ai như lý tác ý từ tâm giải thoát, thời sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến sân chưa sanh không sanh
khởi, hay sân đã sanh được đoạn tận."
7. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si chưa
sanh không sanh khởi, hay si đã sanh được đoạn
tận?"
- Cần phải trả lời là "như lý tác ý".
- "Với ai như lý tác ý thời si chưa sanh không
sanh khởi, và si đã sanh được đoạn tận. Đây là
nhân, này các Hiền giả, đây là duyên khiến si
chưa sanh không sanh khởi, hay si đã sanh
được đoạn tận."

THAM SÂN SI                                        39

3      Định nghĩa - Thế nào là thiện, bất thiện - Kinh CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363

CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba căn bản bất thiện. Thế
nào là ba?
- Tham là căn bản bất thiện,
- Sân là căn bản bất thiện,
- Si là căn bản bất thiện.
Cái gì là tham, cái ấy là bất thiện.
- Ai với lòng tham có làm về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng tham, bị lòng tham chinh phục,
tâm không được tự chủ, vu cáo làm người khác
đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu
tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta
là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất
thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
ra từ tham, duyên khởi từ tham, tập khởi từ
tham, khởi lên nơi người ấy.

THAM SÂN SI                                        40

2.- Cái gì là sân, cái ấy bất thiện.
- Ai với lòng sân có làm gì về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng sân, bị lòng sân chinh phục, tâm
không được tự chủ, vu cáo làm người khác đau
khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu tài
sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
từ sân, duyên khởi từ sân, tập khởi từ sân, khởi
lên nơi người ấy.
3.- Cái gì là si, cái ấy bất thiện.
- Ai với lòng si có làm gì về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng si, bị lòng si chinh phục, tâm
không được tự chủ, vu cáo làm người khác đau
khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu tài
sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
từ si, duyên khởi từ si, tập khởi từ si, khởi lên
nơi người ấy.
4.- Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này được gọi
là người nói phi thời, nói không thực, nói không
trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật.

THAM SÂN SI                                         41

- Vì sao người như vậy, này các Tỷ-kheo, được
gọi là người nói phi thời, nói không thực, nói
không trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật?
Như vậy là vì người này, này các Tỷ-kheo, đã vu cáo
làm người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc,
tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên:
"Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Khi được đối chất
với sự thật, người ấy phủ nhận, không có chấp nhận;
khi được đối chất với sự thật, người ấy không có
nhiệt tình thoát mở ra ngoài, nói rằng: "Đây là không
chân, đây là không thực". Cho nên, người như vậy
được gọi là người nói phi thời, nói không thực, nói
không trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do tham sanh nhiếp phục, tâm mất
tự chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do sân sanh nhiếp phục, tâm mất tự
chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.

THAM SÂN SI                                        42

- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do si sanh nhiếp phục, tâm mất tự
chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.
5.- Ví như, này các Tỷ-kheo, cây sàla hay cây dhava
hay cây phandana bị phá hoại, bị bao trùm bởi ba
loại tầm gởi, đi đến tổn hại, đi đến bất hạnh.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, người như vậy, bị các
ác bất thiện pháp do tham sanh chinh phục, tâm mất
tự chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự tổn
não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau khi thân
hoại mạng chung, được chờ đợi là ác thú … bị các
ác bất thiện pháp so sân sanh … bị các ác bất thiện
pháp so si sanh chinh phục, tâm mất tự chủ, ngay
trong hiện tại sống đau khổ với sự tổn não, với sự ưu
não, với sự nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung,
được chờ đợi là ác thú.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba căn bản bất
thiện.
6.- Có ba căn bản của thiện, này các Tỷ-kheo. Thế
nào là ba?
- Không tham là căn bản của thiện,
- Không sân là căn bản của thiện,

THAM SÂN SI                                        43

- Không si là căn bản của thiện.
Cái gì là không tham, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không tham có làm về thân, về lời
nói, về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng tham, không bị lòng tham
chinh phục, tâm được tự chủ, không vu cáo
làm người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói
buộc, tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất,
dựa trên: "Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái
ấy là thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không tham, duyên khởi từ không tham, tập
khởi từ không tham, khởi lên nơi người ấy.
7.- Cái gì là không sân, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không sân có làm về thân, về lời
nói, về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng sân, không bị lòng sân
chinh phục, tâm được tự chủ, không vu cáo làm
người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói
buộc, tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất,
dựa trên: "Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái
ấy là thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không sân, duyên khởi từ không sân, tập khởi
từ không sân, khởi lên nơi người ấy.

THAM SÂN SI                                       44

8.- Cái gì là không si, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không si có làm về thân, về lời nói,
về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng si, không bị lòng si chinh
phục, tâm được tự chủ, không vu cáo làm người
khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch
thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên:
"Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là
thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không si, duyên khởi từ không si, tập khởi từ
không si, khởi lên nơi người ấy.
9.- Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này được gọi
là người nói đúng thời, nói thực, nói trúng đích,
nói đúng pháp, nói đúng luật. Vì sao người như
vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là người nói đúng
thời, nói thực, nói trúng đích, nói đúng pháp, nói
đúng luật?
Vì người này, này các Tỷ-kheo, đã không vu cáo làm
người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch
thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Khi được đối chất với sự
thật, người ấy chấp nhận, không có phủ nhận; khi
được đối chất với sự không thật, người ấy nhiệt tình
thoát mở ra ngoài, nói rằng: "Đây là chân, đây là
thực". Cho nên, người như vậy được gọi là người nói

THAM SÂN SI                                         45

đúng thời, nói thực, nói trúng đích, nói đúng pháp,
nói đúng luật.
10. - Này các Tỷ-kheo,
- Người như vậy, đoạn tận các ác bất thiện pháp
do tham sanh, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như
thân cây tala, làm cho không hiện hữu, làm cho
không thể sanh khởi trong tương lai, ngay trong
hiện tại sống an lạc, không có tổn não, không
có ưu não, không có nhiệt não, sau khi thân
hoại mạng chung, ngay trong hiện tại được Bát-
niết-bàn.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, không bị các
ác bất thiện pháp do sân sanh nhiếp phục, tâm
không mất tự chủ …
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, không bị các
ác bất thiện pháp do si sanh nhiếp phục, tâm
không mất tự chủ, ngay trong hiện tại sống an
lạc, không có tổn não, không có ưu não, sau khi
thân hoại mạng chung, ngay trong hiện tại được
Bát-niết-bàn.
11.- Ví như, này các Tỷ-kheo, cây sàla hay cây
dhava, cây phandana, bị ba cây tầm gởi phá hoại
bao trùm. Rồi có người đi đến, cầm cuốc và thúng.
Người ấy chặt đứt rễ cây tầm gởi ấy, sau khi chặt đứt
rễ, người ấy đào mương. Đào mương xong, người ấy
nhổ các rễ lên, nhổ cho đến những rễ nhỏ, rễ usira.

THAM SÂN SI                                        46

Rồi người ấy chặt cây tầm gởi thành từng khúc nhỏ,
bửa và chẻ thành từng mảnh nhỏ, người ấy đem phơi
giữa gió và mặt trời. Sau khi phơi giữa gió và mặt
trời, người ấy lấy lửa đốt, làm thành một đống tro,
và quạt chúng ra giữa gió lớn, hay đổ chúng xuống
dòng nước chảy nhanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
các cây tầm gởi ấy, bị cắt đứt từ gốc rễ, bị làm cho
như thân cây tala, làm cho không hiện hữu, làm cho
không thể sanh khởi trong tương lai.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với người như vậy, các
ác bất thiện pháp do tham sanh đã được đoạn tận,
được chặt từ gốc rễ, được làm cho như thân cây tala,
được làm cho không thể hiện hữu, được làm cho
không sanh khởi trong tương lai, ngay trong hiện tại
được sống an lạc, không có tổn não, không có ưu
não, không có nhiệt não, ngay trong hiện tại được
Bát-niết-bàn … do sân sanh … các ác bất thiện pháp
do si sanh đã được đoạn tận, được chặt đứt từ gốc rễ,
được làm cho như thân cây tala, được làm cho không
thể hiện hữu, được làm cho không sanh khởi trong
tương lai, ngay trong hiện tại được sống an lạc,
không có tổn não, không có ưu não, không có nhiệt
não, ngay trong hiện tại được Bát-niết-bàn
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba căn bản
của thiện.

THAM SÂN SI                                        47

THAM SÂN SI   48

4     10 loại cây gai - Kinh CÂY GAI – Tăng IV, 415

CÂY GAI – Tăng IV, 415

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli, tại Đại Lâm, ở
ngôi nhà có nóc nhọn, với rất nhiều các Thượng tọa
có danh tiếng, có danh tiếng như Tôn giả Càla, Tôn
giả Upacàla, Tôn giả Kakkata, Tôn giả Kalimbha,
Tôn giả Nikata, Tôn giả Katissaha, cùng nhiều Tôn
giả có danh tiếng khác.

2. Lúc bấy giờ có nhiều Licchavì có danh tiếng, có danh tiếng lớn đang cỡi các cỗ xe lộng lẫy, tranh đua cao tiếng, lớn tiếng đi vào Đại Lâm để yết kiến Thế Tôn. Rồi các trưởng lão ấy suy nghĩ: "Có nhiều Licchavì có danh tiếng, có danh tiếng lớn đang cỡi các cỗ xe lộng lẫy, tranh đua, cao tiếng, lớn tiếng đi vào Đại Lâm để yết kiến Thế Tôn, Thế Tôn có dạy: "Tiếng ồn là cây gai cho Thiền." Vậy chúng ta hãy đi đến Gosinga, khu rừng cây sàla. Tại đây, chúng ta có thể sống an ổn, không ồn ào, không có chen chúc."

3. Rồi các Tôn giả ấy đi đến Gosinga, ngôi rừng các
cây sàla. Tại đây, các Tôn giả ấy sống an ổn, không
ồn ào, không chen chúc. Rồi Thế Tôn bảo các Tỷ-
kheo:

THAM SÂN SI                                         49

- Này các Tỷ-kheo, Càla ở đâu? Upacàla ở đâu?
Kakkata ở đâu? Kalimbha ở đâu? Nikata ở đâu?
Katissaha ở đâu? Này các Tỷ-kheo, các trưởng lão
đệ tử ấy đi đâu?

- Ở đây bạch Thế Tôn, các Tôn giả ấy suy nhĩ như sau: "Có nhiều Licchavì có danh tiếng có danh tiếng lớn đang cỡi các cỗ xe lộng lẫy, tranh đua, cao tiếng, lớn tiếng, đi vào Đại Lâm để yết kiến Thế Tôn, Thế Tôn có dạy: "Tiếng ồn là cây gai cho thiền". Vậy chúng ta hãy đi đến Gosinga khu rừng cây sàla. Tại đây, chúng ta có thể sống an ổn, không ồn ào, không chen chúc". Bạch Thế Tôn, các Tôn giả ấy đã đi đến Gosinga, khu rừng cây sàla. Tại đây, các bậc Tôn giả ấy sống an ổn, không ồn ào, không chen chúc.

4. - Lành thay, lành thay, này các Tỷ-kheo. Trả lời
như các đại đệ tử đã trả lời, là trả lời một cách chơn
chánh. Này các Tỷ-kheo, "Tiếng ồn là cây gai cho
thiền", đã được Ta nói như vậy.

Này các Tỷ-kheo, có mười loại cây gai này.

5. Thế nào là mười?

1.   Với người ưa thích viễn ly, ưa thích hội chúng là cây gai.

THAM SÂN SI                                         50

2.  Với người chuyên chú tu tập tướng bất tịnh,
tịnh tướng là cây gai.
3. Với người phòng hộ các căn, đi xem văn nghệ
trình diễn là cây gai.
4. Với người sống Phạm hạnh, thân cận với phụ
nữ là cây gai.
5. Với người chứng Thiền thứ nhất, tiếng ồn là
cây gai.
6. Với người chứng Thiền thứ hai, tầm tứ là cây
gai.
7. Với người chứng Thiền thứ ba, hỷ là cây gai.
8. Với người chứng Thiền thứ tư, hơi thở là cây
gai.
9. Với người đã đạt được Diệt thọ tưởng định,
tưởng và thọ là cây gai.
10. Tham là cây gai. Sân là cây gai. Si là cây gai.

 Này các Tỷ-kheo, hãy sống không phải là cây
gai.
 Này các Tỷ-kheo, hãy sống rời khỏi cây gai.
 Này các Tỷ-kheo, hãy sống không phải là cây gai
và rời khỏi cây gai.

 Này các Tỷ-kheo, không có cây gai là bậc A-la- hán.  Này các Tỷ-kheo, rời khỏi cây gai là bậc A-la-hán.

THAM SÂN SI                                        51

 Này các Tỷ-kheo, vị không có gai và rời khỏi cây gai là bậc A-la-hán

THAM SÂN SI                                     52

5     10 nghiệp - Kinh ĐỊA NGỤC THIÊN GIỚI – Tăng IV, 606

ĐỊA NGỤC THIÊN GIỚI – Tăng IV,606

1. Thành tựu mười pháp, tương xứng như vậy, như vậy bị rơi vào địa ngục. Thế nào là mười?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sát sanh, hung bạo, tay lấm máu, tâm chuyên sát hại đả thương, tâm không từ bi đối với tất cả loài hữu tình sinh vật.

Người này lấy của không cho, bất cứ tài vật gì của người khác, hoặc tại thôn làng, hoặc tại rừng núi, không cho người ấy, người ấy lấy trộm tài vật ấy.

Người sống ấy tà hạnh trong các dục, tà hạnh với các
hạng nữ nhân có mẹ che chở, có cha che chở, có anh
em che chở, có chị che chở, có bà con che chở, có
pháp che chở, đã có chồng, được hình phạt gậy gộc
bảo vệ, cho đến những nữ nhân được trang sức bằng
vòng hoa (đám cưới).

Người ấy nói láo, đến chỗ tập hội hay đến chỗ chúng tôi, hay đến giữa các thân tộc, hay đến giữa các tổ hợp, hay đến giữa các vương tộc, khi bị dẫn xuất làm chứng và được hỏi: "Này người kia, hãy nói những

THAM SÂN SI                                       53

gì ông biết"; dầu không biết, người ấy nói: "Tôi biết";
dầu biết, người ấy nói: "Tôi không biết"; hay dầu
không thấy, người ấy nói: "Tôi thấy"; hay dầu thấy,
người ấy nói: "Tôi không thấy". Như vậy lời nói của
người ấy trở thành cố ý nói láo, hoặc nguyên nhân vì
mình, hoặc nguyên nhân vì người, hoặc nguyên nhân
vì một vài quyền lợi gì.

Người ấy là người nói hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, đến chỗ kia nói, để sanh chia rẽ ở những người này. Nghe điều gì ở chỗ kia, đi nói với những người này, để sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy, vị ấy ly gián những kẻ hòa hợp, hay xúi giục những kẻ ly gián, ưa thích chia rẽ, vui thích chia rẽ, thích thú chia rẽ, nói những lời đưa đến chia rẽ.

Và người ấy là người nói lời thô ác. Bất cứ lời gì thô
bạo, thô tục, khiến người đau khổ, khiến người tức
giận, liên hệ đến phẫn nộ, không đưa đến Thiền định,
người ấy nói những lời như vậy.

Và người ấy nói những lời phù phiếm, nói phi thời,
nói những lời phi chơn, nói những lời không lợi ích,
nói những lời phi pháp, nói những lời phi Luật, nói
những lời không đáng gìn giữ. Vì nói phi thời, nên
lời nói không có thuận lý, không có mạch lạc, hệ
thống, không có lợi ích.

THAM SÂN SI                                          54

Người ấy có tham ái, tham lam tài vật kẻ khác, nghĩ rằng: "Ôi, mong rằng mọi tài vật của người khác trở thành của mình! ".

Người ấy có sân tâm, khởi lên hại ý, hại niệm như
sau: "Mong rằng những loài hữu tình này bị giết, hay
bị tàn sát, hay bị tiêu diệt, hay bị tàn hại, hay mong
chúng không còn tồn tại! ".

Người ấy có tà kiến, có tưởng điên đảo, như: "Không có bố thí, không có cúng dường, không có thiện chí, các hành vi thiện ác không có kết quả dị thục, không có đời này, không có đời sau, không có mẹ, không có cha, không có các loại hóa sanh, trong đời không có các Sa-môn, Bà-la-môn chân chánh hành trì, chân chánh thành tựu, sau khi tự tri, tự chứng, lại tuyên bố cho đời này và cho đời sau".

Thành tựu mười pháp này, người ấy như vậy tương xứng rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu mười pháp, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng, được sanh lên cõi Trời. Thế nào là mười?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người đoạn tận sát sanh, từ bỏ sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm; biết tàm

THAM SÂN SI                                          55

quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và các loài hữu tình và sinh vật.

Người ấy đoạn tận lấy của không cho, từ bỏ lấy của
không cho, bất cứ vật gì của người khác, hoặc tại
thôn làng, hoặc tại rừng núi, không cho người ấy,
người ấy không lấy trộm tài vật ấy.

Người ấy đoạn tận tà hạnh trong các dục, từ bỏ tà
hạnh trong các dục, không hành tà hạnh với các hạng
nữ nhân, có mẹ che chở, có cha che chở, có anh che
chở, có chị che chở, có bà con che chở, có pháp che
chở, đã có chồng, được hình phạt gậy gộc bảo vệ,
cho đến những nữ nhân được trang sức bằng vòng
hoa (đám cưới).

Người ấy đoạn tận nói láo, từ bỏ nói láo, đến chỗ tập hội hay đến chỗ chúng hội, hay đến giữa các thân tộc, hay đến giữa các tổ hợp, hay đến giữa các vương tộc, khi bị dẫn xuất làm chứng và được hỏi: "Này ông kia, hãy nói những gì ông biết". Nếu biết, người ấy nói: "Tôi biết". Nếu không biết, người ấy nói: "Tôi không biết"; hay nếu không thấy, người ấy nói: "Tôi không thấy"; nếu thấy, người ấy nói: "Tôi thấy". Như vậy lời nói của người ấy không trở thành cố ý vọng ngữ, hoặc nguyên nhân vì mình, hoặc nguyên nhân vì người, hoặc nguyên nhân vì một vài quyền lợi gì.

THAM SÂN SI                                        56

Người ấy đoạn tận nói hai lưỡi, từ bỏ nói hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, không đi đến chỗ kia nói, để sanh chia rẽ ở những người này; nghe điều gì ở chỗ kia, không đi nói với những người này, để sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy, người ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián, tăng trưởng những kẻ hòa hợp, thích thú hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp.

Người ấy đoạn tận lời nói độc ác, từ bỏ lời nói độc ác. Những lời nói nhu hòa, êm tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người, vui ý nhiều người, người ấy nói những lời như vậy.

Người ấy đoạn tận lời nói phù phiếm, nói đúng thời, nói chân thật, nói có ý nghĩa, nói Pháp, nói Luật, nói những lời đáng được gìn giữ. Vì nói hợp thời, nên lời nói thuận lý, có mạch lạc, hệ thống, có lợi ích.

Ở đây có người không tham ái, không tham lam tài vật kẻ khác, không nghĩ rằng: "Ôi! Mong rằng mọi tài vật của người khác trở thành của mình! ".

Lại có người không có sân tâm, không khởi lên hại ý, hại niệm, nhưng nghĩ rằng: "Mong rằng những loài hữu tình này sống không thù hận, không oán thù, không nhiễm loạn, được an lạc, lo nghĩ tự thân".

THAM SÂN SI                                         57

Có chánh kiến, không có tư tưởng điên đảo, nghĩ
rằng: "Có bố thí, có cúng thí, có tế tự, các hành vi
thiện ác, có kết quả dị thục, có đời này, có đời sau,
có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh, trong đời có các
Sa-môn, Bà-la-môn chân chánh hành trì, chân chánh
thành tựu, sau khi tự tri, tự chứng, lại tuyên bố cho
đời này và cho đời sau".

"Thành tựu mười pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng được sanh lên Thiên giới.

NỮ NHÂN – Tăng IV, 611

1. Này các Tỷ-kheo, thành tựu mười pháp, nữ nhân như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là mười?

- Sát sanh...
- Lấy của không cho...
- Tà hạnh trong các dục...
- Nói láo...
- Nói hai lưỡi...
- Nói lời thô ác...
- Nói lời phù phiếm...
- Tham ái...

THAM SÂN SI                                        58

- Sân tâm... - Tà kiến...

Thành tựu mười pháp này, này các Tỷ-kheo, nữ nhân như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu mười pháp này, này các Tỷ-kheo, nữ nhân như vậy tương xứng được sanh lên Thiên giới.

4. Thế nào là mười?

- Đoạn tận sát sanh...
- Đoạn tận lấy của không cho...
- Đoạn tận tà hạnh trong các dục...
- Đoạn tận nói láo...
- Đoạn tận nói hai lưỡi...
- Đoạn tận nói lời thô ác...
- Đoạn tận nói lời phù phiếm...
- Đoạn tận tham ái...
- Đoạn tận sân tâm...
- Chánh kiến...

Thành tựu mười pháp này, này các Tỷ-kheo, nữ nhân như vậy tương xứng được sanh Thiên giới.

SỢ HÃI VÀ VÔ ÚY – Tăng IV, 612

THAM SÂN SI                                    59

1. Thành tựu mười pháp, này các Tỷ-kheo, người nữ cư sĩ sống ở gia đình, không có vô uý.

2. Thế nào là mười?

- Sát sanh...
- Lấy của không cho...
- Tà hạnh trong các dục...
- Nói láo...
- Nói hai lưỡi...
- Nói lời thô ác...
- Nói lời phù phiếm...
- Tham ái...
- Sân tâm...
- Tà kiến...

Thành tựu mười pháp, này các Tỷ-kheo, người nữ cư sĩ sống ở gia đình không có vô úy.

3. Thành tựu mười pháp này, này các Tỷ-kheo, người nữ cư sĩ sống ở gia đình, không có sợ hãi.

4. Thế nào là mười?

- Đoạn tận sát sanh...
- Đoạn tận lấy của không cho...
- Đoạn tận tà hạnh trong các dục...
- Đoạn tận nói láo...

THAM SÂN SI                                     60

- Đoạn tận nói hai lưỡi...
- Đoạn tận nói lời thô ác...
- Đoạn tận nói lời phù phiếm...
- Đoạn tận tham ái...
- Đoạn tận sân tâm...
- Chánh kiến...

Thành tựu mười pháp này, này các Tỷ-kheo, người nữ cư sĩ sống ở gia đình không có sợ hãi.

THAM SÂN SI                                  61

6        10 tưởng, 10 chánh đạo - Kinh THAM ÁI 1 – Tăng IV, 643

THAM ÁI 1 – Tăng IV,643

1. Để thắng tri tham ái, này các Tỷ-kheo, mười pháp cần phải tu tập.

2. Thế nào là mười?

1.  Bất tịnh tưởng.
2. Tưởng chết.
3. Tưởng nhàm chán trong các món ăn.
4. Tưởng không hoan hỷ đối với tất cả thế giới.
5. Tưởng vô thường.
6. Tưởng khổ trong vô thường.
7. Tưởng vô ngã trong khổ.
8. Tưởng đoạn tận.
9. Tưởng ly tham.
10. Tưởng đoạn diệt.

Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, mười pháp này cần phải tu tập.

3. Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, mười pháp cần phải tu tập.

4. Thế nào là mười?

THAM SÂN SI                                           62

1.  Tưởng vô thường.
2. Tưởng vô ngã.
3. Tưởng nhàm chán trong các món ăn.
4. Tưởng không hoan hỷ đối với tất cả thế giới.
5. Tưởng bộ xương.
6. Tưởng trùng ăn.
7. Tưởng xanh ứ.
8. Tưởng nước mủ chảy ra.
9. Tưởng nứt nẻ.
10. Tưởng trương phồng lên.

Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, mười pháp này cần phải tu tập.

THAM ÁI 2 – Tăng IV,643

1. Để thắng tri tham ái, này các Tỷ-kheo, mười pháp cần phải tu tập.

2. Thế nào là mười?

1. Chánh tri kiến.
2. Chánh tư duy.
3. Chánh ngữ.
4. Chánh nghiệp.
5. Chánh mạng.

THAM SÂN SI                                         63

6.  Chánh tinh tấn.
7. Chánh niệm.
8. Chánh định.
9. Chánh trí.
10. Chánh giải thoát.

Để thắng tri tham ái, này các Tỷ-kheo, mười pháp cần phải tu tập.

THAM ÁI – SÂN – Tăng IV,644

1. Này các Tỷ-kheo, để biến tri, để biến diệt, để đoạn
tận, để trừ diệt, để hủy diệt, để ly tham, để đoạn diệt,
để an tịnh, để bỏ đi, để từ bỏ tham, mười pháp này
cần phải tu tập...

2. Để biến tri, để biến diệt, để đoạn tận, để trừ diệt, để hủy diệt, để ly tham, để đoạn diệt, để an tịnh, để bỏ đi, để từ bỏ sân, si, phẫn nộ, hiềm hận, gièm pha, não hại, tật đố, xan tham, mê hoặc, gian trá, cứng đầu, bồng bột, mạn, quá mạn, đắm say, phóng dật, mười pháp này cần phải tu tập.

THAM SÂN SI                                           64

7      11 lợi ích bắt đầu từ Giới - Kinh CÓ LỢI ÍCH GÌ – Tăng IV, 645

CÓ LỢI ÍCH GÌ – Tăng IV,645

(Giới – ý nghĩa của các thiện giới; dòng chảy của Giới - Định - Tuệ)

1. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ànanda bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, các thiện giới có ý nghĩa gì, có
lợi ích gì?
- Có ý nghĩa không hối tiếc, có lợi ích không hối
tiếc.
- Nhưng bạch Thế Tôn, không hối tiếc có ý nghĩa
gì? Có lợi ích gì?
- Này Ànanda, không hối tiếc có ý nghĩa hân
hoan, có lợi ích hân hoan.
- Bạch Thế Tôn, nhưng hân hoan có ý nghĩa gì,
có lợi ích gì?
- Này Ànanda, hân hoan có ý nghĩa hoan hỷ, có
lợi ích hoan hỷ.
- Nhưng bạch Thế Tôn, hoan hỷ có ý nghĩa gì, có
lợi ích gì?

THAM SÂN SI                                        65

- Nhưng Ànanda, hoan hỷ có ý nghĩa khinh an,
có lợi ích khinh an.
- Nhưng bạch Thế Tôn, khinh an có ý nghĩa gì,
có lợi ích gì?
- Này Ànanda, khinh an có ý nghĩa an lạc, có lợi
ích an lạc.
- Nhưng bạch Thế Tôn, an lạc có ý nghĩa gì, có
lợi ích gì?
- Này Ànanda, an lạc có ý nghĩa định, có lợi ích
định.
- Nhưng bạch Thế Tôn, định có ý nghĩa gì? Có
lợi ích gì?
- Này Ànanda, định có ý nghĩa như thật tri kiến,
có lợi ích như thật tri kiến.
- Nhưng bạch Thế Tôn, như thật tri kiến có ý
nghĩa gì, có lợi ích gì?
- Này Ànanda, như thật tri kiến có ý nghĩa nhàm
chán, có lợi ích nhàm chán.
- Nhưng bạch Thế Tôn, nhàm chán có ý nghĩa gì,
có lợi ý gì?
- Này Ànanda, nhàm chán có ý nghĩa ly tham, có
lợi ích ly tham.
- Nhưng bạch Thế Tôn, ly tham có ý nghĩa gì, có
lợi ích gì?
- Này Ànanda ly tham có ý nghĩa giải thoát tri
kiến, có lợi ích giải thoát tri kiến.

THAM SÂN SI                                     66

2. Như vậy, này Ànanda:

1.  Các thiện giới có ý nghĩa không hối tiếc, có lợi
ích không hối tiếc.
2. Không hối tiếc có ý nghĩa hân hoan, có lợi ích
hân hoan.
3. Hân hoan có ý nghĩa hoan hỷ, có lợi ích hoan
hỷ.
4. Hoan hỷ có ý nghĩa khinh an, có lợi ích khinh
an.
5. Khinh an có ý nghĩa an lạc, có lợi ích an lạc.
6. An lạc có ý nghĩa định, có lợi ích định.
7. Định có ý nghĩa như thật tri kiến, có lợi ích như
thật tri kiến.
8. Như thật tri kiến có ý nghĩa nhàm chán, có lợi
ích nhàm chán.
9. Nhàm chán có ý nghĩa ly tham, có lợi ích ly
tham.
10. Ly tham có ý nghĩa giải thoát tri kiến, có lợi ích
giải thoát tri kiến.

Như vậy, này Ànanda, các thiện giới thứ lớp dẫn đến tối thượng.

THAM SÂN SI                                           67

8      12 nhân duyên khiến các nghiệp sanh khởi - Kinh BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476

BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476

 Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Tham là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi,
- Sân là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi,
- Si là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do tham tác thành, sanh ra từ
tham, do tham làm nhân duyên, do tham tập khởi,
nghiệp ấy là bất thiện, nghiệp ấy có phạm tội,
nghiệp ấy có khổ dị thục, nghiệp ấy làm nghiệp
tập khởi, nghiệp ấy không đưa đến nghiệp đoạn
diệt.
 Phàm nghiệp nào do sân tác thành …
 Phàm nghiệp nào do si tác thành, sanh ra từ si,
do si làm nhân duyên, do si tập khởi, nghiệp ấy là
bất thiện, nghiệp ấy có phạm tội, nghiệp ấy có khổ
dị thục, nghiệp ấy làm nghiệp tập khởi, nghiệp ấy
không đưa đến nghiệp đoạn diệt.

THAM SÂN SI                                       68

Ba pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.

BA NHÂN DUYÊN 2 – Tăng I, 476

 Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Vô tham là nhân duyên khiến các nghiệp tập
khởi,
- Vô sân là nhân duyên khiến các nghiệp tập
khởi,
- Vô si là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do vô tham tác thành, sanh ra
từ vô tham, do vô tham làm nhân duyên, do vô
tham tập khởi, nghiệp ấy là thiện, nghiệp ấy không
có phạm tội, nghiệp ấy có lạc dị thục, nghiệp ấy
đưa đến nghiệp đoạn diệt, nghiệp ấy không đưa
đến nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do vô sân tác thành …
 Phàm nghiệp nào do vô si tác thành, sanh ra từ
vô si, do vô si làm nhân duyên, do vô si tập khởi,
nghiệp ấy là thiện, nghiệp ấy không có phạm tội,
nghiệp ấy có lạc dị thục, nghiệp ấy đưa đến

THAM SÂN SI                                       69

nghiệp đoạn diệt, nghiệp ấy không đưa đến
nghiệp tập khởi.
Ba pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba nhân duyên
khiến các nghiệp tập khởi.

NHÂN DUYÊN 3 – Tăng I, 477

1. - Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn khởi
lên.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn khởi
lên.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn khởi
lên.
2. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ ý xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn
khởi lên?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong quá khứ; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.

THAM SÂN SI                                     70

- Do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham
trong quá khứ; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong quá khứ, ước muốn sanh khởi.
3. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ ý xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn
khởi lên?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong tương lai; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.
- Do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham
trong tương lai; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong tương lai, ước muốn sanh khởi.
4. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn
khởi sanh?

THAM SÂN SI                                         71

- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong hiện tại; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.
- Do duyên các pháp làm chỗ ý xứ cho dục tham
trong hiện tại; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong hiện tại, ước muốn sanh khởi.

NHÂN DUYÊN 4 – Tăng I, 479

1. - Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong quá khứ; ước muốn
không khởi sanh.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong tương lai; ước muốn
không khởi sanh.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong hiện tại; ước muốn
không sanh khởi.

THAM SÂN SI                                        72

2. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong quá khứ, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong quá
khứ.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn
không sanh khởi.
3. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong tương lai, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong
tương lai.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.

THAM SÂN SI                                       73

Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn
không sanh khởi.
4. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện
tại.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn
không sanh khởi.

THAM SÂN SI                                       74

9      3 ngọn lửa - Kinh LỬA 1 – Tăng III, 334

LỬA 1 –Tăng III, 334

1. - Này các Tỷ-kheo, có bảy loại lửa này.

2. Thế nào là bảy?

- Lửa tham,
- Lửa sân,
- Lửa si,
- Lửa những vị đáng cung kính,
- Lửa gia chủ,
- Lửa các vị đáng cúng dường,
- Lửa củi.

Này các Tỷ-kheo, có bảy loại lửa này.

LỬA 2 –Tăng III, 334

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthì, tại không, khu vườn của ông Anàthapindika. Lúc bấy giờ, một tế đàn lớn đang được thiết lập cho Bà-la-môn

THAM SÂN SI                                      75

Uggatasarìra, năm trăm con bò đực được dắt đến trụ
tế đàn, năm trăm con nghé đực được dắt đến trụ tế
đàn, năm trăm con nghé cái được dắt đến trụ tế đàn,
năm trăm con dê được dắt đến trụ tế đàn, và năm
trăm con cừu được dắt đến trụ tế đàn. Rồi Bà-la-môn
Uggatasarìra đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói lên với
Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn
Uggatasarìra thưa với Thế Tôn:

- Tôi được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Này Bà-la-môn, Ta cũng có nghe: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

Lần thứ hai... Lần thứ ba, Bà-la-môn Uggatasarìra thưa với Thế Tôn:

- Tôi được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

THAM SÂN SI                                        76

- Này Bà-la-môn, Ta cũng có nghe: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, chúng ta đồng một mục đích, Tôn giả Gotama và chúng tôi; thật vậy, chúng ta hoàn toàn đồng nhau.

2. Được nghe nói vậy, Tôn giả Ànanda nói với Bà- la-môn Uggatasarìra:

- Này Bà-la-môn, không nên hỏi Như Lai rằng: "Tôi
được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen
nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có
lợi ích lớn".

Này Bà-la-môn, câu hỏi Như Lai như sau: "Bạch Thế
Tôn, con muốn nhen nhúm ngọn lửa, con muốn dựng
lên trụ tế đàn. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy giáo giới
cho con! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết dạy cho
con, để con được hạnh phúc an lạc lâu dài!"

3. Rồi Bà-la-môn Uggatasarìra bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, con muốn nhen nhúm ngọn lửa, con muốn dựng trụ tế đàn. Thưa Tôn giả Gotama, Tôn giả Gotama hãy giáo giới cho con; Tôn

THAM SÂN SI                                         77

giả Gotama hãy thuyết dạy cho con, để con được hạnh phúc, an lạc lâu dài.

- Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng
lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên ba cây
kiếm bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục. Thế
nào là ba?

4. Thân kiếm, ngữ kiếm, ý kiếm.

Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, khởi lên ý nghĩ: "Chừng ấy con bò đực cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con nghé đực cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con nghé cái cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con dê cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con cừu cần phải giết cho lễ tế đàn".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm bất
thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi
lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ. Này Bà-la-
môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn,
trước khi lễ tế đàn, dựng lên ý kiếm thứ nhất, bất
thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

5. Lại nữa, này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, nói như sau: "Hãy giết chừng ấy con bò đực cho lễ tế đàn.

THAM SÂN SI                                         78

Hãy giết chừng ấy con nghé đực cho lễ tế đàn. Hãy
giết chừng ấy con nghé cái cho lễ tế đàn. Hãy giết
chừng ấy con dê cho lễ tế đàn. Hãy giết chừng ấy con
cừu cho lễ tế đàn.".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm phi
công đức; nghĩ rằng: "Tôi làm thiện", lại làm bất
thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi
lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ. Này Bà-la-
môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn,
trước khi lễ tế đàn, dựng lên ngữ kiếm thứ hai, bất
thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

6. Lại nữa, này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn
lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, tự mình
bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con bò đực
cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc:
"Hãy giết các con nghé đực cho lễ tế đàn"; tự mình
bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con nghé
cái cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc:
"Hãy giết các con dê cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu
khởi sự công việc: "Hãy giết các con cừu cho lễ tế
đàn".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm phi
công đức; nghĩ rằng: "Tôi làm thiện", lại làm bất
thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi
lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ.

THAM SÂN SI                                         79

Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng
lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên thân kiếm
thứ ba, bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục. Này
Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ
tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên ba cây kiếm này,
đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

7. Này Bà-la-môn, ba ngọn lửa này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa.

8. Thế nào là ba?

- Lửa tham, lửa sân, lửa si.

Vì sao, này Bà-la-môn, lửa tham cần phải đoạn diệt, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

9. Người bị tham làm cho ái nhiễm, chinh phục, tâm
bị xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân,
làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy
sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy, lửa
tham này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không
nên thân cận.

Và này Bà-la-môn, vì sao lửa sân cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

THAM SÂN SI                                          80

10. Người bị sân làm cho tức giận, chinh phục, tâm
bị xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân,
làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy
sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy lửa sân
này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên
thân cận.

Và này Bà-la-môn, vì sao lửa si cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

11. Người bị si làm cho mê mờ, chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân,
làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy
sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy lửa si
này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên
thân cận.

Ba lửa này, này Bà-la-môn, cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận.

12. Này Bà-la-môn, ba lửa này được cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

THAM SÂN SI                                         81

13. Thế nào là ba?

- Lửa đáng cung kính, - Lửa gia chủ, - Lửa đáng cúng dường.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa đáng cung kính?

14. Ở đây, này Bà-la-môn, những người mẹ, những
người cha của người ấy, này Bà-la-môn, đây gọi là
lửa đáng cung kính. Vì sao? Vì từ đó lửa đáng cung
kính này khiến cho mang lại, khiến cho sanh ra. Do
vậy, này Bà-la-môn, lửa đáng cung kính này được
cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải
đem lại chánh lạc.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa gia chủ?

15. Ở đây, này Bà-la-môn, những người con, những
người vợ, những người phục dịch, những người đưa
tin, hoặc những người làm công cho người ấy, này
Bà-la-môn, đây gọi là lửa gia chủ. Do vậy lửa gia chủ
này được cung kính, được tôn trọng, được cúng
dường, phải đem lại chánh lạc.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa đáng được cúng dường?

THAM SÂN SI                                        82

16. Ở đây, này Bà-la-môn, những Sa-môn, Bà-la-
môn nào từ bỏ kiêu mạn, phóng dật, sóng kham nhẫn
nhu hòa; mỗi người điều phục tự ngã; mỗi người an
chỉ tự ngã; mỗi người lắng dịu tự ngã. Này Bà-la-
môn, đây gọi là lửa đáng được cúng dường. Do vậy
lửa đáng được cúng dường này được cung kính, được
tôn trọng, đáng được cúng dường, phải đem lại chánh
lạc.

Này Bà-la-môn, ba ngọn lửa này được cung kính, được tôn trọng, đáng được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

Còn lửa củi này, này Bà-la-môn, cần phải thường
thường nhen đốt nó lên, cần phải thường thường
chăm sóc duy trì, cần phải thường thường dập tắt,
cần phải thường thường để một bên.

17. Được nói như vậy, Bà-la-môn Uggatasarìra bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama
hãy nhận còn làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng
chung, con trọn đời quy ngưỡng.

Và thưa Tôn giả Gotama, con sẽ thả năm trăm con bò đực và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm con

THAM SÂN SI                                      83

nghé đực và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm
con nghé cái và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm
con dê và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm con
cừu và cho chúng sống. Hãy để chúng ăn cỏ xanh;
hãy để chúng uống nước mát; hãy để gió thổi chúng
mát.

THAM SÂN SI                                      84

10    3 pháp cần tu tập để đtận tham sân si - Kinh THAM – Tăng III, 264

THAM – Tăng III, 264

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba pháp này.
2. Thế nào là ba? - Tham, sân, si.
Này các Tỷ-kheo, có ba pháp này.
Để đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, ba pháp
cần phải tu tập.
3. Thế nào là ba?
- Để đoạn tận tham, bất tịnh cần phải tu tập.
- Để đoạn tận sân, từ tâm cần phải tu tập.
- Để đoạn tận si, trí tuệ cần phải tu tập.
Để đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, ba pháp
này cần phải tu tập.

THAM SÂN SI                                       85

11    4 hạng người - Kinh THAM ÁI – Tăng I, 687

THAM ÁI – Tăng I, 687

1. - Có bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

-   Có tham,
-   Có sân,
-   Có si,
-   Có mạn.

Bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt hiện hữu ở đời.

2. Tham ái vật đẹp đẽ,
Thích thú sắc khả ái,
Bị cột bởi vô minh,
Các hữu tình hạ liệt,
Càng tăng trưởng trói buộc.
Cho đến kẻ có trí,
Làm các việc bất thiện,
Sanh từ tham, sân, si,
Khiến phiền muộn, khó chịu,
Làm đau khổ sanh khởi,
Kẻ vô minh bao vây,

THAM SÂN SI                                       86

Kẻ mù không có mắt,
Tự tánh họ là vậy,
Họ không thể nghĩ rằng,
Ta có thể như vậy.

THAM SÂN SI                       87

12    4 hạng người biết và không biết cấu uế nội tâm của mình - Kinh KHÔNG UẾ NHIỄM – 5 Trung I, 59

KINH KHÔNG UẾ NHIỄM (Anangana suttam) – Bài kinh số 5 – Trung I, 59

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Ở tại đây, Tôn giả Sariputta (Xá lợi
Phất) gọi các Tỷ-kheo. "Chư Hiền Tỷ-kheo". - "Thưa
Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

Này chư Hiền, ở đời có bốn hạng người. Thế nào là bốn?

 Chư Hiền, ở đây, có hạng người có cấu uế,
nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có
cấu uế".
 Có hạng người có cấu uế, và như thật tuệ tri:

THAM SÂN SI                                     88

"Nội thân ta có cấu uế".
 Có hạng người không có cấu uế, nhưng không
như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế".
 Có hạng người không có cấu uế và như thật tuệ
tri: "Nội thân ta không có cấu uế".

Chư Hiền, ở đây, hạng người có cấu uế nhưng không
như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Trong hai
hạng người có cấu uế, hạng người này vì vậy được
gọi là hạng người hạ liệt.

Chư Hiền, ở đây, hạng người có cấu uế và như thật
tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Trong hai hạng người
có cấu uế, hạng người này vì vậy được gọi là hạng
người ưu thắng.

Chư Hiền, ở đây, có hạng người không có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Trong hai hạng người không có cấu uế, hạng người này vì vậy được gọi là hạng người hạ liệt.

Chư Hiền, ở đây, hạng người không có cấu uế và như
thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Trong hai
hạng người không có cấu uế, hạng người này vì vậy
được gọi là hạng người ưu thắng.

Được nói như vậy, Tôn giả Mahamoggallana (Đại Mục-kiền-liên) nói với Tôn giả Sariputta như

THAM SÂN SI                                         89

sau:

– Tôn giả Sariputta, do nhân gì, do duyên gì,
trong hai hạng người có cấu uế này, một hạng người
được gọi là hạ liệt, một hạng người được gọi là ưu
thắng? Tôn giả Sariputta, do nhân gì, do duyên gì
trong hai hạng người không có cấu uế này, một hạng
người được gọi là hạ liệt, một hạng người được gọi
là ưu thắng?

– Ở đây, Hiền giả, hạng người có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ không khởi lên ước muốn, sẽ không cố gắng, sẽ không tinh tấn để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn về, phủ đầy bụi bặm, và người chủ cái bát ấy không dùng đến, không lau chùi và quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát ấy, sau một thời gian càng ô nhiễm hơn, càng đầy bụi bặm hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế".

THAM SÂN SI                                         90

Với người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ không khởi lên ước muốn, sẽ không cố gắng, sẽ không tinh tấn để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm còn nhiễm".

Ở đây, này Hiền giả, hạng người có cấu uế, và
như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với người
này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ khởi lên
ước muốn, sẽ cố gắng, sẽ tinh tấn để diệt trừ cấu uế
ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi không còn tham,
không còn sân, không còn si, trong khi không còn
cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm". Này Hiền
giả, giống như cái bát bằng đồng, mang từ chợ về
hay mang từ nhà thợ rèn về, phủ đầy bụi bặm, và
người chủ cái bát ấy dùng đến, lau chùi và không
quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả,
như vậy cái bát ấy, sau một thời gian được thanh tịnh
hơn, được sạch sẽ hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người có cấu uế và như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với hạng người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ khởi lên ước muốn, sẽ cố gắng, sẽ tinh tấn, để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi không

THAM SÂN SI                                         91

còn tham, không còn sân, không còn si, trong khi không còn cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm".

Ở đây, này Hiền giả, hạng người không có cấu
uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta không
có cấu uế". Với người này, có thể chờ đợi như sau:
"Người này sẽ tư niệm tịnh tướng. Do tư niệm tịnh
tướng, tham sẽ làm ô nhiễm tâm của người này.
Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có
sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm
còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát
bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn
về, thanh tịnh và sạch sẽ. Và người chủ cái bát ấy
không dùng đến, không lau chùi và quăng cái bát ấy
vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát
ấy, sau một thời gian, càng ô nhiễm hơn, càng bụi
bặm hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người không có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Với người này có thể chờ đợi sau: "Người này sẽ tư niệm tịnh tướng. Do tư niệm tịnh tướng, tham sẽ làm ô nhiễm tâm của người này. Người này sẽ từ trần trong khi còn có tham, còn có sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm

THAM SÂN SI                                      92

còn ô nhiễm".

Ở đây, này Hiền giả, hạng người không có cấu uế và như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Với người này có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ không tư niệm tịnh tướng. Do không tư niệm tịnh tướng, tham sẽ không làm ô nhiễm tâm của người này. Người này sẽ từ trần, trong khi không có tham, không có sân, không có si, trong khi không còn cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn về, thanh tịnh và sạch sẽ và người chủ cái bát ấy dùng đến, lau chùi và không quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát ấy, sau một thời gian, càng được thanh tịnh hơn, càng được sạch sẽ hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người không có
cấu uế, và như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu
uế". Với người này có thể chờ đợi như sau: "Người
này sẽ không tư niệm tịnh tướng. Do không tư niệm
tịnh tướng, tham sẽ không làm ô nhiễm tâm người
này. Người này sẽ từ trần, không có tham, không có
sân, không có si, không còn cấu uế, tâm không còn ô
nhiễm".

THAM SÂN SI                                         93

Này Hiền giả Moggallana, do nhân này, do duyên này, trong hai người có cấu uế này, một người được gọi là hạ liệt, một người được gọi là ưu thắng. Này Hiền giả Moggallana, do nhân này, do duyên này, trong hai người này không có cấu uế, một người được gọi là hạ liệt, một người được gọi là ưu thắng.

Này Hiền giả, cấu uế gọi là cấu uế, danh từ gì là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế?

- Này Hiền giả, các ác bất thiện pháp, cảnh giới của dục là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có phạm giới tội, mong rằng các Tỷ-kheo chớ có biết về ta rằng là đã phạm giới tội". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo có thể biết được các Tỷ-kheo ấy đã phạm giới tội. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo đã biết được ta đã phạm giới tội". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có phạm giới tội, mong rằng các Tỷ-kheo hãy quở trách ta ở chỗ kín đáo, không phải ở giữa Tăng chúng". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo

THAM SÂN SI                                        94

quở trách Tỷ-kheo ấy ở giữa Tăng chúng, không phải
ở chỗ kín đáo. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo
quở trách ta ở giữa Tăng chúng, không phải ở chỗ
kín đáo". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn.
Này Hiền giả, phẫn nộ, và bất mãn, cả hai thuộc về
cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có
phạm giới tội, mong rằng một Tỷ-kheo đồng đẳng
hãy quở trách ta, chớ không phải một vị không đồng
đẳng". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một
Tỷ-kheo không đồng đẳng quở trách Tỷ-kheo ấy,
không phải một Tỷ-kheo đồng đẳng. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo không đồng đẳng quở trách
ta, không phải một Tỷ-kheo đồng đẳng". Do đó vị
này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả,
phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
bậc Đạo Sư hãy hỏi ta nhiều lần trong khi giảng
pháp cho chúng Tỷ-kheo! Mong rằng bậc Đạo Sư
không hỏi Tỷ-kheo khác nhiều lần trong khi giảng
pháp cho chúng Tỷ-kheo!". Này Hiền giả, sự tình này
có thể xảy ra: bậc Đạo Sư hỏi một Tỷ-kheo khác
nhiều lần trong khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo,

THAM SÂN SI                                        95

bậc Đạo Sư không hỏi Tỷ-kheo ấy nhiều lần trong
khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Bậc Đạo Sư hỏi một Tỷ-kheo khác nhiều
lần trong khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo. Bậc
Đạo Sư không hỏi ta nhiều lần trong khi giảng pháp
cho chúng Tỷ-kheo". Do đó, vị này trở thành phẫn
nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả
hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
các Tỷ-kheo hãy để ta đi trước trong khi vào làng để
dùng cơm! Mong rằng các Tỷ-kheo không để một Tỷ-
kheo khác đi trước trong khi vào làng để dùng cơm!"
Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo
để một Tỷ-kheo khác đi trước trong khi vào làng để
dùng cơm, các Tỷ-kheo không để Tỷ-kheo ấy đi
trước trong khi vào làng để dùng cơm. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo để một Tỷ-kheo khác đi
trước trong khi vào làng để dùng cơm, các Tỷ-kheo
không để ta đi trước trong khi vào làng để dùng
cơm". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn.
Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về
cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng tại chỗ

THAM SÂN SI                                       96

ăn, ta được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất! Mong rằng Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất; còn Tỷ-kheo ấy tại chỗ ăn không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất. Tại chỗ ăn, ta không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng tại chỗ ăn sau khi ăn xong, ta sẽ thuyết tùy hỷ pháp, không phải Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, sẽ thuyết pháp tùy hỷ pháp!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, thuyết tùy hỷ pháp; Tỷ-kheo ấy tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, không thuyết tùy hỷ pháp. Tỷ- kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, thuyết tùy hỷ pháp. Ta tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, không thuyết tùy hỷ pháp". Do đó,

THAM SÂN SI                                         97

vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng, ta sẽ thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá, chớ không phải một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá; còn Tỷ-kheo ấy không thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá ,Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá, còn ta không thuyết pháp cho các Tỷ- kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng, ta sẽ thuyết pháp cho các Tỷ-kheo-ni tụ tập tại ngôi tịnh xá,... (như trên)... ta sẽ thuyết pháp cho các Nam cư sĩ... ta sẽ thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá, chớ không phải một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh

THAM SÂN SI                                          98

xá; còn Tỷ-kheo ấy không thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá; còn ta không thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
các Tỷ-kheo cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
ta; các vị Tỷ-kheo chớ có cung kính, tôn trọng, lễ bái
cúng dường một Tỷ-kheo khác!" Này Hiền giả, sự
tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo cung kính, tôn
trọng lễ bái, cúng dường một Tỷ-kheo khác, các Tỷ-
kheo không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo
cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-
kheo khác chớ không cung kính, tôn trọng, lễ bái,
cúng dường ta". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và
bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai
thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng các Tỷ- kheo-ni... (như trên)... các Nam cư sĩ... (như trên)... các Nữ cư sĩ cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường

THAM SÂN SI                                          99

ta. Các Nữ cư sĩ không cung kính, tôn trọng, lễ bái,
cúng dường một Tỷ-kheo khác!" Này Hiền giả, sự
tình này có thể xảy ra: các Nữ cư sĩ cung kính, tôn
trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-kheo khác, các Nữ
cư sĩ không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Nữ cư sĩ
cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-
kheo khác; các Nữ cư sĩ không cung kính, tôn trọng,
lễ bái, cúng dường ta". Do đó vị này trở thành phẫn
nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả
hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng ta nhận được các y phục tối thắng, Tỷ-kheo khác không nhận được các y phục tối thắng!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác nhận được các y phục tối thắng, Tỷ-kheo ấy không nhận được các y phục tối thắng. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác nhận được các y phục tối thắng; ta không nhận được các y phục tối thắng". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng ta nhận được các đồ ăn khất thực tối thắng... (như

THAM SÂN SI                                        100

trên)... các sàng tọa tối thắng, các dược phẩm trị bịnh tối thắng. Tỷ-kheo khác không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng, còn Tỷ-kheo ấy không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng". Tỷ- kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng; còn ta không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, các ác bất thiện pháp, cảnh giới của dục này là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào, các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này còn được thấy và nghe là chưa được diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy là vị sống trong rừng núi, tại các trú xứ xa vắng, sống hạnh khất thực, thứ lớp khất thực từng nhà một, theo hạnh mang phấn tảo y, mặc y phục thô xấu, thời các đồng phạm hạnh không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn giả này còn được thấy và còn được nghe các ác, bất thiện pháp, cảnh giới dục của Tỷ-kheo chưa được diệt trừ.

Này Hiền giả, ví như một bát bằng đồng, mang

THAM SÂN SI                                         101

từ chợ về hay từ nhà người thợ rèn về, bát ấy thanh
tịnh, sạch sẽ. Nhưng người chủ của bát ấy đựng đầy
bát với xác rắn, xác chó hay xác người, đậy lại với
một cái bát đồng khác rồi mang về hàng chợ lại. Có
người thấy vậy bèn hỏi: "Bạn mang cái gì có vẻ đẹp
đẽ ngon lành vậy?" Khi cầm cái bát lên, mở ra và
nhìn vào, thì với người ấy, không ưa thích khởi lên,
sự ghê tởm khởi lên, và sự yếm ố khởi lên. Những
người đói còn chưa muốn ăn các thứ ấy, huống nữa
là những người đã no.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào, các ác, bất
thiện pháp, cảnh giới của dục này còn được thấy và
được nghe là chưa được diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy là
vị sống trong rừng núi, tại các trú xứ xa vắng, sống
hạnh khất thực, thứ lớp khất thực từng nhà một, theo
hạnh mang phấn tảo y, mặc y phục thô xấu, thời các
đồng phạm hạnh không cung kính, tôn trọng, lễ bái,
cúng dường Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn
giả này còn được thấy và còn được nghe các ác, bất
thiện pháp, cảnh giới của dục này là chưa được diệt
trừ.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào mà các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này được thấy và được nghe là đã diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy sống gần làng mạc, chấp nhận biệt thỉnh thực, mang y người

THAM SÂN SI                                       102

gia chủ cúng, thời các đồng phạm hạnh cung kính,
tôn trọng, lễ bái, cúng dường vị Tỷ-kheo ấy. Vì sao
vậy? Vì các bậc Tôn giả này được thấy và được nghe
các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục của vị Tỷ-
kheo ấy đã được diệt trừ.

Này Hiền giả, ví như một bát đồng, mang từ
hàng chợ về hay từ nhà người thợ rèn về, bát ấy
thanh tịnh, sạch sẽ. Người chủ cái bát ấy dựng đầy
với gạo ngon, cơm lành, các hột đen đã lấy ra, các
loại đồ ăn, đậy lại với một bát đồng khác rồi mang
về hàng chợ lại. Các người thấy vậy bèn hỏi: "Bạn
mang cái gì có vẻ đẹp đẽ ngon lành vậy?" Khi cầm
cái bát lên, mở ra và nhìn vào, thì đối với người ấy,
ưa thích khởi lên, sự không ghê tởm khởi lên, sự
không yếm ố khởi lên. Người no còn muốn ăn các thứ
ấy huống nữa là người đói.

Này Hiền giả, cũng vậy, đối với vị Tỷ-kheo nào,
mà các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này
được thấy và được nghe là đã diệt trừ, nếu Tỷ-kheo
ấy sống ở biên giới gần làng mạc, chấp nhận biệt
thỉnh thực, mang y người gia chủ cúng, thời các đồng
phạm hạnh cung kính, tôn trọng lễ bái cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn giả này được
thấy và được nghe các ác, bất thiện pháp cảnh giới
của dục này đã được diệt trừ.

THAM SÂN SI                                        103

Được nghe nói vậy, Tôn giả Mahamoggallana thưa với Tôn giả Sariputta:

– Hiền giả Sariputta, một ví dụ khởi lên cho tôi!

– Hiền giả Moggallana, hãy nói lên ví dụ ấy.

– Hiền giả, một thời tôi ở thành Vương Xá, tại Giribbaja. Này Hiền giả, rồi tôi đắp y vào buổi sáng, mang theo y bát, vào thành Vương Xá để khất thực. Lúc bấy giờ, Samiti, con một người làm xe, đang đẽo một vành xe, và tà mạng ngoại đạo Panduputta, trước là con của một người làm xe, đang đứng một bên. Rồi tà mạng ngoại đạo Panduputta trước là con một người làm xe, khởi lên ý nghĩ như sau: "Mong rằng Samiti, con người thợ xe, hãy đẽo đường cong này, đường méo này và các mắt gỗ này, để vành xe này không có cong, không có đường méo, không có mắt gỗ, được trơn tru và được đặt vào trong trục chính". Này Hiền giả, tà mạng ngoại đạo Panduputta, trước là con một người làm xe suy nghĩ như thế nào, thời đúng như vậy, Samiti, con người làm xe, đẽo đường cong này, đường méo này và các mắt gỗ này của vành xe ấy. Này Hiền giả, tà mạng ngoại đạo Panduputta trước là con người làm xe, hoan hỷ nói lên lời hoan hỷ như sau: "Hình như người này đang đẽo (vành xe ấy) như là với tâm của anh ta, anh ta

THAM SÂN SI                                        104

biết tâm ta vậy".

Này Hiền giả, những ai không có lòng tin, vì mục đích sinh sống, không phải vì lòng tin mà xuất gia, sống đời sống vô gia đình, những vị gian ngụy, xảo trá, khi cuống, trạo cử, kiêu mạn, dao động, lắm lời, tạp thoại, không hộ trì các căn, không tiết độ trong ăn uống, không chú tâm cảnh giác, không tha thiết với hạnh Sa-môn, không nhiệt thành tôn trọng Phật pháp, ưa sống sung túc, biếng nhác, dẫn đầu về đọa lạc, chối bỏ trọng trách sống viễn ly, giải đãi không tinh tấn, lãng quên không chú niệm, không định tâm, tâm tán loạn, liệt tuệ, đần độn. Tôn giả Sariputta với pháp môn này, như là với tâm của Tôn giả, Tôn giả biết tâm của những hạng người ấy.

Những kẻ Thiện nam tử, do lòng tin, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình; những vị nào không gian ngụy, không xảo trá, không khi cuống, không trạo cử, không kiêu mạn, không dao động, không lắm lời, không tạp thoại, hộ trì các căn, tiết độ trong ăn uống, chú tâm cảnh giác, tha thiết với hạnh Sa-môn, nhiệt thành tôn trọng Phật pháp, không sống trong sung túc, không biếng nhác, bỏ rơi gánh nặng về đọa lạc, dẫn đầu về viễn ly, tinh cần, tinh tấn, nỗ lực, chú tâm cảnh giác, định tâm, nhất tâm, có trí tuệ, không đần độn. Những vị này sau khi nghe pháp môn

THAM SÂN SI                                          105

này của Tôn giả Sariputta, hình như đang uống, hình
như đang nếm với lời nói và tâm ý. Thật lành thay,
một vị Tôn giả đồng phạm hạnh đã khiến cho vượt
khỏi bất thiện và an trú vào chánh thiện!

Này Hiền giả, ví như một người đàn bà hay người đàn ông, còn đang tuổi trẻ, tánh ưa trang sức, sau khi gội đầu xong, sau khi được một vòng hoa sen xanh hay một vòng vũ sanh hoa, hay một vòng thiện tư hoa, dùng hai tay cầm lấy vòng hoa ấy và đặt trên đỉnh đầu. Này Hiền giả, cũng vậy những Thiện nam tử vì lòng tin đã xuất gia, từ bỏ gia đình sống không gia đình, không gian ngụy... (như trên)... Thật lành thay một Tôn giả đồng phạm hạnh đã khiến cho vượt khỏi bất thiện và an trú vào chánh thiện!

Như vậy hai vị cao đức ấy cùng nhau thiện thuyết, cùng nhau tùy hỷ.

THAM SÂN SI                                        106

13      4 pháp cú tối sơ - Kinh PHÁP CÚ – Tăng I, 604

PHÁP CÚ – Tăng I, 604

1. - Có bốn pháp cú này, này các Tỷ-kheo, được biết
là tối sơ, có đã lâu đời, được biết là truyền thống, kỳ
cựu, không có tạp nhiễm, trước không bị tạp nhiễm,
nay không bị tạp nhiễm, sẽ không bị tạp nhiễm,
không bị các Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách.
Thế nào là bốn?

- Không tham, là pháp cú được biết là tối sơ...
- Không sân, là pháp cú được biết là tối sơ...
- Chánh niệm, là pháp cú được biết là tối sơ...
- Chánh định, là pháp cú được biết là tối sơ...

Bốn pháp cú này, này các Tỷ-kheo, được biết là tối sơ, có đã lâu đời, được biết là truyền thống, kỳ cựu, không có tạp nhiễm, trước không bị tạp nhiễm, nay không bị tạp nhiễm, sẽ không bị tạp nhiễm, không bị các Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách.

2. Hãy sống không có tham,
Với tâm không có sân,
Chánh niệm và nhất tâm,
Nội tâm khéo định tĩnh.

THAM SÂN SI                                            107

CÁC DU SĨ – Tăng I, 605

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá), tại
núi Gijihakùta (Linh Thứu). Lúc bấy giờ, nhiều du sĩ
danh tiếng, có danh tiếng, sống tại khu vườn du sĩ
trên bờ sông Sappini, như các du sĩ Annabhàra,
Varadhara, Sakuludàyi, và một số du sĩ có danh tiếng
khác.

Rồi Thế Tôn vào buổi chiều, từ chỗ Thiền tịnh đứng
dậy, đi đến khu vườn của các du sĩ trên bờ sông
Sappini, sau khi đến, ngồi xuống trên chỗ đã soạn
sẵn. Ngồi xuống, Thế Tôn nói với các du sĩ ngoại đạo
ấy như sau:

2. Có bốn pháp cú này, này các Du sĩ, được biết là
tối sơ, có đã lâu đời, được biết là truyền thống, kỳ
cựu, không có tạp nhiễm, trước không bị tạp nhiễm,
nay không bị tạp nhiễm, sẽ không bị tạp nhiễm,
không bị các Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách.
Thế nào là bốn?

- Không tham, là pháp cú được biết là tối sơ...
- Không sân, là pháp cú được biết là tối sơ...
- Chánh niệm, là pháp cú được biết là tối sơ...
- Chánh định, là pháp cú được biết là tối sơ...

THAM SÂN SI                                         108

Này các Du sĩ, có bốn pháp cú này được biết là tối sơ, có đã lâu đời, được biết là truyền thống, kỳ cựu, không có tạp nhiễm, trước không bị tạp nhiễm, nay không bị tạp nhiễm, sẽ không bị tạp nhiễm, không bị các Sa-môn, Bà-la-môn có trí quở trách.

3. Này các Du sĩ, ai nói như sau: "Nhưng tôi sẽ chỉ
ra một Sa-môn hay Bà-la-môn, dầu cho vị này có tự
chứng được pháp cú không tham này; tuy vậy vị ấy
vẫn có lòng tham, tham đắm sắc bén trong các dục".
Đối với người ấy, Ta có thể nói như thế này: "Hãy
để vị ấy nói lên. Hãy để vị ấy trả lời, rồi Ta thấy uy
đức của vị ấy". Thật vậy, này các Du sĩ, sự kiện này
không xảy ra, rằng một Sa-môn hay Bà-la-môn như
vậy đã tự mình chứng được pháp cú không tham sẽ
được nêu rõ là có lòng tham, tham đắm sắc bén trong
các dục.

Này các Du sĩ, ai nói như sau: "Nhưng tôi sẽ chỉ ra một Sa-môn hay Bà-la-môn, dầu cho vị này có tự chứng được pháp cú không sân này, tuy vậy, tâm của vị ấy vẫn có sân, trong ý vẫn có tư duy hiềm hận". Đối với người ấy, Ta có thể nói như thế này: "Hãy để vị ấy nói lên, hãy để vị ấy trả lời, rồi Ta thấy uy đức của vị ấy". Thật vậy, này các Du sĩ, sự kiện này không xảy ra: rằng một Sa-môn hay Bà-la-môn đã tự

THAM SÂN SI                                         109

chứng được pháp cú không sân này sẽ được nêu rõ là tâm vẫn có sân, trong ý vẫn có tư duy hiềm hận.

Này các Du sĩ, ai nói như sau: "Nhưng tôi sẽ chỉ ra
một Sa-môn hay Bà-la-môn, dầu cho vị này có tự
chứng được pháp cú chánh niệm này, tuy vậy, tâm
của vị ấy vẫn thất niệm, không có tỉnh giác". Đối với
người ấy, Ta có thể nói như thế này: "Hãy để vị ấy
nói lên, hãy để vị ấy trả lời, rồi Ta thấy uy đức của
vị ấy". Thật vậy, này các Du sĩ, sự kiện này không
xảy ra: rằng một Sa-môn hay Bà-la-môn, đã tự mình
chứng được pháp cú chánh niệm sẽ được nêu rõ là
thất niệm không có tỉnh giác".

Này các Du sĩ, ai nói như sau: "Nhưng tôi sẽ chỉ ra
một Sa-môn hay Bà-la-môn, dầu cho vị này có tự
chứng được pháp cú chánh định này, tuy vậy vị ấy
vẫn không định tĩnh, tâm vẫn dao động". Đối với
người ấy, Ta có thể nói như thế này: "Hãy để vị ấy
nói lên. Hãy để vị ấy trả lời, rồi Ta thấy uy đức của
vị ấy". Thật vậy, này các Du sĩ, sự kiện này không
xảy ra, rằng một Sa-môn hay Bà-la-môn đã tự mình
chứng được pháp cú chánh định, sẽ được nêu rõ là
không định tĩnh, tâm vẫn dao động.

4. Này các Du sĩ, nếu có ai nghĩ rằng, cần phải chỉ trích, cần phải bài xích bốn pháp cú này, thời ngay

THAM SÂN SI                                        110

trong hiện tại, bốn sự phản kháng chỉ trích xứ đúng pháp được khởi lên cho vị ấy. Thế nào là bốn?

 Nếu Tôn giả chỉ trích, bài xích pháp cú không
tham, thời các Sa-môn hay Bà-la-môn nào có
lòng tham, có lòng tham sắc bén đối với các
dục, các vị ấy cần phải được Tôn giả đảnh lễ,
các vị ấy cần phải được Tôn giả tán thán.
 Nếu Tôn giả chỉ trích pháp cú không sân..
 ... chỉ trích pháp cú chánh niệm...
 Nếu Tôn giả chỉ trích pháp cú chánh định, thời
các Sa-môn hay Bà-la-môn nào không định
tâm, tâm bị dao động, các vị ấy cần phải được
Tôn giả đảnh lễ, các vị ấy cần phải được Tôn
giả tán thán.

5.Này các Du sĩ, ai nghĩ rằng cần phải chỉ trích, cần phải bài xích bốn pháp cú này, thời ngay trong hiện tại, bốn sự phản kháng chỉ trích xứ đúng pháp này, được khởi lên cho vị ấy. Này các Du sĩ, cho đến các dân chúng ở Ukkala và dân chúng Vassà, dân chúng Bhannà theo vô nhân luận, theo vô tác luận, theo hư vô luận, những vị ấy cũng đã không nghĩ rằng bốn pháp cú này cần phải chỉ trích, cần phải bài xích. Vì cớ sao? Vì sợ bị quở trách, phẫn nộ, công kích.

6. Thường không sân, chánh niệm, Nội tâm khéo định tĩnh,

THAM SÂN SI                                        111

Tham nhiếp phục, học tập, Được gọi không phóng dật.

THAM SÂN SI                 112

14    5 pháp khó trừ khử - Kinh KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612

KHÓ TRỪ KHỬ – Tăng II, 612

1. - Năm pháp này khởi lên, này các Tỷ-kheo, thật khó trừ khử.

2. Thế nào là năm?

-   Tham khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Sân khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Si khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Ham nói khởi lên, thật khó trừ khử;
-   Tâm lang thang thật khó trừ khử.

Năm pháp này đã khởi lên, này các Tỷ-kheo, thật khó trừ khử.

THAM SÂN SI                                      113

15    6 pháp đối trị - Kinh XUẤT LY GIỚI – Tăng III, 25

XUẤT LY GIỚI –Tăng III, 25

1. - Này các Tỷ-kheo, có sáu pháp xuất ly giới này.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nói như sau: "Ta
đã tu tập từ tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm
thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và
khéo léo tinh cần, tuy vậy, sân tâm vẫn ngự trị tâm
ta".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy,
Hiền giả chớ có nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế
Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn như vậy không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không phải
như vậy, trường hợp không phải như vậy. Ai tu tập
từ tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo léo
tinh cần, tuy vậy, sân tâm vẫn ngự trị, an trú; sự kiện
như vậy không xảy ra. Này Hiền giả, cái này có khả
năng giải thoát sân tâm, tức là từ tâm giải thoát".
3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo nói như
sau: "Ta đã tu tập, bi tâm giải thoát, làm cho sung
mãn, làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất

THAM SÂN SI                                          114

chứa và khéo léo tinh cần, tuy vậy, hại tâm vẫn ngự
trị tâm ta".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy,
Hiền giả chớ có nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế
Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn như vậy không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không phải
như vậy. Trường hợp không phải như vậy. Ai tu tập
bi tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo léo
tinh cần, tuy vậy, hại tâm vẫn ngự trị, an trú; sự kiện
không xảy ra như vậy. Này Hiền giả, cái này có khả
năng giải thoát hại tâm, tức là bi tâm giải thoát".
4. Này các Tỷ-kheo, ở đây vị Tỷ-kheo nói như sau:
"Ta đã tu tập hỷ tâm giải thoát, làm cho sung mãn,
làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa
và khéo léo tinh cần, tuy vậy, bất lạc tâm vẫn ngự trị
tâm ta".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy.
Hiền giả chớ nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế Tôn.
Xuyên tạc Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không phải
như vậy. Trường hợp không phải như vậy. Nếu tu tập
hỷ tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo léo
tinh cần, tuy vậy, bất lạc tâm vẫn ngự trị, an trú; sự
kiện không xảy ra như vậy. Này Hiền giả, cái này có

THAM SÂN SI                                          115

khả năng giải thoát bất lạc tâm, tức là hỷ tâm giải
thoát".
5. Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo nói như sau: "Ta
đã tu tập xả tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm
thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và
khéo léo tinh cần, tuy vậy, tham tâm vẫn ngự trị tâm
ta".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy,
Hiền giả chớ nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế Tôn.
Xuyên tạc Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế Tôn
không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không phải
như vậy. Trường hợp không phải như vậy. Nếu tu tập
xả tâm giải thoát, làm cho sung mãn, làm thành cỗ
xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa và khéo léo
tinh cần, tuy vậy, tham tâm vẫn ngự trị an trú; sự
kiện không xảy ra như vậy. Này Hiền giả, cái này có
khả năng giải thoát tham tâm, tức là xả tâm giải
thoát".
6. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nói như sau: "Ta
đã tu tập vô tướng tâm giải thoát, làm cho sung mãn,
làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa
và khéo léo tinh cần, tuy vậy, thức của ta vẫn tùy
niệm tướng".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy,
Hiền giả chớ có nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế
Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế

THAM SÂN SI                                       116

Tôn không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không
phải như vậy. Trường hợp không phải như vậy. Nếu
tu tập vô tướng tâm giải thoát, làm cho sung mãn,
làm thành cỗ xe, làm thành căn cứ, an trú, chất chứa
và khéo léo tinh cần, thức vẫn sẽ tùy niệm tướng, an
trú; sự kiện không xảy ra như vậy. Này Hiền giả, cái
này có khả năng giải thoát tất cả tướng, tức là vô
tướng tâm giải thoát".
7. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nói như sau:
"Tôi đã từ bỏ tư tưởng "Tôi là". Tôi không có tùy
quán "Cái này là tôi", tuy vậy, mũi tên nghi ngờ, do
sự xâm chiếm tâm tôi và an trú".
Vị ấy cần phải được nói như sau: "Chớ có như vậy,
Hiền giả chớ có nói như vậy. Chớ có xuyên tạc Thế
Tôn. Xuyên tạc Thế Tôn như vậy thật không tốt. Thế
Tôn không nói như vậy. Này Hiền giả, sự kiện không
phải như vậy. Trường hợp không phải như vậy. Với
ai đã từ bỏ tư tưởng "Tôi là", với ai không có tùy
quán "Cái này là tôi", tuy vậy, mũi tên nghi ngờ, do
dự xâm chiếm tâm người ấy và an trú; sự kiện không
xảy ra như vậy. Này Hiền giả, cái này có khả năng
giải thoát mũi tên nghi hoặc do dự, tức là sự nhổ lên
kiêu mạn "Tôi là".
Này các Tỷ-kheo, đây là sáu pháp xuất ly giới.

THAM SÂN SI                                        117

16    6 tuỳ niệm để tss không có mặt - Kinh MAHÀNÀMA 1 – Tăng IV, 665

MAHÀNÀMA 1 – Tăng IV,665

(Cư sĩ nên an trú với an trú nào; Cư sĩ Mahànàma; Cư sĩ – 6 tùy niệm, nguyên nhân - lợi ích)

1. Một thời, Thế Tôn trú giữa dân chúng Sakka, tại
Kapilavatthu, ở khu vườn Nigrodha. Lúc bấy giờ,
nhiều Tỷ-kheo đang may y cho Thế Tôn, nghĩ rằng:
"Y làm xong, sau ba tháng, Thế Tôn sẽ bộ hành ra
đi". Họ Thích Mahànàma được nghe: "Nhiều Tỷ-
kheo đang may y cho Thế Tôn, nghĩ rằng: "Y làm
xong, sau ba tháng, Thế Tôn sẽ bộ hành ra đi". Rồi
họ Thích Mahànàma đi đến Thế Tôn, sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, họ Thích Mahànàma bạch Thế Tôn:

- Con nghe như sau, bạch Thế Tôn: Có nhiều Tỷ-
kheo đang may y cho Thế Tôn nghĩ rằng: "Y làm
xong, sau ba tháng, Thế Tôn sẽ bộ hành ra đi". Bạch
Thế Tôn, giữa các người an trú với những an trú
khác nhau, chúng con nên an trú với an trú nào?

2. Lành thay, lành thay, này Mahànàma! Như vậy thật xứng đáng cho thiện nam tử các người, sau khi

THAM SÂN SI                                      118

đến Thế Tôn đã hỏi, đã thưa như vậy: "Bạch Thế
Tôn, giữa các người an trú với những an trú khác
nhau, chúng con nên an trú với an trú nào? " Này
Mahànàma:

- "Hãy nhập cuộc với lòng tin, không phải với
không lòng tin.
- Hãy nhập cuộc với tinh cần tinh tấn, không với
biếng nhác.
- Hãy nhập cuộc với trú niệm, không với thất
niệm.
- Hãy nhập cuộc với định, không với không
định.
- Hãy nhập cuộc với trí tuệ, không với liệt tuệ".

Sau khi an trú trong năm pháp này, này Mahànàma, hãy tu tập thêm sáu pháp nữa.

6. Ở đây, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Như
Lai: "Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư,
Phật, Thế Tôn".

- Này Mahànàma, trong khi Thánh đệ tử tùy niệm Như Lai, trong khi ấy, tâm không bị tham ám ảnh, tâm không bị sân ám ảnh, tâm không

THAM SÂN SI                                      119

bị si ám ảnh, trong khi ấy, tâm được chánh trực
nhờ duyên Như Lai.
- Vị Thánh đệ tử, này Mahànàma với tâm chánh
trực, có được nghĩa tín thọ, có được pháp tín
thọ, có được hân hoan liên hệ đến pháp.
- Khi có hân hoan, hỷ sanh; khi có hỷ, thân được
khinh an; khi thân khinh an, cảm giác được lạc
thọ; khi có lạc thọ, tâm được định tỉnh.

 Này Mahànàma, như vậy gọi là bậc Thánh đệ
tử sống đạt được bình đẳng với chúng sanh
không bình đẳng, sống đạt được vô sân với
chúng sanh có sân, nhập được pháp lưu, tu
tập Phật tùy niệm.

4. Lại nữa, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Pháp: "Khéo thuyết là pháp Thế Tôn thuyết giảng, thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, do người trí tự mình giác hiểu". Này Mahànàma, trong khi vị Thánh đệ tử tùy niệm Pháp, trong khi ấy, tâm không bị tham ám ảnh, tâm không bị sân ám ảnh, tâm không bị si ám ảnh, trong khi ấy, tâm được chánh trực, nhờ duyên Pháp. Vị Thánh đệ tử, này Mahànàma, với tâm chánh trực có được nghĩa tín thọ có được pháp tín thọ, có được hân hoan liên hệ đến pháp; khi có hân hoan, hỷ sanh; khi có hỷ, thân được khinh an; khi thân khinh an,

THAM SÂN SI                                        120

cảm giác lạc thọ, tâm được định tỉnh. Này
Mahànàma, như vậy gọi là bậc Thánh đệ tử sống đạt
được bình đẳng với chúng sanh không bình đẳng,
sống đạt được vô sân với chúng sanh có sân, nhập
được pháp lưu, tu tập Pháp tùy niệm.

5. Lại nữa, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Tăng: "Thiện hạnh là chúng đệ tử Thế Tôn, trực hạnh là chúng đệ tử Thế Tôn, ứng lý hạnh là chúng đệ tử Thế Tôn, tịnh hạnh là chúng đệ tử Thế Tôn, tức là bốn đôi, tám vị. Chúng đệ tử này của Thế Tôn là đáng được cung kính, đáng được tôn trọng, đáng được cúng dường, đáng được chắp tay là ruộng phước vô thượng ở đời". Này Mahànàma, trong khi vị Thánh đệ tử tùy niệm Tăng, trong khi ấy, tâm không bị tham ám ảnh, tâm không bị sân ám ảnh, tâm không bị si ám ảnh; trong khi ấy, tâm được chánh trực nhờ duyên Tăng. Vị Thánh đệ tử, này Mahànàma, với tâm chánh trực, có được nghĩa tín thọ, có được pháp tín thọ, có được hân hoan liên hệ đến pháp. Khi có hân hoan, hỷ sanh; khi có hỷ, thân được khinh an; khi thân khinh an, cảm giác lạc thọ; khi có lạc tho, tâm được định tỉnh. Này Mahànàma, như vậy gọi là bậc Thánh đệ tử sống đạt được bình đẳng với chúng sanh không bình đẳng, sống đạt được vô sân với chúng sanh có sân, nhập được pháp lưu, tu tập Tăng tùy niệm.

THAM SÂN SI                                        121

6. Lại nữa, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Giới
của mình: "Không có bể vụn, không có cắt xén,
không có vết nhơ, không có chấm đen, đưa đến giải
thoát, được người trí tán thán, không bị chấp trước,
đi đến Thiền định". Này Mahànàma, khi nào bậc
Thánh đệ tử tùy niệm Giới... trong khi ấy, tâm được
chánh trực nhờ duyên Giới... nhập được pháp lưu, tu
tập Giới tùy niệm.

7. Lại nữa, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Thí của mình: "Thật là được lợi cho ta! Thật là khéo được lợi cho ta! (Vì rằng) với quần chúng bị cấu uế xan tham chi phối, ta sống trong gia đình, với tâm không bị cấu uế của xan tham chi phối, bố thí rộng rãi, với bàn tay sạch sẽ, ưa thích từ bỏ, sẵn sàng, để được yêu cầu, ưa thích phân phát vật bố thí". Này Mahànàma, khi nào bậc Thánh đệ tử tùy niệm Thí... Trong khi ấy, tâm được chánh trực nhờ duyên Thí... nhập được pháp lưu tu tập tùy niệm Thí.

8. Lại nữa, này Mahànàma, Ông hãy tùy niệm Thiên:
Có bốn Thiên vương thiên, có chư Thiên cõi Trời Ba-
mươi-ba, có chư Thiên Yàma, có chư Thiên Tusita
(Đâu-suất), có chư Thiên Hóa lạc, có chư Thiên Tha
hóa Tự tại, có chư Thiên Phạm chúng, có chư Thiên
cao hơn nữa.

THAM SÂN SI                                         122

- Đầy đủ với lòng tin như vậy, chư Thiên ấy, sau
khi chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia. Lòng
tin như vậy cũng có đầy đủ nơi Ta.
- Đầy đủ với giới như vậy, chư Thiên ấy, sau khi
chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia. Giới như
vậy cũng có đầy đủ nơi Ta.
- Đầy đủ với nghe pháp như vậy, chư Thiên ấy,
sau khi chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia.
Nghe Pháp như vậy cũng có đầy đủ nơi Ta.
- Đầy đủ với thí như vậy, chư Thiên ấy sau khi
chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia. Thí như
vậy cũng có đầy đủ nơi Ta.
- Đầy đủ với tuệ như vậy, chư Thiên ấy sau khi
chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia. Tuệ như
vậy cũng có đầy đủ nơi Ta".
- Trong khi vị ấy tùy niệm tín, giới, nghe pháp,
thí và tuệ của tự mình và chư Thiên ấy, trong
khi ấy, tâm không bị tham ám ảnh, tâm không
bị sân ám ảnh, không bị si ám ảnh; trong khi
ấy, tâm vị ấy được chánh trực nhờ duyên chư
Thiên... nhập được pháp lưu, tu tập chư Thiên
tùy niệm.

MAHÀNÀMA 2 – Tăng IV,670

THAM SÂN SI                                      123

(Cư sĩ nên an trú với an trú nào; Cư sĩ Mahànàma; Cư sĩ – 6 tùy niệm, nguyên nhân - lợi ích; Tu tập tuy niệm này trong mọi oai nghi)

1. Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Sakka tại
Kapilavatthu, khu vườn Nigrodha. Lúc bấy giờ, họ
Thích Mahànàma mới khỏi bệnh, khỏi bệnh không
bao lâu. Lúc bấy giờ, nhiều Tỷ-kheo đang may y cho
Thế Tôn, nghĩ rằng: "Y làm xong, Thế Tôn sẽ ra đi,
bộ hành..." (Tới đây, kinh này giống như kinh số 12
trước, từ số 1 đến số 2, số 3 cho đến câu...) "Khi có
lạc thọ, tâm được định tỉnh.

Tùy niệm Phật này, này Mahànàma, Ông cần phải tu
tập khi đi, Ông cần phải tu tập khi đứng, Ông cần
phải tu tập khi ngồi, Ông cần phải tu tập khi nằm,
Ông cần phải tu tập khi chú tâm vào các công việc,
Ông cần phải tu tập, khi Ông sống tại trú xứ đầy
những con nít".

4. Lại nữa, này Mahànàma, Ông cần phải tu tập tùy niệm Pháp... tùy niệm Tăng... tùy niệm Giới của mình... tùy niệm Thí của mình... tùy niệm chư Thiên. Có bốn Thiên vương Thiên, có chư Thiên cõi trời Ba mươi ba; có chư Thiên Dạ ma, có chư Thiên Đâu suất đà, có chư thiên Hóa Lạc, có chư Thiên Tha hóa Tự tại, có chư Thiên Phạm chúng, có chư Thiên cao hơn nữa. Đầy đủ với lòng tin như vậy chư Thiên ấy, sau

THAM SÂN SI                                        124

khi thân hoại mạng chung được sanh tại chỗ kia. Lòng tin như vậy, cũng có đầy đủ nơi Ta. Đầy đủ với nghe Pháp như vậy, chư Thiên ấy, sau khi chết ở chỗ này, được sanh tại chỗ kia, nghe Pháp như vậy cũng có đầy đủ ở nơi Ta. Đầy đủ với thí như vậy... đầy đủ với trí tuệ như vậy, chư Thiên ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh tại chỗ kia. Trí tuệ như vậy cũng có đầy đủ ở nơi Ta. Trong khi vị ấy tùy niệm tín, giới, nghe pháp thí, tuệ của tự mình và chư Thiên ấy, trong khi ấy, tâm không bị ám ảnh; trong khi ấy, tâm không bị sân ám ảnh; trong khi ấy, tâm không bị si ám ảnh; trong khi ấy, tâm vị ấy được chánh trực nhờ duyên chư Thiên. Này Mahànàma, vị Thánh đệ tử, với tâm chánh trực, có được nghĩa tín thọ, có được pháp tín thọ, có được hân hoan liên hệ đến pháp. Khi có hân hoan, hỷ sanh; khi có hỷ, thân được khinh an; khi thân khinh an, cảm giác lạc thọ; khi có lạc thọ, tâm được định tỉnh. Tùy niệm chư Thiên này, này Mahànàma, Ông cần phải tu tập khi đi, Ông cần phải tu tập khi đứng, Ông cần phải tu tập khi ngồi, Ông cần phải tu tập khi nằm, Ông cần phải tu tập khi ngươi chú tâm vào các công việc, Ông cần phải tu tập, khi Ông sống tại trú xứ đầy những con nít.

NANDIYÀ – Tăng IV,672

THAM SÂN SI                                         125

( Cư sĩ tu tập tùy niệm; nhờ vào tùy niệm để làm gì)

1. Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Sakka, tại
Kapilavatthu, khu vườn Nigrodha. Lúc bấy giờ, Thế
Tôn muốn an cư vào mùa mưa tại Sàvatthi. Họ Thích
Nandiya được nghe: "Thế Tôn muốn an cư vào mua
mưa tại Sàvatthi". Họ Thích Nandiya suy nghĩ như
sau: "Ta hãy đến trú ở Sàvatthi vào mùa mưa. Tại
đây, ta sẽ chăm lo công việc, và thỉnh thoảng có dịp
được yết kiến Thế Tôn". Rồi Thế Tôn đến trú ở
Sàvatthi trong mùa mưa và họ Thích Nandiya cùng
đến trú ở Sàvatthi vào mùa mưa, và tại đấy chăm lo
công việc, và thỉnh thoảng có dịp được yết kiến Thế
Tôn.

2. Lúc bấy giờ, nhiều vị Tỷ-kheo làm y cho Thế Tôn,
nghĩ rằng: "Khi y làm xong, Thế Tôn sau ba tháng sẽ
bộ hành ra đi". Họ Thích Nandiya được nghe: "Khi
y làm xong, Thế Tôn sau ba tháng sẽ bộ hành ra đi".
Họ Thích Nandiya đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh
lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một
bên, họ Thích Nandiya bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con có nghe, nhiều Tỷ-kheo làm y
cho Thế Tôn, nghĩ rằng: "Khi y làm xong, Thế Tôn
sau ba tháng sẽ bộ hành ra đi". Bạch Thế Tôn, giữa
những người an trú với những an trú khác nhau,
chúng con nên an trú với an trú của ai?

THAM SÂN SI                                       126

3. Lành thay, lành thay, này Nandiya. Như vậy thật
xứng đáng cho thiện nam tử các Ông, sau khi đi đến
Thế Tôn đã hỏi như vậy: "Bạch Thế Tôn, giữa các
người an trú với các an trú khác nhau, chúng con nên
an trú với an trú của ai? ".

Này Nandiya,

- Hãy nhập cuộc với lòng tin, không với không
có lòng tin.
- Hãy nhập cuộc với có giới, không phải với
không giới.
- Hãy nhập cuộc với tinh cần tinh tấn, không với
biếng nhác.
- Hãy nhập cuộc với trú niệm, không với thất
niệm.
- Hãy nhập cuộc với định, không với không
định.
- Hãy nhập cuộc với trí tuệ, không với liệt tuệ.

Sau khi an trú trong sáu pháp, này Nandiya, hãy tu tập thêm nữa năm pháp này.

4. Ở đây, này Nandiya, Ông hãy tùy niệm Như Lai:
"Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,
Minh Hạnh Túc, Thiện Tuệ, Thế Gian Giải, Vô
Thượng Sĩ, Diều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư,

THAM SÂN SI                                       127

Phật, Thế Tôn". Như vậy, này Nandiya, duyên vào Như Lai, ông hãy an trú niệm trong nội tâm.

5. Lại nữa, này Nandiya, Ông phải tùy niệm Pháp:
"Pháp được Thế Tôn khéo nói, thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu".
Như vậy, này Nandiya, duyên vào Pháp, Ông hãy an
trú niệm trong nội tâm.

6. Lại nữa, này Nandiya, cần phải tùy niệm bạn
lành: "Thật có lợi cho ta! Thật khéo có lợi cho ta,
rằng ta có các bạn lành biết thương mến ta, muốn ta
được lợi ích, giáo giới giảng dạy". Như vậy, này
Nandiya, duyên vào bạn lành, Ông hãy an trú niệm
trong nội tâm.

7. Lại nữa, này Nandiya, cần phải tùy niệm thí của
mình: "Thật có lợi cho ta! Thật khéo có lợi cho ta,
rằng ta sống an trú với tâm ly cấu uế, xan tham, cùng
với quần chúng bị xan tham ám ảnh, bố thí rộng rãi,
với bàn tay sạch sẽ, ưa thích từ bỏ, sẵn sàng để được
yêu cầu, ưa thích phân phát vật bố thí". Này
Nandiya, như vậy duyên vào thí, Ông hãy an trú
niệm trong nội tâm.

8. Lại nữa, này Nandiya, hãy tùy niệm chư Thiên: "Các chư Thiên ấy, vượt qua sự cộng trú với chư

THAM SÂN SI                                        128

Thiên dùng các món ăn đoàn thực, được sanh với
thân do ý tác thành, các chư Thiên ấy quán thấy tự
mình không có gì nữa phải làm, không cần phải làm
lại những gì đã làm". Ví như, này Nandiya, Tỷ-kheo
được phi thời giải thoát quán thấy tự mình không có
gì nữa phải làm, không cần phải làm lại những gì đã
làm. Cũng vậy, này Nandiya, các chư Thiên ấy vượt
qua sự cộng trú với chư Thiên dùng các món ăn đoàn
thực, được sanh với thân do ý tác thành, các chư
Thiên ấy quán thấy tự mình không có gì nữa phải
làm, không cần phải làm lại những gì đã làm. Như
vậy, này Nandiya, duyên mạnh vào chư Thiên, Ông
hãy an trú niệm trong nội tâm.

Thành tựu với mười một pháp này, này Nandiya, vị Thánh đệ tử từ bỏ các ác bất thiện pháp, không chấp thủ chúng.

- Ví như, này Nandiya, một cái ghè bị chúc ngược,
nước đã đổ ra, không thể đem hốt lại.
- Ví như ngọn lửa đốt một khóm rừng đầy cỏ khô
đã được cháy lan tới, không có trở lui đốt lại vật
đã bị cháy.
- Cũng vậy, này Nandiya, thành tựu với mười một
pháp này, vị Thánh đệ tử từ bỏ các ác bất thiện
pháp không có chấp thủ chúng.

THAM SÂN SI                                       129

17    6 xu hướng của bậc Alahán - Kinh SONA – Tăng III, 155

SONA –Tăng III, 155

1. Như vầy tôi nghe:
Một thời, Thế Tôn trú tại Ràjagaha (Vương Xá) núi
Gijjhakùta (Linh Thứu). Lúc bấy giờ Tôn giả Sona
trú ở Ràjagaha, tại rừng Sìta. Rồi Tôn giả Sona, trong
khi độc cư Thiền tịnh, tư tưởng sau đây được khởi
lên: "Những ai là đệ tử Thế Tôn, sống tinh cần tinh
tấn, ta là một trong những vị ấy. Nhưng ta còn chấp
thủ, tâm chưa giải thoát khỏi các lậu hoặc. Gia đình
ta có tài sản, và ta có thể hưởng thọ tài sản và làm
điều công đức. Vậy ta hãy từ bỏ học pháp, hoàn tục,
thọ hưởng tài sản và làm các công đức".
Rồi Thế Tôn với tâm của mình biết được tâm của
Tôn giả Sona, như một người lực sĩ duỗi cánh tay
đang co lại hay co lại cánh tay đang duỗi ra, biến mất
từ núi Gijjhakùta, hiện ra trước mặt Tôn giả Sona, ở
rừng Sìta. Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn.
Tôn giả Sona đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một
bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Sona đang ngồi một
bên:

THAM SÂN SI                                         130

- Này Sona, có phải trong khi thầy độc cư Thiền tịnh,
tư tưởng sau đây được khởi lên: "Những ai là đệ tử
Thế Tôn, sống tinh cần tinh tấn, ta là một trong
những vị ấy. Nhưng ta còn chấp thủ, tâm chưa giải
thoát các lậu hoặc. Gia đình ta có tài sản, ta có thể
hưởng thọ tài sản ấy và làm các công đức. Vậy ta hãy
từ bỏ học pháp, hoàn tục, thọ hưởng tài sản và làm
các công đức"?
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
- Thầy nghĩ thế nào, này Sona? Có phải thuở trước,
khi còn là gia chủ, Thầy giỏi đánh đàn Tỳ-bà có dây?
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
- Thầy nghĩ thế nào, này Sona? Khi những sợi dây
đàn tỳ-bà của Thầy quá căng thẳng, trong khi ấy, đàn
tỳ-bà của Thầy có phát âm hay sử dụng được không?
- Thưa không, bạch Thế Tôn.
- Thầy nghĩ thế nào, này Sona? Khi những sợi dây
đàn tỳ-bà của Thầy quá chùng, trong khi ấy, đàn tỳ-
bà của Thầy có phát âm hay sử dụng được không?
- Thưa không, bạch Thế Tôn.
- Nhưng này Sona? Khi những sợi dây đàn tỳ-bà của
Thầy không quá căng thẳng, không quá chùng
xuống, nhưng vặn đúng mức trung bình, trong khi
ấy, đàn tỳ-bà của Thầy có phát âm hay sử dụng được
không?

THAM SÂN SI                                        131

- Thưa được, bạch Thế Tôn.
- Cũng vậy, này Sona, khi tinh cần tinh tấn quá
căng thẳng, thời đưa đến dao động; khi tinh cần
tinh tấn quá thụ động, thời đưa đến biếng nhác. Do
vậy, này Sona, Thầy phải an trú tinh tấn một cách
bình đẳng, thể nhập các căn một cách bình đẳng,
rồi tại đấy nắm giữ tướng.
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
Tôn giả Sona vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế Tôn sau
khi giáo giới Tôn giả Sona với lời giáo giới, như một
nhà lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh
tay đang duỗi ra, cũng vậy, Thế Tôn biến mất tại
rừng Sìta và hiện ra ở núi Gijjhakùta.
2. Rồi Tôn giả Sona, sau một thời gian an trú tinh tấn
một cách bình đẳng, thể nhập các căn một cách bình
đẳng và tại đấy nắm giữ tướng.
Rồi Tôn giả Sona sống độc cư, an tịnh, không phóng
dật, nhiệt tâm, tinh cần, không bao lâu, do mục đích
gì các thiện nam tử chơn chánh xuất gia từ bỏ gia
đình sống không gia đình, vị ấy ngay trong hiện tại,
tự mình với thắng trí chứng ngộ và chứng đạt vô
thượng cứu cánh Phạm hạnh. Vị ấy rõ biết: "Sanh đã
tận, Phạm hạnh đã thành, việc gì nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái nay nữa". Tôn giả Sona
trở thành một vị A-la-hán.

THAM SÂN SI                                         132

Sau khi chứng được A-la-hán, Tôn giả Sona suy nghĩ
như sau: "Ta hãy đi đến Thế Tôn; sau khi đến, ta sẽ
nói lên ý nghĩa này với Thế Tôn".
Rồi Tôn giả Sona đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh
lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một
bên, Tôn giả Sona bạch Thế Tôn:
3. - Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, đã
đoạn tận các lậu hoặc, Phạm hạnh đã thành, đã làm
những việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt
được mục đích, hữu kiết sử đã trừ diệt, đã được giải
thoát nhờ chánh trí; vị ấy có sáu chỗ để xu hướng:
- Xu hướng xuất ly,
- Xu hướng viễn ly,
- Xu hướng vô sân,
- Xu hướng ái diệt,
- Xu hướng thủ diệt,
- Xu hướng vô si.
4. Bạch Thế Tôn, có thể ở đây, một số Tôn giả suy
nghĩ như sau: "Tôn giả này hoàn toàn chỉ y cứ trên
tín, có xu hướng xuất ly". Vị Tôn giả ấy chớ có quan
điểm như vậy! Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc,
bạch Thế Tôn, Phạm hạnh đã thành, các việc nên
làm đã làm, không còn thấy trong mình còn cái gì
cần làm, hay còn cái gì cần phải làm thêm; do đoạn

THAM SÂN SI                                       133

diệt tham ái, do viễn ly tham ái, vị ấy hướng tâm đến
xu hướng xuất ly; do đoạn diệt sân, do viễn ly sân,
vị ấy hướng tâm đến xu hướng xuất ly; do đoạn diệt
si, do viễn ly si, vị ấy hướng tâm đến xu hướng xuất
ly.
5. Bạch Thế Tôn, có thể ở đây một số Tôn giả suy
nghĩ như sau: "Tôn giả này do tham muốn lợi dưỡng,
cung kính, danh tiếng nên hướng tâm về xu hướng
viễn ly". Tôn giả ấy chớ có quan điểm như vậy! Bạch
Thế Tôn, Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, đã thành
tựu Phạm hạnh, đã làm những việc phải làm, không
còn thấy trong mình còn cái gì cần làm hay còn cái
gì cần phải làm thêm; do đoạn diệt tham ái, do viễn
ly tham ái, vị ấy hướng tâm đến xu hướng viễn ly; do
đoạn diệt sân, do viễn ly sân, vị ấy hướng tâm đến
xu hướng viễn ly; do đoạn diệt si, do viễn ly si, vị ấy
hướng tâm đến xu hướng viễn ly.
6-9. Bạch Thế Tôn, có thể đây một số Tôn giả suy
nghĩ như sau: "Do đi ngược trở lại tối thắng giới cấm
thủ, Tôn giả này hướng tâm đến xu hướng vô sân".
Tôn giả ấy chớ có quan điểm như vậy! Bạch Thế Tôn,
Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc, đã thành tựu
Phạm hạnh, đã làm những việc phải làm, không còn
thấy trong mình còn cái gì cần phải làm hay còn cái
gì cần phải làm thêm; do đoạn diệt tham ái, do viễn
ly tham ái, vị ấy hướng tâm đến xu hướng vô tham;
do đoạn diệt sân, do viễn ly sân, vị ấy hướng tâm đến

THAM SÂN SI                                          134

xu hướng vô sân; do đoạn diệt si, do viễn ly si, vị ấy
hướng tâm đến xu hướng vô si.
... Do đoạn diệt tham ái, do viễn ly tham ái, vị ấy
hướng tâm đến xu hướng ái diệt; do đoạn diệt sân,
do viễn ly sân, vị ấy hướng tâm đến xu hướng ái diệt;
do đoạn diệt si, do viễn ly si, vị ấy hướng tâm đến xu
hướng ái diệt.
…Do đoạn diệt tham ái, do viễn ly tham ái, vị ấy
hướng tâm đến xu hướng thủ diệt; do đoạn diệt sân,
do viễn ly sân, vị ấy hướng tâm đến xu hướng thủ
diệt; do đoạn diệt si, do viễn ly si, vị ấy hướng tâm
đến xu hướng thủ diệt.
…Do đoạn diệt tham ái, do viễn ly tham ái, vị ấy
hướng tâm đến xu hướng vô si; do đoạn diệt sân, do
viễn ly sân, vị ấy hướng tâm đến xu hướng vô si; do
đoạn diệt si, do viễn ly si, vị ấy hướng tâm đến xu
hướng vô si.
10. Như vậy, với Tỷ-kheo có tâm chơn chánh giải
thoát, bạch Thế Tôn, nếu nhiều sắc do mắt nhận thức
đi vào trong giới vức của mắt, chúng không chinh
phục tâm vị ấy, và tâm vị ấy không lộn xộn, an trú,
đạt được không dao động, quán thấy tánh diệt của
chúng.
Nếu nhiều tiếng do tai nhận thức... nếu nhiều hương
do mũi nhận thức... nếu nhiều vị do lưỡi nhận thức...
nếu nhiều xúc do thân nhận thức... nếu nhiều pháp

THAM SÂN SI                                         135

do ý nhận thức đi vào trong giới vức của ý, chúng
không chinh phục tâm của vị ấy, và tâm vị ấy không
lộn xộn, an trú, đạt được không dao động, quán thấy
tánh diệt của chúng.
11. Ví như, bạch Thế Tôn, một hòn núi đá, không có
rạn nứt, không có trống bọng, một tảng đá lớn, nếu
từ phương Đông mưa to gió lớn đến, không có làm
rung động, rung chuyển, chuyển động mạnh núi đá
ấy. Nếu từ phương Tây mưa to gió lớn đến... nếu từ
phương Bắc mưa to gió lớn đến....nếu từ phương
Nam mưa to gió lớn đến, không có làm rung động,
rung chuyển, chuyển động mạnh núi đá ấy.
Cũng vậy, bạch Thế Tôn, với Tỷ-kheo có tâm chơn
chánh giải thoát, nếu nhiều sắc do mắt nhận thức đi
vào trong giới vức của mắt, chúng không chinh phục
tâm vị ấy, và tâm vị ấy không lộn xộn, an trú, đạt
được không dao động, quán thấy tánh diệt của chúng.
Nếu nhiều tiếng do tai nhận thức... nếu nhiều hương
do mũi nhận thức... nếu nhiều vị do lưỡi nhận thức...
nếu nhiều xúc do thân nhận thức, nếu nhiều pháp do
ý nhận thức đi vào trong giới vức của ý, chúng không
chinh phục tâm vị ấy, và tâm vị ấy không lộn xộn, an
trú, đạt được không dao động, quán thấy tánh diệt
của chúng.
Với ai hướng xuất ly,
Tâm xu hướng viễn ly,

THAM SÂN SI                                        136

Với ai hướng vô sân,
Tâm xu hướng thủ diệt,
Với ai hướng ái diệt,
Tâm xu hướng vô si,
Có thấy xứ sanh khởi,
Tâm được chánh giải thoát.

Với vị chánh giải thoát,
Vị Tỷ-kheo tâm tịnh,
Không cần làm thêm gì,
Không có gì phải làm.
Như hòn núi đá tảng,
Gió không thể dao động,
Cũng vậy, toàn thể sắc,
Vị, tiếng, và hương, xúc,
Cho đến tất cả pháp,
Khả ái, không khả ái,
Không có thể dao động,
Một vị được như vậy,
Tâm kiên trú, giải thoát,
Thấy tánh diệt của chúng.

THAM SÂN SI                          137

18    8 pháp cần tu tập để thắng tri tham - Kinh THẮNG TRI THAM ÁI 1 – Tăng IV, 60

THẮNG TRI THAM ÁI 1 – Tăng IV, 60

1. - Này các Tỷ-kheo, muốn thắng tri tham ái, tám pháp cần phải tu tập. Thế nào là tám?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

Này các Tỷ-kheo, muốn thắng tri tham ái, tám pháp này cần phải tu tập.

THAM SÂN SI                                    138

19    9 bất thiện cần đtận với trí tuệ - Kinh VỚI THÂN – Tăng IV, 289

VỚI THÂN – Tăng IV, 289

1. - Này các Tỷ-kheo,

- Có những pháp cần phải đoạn tận với thân,
không phải với lời.
- Có những pháp cần phải đoạn tận với lời,
không phải với thân.
- Có những pháp cần phải đoạn tận không phải
với thân, không phải với lời mà sau khi thấy,
sau khi thấy cần phải đoạn tận với trí tuệ.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần phải đoạn tận với thân, không phải với lời?

2. Ờ đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có vi phạm điều bất thiện về thân, về một vấn đề gì. Sau khi suy xét về vấn đề ấy, các đồng Phạm hạnh có trí đã nói với vị ấy: "Tôn giả có phạm điều bất thiện về thân, về một vấn đề này. Thật tốt lành thay, nếu Tôn giả từ bỏ thân làm ác và tu tập thân làm thiện". Vị ấy được các đồng Phạm hạnh có trí sau khi suy xét nói như vậy, đoạn tận thân làm ác, tu tập thân làm thiện.

THAM SÂN SI                                        139

Này các Tỷ-kheo, những pháp này được gọi là những pháp cần phải đoạn tận với thân, không phải với lời.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần phải đoạn tận với lời, không phải với thân?

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phạm điều bất thiện với lời, về một vấn đề gì. Sau khi suy xét về vấn đề ấy, các đồng Phạm hạnh có trí đã nói vị ấy: "Tôn giả có phạm điều bất thiện về lời, về một vấn đề này. Thật tốt lành thay, nếu Tôn giả từ bỏ lời nói ác, tu tập lời nói thiện". Vị ấy được các đồng Phạm hạnh có trí sau khi suy xét nói như vậy, đoạn tận lời nói ác, tu tập lời nói thiện.

Này các Tỷ-kheo, những pháp này được gọi là những pháp cần phải đoạn tận về lời, không phải về thân.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các pháp cần phải
đoạn tận, không phải với thân, cũng không phải
với lời, mà sau khi thấy, sau khi thấy với trí tuệ, cần
phải đoạn tận?

4. Tham, này các Tỷ-kheo, cần phải đoạn tập không phải với thân, cũng không phải với lời mà sau khi thấy, sau khi thấy với trí tuệ, cần phải đoạn tận.

Sân, này các Tỷ-kheo...

THAM SÂN SI                                          140

Si, này các Tỷ-kheo...

Phẫn nộ, này các Tỷ-kheo...

Hiềm hận, này các Tỷ kheo ….

Gièm pha, này các Tỷ kheo.....

Não hại, này các Tỷ-kheo...

Xan tham, này các Tỷ-kheo cần phải đoạn tận, không phải với thân, không phải với lời mà sau khi thấy, sau khi thấy với trí tuệ, cần phải đoạn tận.

Ác tật đố, này các Tỷ-kheo cần phải đoạn tận, không phải với thân, không phải với lời mà sau khi thấy, sau khi thấy với trí tuệ, cần phải đoạn tận.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ác tật đố?

5. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người gia chủ, hay con
người gia chủ, dồi dào phong phú về tài sản, về lúa
gạo, về bạc hay vàng. Ở đây, một người nô tỳ hay
người phục vụ khởi lên ý nghĩ như sau: "Ôi, sự dồi
dào phong phú về tài sản, về lúa gạo, về bạc hay vàng
thật sự không thuộc về người gia chủ hay con người
gia chủ này."

THAM SÂN SI                                        141

Hay một Sa-môn, Bà-la-môn có được các vật dụng
như y áo, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị
bệnh. Ở đây, một Sa-môn, hay Bà-la-môn khác khởi
lên ý nghĩ như sau: "Ôi, mong rằng vị Tôn giả này
không nhận được các vật dụng như y áo, đồ ăn khất
thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh".

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là ác tật đố.

Ác tật đố, này các Tỷ-kheo, cần phải đoạn tận không phải với thân, cũng không phải với lời mà sau khi thấy, sau khi thấy với trí tuệ, cần phải đoạn tận.

6. Này các Tỷ-kheo, ác dục cần phải đoạn tận, không phải với thân, cũng không phải với lời mà sau khi thấy, sau khi thấy với trí tuệ, cần phải đoạn tận.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ác dục?

7. Ở đây, này các Tỷ-kheo,:

- Có người không có lòng tin, lại muốn rằng:
"Mong rằng họ biết ta có lòng tin";
- Có ác giới lại muốn rằng: "Mong rằng họ biết
ta là người nghe nhiều";
- Là người ưa thích hội chúng, lại muốn rằng:
"Mong rằng họ biết ta là người sống viễn ly";

THAM SÂN SI                                      142

- Là người biếng nhác lại muốn rằng: "Mong
rằng họ biết ta là người tinh tấn";
- Là người thất niệm lại muốn rằng: "Mong rằng
họ biết ta là người niệm được an trú";
- Là người không có định, lại muốn rằng: "Mong
rằng họ biết ta là người có định";
- Là người ác tuệ, lại muốn rằng: "Mong rằng họ
biết ta là người có trí tuệ";
- Là người chưa đoạn tận các lậu hoặc lại muốn:
"Mong rằng họ biết ta là người đã đoạn tận các
lậu hoặc".

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là ác dục.

Ác dục này, này các Tỷ-kheo, cần phải đoạn tận, không phải với thân, cũng không phải với lời mà sau khi thấy, sau khi thấy với trí tuệ, cần phải đoạn tận.

8. Này các Tỷ-kheo, nếu tham chinh phục Tỷ-kheo và phát triển, nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu hiềm hận... nếu gièm pha... nếu não hại... nếu xan tham... nếu ác tật đố... nếu ác dục chinh phục Tỷ- kheo và phát triển, vị ấy cần phải được hiểu như sau: "Tôn giả này không rõ biết như thế nào để tham không có mặt. Như vậy tham chinh phục vị ấy và phát triển, Tôn giả này không rõ biết như thế nào để sân không có mặt... Tôn giả này không rõ biết như

THAM SÂN SI                                         143

thế nào để si không có mặt... phẫn nộ không có mặt...
hiềm hận không có mặt... gièm pha không có mặt...
não hại không có mặt... xan tham không có mặt... ác
tật đố không có mặt... Tôn giả không rõ biết như thế
nào, để ác dục không có mặt. Như vậy, ác dục chinh
phục Tôn giả này và phát triển."

9. Nhưng, này các Tỷ-kheo, nếu tham không chinh
phục và không phát triển, nếu sân... nếu si... nếu phẫn
nộ... nếu thiềm hận... nếu gièm pha... nếu não hại...
nếu xan tham... nếu ác tật đố... nếu ác dục không
chinh phục vị Tỷ-kheo và không phát triển, vị ấy cần
phải được biết như sau: "Tôn giả này rõ biết như
thế nào để tham không có mặt. Như vậy, tham
không chinh phục Tôn giả này và không phát triển.
Tôn giả này rõ biết như thế nào để sân không có
mặt... si... phẫn nộ... hiềm hận... gièm pha... não
hại... xan tham... ác tật đố... Tôn giả này rõ biết như
thế nào để ác dục không có mặt. Như vậy, ác dục
không có chinh phục vị Tôn giả này và không phát
triển."

THAM SÂN SI                                          144

20    9 pháp không có với bậc Alahán - Kinh DU SĨ SUTAVÀ – Tăng IV, 90

DU SĨ SUTAVÀ – Tăng IV, 90

1. Như vậy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn trú ở Ràjagaha, tại núi Gijjhakùta.
Rồi du sĩ Sutavà đi đến Thế Tôn, sau khi đến nói với
Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, du sĩ Sutavà
bạch Thế Tôn;

2. - Bạch Thế Tôn, có một thời Thế Tôn trú ở
Ràjagaha, tại Giribbaja. Tại đây, bạch Thế Tôn, con
có nghe từ miệng Thế Tôn, con có chấp nhận từ
miệng Thế Tôn:

"Này Sutavà, Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, đã đoạn
tận các lậu hoặc, đã thành tựu viên mãn, việc nên làm
đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, mục đích đã đạt
được, hữu kiết sử đã đoạn tận, chơn chánh giải thoát;
vị ấy không có thể làm năm sự:

- Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể có ý đoạt mạng sống của loài hữu tình;

THAM SÂN SI                                        145

- Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
lấy của không cho được gọi là ăn trộm;
- Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
hành dâm dục;
- Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
biết mà nói láo;
- Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
hưởng thọ các dục do các đồ cất chứa đem lại,
như trước còn làm gia chủ".

Bạch Thế Tôn, như vậy không biết con có khéo nghe, khéo nắm giữ, khéo tác ý, khéo thọ trì lời Thế Tôn dạy hay không?

3. - Thật vậy, này Sutavà, như vậy Thầy đã khéo nghe, khéo nắm giữ, khéo tác ý, khéo thọ trì. Xưa kia, và cả nay nữa, này Sutavà, Ta đã nói như sau:

"Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu
hoặc, đã thành tựu viên mãn, việc nên làm đã làm,
đã đặt gánh nặng xuống, mục đích đã đạt được, hữu
kiết sử đã đoạn tận, chơn chánh giải thoát, vị ấy
không có thể vi phạm năm sự:

1. Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
cố ý đoạt mạng sống của các loài hữu tình.
2. Tỷ kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không thể lấy
của không cho, được gọi là ăn trộm.

THAM SÂN SI                                      146

3. Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
hành dâm dục.
4. Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
biết mà nói láo.
5. Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
hưởng thọ các dục do các đồ ăn cất chứa đem
lại, như trước còn làm gia chủ.

 Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
đi đến dục;
 Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
đi đến sân;
 Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
đi đến si;
 Tỷ-kheo đã đoạn tận các lậu hoặc không có thể
đi đến sợ hãi".

Xưa kia và cả nay nữa, Ta nói như sau: "Tỷ-kheo đã
thành tựu viên mãn, việc nên làm đã làm, đã đặt gánh
nặng xuống, mục đích đã đạt được, hữu kiết sử đã
đoạn tận, chơn chánh giải thoát; vị ấy không có thể
vi phạm năm sự".

THAM SÂN SI                                       147

21      9 pháp.. không thể chứng ngộ quả Alahán - Kinh CÓ KHẢ NĂNG – Tăng IV, 224

CÓ KHẢ NĂNG – Tăng IV, 224

1. - Này các Tỷ-kheo, có chín pháp không đoạn trừ thì không có thể chứng ngộ quả A-la-hán.

2. Thế nào là chín?

 Tham, sân, si,  Phẫn nộ, hiềm hận, giả dối,  Não hại, tật đố, xan tham.

Chín pháp này, này các Tỷ-kheo, không đoạn trừ thì không có thể chứng ngộ quả A-la-hán.

3. Chín pháp này, này các Tỷ-kheo, được đoạn trừ thì có thể chứng ngộ quả A-la-hán. Thế nào là chín?

4. Tham, sân, si, phẫn nộ, hiềm hận, giả dối, não hại, tật đố, xan tham.

THAM SÂN SI                                         148

22      Bậc Alahán - Kinh TRÍ TUỆ – Tăng IV, 142

TRÍ TUỆ – Tăng IV, 142

1. - Này các Tỷ-kheo, khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo
tích tập với trí tuệ, thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy
nói như sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh
đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa".

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tâm Tỷ-kheo được khéo tích tập?

1. "Ly tham là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy
được khéo tích tập với trí tuệ.
2. "Ly sân là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được
khéo tích tập với trí tuệ.
3. "Ly si là tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được
khéo tích tập với trí tuệ.
4. "Tánh không có tham là tâm của ta", như vậy
tâm vị ấy được khéo tích tập với trí tuệ.
5. "Tánh không có sân là tâm của ta", như vậy
tâm vị ấy được khéo tích tập với trí tuệ.
6. "Tánh không có si là tâm của ta", như vậy tâm
vị ấy được khéo tích tập với trí tuệ.

THAM SÂN SI                                         149

7. "Tánh không chuyển hướng về dục hữu là
tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích
tập với trí tuệ.
8. "Tánh không chuyển hướng về sắc hữu là
tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích
tập với trí tuệ.
9. "Tánh không chuyển hướng về vô sắc hữu là
tâm của ta", như vậy tâm vị ấy được khéo tích
tập với trí tuệ.

Này các Tỷ-kheo, khi nào tâm Tỷ-kheo được khéo
tích tập với trí tuệ, thời thật hợp lý cho Tỷ-kheo ấy
nói như sau: "Ta rõ biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh
đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở
lui trạng thái này nữa".

THAM SÂN SI                                        150

23        Bệnh và thuốc - 11 pháp diệt tham ái - Kinh THAM ÁI 1 – Tăng IV, 709

THAM ÁI 1 – Tăng IV,709

1. Để thắng tri tham ái, này các Tỷ-kheo, mười một pháp cần phải tu tập.

2. Thế nào là mười một?

Thiền thứ nhất.
1.
2. Thiền thứ hai.
3. Thiền thứ ba.
4. Thiền thứ tư.
5. Từ tâm giải thoát.
6. Bi tâm giải thoát.
7. Hỷ tâm giải thoát.
8. Xả tâm giải thoát.
9. Không vô biên xứ.
10. Thức vô biên xứ.
11. Vô sở hữu xứ.

Để thắng tri tham ái, này các Tỷ-kheo, mười một pháp cần phải tu tập.

THAM ÁI 2 – Tăng IV,710

THAM SÂN SI                                     151

1. Để thắng tri tham ái, này các Tỷ-kheo, để liễu tri,
để liễu diệt, để đoạn tận, để hoại diệt, để hủy diệt, để
ly tham, để đoạn diệt... để xả ly, để từ bỏ... mười một
pháp cần phải tu tập.

2. Để thắng tri sân... si... phẫn nộ... hiềm hận.... gièm
pha... não hại... tật đố... xan tham... man trá... lừa
đảo.... cứng đầu.... hung hăng... mạn... quá mạn... say
đắm... phóng dật... để liễu tri, để liễu diệt, để đoạn
tận, để hoại diệt, để hủy diệt, để ly tham, để đoạn
diệt, để xả ly, để từ bỏ... mười một pháp này cần phải
tu tập.

Thế Tôn thuyết như vậy, các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THAM SÂN SI                                            152

24    Bệnh và thuốc - 4 niệm xứ để đoạn tận 5 xan tham - Kinh XAN THAM – Tăng IV, 228

XAN THAM – Tăng IV, 228

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm xan tham này.

2. Thế nào là năm?

- Xan tham trú xứ,
- Xan tham gia đình,
- Xan tham lợi dưỡng,
- Xan tham dung sắc,
- Xan tham pháp.

3. Này các Tỷ-kheo, để đoạn tận năm xan tham này, Bốn niệm xứ cần phải tu tập... Bốn niệm xứ này cần phải tu tập.

THAM SÂN SI                                     153

25       Bệnh và thuốc - 7 giác chi đâm thủng phá vở tham sân si - Kinh Thể Nhập – Tương V, 139

Thể Nhập – Tương V, 139

1) ...

2) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các ông con đường thể nhập phần (nibbedhabhàgiyam). Hãy lắng nghe.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường thể nhập phần?

Tức là bảy giác chi. Thế nào là bảy? Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

4) Khi nghe nói vậy, Tôn giả Udàyi bạch Thế Tôn:

-- Tu tập như thế nào, làm cho sung mãn như thế nào, bạch Thế Tôn, bảy giác chi đưa đến thể nhập?

5) -- Ở đây, này Udàyi, Tỷ-kheo tu tập niệm giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến

THAM SÂN SI                                        154

đoạn diệt, hướng đến từ bỏ, quảng đại, to lớn, vô lượng, không sân.

- Vị ấy nhờ tâm tu tập niệm giác chi, đâm thủng
được (nibbijjhati), phá vỡ được (padàleti) tham
uẩn từ trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước
chưa từng bị phá vỡ.
- Vị ấy đâm thủng được, phá vỡ được sân uẩn từ
trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước chưa từng
bị phá vỡ.
- Vị ấy đâm thủng được, phá vỡ được si uẩn từ
trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước chưa từng
bị phá vỡ.

... Tu tập xả giác chi liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ, quảng đại, to lớn, vô lượng, không sân.

Vị ấy nhờ tâm tu tập xả giác chi, đâm thủng được, phá vỡ được tham uẩn từ trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước chưa từng bị phá vỡ; vị ấy đâm thủng được, phá vỡ được sân uẩn từ trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước chưa từng bị phá vỡ; vị ấy đâm thủng được, phá vỡ được si uẩn từ trước chưa từng bị đâm thủng, từ trước chưa từng bị phá vỡ.

6) Tu tập như vậy, làm cho sung mãn như vậy, này Udàyi, bảy giác chi đưa đến thể nhập.

THAM SÂN SI                                          155

THAM SÂN SI   156

26    Bệnh và thuốc - 7 pháp cần tu tập - Kinh THẮNG TRI THAM 1 – Tăng III, 486

THẮNG TRI THAM 1 –Tăng III, 486

1.- Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham, bảy pháp cần phải tu tập.

2. Thế nào là bảy?

- Niệm giác chi,
- Trạch pháp giác chi,
- Tinh tấn giác chi,
- Hỷ giác chi,
- Khinh an giác chi,
- Định giác chi,
- Xả giác chi.

Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham, bảy pháp này cần phải tu tập.

THẮNG TRI THAM 2 –Tăng III, 486

THAM SÂN SI                                       157

1.- Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham, bảy pháp cần phải tu tập.

2. Thế nào là bảy?

- Tưởng vô thường,
- Tưởng vô ngã,
- Tưởng bất tịnh,
- Tưởng nguy hại,
- Tưởng đoạn tận,
- Tưởng ly tham,
- Tưởng đoạn diệt.

Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham, bảy pháp này cần phải tu tập.

THẮNG TRI THAM 3 –Tăng III, 486

1.- Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham, bảy pháp cần phải tu tập.

2. Thế nào là bảy?

- Tưởng bất tịnh, - Tưởng chết,

THAM SÂN SI                                       158

- Tưởng yếm ly trên đồ ăn,
- Tưởng không hoan hỷ đối với tất cả thế giới,
- Tưởng vô thường,
- Tưởng khổ trên vô thường,
- Tưởng vô ngã trên khổ.

Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham, bảy pháp này cần phải tu tập.

THẮNG TRI THAM 4 –Tăng III, 487

1. - Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham … để hoàn toàn diệt tận … để đoạn tận … để diệt tận … để hoại diệt … để ly tham … để đoạn diệt … để xả bỏ … để từ bỏ … để từ bỏ tham. Bảy pháp này cần phải tu tập.

2. Để thắng tri sân … si … phẫn nộ … hiềm hận …
che đậy … não hại … tật đố … xan tham … man trá
… lường gạt … ngoan cố … tháo động … mạn …
tăng thượng mạn … kiêu, phóng dật … để liễu tri …
để hoàn toàn diệt tận … để đoạn tận … để diệt tận
… để hoại diệt … để ly tham … để đoạn diệt … để
xả bỏ … để từ bỏ … để từ bỏ tham. Bảy pháp này
cần phải tu tập.

THAM SÂN SI                                        159

Thế Tôn thuyết như vậy, các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn thuyết.

THAM SÂN SI                                      160

27    Bệnh và thuốc - 7 tưởng trị 7 bệnh - Kinh TƯỞNG 2 – Tăng III, 342

TƯỞNG 2 –Tăng III, 342

1. - Có bảy tưởng này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn, thể nhập vào bất tử, lấy bất tử làm cứu cánh.

2. Thế nào là bảy?

- Tưởng bất tịnh,
- Tưởng chết,
- Tưởng nhàm chán đối với các món ăn,
- Tưởng không hoan hỷ đối với tất cả thế giới,
- Tưởng vô thường,
- Tưởng khổ trong vô thường,
- Tưởng vô ngã trong khổ.

3. Tưởng bất tịnh, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn, thể nhập vào bất tử, lấy bất tử làm cứu cánh, được nói đến như vậy. Do duyên gì được nói đến như vậy?

4. Này các Tỷ-kheo, khi một Tỷ-kheo sống nhiều với các tưởng bất tịnh, thời tâm thối lui, tâm trở lưng, quay lưng để không đắm vào các dâm dục; do đó tâm

THAM SÂN SI                                        161

vị ấy không căng thẳng, thanh thản, khởi lên nhàm chán.

- Ví như, này các Tỷ-kheo, lông gà hay là dây gân
quăng vào lửa thời thối lui, trở lưng, quay lưng,
và không căng thẳng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
khi một Tỷ-kheo sống nhiều với các tưởng bất
tịnh, thời tâm thối lui, tâm trở lưng, quay lưng để
không đắm vào các dâm dục; do đó tâm vị ấy
không căng thẳng, thanh thản, khởi lên nhàm
chán.
- Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sống nhiều với các
tưởng bất tịnh, nhưng tâm lại chạy theo, đắm vào
dâm dục, không khởi lên nhàm chán, thời Tỷ-kheo
ấy cần phải hiểu rằng: "Tưởng bất tịnh không
được ta tu tập, ở nơi ta không có sự sai khác trước
và sau. Ta không đạt được quả tu tập". Ở đấy, vị
ấy tỉnh giác như vậy.
- Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sống nhiều với các
tưởng bất tịnh, thời tâm thối lui, tâm trở lưng,
quay lưng để không đắm vào các dâm dục, do đó
tâm vị ấy không căng thẳng, thanh thản, khởi lên
nhàm chán, thời Tỷ-kheo ấy cần phải hiểu rằng:
"Tưởng bất tịnh được ta tu tập; ở nơi ta có sự sai
khác trước và sau. Ta đạt được quả tu tập". Ở đấy,
vị ấy tỉnh giác như vậy.

THAM SÂN SI                                        162

Tưởng bất tịnh, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn, thể nhập vào bất tử, lấy bất tử làm cứu cánh, được nói đến như vậy. Do duyên này, được nói đến như vậy.

5. Tưởng chết, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn, được nói đến như vậy. Do duyên gì được nói đến như vậy?

6. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống nhiều với tưởng
chết, thời tâm thối lui, tâm trở lưng, quay lưng
không thích thú sự sống, do đó tâm vị ấy không
căng thẳng, thanh thản, khởi lên nhàm chán.

... (như số 4 ở trên, chỉ khác trước là tưởng bất tịnh, đây là tưởng chết, với sự thay đổi cần thiết)... Do duyên này, được nói đến như vậy.

7. Tưởng nhàm chán đối với món ăn, này các Tỷ-
kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, có quả
lớn, có lợi ích lớn, như vậy được nói đến. Do duyên
gì được nói đến như vậy?

8. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sống nhiều với các
tưởng nhàm chán đối với các món ăn, thời tâm thối
lui, tâm trở lưng, quay lưng không tham ái các vị;
do đó tâm vị ấy không căng thẳng, thanh thản, khởi
lên nhàm chán.

THAM SÂN SI                                          163

... (như số 4 ở trên, chỉ khác đây là tưởng nhàm chán đối với các món ăn)... Do duyên này được nói đến như vậy.

9. Tưởng không hoan hỷ đối với các thế giới, này
các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn,
có quả lớn, có lợi ích lớn, như vậy được nói đến. Do
duyên gì được nói đến như vậy?

10. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sống nhiều với
tưởng không hoan hỷ đối với các thế giới, thời tâm
thối lui, tâm trở lưng, quay lưng với các lòe loẹt của
thế giới, do đó tâm vị ấy không căng thẳng, thanh
thản, khởi lên nhàm chán.

... (như số 4 ở trên, chỉ khác đây là tâm không hoan hỷ đối với các thế giới và những thay đổi cần thiết)... Do duyên này được nói đến như vậy.

11. Tưởng vô thường, này các Tỷ-kheo, được tu tập,
được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn,
như vậy được nói đến. Do duyên gì được nói đến như
vậy?

12. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sống nhiều với tưởng vô thường, thời tâm thối lui, tâm trở lưng, quay lưng với các lợi dưỡng, cung kính, danh vọng;

THAM SÂN SI                                          164

do đó tâm vị ấy không căng thẳng, thanh thản, khởi lên nhàm chán.

... (như số 4 ở trên, chỉ khác đây là tưởng vô thường với những thay đổi cần thiết)...

13. Tưởng khổ trên vô thường, này các Tỷ-kheo,
được tu tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có
lợi ích lớn, thể nhập vào bất tử, lấy bất tử làm cứu
cánh, được nói đến như vậy. Do duyên gì được nói
đến như vậy?

14. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sống nhiều với các tưởng khổ trên vô thường, thời các tưởng sợ hãi sắc bén được an lập trên thụ động, biếng nhác, thả lỏng, phóng dật, không chú tâm, không quán sát.

- Ví như một kẻ giết người giơ đao lên.
- Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sống nhiều với
các tưởng khổ trên vô thường, nhưng các tưởng
sợ hãi sắc bén không được an lập trên thụ động,
biếng nhác, thả lỏng, phóng dật, không chú
tâm, không quán sát; thời giống như một kẻ
giết người giơ đao lên. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo ấy cần phải hiểu rằng: "Tưởng khổ trên vô
thường không được ta tu tập; ở nơi ta không có
sự sai khác trước và sau. Ta không đạt được

THAM SÂN SI                                        165

quả của sự tu tập." Ở đây, vị ấy tỉnh giác như
vậy.
- Nhưng này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sống
nhiều với các tưởng khổ trên vô thường, thời
các tưởng sợ hãi sắc bén an lập trên thụ động,
biếng nhác, thả lỏng, phóng dật, không chú
tâm, không quán sát, ví như một kẻ giết người
giơ đao lên. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cần
phải hiểu rằng: "Tưởng khổ trên vô thường
được ta tu tập; ở nơi ta có sự sai khác trước và
sau. Ta đạt được quả của sự tu tập." Ở đây, vị
ấy tỉnh giác như vậy.

Tưởng khổ trên vô thường, này các Tỷ-kheo, được
tu tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích
lớn, thể nhập vào bất tử, lấy bất tử làm cứu cánh,
được nói đến như vậy. Do duyên này được nói đến
như vậy.

15. Tưởng vô ngã trên khổ, này các Tỷ-kheo, được
tu tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích
lớn, thể nhập vào bất tử, lấy bất tử làm mục đích,
được nói đến như vậy. Do duyên gì được nói đến như
vậy?

16. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sống nhiều với các tưởng vô ngã trên khổ, này các Tỷ-kheo, ý của vị ấy thoát khỏi các tư tưởng ngã, ngã sở, ngã mạn,

THAM SÂN SI                                        166

đối với cái thân có thức nầy và đối với tất cả tướng ở ngoài, khéo giải thoát, được an tịnh, vượt qua các thiên kiến.

- Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sống nhiều với
tâm chất chứa tưởng vô ngã trên khổ, này các
Tỷ-kheo, ý của vị ấy không thoát khỏi các tư
tưởng ngã, ngã sở, ngã mạn, đối với cái thân có
thức nầy và đối với tất cả tướng ở ngoài, khéo
giải thoát, được an tịnh, vượt qua các thiên
kiến. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy cần phải
hiểu rằng: "Tưởng vô ngã trên khổ không được
ta tu tập; ở nơi ta không có sự sai khác trước
và sau. Ta không đạt được quả của sự tu tập."
Ở đây, vị ấy tỉnh giác như vậy.
- Nhưng này Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sống nhiều
với các tưởng vô ngã trên khổ, này các Tỷ-
kheo, ý của vị ấy thoát khỏi các tư tưởng ngã,
ngã sở, ngã mạn, đối với cái thân có thức và đối
với tất cả tướng ở ngoài, khéo giải thoát, được
an tịnh, vượt qua các thiên kiến. Này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo ấy cần phải hiểu rằng: "Tưởng
vô ngã trên khổ được ta tu tập; ở nơi ta có sự
sai khác trước và sau. Ta đạt được quả của sự
tu tập." Ở đây, vị ấy tỉnh giác như vậy.

THAM SÂN SI                                         167

Tưởng vô ngã trên khổ, này các Tỷ-kheo, được tu
tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích
lớn, thể nhập vào bất tử, lấy bất tử làm cứu cánh,
được nói đến như vậy. Do duyên gì được nói đến như
vậy.

Bảy tưởng này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn, thể nhập vào bất tử, lấy bất tử làm cứu cánh.

THAM SÂN SI                                     168

28    Bệnh và thuốc - 9 pháp thắng tri tham - Kinh THẮNG TRI THAM 1 – Tăng IV, 234

THẮNG TRI THAM 1 – Tăng IV, 234

1. - Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham, chín pháp cần phải tu tập.

2. Thế nào là chín?

1. Tưởng bất tịnh,
2. Tưởng chết,
3. Tưởng yểm ly đối với các món ăn,
4. Tưởng không vui thích đối với tất cả thế giới,
5. Tưởng vô thường,
6. Tưởng khổ trên vô thường,
7. Tưởng vô ngã trên khổ,
8. Tưởng đoạn tận,
9. Tưởng ly tham.

Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham, chín pháp này cần phải tu tập.

THẮNG TRI THAM 2 – Tăng IV, 234

THAM SÂN SI                                       169

1. - Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham, chín pháp cần phải tu tập.

2. Thế nào là chín?

1. Sơ Thiền,
2. Thiền thứ hai,
3. Thiền thứ ba,
4. Thiền thứ tư,
5. Không vô biên xứ,
6. Thức vô biên xứ,
7. Vô sở hữu xứ,
8. Phi tương phi phi tưởng xứ,
9. Diệt thọ tưởng định.

Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham, chín pháp này cần phải tu tập.

LIỄU TRI THAM – Tăng IV, 235

1. - Này các Tỷ-kheo, để liễu tri tham... để diệt tận... để đoạn tận... để trừ diệt... để ly tham... để đoạn diệt... để trừ khử... để từ bỏ, chín pháp này cần phải tu tập.

2. Để liễu tri sân... si, phẫn nộ, hiềm hận, giả dối, não hại, tật đố, xan tham, man trá, phản bội, ngoan cố, bồng bột, mạn, tăng thượng mạn, kiêu, phóng dật...

THAM SÂN SI                                              170

để thắng tri... để liễu tri... để diệt tận...để đoạn diệt... để trừ diệt... để ly tham... để đoạn diệt... để trừ khử... để từ bỏ, chín pháp này cần phải tu tập.

Thế Tôn thuyết như vậy, các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THAM SÂN SI                                              171

29    Bệnh và thuốc - Kinh THAM – Tăng II, 301

THAM – Tăng II, 301

1. - Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, bốn pháp cần phải tu tập. Thế nào là bốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống tùy quán thân
trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp
phục tham ưu ở đời; tùy quán thọ trên các cảm thọ
… tùy quán tâm trên tâm … tùy quán pháp trên các
pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục
tham ưu ở đời.

Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, bốn pháp cần phải tu tập.

2. - Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, bốn pháp cần phải tu tập. Thế nào là bốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các pháp ác bất thiện chưa sanh, khởi lên ý muốn cố gắng tinh tấn, sách tâm, trì tâm không cho sanh khởi; đối với các pháp ác bất thiện đã sanh, khởi lên ý muốn cố gắng; tinh tấn, sách tâm, trì tâm khiến chúng đoạn tận; đối với các pháp thiện chưa sanh, khởi lên ý

THAM SÂN SI                                       172

muốn cố gắng; tinh tấn, sách tâm, trì tâm khiến cho
sanh khởi; đối với các pháp thiện đã sanh, khởi lên ý
muốn cố gắng; tinh tấn, sách tâm, trì tâm khiến
chúng được duy trì, không có lu mờ, được tăng
trưởng, được quảng đại, được tu tập, được thỏa mãn.
Này các Tỷ-kheo, để thắng tri tham, bốn pháp này
cần phải tu tập.

3. Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, bốn pháp cần phải tu tập. Thế nào là bốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập như ý túc,
thành tựu với dục Thiền định tinh cần hành; tu tập
như ý túc, thành tựu với tinh tấn Thiền định tinh cần
hành; tu tập như ý túc, thành tựu với tâm Thiền định
tinh cần hành; tu tập như ý túc, thành tựu với tư duy
Thiền định tinh cần hành.

Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, bốn pháp cần phải tu tập.

4. Để liễu tri, này các Tỷ-kheo, để đoạn diệt, đoạn tận, trừ diệt, tiêu diệt, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ, xả bỏ tham, bốn pháp này cần phải tu tập.

Để liễu tri, đoạn diệt, đoạn tận, trừ diệt, tiêu diệt, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ, xả bỏ sân... si... phẫn nộ... hiềm hận... gièm pha... nhiệt não... tật đố... xan

THAM SÂN SI                                            173

tham... man trá... xảo trá... ngoan cố... bồng bột... mạn... say mê... phóng dật, bốn pháp này cần phải tu tập.

THAM SÂN SI                                        174

30    Bệnh và thuốc - Kinh THAM – Tăng III, 264

THAM –Tăng III, 264

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba pháp này.
2. Thế nào là ba? - Tham, sân, si.
Này các Tỷ-kheo, có ba pháp này.
Để đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, ba pháp
cần phải tu tập.
3. Thế nào là ba?
- Để đoạn tận tham, bất tịnh cần phải tu tập.
- Để đoạn tận sân, từ tâm cần phải tu tập.
- Để đoạn tận si, trí tuệ cần phải tu tập.
Để đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, ba pháp
này cần phải tu tập.

THAM SÂN SI                                       175

31    Bệnh và thuốc - Kinh THẮNG TRI THAM ÁI 1 – Tăng IV, 60

THẮNG TRI THAM ÁI 1 – Tăng IV, 60

1. - Này các Tỷ-kheo, muốn thắng tri tham ái, tám pháp cần phải tu tập. Thế nào là tám?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

Này các Tỷ-kheo, muốn thắng tri tham ái, tám pháp này cần phải tu tập.

THẮNG TRI THAM ÁI 2 – 60tc4

1. - Này các Tỷ-kheo, muốn thắng tri tham ái, tám pháp cần phải tu tập. Thế nào là tám?

2. Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các ngoại sắc có
hạn lượng, đẹp xấu. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi
nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy". Đó là thắng xứ
thứ nhất.

THAM SÂN SI                                       176

3. Một vị quán tưởng nội sắc, thấy các loại ngoại sắc
không có hạn lượng, đẹp xấu. Vị ấy nhận thức rằng:
"Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy". Đó là
thắng xứ thứ hai.

4. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại
ngoại sắc có hạn lượng, đẹp xấu. Vị ấy nhận thức
rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy".
Đó là thắng xứ thứ ba.

5. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại
ngoại sắc vô lượng, đẹp xấu. Vị ấy nhận thức rằng:
"Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy". Đó là
thắng xứ thứ tư.

6. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại
ngoại sắc màu xanh, sắc màu xanh, tướng sắc xanh,
hình sắc xanh, ánh sáng xanh. Vị ấy nhận thức rằng:
"Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy". Đó là
thắng xứ thứ năm.

7. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu vàng, tướng sắc vàng, hình sắc vàng, ánh sáng vàng. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy". Đó là thắng xứ thứ sáu.

8. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu đỏ, tướng sắc đỏ, hình sắc đỏ, ánh

THAM SÂN SI                                          177

sáng đỏ. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy". Đó là thắng xứ thứ bảy.

9. Một vị quán tưởng vô sắc ở nội tâm, thấy các loại ngoại sắc màu trắng, tướng sắc trắng, hình sắc trắng, ánh sáng trắng. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chúng, ta biết, ta thấy". Đó là thắng xứ thứ tám.

Này các Tỷ-kheo, muốn thắng tri tham ái, tám pháp này cần phải tu tập.

THẮNG TRI THAM ÁI 3 – 62tc4

1. - Này các Tỷ-kheo, muốn thắng tri tham ái, tám pháp này cần phải tu tập.

2. Thế nào là tám?

1. Tự mình có sắc, thấy các sắc.
2. Quán tưởng nội sắc là vô sắc, thấy các ngoại
sắc.
3. Chú tâm trên suy tưởng (sắc là) tịnh.
4. Vượt khỏi hoàn toàn sắc tưởng, diệt trừ các
tưởng hữu đối, không tác ý đến những khác biệt
với suy tư hư không là vô biên, chứng và trú
Không vô biên xứ.

THAM SÂN SI                                          178

5. Với suy tư "Thức là vô biên", chứng và trú
Thức vô biên xứ.
6. Vượt khỏi hoàn toàn Thức vô biên xứ, với suy
tư "không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu
xứ.
7. Vượt khỏi hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và
trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
8. Vượt khỏi hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng.

Này các Tỷ-kheo, muốn thắng tri tham ái, tám pháp này cần phải tu tập.

THAM ÁI – 63tc4

- Muốn liễu tri tham ái... muốn tận diệt tham ái... muốn đoạn tận tham ái... muốn trừ diệt tham ái... muốn hủy diệt tham ái... muốn ly tham tham ái... muốn đoạn diệt tham ái... muốn trừ khử tham ái... muốn từ bỏ tham ái, tám pháp này cần phải tu tập.

CÁC PHÁP KHÁC – 63tc4

- Đối với sân... đối với si... đối với phẫn nỗ... đối với hiềm hận... đối với giả dối... đối với não hại... đối với

THAM SÂN SI                                            179

tật đố... đối với xan lẫn... đối với man trá... đối với phản bội... đối với ngoan cố.... đối với bồng bột nông nổi... đối với mạn... đối với tăng thượng mạn... đối với đắm say... Muốn thắng tri phóng dật... muốn liễu tri... muốn diệt tận... muốn đoạn tận... muốn trừ diệt... muốn hủy diệt... muốn ly tham... muốn đoạn diệt... muốn trừ khử... muốn xóa bỏ phóng dật, tám pháp này cần phải tu tập.

THAM SÂN SI                                          180

32     Bệnh và thuốc - Kinh ĐỊNH – Tăng I, 547

ĐỊNH – Tăng I, 547

 Để thắng tri tham ái, này các Tỷ-kheo, ba pháp
cần phải tu tập. Thế nào là ba?
- Không định,
- Vô tướng định,
- Vô nguyện định.
Để thắng tri tham ái, này các Tỷ-kheo, ba pháp này
cần phải tu tập.
Này các Tỷ-kheo, để biến tri, biến diệt, đoạn tận, diệt
tận, trừ diệt, ly tham, đoạn diệt, trừ khử, từ bỏ tham,
ba pháp này, này các Tỷ-kheo, cần phải tu tập.
Này các Tỷ-kheo, để biến tri, biến diệt, đoạn tận, diệt
tận, trừ diệt, ly tham, đoạn diệt, trừ khử, từ bỏ sân ...
từ bỏ si ... từ bỏ phẫn nộ ... từ bỏ hận ... từ bỏ giả
dối ... từ bỏ não hại ... từ bỏ tật đố ... từ bỏ xan lẫn ...
từ bỏ man trá ... từ bỏ phản bội ... từ bỏ ngoan cố ...
từ bỏ bồng bột nông nổi ... từ bỏ mạn, từ bỏ tăng
thượng mạn ... từ bỏ kiêu ... từ bỏ phóng dật, ba pháp
này, này các Tỷ-kheo, cần phải tu tập.

THAM SÂN SI                                              181

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các vị Tỷ kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THAM SÂN SI                                  182

33    Chánh tri kiến đưa đến đoạn trừ tham sân si - Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111

KINH CHÁNH TRI KIẾN (Sammaditthisuttam) – Bài kinh số 9 – Trung I, 111

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Sariputta (Xá-
lợi-phất) gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". -
"Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, chánh tri kiến, chánh tri kiến, được
gọi là như vậy. Chư Hiền, cho đến như thế nào, một
Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực,
có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp
này?

– Chúng tôi từ xa đến để được hiểu ý nghĩa lời nói ấy từ Tôn giả Sariputta. Thật lành thay, nếu Tôn giả Sariputta giảng cho ý nghĩa lời nói ấy. Sau khi

THAM SÂN SI                                         183

nghe Tôn giả Sariputta, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Chư Hiền, vậy hãy nghe, hãy khéo tác ý. Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Hiền giả! - Các Tỷ-kheo vâng đáp Tôn giả Sariputta.

Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, khi Thánh đệ tử tuệ tri được bất
thiện và tuệ tri được căn bổn bất thiện, tuệ tri được
thiện và tuệ tri được căn bổn thiện, chư Hiền, khi
ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh
trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là bất thiện, thế nào là căn bổn bất thiện, thế nào là thiện, thế nào là căn bổn thiện?

1. Chư Hiền, sát sanh là bất thiện,
2. Lấy của không cho là bất thiện,
3. Tà hạnh trong các dục là bất thiện,
4. Nói láo là bất thiện,
5. Nói hai lưỡi là bất thiện,
6. Ác khẩu là bất thiện,
7. Nói phù phiếm là bất thiện,

THAM SÂN SI                                        184

8.  Tham dục là bất thiện, 9. Sân là bất thiện, 10. Tà kiến là bất thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là bất thiện. Và chư Hiền, thế nào là căn bổn bất thiện?

 Tham là căn bổn bất thiện,  Sân là căn bổn bất thiện,  Si là căn bổn bất thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn bất thiện.

Và này chư Hiền, thế nào là thiện?

1. Từ bỏ sát sanh là thiện
2. Từ bỏ lấy của không cho là thiện
3. Từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện
4. Từ bỏ nói láo là thiện,
5. Từ bỏ nói hai lưỡi là thiện,
6. Từ bỏ ác khẩu là thiện,
7. Từ bỏ nói phù phiếm là thiện,
8. Không tham dục là thiện,
9. Không sân là thiện,
10. Chánh tri kiến là thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là thiện.

THAM SÂN SI                                       185

Chư Hiền, thế nào là căn bổn thiện?

1. Không tham là căn bổn thiện 2. Không sân là căn bổn thiện 3. Không si là căn bổn thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn thiện.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri bất thiện như vậy, tuệ tri căn bổn bất thiện như vậy, tuệ tri thiện như vậy, tuệ tri căn bổn thiện như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta và hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến,
có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

THAM SÂN SI                                         186

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn, tuệ tri tập khởi của thức ăn, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn, và tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, chư Hiền khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức ăn, thế nào là tập khởi của thức ăn, thế nào là đoạn diệt của thức ăn, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn?

 Chư Hiền, có bốn loại thức ăn này, khiến các
loài chúng sanh đã sanh được an trú hay các
loài hữu tình sẽ sanh được hỗ trợ cho sanh. Thế
nào là bốn? Đoàn thực, loại thô hay loại tế, xúc
thực là thứ hai, tư niệm thực là thứ ba, thức
thực là thứ tư.
 Từ tập khởi của ái có tập khởi của thức ăn,
 Từ đoạn diệt của ái có đoạn diệt của thức ăn.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của thức ăn, tức là: Chánh Tri
kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ, Chánh
Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh tấn, Chánh
Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn như vậy, tuệ tri tập khởi của thức ăn như vậy, tuệ tri

THAM SÂN SI                                           187

đoạn diệt của thức ăn như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có pháp môn nào khác, nhờ
pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri
kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành
tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri Khổ, tuệ tri Tập khởi của khổ, tuệ tri
Đoạn diệt của khổ, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh
tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt
đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là Khổ, thế nào là Tập khởi

THAM SÂN SI                                           188

của khổ, thế nào là Đoạn diệt của khổ, thế nào là con Đường đưa đến đoạn diệt của khổ?

 Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là
khổ, sầu bi khổ ưu não là khổ, cầu không được
là khổ, tóm lại năm thủ uẩn là khổ. Chư Hiền,
như vậy gọi là Khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Tập khởi của khổ? Chính
là ái đưa đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham hướng đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục
ái, phi hữu ái. Chư Hiền, như vậy gọi là Tập
khởi của khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Đoạn diệt của khổ? Đó là
sự đoạn diệt ly tham, không có dư tàn, sự quăng
bỏ, sự từ bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp khát ái
ấy.
 Chư Hiền, thế nào là con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ? Chính là Thánh Đạo Tám Ngành
đưa đến khổ diệt, tức là Chánh tri kiến... Chánh
Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri Khổ như vậy, tuệ tri Tập khởi của khổ như vậy, tuệ tri Đoạn diệt của khổ như vậy, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn diệt của khổ như vậy, khi ấy vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên,... (như trên)...

THAM SÂN SI                                         189

và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử... (như trên)... thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri già chết, tuệ tri tập khởi của già chết, tuệ
tri đoạn diệt của già chết, tuệ tri con đường đưa đến
đoạn diệt của già chết, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử
có chánh tri kiến,... (như trên)... và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là già chết, thế nào là tập
khởi của già chết, thế nào là đoạn diệt của già chết,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của già
chết?

– Thuộc bất kỳ hữu tính giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự già cả, suy lão, rụng răng, tóc bạc
da nhăn, tuổi thọ ngày một hao mòn, bại hoại các
căn; chư Hiền, như vậy gọi là già.

Chư Hiền thế nào là chết? - Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự mệnh một, từ trần, hủy hoại, hoại diệt, tử biệt, mệnh chung, hủy hoại các uẩn, vất bỏ hình hài; chư Hiền, như vậy gọi là chết. Già như vậy và chết như vậy, chư Hiền,

THAM SÂN SI                                             190

như vậy gọi là già chết.

 Từ sự tập khởi của sanh, có sự tập khởi của già
chết,
 Từ sự đoạn diệt của sanh, có sự đoạn diệt của
già chết.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của già chết, tức là: Chánh Tri
kiến... (như trên)... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết như vậy, tuệ tri tập khởi của già chết như vậy, tuệ tri đoạn diệt của già chết như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên... (như trên)..., và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri sanh, tuệ tri tập khởi của sanh, tuệ tri
đoạn diệt của sanh, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của sanh, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

THAM SÂN SI                                          191

Chư Hiền, thế nào là sanh, thế nào là tập khởi của sanh, thế nào là đoạn diệt của sanh, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sanh?

 Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự sanh, hiện khởi, xuất hiện,
hiện diện, hiện hành các uẩn, tụ đắc các xứ;
Chư Hiền, như vậy gọi là sanh.
 Từ sự tập khởi của hữu có sự tập khởi của sanh,
 Từ sự đoạn diệt của hữu, có sự đoạn diệt của
sanh,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sanh, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri được sanh như vậy, tuệ tri được tập khởi của sanh như vậy, tuệ tri được đoạn diệt của sanh như vậy, tuệ tri được con đường đưa đến đoạn diệt của sanh như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... (như trên)... như vậy... (như trên)... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu, tuệ tri tập khởi của hữu, tuệ tri đoạn

THAM SÂN SI                                            192

diệt của hữu, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hữu, thế nào là tập khởi của hữu, thế nào là đoạn diệt của hữu, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu? –

 Chư Hiền, có ba hữu này: dục hữu, sắc hữu,
vô sắc hữu.
 Từ tập khởi của thủ, có tập khởi của hữu;
 Từ đoạn diệt của thủ có đoạn diệt của hữu
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hữu, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu như vậy, tuệ tri tập khởi của hữu như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hữu như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri tập khởi của thủ, tuệ tri đoạn diệt của

THAM SÂN SI                                        193

thủ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thủ, thế nào là tập khởi của thủ, thế nào là đoạn diệt của thủ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ?

 Chư Hiền, có bốn thủ này: dục thủ, kiến thủ,
giới cấm thủ, ngã luận thủ.
 Từ tập khởi của ái, có tập khởi của thủ;
 Từ đoạn diệt của ái, có đoạn diệt của thủ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thủ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thủ như vậy, tuệ tri tập khởi của thủ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thủ như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái, tuệ tri tập khởi của ái, tuệ tri đoạn diệt

THAM SÂN SI                                              194

của ái, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của ái, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là ái, thế nào là tập khởi của ái, thế nào là đoạn diệt của ái, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của ái?

 Chư Hiền, có sáu loại ái này: sắc ái, thanh ái,
hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái.
 Từ tập khởi của thọ, có tập của ái,
 Từ đoạn diệt của thọ, có đoạn diệt của ái,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của ái, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái như
vậy, tuệ tri tập khởi của ái như vậy, tuệ tri đoạn diệt
của ái như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt
của ái như vậy, khi ấy, vị ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thọ, tuệ tri tập khởi của thọ, tuệ tri đoạn

THAM SÂN SI                                            195

diệt của thọ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thọ, thế nào là tập khởi của thọ, thế nào là đoạn diệt của thọ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thọ?

 Chư Hiền, có sáu loại thọ này: thọ do nhãn
xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc
sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc
sanh, thọ do ý xúc sanh.
 Từ tập khởi của xúc, có tập khởi của thọ;
 Từ đoạn diệt của xúc, có đoạn diệt của thọ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thọ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thọ như vậy, tuệ tri tập khởi của
thọ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thọ như vậy,
tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ
như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh

THAM SÂN SI                                         196

đệ tử tuệ tri xúc, tuệ tri tập khởi của xúc, tuệ tri đoạn
diệt của xúc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của
xúc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành
tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là xúc, thế nào là tập khởi của xúc, thế nào là đoạn diệt của xúc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc?

 Chư Hiền, có sáu loại xúc này: nhãn xúc, nhĩ
xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc.
 Từ tập khởi của sáu nhập, có tập khởi từ xúc;
 Từ đoạn diệt của sáu nhập, có đoạn diệt của
xúc,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của xúc, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc như vậy, tuệ tri tập khởi của xúc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của xúc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của xúc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả...câu hỏi như sau: Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

THAM SÂN SI                                            197

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri sáu nhập, tuệ tri tập khởi của sáu nhập, tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là sáu nhập, thế nào là tập
khởi của sáu nhập, thế nào là đoạn diệt của sáu nhập,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu
nhập?

 Chư Hiền, có sáu nhập này: nhãn nhập, nhĩ
nhập, tỷ nhập, thiệt nhập, thân nhập, ý nhập.
 Từ tập khởi của danh sắc có tập khởi của
sáu nhập;
 Từ đoạn diệt của danh sắc có đoạn diệt của
sáu nhập;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, chỉ khi nào vị Thánh đệ tử tuệ tri sáu
nhập như vậy, tuệ tri tập khởi của sáu nhập như vậy,
tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập như vậy, tuệ tri con
đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập như vậy, khi
ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu
diệu hạnh pháp này.

THAM SÂN SI                                          198

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc, tuệ tri tập khởi của danh sắc, tuệ tri đoạn diệt của danh sắc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là danh sắc, thế nào là tập khởi của danh sắc, thế nào là đoạn diệt của danh sắc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc?

 Thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý, chư Hiền, như vậy
gọi là danh; bốn đại và sắc do bốn đại tạo
thành, chư Hiền, như vậy gọi là sắc; như vậy
đây là danh và đây là sắc, Chư Hiền, như vậy
gọi là danh sắc.
 Từ tập khởi của thức, có tập khởi của danh
sắc;
 Từ đoạn diệt của thức, có đoạn diệt của danh
sắc;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc

THAM SÂN SI                                         199

như vậy, tuệ tri tập khởi của danh sắc như vậy, tuệ
tri đoạn diệt của danh sắc như vậy, tuệ tri con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc như vậy, khi ấy, vị
ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thức, tuệ tri tập khởi của thức, tuệ tri
đoạn diệt của thức, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của thức, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức, thế nào là tập khởi của thức, thế nào là đoạn diệt của thức, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức?

 Chư Hiền, có sáu loại thức này: nhãn thức,
nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.
 Từ tập khởi của hành, có tập khởi của thức;
 Từ đoạn diệt của hành có đoạn diệt của thức;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thức, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

THAM SÂN SI                                          200

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức như vậy, tuệ tri tập khởi của thức như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri hành, tuệ tri tập khởi của hành, tuệ tri
đoạn diệt của hành, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của hành, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hành, thế nào là tập khởi của hành, thế nào là đoạn diệt của hành, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hành?

 Chư Hiền, có ba loại hành này: thân hành,
ngữ hành, tâm hành.
 Từ tập khởi của vô minh, có tập khởi của
hành;
 Từ đoạn diệt của vô minh, có đoạn diệt của
hành;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hành, tức là: Chánh Tri

THAM SÂN SI                                         201

kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hành như vậy, tuệ tri tập khởi của hành như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hành như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hành như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri vô minh, tuệ tri tập khởi của vô minh,
tuệ tri đoạn diệt của vô minh, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh, khi ấy, Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

Chư Hiền, thế nào là vô minh, thế nào là tập
khởi của vô minh, thế nào là đoạn diệt của vô minh,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của vô
minh?

 Sự không tuệ tri về khổ, không tuệ tri về khổ
tập, không tuệ tri về khổ diệt, không tuệ tri về
con đường đưa đến khổ diệt, Chư Hiền, như
vậy gọi là vô minh.
 Từ tập khởi của lậu hoặc, có tập khởi của vô

THAM SÂN SI                                         202

minh;
 Từ đoạn diệt của lậu hoặc, có đoạn diệt của
vô minh;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của vô minh, tức là: Chánh
Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri vô minh
như vậy, tuệ tri tập khởi của vô minh như vậy, tuệ tri
đoạn diệt của vô minh như vậy, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh như vậy, khi ấy, vị ấy
đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các vị Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta, liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có
tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc, tuệ tri con đường đưa

THAM SÂN SI                                         203

đến đoạn diệt của lậu hoặc. Chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là lậu hoặc, thế nào là tập
khởi của lậu hoặc, thế nào là đoạn diệt của lậu hoặc,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của lậu
hoặc?

 Chư Hiền, có ba lậu hoặc này: dục lậu, hữu
lậu, vô minh lậu.
 Từ tập khởi của vô minh có tập khởi của lậu
hoặc;
 Từ đoạn diệt của vô minh có đoạn diệt của
lậu hoặc
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con
đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc, tức là:
Chánh Tri kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ,
Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh
tấn, Chánh Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc như vậy, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô

THAM SÂN SI                                           204

minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay
trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có
chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin
pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ- kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sariputta.

THAM SÂN SI                                       205

34    Chúng sanh là chủ của nghiệp - Kinh PHÁP MÔN QUANH CO – Tăng IV, 613

PHÁP MÔN QUANH CO – Tăng IV, 613

( Sanh; Sanh thú quanh co; Nghiệp – chúng sanh là thừa tựa của nghiệp; Nghiệp – sanh thú quanh co ).

1. Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về pháp môn quanh co và pháp môn Chánh pháp. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2. Thế nào là pháp môn quanh co, này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp môn Chánh pháp?

Này các Tỷ-kheo, các chúng sanh là chủ của
nghiệp, là thừa tự của nghiệp, là sanh căn của
nghiệp, là bà con của nghiệp, là chỗ nương tựa
của nghiệp. Phàm họ làm nghiệp gì, thiện hay ác,
họ là những kẻ thừa tự của nghiệp ấy.

THAM SÂN SI                                     206

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Có người sát sanh, bạo ngược, bàn tay lấm
máu, tâm chuyên sát hại đả thương, tâm không
từ bi đối với tất cả loài hữu tình, sinh vật.
- Vị ấy quanh co với thân, quanh co với lời,
quanh co với ý.
- Thân nghiệp của vị ấy quanh co, ngữ nghiệp
của vị ấy quanh co, ý nghiệp của vị ấy quanh
co, sanh thú quanh co, sanh thành quanh co.
- Với người sanh thú quanh co, này các Tỷ-kheo,
có sanh thành quanh co. Ta nói rằng có một
trong hai sanh thú sau đây: Các địa ngục nhất
hướng đau khổ hay các loài bàng sanh thuộc
loại trườn bò.
- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các loài bàng
sanh thuộc loại trườn bò? Loại rắn, bò cạp,
rết, con ăn rắn, con mèo, con chuột, con cú, và
bất cứ loài súc vật nào, khi thấy người, trườn
bò mà đi. Như vậy, này các Tỷ-kheo là các sinh
vật, sự sanh khởi của sinh vật.

 Do làm như thế nào, như vậy được sanh ra
và được sanh như thế nào, thời có những
cảm xúc như vậy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói
rằng các chúng sanh ấy là những kẻ thừa tự
nghiệp của mình.

THAM SÂN SI                                      207

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người lấy của không cho... có tà hạnh trong các dục... nói láo... nói hai lưỡi... nói lời thô ác... nói lời phù phiếm... có tham ái... có sân tâm... có tà kiến, có kiến điên đảo rằng: "Không có bố thí, không có cúng thí, không có tế tự; không có kết quả dị thục các nghiệp thiện ác; không có đời này, không có đời sau; không có mẹ; không có cha; không có các loài hóa sanh; ở đời không có các Sa-môn, Bà-la-môn chân chánh hành trì, chân chánh thành tựu, những vị này, sau khi tự mình với thắng trí chứng ngộ đời này, đời sau và tuyên bố". Người ấy quanh co với thân, quanh co với lời, quanh co với ý. Thân nghiệp quanh co, ngữ nghiệp quanh co, ý nghiệp quanh co, sanh thú quanh co, sinh thành quanh co. Với người có sanh thú quanh co, này các Tỷ-kheo, có sanh thành quanh co, Ta nói rằng... Như vậy này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng các chúng sanh ấy là những kẻ thừa tự nghiệp của mình.

Này các Tỷ-kheo, các chúng sanh là chủ của
nghiệp, là thừa tự của nghiệp, là sanh căn của
nghiệp, là bà con của nghiệp, là chỗ nương tựa
của nghiệp. Phàm là nghiệp gì, thiện hay ác, họ
thừa tự nghiệp ấy.

5. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

THAM SÂN SI                                         208

- Có người sau khi đoạn tận sát sanh, từ bỏ sát
sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng
từ, sống thương xót đến hạnh phúc của tất cả
chúng sanh và các loài hữu tình.
- Vị ấy không quanh co với thân, không quanh
co với lời, không quanh co với ý.
- Thân nghiệp của vị ấy chánh trực, ngữ nghiệp
chánh trực, ý nghiệp chánh trực, sanh thú
chánh trực, sanh thành chánh trực.
- Với người có sanh thú chánh trực, này các Tỷ-
kheo, có sanh thành chánh trực, Ta nói rằng
một trong hai sanh thú sau đây: Các Thiên giới
nhất hướng lạc, hoặc các gia đình cao quý, các
Sát-đế-lỵ đại gia, các Bà-la-môn đại gia, các
Gia chủ đại gia, giàu có tài sản lớn, vật thọ
dụng lớn, vàng bạc nhiều, tài vật nhiều, tài sản
lúa gạo nhiều.

 Do làm như thế nào, như vậy được sanh ra;
và được sinh ra như thế nào, thời có những
cảm xúc như vậy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói
rằng các chúng sanh ấy là những kẻ thừa tự
nghiệp của mình.

6. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

THAM SÂN SI                                       209

- Có người đoạn tận lấy của không cho, từ bỏ lấy
của không cho... đoạn tận tà hạnh trong các
dục, từ bỏ tà hạnh trong các dục... đoạn tận nói
láo, từ bỏ nói láo... đoạn tận nói hai lưỡi, từ bỏ
nói hai lưỡi... đoạn tận nói lời thô ác, từ bỏ nói
lời thô ác... đoạn tận nói lời phù phiếm, từ bỏ
nói lời phù phiếm... không có tham dục...
không có sân tâm, có chánh kiến, không có các
kiến điên đảo. Có bố thí, có cúng thí, có tế tự;
có kết quả dị thục các nghiệp thiện ác; có đời
này, có đời sau; có mẹ; có cha; có các loài hóa
sanh. Ở đời có các Sa-môn, Bà-la-môn chân
chánh hành trì, chân chánh thành tựu, những vị
này, sau khi tự mình với thắng trí chứng ngộ
đời này, đời sau và tuyên bố.
- Vị ấy không quanh co với thân, không quanh
co với lời, không quanh co với ý.
- Thân nghiệp vị ấy chánh trực, ngữ nghiệp
chánh trực, ý nghiệp chánh trực, sanh thú
chánh trực, sanh thành chánh trực.
- Với người có sanh thú chánh trực, này các Tỷ-
kheo, có sanh thành chánh trực, Ta nói rằng
một trong hai sanh thú sau đây: Các thiên giới
nhất hướng lạc, hoặc các gia đình cao quý, các
Sát-đế-ly đại gia, các Bà-la-môn đại gia, các
gia chủ đại gia, giàu có tài sản lớn, vật thọ dụng

THAM SÂN SI                                         210

lớn, vàng bạc nhiều, tài vật nhiều, tài sản lúa gạo nhiều.

 Do làm như thế nào, như vậy được sanh ra
và được sanh như thế nào, thời có những
cảm xúc như vậy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói
rằng chúng sanh ấy là những kẻ thừa tự
nghiệp của mình.

Này các Tỷ-kheo, các chúng sanh là chủ của nghiệp,
là những kẻ thừa tự của nghiệp, là sanh căn của
nghiệp, là bà con của nghiệp, là chỗ nương tựa của
nghiệp. Phàm làm nghiệp gì, thiện hay ác, họ là
những kẻ thừa tự của nghiệp ấy.

THAM SÂN SI                                       211

35    Chỉ có trong đạo Phật mới có phương
pháp đúng để nhiếp phục tss - Kinh
CÁC PHÁP THANH TỊNH – Tăng IV,
564

CÁC PHÁP THANH TỊNH – Tăng IV, 564

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, thanh tịnh, trong sáng, chỉ có trong Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, thanh tịnh, trong sáng, chỉ có trong Luật, của bậc Thiện Thệ.

PHÁP CHƯA KHỞI – Tăng IV, 564

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, chưa khởi, chỉ khởi lên trong Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là mười?

THAM SÂN SI                                       212

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, chưa khởi, chỉ khởi lên trong Luật của bậc Thánh.

PHÁP CÓ QUẢ LỚN – Tăng IV, 565

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, có quả lớn, có lợi ích, chỉ có trong Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, có quả lớn, có lợi ích lớn, chỉ có trong Luật của bậc Thiện Thệ.

CỨU CÁNH NHIẾP PHỤC THAM – Tăng IV, 565

THAM SÂN SI                                     213

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, cứu cánh là
nhiếp phục tham, cứu cánh là nhiếp phục sân, cứu
cánh là nhiếp phục si, chỉ có mặt trong Luật của bậc
Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, cứu cánh là nhiếp
phục tham, cứu cánh là nhiếp phục sân, cứu cánh là
nhiếp phục si, chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện
Thệ.

NHẤT HƯỚNG NHÀM CHÁN – Tăng IV, 566

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến nhất
hướng nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng
trí, giác ngộ, Niết-bàn, chỉ có mặt trong Luật của bậc
Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến nhất hướng nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng

THAM SÂN SI                                         214

trí, giác ngộ, Niết-bàn, chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện Thệ.

ĐƯỢC TU TẬP 1 – Tăng IV, 566

1.- Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, chưa khởi lên, chỉ khởi lên trong Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, chưa được khởi lên, chỉ khởi lên trong Luật của bậc Thiện Thệ.

ĐƯỢC TU TẬP 2 – Tăng IV, 566

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập,
được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn,
chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là
mười:

THAM SÂN SI                                         215

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

3. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn, chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện Thệ.

ĐƯỢC TU TẬP 3 – Tăng IV, 567

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập,
được làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn,
cứu cánh là nhiếp phục tham, cứu cánh là nhiếp phục
sân, cứu cánh là nhiếp phục si, chỉ có được trong
Luật của bậc Thiện Thệ. Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được
làm cho sung mãn, có quả lớn, có lợi ích lớn, cứu
cánh là nhiếp phục tham, cứu cánh là nhiếp phục sân,
cứu cánh là nhiếp phục si, chỉ có được trong Luật của
bậc Thiện Thệ.

THAM SÂN SI                                        216

ĐƯỢC TU TẬP 4 – Tăng IV, 567

1. Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập,
được làm cho sung mãn, đưa đến nhất hướng nhàm
chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ,
Niết-bàn, chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện Thệ.
Thế nào là mười?

2. Chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh trí, chánh giải thoát.

Mười pháp này, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến nhất hướng nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết- bàn, chỉ có mặt trong Luật của bậc Thiện Thệ.

THAM SÂN SI                                          217

36         Chớ có tin vì nghe..               -   Kinh BHADDIYA – Tăng II, 184

BHADDIYA – Tăng II, 184

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli tại Mahàvana trong
ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Licchavi Bhaddiya đi đến
Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Licchavi
Bhaddiya bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con nghe như sau: "Là một nhà
huyễn thuật, Sa-môn Gotama biết được huyễn thuật
lôi cuốn những đệ tử ngoại đạo". Bạch Thế Tôn,
những ai nói như sau: "Sa-môn Gotama là một huyễn
thuật sư, biết được huyễn thuật lôi cuốn những đệ tử
ngoại đạo", những người ấy, bạch Thế Tôn, có phải
nói đúng ý kiến của Thế Tôn, không có xuyên tạc
Thế Tôn với điều không thật. Có phải họ trả lời về
pháp hợp với chánh pháp? Và ai là vị đồng pháp,
theo đồng một quan điểm, không có lý do để chỉ
trích? Bạch Thế Tôn, chúng con không muốn xuyên
tạc Thế Tôn".

2.- Này Bhaddiya,

1.   Chớ có tin vì nghe truyền thuyết;

THAM SÂN SI                                         218

2.  Chớ có tin vì theo truyền thống;
3. Chớ có tin vì nghe người ta nói;
4. Chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng;
5. Chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình;
6. Chớ có tin vì đúng theo một lập trường;
7. Chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện;
8. Chớ có tin vì phù hợp với định kiến;
9. Chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền;
10. Chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của
mình.

Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ
như sau: "Các pháp này là bất thiện; các pháp này là
có tội; các pháp này là bị người có trí chỉ trích; các
pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến
bất hạnh và khổ đau", thời này Bhaddiya, Ông hãy
từ bỏ chúng!

3. Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya! Lòng tham khi khởi lên trong một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?

- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.

- Người này có tham, này Bhaddiya, bị tham chinh phục, tâm mất tự chủ, giết loài hữu tình, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người

THAM SÂN SI                                         219

khác cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

4. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, lòng sân
… lòng si … lòng hung bạo khi khởi lên trong một
nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh
phúc hay bất hạnh cho người ấy?

- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.

- Người có lòng hung bạo, này Bhaddiya, bị hung bạo chinh phục, tâm mất tự chủ, giết loài hữu tình, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người khác cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

5. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, các pháp này là thiện hay bất thiện?

- Là bất thiện, bạch Thế Tôn.

- Có tội hay không có tội?

- Có tội, bạch Thế Tôn.

THAM SÂN SI                                        220

- Bị người có trí quở trách hay không bị người có trí quở trách?

- Bị người có trí quở trách, bạch Thế Tôn.

- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đem lại bất hạnh đau khổ không, hay ở đây là như thế nào?

- Được thực hiện, được chấp nhận, chúng đem lại bất hạnh đau khổ. Ở đây, đối với chúng con là như vậy.

6.- Như vậy, này Bhaddiya, điều ta vừa nói với các Ông: "chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa- môn là bậc Đạo sư của mình. Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ như sau: "Các pháp này là bất thiện; các pháp này là có tội; các pháp này là bị người có trí chỉ trích; các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến bất hạnh và khổ đau", thời này Bhaddiya, Ông hãy từ bỏ chúng!". Như vậy, đã được nói lên, chính do duyên này được nói lên như vậy.

THAM SÂN SI                                         221

7. Này Bhaddiya, chớ có tin vì nghe truyền thuyết …
chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình.
Nhưng này Bhaddiya, khi nào ông tự mình biết rõ
như sau: "Các pháp này là thiện; các pháp này không
có tội; các pháp này là không bị người có trí chỉ trích;
các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận, đưa
đến hạnh phúc an lạc", thời này Bhaddiya, Ông hãy
chứng đạt và an trú.

8. Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya! Không tham khi khởi lên trong một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?

- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.

- Người này không tham, này Bhaddiya, không bị
tham chinh phục, tâm không mất tự chủ, không giết
loài hữu tình, không lấy của không cho, không đi đến
vợ người, không nói láo, không khích lệ người khác
cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy hạnh
phúc an lạc lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

9. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, không sân
… không si … không hung bạo khi khởi lên trong
một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại
hạnh phúc hay bất hạnh cho người ấy?

THAM SÂN SI                                           222

- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.

- Người này không có lòng hung bạo, này Bhaddiya,
không bị lòng hung bạo chinh phục, tâm không mất
tự chủ, không giết loài hữu tình, không lấy của không
cho, không đi đến vợ người, không nói láo, không
khích lệ người khác cùng làm như vậy, như vậy có
làm cho người ấy hạnh phúc an lạc lâu dài hay
không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

10. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, các pháp này là thiện hay bất thiện?

- Là thiện, bạch Thế Tôn.

- Có tội hay không có tội?

- Không có tội, bạch Thế Tôn.

- Bị người có trí quở trách hay không bị người có trí quở trách?

- Không bị người có trí quở trách, bạch Thế Tôn.

- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đem lại hạnh phúc an lạc không, hay ở đây là thế nào?

THAM SÂN SI                                        223

- Được thực hiện, được chấp nhận, chúng đem lại hạnh phúc an lạc. Ở đây, đối với chúng con là như vậy.

11.- Như vậy, này Bhaddiya, điều ta vừa nói với các Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa- môn là bậc Đạo sư của mình. Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ như sau: "Các pháp này là thiện; các pháp này là không có tội; các pháp này được người có trí tán thán; các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến hạnh phúc và an lạc", thời này Bhaddiya, Ông hãy chứng đạt và an trú. Điều này đã được nói lên, chính do duyên này được nói lên như vậy.

12. Này Bhaddiya, tất cả những bậc Chân nhân tịch tịnh ở đời, khích lệ đệ tử như sau: "Hãy đến, này bạn!

- Hãy nhiếp phục tham, hãy sống nhiếp phục tham! Do sống nhiếp phục tham, bạn sẽ không làm nghiệp do tham sanh, về thân, về lời, về ý!

THAM SÂN SI                                         224

- Hãy nhiếp phục sân! Hãy sống nhiếp phục sân!
Do sống nhiếp phục sân, bạn sẽ không làm
nghiệp do sân sanh, về thân, về lời, về ý!
- Hãy nhiếp phục si! Hãy sống nhiếp phục si! Do
sống nhiếp phục si, bạn sẽ không làm nghiệp
do si sanh, về thân, về lời, về ý!
- Hãy nhiếp phục hung bạo! Hãy sống nhiếp
phục hung bạo! Do sống nhiếp phục hung bạo,
bạn sẽ không làm nghiệp do hung bạo sanh, về
thân, về lời, về ý!".

13. Khi được nói như vậy, Bhaddiya người Licchavi bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

- Này Bhaddiya, Ta có nói với Ông như sau: "Hãy đến, này Bhaddiya; hãy đến làm đệ tử của Ta, này Bhaddiya! Ta sẽ là Đạo sư (của Ông)" không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

- Như vậy, này Bhaddiya, những Sa-môn, Bà-la-môn nói như sau, tuyên bố như sau, những vị ấy là không thiện, trống không, nói láo, xuyên tạc với điều không

THAM SÂN SI                                        225

thật: "Là một nhà huyễn thuật, Sa-môn Gotama biết được huyễn thuật lôi cuốn những đệ tử ngoại đạo!".

- Bạch Thế Tôn, hiền thiện là huyễn thuật dụ dỗ này.
Bạch Thế Tôn, hiền lành là huyễn thuật dụ dỗ này.
Con mong rằng, bạch Thế Tôn, các bà con huyết
thống thân ái của con được huyễn thuật dụ dỗ này dụ
dỗ. Như vậy, những bà con huyết thống của con tất
cả được hạnh phúc an lạc lâu dài! Bạch Thế Tôn, nếu
tất cả những người Sát-đế-lỵ được huyễn thuật dụ dỗ
này cám dỗ, tất cả các Sát-đế-lỵ được hạnh phúc an
lạc trong một thời gian dài! Bạch Thế Tôn, nên tất cả
người Bà-la-môn … tất cả người Phệ xá … tất cả Thủ
đà được huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, tất cả các
Thủ đà ấy được hạnh phúc an lạc trong một thời gian
dài!

- Như vậy là phải, này Bhaddiya! Như vậy là phải,
này Bhaddiya! Này Bhadiya, nếu tất cả những người
Sát-đế-lỵ được huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, tất cả
các Sát-đế-lỵ được hạnh phúc an lạc trong một thời
gian dài! Này Bhàddiya, nếu cả người Bà-la-môn …
tất cả người Phệ xá … tất cả mọi người Thủ đà được
cám dỗ (với sự dụ dỗ này) để đoạn tận các pháp bất
thiện, để đầy đủ các pháp thiện, như vậy tất cả các
Thủ đà được hạnh phúc an lạc trong một thời gian
dài!

THAM SÂN SI                                        226

Này Bhaddiya, nếu thế giới cùng với chư Thiên,
Màra, Phạm thiên, với quần chúng Sa-môn, Bà-la-
môn, chư Thiên và loài Người được huyễn thuật dụ
dỗ này cám dỗ, để đoạn tận các pháp bất thiện, để
đầy đủ các pháp thiện, như vậy chúng được hạnh
phúc an lạc trong một thời gian dài!

Này Bhaddiya, nếu các cây sala to lớn này được
huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, để đoạn tận các pháp
bất thiện, để đầy đủ các pháp thiện, như vậy tất cả
cây sala to lớn này được hạnh phúc an lạc trong một
thời gian dài nếu chúng có thể suy nghĩ được, còn
nói gì với con người!

THAM SÂN SI                                      227

37    Chớ có tin vì nghe.. - Kinh CÁC VỊ Ở KESAPUTTA – Tăng I, 336

CÁC VỊ Ở KESAPUTTA – Tăng I, 336
1. Như vầy tôi nghe.
Một thời, Thế Tôn đang đi du hành giữa dân chúng
Kosala, cùng với đại chúng Tỷ-kheo, đi đến một thị
trấn của các người Kàlàmà tên là Kesaputta. Các
người Kàlàmà ở Kesaputta được nghe: "Sa-môn
Gotama là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Thích ca đã
đến Kesaputta. Tiếng đồn tốt đẹp như sau được
truyền đi về Sa-môn Gotama: "Ngài là Thế Tôn, bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác …". Lành thay, nếu
chúng tôi được yết kiến một vị A-la-hán như vậy".
2. Rồi các người Kàlàmà ở Kesaputta đi đến Thế
Tôn; sau khi đến, có người đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên; có người nói lên với Thế Tôn những
lời chào đón thăm hỏi, sau khi nói lên những lời chào
đón thăm hỏi thân hữu rồi ngồi xuống một bên; có
người chắp tay vái chào Thế Tôn rồi ngồi xuống một
bên; có người xưng tên và dòng họ rồi ngồi xuống
một bên; có người im lặng rồi ngồi xuống một bên.
Sau khi ngồi xuống một bên, các người Kàlàmà ở
Kesaputta bạch Thế Tôn:

THAM SÂN SI                                        228

- Có một số Sa-môn, Bà-la-môn, bạch Thế Tôn, đi
đến Kesaputta. Họ làm sáng tỏ, làm chói sáng quan
điểm của mình, nhưng họ bài xích quan điểm người
khác, khinh miệt, chê bai, xuyên tạc. Bạch Thế Tôn,
và có một số Sa-môn, Bà-la-môn khác cũng đi đến
Kesaputta, Họ làm sáng tỏ, làm chói sáng quan điểm
của mình, nhưng họ bài xích quan điểm người khác,
khinh miệt, chê bai, xuyên tạc. Đối với họ, bạch Thế
Tôn, chúng con có những nghi ngờ, phân vân:
"Trong những Tôn giả Sa-môn này, ai nói sự thật, ai
nói láo?"
3- Đương nhiên, này các Kàlàmà, các Ông có những
nghi ngờ! Đương nhiên, này các Kàlàmà, các Ông có
những phân vân! Trong những trường hợp đáng nghi
ngờ, các Ông đương nhiên khởi lên phân vân.
Này các Kàlàmà,
1. Chớ có tin vì nghe truyền thuyết;

2. Chớ có tin vì theo truyền thống;

3. Chớ có tin vì nghe người ta nói;

4. Chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng;

5. Chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình;

6. Chớ có tin vì đúng theo một lập trường;

7. Chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện;

8. Chớ có tin vì phù hợp với định kiến;

THAM SÂN SI                                       229

9.   Chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền;
10. Chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của
mình.
Nhưng này các Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ
như sau: "Các pháp này là bất thiện - Các pháp này
là có tội; Các pháp này bị các người có trí chỉ trích;
Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa đến
bất hạnh khổ đau", thời này Kàlàmà, hãy từ bỏ
chúng!
4. Các Ông nghĩ thế nào, này Kàlàmà! Lòng tham
khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như vậy
là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?
- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.
- Người này có tham, này các Kàlàmà, bị tham chinh
phục, tâm bị xâm chiếm, giết các sinh vật, lấy của
không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người
khác cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người
ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
5. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, lòng sân
khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như
vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?
- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.
- Người này có sân, này các Kàlàmà, bị sân chinh
phục, tâm bị xâm chiếm, giết các sinh vật, lấy của

THAM SÂN SI                                         230

không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người
khác cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người
ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn..
6. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, lòng si khi
khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như vậy
là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh cho người ấy?
- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.
- Người này có si, này các Kàlàmà, bị si chinh phục,
tâm bị xâm chiếm, giết các sinh vật, lấy của không
cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người khác
cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người ấy bất
hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn..
7. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, các pháp
này là thiện hay bất thiện?
- Là bất thiện, bạch Thế Tôn.
- Có tội hay không có tội?
- Có tội, bạch Thế Tôn.
- Bị người có trí quở trách hay không bị người có trí
quở trách?
- Bị người có trí quở trách, bạch Thế Tôn.
- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đưa đến
bất hạnh đau khổ không? Hay ở đây, là như thế nào?

THAM SÂN SI                                        231

- Được thực hiện, được chấp nhận, bạch Thế Tôn,
chúng đưa đến bất hạnh, đau khổ. Ở đây, đối với
chúng con là vậy.
8- Như vậy, này các Kàlàmà, điều Ta vừa nói với các
Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì
theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói;
chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng; chớ có tin
vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một
lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ
kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin
vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa-
môn là bậc Đạo sư của mình". Nhưng này các
Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ như sau: "Các pháp
này là bất thiện - Các pháp này là có tội; Các pháp
này bị các người có trí chỉ trích; Các pháp này nếu
thực hiện và chấp nhận đưa đến bất hạnh, khổ đau",
thời này Kàlàmà, hãy từ bỏ chúng! Điều đã được nói
lên như vậy, chính do duyên như vậy được nói lên.
9. Này các Kàlàmà, chớ có tin vì nghe truyền thuyết
… chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình.
Nhưng này các Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ như
sau: "Các pháp này là thiện - Các pháp này là không
có tội; Các pháp này không bị các người có trí chỉ
trích; Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa
đến hạnh phúc an lạc", thời này Kàlàmà, hãy đạt đến
và an trú!

THAM SÂN SI                                         232

10. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, không
tham, khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên
như vậy, đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh lâu dài cho
người ấy?
- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.
- Người này không tham, này các Kàlàmà, không bị
tham chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không
giết các sinh vật, không lấy của không cho, không đi
đến vợ người, không nói láo, khích lệ người khác
cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người ấy
hạnh phúc an lạc lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
11. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, không
sân, khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên
như vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh cho người
ấy?
- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.
- Người này không sân, này các Kàlàmà, không bị
sân chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không giết
các sinh vật, không lấy của không cho, không đi đến
vợ người, không nói láo, khích lệ người khác cũng
làm như vậy. Như vậy, có đem lại đem lại hạnh phúc,
an lạc lâu dài cho người ấy hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn..

THAM SÂN SI                                       233

12. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, không si
khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như
vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh cho người ấy?
- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.
- Người này không si, này các Kàlàmà, không bị si
chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không giết các
sinh vật, không lấy của không cho, không đi đến vợ
người, không nói láo, khích lệ người khác cũng làm
như vậy. Như vậy, có đem lại hạnh phúc an lạc lâu
dài cho người ấy hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
13. Các Ông nghĩ thế nào, này các Kàlàmà, các pháp
này là thiện hay bất thiện?
- Là thiện, bạch Thế Tôn.
- Các pháp này có tội hay không có tội?
- Không có tội, bạch Thế Tôn.
- Bị người có trí quở trách hay được người có trí tán
thán?
- Được người trí tán thán, bạch Thế Tôn.
- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đưa đến
hạnh phúc an lạc không, hay ở đây, là như thế nào?
- Được thực hiện, được chấp nhận, bạch Thế Tôn,
chúng đưa đến hạnh phúc, an lạc. Ở đây, đối với
chúng con là vậy.

THAM SÂN SI                                        234

14. - Như vậy, này các Kàlàmà, điều Ta vừa nói với các Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; Chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình". Nhưng này các Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ như sau: "Các pháp này là thiện - Các pháp này là không có tội; Các pháp này được người có trí tán thán; Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa đến hạnh phúc an lạc", thời này Kàlàmà, hãy chứng đạt và an trú! Điều đã được nói lên như vậy, chính do duyên như vậy đã được nói lên. 15. Này các Kàlàmà, vị Thánh đệ tử nào ly tham, ly sân, ly si như vậy, tỉnh giác, chánh niệm, với tâm câu hữu với từ … với tâm câu hữu với bi … với tâm câu hữu với hỷ … với tâm câu hữu với xả, biết mãn một phương, cũng vậy phương thứ hai; cũng vậy phương thứ ba; cũng vậy phương thứ tư; Như vậy, cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, đại hành, vô biên, không hận, không sân. Thánh đệ tử ấy, này các Kàlàmà, với tâm không oán như vậy, không sân như vậy, không

THAM SÂN SI                                         235

uế nhiễm như vậy, thanh tịnh như vậy, ngay trong
hiện tại, người ấy đạt được bốn sự an ủi.
16.
- "Nếu có đời sau, nếu có kết quả dị thục các
nghiệp thiện ác, sau khi thân hoại mạng chung,
ta sẽ sanh lên cõi thiện, cõi trời, cõi đời này";
đây là an ủi thứ nhất vị ấy có được.
- "Nếu không có đời sau, nếu không có kết quả
dị thục các nghiệp thiện ác, thời ở đây, ngay
trong hiện tại, ta tự sống với tâm không oán,
không sân, không phiền não, được an lạc"; đây
là an ủi thứ hai vị ấy có được.
- "Nếu việc ác có làm, nhưng ta không có tâm ác
đối với ai cả, và nếu ta không làm điều ác, sao
ta có thể cảm thọ khổ đau được"; đây là an ủi
thứ ba vị ấy có được.
- "Nếu việc ác không có làm, như vậy, cả hai
phương diện (do ta làm vô ý hay cố ý), ta quán
thấy ta hoàn toàn thanh tịnh"; đây là an ủi thứ
tư vị ấy có được.
Thánh đệ tử ấy, này các Kàlàmà, với tâm không oán
như vậy, với tâm không sân như vậy, với tâm không
uế nhiễm như vậy, với tâm thanh tịnh như vậy, ngay
trong hiện tại, vị ấy có được bốn an ủi này.

THAM SÂN SI                                        236

17. - Sự việc là như vậy, bạch Thế Tôn! Sự việc là như vậy, bạch Thiện Thệ! Thánh đệ tử ấy, với tâm không oán như vậy, với tâm không sân như vậy, với tâm không uế nhiễm như vậy, với tâm thanh tịnh như vậy, ngay trong hiện tại, vị ấy có được bốn an ủi: "Nếu có đời sau, nếu có kết quả dị thục các nghiệp thiện ác, thời ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, ta sẽ được sanh lên cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này"; đây là an ủi thứ nhất vị ấy có được. "Nếu không có đời sau, nếu không có kết quả dị thục các nghiệp thiện ác, thời ở đây, ngay trong hiện tại, ta tự sống với tâm không oán, không sân, không phiền não, được an lạc"; đây là an ủi thứ hai vị ấy có được. "Nếu việc ác có làm, nhưng ta không có tâm ác đối với ai cả, và nếu ta không làm điều ác, sao ta có thể cảm thọ khổ đau được"; đây là an ủi thứ ba vị ấy có được. "Nếu việc ác không có làm, như vậy, cả hai phương diện (do ta làm vô ý hay cố ý), ta quán thấy ta hoàn toàn thanh tịnh"; đây là an ủi thứ tư vị ấy có được. Vị Thánh đệ tử ấy, bạch Thế Tôn, với tâm không oán như vậy, với tâm không sân như vậy, với tâm không uế nhiễm như vậy, với tâm thanh tịnh như vậy, ngay trong hiện tại, vị ấy đạt được bốn an ủi này. Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn, … bạch Thế Tôn, chúng con xin quy y Thế Tôn, quy y pháp, quy y chúng Tỷ-kheo. Mong Thế Tôn nhận chúng con làm

THAM SÂN SI                                         237

đệ tử cư sĩ.....từ nay cho đến mạng chung, chúng con xin trọn đời quy ngưỡng.

THAM SÂN SI                                       238

38    Chớ có tin vì nghe.. - Kinh SÀLHÀ – Tăng I, 347

SÀLHÀ – Tăng I, 347
1. Như vậy tôi nghe.
Một thời Tôn giả Nandaka trú ở Sàvitthi, tại Đông
Viên, ở lâu đài mẹ của Migara.
Rồi Sàlhà, cháu của Migàra, và Rohana, cháu của
Pekhuniya đi đến Tôn giả Nandaka; sau khi đến,
đảnh lễ Tôn giả Nandaka rồi ngồi xuống một bên.
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Nandaka nói với Sàlhà,
cháu trai của Migàra như sau:
2- Hãy đến, này các Sàlhà, chớ có tin vì nghe truyền
thuyết, chớ có tin vì nghe theo truyền thống … chớ
có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình. Nhưng
này các Sàlhà, khi nào tự mình biết như sau: "Các
pháp này là bất thiện; các pháp này là có tội; các
pháp này bị người trí quở trách; các pháp này nếu
được thực hành và chấp nhận, đưa lại bất hạnh và
đau khổ", thời này các Sàlhà, các Thầy cần phải từ
bỏ chúng.
3. Này các Sàlhà, các Thầy nghĩ thế nào, có tham hay
không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.

THAM SÂN SI                                       239

- Tham, này các Sàlhà, ta nói nghĩa này là vậy. Này
các Sàlhà, người có tham này bị tham chinh phục,
giết các sinh loại, lấy của không cho, đi đến vợ
người, nói láo, khích lệ người khác cũng làm như
vậy, như vậy có làm người ấy bất hạnh đau khổ lâu
dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
4. Này các Sàlhà, các thầy nghĩ thế nào, có sân hay
không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
- Sân, này các Sàlhà, ta nói nghĩa này là vậy. Này các
Sàlhà, người có sân này bị sân chinh phục, giết các
sinh loại, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói
láo, khích lệ người khác cũng làm như vậy, như vậy
có làm người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
5. Này các Sàlhà, các thầy nghĩ thế nào, có si hay
không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
- Si, này các Sàlhà, ta nói nghĩa này là vậy. Này các
Sàlhà, người có si này bị si chinh phục, giết các sinh
loại, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói láo,
khích lệ người khác cũng làm như vậy, như vậy có
làm người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.

THAM SÂN SI                                         240

6. Các thầy nghĩ thế nào, này các Sàlhà. Các pháp
này là thiện hay bất thiện?
- Là bất thiện, thưa Tôn giả.
- Có tội hay không có tội?
- Có tội, thưa Tôn giả.
- Bị người trí quở trách hay được người trí tán thán?
- Bị người trí quở trách, thưa Tôn giả.
- Được thực hiện, được chấp thuận, có đưa lại bất
hạnh hay đau khổ không? Hay ở đây là thế nào?
- Được thực hiện, được chấp thuận, thưa Tôn giả,
chúng đưa lại bất hạnh đau khổ. Ở đây, đối với chúng
con là như vậy.
7. Như vậy, này các Sàlhà, điều ta vừa nói với các
thầy:
- "Chớ có tin vì nghe báo cáo,
- Chớ có tin vì theo truyền thống;
- Chớ có tin vì nghe tin đồn;
- Chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng;
- Chớ có tin vì nhân lý luận;
- Chớ có tin vì nhân định lý;
- Chớ có tin sau khi suy tư về những dự kiện, điều
kiện,
- Chớ có tin sau khi thẩm lự hay chấp nhận một
vài lý thuyết;

THAM SÂN SI                                        241

- Chớ có tin vì thấy là thích hợp;
- Chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của
mình".
Nhưng này các Sàlhà, khi nào tự mình biết như sau:
"Các pháp này là bất thiện; các pháp này là có tội;
các pháp này bị các người có trí quở trách; các pháp
này nếu được thực hiện và chấp nhận, đưa lại bất
hạnh và đau khổ", thời này các Sàlhà, hãy từ bỏ
chúng! Điều này đã được nói lên như vậy, chính là
do duyên như vậy được nói lên.
 Như vậy, này các Sàlhà, chớ có tin vì nghe người
ta nói … chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo Sư
của mình". Nhưng này các Sàlhà, khi nào tự mình
biết như sau: "Các pháp này là thiện; các pháp
này là không có tội; các pháp này không bị người
có trí quở trách; các pháp này nếu được thực hiện
và chấp nhận, đưa đến hạnh phúc an lạc", thời
này các Sàlhà, hãy đạt đến và an trú!
8. Các Ông nghĩ như thế nào, này các Sàlhà, không
tham khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên
như vậy là đưa lại bất hạnh hay hạnh phúc lâu dài
cho người ấy?
- Hạnh phúc, thưa Tôn giả.
- Người này không tham, này các Sàlhà, không bị
tham chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không
giết các sinh vật, không lấy của không cho, không đi

THAM SÂN SI                                       242

đến vợ người, không nói láo, không khích lệ người
khác cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người
ấy được hạnh phúc, an lạc lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
9. Các Ông nghĩ như thế nào, này các Sàlhà, không
sân khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên
như vậy là đưa lại bất hạnh hay hạnh phúc lâu dài
cho người ấy?
- Hạnh phúc, thưa Tôn giả.
- Người này không sân, này các Sàlhà, không bị sân
chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không giết các
sinh vật, không lấy của không cho, không đi đến vợ
người, không nói láo, không khích lệ người khác
cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người ấy
được hạnh phúc, an lạc lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
10. Các Ông nghĩ như thế nào, này các Sàlhà, không
si khi khởi lên trong nội tâm người nào, khởi lên như
vậy là đưa lại bất hạnh hay hạnh phúc lâu dài cho
người ấy?
- Hạnh phúc, thưa Tôn giả.
- Người này không si, này các Sàlhà, không bị si
chinh phục, tâm không bị xâm chiếm, không giết các
sinh vật, không lấy của không cho, không đi đến vợ
người, không nói láo, không khích lệ người khác

THAM SÂN SI                                        243

cũng làm như vậy. Như vậy, có làm cho người ấy
được hạnh phúc, an lạc lâu dài hay không?
- Thưa có, bạch Tôn giả.
11. Các ông nghĩ thế nào, này các Sàlhà. Các pháp
này là thiện hay bất thiện?
- Là thiện, thưa Tôn giả.
- Có tội hay không có tội?
- Không có tội, thưa Tôn giả.
- Bị người trí quở trách hay được người trí tán thán?
- Được người trí tán thán, bạch Tôn giả.
- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đem đến
hạnh phúc, an lạc không? Hay ở đây là như thế nào?
- Được thực hiện, được chấp thuận, thưa Tôn giả,
chúng đem đến hạnh phúc an lạc. Ở đây, đối với
chúng con là như vậy.
12. Như vậy, này các Sàlhà, điều ta vừa nói với các
Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì
theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói;
chớ có tin vì được Kinh Tạng truyền tụng; chớ có tin
vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một
lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ
kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin
vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa-
môn là bậc Đạo Sư của mình". Nhưng này các Sàlhà,
khi nào tự mình biết như sau: "Các pháp này là thiện;

THAM SÂN SI                                         244

các pháp này không có tội; các pháp này được các
người có trí tán tháng; các pháp này nếu được thực
hiện và chấp nhận, đưa lại hạnh phúc an lạc", thời
này các Sàlhà, hãy chứng đạt và an trú! Điều này đã
được nói lên như vậy, chính là do duyên như vậy
được nói lên.
13. Này các Sàlhà, vị Thánh đệ tử nào ly tham, ly
sân, ly si như vậy, tỉnh giác, chánh niệm, với tâm câu
hữu với từ … với tâm câu hữu với bi … với tâm câu
hữu với hỷ … với tâm câu hữu với xả, biến mãn một
phương, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương
thứ ba; cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp
thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ,
cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm
câu hữu với xả, quảng đại, đại hành, vô biên, không
hận, không sân. Vị ấy rõ biết như sau: "Có trạng thái
này, có trạng thái liệt, có trạng thái thù thắng, có
xuất ly ra khỏi tưởng giới này." Do vị ấy biết như
vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu,
tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải
thoát khỏi vô minh lậu. Trong sự giải thoát, trí khởi
lên: "Ta được giải thoát". Vị ấy rõ biết: "Sanh đã
tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm,
không còn trở lui trạng thái này nữa".
Vị ấy rõ biết như sau:

THAM SÂN SI                                         245

- "Trước ta có tham, tham ấy là bất thiện. Nay
ta không có nữa. Như vậy là thiện.
- Trước ta có sân, sân ấy là bất thiện. Nay ta
không có nữa. Như vậy là thiện.
- Trước ta có si, si ấy là bất thiện. Nay ta không
có nữa. Như vậy là thiện".
Như vậy, ngay trong đời sống hiện tại, vị ấy được
giải thoát khỏi hy cầu, được tịch tịnh, được thanh
lương, cảm thấy an lạc, tự mình an trú trong Phạm
tánh.

THAM SÂN SI                                        246

39      Con đường thoát ly 10 tà nghiệp - Kinh THOÁT LY – Tăng IV, 584

THOÁT LY – Tăng IV, 584

1. Pháp này, này các Tỷ-kheo, có con đường thoát ly, pháp này không phải không có con đường thoát ly.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào pháp này có con đường thoát ly, pháp này không phải không có con đường thoát ly?

Này các Tỷ-kheo,

1.    Từ bỏ sát sanh, là con đường thoát ly sát
sanh.
2. Từ bỏ lấy của không cho, là con đường thoát ly
lấy của không cho.
3. Từ bỏ tà hạnh trong các dục, là con đường thoát
ly tà hạnh trong các dục.
4. Từ bỏ nói láo, là con đường thoát ly nói láo.
5. Từ bỏ nói hai lưỡi, là con đường thoát ly nói
hai lưởi.
6. Từ bỏ nói lời độc ác, là con đường thoát ly nói
lời độc ác.

THAM SÂN SI                                          247

7.  Từ bỏ nói lời phù phiếm, là con đường thoát ly
nói lời phù phiếm.
8. Không tham dục, là con đường thoát ly tham
dục.
9. Không sân, là con đường thoát ly sân.
10. Chánh kiến, là con đường thoát ly tà kiến.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là con đường thoát ly.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, pháp này có con đường thoát ly, pháp này không phải không có con đường thoát ly.

THAM SÂN SI                                        248

40    Con đường đưa đến đoạn tận tham sân si - Kinh CHANNA – Tăng I, 390

CHANNA – Tăng I, 390
1. Nhân duyên ở Sàvatthi
Rồi du sĩ Channa đi đến Tôn giả Ànanda, sau khi
đến, nói lên với Tôn giả những lời chào đón thăm
hỏi; sau khi nói lên với Tôn giả những lời chào đón
thăm hỏi thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, du sĩ Channa nói với Tôn giả
Ànanda:
- Thưa Hiền giả Ànanda, có phải các Người tuyên
thuyết về đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si?

- Vâng, thưa Hiền giả, chúng tôi tuyên thuyết về đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si.

- Thưa Hiền giả, do thấy nguy hại của tham như thế nào, các Người tuyên thuyết về đoạn tận tham? Do thấy nguy hại của sân như thế nào, các Người tuyên thuyết về đoạn tận sân? Do thấy nguy hại của si như thế nào, các Người tuyên thuyết về đoạn tận si?

2- Thưa Hiền giả,  Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất tự chủ, nghĩ đến hại mình, nghĩ đến hại

THAM SÂN SI                                      249

người, nghĩ đến hại cả hai, cảm giác khổ ưu
thuộc về tâm. Khi tham được đoạn tận, không
nghĩ đến hại mình, không nghĩ đến hại người,
không nghĩ đến hại cả hai, không cảm giác khổ
ưu thuộc về tâm.
- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất tự
chủ, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Khi
tham được đoạn tận, thân không làm ác, miệng
không nói ác, ý không nghĩ ác.
- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất tự
chủ, không như thật rõ biết lợi mình, không
như thật rõ biết lợi người, không như thật rõ
biết lợi cả hai. Khi tham được đoạn tận, như
thật rõ biết lợi mình, như thật rõ biết lợi người,
như thật rõ biết lợi cả hai.
- Tham, làm thành mù, làm thành không mắt,
làm thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự
phần vào tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
 Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, nghĩ đến hại mình, nghĩ đến hại người,
nghĩ đến hại cả hai, cảm giác khổ ưu thuộc về
tâm. Khi sân được đoạn tận, không nghĩ đến
hại mình, không nghĩ đến hại người, không
nghĩ đến hại cả hai, không cảm giác khổ ưu
thuộc về tâm.

THAM SÂN SI                                         250

- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Khi
sân được đoạn tận, thân không làm ác, miệng
không nói ác, ý không nghĩ ác.
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, không như thật rõ biết lợi mình, không
như thật rõ biết lợi người, không như thật rõ
biết lợi cả hai. Khi sân được đoạn tận, như thật
rõ biết lợi mình, như thật rõ biết lợi người, như
thật rõ biết lợi cả hai.
- Sân, làm thành mù, làm thành không mắt,
làm thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự
phần vào tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
 Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự
chủ, nghĩ đến hại mình, nghĩ đến hại người,
nghĩ đến hại cả hai, cảm giác khổ ưu thuộc về
tâm. Khi si được đoạn tận, không nghĩ đến hại
mình, không nghĩ đến hại người, không nghĩ
đến hại cả hai, không cảm giác khổ ưu thuộc về
tâm.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý. Khi si được đoạn tận, không
làm ác hạnh với thân, không làm ác hạnh với
lời nói, không làm ác hạnh với ý.

THAM SÂN SI                                        251

- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
không như thật rõ biết lợi mình, không như thật
rõ biết lợi người, không như thật rõ biết lợi cả
hai. Khi si được đoạn tận, như thật rõ biết lợi
mình, như thật rõ biết lợi người, như thật rõ biết
lợi cả hai.
- Si, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
Thưa Hiền giả, thấy sự nguy hại này của tham,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận tham. Thấy sự nguy
hại này của sân, chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận sân.
Thấy sự nguy hại này của si, chúng tôi tuyên thuyết
đoạn tận si.
3- Có con đường nào, thưa Hiền giả, có đạo lộ nào
đưa đến đoạn tận tham, sân, si?
- Có con đường, thưa Hiền giả, có đạo lộ đưa đến
đoạn tận tham, sân, si.
- Con đường ấy là gì, thưa Hiền giả, đạo lộ ấy là gì
đưa đến đoạn tận tham, sân, si?
- Chính là Thánh đạo tám ngành, tức là chánh tri
kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh
mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Đây
là con đường, thưa Hiền giả, đây là đạo lộ đưa đến
đoạn tận tham, sân, si.

THAM SÂN SI                                         252

- Hiền thiện là con đường, thưa Hiền giả! Hiền thiện
là đạo lộ đưa đến đoạn tận tham, sân, si! Thật là vừa
đủ, thưa Hiền giả Ànanda, để áp dụng không phóng
dật.

THAM SÂN SI                                        253

41    Các cấu uế của tâm - Kinh VÍ DỤ TẤM VẢI – 7 Trung I, 87

KINH VÍ DỤ TẤM VẢI (Vatthupatna sutta) – Bài kinh số 7 – Trung I, 87

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ Thế Tôn gọi các Tỷ-
kheo: "Này các Tỷ-kheo". - "Bạch Thế Tôn", các vị
Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, như một tấm vải cấu uế,
nhiễm bụi, một người thợ nhuộm nhúng tấm vải ấy
vào thuốc nhuộm này hay thuốc nhuộm khác - hoặc
xanh, hoặc vàng, hoặc đỏ, hoặc tía - vải ấy sẽ được
màu nhuộm không tốt đẹp, sẽ được màu nhuộm
không sạch sẽ. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, vì tấm
vải không được trong sạch. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, cõi ác chờ đợi một tâm cấu uế.

Này các Tỷ-kheo, như một tấm vải thanh tịnh, trong sạch, một người thợ nhuộm nhúng tấm vải ấy

THAM SÂN SI                                      254

vào thuốc nhuộm này hay thuốc nhuộm khác - hoặc
xanh, hoặc vàng, hoặc đỏ, hoặc tía, vải ấy sẽ được
màu nhuộm tốt đẹp, sẽ được màu nhuộm sạch sẽ. Vì
sao vậy? Này các Tỷ-kheo, vì tấm vải được trong
sạch. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cõi thiện chờ đợi
một tâm không cấu uế.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những cấu uế của tâm?

- Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm,
- Sân là cấu uế của tâm,
- Phẫn là cấu uế của tâm,
- Hận là cấu uế của tâm,
- Hư ngụy, não hại, tật đố, xan tham, man trá,
khi cuống, ngoan cố, cấp tháo, quá mạn, kiêu,
phóng dật là cấu uế của tâm.

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào nghĩ rằng: "Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm" và sau khi biết vậy, vị ấy đoạn trừ tham dục, tà tham cấu uế của tâm; nghĩ rằng: "Sân là cấu uế của tâm", và sau khi biết vậy, vị ấy đoạn trừ sân, cấu uế của tâm; phẫn... hận... hư ngụy... não hại, tật đố, xan tham, man trá, khi cuống... ngoan cố... cấp tháo... mạn... quá mạn... kiêu; nghĩ rằng: "Phóng dật là cấu uế của tâm" thì

THAM SÂN SI                                         255

sau khi biết vậy, vị ấy đoạn trừ phóng dật, cấu uế của tâm.

Này các Tỷ-kheo, khi nào Tỷ-kheo biết được:
"Tham dục, tà tham là cấu uế của tâm", tham dục, tà
tham cấu uế của tâm được diệt trừ, ... sân... phẫn...
hận... hư ngụy... não hại... tật đố... xan tham... man
trá... khi cuống... ngoan cố... cấp tháo... mạn... quá
mạn... kiêu; khi nào Tỷ-kheo biết được: "Phóng dật
là cấu uế của tâm", phóng dật, cấu uế của tâm được
diệt trừ.

 Tỷ-kheo ấy thành tựu lòng tin tuyệt đối, đối với
Phật: Ngài là bậc Thế Tôn, A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian
Giải, Điều Ngự Trượng Phu, Vô Thượng Sĩ, Thiên
Nhân Sư, Phật, Thế Tôn;
 Vị ấy thành tựu lòng tin tuyệt đối đối với Pháp:
Pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng, thiết thực
hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người có trí chứng
hiểu;
 Vị ấy thành tựu lòng tin tuyệt đối, đối với chúng
Tăng: Diệu hạnh là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn;
Trực hạnh là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn; Như lý
hạnh là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn; Chánh hạnh

THAM SÂN SI                                         256

là chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn. Tức là bốn đôi tám
vị. Chúng Tăng, đệ tử Thế Tôn, đáng được cung
kính, đáng được tôn trọng, đáng được cúng
dường, đáng được chắp tay, là phước điền vô
thượng ở đời.

Đến giai đoạn này, đối với vị ấy có sự từ bỏ, có sự diệt trừ, có sự giải thoát, có sự đoạn trừ, có sự xả ly.

 Vị ấy tự nghĩ: "Ta thành tựu lòng tin tuyệt đối, đối
với Thế Tôn", và chứng được nghĩa tín thọ, chứng
được pháp tín thọ, chứng được hân hoan liên hệ
đến pháp, từ hân hoan, hỷ sanh, từ hỷ, thân được
khinh an, thân khinh an, cảm giác được lạc thọ;
với lạc thọ, tâm được Thiền định.
 Vị ấy tự nghĩ: "Ta thành tựu lòng tin tuyệt đối đối
với Pháp", và chứng được nghĩa tín thọ, chứng
được pháp tín thọ, chứng được hân hoan liên hệ
đến pháp; từ hân hoan, hỷ sanh, từ hỷ, thân được
khinh an; thân khinh an, cảm giác được lạc thọ;
với lạc thọ, tâm được Thiền định.
 Vị ấy tự nghĩ: "Ta thành tựu lòng tin tuyệt đối đối
với Tăng", và chứng được nghĩa tín thọ, chứng
được pháp tín thọ, chứng được hân hoan liên hệ
đến pháp; từ hân hoan hỷ sanh; từ hỷ, thân được

THAM SÂN SI                                          257

khinh an, thân khinh an, cảm giác được lạc thọ;
với lạc thọ, tâm được Thiền định.
 Vị ấy tự nghĩ: "Đến giai đoạn này, đối với Ta, có
sự từ bỏ, có sự diệt trừ, có sự giải thoát, có sự
đoạn trừ, có sự xả ly", và chứng được nghĩa tín
thọ, chứng được pháp tín thọ, chứng được hân
hoan liên hệ đến pháp; từ hân hoan, hỷ sanh; từ
hỷ, thân khinh an; thân khinh an, cảm giác được
lạc thọ; với lạc thọ, tâm được Thiền định.

Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo, giới như vậy, pháp như vậy, tuệ như vậy - nếu có ăn đồ khất thực với gạo thơm, hạt đen được vất đi, với các món ăn khác cũng không vì vậy trở thành một chướng ngại cho vị ấy. Này các Tỷ-kheo, như một tấm vải cấu uế, nhiễm bụi, nếu bỏ trong nước sạch, trở thành thanh tịnh sạch sẽ, như bỏ vào lò lửa trở thành thanh tịnh sạch sẽ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo, giới như vậy, pháp như vậy, tuệ như vậy, - nếu có ăn đồ khất thực với gạo thơm, hạt đen được vất đi, với các món canh, với các món ăn khác, cũng không vì vậy trở thành một chướng ngại cho vị ấy.

Vị ấy an trú, biến mãn một phương với tâm câu
hữu với từ, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy
phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy,
cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết thảy

THAM SÂN SI                                       258

phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến
mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên,
không hận, không sân... biến mãn một phương với
tâm câu hữu với bi... (như trên)... với tâm câu hữu
với hỷ... (như trên)... biến mãn một phương với tâm
câu hữu với xả, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy
phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy
cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết thảy
phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến
mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại vô biên,
không hận, không sân.

Vị ấy biết: "Có cái này, có cái hạ liệt, có cái cao thượng, có sự giải thoát vượt qua các tưởng". Do vị ấy biết như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát, trí khởi lên: "Ta đã giải thoát, sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa". Này các Tỷ- kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là Tỷ-kheo đã được tắm rửa với sự tắm rửa nội tâm.

Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Sundarikabharadvaja đang ngồi không xa Thế Tôn. Rồi Bà-la-môn Sundarikabharadvaja bạch Thế Tôn:

THAM SÂN SI                                            259

– Tôn giả Gotama có đi đến sông Bahuka để tắm rửa không?

– Này Bà-la-môn, sông Bahuka là gì? Sông Bahuka có làm được lợi ích gì?

– Tôn giả Gotama, sông Bahuka được nhiều
người xem là có khả năng giải thoát. Tôn giả
Gotama, sông Bahuka được nhiều người xem là có
khả năng đem lại công đức. Và nhiều người đã gội
sạch các ác nghiệp trong sông Bahuka.

Rồi Thế Tôn nói lên những bài kệ sau đây cho Bà-la-môn Sundarikabharadvaja:

Trong sông Bàhukà
Tại Adhikakkà,
Tại cả sông Gayà
Và Sundarikà,
Tại Sarassatì
Và tại Payàna,
Tại Bàhumatì,
Kẻ ngu dầu thường tắm,
Ác nghiệp không rửa sạch.
Sông Sundarikà
Có thể làm được gì?
Payàga làm gì?
Cả sông Bàhukà?

THAM SÂN SI                                    260

Không thể rửa nghiệp đen Của kẻ ác gây tội.

Đối kẻ sống thanh tịnh,
Ngày nào cũng ngày tốt,
Với kẻ sống thanh tịnh,
Ngày nào cũng ngày lành,
Các tịnh nghiệp thanh tịnh,
Luôn thành tựu (thiện) hạnh.
Này vị Bà-la-môn,
Chỉ nên tắm ở đây,
Khiến mọi loài chúng sanh,
Được sống trong an ổn.
Nếu không nói dối trá,
Nếu không hại chúng sanh,
Không lấy của không cho,
Có lòng tín, không tham,
Đi Gayà làm gì,
Gayà một giếng nước?

Khi được nghe nói vậy,            Bà-la-môn Sundarikabharadvaja bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama, như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống,

THAM SÂN SI                                   261

phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị
lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối, để
những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy Chánh
pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương
tiện trình bày. Nay con quy y Tôn giả Gotama, quy
y Pháp và quy y Tăng. Mong con được xuất gia với
Tôn giả Gotama! Mong con được thọ đại giới!

Bà-la-môn Sundarikabharadvaja được xuất gia
với Thế Tôn, được thọ đại giới. Trong thời gian ngắn
sau khi thọ đại giới, Tôn giả Bharadvaja sống độc cư,
không phóng dật, nhiệt tâm tinh cần và không bao
lâu sau khi tự thân chứng ngộ với thượng trí, chứng
đắc và an trú ngay trong hiện tại, vô thượng cứu cánh
Phạm hạnh mà vì mục đích này các Thiện nam tử
xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vị ấy
đã thắng tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành,
những việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái này nữa". Như vậy, Tôn giả Bharadvaja trở
thành một vị A-la-hán nữa.

THAM SÂN SI                                        262

42    Có người tự tánh sanh ra quá nặng về tham ái - TIỂU Kinh PHÁP HÀNH - 45 Trung I, 669

TIỂU KINH PHÁP HÀNH (Culadhammasamadana suttam) – Bài kinh số 45 – Trung I, 669

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi, tại Jetavana, tịnh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo!

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Những vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

– Này các Tỷ-kheo, có bốn loại pháp hành này. Thế nào là bốn?

 Có loại pháp hành hiện tại lạc, tương lai quả

THAM SÂN SI                                       263

báo khổ.
 Có loại pháp hành hiện tại khổ và tương lai
quả báo cũng khổ.
 Có loại pháp hành hiện tại khổ, tương lai quả
báo lạc.
 Có loại pháp hành hiện tại lạc, và tương lai
quả báo cũng lạc.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là loại pháp hành hiện
tại lạc, tương lai quả báo khổ?

Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn thuyết như sau, có sở kiến như sau: "Không có lỗi trong các dục". Những vị này đắm mình trong các dục, hoan lạc với các cô gái lang thang có tóc quấn trên đầu. Họ nói như sau: "Làm sao các Tôn giả Sa-môn, Bà- la-môn kia thấy sự sợ hãi tương lai của các dục, nói đến sự đoạn trừ các dục, nêu lên sự hiểu biết về các dục. Khoái lạc thay, sự xúc chạm với bàn tay có lông mịn của các cô gái lang thang trẻ trung này!"

Sau khi đắm mình trong các dục, khi thân hoại mạng chung, các vị ấy phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Ở đây, họ cảm thọ những cảm giác đau khổ, thống khổ, khốc liệt. Họ nói như sau: "Các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn này thấy sự sợ hãi tương lai của các dục, nói đến sự đoạn trừ các dục, nêu lên

THAM SÂN SI                                        264

sự hiểu biết về các dục. Nhưng chúng ta, do các dục này làm nhân, do các dục này làm duyên, phải cảm thọ những cảm giác đau khổ, thống khổ, khốc liệt".

Này các Tỷ-kheo, ví như vào cuối tháng mùa nóng, một bẹ hột giống cây leo nứt ra và này các Tỷ- kheo, một hột giống cây leo rơi dưới gốc một cây sala. Này các Tỷ-kheo, các vị thần ở trên cây sala ấy lo sợ, run sợ, và hoảng sợ. Bạn bè thân hữu, bà con huyết thống các vị thần trên cây sala ấy, thần vườn, thần rừng, thần cây, thần các dược thảo, cỏ, rừng hội họp lại, an ủi như sau: "Này Tôn giả, chớ có sợ hãi! Này Tôn giả, chớ có sợ hãi! Vì hạt giống ấy, con khổng tước có thể nuốt, con nai có thể ăn, lửa rừng có thể đốt, người làm rừng có thể nhặt đi, các loài mối có thể ăn, hay hạt giống có thể không nẩy mầm". Nhưng này các Tỷ-kheo, hạt giống ấy, con khổng tước không nuốt, con nai không ăn, lửa rừng không đốt, người làm rừng không nhặt đi, các loài mối không ăn, và hạt giống có thể nẩy mầm. Được mưa lớn nhờ các làn mây đúng mùa, hạt giống ấy được lớn lên, và một dây leo trẻ, mềm mại, có lông, chậm chậm mọc lên và bám dính cây sala ấy. Này các Tỷ- kheo, các vị thần trên cây sala ấy suy nghĩ như sau: "Không hiểu vì sao các Tôn giả bạn bè thân hữu, bà con huyết thống ấy, các thần vườn, thần rừng, thần cây, các vị thần trên các dược thảo, cỏ, rừng, thấy

THAM SÂN SI                                        265

sự sợ hãi tương lai trong hột giống, hội họp lại, an ủi như sau: "Này Tôn giả, chớ có sợ hãi! Này Tôn giả chớ có sợ hãi! Vì hột giống ấy, con khổng tước có thể nuốt, con nai có thể ăn, lửa rừng có thể đốt, những người làm rừng có thể nhặt đi, các loài mối có thể ăn, hay hạt giống có thể không nẩy mầm". Khoái lạc thay sự xúc chạm của cây leo trẻ trung mềm mại, có lông đang bám vào!" Cây leo ấy có thể bao trùm cây sala ấy, sau khi bao trùm, liền làm thành một tàn che trên cây ấy, và ở dưới khởi lên cả một lùm cây rậm rạp. Khi ở dưới khởi lên cả một lùm cây rậm rạp, các cành lớn của cây sala ấy có thể bị bóp nghẹt. Rồi này các Tỷ-kheo, các thần trú trên cây sa la ấy suy như sau: "Chính vì thấy sự sợ hãi tương lai này, trong hột giống cây leo ấy mà những Tôn giả, bạn bè thân hữu, bà con huyết thống ấy, các thần vườn, thần rừng, thần cây, các vị thần ở trên các dược thảo, cỏ, rừng, đã hội họp lại và an ủi như sau: "Này Tôn giả chớ có sợ hãi! Này Tôn giả, chớ sợ hãi! Vì hạt giống ấy, con khổng tước có thể nuốt, con nai có thể ăn, lửa rừng có thể đốt, những người làm rừng có thể nhặt đi, các loài mối có thể ăn, hay hạt giống có thể không nẩy mầm". Và nay ta, vì nguyên nhân hạt giống cây leo, cảm thọ những cảm giác đau khổ, thống khổ, khốc liệt".

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn,

THAM SÂN SI                                       266

Bà-la-môn thuyết như sau, có sở kiến như sau: "Không có lỗi trong các dục". Những vị này đắm mình trong các dục, họ hoan lạc với các cô gái lang thang có tóc quấn trên đầu. Họ nói như sau: "Làm sao các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy thấy sự sợ hãi tương lai của các dục, nói đến sự đoạn trừ các dục, nêu lên sự hiểu biết về các dục. Khoái lạc thay, sự xúc chạm với bàn tay có lông mịn của cô gái lang thang trẻ trung này!" Sau khi đắm mình trong các dục, khi thân hoại mạng chung, họ phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Ở đây, họ cảm thọ những cảm giác đau khổ, thống khổ, khốc liệt. Họ nói như sau: "Các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy thấy sự sợ hãi tương lai của các dục, nói đến sự đoạn trừ các dục, nêu lên sự hiểu biết về các dục. Nhưng chúng ta, vì nhân các dục này, vì duyên các dục này, phải cảm thọ những cảm giác đau khổ, thống khổ, khốc liệt". Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi là pháp hành hiện tại lạc, tương lai quả báo khổ.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp hành hiện tại khổ và tương lai quả báo cũng khổ?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể, sống phóng túng, không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất thực không chịu đứng lại, không nhận đồ ăn mang đến,

THAM SÂN SI                                        267

không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình, không nhận
mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nơi nồi chảo, không
nhận đồ ăn đặt tại ngưỡng cửa, không nhận đồ ăn đặt
giữa những cây gậy, không nhận đồ ăn đặt giữa
những cối giã gạo, không nhận đồ ăn từ hai người
đang ăn, không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai,
không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con bú,
không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao cấu,
không nhận đồ ăn đi quyên, không nhận đồ ăn tại chỗ
có chó đứng, không nhận đồ ăn tại chỗ có ruồi bu,
không ăn cá, ăn thịt, không uống rượu nấu, rượu
men, cháo cám.

Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một
miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại hai nhà, chỉ nhận ăn
hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại bảy nhà, vị ấy
chỉ nhận ăn bảy miếng.

Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ
với hai bát, nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn
một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một
bữa. Như vậy vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống
cho đến nửa tháng mới ăn một lần.

Vị ấy chỉ ăn cỏ lúa để sống, lúa tắc, gạo lức, ăn hột cải nivara, ăn da vụn, ăn cám, uống nước bột gạo, ăn bột vừng, ăn cỏ, ăn phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây

THAM SÂN SI                                         268

trong rừng, ăn trái cây rụng để sống.

Vị ấy mặc vải gai thô, mặc vải gai thô lẫn với
các vải khác, mặc vải tẩm liệm quăng đi, mặc vải
phấn tảo y, mặc vỏ cây tikitaka làm áo, mặc da con
sơn dương đen, mặc áo bện từng mảnh da con sơn
dương đen, mặc áo bằng cỏ cát tường, mặc áo vỏ cây,
mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại
thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo
bằng lông cú.

Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người tập tục sống nhổ râu tóc, là người theo hạnh thường đứng không dùng chỗ ngồi, là người ngồi chò hỏ, sống theo hạnh ngồi chò hỏ một cách tinh tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ nằm trên giường gai, sống dùng ván gỗ làm giường, sống nằm trên đất trần, thường nằm ngủ một bên hông, sống để bụi và nhớp che dấu thân mình, sống và ngủ ngoài trời, theo hạnh bạ đâu nằm đấy, sống ăn các uế vật, theo hạnh ăn các uế vật, sống không uống nước lạnh, theo hạnh không uống nước lạnh, sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi). Như vậy, vị ấy sống theo hạnh hành hạ xác thân dưới nhiều hình thức như vậy. Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là pháp

THAM SÂN SI                                          269

hành hiện tại khổ và tương lai quả báo cũng khổ.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp hành hiện tại khổ, tương lai quả báo lạc?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự tánh sanh
ra quá nặng về tham ái, luôn luôn cảm thọ những
cảm giác khổ ưu do tham ái sanh; có người tự tánh
sanh ra quá nặng về sân hận, luôn luôn cảm thọ
những cảm giác khổ ưu do sân hận sanh; có người tự
tánh sanh ra quá nặng về si mê, luôn luôn cảm thọ
những cảm giác khổ ưu do si mê sanh. Với khổ và
với ưu, với mặt đầy nước mắt và khóc than, vị ấy
sống theo phạm hạnh, hoàn toàn đầy đủ trong sạch.
Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung, được sanh thiện
thú, Thiên giới, cõi đời này. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, được gọi là pháp hành hiện tại khổ, tương lai
quả báo lạc.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là pháp hành hiện tại lạc và tương lai quả báo cũng lạc?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự tánh sanh ra không quá nặng về tham ái, không luôn luôn cảm thọ những cảm giác khổ ưu do tham ái sanh; có người tự tánh sanh ra không quá nặng về sân hận, không luôn luôn cảm thọ những cảm giác khổ ưu do sân hận sanh; có người tự tánh sanh ra không quá nặng về si

THAM SÂN SI                                        270

mê, không luôn luôn cảm thọ những cảm giác khổ ưu do si mê sanh.

- Vị ấy ly dục, ly các pháp bất thiện chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, có tầm có tứ;
- Diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai,
một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm
không tứ, nội tĩnh nhất tâm;
- Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm
lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú,
chứng và an trú Thiền thứ ba;
- Xả lạc và xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc, xả niệm thanh tịnh.
Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung, được sanh
thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Như vậy này các
Tỷ-kheo, được gọi là pháp hành hiện tại lạc và tương
lai quả báo cũng lạc. Này các Tỷ-kheo, như vậy là
bốn loại pháp hành.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THAM SÂN SI                                       271

43       Có người... Bản tánh tham dục rất cường thịnh - Kinh VỚI CHI TIẾT – Tăng II, 99

VỚI CHI TIẾT – Tăng II, 99

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?

-   Đạo hành khổ, thắng trí chậm;
-   Đạo hành khổ, thắng trí nhanh;
-   Đạo hành lạc, thắng trí chậm;
-   Đạo hành lạc, thắng trí nhanh.

Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí chậm?

- Ở đây, có người bản tánh tham dục rất cường
thịnh, luôn luôn cảm thọ khổ ưu do tham dục sanh;
bản tánh sân rất cường thịnh, luôn luôn cảm thọ
khổ ưu do sân hận sanh; bản tánh si rất cường
thịnh, luôn luôn cảm thọ khổ ưu do si sanh.
- Với người ấy, năm căn này hiện ra rất mềm yếu,
tức là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn.
Do năm căn này mềm yếu, người ấy đạt được Vô
gián định một cách chậm chạp để đoạn diệt các

THAM SÂN SI                                          272

lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành khổ, thắng trí chậm.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí nhanh?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người bản tánh tham
dục rất cường thịnh … luôn luôn cảm thọ khổ ưu
do si sanh.
- Với người ấy, năm căn này hiện ra hết sức dồi dào,
tức là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn.
Do năm căn này hết sức dồi dào, người ấy đạt
được Vô gián định một cách mau chóng để đoạn
diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo
hành khổ, thắng trí nhanh.

4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí chậm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người bản tánh tham
dục không có cường thịnh, thường không có cảm
thọ khổ ưu do tham dục sanh; bản tánh sân không
có cường thịnh, thường không có cảm thọ khổ ưu
do sân sanh; bản tánh si không có cường thịnh,
thường không có cảm thọ khổ ưu do si sanh.
- Với người ấy, năm căn này hiện ra rất mềm yếu,
tức là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn.
Do năm căn này mềm yếu, người ấy đạt được Vô

THAM SÂN SI                                          273

gián định một cách chậm chạp để đoạn diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành lạc, thắng trí chậm.

5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí nhanh?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người bản tánh
tham dục không có cường thịnh, thường không có
cảm thọ khổ ưu do tham dục sanh; bản tánh sân
không có cường thịnh, thường không có cảm thọ
khổ ưu do sân sanh; bản tánh si không có cường
thịnh, thường không có cảm thọ khổ ưu do si sanh.
- Với người ấy, năm căn này hiện ra rất dồi dào, tức
là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn. Do
năm căn này dồi dào, người ấy đạt được Vô gián
định một cách nhanh chóng để đoạn diệt các lậu
hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành lạc,
thắng trí nhanh. Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo
hành này.

BẤT TỊNH – 102tc2

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này. Thế nào là bốn?

THAM SÂN SI                                         274

-   Đạo hành khổ, thắng trí chậm;
-   Đạo hành khổ, thắng trí nhanh;
-   Đạo hành lạc, thắng trí chậm;
-   Đạo hành lạc, thắng trí nhanh.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí chậm?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán bất
tịnh trên thân, với tưởng nhàm chán đối với các
món ăn, với tưởng không hoan hỷ đối với tất cả
thế giới, quán vô thường đối với tất cả hành, với
tưởng, chết, khéo an trú nội tâm.
- Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín
lực, tàm lực, quý lực, tấn lực, tuệ lực. Với vị ấy,
năm căn này hiện ra rất mềm yếu, tức là tín căn
… tuệ căn. Vị ấy, do năm căn này hiện ra rất mềm
yếu, đạt được Vô gián định một cách chậm chạp
để đoạn diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là đạo hành khổ, thắng trí chậm.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành khổ, thắng trí nhanh?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán bất tịnh trên thân, với tưởng nhàm chán đối với các món ăn, với tưởng không hoan hỷ đối với tất cả

THAM SÂN SI                                        275

thế giới, quán vô thường đối với tất cả hành, với
tưởng, chết, khéo an trú nội tâm.
- Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín
lực … tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện khởi
rất dồi dào, tức là tín căn … tuệ căn. Vị ấy, do
năm căn này hiện ra rất dồi dào, chứng được Vô
gián định một cách nhanh chóng để đoạn diệt các
lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành
khổ, thắng trí nhanh.

4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí chậm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp bất
thiện … chứng và trú Thiền thứ nhất; làm cho tịnh
chỉ tầm và tứ … chứng và trú Thiền thứ hai; ly hỷ trú
xả … chứng và trú Thiền thứ ba … xả lạc, xả khổ,
chấm dứt khổ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú
Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh
tịnh.

Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực
… tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện khởi rất mềm
yếu, tức là tín căn … tuệ căn. Vị ấy, do năm căn mềm
yếu này, đạt được Vô gián định một cách chậm chạp
để đoạn diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là đạo hành lạc, thắng trí chậm.

THAM SÂN SI                                        276

5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo hành lạc, thắng trí nhanh?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp bất
thiện … chứng và trú Thiền thứ nhất … chứng và trú
Thiền thứ hai … chứng và trú Thiền thứ ba … chứng
và trú Thiền thứ tư … Vị ấy sống y cứ trên năm hữu
học lực này, tức là tín lực … tuệ lực.

Với vị ấy, năm căn này hiện khởi rất dồi dào, tức là
tín căn … tuệ căn. Do năm căn mềm rất dồi dào này,
vị ấy chứng đạt Vô gián định một cách nhanh chóng
để đoạn diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là đạo hành lạc, thắng trí nhanh.

Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.

THAM SÂN SI                                       277

44    Do duyên các pháp làm chỗ cho dục tham trg quá khứ, ước muốn khởi lên - Kinh NHÂN DUYÊN 3 – Tăng I, 477

NHÂN DUYÊN 3 – Tăng I, 477

1. - Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn khởi
lên.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn khởi
lên.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn khởi
lên.
2. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ ý xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn
khởi lên?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong quá khứ; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.

THAM SÂN SI                                     278

- Do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham
trong quá khứ; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong quá khứ, ước muốn sanh khởi.
3. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ ý xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn
khởi lên?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong tương lai; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.
- Do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham
trong tương lai; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong tương lai, ước muốn sanh khởi.
4. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn
khởi sanh?

THAM SÂN SI                                         279

- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong hiện tại; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.
- Do duyên các pháp làm chỗ ý xứ cho dục tham
trong hiện tại; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong hiện tại, ước muốn sanh khởi.

NHÂN DUYÊN 4 – Tăng I, 479

1. - Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong quá khứ; ước muốn
không khởi sanh.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong tương lai; ước muốn
không khởi sanh.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong hiện tại; ước muốn
không sanh khởi.

THAM SÂN SI                                        280

2. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong quá khứ, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong quá
khứ.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn
không sanh khởi.
3. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong tương lai, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong
tương lai.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.

THAM SÂN SI                                       281

Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn
không sanh khởi.
4. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện
tại.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn
không sanh khởi.

THAM SÂN SI                                       282

45    Do duyên gì có người tàn bạo, có người hiền lành - Kinh Canda – Tương IV, 479

Canda – Tương IV, 479 (Tàn bạo)

1) Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi (Xá-vệ), Jetavana (Thắng Lâm), tại vườn ông Anàthapindika (Cấp Cô Độc).

2) Rồi thôn trưởng Canda bạch Thế Tôn:

-- Do nhân gì, bạch Thế Tôn, do duyên gì ở đây, có người được gọi tên là tàn bạo? Do nhân gì, do duyên gì ở đây, có người được gọi là hiền lành (sùrato)?

4) -- Ở đây, này Thôn trưởng, có người tham dục (ràyo) chưa được đoạn tận. Do tham dục (ràga) chưa được đoạn tận, người ấy bị người khác làm cho phẫn nộ. Do bị người khác làm phẫn nộ nên phẫn nộ hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là tàn bạo. Sân chưa được đoạn tận. Do sân chưa được đoạn tận, người ấy bị người khác làm cho phẫn nộ. Do bị người khác làm cho phẫn nộ nên phẫn nộ hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là tàn bạo. Si chưa được đoạn tận. Do si chưa được đoạn tận, người ấy bị người khác làm cho phẫn nộ. Do bị người khác làm cho phẫn nộ

THAM SÂN SI                                        283

nên phẫn nộ hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là tàn bạo.

Này Thôn trưởng, đây là nhân, đây là duyên, ở đây, có người được gọi tên là tàn bạo.

5) Nhưng ở đây, này Thôn trưởng, có người tham
dục được đoạn tận. Do tham dục được đoạn tận nên
người ấy không bị người khác làm cho phẫn nộ. Do
không bị người khác làm cho phẫn nộ nên phẫn nộ
không hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là hiền
lành. Sân được đoạn tận. Do sân đã được đoạn tận
nên người ấy không bị người khác làm cho phẫn nộ.
Do không bị người khác làm cho phẫn nộ nên phẫn
nộ không hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là
hiền lành. Si đã được đoạn tận. Do si đã đoạn tận nên
người ấy không bị người khác làm cho phẫn nộ. Do
không bị người khác làm cho phẫn nộ nên phẫn nộ
không hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là hiền
lành.

Này Thôn trưởng, đây là nhân, đây là duyên, ở đây, có người được gọi tên là hiền lành.

6) Được nghe nói vậy, thôn trưởng Canda bạch Thế Tôn:

THAM SÂN SI                                        284

-- Thật là vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật là vi diệu, bạch
Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, như người dựng đứng lại
những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày những gì bị
che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn
sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể
thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn
dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Bạch
Thế Tôn, con nay xin quy y Phật, Pháp và chúng
Tăng. Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ
nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy
ngưỡng!

THAM SÂN SI                                          285

46    Do duyên gì ác nghiệp, thiện nghiệp được làm.. - Kinh MAHALI – Tăng IV, 355

MAHALI – Tăng IV, 355

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli, tại Đại Lâm, tại
ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Mahàli người Licchavi, đi
đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Mahàli người
Licchavi bạch Thế Tôn:

2.- Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, ác nghiệp được làm, ác nghiệp được tiếp tục làm?

- Này Mahàli:

1. Do nhân tham, do duyên tham, ác nghiệp được
làm, ác nghiệp được tiếp tục làm.
2. Do nhân sân, do duyên sân, ác nghiệp được
làm, ác nghiệp được tiếp tục làm.
3. Do nhân si, do duyên si, ác nghiệp được làm,
ác nghiệp được tiếp tục làm.
4. Do nhân phi như lý tác ý, do duyên phi như lý
tác ý, ác nghiệp được làm, ác nghiệp được tiếp
tục làm.

THAM SÂN SI                                       286

5. Do nhân tâm tà hướng, do duyên tâm tà hướng, ác nghiệp được làm, ác nghiệp được tiếp tục làm.

Này Mahàli, đây là nhân, đây là duyên, ác nghiệp được làm, ác nghiệp được tiếp tục làm.

3. - Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, thiện nghiệp được làm, thiện nghiệp được tiếp tục làm?

- Này Mahàli:

1. Do nhân vô tham, do duyên vô tham, thiện
nghiệp được làm, thiện nghiệp được tiếp tục
làm.
2. Do nhân vô sân, do duyên vô sân...
3. Do nhân vô si, do nhân vô si...
4. Do nhân như lý tác ý, do duyên như lý tác ý...
5. Do nhân tâm chánh hướng, do duyên tâm
chánh hướng, thiện nghiệp được làm, thiện
nghiệp được tiếp tục làm.

Này Mahàli, đây là nhân, đây là duyên, thiện nghiệp được làm, thiện nghiệp được tiếp tục làm.

- Và này Mahàli, nếu 10 pháp này không hiện hữu ở đời, thời đây không có lời tuyên bố về

THAM SÂN SI                                      287

phi pháp hành, bất bình đẳng hành, hay
pháp hành, bình đẳng hành.
- Vì rằng, này Mahàli, mười pháp này hiện hữu
ở đời, thời ở đây có lời tuyên bố về phi pháp
hành, bất bình đẳng hành, hay pháp hành, bình
đẳng hành.

THAM SÂN SI                                    288

47    Do thấy nguy hại gì mà Thế Tôn tuyên bố đoạn tận tham sân si - Kinh CHANNA – Tăng I, 390

CHANNA – Tăng I, 390
1. Nhân duyên ở Sàvatthi
Rồi du sĩ Channa đi đến Tôn giả Ànanda, sau khi
đến, nói lên với Tôn giả những lời chào đón thăm
hỏi; sau khi nói lên với Tôn giả những lời chào đón
thăm hỏi thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, du sĩ Channa nói với Tôn giả
Ànanda:
- Thưa Hiền giả Ànanda, có phải các Người tuyên
thuyết về đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si?
- Vâng, thưa Hiền giả, chúng tôi tuyên thuyết về
đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si.
 Thưa Hiền giả, do thấy nguy hại của tham như thế
nào, các Người tuyên thuyết về đoạn tận tham?
 Do thấy nguy hại của sân như thế nào, các Người
tuyên thuyết về đoạn tận sân?
 Do thấy nguy hại của si như thế nào, các Người
tuyên thuyết về đoạn tận si?
2- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất
tự chủ, nghĩ đến hại mình, nghĩ đến hại người, nghĩ

THAM SÂN SI                                      289

đến hại cả hai, cảm giác khổ ưu thuộc về tâm. Khi
tham được đoạn tận, không nghĩ đến hại mình, không
nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không
cảm giác khổ ưu thuộc về tâm.
- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất tự
chủ, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Khi
tham được đoạn tận, thân không làm ác, miệng
không nói ác, ý không nghĩ ác.
- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất tự
chủ, không như thật rõ biết lợi mình, không như
thật rõ biết lợi người, không như thật rõ biết lợi cả
hai. Khi tham được đoạn tận, như thật rõ biết lợi
mình, như thật rõ biết lợi người, như thật rõ biết
lợi cả hai.
 Tham, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, nghĩ đến hại mình …
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Khi
sân được đoạn tận, thân không làm ác, miệng
không nói ác, ý không nghĩ ác.
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, không như thật rõ biết lợi mình, không

THAM SÂN SI                                          290

như thật rõ biết lợi người, không như thật rõ
biết lợi cả hai. Khi sân được đoạn tận, như thật
rõ biết lợi mình, như thật rõ biết lợi người, như
thật rõ biết lợi cả hai.
 Sân, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
nghĩ đến hại mình … Khi si được đoạn tận,
không nghĩ đến hại mình … không cảm giác
khổ ưu thuộc về tâm.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
làm ác hạnh với thân … làm ác hạnh với ý. Khi
si được đoạn tận, không làm ác hạnh với thân
… với ý.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
không như thật rõ biết lợi mình, … không như
thật rõ biết lợi cả hai. Khi si được đoạn tận, như
thật rõ biết lợi mình … như thật rõ biết lợi cả
hai.
 Si, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Thấy sự nguy hại này của tham, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận tham.

THAM SÂN SI                                          291

- Thấy sự nguy hại này của sân, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận sân.
- Thấy sự nguy hại này của si, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận si.
3- Có con đường nào, thưa Hiền giả, có đạo lộ nào
đưa đến đoạn tận tham, sân, si?
- Có con đường, thưa Hiền giả, có đạo lộ đưa đến
đoạn tận tham, sân, si.
- Con đường ấy là gì, thưa Hiền giả, đạo lộ ấy là gì
đưa đến đoạn tận tham, sân, si?
- Chính là Thánh đạo tám ngành, tức là chánh tri
kiến, chánh tư duy, … chánh định. Đây là con đường,
thưa Hiền giả, đây là đạo lộ đưa đến đoạn tận tham,
sân, si.
- Hiền thiện là con đường, thưa Hiền giả! Hiền thiện
là đạo lộ đưa đến đoạn tận tham, sân, si! Thật là vừa
đủ, thưa Hiền giả Ànanda, để áp dụng không phóng
dật.

THAM SÂN SI                                        292

48    Do thấy vị ngọt trong các pháp nên tham sân si không đoạn tận được - Kinh HAI LOẠI TỘI – Tăng I, 94

HAI LOẠI TỘI – Tăng I, 94
1. Như vầy tôi nghe.
Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Thắng lâm, khu
vườn ông Anàthapindika. Tại đấy, Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo.
- Bạch Thế Tôn. Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn.
Thế tôn nói như sau:
- Có hai loại tội này, này các Tỷ-kheo. Thế nào là
hai?
- Tội có kết quả ngay trong hiện tại,
- Và tội có kết quả trong đời sau.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tội có kết quả ngay
trong hiện tại?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thấy vua chúa bắt
được một người ăn trộm, kẻ vô loại, liền áp dụng
nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh
bằng gậy, họ đánh bằng côn, họ chặt tay, họ chặt
chân, họ chặt tay chân, họ xẻo tai, họ cắt mũi, họ xẻo

THAM SÂN SI                                         293

tai cắt mũi. Họ dùng hình phạt vạc dầu, họ dùng hình
phạt bối đầu hình (xẻo đỉnh đầu thành hình con sò),
họ dùng hình phạt La-hầu khẩu hình … hỏa man hình
(lấy lửa đốt thành vòng hoa) … đốt tay … khu hành
hình (lấy rơm bện lại rồi siết chặt) … bì y hình (lấy
vỏ cây làm áo) … linh dương hình (hình phạt con dê
núi) … câu nhục hình (lấy câu móc vào thịt) … tiền
hình (cắt thịt thành đồng tiền) … khối chắp hình …
chuyển hình … cao đạp đài … Họ tưới bằng dầu sôi,
họ cho chó ăn, họ đóng cọc những người sống, họ
lấy gươm chặt đầu.
Người thấy vậy suy nghĩ như sau: "Do nhân các ác
nghiệp như vậy, vua chúa bắt được kẻ ăn trộm, kẻ vô
loại, liền áp dụng nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh
bằng roi … họ lấy gươm chặt đầu. Nếu ta làm các ác
nghiệp như vậy, vua sẽ bắt ta và áp dụng các hình
phạt ấy". Người ấy sợ hãi tội phạm ngay trong hiện
tại, không có cướp phá tài sản của những người khác.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tội có kết quả ngay trong
hiện tại.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tội có kết quả
trong đời sau?
Ở đây, có người suy xét như sau: "Quả dị thục của
thân làm ác trong đời sau là ác và khổ. Quả dị thục
của miệng nói ác trong đời sau là ác và khổ. Quả dị
thục của ý nghĩ ác trong đời sau là ác và khổ. Nếu

THAM SÂN SI                                        294

thân ta làm ác, nói điều ác, nghĩ việc ác, sao ta lại
không có thể, sau khi thân hoại mạng chung, phải
sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục". Người ấy
sợ hãi tội có kết quả trong đời sau, từ bỏ thân làm ác,
tu tập thân làm thiện, từ bỏ miệng nói ác, tu tập
miệng nói thiện, từ bỏ ý nghĩ ác, tu tập ý nghĩ thiện,
và cư xử tự ngã hoàn toàn thanh tịnh. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là tội có kết quả trong đời sau.
Này các Tỷ-kheo, trên đây là hai loại tội.
Do vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải học tập như sau:
"Chúng ta phải sợ hãi đối với tội có kết quả hiện tại.
Chúng ta phải sợ hãi đối với tội có kết quả trong đời
sau. Chúng ta phải tránh xa các tội. Chúng ta phải
thấy rõ sự nguy hiểm của các tội". Như vậy, này các
Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.
Đối với ai tránh xa các tội, này các Tỷ-kheo, đối với
ai thấy rõ sự nguy hiểm của các tội, thời được chờ
đợi rằng người ấy sẽ được giải thoát tất cả các tội.
----------------
2. Có hai sự tinh cần này rất khó thực hiện ở đời. Thế
nào là hai?
- Sự tinh cần của các gia chủ ở nhà với mục đích
bố thí các vật dụng như y, đồ ăn khất thực, các
sàng tọa, các dược phẩm trị bệnh,

THAM SÂN SI                                          295

- Và sự tinh cần của các người xuất gia từ bỏ gia
đình, đời sống không gia đình, với mục đích từ
bỏ tất cả sanh y.
Hai sự tinh cần này, này các Tỷ-kheo, rất khó thực
hiện ở đời. Trong hai tinh cần này, này các Tỷ-kheo,
tối thắng là tinh cần với mục đích từ bỏ tất cả sanh y.
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập
như sau: "Ta sẽ cố gắng tinh cần để từ bỏ tất cả sanh
y". Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học
tập.
-----------------
3. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, làm cho nung
nấu. Thế nào là hai?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân làm ác, thân
không làm thiện, miệng nói lời ác, miệng không nói
thiện, ý nghĩ ác, ý nghĩ không thiện.
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta đã làm
ác".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta đã
không làm thiện".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta đã nói
lời ác".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta đã
không nói lời thiện".

THAM SÂN SI                                          296

- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta đã nghĩ ác".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta đã không
nghĩ thiện".
Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, làm cho nung
nấu.
----------------
4. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, không làm cho
nung nấu. Thế nào là hai?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân làm thiện,
thân không làm ác, miệng nói lời thiện, miệng không
nói ác, ý nghĩ thiện, ý không nghĩ ác.
- Vị ấy không bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta
đã làm thiện",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta không
làm ác",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta đã
nói lời thiện",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta
không nói ác",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta nghĩ
thiện",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta không
nghĩ ác".

THAM SÂN SI                                       297

Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, không làm cho
nung nấu.
------------------
5. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, Ta đã học
được, biết được. Thế nào là hai?
- Không biết đủ đối với thiện pháp
- Và không có thối chuyển đối với tinh cần.
Không có thối chuyển, này các Tỷ-kheo, Ta cố gắng
như sau: "Ta sẵn sàng, dầu chỉ còn da, gân và xương,
dầu thịt và máu trên thân bị khô héo, mong rằng sẽ
có tinh tấn kiên trì để chứng đắc những gì chưa
chứng đắc, nhờ sức mạnh của người, nhờ tinh tấn
của người, nhờ cần dõng của người. Ta nhờ không
phóng dật, chứng được Chánh Giác. Nhờ không
phóng dật, chứng được Vô thượng an ổn khỏi các
khổ ách".
Và này các Tỷ-kheo, nếu các Thầy không có thối
chuyển, cố gắng như sau: "Ta sẵn sàng, dầu chỉ còn
da, gân và xương, dầu thịt và máu trên thân bị khô
héo, mong rằng sẽ có tinh tấn kiên trì để chứng đắc
những gì chưa chứng đắc, nhờ sức mạnh của người,
nhờ tinh tấn của người, nhờ cần dõng của người".
Thời không bao lâu, này các Tỷ-kheo, các Thầy sẽ
đạt được mục đích mà các Thiện nam tử chơn chánh
xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: "Đó

THAM SÂN SI                                       298

chính là vô thượng cứu cánh Phạm hạnh, ngay trong
hiện tại, các Thầy với thắng trí, tự mình chứng ngộ,
chứng đạt và an trú.
Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập
như sau: "Không có thối chuyển, chúng ta cố gắng,
chúng ta sẵn sàng dầu chỉ còn da, gân và xương, dầu
thịt và máu trên thân bị khô héo, mong rằng sẽ có
tinh tấn kiên trì để chứng đắc những gì chưa chứng
đắc, nhờ sức mạnh của người, nhờ tinh tấn của
người, nhờ cần dõng của người". Như vậy, này các
Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.
-------------------
6. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, Thế nào là hai?
- Thấy vị ngọt trong các pháp có thể khởi lên kiết
sử.
- Và thấy nhàm chán trong các pháp có thể khởi
lên kiết sử.
Ai sống thấy vị ngọt trong các pháp có thể khởi lên
kiết sử, thời tham không đoạn tận, sân không đoạn
tận, si không đoạn tận. Do tham không đoạn tận, sân
không đoạn tận, si không đoạn tận, nên không giải
thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta
nói rằng người ấy không giải thoát khỏi khổ đau.
Ai sống thấy nhàm chán trong các pháp có thể khởi
lên kiết sử, thời tham được đoạn tận, sân được đoạn

THAM SÂN SI                                        299

tận, si được đoạn tận. Do tham được đoạn tận, sân
được đoạn tận, si được đoạn tận, nên được giải thoát
khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng
người ấy giải thoát khỏi khổ đau.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp.
------------------
7. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, là pháp đen. Thế
nào là hai?
 Không tàm
 Và không quý.
Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp đen.
8. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, là pháp trắng. Thế
nào là hai?
 Tàm
 Và quý.
Các pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp trắng.
9. Hai pháp trắng này, này các Tỷ-kheo, che chở cho
thế giới. Thế nào là hai?
 Tàm
 Và quý.
Nếu hai pháp trắng này, không che chở cho thế giới,
thời không thể chỉ được đây là mẹ, hay là chị em của
mẹ, hay đây là vợ của anh hay em của mẹ, hay đây

THAM SÂN SI                                           300

là vợ của thầy hay đây là vợ của các vị tôn trưởng.
Và thế giới sẽ đi đến hỗn loạn như giữa các loài dê,
loài gà vịt, loài heo, loài chó, loài dã can.
Vì rằng, này các Tỷ-kheo, có hai pháp trắng này che
chở cho thế giới, nên mới có thể chỉ được đây là mẹ,
hay là chị em của mẹ, hay đây là vợ của anh hay em
của mẹ, hay đây là vợ của thầy, hay đây là vợ của
các vị tôn trưởng.
------------------
10. Có hai thời kỳ an cư mùa mưa, này các Tỷ-kheo.
Thế nào là hai?
 Tiền an cư
 Và hậu an cư.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai thời kỳ an
cư mùa mưa.

THAM SÂN SI                                       301

49    Dòng chảy đưa đến đoạn tận tham sân si - Kinh KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430

KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430

1. - Này các Tỷ-kheo, nếu ba pháp không có mặt ở
đời, thời Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác không xuất hiện ở đời và Pháp, Luật được
Như Lai thuyết giảng không được nêu rõ ở đời.
Thế nào là ba?

- Sanh. - Già. - Và chết.

Này các Tỷ-kheo, nếu ba pháp này không hiện hữu
ở đời, thời Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
không xuất hiện ở đời, và Pháp, Luật do Như Lai
thuyết giảng không được nêu rõ ở đời. Vì rằng, này
các Tỷ-kheo, ba pháp này có mặt ở đời, do vậy Như
Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời,
do vậy, Pháp, Luật do Như Lai thuyết giảng được
nêu rõ ở đời.

3. Này các Tỷ-kheo, không đoạn tận ba pháp thời không có thể đoạn tận sanh, thời không có thể đoạn

THAM SÂN SI                                      302

tận già, thời không có thể đoạn tận chết. Thế nào là ba?

- Không đoạn tận tham. - Không đoạn tận sân. - Không đoạn tận si.

Do không đoạn tận ba pháp này, không có thể đoạn tận sanh, không có thể đoạn tận già, không có thể đoạn tận chết.

5. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp, thời không có thể đoạn tận tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể đoạn tận si. Thế nào là ba?

- Không đoạn tận thân kiến. - Không đoạn tận nghi. - Không đoạn tận giới cấm thủ.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể đoạn tận si.

7. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận thân kiến, không có thể đoạn
tận nghi, không có thể đoạn tận giới cấm thủ. Thế
nào là ba?

THAM SÂN SI                                       303

1. Không đoạn tận phi như lý tác ý. 2. Không đoạn tận tu tập tà đạo. 3. Không đoạn tận tánh thụ động.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận thân kiến, không có thể đoạn tận nghi, không có thể đoạn tận giới cấm thủ.

9. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận phi như lý tác ý, không có thể
đoạn tận tu tập tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ
động. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận vọng niệm. 2. Không đoạn tận không tỉnh giác. 3. Không đoạn tận tâm loạn động.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận phi như lý tác ý, không có thể
đoạn tận tu tập tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ
động.

11. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận vọng niệm, không có thể đoạn
không tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn
động. Thế nào là ba?

THAM SÂN SI                                         304

1. Không đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh.
2. Không đoạn tận không muốn nghe Thánh
pháp.
3. Không đoạn tận bới lông tìm vết.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận vọng niệm, không có thể đoạn
tận không tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn
động.

13. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh, không có thể đoạn tận không muốn nghe
Thánh pháp, không có thể đoạn tận bới lông tìm vết.
Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận trạo cử. 2. Không đoạn tận không chế ngự. 3. Không đoạn tận ác giới.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh, không có thể đoạn tận không muốn nghe
Thánh pháp, không có thể đoạn tận tâm bới lông tìm
vết.

THAM SÂN SI                                      305

15. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận tâm ba
pháp, không có thể đoạn tận trạo cử, không có thể
đoạn tận không chế ngự, không có thể đoạn tận ác
giới. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận không có lòng tin. 2. Không đoạn tận xan tham. 3. Không đoạn tận biếng nhác.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận trạo cử, không có thể đoạn tận không chế ngự, không có thể đoạn tận ác giới.

17. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận không có lòng tin, không có
thể đoạn tận xan tham, không có thể đoạn tận biếng
nhác. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận không cung kính. 2. Không đoạn tận khó nói. 3. Không đoạn tận ác bằng hữu.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo không có thể đoạn tận xan tham, không có thể đoạn tận biếng nhác.

19. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp, không có thể đoạn tận không cung kính, không có

THAM SÂN SI                                       306

thể đoạn tận khó nói, không có thể đoạn tận ác bằng hữu. Thế nào là ba?

1. Không đoạn tận không xấu hổ. 2. Không đoạn tận không sợ hãi. 3. Không đoạn tận phóng dật.

Do ba pháp này không đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận không cung kính, không có
thể đoạn tận khó nói, không có thể đoạn tận ác bằng
hữu.

21. Này các Tỷ-kheo:

1. Người này không có xấu hổ, không có sợ hãi,
có phóng dật.
2. Người ấy do phóng dật, không có thể đoạn tận
không cung kính, không có thể đoạn tận khó
nói, không có thể đoạn tận ác bằng hữu.
3. Người ấy do ác bằng hữu, không có thể đoạn
tận không có lòng tin, không có thể đoạn tận
xan tham, không có đoạn tận biếng nhác.
4. Vị ấy do biếng nhác, không có thể đoạn tận
trạo cử, không có thể đoạn tận không chế ngự,
không có thể đoạn tận ác giới.
5. Vị ấy do ác giới, không có thể đoạn tận không
ưa yết kiến các bậc Thánh, không có thể đoạn

THAM SÂN SI                                      307

tận không ưa nghe Thánh pháp, không có thể
đoạn tận bới lông tìm vết.
6. Vị ấy do bới lông tìm vết, không có thể đoạn
tận vọng niệm, không có thể đoạn tận không có
tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn động.
7. Vị ấy do tâm loạn động, không có thể đoạn tận
phi như lý tác ý, không có thể đoạn tận tu tập
tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ động.
8. Vị ấy do tâm thụ động, không có thể đoạn tận
tâm thân kiến, không có thể đoạn tận nghi,
không có thể đoạn tận giới cấm thủ.
9. Vị ấy do nghi hoặc, không có thể đoạn tận
tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể
đoạn tận si.
10. Vị ấy do không đoạn tận tham, không đoạn tận
sân, không đoạn tận si, không có thể đoạn tận
sanh, không có thể đoạn tận già, không có thể
đoạn tận chết.

22. Do đoạn tận ba pháp, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn tận già, có thể đoạn tận chết. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận tham. 2. Do đoạn tận sân. 3. Do đoạn tận si.

THAM SÂN SI                                        308

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn tận già, có thể đoạn tận chết.

24. Này các Tỷ-kheo, do ba pháp được đoạn tận, có thể đoạn tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận si. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận thân kiến. 2. Do đoạn tận nghi. 3. Do đoạn tận giới cấm thủ.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận si.

26. Này các Tỷ-kheo, do ba pháp được đoạn tận, có thể đoạn tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn tận giới cấm thủ. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận phi như lý tác ý. 2. Do đoạn tận thực hành tà đạo. 3. Do đoạn tận tánh thụ động.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn tận giới cấm thủ.

THAM SÂN SI                                        309

28. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận thực hành tà đạo, có thể đoạn tận tánh thụ động. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận vọng niệm. 2. Do đoạn tận không tỉnh giác. 3. Do đoạn tận tâm loạn động.

Do đoạn tận ba pháp, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tánh thụ động.

30. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tâm loạn động. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh.
2. Do đoạn tận không muốn nghe Thánh pháp.
3. Do đoạn tận bới lông tìm vết.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tâm loạn động.

32. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc Thánh, có thể đoạn tận không muốn nghe

THAM SÂN SI                                         310

Chánh pháp, có thể đoạn tận bới lông tìm vết. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận trạo cử. 2. Do đoạn tận không chế ngự. 3. Do đoạn tận ác giới.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, đoạn tận không muốn nghe Thánh pháp, có thể đoạn tận bới lông tìm vết.

34. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể đoạn tận ác giới. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không có lòng tin. 2. Do đoạn tận xan tham. 3. Do đoạn tận biếng nhác.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể đoạn tận ác giới.

36. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không có lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có thể đoạn tận biếng nhác. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không cung kính. 2. Do đoạn tận khó nói.

THAM SÂN SI                                        311

3. Do đoạn tận ác bằng hữu.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể
đoạn tận không có lòng tin, có thể đoạn tận không có
lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có thể đoạn tận
biếng nhác.

38. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có thể đoạn tận ác bằng hữu. Thế nào là ba?

1. Do đoạn tận không xấu hổ. 2. Do đoạn tận không sợ hãi. 3. Do đoạn tận phóng dật.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có thể đoạn tận ác bằng hữu.

40. Này các Tỷ-kheo:

1. Người này có xấu hổ có sợ hãi, không có phóng
dật.
2. Người ấy do không phóng dật, có thể đoạn tận
không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có
thể đoạn tận ác bằng hữu.

THAM SÂN SI                                       312

3.  Người ấy do thiện bằng hữu, có thể đoạn tận
không có lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có
thể đoạn tận biếng nhác.
4. Người ấy do tinh cần tinh tấn, có thể đoạn tận
trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể
đoạn tận ác giới.
5. Người ấy do giới đức, có thể đoạn tận không
muốn yết kiến các bậc Thánh, có thể đoạn tận
không muốn nghe Thánh pháp, có thể đoạn tận
bới lông tìm vết.
6. Người ấy do không bới lông tìm vết, có thể
đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh
giác, có thể đoạn tận tâm không loạn động.
7. Người ấy do tâm không loạn động, có thể đoạn
tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận tu tập tà
đạo, có thể đoạn tận tâm thụ động.
8. Người ấy do tâm không thụ động, có thể đoạn
tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn
tận giới cấm thủ.
9. Người ấy do không có nghi hoặc, có thể đoạn
tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận
si.
10. Vị ấy do đoạn tận tham, do đoạn tận sân, do
đoạn tận si, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn
tận già, có thể đoạn tận chết.

THAM SÂN SI                                         313

50    Giường cao, giường lớn của bậc Thánh - Kinh VENÀGA – Tăng I, 323

VENÀGA – Tăng I, 323
1-7
1. Một thời, Thế Tôn đang đi du hành giữa dân chúng
Kosala cùng với đại chúng Tỷ-kheo, đi đến một làng
Bà-la-môn Kosala, tên là Venàgapura. Các gia chủ
Bà-la-môn ở Venàgapura được nghe: "Sa-môn
Gotama, dòng họ Thích- ca, xuất gia từ gia tộc
Thích-ca đến Venàgapura. Tiếng đồn tốt đẹp sau đây
được truyền đi về Thế Tôn Gotama: "Đây là Thế
Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh
Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ Điều
Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân sư, Phật, Thế Tôn.
Ngài với thắng trí, tự thân chứng ngộ và tuyên bố về
thế giới này, cùng với Thiên Giới, Ma Giới, Phạm
Thiên Giới, cùng với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, các
loài Trời. Ngài thuyết pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu
thiện, có nghĩa, có văn, và giới thiệu đời sống Phạm
hạnh hoàn toàn đầy đủ trong sạch". Tốt đẹp thay
được chiêm ngưỡng một vị A-la-hán như vậy".
2. Rồi các Bà-la-môn gia chủ ở Venàgapura đi đến
Thế Tôn, sau khi đến, có người đảnh lễ Sa-môn
Gotama rồi ngồi xuống một bên; có người nói lên với

THAM SÂN SI                                          314

Sa-môn Gotama những lời chào đón hỏi thăm rồi
ngồi xuống một bên; Có người chắp tay vái chào Sa-
môn Gotama rồi ngồi xuống một bên; có người xưng
tên và dòng họ rồi ngồi xuống một bên; có người im
lặng rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên,
Bà-la-môn Vacchagotta, người xứ Venàgapura bạch
Thế Tôn
3 . Thật vi diệu thay,Tôn giả Gotama! Thật hy hữu
thay, Tôn giả Gotama! Các căn của Tôn giả Gotama
thật là trong sáng, màu da thật thanh tịnh chói sáng.
- Ví như, thưa Tôn giả Gotama, trái táo vàng vào
mùa thu, được thanh tịnh chói sáng; cũng vậy,
các căn của Tôn giả Gotama thật trong sáng,
màu da thật thanh tịnh chói sáng.
- Ví như, thưa Tôn giả Gotama, trái cây tala đã
chín vừa mới rời khỏi cành, thanh tịnh, chói
sáng; cũng vậy, các căn của Tôn giả Gotama
thật trong sáng, màu da thật thanh tịnh, chói
sáng.
- Ví như, thưa Tôn giả Gotama, một đồ trang sức
bằng vàng đỏ, được người thợ vàng thiện xảo
khéo luyện trong lò, khéo đạp và đặt tên tấm
vải vàng, được chiếu sáng, chói sáng, rực sáng;
cũng vậy, các căn của Tôn giả Gotama thật
trong sáng, màu da thật thanh tịnh chói sáng.

THAM SÂN SI                                         315

Thưa Tôn giả Gotama, còn các giường cao và lớn
như ghế bành, ghế dài, nệm trải giường bằng lông
cừu, vải trải giường nhiều tấm, nhiều màu, chăn len
trắng, chăn len thêu bông nệm bông, nệm thêu hình
các con thú, mền bằng lông thú cả hai phía, mền bằng
lông thú một phía, mền có đính ngọc, mền bằng lụa,
tấm thảm lớn có thể chứa mười sáu người múa, nệm
voi, nệm ngựa, nệm xe, nệm bằng da con sơn dương
khâu lại với nhau, nệm bằng da con sơn dương gọi là
Kadali, tấm thảm có lầu che phía trên, ghế dài có hai
đầu gối chân màu đỏ. Các loại giường cao và giường
lớn như vậy, chắc Tôn giả Gotama có được không
khó khăn, có được không mệt nhọc, có được không
phí sức?
4. - Này Bà-la-môn, các giường cao và lớn ấy, như
ghế bành … có hai đầu gối chân màu đỏ, thật rất khó
được các vật ấy. Và nếu có được, cũng không thích
hợp với những người xuất gia.
Này Bà-la-môn, có ba loại giường cao và giường lớn
này, nay Ta được chúng không khó khăn, có được
chúng không mệt nhọc, có được chúng không phí
sức. Thế nào là ba?
- Giường cao, giường lớn chư Thiên,
- Giường cao, giường lớn Phạm thiên,
- Giường cao, giường lớn Bậc thánh.

THAM SÂN SI                                        316

Ba giường cao, giường lớn này, này Bà-la-môn, Ta
được chúng không khó khăn, có được chúng không
mệt nhọc, có được chúng không phí sức.
5. - Và thưa Tôn giả Gotama, thế nào là giường cao,
giường lớn chư Thiên, mà Tôn giả Gotama được
chúng không khó khăn … được chúng không phí
sức?
- Ở đây, này Bà-la-môn, Ta sống gần một làng hay
một thị trấn. Buổi sáng, Ta đắp y, cầm y bát, đi
vào làng ấy hay thị trấn ấy để khất thực. Sau khi
ăn xong, trên con đường đi khất thực trở về, Ta đi
đến góc cuối của ngôi rừng. Ở tại đấy, Ta lượm cỏ
hay lá chất thành một đống, rồi Ta ngồi kiết già,
lưng thẳng, để niệm trước mặt, ly dục, ly pháp bất
thiện, Ta chứng đạt và an trú sơ Thiền, một trạng
thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ.
- Làm cho chỉ tịnh tầm và tứ, Ta chứng đạt và an
trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
- Ly hỷ, trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm lạc
thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, Ta
chứng đạt và an trú Thiền thứ ba.
- Đoạn lạc và đoạn khổ, chấm dứt hỷ ưu đã cảm thọ
trước, Ta chứng đạt và an trú Thiền thứ tư, không
khổ lạc, xả niệm thanh tịnh.

THAM SÂN SI                                       317

- Này Bà-la-môn, trong trạng thái như vậy, nếu Ta
đi kinh hành, thời trong lúc ấy, chỗ kinh hành của
Ta thuộc Chư Thiên. Này Bà-la-môn, trong trạng
thái như vậy, nếu Ta đứng, thời trong lúc ấy, chỗ
đứng của Ta thuộc Chư Thiên. Này Bà-la-môn,
trong trạng thái như vậy, nếu Ta ngồi, thời trong
lúc ấy, chỗ ngồi của Ta thuộc Chư Thiên. Này Bà-
la-môn, trong trạng thái như vậy, nếu Ta nằm, thời
trong lúc ấy, giường cao giường lớn của Ta thuộc
Chư Thiên.
 Này Bà-la-môn, đây là giường cao, giường lớn
thuộc chư Thiên, mà Ta có được không khó khăn,
được chúng không có mệt nhọc, được chúng
không phí sức.
Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật hy hữu thay,
Tôn giả Gotama! Ai khác, ngoài Tôn giả Gotama, có
thể có được giường cao, giường lớn chư Thiên như
vậy, được chúng không có khó khăn, được chúng
không có mệt nhọc, được chúng không có phí sức!
6. Thế nào, thưa Tôn giả Gotama, là giường cao,
giường lớn Phạm thiên mà Tôn giả Gotama được
chúng không khó khăn, được chúng không mệt nhọc,
được chúng không phí sức?
- Ở đây, này Bà-la-môn, Ta sống gần một làng hay
một thị trấn. Buổi sáng, Ta đắp y, cầm y bát, đi
vào làng ấy hay thị trấn ấy để khất thực. Sau khi

THAM SÂN SI                                        318

ăn xong, trên con đường đi khất thực trở về, Ta đi
đến góc cuối của ngôi rừng. Ở tại đấy, Ta lượm cỏ
hay lá chất thành một đống, rồi Ta ngồi kiết già,
lưng thẳng, để niệm trước mặt. Ta an trú, biến
mãn một phương với tâm câu hữu với từ, cũng
vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba,
cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế
giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ,
cùng khắp vô biên giới, Ta an trú biến mãn với
tâm câu hữu với từ, quảng đại, đại hành, vô biên,
không hận, không sân.
- Với tâm câu hữu với bi … ,Với tâm câu hữu với
hỷ …, Với tâm câu hữu với xả, cũng vậy phương
thứ hai … quảng đại, đại hành, vô biên, không
hận, không sân.
- Này Bà-la-môn, trong trạng thái như vậy, nếu Ta
đi kinh hành, thời trong lúc ấy, chỗ kinh hành của
Ta thuộc Phạm Thiên. Này Bà-la-môn, trong
trạng thái như vậy, nếu Ta đứng, thời trong lúc ấy,
chỗ đứng của Ta thuộc Phạm Thiên. Này Bà-la-
môn, trong trạng thái như vậy, nếu Ta ngồi, thời
trong lúc ấy, chỗ ngồi của Ta thuộc Phạm Thiên.
Này Bà-la-môn, trong trạng thái như vậy, nếu Ta
nằm, thời trong lúc ấy, các giường cao, giường lớn
của Ta thuộc Phạm Thiên.

THAM SÂN SI                                        319

 Này Bà-la-môn, đây là giường cao, giường lớn
thuộc Phạm Thiên, mà Ta có được không khó
khăn, được chúng không có mệt nhọc, được chúng
không phí sức.
Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật hy hữu thay,
Tôn giả Gotama! Ai khác, ngoài Tôn giả Gotama, có
thể có được giường cao, giường lớn Phạm Thiên như
vậy, được chúng không có khó khăn, được chúng
không có mệt nhọc, được chúng không có phí sức!
7. - Thế nào, thưa Tôn giả Gotama, là giường cao,
giường lớn Bậc Thánh, mà Tôn giả Gotama được
chúng không khó khăn, được chúng không mệt nhọc,
được chúng không phí sức?
- Ở đây, này Bà-la-môn, Ta sống gần một làng
hay một thị trấn. Buổi sáng, Ta đắp y, cầm y
bát, đi vào làng ấy hay thị trấn ấy để khất thực.
Sau khi ăn xong, trên con đường đi khất thực
trở về, Ta đi đến góc cuối của ngôi rừng. Ở tại
đấy, Ta lượm cỏ hay lá chất thành một đống,
rồi Ta ngồi kiết già, lưng thẳng, để niệm trước
mặt. Ta biết rõ như sau: "Tham ái đã được Ta
đoạn tận, chặt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân
cây tala, làm cho không thể hiện hữu, không
thể sanh khởi trong tương lai. Sân đã được Ta
đoạn tận … trong tương lai. Si đã được Ta
đoạn tận, chặt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân

THAM SÂN SI                                        320

cây tala, làm cho không thể hiện hữu, làm cho
không thể sanh khởi trong tương lai".
- Này Bà-la-môn, trong trạng thái như vậy, nếu
Ta đi kinh hành, thời trong lúc ấy, chỗ kinh
hành của Ta thuộc bậc Thánh, chỗ Ta đứng
thuộc bậc Thánh.....chỗ Ta ngồi thuộc bậc
Thánh.....Nếu Ta nằm, thời trong lúc ấy, các
giường cao giường lớn của Ta thuộc bậc
Thánh.
 Này Bà-la-môn, đây là giường cao, giường lớn
thuộc bậc Thánh, mà Ta có được không khó
khăn, được chúng không có mệt nhọc, được
chúng không phí sức.
Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật hy hữu thay,
Tôn giả Gotama! Ai khác, ngoài Tôn giả Gotama, có
thể có được giường cao, giường lớn bậc Thánh như
vậy, được chúng không có khó khăn, được chúng
không có mệt nhọc, được chúng không có phí sức!
Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật hy hữu
thay, Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả, như người
dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống … Mong
Tôn giả nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến
mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

THAM SÂN SI                                       321

51    Khi tâm không phòng hộ - Kinh NÓC NHỌN 1 – Tăng I, 473

NÓC NHỌN 1 – Tăng I, 473

Rồi gia chủ Ànathapindika đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; Thế
Tôn nói với gia chủ Ànathapindika đang ngồi xuống
một bên:
 Này Gia chủ, khi tâm không phòng hộ, thời
thân nghiệp cũng không phòng hộ, khẩu
nghiệp cũng không phòng hộ, ý nghiệp cũng
không phòng hộ.
 Với ai thân nghiệp không phòng hộ, khẩu
nghiệp không phòng hộ, ý nghiệp không phòng
hộ, thời thân nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy,
khẩu nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy, ý
nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy.
 Với ai thân nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy,
khẩu nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy, ý
nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ chảy, thời thân
nghiệp bị hủ bại, khẩu nghiệp bị hủ bại, ý
nghiệp bị hủ bại.

THAM SÂN SI                                       322

 Với ai thân nghiệp bị hủ bại, khẩu nghiệp bị hủ
bại, ý nghiệp bị hủ bại, thời sự chết không được
hiền thiện, mạng chung không được hiền thiện.
Này Gia chủ, ví như ngôi nhà nóc nhọn vụng lợp,
thời nóc nhọn không được phòng hộ, rui kèo không
được phòng hộ, vách tường không được phòng hộ;
nóc nhọn bị đấy ứ, rỉ nước, các rui kèo bị đầy ứ rỉ
nước, các vách tường bị đầy ứ, rỉ nước, nóc nhọn bị
hủ bại, rui kèo bị hủ bại, vách tường bị hủ bại. Cũng
vậy, này Gia chủ, khi tâm không được phòng hộ, thời
thân nghiệp cũng không được phòng hộ, khẩu nghiệp
… ý nghiệp … sự chết không được hiền thiện, mạng
chung không được hiền thiện.
 Này Gia chủ, khi tâm được phòng hộ, thời thân
nghiệp cũng được phòng hộ, khẩu nghiệp cũng
được phòng hộ, ý nghiệp cũng được phòng hộ.
 Với ai thân nghiệp được phòng hộ, khẩu nghiệp
được phòng hộ, ý nghiệp được phòng hộ, thời
thân nghiệp không đầy ứ tham dục và rỉ chảy,
khẩu nghiệp không đầy ứ tham dục và rỉ chảy,
ý nghiệp không đầy ứ tham dục và rỉ chảy.
 Với ai thân nghiệp không đầy ứ tham dục và rỉ
chảy, khẩu nghiệp không đầy ứ tham dục và rỉ
chảy, ý không nghiệp đầy ứ tham dục và rỉ
chảy, thời thân nghiệp không bị hủ bại, khẩu

THAM SÂN SI                                         323

nghiệp không bị hủ bại, ý nghiệp không bị hủ
bại.
 Với ai thân nghiệp không bị hủ bại, khẩu
nghiệp không bị hủ bại, ý nghiệp không bị hủ
bại, thời sự chết được hiền thiện, mạng chung
được hiền thiện.
Này Gia chủ, ví như ngôi nhà nóc nhọn khéo lợp,
thời nóc nhọn được phòng hộ, rui kèo được phòng
hộ, vách tường được phòng hộ; nóc nhọn không đầy
ứ, rỉ nước, các rui kèo không bị đầy ứ rỉ nước, các
vách tường không bị đầy ứ, rỉ nước, nóc nhọn không
bị hủ bại, rui kèo không bị hủ bại, vách tường không
bị hủ bại. Cũng vậy, này Gia chủ, khi tâm được
phòng hộ, thời thân nghiệp cũng được phòng hộ …
ý nghiệp không bị hủ bại, thời sự chết được hiền
thiện, mạng chung được hiền thiện.

NÓC NHỌN 2 – Tăng I, 476

(Kinh này hoàn toàn giống như kinh trên, chỉ khác
có một chữ. Chỗ nào kinh trên dùng chữ "không
phòng hộ", thời ở đây dùng chữ "thất thế, lung lay"
với những thay đổi cần thiết).

THAM SÂN SI                                       324

52    Khéo thuyết, khéo hành trì, khéo vượt qua - Kinh TÀ MẠNG ĐỆ TỬ – Tăng I, 393

TÀ MẠNG ĐỆ TỬ – Tăng I, 393

1. Môt thời, Tôn giả Ànanda trú ở Kosambi, tại khu
vườn Ghosità
Rồi một tà mạng đệ tử gia chủ đi đến Tôn giả
Ànanda; sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả Ànanda rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, tà mạng
đệ tử gia chủ nói với Tôn giả Ànanda:
- Thưa Tôn giả Ànanda, pháp của những ai được
khéo thuyết? Những ai khéo hành trì ở đời? Những
ai khéo vượt qua ở đời?
- Vậy này Gia chủ, về vấn đề này Ta sẽ hỏi Ông. Ông
kham nhẫn thế nào, hãy trả lời như vậy.
Ông nghĩ thế nào, này Gia chủ, những ai thuyết pháp
để đoạn tận tham, thuyết pháp để đoạn tận sân,
thuyết pháp để đoạn tận si, pháp có được các vị ấy
khéo thuyết hay không? Hay ở đây, Ông nghĩ thế
nào?
- Thưa Tôn giả, ai thuyết pháp để đoạn tận tham,
thuyết pháp để đoạn tận sân, thuyết pháp để đoạn tận

THAM SÂN SI                                       325

si, pháp được vị ấy khéo thuyết. Và ở đây, tôi nghĩ
như vậy.
2. - Ông nghĩ thế nào, này Gia chủ, những ai thực
hành đoạn tham, thực hành đoạn sân, thực hành
đoạn si, những vị ấy có khéo thực hành ở đời hay
không? Hay ở đây, Ông nghĩ thế nào?
- Thưa Tôn giả, những ai thực hành đoạn tham, thực
hành đoạn sân, thực hành đoạn si, những vị ấy khéo
thực hành ở đời. Và ở đây, tôi nghĩ như vậy.
3. - Ông nghĩ thế nào, này Gia chủ, với những ai
tham được đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như
thân cây tala, làm cho không thể hiện hữu, làm cho
không thể sanh khởi trong tương lai; với những ai,
sân được đoạn tận … với những ai, si được đoạn tận,
cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tala, làm cho
không thể hiện hữu, làm cho không thể sanh khởi
trong tương lai; Những vị ấy có khéo vượt qua ở đời
hay không? Hay ở đây, Ông nghĩ thế nào?
- Thưa Tôn giả, với những ai tham được đoạn tận, …
với những ai, sân được đoạn tận … với những ai, si
được đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân
cây tala, làm cho không thể hiện hữu, làm cho không
thể sanh khởi trong tương lai; Những vị ấy khéo vượt
qua ở đời. Và ở đây, tôi nghĩ như vậy.
4- Như vậy, Ông đã trả lời như sau: "Thưa Tôn giả,
những ai thuyết pháp để đoạn tận tham, thuyết pháp

THAM SÂN SI                                        326

để đoạn tận sân, thuyết pháp để đoạn tận si, pháp
được các vị ấy khéo thuyết."
Và Ông đã trả lời như sau: "Thưa Tôn giả, những ai
đã thực hành đoạn tận tham … đoạn tận sân … đoạn
tận si, những vị ấy đã khéo thực hành ở đời".
Và Ông đã trả lời như sau: "Thưa Tôn giả, những ai
đã đoạn tận tham, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân
cây tala, làm cho không thể hiện hữu, làm cho không
thể sanh khởi trong tương lai. Những ai đã đoạn tận
sân … Những ai đã đoạn tận si, đã cắt đứt từ gốc rễ
… làm cho không thể sanh khởi trong tương lai.
Những vị ấy khéo vượt qua ở đời".
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả! Thật hy hữu thay,
thưa Tôn giả! Ở đây sẽ không có tự khen pháp của
mình, không có chê trách pháp của người khác, chỉ
có thuyết pháp trong giới xứ, chỉ nói đến mục đích
mà không đề cập đến tự ngã.
5.Thưa Tôn giả, Tôn giả thuyết pháp để đoạn tham,
thuyết pháp để đoạn sân, thuyết pháp để đoạn si, và
thưa Tôn giả, pháp được Tôn giả khéo thuyết.
- Thưa Tôn giả Ànanda, Tôn giả thực hành đoạn
tham, … đoạn sân, … Tôn giả thực đoạn si, Tôn
giả đã khéo thực hành ở đời.
- Thưa Tôn giả Ànanda, tham đã được Tôn giả đoạn
tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tala,

THAM SÂN SI                                        327

làm cho không thể hiện hữu, làm cho không thể
sanh khởi trong tương lai … sân đã được Tôn giả
đoạn tận … si đã được Tôn giả đoạn tận, cắt đứt
từ gốc rễ, làm cho như thân cây tala, làm cho
không thể hiện hữu, làm cho không thể sanh khởi
trong tương lai, Tôn giả đã khéo vượt qua ở đời.
6.Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả! Thật vi diệu thay,
thưa Tôn giả! Thưa Tôn giả, người như dựng đứng
lại những gì bị quăng ngã xuống … Thưa Tôn giả
Ànanda, con nay xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và
chúng Tăng. Mong Tôn giả Ànanda nhận con làm đệ
tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con xin trọn đời
quy ngưỡng!

THAM SÂN SI                                        328

53      Không thể chứng tri kiến đầy đủ nếu không đoạn tận 6 pháp - Kinh CẦN PHẢI ĐOẠN TẬN – Tăng III, 253

CẦN PHẢI ĐOẠN TẬN –Tăng III, 253

1. - Không đoạn tận sáu pháp, này các Tỷ-kheo,
không có thể chứng tri kiến đầy đủ.
2. Thế nào là sáu?
- Thân kiến, nghi, giới cấm thủ,
- Tham đưa đến đọa xứ,
- Sân đưa đến đọa xứ,
- Si đưa đến đọa xứ.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, không
chứng tri kiến đầy đủ. Thế nào là sáu?
3. Đoạn tận sáu pháp, này các Tỷ-kheo, có thể chứng
tri kiến đầy đủ.
4. Thế nào là sáu?
- Thân kiến, nghi, giới cấm thủ,
- Tham đưa đến đọa xứ, sân đưa đến đọa xứ, si
đưa đến đọa xứ.

THAM SÂN SI                                      329

Đoạn tận sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể chứng tri kiến đầy đủ.

THAM SÂN SI                                 330

54    Không được làm gương để tu tập - Kinh KHẢ ÁI – Tăng II, 487

KHẢ ÁI – Tăng II, 487

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo Trưởng lão đối với các vị đồng Phạm hạnh
không được ái mộ, không được ưa thích, không được
tôn trọng, không được làm gương để tu tập.

2. Thế nào là năm?

-   Bị tham ái bởi những gì khả ái,
-   Bị hiềm hận bởi những gì đáng hiềm hận,
-   Bị si mê bởi những gì đáng si mê,
-   Bị phẫn nộ bởi những gì đáng phẫn nộ,
-   Bị say đắm bởi những gì đáng say đắm.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
Trưởng Lão đối với các vị đồng Phạm hạnh không
được ái mộ, không được ưa thích, không được tôn
trọng, không được làm gương để tu tập.

3. Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo Trưởng lão đối với các vị đồng Phạm hạnh
được ái mộ, được ưa thích, được tôn trọng, được làm
gương để tu tập.

THAM SÂN SI                                      331

4. Thế nào là năm?

- Không bị tham bởi những gì khả ái,
- Không bị hiềm hận bởi những gì đáng hiềm
hận,
- Không bị si mê bởi những gì đáng si mê,
- Không bị phẫn nộ bởi những gì đáng phẫn nộ,
- Không bị say đắm bởi những gì đáng say đắm.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
Trưởng Lão đối với các vị đồng Phạm hạnh được ái
mộ, được ưa thích, được tôn trọng, được làm gương
để tu tập.

THAM SÂN SI                                    332

55    Kinh MIGASALA – Tăng III, 110

MIGASALA –Tăng III, 110

1. Rồi Tôn giả Ànanada vào buổi sáng đắp y, cầm y vát, đi đến trú xứ của nữ tu sĩ Migasàlà; sau khi đến, ngồi trên ghế đã soạn sẵn, ngồi xuống một bên, nữ cư sĩ Migasàlà thưa với Tôn giả Ànanda: 2.- Như thế nào, thế nào, thưa Tôn giả Ànanda, cần phải hiểu pháp này do Thế Tôn tuyên thuyết (nói rằng): "Cả hai sống Phạm hạnh và sống không Phạm hạnh đều đồng đẳng về sanh thú trong tương lai? " Puràna, thân phụ của con, thưa Tôn giả, sống Phạm hạnh, sống biệt lập, tránh xa dâm dục hạ liệt, khi mệnh chung được Thế Tôn trả lời: "Là bậc Dự lưu sanh với thân ở Tusità ( Đâu-suất)". Còn Isidatta, cậu của con, thưa Tôn giả, sống không Phạm hạnh, tự bằng lòng với vợ mình, sau khi mệnh chung được Thế Tôn trả lời: "Là bậc Dự lưu, sanh với thân ở Tusità". Như thế nào, thế nào, thưa Tôn giả Ànanda, cần phải hiểu pháp này do Thế Tôn tuyên thuyết (nói rằng): "Cả hai sống Phạm hạnh và sống không Phạm hạnh đều đồng đẳng về sanh thú trong tương lai"? - Này Chị, như vậy là câu trả lời của Thế Tôn.

THAM SÂN SI                                         333

3. Tôn giả Ànanda sau khi nhận đồ ăn khất thực tại nhà của nữ cư sĩ Migasàlà, từ chỗ ngồi đứng dậy rồi ra đi. Rồi Tôn giả Ànanda, sau buổi ăn, trên con đường đi khất thực trở về, đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ànanda bạch Thế Tôn: - Ở đây, bạch Thế Tôn, vào buổi sáng con đắp y, cầm y bát, đi đến trú xứ của nữ cư sĩ Migasàlà, sau khi đến, con ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn. Nữ cư sĩ Migasàlà đi đến con, sau khi đến, đảnh lễ con rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, bạch Thế Tôn, nữ cư sĩ Migasàlà thưa với con: "Như thế nào, thế nào, thưa Tôn giả Ànanda, cần phải hiểu pháp này do Thế Tôn tuyên thuyết (nói rằng): "Cả hai sống Phạm hạnh và sống không Phạm hạnh đều đồng đẳng về sanh thú trong tương lai". Puràna thân phụ con, thưa Tôn giả, sống Phạm hạnh, sống biệt lập, tránh xa dâm dục hạ liệt, khi mệnh chung, được Thế Tôn trả lời: "Là bậc Dự lưu, sanh với thân ở Tusità". Còn Isidatta, cậu của con, thưa Tôn giả, sống không Phạm hạnh, tự bằng lòng với vợ mình, sau khi mệnh chung, được Thế Tôn trả lời: "Là bậc Dự lưu, sanh với thân ở Tusità". Như thế nào, thế nào, thưa Tôn giả Ànanada, cần phải hiểu pháp này do Thế Tôn tuyên thuyết (nói rằng): '' Cả hai sống Phạm hạnh và sống không Phạm hạnh đều đồng đẳng về sanh thú trong tương lai"? "Được hỏi vậy, bạch Thế Tôn, con nói

THAM SÂN SI                                        334

với nữ cư sĩ Migasàlà: "Này Chị, như vậy là câu trả
lời của Thế Tôn".
- Nhưng này Ànanda, ai là nữ cư sĩ Migasàlà lại ngu
si, kém thông minh, với thân như bà mẹ, với trí như
bà mẹ, để có thể hiểu biết sự thắng liệt giữa các
người?
 Này Ànanda, có sáu hạng người có mặt, hiện
hữu ở đời. Thế nào là sáu?
4.- Ở đây, này Ànanda, có người khéo tự chế ngự, dễ
chung sống, các đồng Phạm hạnh hoan hỷ sống
chung, nhưng nghe pháp không có tác động gì, học
nhiều không có tác động gì, không thể nhập vào
tri kiến, không chứng đắc thời giải thoát. Người
ấy sau khi thân hoại mạng chung hướng về thối đọa,
không hướng về thù thắng, chỉ đi đến thối đọa, không
đi về thù thắng.
5. Ở đây, này Ànanda, có người khéo tự chế ngự, dễ
chung sống, các đồng Phạm hạnh hoan hỷ sống
chung. Vị ấy nghe Pháp có tác động, học nhiều có
tác động, có thể nhập vào tri kiến, có chứng đắc
thời giải thoát. Người ấy sau khi thân hoại mạng
chung hướng về thù thắng, không hướng về thối đọa,
chỉ đi đến thù thắng, không đi về thối đọa.
Ở đây, này Ànanda, những kẻ đo lường, đo lường
như sau: "Những pháp ấy của vị này là như vậy,
những pháp ấy của vị kia là như vậy; làm sao trong

THAM SÂN SI                                       335

những hạng người này, có người hạ liệt, có người là
thắng diệu? Và do sự đo lường ấy, này Ànanda, đối
với những người đo lường là không hạnh phúc, là
đau khổ lâu dài.
Ở đây, này Ànanda, hạng người này, khéo tự chế
ngự, dễ chung sống, các đồng Phạm hạnh hoan hỷ
sống chung. Vị này nghe pháp có tác động, học nhiều
có tác động, thể nhập được vào tri kiến, chứng được
thời giải thoát. Hạng người này so với hạng người
trước là tiến bộ hơn, là thắng diệu hơn. Vì cớ sao? Vì
dòng pháp đưa người này ra phía trước. Nhưng ai
ngoài Như Lai có thể biết được sự khác biệt? Do vậy,
này Ànanda, chớ có là người đo lường các hạng
người. Chớ có lấy sự đo lường của các hạng người.
Này Ànanada, tự đào hố cho mình là người đi lấy sự
đo lường của các hạng người. Chỉ có Ta, này
Ananda, mới có thể lấy sự đo lường của các hạng
người, hay là người như Ta.
6. Ở đây, này Ànanda, có hạng người đã chinh phục
được phẫn nộ và kiêu mạn, nhưng thỉnh thoảng các
tham pháp khởi lên; với người này, nghe pháp không
có tác động, học nhiều không có tác động, không thể
nhập tri kiến, không chứng được thời giải thoát.
Hạng người này sau khi thân hoại mạng chung
hướng về thối đọa, không hướng về thù thắng, chỉ đi
đến thối đọa, không đi về thù thắng.

THAM SÂN SI                                         336

7. Ở đây, này Ànanda, có hạng người đã chinh phục
được phẫn nộ và kiêu mạn, nhưng thỉnh thoảng các
tham pháp khởi lên; với người này, nghe pháp có tác
động, học nhiều có tác động, có thể nhập tri kiến, có
chứng được thời giải thoát. Người ấy sau khi thân
hoại mạng chung hướng về thù thắng, không hướng
về thối đọa, chỉ đi đến thù thắng, không đi đến thối
đọa...
8. Nhưng ở đây, này Ànanda, có hạng người đã
chinh phục được phẫn nộ và kiêu mạn, nhưng thỉnh
thoảng khẩu hành khởi lên; với người này, nghe
pháp không có tác động, học nhiều không có tác
động, không thể nhập tri kiến, không chứng được
thời giải thoát. Hạng người này sau khi thân hoại
mạng chung hướng về thối đọa, không hướng về thù
thắng, chỉ đi đến thối đọa, không đi đến thù thắng.
9. Ở đây, này Ànanda, có hạng người đã chinh phục
được phẫn nộ và kiêu mạn, nhưng thỉnh thoảng khẩu
hành khởi lên. Với người này, nghe pháp có tác
động, học nhiều có tác động, có thể nhập tri kiến,
chứng được thời giải thoát. Hạng người này sau khi
thân hoại mạng chung hướng về thù thắng, không
hướng về thối đọa, chỉ đi đến thù thắng, không đi đến
thối đọa.
Ở đây, Này Ànanda, những kẻ đo lường đo lường
như sau: "Những pháp ấy của vị này là như vậy;

THAM SÂN SI                                        337

những pháp ấy của vị kia là như vậy. Làm sao trong
những hạng người là hạ liệt, có người là thắng diệu?
"Và sự đo lường ấy, này Ànanda, đối với những
người đo lường là không hạnh phúc, là đau khổ lâu
dài.
Ở đây, này Ànanda, hạng người này khéo tự chế ngự,
dễ chung sống, các đồng Phạm hạnh hoan hỷ sống
chung. Vị này nghe pháp có tác động, học nhiều có
tác động, thể nhập được vào tri kiến, chứng được thời
giải thoát. Hạng người này, này Ànanda, so sánh với
hạng người trước là tiến bộ hơn, là thắng diệu hơn.
Vì cớ sao? Vì dòng pháp đưa người này ra phía
trước. Nhưng ai ngoài Như Lai có thể biết được sự
khác biệt? Do vậy, này Ànanda, chớ có làm người đo
lường các hạng người. Chớ có lấy sự đo lường của
các hạng người. Này Ànanda, tự đào hố cho mình là
người đi lấy sự đo lường của các hạng người. Chỉ có
Ta, này Ànanda, mới có thể lấy sự đo lường của các
hạng người này hay là người như Ta.
- Và này Ànanda, ai là nữ cư sĩ Migasàlà, lại ngu si,
kém thông minh, với thân như bà mẹ, với trí như bà
mẹ, để có thể biết sự thắng liệt giữa các người? Này
Ànanda, có sáu hạng người này có mặt, hiện hữu ở
đời.

THAM SÂN SI                                        338

 Giới như thế nào, này Ànanda, Puràna được thành
tựu, giới ấy Isidatta chưa thành tựu. Do vậy ở đây,
Puràna có sanh thú khác với sanh thú của Isidatta.
 Tuệ như thế nào, này Ànanda, Isidatta được thành
tựu, tuệ ấy Puràna chưa thành tựu. Do vậy ở đây,
Isidatta có sanh thú khác với sanh thú của Puràna.
 Như vậy, này Ànanda, cả hai người này đều có
thiếu sót một chi phần.

THAM SÂN SI                                        339

56    Kinh NGƯỜI VAJJI – Tăng I, 417

NGƯỜI VAJJI – Tăng I, 417

1. Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú ở Vesàli, tại Đại Lâm, chỗ
giảng đường có nóc nhọn. Rồi một Tỷ-kheo người
Vajji đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn
rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tỷ-
kheo người Vajji bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, hơn 150 học pháp này, nửa tháng
một lần con phải tụng đọc, ở đây, con không có thể
học nổi.
- Này Tỷ-kheo, Thầy có thể học ba học pháp không,
tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng
thượng tuệ học?
- Bạch Thế Tôn, con có thể học ba học pháp, tăng
thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng
tuệ học.
2. - Do vậy, này Tỷ-kheo, Thầy hãy học tập ba học
pháp, tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học,
tăng thượng tuệ học. Nếu Thầy học tập tăng thượng
giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học.
Này Tỷ-kheo, nhờ học tập ba học pháp này, tham sẽ
đoạn tận, sân sẽ đoạn tận, si sẽ đoạn tận. Do đoạn

THAM SÂN SI                                      340

tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si; điều bất thiện
Thầy sẽ không làm, điều ác Thầy sẽ không theo.
3. - Tỷ-kheo ấy, sau một thời gian học tập tăng
thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ; do
học tập tăng thượng giới, học tập tăng thượng tâm,
học tập tăng thượng tuệ, tham được đoạn tận, sân
được đoạn tận, si được đoạn tận. Vị ấy, do đoạn tận
tham, đoạn tận sân, đoạn tận si nên không làm điều
bất thiện, không theo điều ác.

THAM SÂN SI                                      341

57    Kinh PHÁP MÔN CĂN BỔN - 1 Trung I, 9

KINH PHÁP MÔN CĂN BỔN (Mulapariyaya sutta) – Bài kinh số 1 – Trung I, 9

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú tại (tụ lạc) Ukkattha, trong rừng Subhaga (rừng Hạnh phúc), dưới gốc cây Sa la vương. Tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn", những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói:

– "Này các Tỷ-kheo. Ta sẽ giảng cho các Người "Pháp môn căn bản tất cả pháp". Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói".

– "Thưa vâng, bạch Thế Tôn", những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Này các Tỷ-kheo, ở đây, có kẻ phàm phu ít nghe,

THAM SÂN SI                                        342

không được thấy các bậc Thánh, không thuần thục
pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc
Thánh, không được thấy các bậc Chơn nhân,
không thuần thục pháp các bậc Chơn nhân, không
tu tập pháp các bậc Chơn nhân, tưởng tri địa đại
là địa đại. Vì tưởng tri địa đại là địa đại, người ấy
nghĩ đến địa đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với
địa đại, nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, người ấy
nghĩ: "Địa đại là của ta" - dục hỷ địa đại. Vì sao
vậy? Ta nói người ấy không liễu tri địa đại.

 Người ấy tưởng tri thủy đại là thủy đại. Vì
tưởng tri thủy đại là thủy đại, người ấy nghĩ đến
thủy đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với thủy
đại, nghĩ đến (tự ngã) như là thủy đại, người ấy
nghĩ: "Thủy đại là của ta" - dục hỷ thủy đại. Vì
sao vậy? Ta nói người ấy không liễu tri thủy
đại.
 Người ấy tưởng tri hỏa đại là hỏa đại. Vì tưởng
tri hỏa đại là hỏa đại, người ấy nghĩ đến hỏa
đại, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với hỏa đại,
nghĩ đến (tự ngã) như là hỏa đại, người ấy nghĩ:
"Hỏa đại là của ta"- dục hỷ hỏa đại. Vì sao vậy?
Ta nói người ấy không liễu tri hỏa đại.
 Người ấy tưởng tri phong đại là phong đại. Vì
tưởng tri phong đại là phong đại, người ấy nghĩ

THAM SÂN SI                                          343

đến (tự ngã) đối chiếu với phong đại, nghĩ đến
(tự ngã) như là phong đại, người ấy nghĩ:
"Phong đại là của ta"- dục hỷ phong đại. Vì sao
vậy? Ta nói người ấy không liễu tri phong đại.
 Người ấy tưởng tri Sanh vật là Sanh vật...
 Người ấy tưởng tri chư Thiên là chư Thiên...
 Người ấy tưởng tri Sanh chủ là Sanh chủ...
 Người ấy tưởng tri Phạm Thiên là Phạm
Thiên...
 Người ấy tưởng tri Quang âm thiên là Quang
âm thiên...
 Người ấy tưởng tri Biến tịnh thiên là Biến tịnh
thiên...
 Người ấy tưởng tri Quảng quả thiên là Quảng
quả thiên...
 Người ấy tưởng tri Abhibhù (Thắng Giả) là
Abhibhù...
 Người ấy tưởng tri Không vô biên xứ là Không
vô biên xứ...
 Người ấy tưởng tri Thức vô biên xứ là Thức vô

THAM SÂN SI                                        344

biên xứ...
 Người ấy tưởng tri Vô sở hữu xứ là Vô sở hữu
xứ...
 Người ấy tưởng tri Phi tưởng phi phi tưởng xứ
là Phi tưởng phi phi tưởng xứ...
 Người ấy tưởng tri sở kiến là sở kiến...
 Người ấy tưởng tri sở văn là sở văn...
 Người ấy tưởng tri sở tư niệm là sở tư niệm...
 Người ấy tưởng tri sở tri là sở tri...
 Người ấy tưởng tri đồng nhất là đồng nhất...
 Người ấy tưởng tri sai biệt là sai biệt...
 Người ấy tưởng tri tất cả là tất cả...
 Người ấy tưởng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì
tưởng tri Niết-bàn là Niết-bàn, người ấy nghĩ
đến Niết-bàn, nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với
Niết-bàn. Nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn,
người ấy nghĩ: "Niết-bàn là của ta" - dục hỷ
Niết-bàn, Vì sao vậy? Ta nói: Người ấy không
liễu tri Niết-bàn.

THAM SÂN SI                                        345

 Này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo hữu học tâm chưa thành tựu, đang sống cần cầu vô thượng an ổn, khỏi khổ ách. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy đã không nghĩ đến địa đại, đã không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với địa đại, đã không nghĩ (tự ngã) như là địa đại, đã không nghĩ: "Địa đại là của ta", - không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy có thể liễu tri địa đại. ... Thủy đại... hỏa đại... phong đại... Sanh vật... chư Thiên Sanh chủ... Phạm thiên... Quang âm thiên... Biến tịnh thiên... Quảng quả thiên... Abhibhù (Thắng Giả)... Không vô biên xứ... Thức vô biên xứ... Vô sở hữu xứ... Phi tưởng phi phi tưởng xứ... sở kiến... sở văn... sở tư niệm... sở tri... đồng nhất... sai biệt... tất cả...

 Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn; vì thắng
tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy đã không nghĩ
đến Niết-bàn, đã không nghĩ (tự ngã) đối chiếu
với Niết-bàn, đã không nghĩ (tự ngã) như là
Niết-bàn, đã không nghĩ: "Niết-bàn là của ta" –
không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta nói vị
ấy có thể liễu tri Niết-bàn.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A- la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống,

THAM SÂN SI                                             346

đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Ta nói vị ấy đã liễu tri địa đại... thủy đại... hỏa đại... phong đại... sanh vật... chư Thiên... Sanh chủ... Phạm thiên... Quang âm thiên... Biến tịnh thiên... Quảng quả thiên... Abhibhù (Thắng Giả)... Không vô biên xứ... Thức vô biên xứ... Vô sở hữu xứ... Phi tưởng phi phi tưởng xứ... sở kiến... sở văn... sở tư niệm... sở tri... đồng nhất... sai biệt... tất cả...

 Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng
tri Niết-bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến
Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến (tự ngã) đối
chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã)
như là Niết-bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của
ta" – không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta
nói vị ấy đã liễu tri Niết-bàn".

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A- la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh

THAM SÂN SI                                            347

trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì
thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến
địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa
đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không
nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại.
Vì sao vậy? Vì vị ấy không có tham dục, nhờ tham
dục đã được đoạn trừ... thủy đại... hỏa đại... Vị ấy
thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-
bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết-bàn,
không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn,
không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không
nghĩ: "Niết-bàn là của ta" – không dục hỷ Niết-
bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có tham dục, nhờ
tham dục đã được đoạn trừ.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A- la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có sân hận, nhờ sân hận đã được đoạn trừ... thủy đại... hỏa đại... Vị ấy thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì thắng tri Niết-

THAM SÂN SI                                            348

bàn là Niết-bàn, vị ấy không nghĩ đến Niết-bàn,
không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với Niết-bàn,
không nghĩ đến (tự ngã) như là Niết-bàn, không
nghĩ: "Niết-bàn là của ta" – không dục hỷ Niết-
bàn. Vì sao vậy? Vì vị ấy không có sân hận, nhờ
sân hận đã được đoạn trừ.

 Lại nữa, này các Tỷ-kheo, có Tỷ-kheo là bậc A-
la-hán, các lậu hoặc đã tận, tu hành thành mãn,
các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống,
đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh
trí giải thoát. Vị ấy thắng tri địa đại là địa đại. Vì
thắng tri địa đại là địa đại, vị ấy không nghĩ đến
địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với địa
đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại, không
nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa đại.
Vì sao vậy? Vì vị ấy không có si mê, nhờ si mê đã
được đoạn trừ.

 Này các Tỷ-kheo, Như Lai là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thắng tri địa đại là địa đại.
Vì thắng tri địa đại là địa đại, Ngài không nghĩ
đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với
địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại,
không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa
đại. Vì sao vậy? Ta nói vì Như Lai đã liễu tri địa
đại.

THAM SÂN SI                                           349

 ... thủy đại... hỏa đại...

 ...Như Lai thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì
thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, Như Lai không
nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối
chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã)
như là Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) như
là Niết-bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của ta" –
không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Ta nói vì
Như Lai đã liễu tri Niết-bàn.

 Này các Tỷ-kheo, Như Lai là bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác, thắng tri địa đại là địa đại.
Vì thắng tri địa đại là địa đại, Như Lai không nghĩ
đến địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) đối chiếu với
địa đại, không nghĩ đến (tự ngã) như là địa đại,
không nghĩ: "Địa đại là của ta" – không dục hỷ địa
đại. Vì sao vậy? Vì Như Lai biết rằng: "Dục hỷ
là căn bản của đau khổ, từ hữu, sanh khởi lên,
và già và chết đến với loài sinh vật". Do vậy, này
các Tỷ-kheo, Ta nói Như Lai, với sự diệt trừ
hoàn toàn các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả
ly, sự từ bỏ hoàn toàn các ái, đã chơn chánh giác
ngộ vô thượng chánh đẳng chánh giác"

 ... thủy đại... hỏa đại...

THAM SÂN SI                                        350

 ... Như Lai thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn. Vì
thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, Như Lai không
nghĩ đến Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã) đối
chiếu với Niết-bàn, không nghĩ đến (tự ngã)
như là Niết-bàn, không nghĩ: "Niết-bàn là của
Ta" – không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì
Như Lai biết rằng: "Dục hỷ là căn bản của
đau khổ, từ hữu, sanh khởi lên, và già chết
đến với loài sinh vật". Do vậy, này các Tỷ-
kheo, Ta nói Như Lai, với sự diệt trừ hoàn toàn
các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả ly, sự trừ
bỏ hoàn toàn các ái, đã chơn chánh giác ngộ vô
thượng chánh đẳng chánh giác.

Như vậy, Thế Tôn thuyết giảng. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

THAM SÂN SI                                         351

THAM SÂN SI   352

58    Kinh RẤT XA XĂM – Tăng I, 647

RẤT XA XĂM – Tăng I, 647

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn sự việc này, rất xa, rất xa với nhau. Thế nào là bốn?

- Trời và đất, là sự việc thứ nhứt rất xa, rất xa với
nhau.
- Bờ biển bên này với bờ biển bên kia, là sự việc
thứ hai rất xa, rất xa với nhau.
- Từ chỗ mặt trời mọc lên đến chỗ mặt trời lặn
xuống, là sự việc thứ ba rất xa, rất xa với nhau.
- Pháp của hạng người bất thiện với pháp của
hạng người thiện, là sự việc thứ tư rất xa, rất xa
với nhau.

Này các Tỷ-kheo, đây là bốn sự việc rất xa, rất xa với nhau này.

2. Rất xa là bầu trời,
Cũng rất xa, quả đất,
-Người ta nói rất xa,
Là bờ biển bên kia.
-Từ chỗ mặt trời mọc,
Chói sáng, tỏa ánh sáng,
Đến chỗ mặt trời lặn.

THAM SÂN SI                                          353

Rằng xa, thật là xa,
-Người ta nói xa hơn,
Là pháp của bậc thiện,
Với pháp kẻ bất thiện,
Thật xa, xa hơn nhiều.

Hòa hợp với bậc thiện,
Thường hằng, không hoại diệt,
Khi nào còn đứng vững,
Vẫn như vậy kiên trì,

Còn hòa hợp bất thiện,
Rất mau bị phá hoại,
Do vậy pháp bậc thiện,
Rất xa pháp kẻ ác.

THAM SÂN SI                     354

59    Kinh SAKKA – Tăng I, 257

SAKKA – Tăng I, 257

 Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka
đang thuyết giảng cho chư Thiên ở cõi Trời thứ
Ba mươi ba, trong khi ấy, nói lên bài kệ như sau:
Ngày mười bốn, ngày rằm,
Ngày tám trong nửa tháng,
Kể cả phần đặc biệt,
Khéo đầy đủ cả tám,
Theo làm lễ Bố-tát
Vị ấy giống như Ta.
Bài kệ ấy, này các Tỷ-kheo, đã bị Thiên chủ Sakka
hát sai, không hát đúng, không nói đúng, nói sai,
không nói đúng. Vì cớ sao? Thiên chủ Sakka chưa ly
tham, chưa ly sân, chưa ly si.
Còn vị Tỷ-kheo, này các Tỷ-kheo, là bậc A-la-hán,
lậu hoặc đã đoạn tận, Phạm hạnh đã thành, việc nên
làm đã làm, gánh nặng đã đặt xuống, mục đích đã
thành đạt, hữu kiết sử đã đoạn tận, chánh trí giải
thoát. Với vị Tỷ-kheo ấy, này các Tỷ-kheo, lời nói
này mới là thích đáng.
Ngày mười bốn, ngày rằm,
Ngày tám trong nửa tháng,

THAM SÂN SI                                       355

Kể cả phần đặc biệt,
Khéo đầy đủ cả tám,
Theo làm lễ Bố-tát,
Vị ấy giống như Ta.
Vì cớ sao? Vị Tỷ-kheo ấy đã ly tham, ly sân, ly si.
 Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka
đang thuyết giảng cho chư Thiên ở cõi Trời thứ
Ba mươi ba, trong khi ấy nói lên bài kệ như sau:
Ngày mười bốn, ngày rằm,
Ngày tám trong nửa tháng,
Kể cả phần đặc biệt,
Khéo đầy đủ cả tám,
Theo làm lễ Bố-tát,
Vị ấy giống như Ta.
Bài kệ ấy, này các Tỷ-kheo, đã bị Thiên chủ Sakka
hát sai, không hát đúng … Vì cớ sao? Ta nói rằng
Thiên chủ Sakka chưa giải thoát khỏi sanh, già, chết,
sầu, bi, khổ, ưu, não.
Còn vị Tỷ-kheo, này các Tỷ-kheo, là bậc A-la-hán
… chánh trí giải thoát. Với vị Tỷ-kheo ấy, này các
Tỷ-kheo, lời nói này mới là thích đáng:
Ngày mười bốn, ngày rằm,
Ngày tám trong nửa tháng,
Kể cả phần đặc biệt,
Khéo đầy đủ cả tám,
Theo làm lễ Bố-tát,

THAM SÂN SI                                        356

Vị ấy giống như Ta.
Vì cớ sao? Ta nói rằng, vị Tỷ-kheo ấy, đã thoát khỏi
sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, giải thoát khỏi
khổ đau.

THAM SÂN SI                                          357

60      Kinh SANH THÚ KHÔNG NÊN ĐI – Tăng I, 582

SANH THÚ KHÔNG NÊN ĐI – Tăng I, 582

 Này các Tỷ-kheo, có bốn sanh thú này không nên đi mà đi. Thế nào là bốn?

- Đi đến sanh thú vì dục,
- Đi đến sanh thú vì sân,
- Đi đến sanh thú vì si,
- Đi đến sanh thú vì sợ hãi.

Có bốn sanh thú không nên đi mà đi này.

Dắt dẫn bởi dục sân
Bới sợ hãi si mê
Ai không vượt chánh pháp
Thời danh xưng người ấy
Bị tổn hại hư hại
Như trăng trong thời tối.

SANH THÚ NÊN ĐI – Tăng I, 582

 Này các Tỷ-kheo, có bốn sanh thú này nên đi. Thế nào là bốn?

THAM SÂN SI                                     358

- Không vì dục đi đến sanh thú,
- Không vì sân đi đến sanh thú,
- Không vì si đi đến sanh thú,
- Không vì sợ hãi đi đến sanh thú.

Này các Tỷ-kheo, có bốn sanh thú nên đi này.

Dắt dẫn bởi dục sân
Bởi sợ hãi si mê
Ai không vượt Chánh pháp
Thời danh xưng người ấy
Được đầy đủ vuông tròn
Như trăng trong thời sáng

KHÔNG NÊN ĐI – NÊN ĐI – Tăng I, 583

(Kinh này là kinh 17 và kinh 18 hợp lại)

NGƯỜI ĐẦU BẾP – Tăng I, 583

 Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, người đầu bếp như vậy tương xứng bị quăng vào địa ngục. Thế nào là bốn?

- Đi đến sanh thú vì dục,
- Đi đến sanh thú vì sân,
- Đi đến sanh thú vì si,
- Đi đến sanh thú vì sợ hãi.

THAM SÂN SI                                    359

Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, người đầu bếp như vậy tương xứng bị quăng vào địa ngục.

 Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, người đầu bếp như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời. Thế nào là bốn?

- Không vì dục đi đến sanh thú,
- Không vì sân đi đến sanh thú,
- Không vì si đi đến sanh thú,
- Không vì sợ hãi đi đến sanh thú.

Thành tựu bốn pháp này, này các Tỷ-kheo, người đầu bếp như vậy tương xứng được sanh lên cõi Trời.

Những ai đối với dục
Hạng người không chế ngự
Là hạng người phi pháp
Tôn trọng điều phi pháp
Họ đi bị dắt dẫn
Bởi dục sân, sợ hãi
Làm uế nhiễm hội chúng
Họ được gọi như vậy
Như vậy họ được gọi
Bởi Sa-môn hiểu biết
- Do vậy bậc Chân nhân
Các bậc đáng tán thán
Họ trú vào Chánh pháp

THAM SÂN SI                                     360

Họ không làm điều ác
Họ đi, không bị dẫn
Bởi dục, sân, sợ hãi
Tinh hoa của hội chúng
Họ được gọi như vậy
Như vậy họ được gọi
Bởi Sa-môn hiểu biết.

THAM SÂN SI                  361

61    Kinh SÁU SÁU - 148 Trung III, 629

KINH SÁU SÁU (Chadhakka suttam) – Bài kinh số 148 – Trung III, 629

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm) tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Thưa vâng, Bạch Thế Tôn".

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng pháp cho các
Ông, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có
văn. Ta sẽ nói lên Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn,
thanh tịnh, tức là sáu sáu. Hãy nghe và suy nghiệm
kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

THAM SÂN SI                                      362

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Sáu nội xứ cần phải được biết.
 Sáu ngoại xứ cần phải được biết.
 Sáu thức thân cần phải được biết.
 Sáu xúc thân cần phải được biết.
 Sáu thọ thân cần phải được biết.
 Sáu ái thân cần phải được biết.

Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải được biết ", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ nhất.

Khi được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Sắc xứ,
thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ. Khi
được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải được biết",
chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là
sáu sáu thứ hai.

Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải được

THAM SÂN SI                                       363

biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên
mắt và do duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Do
duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức.
Do duyên mũi và do duyên các hương, khởi lên tỷ
thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị, khởi lên
thiệt thức. Do duyên thân và do duyên các xúc, khởi
lên thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp, khởi
lên ý thức. Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải
được biết", chính do duyên này được nói đến như
vậy. Đây là sáu sáu thứ ba.

Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên mắt và do duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ tư.

THAM SÂN SI                                       364

Khi được nói đến "Sáu thọ thân cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên
mắt và do duyên các sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp
gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do
duyên tai và do duyên các tiếng khởi lên nhĩ thức.
Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ
thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt
thức. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên
thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp, khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc là thọ. Khi được nói đến "Sáu thọ thân cần
phải được biết", chính do duyên này được nói đến
như vậy. Đây là sáu sáu thứ năm.

Khi được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên mắt và duyên các sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là

THAM SÂN SI                                        365

sáu sáu thứ sáu.

Nếu ai nói rằng: "Mắt là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của mắt đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên
phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Mắt là tự ngã", như
vậy không hợp lý. Như vậy, con mắt là vô ngã.

Nếu ai nói rằng: "Các sắc là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của các sắc đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của các sắc đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Các sắc là tự
ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy, con mắt là
vô ngã, các sắc là vô ngã.

Nếu ai nói rằng: "Nhãn thức là tự ngã", như vậy
là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của nhãn thức đã
được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của nhãn thức
đã được thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã
sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng:
"Nhãn thức là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như
vậy con mắt là vô ngã, các sắc là vô ngã, nhãn thức
là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Nhãn xúc là tự ngã, như vậy là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của nhãn xúc

THAM SÂN SI                                        366

đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Nhãn xúc là tự
ngã", như vậy, là không hợp lý. Như vậy con mắt là
vô ngã, các sắc là vô ngã, nhãn thức là vô ngã, nhãn
xúc là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của thọ đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của thọ đã được thấy,
nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như
vậy là không hợp lý. Như vậy, con mắt là vô ngã, các
sắc là vô ngã, nhãn thức là vô ngã, nhãn xúc là vô
ngã, thọ là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ái đã được thấy.
Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên phải đưa
đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy
nếu ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp
lý. Như vậy con mắt là vô ngã, các sắc là vô ngã,
nhãn thức là vô ngã, nhãn xúc là vô ngã, thọ là vô
ngã, ái là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Tai là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Mũi là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Lưỡi

THAM SÂN SI                                         367

là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Thân là tự ngã"...

Nếu có ai nói rằng: "ý là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý đã được thấy.
Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên phải đưa
đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy
nếu ai nói rằng: "Ý là tự ngã", như vậy là không hợp
lý. Như vậy ý là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Các pháp là tự ngã", như
vậy, là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của các pháp
đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Các pháp là tự
ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy, ý là vô ngã,
các pháp là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ý thức là tự ngã", như vậy,
là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý thức đã
được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy,
nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Ý thức là tự ngã", như
vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp
là vô ngã, ý thức là vô ngã.

Nếu có nói rằng: "Ý xúc là tự ngã ", như vậy là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý xúc đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên

THAM SÂN SI                                             368

phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu có ai nói rằng: "Ý xúc là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã.

Nếu có ai nói: "Thọ là tự ngã", như vậy không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của thọ đã dược thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu có ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã, thọ là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Vì rằng sự sanh.. Do vậy nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã, thọ là vô ngã, ái là vô ngã.

Này các Tỷ-kheo, nhưng đây là con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến. Ai quán mắt là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi" Ai quán các sắc là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn thức: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn xúc: "Cái này là của tôi ... là tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này là của tôi... là tự ngã của tôi". Ai quán ái:

THAM SÂN SI                                             369

"Cái này là của tôi ... là tự ngã của tôi". Ai quán tai: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán mũi: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán lưỡi: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán thân: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán các pháp: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý thức: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý xúc: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi".

Nhưng này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Ai quán mắt: ""Cái này không phải là của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Ai quán sắc: "Cái này không phải là của tôi.. không phải là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn thức: "Cái này không phải của tôi.. không phải là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn xúc: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này không phải là của tôi... không phải tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán tai: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán mũi: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán lưỡi: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi".

THAM SÂN SI                                           370

Ai quán thân: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán các pháp: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý thức: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý xúc: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi".

 Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do duyên các
sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp
này) là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ
thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

 Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán,
trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy tùy
tăng.
 Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than
van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân
tùy miên của vị ấy tùy tăng.
 Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà không
như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt,
sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô
minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.

THAM SÂN SI                                        371

 Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn
tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do không tẩy
trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ
lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc
thọ, không đoạn tận vô minh, không làm cho
minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là
người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy
không xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Này các Tỷ- kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ.

Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy

THAM SÂN SI                                          372

chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.

 Này các Tỷ-kheo do duyên mắt và do duyên các
sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp
này) là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ
thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

 Vị ấy cảm xúc lạc thọ, mà không hoan hỷ, tán
thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng.
 Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn,
than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh;
sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
 Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật
biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh
tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
 Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận tham
tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên
đối với khổ thọ, do nhổ lên vô minh tùy miên

THAM SÂN SI                                        373

đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện
tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy
xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên cảm xúc khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

Vị ấy cảm xúc lạc thọ mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ mà không sầu muộn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh, làm cho minh khởi lên,

THAM SÂN SI                                        374

có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Đa văn Thánh
đệ tử yếm ly mắt, yếm ly các sắc, yếm ly nhãn thức;
yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy yếm
ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các
hương; yếm ly lưỡi, yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm
ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm ly ý thức,
yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Do yếm ly, vị
ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải thoát. Trong sự
giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và
vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết
giảng này được nói lên, tâm của sáu mươi Tỷ-kheo
ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có chấp
thủ.

THAM SÂN SI                                          375

62    Kinh TƯỚNG QUÂN SÌHA – Tăng III, 529

TƯỚNG QUÂN SÌHA –Tăng III, 529

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli (Tỳ-xá-ly), tại
Mahàvana (Đại Lâm), ở Kùtàgàrasàla (ngôi nhà có
nóc nhọn). Lúc bấy giờ rất nhiều vị Licchavi là các
bậc có danh tiếng, ngồi tụ họp ở hội trường, dùng
nhiều phương tiện tán thán Phật, tán thán pháp, tán
thán chúng Tăng.

2. Lúc bấy giờ tướng quân Sìha là đệ tử của Niganthà
ngồi trong hội chúng ấy. Rồi tướng quân Sìha suy
nghĩ như sau: "Không nghi ngờ gì nữa, Thế Tôn ấy
là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vì rằng nhiều vị
Licchavi này có danh tiếng, có danh tiếng ngồi tụ họp
ở hội trường, dùng nhiều phương tiện tán thán Phật,
tán thán pháp, tán thán chúng Tăng. Vậy ta hãy đi
đến yết kiến vị Thế Tôn ấy, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác.

3. Rồi tướng quân Sìha đi đến Niganthà Nàtaputta, sau khi đến, thưa với Niganthà Nàtaputta:

- Thưa Tôn giả, tôi muốn đi đến yết kiến Sa-môn Gotama.

THAM SÂN SI                                        376

- Này Sìha, sao Ông chủ trương hành động lại đi đến
yết kiến Sa-môn Gotama, người chủ trương không
hành động? Này Sìha, Sa-môn Gotama chủ trương
không hành động, thuyết pháp không hành động và
huấn luyện các đệ tử như vậy. Rồi tướng quân Sìha,
ý muốn đi đến yết kiến Thế Tôn bị dập tắt.

4. Lần thứ hai, rất nhiều vị Licchavi là các bậc có
danh tiếng, có danh tiếng, ngồi tụ họp ở hội trường,
dùng nhiều phương tiện tán thán Phật, tán thán pháp,
tán thán chúng Tăng. Lần thứ hai, tướng quân Sìha
suy nghĩ như sau: "Không nghi ngờ gì nữa, Thế Tôn
ấy là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vì rằng nhiều
vị Licchavi này có danh tiếng, có danh tiếng ngồi tụ
họp ở hội trường, dùng nhiều phương tiện tán thán
Phật, tán thán pháp, tán thán chúng Tăng. Vậy ta hãy
đi đến yết kiến vị Thế Tôn ấy, bậc A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác.

Rồi tướng quân Sìha đi đến Niganthà, Nàtaputta, sau khi đến, thưa với Niganthà Nàtaputta:

- Thưa Tôn giả, tôi muốn đi đến yết kiến Sa-môn Gotama.

- Này Sìha, sao Ông chủ trương hành động lại đi đến yết kiến Sa-môn Gotama, người chủ trương không hành động? Này Sìha, Sa-môn Gotama chủ trương

THAM SÂN SI                                       377

không hành động, thuyết pháp không hành động và
huấn luyện các đệ tử như vậy. Rồi tướng quân Sìha,
lần thứ hai, ý muốn đi đến yết kiến Thế Tôn bị dập
tắt.

5. Lần thứ ba, rất nhiều vị Licchavi là các bậc có
danh tiếng, có danh tiếng, ngồi tụ họp ở hội trường,
dùng nhiều phương tiện tán thán Phật, tán thán pháp,
tán thán chúng Tăng. Lần thứ ba, tướng quân Sìha
suy nghĩ như sau: "Không nghi ngờ gì nữa, Thế Tôn
ấy là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vì rằng nhiều
vị Licchavi này có danh tiếng, có danh tiếng ngồi tụ
họp ở hội trường, dùng nhiều phương tiện tán thán
Phật, tán thán pháp, tán thán chúng Tăng. Các
Niganthà sẽ làm gì được cho ta, nếu họ được hỏi ý
kiến hay không hỏi ý kiến. Vậy ta không hỏi ý kiến
Niganthà, đi đến yết kiến vị Thế Tôn ấy, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác.

Rồi tướng quân Sìha, vào giữa trưa với khoảng năm
trăm cỗ xe, đi khỏi Vesàli để yết kiến Thế Tôn. Đi xe
cho đến đoạn đất còn đi xe được, rồi xuống xe đi bộ
vào trong khu vườn. Rồi tướng quân Sìha đi đến Thế
Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống
một bên. Ngồi xuống một bên, tướng quân Sìha bạch
Thế Tôn:

THAM SÂN SI                                        378

- Bạch Thế Tôn, con có được nghe: "Sa-môn Gotama chủ trương không hành động, thuyết pháp về không hành động và huấn luyện các đệ tử như vậy".

Bạch Thế Tôn, họ nói như sau: " Sa-môn Gotama chủ trương không hành động, thuyết pháp về không hành động và huấn luyện các đệ tử như vậy". Bạch Thế Tôn, họ nói về Thế Tôn như vậy, họ có xuyên tạc Thế Tôn với điều không thật chăng? Và họ trả lời có thuận pháp với pháp không, và những ai như pháp thuyết đúng pháp không có lý do để chỉ trích? Bạch Thế Tôn, chúng con không muốn xuyên tạc Thế Tôn.

6. - Này Sìha, có pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói
một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: "Sa-môn
Gotama chủ trương không hành động, thuyết pháp
về không hành động và huấn luyện các đệ tử như
vậy".

Này Sìha, có pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói
một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: "Sa-môn
Gotama chủ trương hành động, thuyết pháp về hành
động và huấn luyện các đệ tử như vậy".

Này Sìha, có pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói
một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-môn
Gotama chủ trương đoạn diệt, thuyết pháp về đoạn
diệt và huấn luyện các đệ tử như vậy".

THAM SÂN SI                                      379

Này Sìha, có pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói
một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-môn
Gotama là người nhàm chán, thuyết pháp về nhàm
chán và huấn luyện các đệ tử như vậy".

Này Sìha, có pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói
một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-môn
Gotama là người chủ trương hư vô, thuyết pháp về
hư vô và huấn luyện các đệ tử như vậy".

Này Sìha, có pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói
một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-môn
Gotama là người khổ hạnh, thuyết pháp về khổ hạnh
và huấn luyện các đệ tử như vậy".

Này Sìha, có pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói
một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-môn
Gotama là người chủ trương không nhập thai, thuyết
pháp về không nhập thai và huấn luyện các đệ tử như
vậy".

Này Sìha, có pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói
một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: "Sa-môn
Gotama là người an ủi, thuyết pháp an ủi và huấn
luyện các đệ tử như vậy".

7. Và này Sìha, thế nào là pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói một cách chơn chánh về Ta, có thể nói:

THAM SÂN SI                                      380

"Sa-môn Gotama chủ trương không hành động, thuyết pháp về không hành động và huấn luyện các đệ tử như vậy"?

Này Sìha, Ta tuyên bố về không hành động đối với
thân làm ác, miệng nói ác, và ý nghĩ ác. Ta tuyên bố
về không hành động đối với các pháp ác, bất thiện.
Này Sìha, đây là pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói
một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-môn
Gotama chủ trương không hành động, thuyết pháp
về không hành động và huấn luyện các đệ tử như
vậy".

-Và này Sìha, thế nào là pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa- môn Gotama chủ trương hành động, thuyết pháp về hành động và huấn luyện các đệ tử như vậy"?

Này Sìha, Ta tuyên bố về hành động đối với thân làm
lành, miệng nói lành, và ý nghĩ lành. Ta tuyên bố về
hành động đối với các thiện pháp. Này Sìha, đây là
pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói một cách chơn
chánh về Ta, có thể nói: " Sa-môn Gotama chủ
trương hành động, thuyết pháp về hành động và huấn
luyện các đệ tử như vậy".

-Và này Sìha, thế nào là pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-

THAM SÂN SI                                       381

môn Gotama chủ trương đoạn diệt, thuyết pháp về đoạn diệt và huấn luyện các đệ tử như vậy"?

Này Sìha, Ta tuyên bố về đoạn diệt tham, sân, si. Ta tuyên bố về đoạn diệt đối với các pháp ác, bất thiện. Này Sìha, đây là pháp môn, với pháp môn ấy nếu nói một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-môn Gotama chủ trương đoạn diệt, thuyết pháp về đoạn diệt và huấn luyện các đệ tử như vậy".

-Và này Sìhà, thế nào là pháp môn, do pháp môn ấy,
nếu nói một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-
môn Gotama là người nhàm chán, thuyết pháp về
nhàm chán và huấn luyện các đệ tử như vậy"?

Này Sìha, Ta nhàm chán đối với thân làm ác, miệng
nói ác, và ý nghĩ ác. Ta nhàm chán đối với sự thành
tựu các pháp ác, bất thiện. Này Sìhà, đây là pháp
môn, do pháp môn ấy, nếu nói một cách chơn chánh
về Ta, có thể nói: " Sa-môn Gotama là người nhàn
chán, thuyết pháp về nhàm chán và huấn luyện các
đệ tử như vậy".

-Và này Sìhà, thế nào là pháp môn do pháp môn ấy, nếu nói một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa- môn Gotama là người chủ trương hư vô, thuyết pháp về hư vô và huấn luyện các đệ tử như vậy"?

THAM SÂN SI                                        382

Này Sìha, Ta thuyết pháp để hư vô tham, sân, si. Ta
thuyết pháp để hư vô các pháp ác bất thiện. Này Sìha,
đây là pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói một cách
chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-môn Gotama là
người chủ trương hư vô, thuyết pháp về hư vô và
huấn luyện các đệ tử như vậy".

-Và này Sìhà, thế nào là pháp môn, do pháp môn ấy,
nếu nói một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-
môn Gotama là người khổ hạnh, thuyết pháp khổ
hạnh và huấn luyện các đệ tử như vậy"?

Này Sìha, Ta tuyên bố cần phải khổ hạnh các pháp ác bất thiện, kể cả thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Này Sìha, với ai, pháp ác bất thiện, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác, được tu khổ hạnh, được đoạn tận, được chắt đứt từ gốc rễ, được làm cho như thân cây tala, được làm cho không thể tái sanh, được làm cho không thể sanh khởi trong tương lai, Ta tuyên bố người ấy là người khổ hạnh. Này Sìha, đối với Như Lai, các pháp ác, bất thiện cần phải khổ hạnh này đã được đoạn tận chúng, chặt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tala, làm cho không thể tái sanh, làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Này Sìha, đây là pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: "Sa-môn Gotama là

THAM SÂN SI                                        383

người khổ hạnh, thuyết pháp khổ hạnh và huấn luyện các đệ tử như vậy".

-Và này Sìha, thế nào là pháp môn, do pháp môn ấy,
nếu nói một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-
môn Gotama là người chủ trương không nhập thai,
thuyết pháp về không nhập thai và huấn luyện các đệ
tử như vậy"?

Này Sìha, với ai đã đoạn tận sự nhập thai trong tương lai, sự tái sanh, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala, làm cho không thể tái sanh, làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Ta tuyên bố người ấy là người chủ trương không nhập thai. Này Sìha, Như Lai đã đoạn tận sự nhập thai trong tương lai, sự tái sanh, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala, làm cho không thể tái sanh, làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Này Sìha, đây là pháp môn, do pháp môn ấy, nếu nói một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: " Sa-môn Gotama là người chủ trương không nhập thai, thuyết pháp về không nhập thai và huấn luyện các đệ tử như vậy".

-Và này Sìha, thế nào là pháp môn, do pháp môn ấy,
nếu nói một cách chơn chánh về Ta, có thể nói: "Sa-
môn Gotama là người an ủi, thuyết pháp an ủi và
huấn luyện các đệ tử như vậy"?

THAM SÂN SI                                         384

Này Sìha, Ta là người an ủi với tối thượng an ủi, Ta
thuyết pháp về an ủi, Ta huấn luyện các đệ tử như
vậy. Này Sìha, đây là pháp môn, với pháp môn ấy,
nếu nói một cách chơn chánh về ta, có thể nói: "Sa-
môn Gotama là người an ủi, thuyết pháp an ủi và
huấn luyện các đệ tử như vậy".

8. Khi được nói như vậy, tướng quân Sìha bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay! Bạch Thế Tôn!

Thật vi diệu thay! Bạch Thế Tôn! Như người dựng
đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra
những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng,
đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt
có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Tôn
giả Gotama dùng nhiều phương tiện trình bày, giải
thích. Vậy nay con xin quy y Thế Tôn, quy y pháp,
quy y chúng Tỷ-kheo Tăng. Mong Thế Tôn nhận con
làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn
đời quy ngưỡng.

- Này Sìha, hãy chín chắn suy tư, hãy chín chắn suy tư là tốt đẹp với những người trứ danh như Ông.

- Bạch Thế Tôn, con càng bội phần hoan hỷ, bội phần thỏa mãn với những lời Thế Tôn nói với con: " Này

THAM SÂN SI                                       385

Sìha, hãy chín chắn suy tư, hãy chín chắn suy tư là tốt đẹp với những người trứ danh như Ông". Bạch Thế Tôn, nếu các ngoại đạo được con làm đệ tử, họ sẽ trương cờ lên và tuyên bố: "Tướng quân Sìha đã trở thành đệ tử của chúng tôi". Nhưng Thế Tôn lại nói với con: "Này Sìha, hãy chín chắn suy tư, hãy chín chắn suy tư là tốt đẹp với những người trứ danh như Ông. Bạch Thế Tôn, lần thứ hai con xin quy y Thế Tôn, quy y pháp, quy y chúng Tỷ-kheo Tăng. Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

- Này Sìha, đã từ lâu gia đình Ông như là giếng nước mưa nguồn cho các người Niganthà. Hãy cúng dường những món ăn cho những ai đến với Ông.

- Bạch Thế Tôn, con lại bội phần hoan hỷ, bội phần thỏa mãn với những lời Thế Tôn nói với con: " Này Sìha, đã từ lâu gia đình Ông như là giếng nước mưa nguồn cho các người Niganthà. hãy cúng dường những món ăn cho những ai đến với Ông". Bạch Thế Tôn, con nghe như sau, Sa-môn Gotama nói: "Chỉ bố thí cho Ta, chớ bố thí cho các người khác. Chỉ bố thí cho đệ tử Ta, chớ bố thí cho đệ tử các người khác. Chỉ bố thí cho Ta mới có phước lớn, bố thí cho những người khác không có phước lớn. Chỉ bố thí cho đệ tử Ta mới có phước lớn, bố thí cho đệ tử những người

THAM SÂN SI                                        386

khác không có phước lớn". Nhưng Thế Tôn lại khuyến khích con bố thí cho Niganthà.

Bạch Thế Tôn, và chúng con ở đây sẽ biết thời nên
làm. Bạch Thế Tôn, lần thứ ba con xin quy y Thế
Tôn, quy y pháp, quy y chúng Tỷ-kheo Tăng. Mong
Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến
mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

9. Rồi Thế Tôn thuận thứ thuyết pháp cho tướng quân Sìha, tức là thuyết về bố thí, thuyết về giới, thuyết về các cõi Trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của các dục, những lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết tướng quân Sìha, tâm đã sẵn sàng, tâm đã nhu thuận, tâm không triền cái, tâm được phấn khởi, tâm được hoan hỷ, Ngài mới thuyết những pháp được chư Phật tán dương đề cao: "Khổ, Tập, Diệt, Đạo". Cũng như một tấm vải thuần bạch, các chấm đen được gột rửa, rất dễ thấm màu nhuộm. Cũng vậy, chính tại chỗ ngồi ấy, pháp nhãn xa trần ly cấu khởi lên với tướng quân Sìha: "Phàm pháp gì được khởi lên, tất cả pháp ấy đều bị tiêu diệt".

10. Rồi tướng quân Sìha thấy pháp, chứng pháp, biết
pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ vượt qua, do dự
trừ diệt, đạt được vô sở úy, không y cứ người khác
đối với các pháp của bậc Đạo Sư. (Tướng quân Sìha)
bạch Thế Tôn:

THAM SÂN SI                                        387

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy nhận lời mời của con, ngày mai tới dùng cơm với chúng Tỷ-kheo.

Thế Tôn im lặng nhận lời. Rồi tướng quân Sìha biết
được Thế Tôn đã nhận lời, từ chỗ ngồi đứng dậy,
đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài rồi đi
ra.

Rồi tướng quân cho gọi một người: Này người kia, hãy tìm cho thịt tươi.

Rồi tướng quân Sìha, sau đêm ấy tại trú xứ của mình,
cho soạn các món ăn thượng vị, loại cứng và mềm,
rồi cho người tới báo tin với Thế Tôn: "Bạch Thế
Tôn, nay đã đến thời. Tại trú xứ của tướng quân Sìha,
món ăn đã sẵng sàng".

11. Rồi Thế Tôn, vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát, đến trú xứ của tướng quân Sìha; sau khi đến, ngồi xuống một chỗ đã soạn sẵn, với chúng Tỷ-kheo.

Lúc bấy giờ nhiều người Niganthà ở Vesàli, từ
đường lớn này đến đường lớn khác, từ đường hẻm
này đến đường hẻm khác, múa tay la lớn: "Hôm nay,
tướng quân Sìha đã giết một con thú lớn, và một bữa
cơm được soạn cho Sa-môn Gotama, và Sa-môn tuy
biết vậy, vẫn ăn món thịt được sửa soạn, do duyên vì
mình được sửa soạn ra".

THAM SÂN SI                                        388

Rồi một người đi đến tướng quân Sìha, sau khi đến,
nói nhỏ vào tai tướng quân Sìha,: "Thưa Tôn giả, Tôn
giả có biết chăng? Nhiều Niganthà ở Vesàli, từ
đường lớn này đến đường lớn khác, từ đường hẻm
này đến đường hẻm khác, múa tay la lớn: "Hôm nay,
tướng quân Sìha đã giết một con thú lớn, và một bữa
cơm được soạn cho Sa-môn Gotama, và Sa-môn tuy
biết vậy, vẫn ăn món thịt được sửa soạn, do duyên vì
mình được sửa soạn ra".

- Thôi vừa rồi, này bạn. Đã lâu rồi, các Tôn giả ấy
muốn chỉ trích Phật, muốn chỉ trích Pháp, muốn chỉ
trích các chúng Tăng. Nhưng các Tôn giả ấy không
làm hại gì được Thế Tôn với những lời xuyên tạc
không có thật, trống rỗng, láo khoét. Và chúng ta
không vì sinh mạng lại cố ý sát hại sinh mạng của
loài hữu tình.

12. Rồi tướng quân Sìha tự tay mình hầu hạ và làm cho thỏa mãn chúng Tỷ-kheo với đức Phật và người cầm đầu các món ăn thượng vị, loại cứng và mềm.

Rồi tướng quân Sìha, sau khi biết Thế Tôn ăn đã xong, bàn tay đã rời khỏi bát, liền ngồi xuống một bên, và Thế Tôn với bài pháp thoại thuyết giảng cho tướng quân Sìha, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy ra đi.

THAM SÂN SI                                       389

THAM SÂN SI   390

63    Lửa tham, lửa sân, lửa si - Kinh LỬA 2 – Tăng III, 334

LỬA 2 –Tăng III, 334

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthì, tại không, khu
vườn của ông Anàthapindika. Lúc bấy giờ, một tế
đàn lớn đang được thiết lập cho Bà-la-môn
Uggatasarìra, năm trăm con bò đực được dắt đến trụ
tế đàn, năm trăm con nghé đực được dắt đến trụ tế
đàn, năm trăm con nghé cái được dắt đến trụ tế đàn,
năm trăm con dê được dắt đến trụ tế đàn, và năm
trăm con cừu được dắt đến trụ tế đàn. Rồi Bà-la-môn
Uggatasarìra đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói lên với
Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn
Uggatasarìra thưa với Thế Tôn:

- Tôi được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Này Bà-la-môn, Ta cũng có nghe: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

THAM SÂN SI                                        391

Lần thứ hai... Lần thứ ba, Bà-la-môn Uggatasarìra thưa với Thế Tôn:

- Tôi được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Này Bà-la-môn, Ta cũng có nghe: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, chúng ta đồng một mục đích, Tôn giả Gotama và chúng tôi; thật vậy, chúng ta hoàn toàn đồng nhau.

2. Được nghe nói vậy, Tôn giả Ànanda nói với Bà- la-môn Uggatasarìra:

- Này Bà-la-môn, không nên hỏi Như Lai rằng: "Tôi
được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen
nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có
lợi ích lớn".

Này Bà-la-môn, câu hỏi Như Lai như sau: "Bạch Thế
Tôn, con muốn nhen nhúm ngọn lửa, con muốn dựng
lên trụ tế đàn. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy giáo giới
cho con! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết dạy cho
con, để con được hạnh phúc an lạc lâu dài!"

THAM SÂN SI                                         392

3. Rồi Bà-la-môn Uggatasarìra bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, con muốn nhen nhúm ngọn
lửa, con muốn dựng trụ tế đàn. Thưa Tôn giả
Gotama, Tôn giả Gotama hãy giáo giới cho con; Tôn
giả Gotama hãy thuyết dạy cho con, để con được
hạnh phúc, an lạc lâu dài.

- Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng
lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên ba cây
kiếm bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục. Thế
nào là ba?

4. Thân kiếm, ngữ kiếm, ý kiếm.

Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, khởi lên ý nghĩ: "Chừng ấy con bò đực cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con nghé đực cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con nghé cái cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con dê cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con cừu cần phải giết cho lễ tế đàn".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm bất thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ. Này Bà-la- môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn,

THAM SÂN SI                                        393

trước khi lễ tế đàn, dựng lên ý kiếm thứ nhất, bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

5. Lại nữa, này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn
lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, nói như
sau: "Hãy giết chừng ấy con bò đực cho lễ tế đàn.
Hãy giết chừng ấy con nghé đực cho lễ tế đàn. Hãy
giết chừng ấy con nghé cái cho lễ tế đàn. Hãy giết
chừng ấy con dê cho lễ tế đàn. Hãy giết chừng ấy con
cừu cho lễ tế đàn.".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm phi
công đức; nghĩ rằng: "Tôi làm thiện", lại làm bất
thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi
lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ. Này Bà-la-
môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn,
trước khi lễ tế đàn, dựng lên ngữ kiếm thứ hai, bất
thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

6. Lại nữa, này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con bò đực cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con nghé đực cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con nghé cái cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con dê cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu

THAM SÂN SI                                         394

khởi sự công việc: "Hãy giết các con cừu cho lễ tế đàn".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm phi
công đức; nghĩ rằng: "Tôi làm thiện", lại làm bất
thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi
lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ.

Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng
lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên thân kiếm
thứ ba, bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục. Này
Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ
tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên ba cây kiếm này,
đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

7. Này Bà-la-môn, ba ngọn lửa này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa.

8. Thế nào là ba?

- Lửa tham, lửa sân, lửa si.

Vì sao, này Bà-la-môn, lửa tham cần phải đoạn diệt, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

9. Người bị tham làm cho ái nhiễm, chinh phục, tâm bị xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,

THAM SÂN SI                                          395

làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy, lửa
tham này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không
nên thân cận.

Và này Bà-la-môn, vì sao lửa sân cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

10. Người bị sân làm cho tức giận, chinh phục, tâm
bị xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân,
làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy
sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy lửa sân
này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên
thân cận.

Và này Bà-la-môn, vì sao lửa si cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

11. Người bị si làm cho mê mờ, chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân,
làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy
sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy lửa si
này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên
thân cận.

THAM SÂN SI                                         396

Ba lửa này, này Bà-la-môn, cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận.

12. Này Bà-la-môn, ba lửa này được cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

13. Thế nào là ba?

- Lửa đáng cung kính, - Lửa gia chủ, - Lửa đáng cúng dường.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa đáng cung kính?

14. Ở đây, này Bà-la-môn, những người mẹ, những
người cha của người ấy, này Bà-la-môn, đây gọi là
lửa đáng cung kính. Vì sao? Vì từ đó lửa đáng cung
kính này khiến cho mang lại, khiến cho sanh ra. Do
vậy, này Bà-la-môn, lửa đáng cung kính này được
cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải
đem lại chánh lạc.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa gia chủ?

15. Ở đây, này Bà-la-môn, những người con, những người vợ, những người phục dịch, những người đưa tin, hoặc những người làm công cho người ấy, này

THAM SÂN SI                                     397

Bà-la-môn, đây gọi là lửa gia chủ. Do vậy lửa gia chủ này được cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa đáng được cúng dường?

16. Ở đây, này Bà-la-môn, những Sa-môn, Bà-la-
môn nào từ bỏ kiêu mạn, phóng dật, sóng kham nhẫn
nhu hòa; mỗi người điều phục tự ngã; mỗi người an
chỉ tự ngã; mỗi người lắng dịu tự ngã. Này Bà-la-
môn, đây gọi là lửa đáng được cúng dường. Do vậy
lửa đáng được cúng dường này được cung kính, được
tôn trọng, đáng được cúng dường, phải đem lại chánh
lạc.

Này Bà-la-môn, ba ngọn lửa này được cung kính, được tôn trọng, đáng được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

Còn lửa củi này, này Bà-la-môn, cần phải thường
thường nhen đốt nó lên, cần phải thường thường
chăm sóc duy trì, cần phải thường thường dập tắt,
cần phải thường thường để một bên.

17. Được nói như vậy, Bà-la-môn Uggatasarìra bạch Thế Tôn:

THAM SÂN SI                                        398

- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama
hãy nhận còn làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng
chung, con trọn đời quy ngưỡng.

Và thưa Tôn giả Gotama, con sẽ thả năm trăm con
bò đực và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm con
nghé đực và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm
con nghé cái và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm
con dê và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm con
cừu và cho chúng sống. Hãy để chúng ăn cỏ xanh;
hãy để chúng uống nước mát; hãy để gió thổi chúng
mát.

THAM SÂN SI                                      399

64      Mục đích của Giới - Kinh PHẨM THỨ MƯỜI BẢY – Tăng I, 177

PHẨM THỨ MƯỜI BẢY – Tăng I, 177

1. Do thấy hai lợi ích này, Như Lai chế lập học giới
cho các đệ tử. Thế nào là hai?
- Cực thiện cho Tăng chúng và an lạc cho Tăng
chúng …
- Chế ngự các người ác và lạc thú cho thuần tịnh
Tỷ-Kheo …
- Sự phòng hộ các lậu hoặc, các oán thù, các tội
phạm, các sợ hãi, các pháp bất thiện ngay
trong hiện tại và sự ngăn chận các lậu hoặc,
các oán thù, các tội phạm, các sợ hãi, các pháp
bất thiện trong tương lai …
- Lòng từ mẫn đối với các gia chủ và đoạn tuyệt
các thành phần ác dục …
- Đem lại tín tâm cho kẻ bất tín và làm trăng
trưởng những kẻ có tín tâm …
- Cho diệu pháp được an trú và để hộ trì giới
luật.
Do duyên hai lợi ích này, Như Lai chế lập học giới
cho các đệ tử.

THAM SÂN SI                                         400

------------------
2. Do duyên hai lợi ích này, này các Tỷ-kheo, Như
Lai chế lập giới bổn cho các đệ tử (như số 1 ở trên)
… tụng đọc giới bổn … đình chỉ giới bổn … tự tứ …
đình chỉ tự tứ … sở tác cần phải quở trách … sở tác
cần phải y chỉ… sở tác cần phải tẩn xuất …sở tác cần
phải xin lỗi....sở tác cần phải ngưng chức....cho phép
biệt trú … bắt làm lại từ đầu …, cho phép làm …
được phục hồi địa vị cũ … được phục chức … cần
phải xuất ly … cụ túc … bạch yết-ma (lần đầu tiên)
đưa ra biểu quyết lần thứ nhất … đưa ra biểu quyết
lần thứ hai … đưa ra biểu quyết lần thứ tư … điều
chưa được chế lập … thay đổi điều đã được chế lập
… giải quyết với sự hiện diện của hai phe liên hệ …
giải quyết theo ức niệm của đương sự phạm tội …
giải quyết sau khi đương sự khỏi điên loạn....giải
quyết theo sự chấp thuận của đương sự....giải quyết
theo số đông....giải quyết tùy theo đương sự phạm
tội....giải quyết như trải cỏ ra.
Thế nào là hai?
- Cực thiện cho Tăng chúng và an lạc cho Tăng
chúng …
- Chế ngự các người ác và lạc thú cho thuần tịnh
Tỷ-Kheo …
- Sự phòng hộ các lậu hoặc, các oán thù, các tội
phạm, các sợ hãi, các pháp bất thiện ngay

THAM SÂN SI                                         401

trong hiện tại và sự ngăn chận các lậu hoặc,
các oán thù, các tội phạm, các sợ hãi, các pháp
bất thiện trong tương lai …
- Lòng từ mẫn đối với các gia chủ và đoạn tuyệt
các thành phần ác dục …
- Đem lại tín tâm cho kẻ bất tín và làm trăng
trưởng những kẻ có tín tâm …
- Cho diệu pháp được an trú và để hộ trì giới
luật.
Do duyên hai lợi ích này, này các Tỷ-kheo, Như Lai
đã chế lập … như trải cỏ ra cho các đệ tử.
-----------------------
3. Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, hai pháp cần
phải tu tập. Thế nào là hai? Chỉ và quán. Để thắng tri
tham, này các Tỷ-kheo, hai pháp này cần phải tu tập.
4. Để biến tri tham, này các Tỷ-kheo, … để biến tận,
để đoạn tận, để trừ diệt, để biến diệt, để ly tham, để
đoạn diệt, để xả bỏ, để từ bỏ tham, hai pháp này cần
phải tu tập. Thế nào là hai? Chỉ và quán …
5. Để thắng tri … để biến tri sân, si, phẫn nộ, hiềm
hận, giả dối, não hại, tật đố, xan tham, man trá, phản
trắc, cứng đầu, cuồng nhiệt, mạn, quá mạn, kiêu
căng, phóng dật,....để biến tận, để đoạn tận, để trừ
diệt, để biết diệt, để ly tham, để đoạn diệt, để xả bỏ,
để từ bỏ sân … phóng dật, hai pháp này cần phải tu

THAM SÂN SI                                          402

tập. Thế nào là hai? Chỉ và quán … hai pháp này cần phải tu tập.

THAM SÂN SI                                  403

65    Mục đích đạo Phật là đoạn tận tham sân si - Kinh Một Tỷ Kheo Khác 1 – Tương V, 18

Một Tỷ Kheo Khác 1 – Tương V, 18

1) Nhân duyên ở Sàvatthi.

2) Rồi một Tỷ-kheo khác đi đến Thế Tôn...

3) Ngồi một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- "Phạm hạnh, Phạm hạnh", bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Bạch Thế Tôn, thế nào là Phạm hạnh? Thế nào là cứu cánh Phạm hạnh?

-- Này Tỷ-kheo, con đường Thánh đạo Tám ngành
này là Phạm hạnh, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy,
chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh
tấn, chánh niệm, chánh định.

Này Tỷ-kheo, đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si, đây là cứu cánh Phạm hạnh.

Một Tỷ Kheo Khác 2 – Tương V, 18

1) Nhân duyên ở Sàvatthi.

THAM SÂN SI                                         404

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến...

3) Ngồi một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

--"Nhiếp phục tham, nhiếp phục sân, nhiếp phục si",
bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Đồng nghĩa với
gì, bạch Thế Tôn, là nhiếp phục tham, nhiếp phục
sân, nhiếp phục si?

-- Đồng nghĩa với Niết-bàn giới là nhiếp phục tham, nhiếp phục sân, nhiếp phục si, cũng được gọi là đoạn tận các lậu hoặc.

4) Khi được nói vậy, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- "Bất tử, bất tử", bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Thế nào là bất tử, bạch Thế Tôn? Thế nào là con đường đưa đến bất tử?

- Đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si, này Tỷ-
kheo, được gọi là bất tử.
- Con đường Thánh đạo Tám ngành này là con
đường đưa đến bất tử, tức là chánh tri kiến,
chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh
mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

THAM SÂN SI                                         405

THAM SÂN SI   406

66    Nguyên nhân - 10 nghiệp sanh do tham sân si - Kinh DO THAM SÂN SI – Tăng IV, 583

DO THAM SÂN SI – Tăng IV, 583

1. Này các Tỷ-kheo,

- Ta nói sát sanh có ba: do nhân tham, do nhân sân,
do nhân si.
- Ta nói lấy của không cho có ba: do nhân tham, do
nhân sân, do nhân si.
- Ta nói tà hạnh trong các dục có ba: do nhân tham,
do nhân sân, do nhân si.
- Ta nói, nói láo có ba: do nhân tham, do nhân sân,
do nhân si.
- Ta nói, nói hai lưỡi có ba: do nhân tham, do nhân
sân, do nhân si.
- Ta nói, nói lời độc ác có ba: do nhân tham, do
nhân sân, do nhân si.
- Ta nói, nói lời phù phiếm có ba: do nhân tham, do
nhân sân, do nhân si.
- Ta nói, tham dục có ba: do nhân tham, do nhân
sân, do nhân si.
- Ta nói, sân có ba: do nhân tham, do nhân sân, do
nhân si.

THAM SÂN SI                                      407

- Ta nói, tà kiến có ba: do nhân tham, do nhân sân, do nhân si.

2. Như vậy, này các Tỷ-kheo,

- Tham là nhân duyên cho nghiệp sanh khởi,
- Sân là nhân duyên cho nghiệp sanh khởi,
- Si là nhân duyên cho nghiệp sanh khởi,
- Do tham đoạn diệt, là nhân duyên cho nghiệp
đoạn diệt,
- Do sân đoạn diệt, là nhân duyên cho nghiệp
đoạn diệt,
- Do si đoạn diệt, là nhân duyên cho nghiệp đoạn
diệt.

THAM SÂN SI                                      408

67    Nguyên nhân - 2 duyên làm sanh khởi - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359

DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359
1. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi
như sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào
là ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền
giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,
thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào
là khác biệt?" Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo,
các Ông trả lời như thế nào với các du sĩ ngoại đạo
ấy?
- Đối với chúng con, bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế
Tôn làn căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế
Tôn làm nương tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu
Thế Tôn thuyết ý nghĩa lời nói này cho chúng con.
Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.
- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ
nói!
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Các vị Tỷ-kheo ấy vâng
đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:
- Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi như
sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào là
ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền

THAM SÂN SI                                        409

giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,
thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào là
khác biệt?". Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các
Thầy cần phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo ấy như
sau:
- "Tham là tội nhỏ, nhưng ly tham là chậm
chạp.
- Sân là tội lớn, nhưng ly sân là mau chóng.
- Si là tội lớn, và ly si là chậm chạp."
2-"Do nhân gì, này chư Hiền, do duyên gì tham chưa
sanh được sanh khởi, và tham sanh rồi đưa đến tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Tịnh tướng".
- "Với ai không như lý tác ý tịnh tướng, thời
tham chưa sanh được sanh khởi, và tham đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,
này các Hiền giả, đây là duyên, tham chưa sanh
được sanh khởi, và tham đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
3. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Chướng ngại tướng".

THAM SÂN SI                                        410

- "Với ai không như lý tác ý chướng ngại tướng,
thời sân chưa sanh được sanh khởi, và sân đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,
này các Hiền giả, đây là duyên, khiến sân chưa
sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
4. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si
chưa sanh được sanh khởi, và si đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Không như lý tác ý".
- "Với ai không như lý tác ý, thời si chưa sanh
được sanh khởi, và si đã sanh được tăng trưởng
quảng đại. Đây là nhân, này các Hiền giả, đây
là duyên, khiến si chưa sanh được sanh khởi,
và si đã sanh được tăng trưởng quảng đại".
5. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "tướng bất tịnh". "
- Với ai như lý tác ý tướng bất tịnh, thời tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến tham chưa sanh không sanh
khởi, hay tham đã sanh được đoạn tận."

THAM SÂN SI                                      411

6. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "từ tâm giải thoát" ."
- Với ai như lý tác ý từ tâm giải thoát, thời sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến sân chưa sanh không sanh
khởi, hay sân đã sanh được đoạn tận."
7. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si
chưa sanh không sanh khởi, hay si đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "như lý tác ý".
- "Với ai như lý tác ý thời si chưa sanh không
sanh khởi, và si đã sanh được đoạn tận. Đây là
nhân, này các Hiền giả, đây là duyên khiến si
chưa sanh không sanh khởi, hay si đã sanh
được đoạn tận."

THAM SÂN SI                                       412

68      Nguyên nhân - 2 duyên làm sanh khởi - Kinh HY VỌNG – Tăng I, 160

HY VỌNG – Tăng I, 160
---------------------
6. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến tham
sanh khởi. Thế nào là hai?
- Tịnh tướng
- Và không như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến tham sanh khởi.
7. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến sân
sanh khởi.Thế nào là hai?
- Chướng ngại tướng
- Và không như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến sân sanh khởi.
8. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến tà kiến
sanh khởi. Thế nào là hai?
- Tiếng nói của người khác
- Và không như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến tà kiến sanh
khởi.

THAM SÂN SI                                      413

9. Này các Tỷ-kheo, có hai duyên này, khiến chánh
kiến sanh khởi. Thế nào là hai?
- Tiếng nói của người khác
- Và như lý tác ý.
Những pháp này, là hai duyên khiến chánh kiến sanh
khởi.
------------------

THAM SÂN SI                                     414

69    Nguyên nhân - 6 duyên khiến nghiệp khởi - Kinh CÁC NGUYÊN NHÂN – Tăng I, 241

CÁC NGUYÊN NHÂN – Tăng I, 241

1. Có ba nguyên nhân này, này các Tỷ-kheo, khởi
lên các nghiệp. Thế nào là ba?
- Tham là nguyên nhân khởi lên các nghiệp.
- Sân là nguyên nhân khởi lên các nghiệp.
- Si là nguyên nhân khởi lên các nghiệp.
 Phàm nghiệp nào được làm vì tham, sanh ra từ
tham, duyên khởi từ tham, tập khởi từ tham, tại
chỗ nào tự ngã được hiện hữu, tại chỗ ấy, nghiệp
ấy được thuần thục. Chỗ nào nghiệp ấy được
thuần thục, chỗ ấy quả dị thục của nghiệp ấy
được cảm thọ ngay trong hiện tại, hay trong đời
sống kế tiếp, hay trong một đời sau nữa.
 Phàm nghiệp nào được làm vì sân, sanh ra từ sân
…
 Phàm nghiệp nào được làm từ si, sanh ra từ si …
tại chỗ ấy, nghiệp ấy được thuần thục … hay trong
một đời sau nữa.

THAM SÂN SI                                      415

Ví như, này các Tỷ-kheo, các hạt giống không bị bể
vụn, không bị hư thối, không bị gió và nắng làm hư,
còn tươi tốt được khéo gieo vào một đồng ruộng tốt,
được trồng vào đất khéo sửa soạn, và được trời mưa
xuống đều đặn; các hạt giống ấy, được lớn lên, tăng
trưởng, lớn mạnh.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm nghiệp nào được
làm vì tham … hay trong một đời sau nữa. Phàm
nghiệp nào được làm từ sân … hay trong một đời sau
nữa. Phàm nghiệp nào được làm từ si … hay trong
một đời sau nữa.
Có ba nguyên nhân này, này các Tỷ-kheo, khởi lên
các nghiệp.

2. Có ba nguyên nhân này, này các Tỷ-kheo, khởi
lên các nghiệp. Thế nào là ba?
- Không tham là nguyên nhân khởi lên các
nghiệp.
- Không sân là nguyên nhân khởi lên các
nghiệp.
- Không si là nguyên nhân khởi lên các nghiệp.
 Phàm nghiệp nào được làm vì không tham, sanh
ra từ không tham, duyên khởi từ không tham, tập
khởi từ không tham. Vì rằng tham được từ bỏ, như
vậy, nghiệp ấy được đoạn tận, được cắt đứt từ gốc
rễ, được làm như thân cây tala, được làm cho

THAM SÂN SI                                      416

không thể hiện hữu, được làm cho không thể sanh
khởi trong tương lai.
 Phàm nghiệp nào được làm vì không sân …
 Phàm nghiệp nào được làm vì không si, sanh ra
từ không si … Vì rằng si được từ bỏ, như vậy,
nghiệp ấy được đoạn tận, được cắt đứt từ gốc rễ,
được làm như thân cây tala, được làm cho không
thể hiện hữu, được làm cho không thể sanh khởi
trong tương lai.
Ví như này các Tỷ-kheo, các hạt giống không thể bị
bể vụn, không bị hư thối, không bị gió và nắng làm
hư, còn được tươi tốt, được khéo gieo. Và một người
lấy lửa đốt chúng, sau khi lấy lửa đốt, làm cho chúng
thành tro, sau khi làm thành tro, quạt chúng trong
gió lớn, hay cho vào dòng nước sông chảy nhanh
mang cuốn đi. Như vậy, này các Tỷ-kheo, các hạt
giống ấy được đoạn tận, được cắt đứt từ gốc rễ, được
làm cho như thân cây tala, được làm cho không thể
hiện hữu, được làm cho không thể sanh khởi trong
tương lai.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm nghiệp nào được
làm từ không tham … không thể sanh khởi trong
tương lai. Phàm nghiệp nào được làm từ không sân
… không thể sanh khởi trong tương lai. Phàm nghiệp
nào được làm từ không si … không thể sanh khởi
trong tương lai.

THAM SÂN SI                                        417

Có ba nguyên nhân này, này các Tỷ-kheo, khởi lên
các nghiệp:
Phàm có hạnh nghiệp nào,
Sanh từ tham sân si,
Do kẻ vô trí làm
Dầu có ít hay nhiều
Tại đây được cảm thọ,
Không phải tại chỗ khác.

Do vậy vị Tỷ-kheo
Từ bỏ tham, sân, si
Làm khởi lên minh trí,
Từ bỏ mọi ác thú.

THAM SÂN SI                                   418

70    Nguyên nhân - 6 duyên khiến nghiệp khởi - Kinh NHÂN DUYÊN 3 – Tăng I, 477

NHÂN DUYÊN 3 – Tăng I, 477

1. - Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn khởi
lên.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn khởi
lên.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn khởi
lên.
2. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ ý xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn
khởi lên?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong quá khứ; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.

THAM SÂN SI                                     419

- Do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham
trong quá khứ; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong quá khứ, ước muốn sanh khởi.
3. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ ý xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn
khởi lên?
- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong tương lai; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.
- Do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham
trong tương lai; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong tương lai, ước muốn sanh khởi.
4. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp
làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn
khởi sanh?

THAM SÂN SI                                         420

- Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ y
xứ cho dục tham trong hiện tại; với tâm, nó tầm
cầu, nó tư sát.
- Do duyên các pháp làm chỗ ý xứ cho dục tham
trong hiện tại; với tâm, nó tầm cầu, nó tư sát, nên
ước muốn khởi sanh.
- Vì có ước muốn, nên nó bị liên hệ với các pháp
ấy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng đó là một kiết
sử, vì tâm ấy có tham ái. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, do duyên các pháp làm chỗ y xứ cho dục
tham trong hiện tại, ước muốn sanh khởi.

NHÂN DUYÊN 4 – Tăng I, 479

1. - Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong quá khứ; ước muốn
không khởi sanh.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong tương lai; ước muốn
không khởi sanh.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm chỗ
y xứ cho dục tham trong hiện tại; ước muốn
không sanh khởi.

THAM SÂN SI                                        421

2. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong quá khứ, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong quá
khứ.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong quá khứ, ước muốn
không sanh khởi.
3. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong tương lai, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong
tương lai.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.

THAM SÂN SI                                       422

Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong tương lai, ước muốn
không sanh khởi.
4. Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, do duyên các
pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước
muốn không sanh khởi?
- Có người rõ biết quả dị thục trong tương lai của
các pháp làm chỗ y xứ cho dục tham trong hiện
tại.
- Sau khi biết rõ quả dị thục trong tương lai,
người ấy tránh né quả dị thục ấy.
- Sau khi tránh né quả dị thục ấy, sau khi tâm
người ấy không còn tham đắm; với trí tuệ,
người ấy thể nhập và thấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên các pháp làm
chỗ y xứ cho dục tham trong hiện tại, ước muốn
không sanh khởi.

THAM SÂN SI                                       423

71    Nguyên nhân - 6 duyên khiến nghiệp khởi - Kinh NHÂN DUYÊN – Tăng III, 95

NHÂN DUYÊN –Tăng III, 95

1. - Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp khởi lên.
2. Thế nào là ba?
- Tham là nhân duyên khiến các nghiệp khởi lên.
- Sân là nhân duyên khiến các nghiệp khởi lên.
- Si là nhân duyên khiến các nghiệp khởi lên.
 Này các Tỷ-kheo, không phải từ tham, không tham
khởi lên. Này các Tỷ-kheo, chính từ tham, chỉ có
tham khởi lên.
 Này các Tỷ-kheo, không phải từ sân, không sân
khởi lên. Này các Tỷ-kheo, chính từ sân, chỉ có
sân khởi lên.
 Này các Tỷ-kheo, không phải từ si, không si khởi
lên. Này các Tỷ-kheo, chính từ si, chỉ có si khởi
lên.
 Này các Tỷ-kheo, không phải do nghiệp từ tham
sanh, không phải do nghiệp từ sân sanh, không

THAM SÂN SI                                      424

phải do nghiệp từ si sanh, chư Thiên được nêu rõ,
loài Người được nêu rõ, hay những loài khác đang
ở trong thiện thú.
 Này các Tỷ-kheo, chính do nghiệp từ tham sanh,
chính do nghiệp từ sân sanh, chính do nghiệp từ
si sanh, địa ngục được nêu rõ, các loài bàng sanh
được nêu rõ, các loại ngạ quỷ được nêu rõ, và các
loài khác đang ở trong ác thú.
Đây là ba nhân duyên, này các Tỷ-kheo, khiến các
nghiệp khởi lên.
3. Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến các
nghiệp khởi lên.
4. Thế nào là ba?
- Không tham là nhân duyên khiến các nghiệp
khởi lên,
- Không sân là nhân duyên khiến các nghiệp
khởi lên,
- Không si là nhân duyên khiến các nghiệp khởi
lên.
 Không phải từ không tham, tham khởi lên. Này
các Tỷ-kheo, chính từ không tham, chỉ có không
tham khởi lên.

THAM SÂN SI                                       425

 Này các Tỷ-kheo, không phải từ không sân, sân
khởi lên. Này các Tỷ-kheo, chính từ không sân, chỉ
có không sân khởi lên.
 Này các Tỷ-kheo, không phải từ không si, si khởi
lên. Này các Tỷ-kheo, chính từ không si, chỉ có
không si khởi lên.
 Này các Tỷ-kheo, không phải do nghiệp từ không
tham sanh, không phải do nghiệp từ không sân
sanh, không phải do nghiệp từ không si sanh, địa
ngục được nêu rõ, loài bàng sanh được nêu rõ, cõi
ngạ quỹ được nêu rõ, và các loài khác đang ở
trong ác thú.
 Nhưng này các Tỷ-kheo, chính do nghiệp từ
không tham sanh, chính do nghiệp từ không sân
sanh, chính do nghiệp từ không si sanh, chư Thiên
được nêu rõ, loài Người được nêu rõ, và các loài
khác đang ở trong thiện thú.
Đây là ba nhân duyên, này các Tỷ-kheo, khiến các
nghiệp khởi lên.

THAM SÂN SI                                       426

72    Nguyên nhân - 6 duyên khiến nghiệp khởi, Nghiệp diệt - Kinh BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476

BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476

 Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Tham là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi,
- Sân là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi,
- Si là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do tham tác thành, sanh ra từ
tham, do tham làm nhân duyên, do tham tập khởi,
nghiệp ấy là bất thiện, nghiệp ấy có phạm tội,
nghiệp ấy có khổ dị thục, nghiệp ấy làm nghiệp
tập khởi, nghiệp ấy không đưa đến nghiệp đoạn
diệt.
 Phàm nghiệp nào do sân tác thành …
 Phàm nghiệp nào do si tác thành, sanh ra từ si,
do si làm nhân duyên, do si tập khởi, nghiệp ấy là
bất thiện, nghiệp ấy có phạm tội, nghiệp ấy có khổ
dị thục, nghiệp ấy làm nghiệp tập khởi, nghiệp ấy
không đưa đến nghiệp đoạn diệt.

THAM SÂN SI                                       427

Ba pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.

BA NHÂN DUYÊN 2 – Tăng I, 476

 Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Vô tham là nhân duyên khiến các nghiệp tập
khởi,
- Vô sân là nhân duyên khiến các nghiệp tập
khởi,
- Vô si là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do vô tham tác thành, sanh ra
từ vô tham, do vô tham làm nhân duyên, do vô
tham tập khởi, nghiệp ấy là thiện, nghiệp ấy không
có phạm tội, nghiệp ấy có lạc dị thục, nghiệp ấy
đưa đến nghiệp đoạn diệt, nghiệp ấy không đưa
đến nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do vô sân tác thành …
 Phàm nghiệp nào do vô si tác thành, sanh ra từ
vô si, do vô si làm nhân duyên, do vô si tập khởi,
nghiệp ấy là thiện, nghiệp ấy không có phạm tội,
nghiệp ấy có lạc dị thục, nghiệp ấy đưa đến

THAM SÂN SI                                       428

nghiệp đoạn diệt, nghiệp ấy không đưa đến
nghiệp tập khởi.
Ba pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba nhân duyên
khiến các nghiệp tập khởi.

THAM SÂN SI                                 429

73      Nên thân cận hay không nên thân cận - Kinh ĐÁNG GHÊ TỞM – Tăng I, 224

ĐÁNG GHÊ TỞM – Tăng I, 224

 Có ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt,
xuất hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Có hạng người đáng ghê tởm, không cần phải
gần gũi, không cần phải sống chung, không cần
phải hầu hạ cúng dường.
- Có hạng người, cần phải nhìn một cách thản
nhiên, không cần phải gần gũi, không cần phải
sống chung, không cần phải hầu hạ cúng
dường.
- Có hạng người, cần phải gần gũi, cần phải sống
chung, cần phải hầu hạ cúng dường.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người đáng
ghê tởm, không cần phải gần gũi, không cần phải
sống chung, không cần phải hầu hạ cúng dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người ác giới,
tính tình độc ác, sở hành bất tịnh, có những
hành vi che đậy, không phải là Sa-môn nhưng
hiện tướng là Sa-môn, không sống Phạm hạnh,

THAM SÂN SI                                       430

nhưng hiện tướng có Phạm hạnh, nội tâm hôi
hám, đầy những tham dục, tánh tình bất tịnh.
- Hạng người như vậy, này các Tỷ-kheo, đáng
ghê tởm, không cần phải gần gũi, không cần
phải sống chung, không cần phải hầu hạ cúng
dường. Vì cớ sao? Vì rằng, dầu không thuận
theo một chút nào tri kiến của người như vậy,
nhưng tiếng xấu được đồn xa về người ấy là có
bạn ác, có bằng hữu ác, tôn sùng kẻ ác.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một con rắn đi vào
trong đống phân, dầu nó không cắn ai, nhưng
cũng bị (đống phân) làm cho ô uế. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, dầu không thuận theo một
chút nào tri kiến của người như vậy nhưng
tiếng xấu được đồn xa về người ấy là có bạn ác,
có bằng hữu ác, tôn sùng kẻ ác.
- Cho nên, hạng người như vậy đáng ghê tởm,
không nên gần gũi, không nên sống chung,
không nên hầu hạ cúng dường.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người cần
phải nhìn một cách thản nhiên, không nên gần
gũi, không nên sống chung, không nên hầu hạ
cúng dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người phẫn
nộ, nhiều hiềm hận, dầu có bị nói chút ít, cũng

THAM SÂN SI                                      431

tức tối, phẫn nộ, sân hận, sừng sộ, hiện rõ phẫn
nộ, sân hận và bực tức.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một vết thương làm
mủ, nếu bị cây gậy hay mảnh sành đánh phải,
thời chảy mủ ra nhiều hơn. Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, có hạng người phẫn nộ......và bực tức.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một que lửa bằng gỗ
tindukà, nếu bị cây gậy hay mảnh sành đánh
phải, thời xịt lửa xịt khói ra nhiều hơn. Cũng
vậy, này các Tỷ-kheo, …
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một hố phân được
cây gậy hay mảnh sành quậy vào, thời mùi hôi
thốt lại càng nhiều hơn.
- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có hạng người
phẫn nộ...... và bực tức. Hạng người như vậy,
này các Tỷ-kheo, cần phải nhìn với cặp mắt
thản nhiên, không nên gần gũi, không nên sống
chung, không nên hầu hạ cúng dường. Vì cớ
sao? Vì nghĩ rằng: "Người ấy có thể nhục mạ
ta. Người ấy có thể chửi mắng ta. Người ấy có
thể làm hại ta."
- Cho nên, hạng người như vậy cần phải nhìn
một cách thản nhiên, không nên gần gũi, không
nên sống chung, không nên hầu hạ cúng dường.

THAM SÂN SI                                       432

 Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, là hạng người
cần phải gần gũi, cần phải sống chung, cần phải
hầu hạ cúng dường?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người giữ
giới, tánh tình hiền thiện.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải gần
gũi, cần phải sống chung, cần phải hầu hạ cúng
dường. Vì cớ sao? Vì rằng, dầu không thuận
theo chút nào tri kiến của người như vậy,
nhưng tiếng tốt được đồn xa về người ấy là có
bạn lành, là có bằng hữu, là tôn sùng kẻ lành.
- Cho nên, hạng người như vậy, cần phải gần
gũi, cần phải sống chung, cần phải hầu hạ cúng
dường.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Người gần kẻ hạ liệt,
Rồi cũng bị hạ liệt,
Thân cận người đồng đẳng,
Được khỏi bị thối đọa,
Ai gần bậc thù thắng,
Mau chóng được thăng tấn
Do vậy hãy sống chung,
Bậc ưu thắng hơn mình!

THAM SÂN SI                                       433

74      Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh BÀLAMÔN CƯ SĨ – Tăng I, 281

BÀLAMÔN CƯ SĨ – Tăng I, 281
Rồi một Bà-la-môn du sĩ đi đến; Thế Tôn, sau khi
đến, … Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn du sĩ bạch
Thế Tôn:
 Pháp là thiết thực hiện tại, thưa Tôn giả Gotama,
được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, thưa
Tôn giả Gotama, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, thời không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến
hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, vị ấy làm ác hạnh về thân…ác
hạnh về lời nói, ác hạnh về ý. Tham ái được
đoạn trừ, vị ấy không làm ác hạnh về thân …
ác hạnh về lời nói…, ác hạnh về ý.

THAM SÂN SI                                       434

 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, vị ấy không như thật rõ biết lợi ích
của mình, không như thật rõ biết lợi ích của
người, không như thật rõ biết lợi ích của cả hai.
Tham ái được đoạn trừ, vị ấy như thật rõ biết
lợi ích của mình, như thật rõ biết lợi ích của
người, như thật rõ biết lợi ích của cả hai
Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, …
 Bị si làm mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên suy nghĩ đến hại mình … nên suy
nghĩ đến hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Si được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại …
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
 Bị si làm cho mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên làm ác hạnh về thân, ác hạnh về lời
nói, ác hạnh về ý. Si được đoạn trừ, thời không
làm ác hạnh về thân, ác hạnh về lời nói, ác
hạnh về ý.
 Bị si làm cho mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên không như thật rõ biết lợi ích của
mình, không như thật rõ biết lợi ích của người,
không như thật rõ biết lợi ích của cả hai. Si

THAM SÂN SI                                         435

được đoạn trừ, thời như thật rõ biết lợi ích của
mình, như thật rõ biết lợi ích của người, như
thật rõ biết lợi ích của cả hai.
Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

THAM SÂN SI                                        436

75    Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh CHO ĐỜI NAY 1 – Tăng III, 127

CHO ĐỜI NAY 1 –Tăng III, 127
1. Rồi du sĩ ngoại đạo Moliyasìvaka đi đến Thế Tôn;
sau khi đến, nói với Thế Tôn những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu, sau khi nói lên những lời chào đón
hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, du sĩ ngoại đạo Moliyasìvaka bạch
Thế Tôn:
- Pháp là thiết thực hiện tại, Pháp là thiết thực hiện
tại, bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Cho đến
như thế nào, bạch Thế Tôn, pháp là thiết thực hiện
tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?
2.- Vậy này Sìvaka, ở đây Ta sẽ hỏi Ông; nếu Ông
có thể kham nhẫn thời hãy trả lời.
 Ông nghĩ thế nào, này Sìvaka? Nội tâm có tham,
Ông có biết: "Nội tâm ta có tham "? Nội tâm
không có tham, Ông có biết: "Nội tâm ta không có
tham"?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Này Sìvaka, nội tâm có tham, Ông có biết: "Nội
tâm ta có tham". Nội tâm không có tham, Ông có

THAM SÂN SI                                         437

biết: "Nội tâm ta không có tham". Như vậy này
Sìvaka, pháp là thiết thực hiện tại...
Ông nghĩ thế nào, này Sìvaka? Nội tâm có
sân...( Như trên)...Ông nghĩ thế nào, này Sìvaka? Nội
tâm có si, Ông có biết: "Nội tâm ta có si"? Hay nội
tâm không si, Ông có biết: "Nội tâm ta không si"?
-Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Này Sìvaka, nội tâm có si, Ông có biết: "Nội tâm ta
có si", hay nội tâm không có si, Ông có biết: "Nội
tâm ta không si". Như vậy, này Sìvaka, pháp là thiết
thực hiện tại...
 Ông nghĩ thế nào, này Sìvaka? Nội tâm có tham
pháp,... hay nội tâm có sân pháp..., hay nội tâm có
si pháp..., Ông có biết: "Nội tâm ta có si pháp"?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Hay nội tâm không có si pháp. Ông có biết: "Nội
tâm ta không có si pháp"?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Này Sìvaka, nội tâm có si pháp, Ông có biết: "Nội
tâm ta có si pháp", hay nội tâm không có si pháp,
Ông có biết: "Nội tâm ta không có si pháp. "Như vậy,
này Sìvaka, pháp là thiết thực hiện tại, không có
thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng
thượng, được người có trí tự mình giác hiểu.

THAM SÂN SI                                         438

- Thật vi diệu thay! ... Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

CHO ĐỜI NAY 2 – 129tc3

1. Rồi một Bà-la-môn đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm,
sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân
hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên,
vị Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:
- Pháp là thiết thực hiện tại, pháp là thiết thực hiện
tại, thưa Tôn giả Gotama, được nói đến như vậy. Cho
đến như thế nào, thưa Tôn giả Gotama, pháp là thiết
thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người có trí tự mình
giác hiểu?
2.- Vậy này Bà-la-môn, ở đây Ta sẽ hỏi Ông. Nếu
Ông có thể kham nhẫn thời hãy trả lời.
 Ông nghĩ thế nào, này Bà-la-môn, Nội tâm có
tham ái, Ông có biết: "Nội tâm ta có tham ái"?
Hay nội tâm không có tham ái. Ông có biết: "Nội
tâm ta không có tham ái"?
- Thưa có, thưa Tôn giả.

THAM SÂN SI                                         439

- Này Bà-la-môn, nội tâm có tham ái, Ông có biết:
"Nội tâm ta có tham ái". Hay nội tâm không có tham
ái, Ông có biết: "Nội tâm ta không có tham ái. "Như
vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực hiện tại...
 Ông nghĩ thế nào, này Bà-la-môn? Nội tâm ta có
sân...Nội tâm có si, Ông có biết: "Nội tâm ta có
si"? Hay nội tâm không có si, Ông có biết:'' Nội
tâm ta không có si''?
-Thưa có, thưa Tôn giả.
- Này Bà-la-môn, nội tâm có si, Ông có biết: "Nội
tâm ta có si" Hay nội tâm không có si, Ông có biết:
"Nội tâm ta không có si " Như vậy, này Bà-la-môn,
pháp là thiết thực hiện tại...
 Ông nghĩ thế nào, này Bà-la-môn? Nội tâm có
thân uế..., hay nội tâm có khẩu uế...hay nội tâm có
ý uế, Ông có biết: "Nội tâm ta có ý uế"? Hay nội
tâm không có ý uế, Ông có biết: "Nội tâm ta không
có ý uế..."?
- Thưa có, thưa Tôn giả.
- Này Bà-la-môn, nội tâm có ý uế, Ông có biết: "Nội
tâm ta có ý uế". Hay nội tâm không có ý uế, Ông có
biết: "Nội tâm ta không có ý uế". Như vậy này Bà-
la-môn, pháp là thiết thực hiện tại, không có thời
gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng,
được người trí tự mình giác hiểu.

THAM SÂN SI                                          440

- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama... Mong Tôn giả Gotama nhận con làm để tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

THAM SÂN SI                                      441

76    Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh NIẾT BÀN – Tăng I, 283

NIẾT BÀN – Tăng I, 283

Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn … Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn: - Thiết thực hiện tại là Niết bàn, thưa Tôn giả Gotama, được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, thưa Tôn giả Gotama, Niết bàn là thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?

- Này Bà-la-môn,
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
 Tham ái được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự
hại mình, không nghĩ đến hại người, không
nghĩ đến hại cả hai, không cảm thọ tâm khổ,
tâm ưu.
Như vậy, này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện
tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả

THAM SÂN SI                                        442

năng hướng thượng, được người trí tự mình giác
hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, …
 Bị si làm mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên suy nghĩ đến hại mình … nên suy
nghĩ đến hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Si được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại …
không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Như vậy, này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện
tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.
Khi vị ấy, cảm thọ tham ái được đoạn tận, không có
dư tàn, cảm thọ sân được đoạn tận, không có dư tàn,
cảm thọ si được đoạn tận, không có dư tàn. Như vậy,
này Bà-la-môn, Niết bàn là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, … được người trí tự mình giác
hiểu.
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama... Mong
Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho
đến mạng chung, con xin trọn đời quy ngưỡng.

THAM SÂN SI                                        443

77       Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh Ràsiya – Tương IV, 517

Ràsiya – Tương IV, 517

1) ...

2) Một thời thôn trưởng Ràsiya đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi một bên, thôn trưởng Ràsiya bạch Thế Tôn:

-- Con có nghe rằng Sa-môn Gotama chỉ trích tất cả
khổ hạnh, bài bác, chống báng hoàn toàn mọi người
sống khổ hạnh, mọi lối sống khắc khổ. Những người
nói như vậy, bạch Thế Tôn, không biết có nói đúng
với lời Thế Tôn, không xuyên tạc Thế Tôn với điều
không thực, trả lời thuận pháp, đúng pháp, và không
một ai nói lời tương ứng đúng pháp có lý do để chỉ
trích?

-- Này Thôn trưởng, những ai đã nói như sau: "Sa-
môn Gotama chỉ trích tất cả khổ hạnh, bài bác, chống
báng hoàn toàn mọi lối sống khắc khổ"; họ nói không
đúng lời Ta nói, họ xuyên tạc Ta với điều không thật,
với điều không chơn chánh.

I

THAM SÂN SI                                        444

4) Có hai cực đoan mà người xuất gia không nên thực hành:

- Một là say đắm dục lạc đối với các dục vọng hạ
liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng Thánh hạnh,
không liên hệ đến mục đích.
- Hai là hành hạ tự thân, khổ đau, không xứng bậc
Thánh, không liên hệ đến mục đích.
- Từ bỏ hai cực đoan này là con đường trung đạo,
đã được Như Lai giác ngộ, tác thành mắt, tác
thành trí, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-
bàn.

5) Thế nào là con đường trung đạo ấy, này Thôn
trưởng, đã được Như Lai giác ngộ, tác thành mắt,
tác thành trí, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác ngộ,
Niết-bàn?

Đây là con đường Thánh đạo Tám ngành, tức là
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định. Đây là con đường trung đạo, này Thôn
trưởng, được Như Lai giác ngộ, tác thành mắt, tác
thành trí, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-
bàn.

II

THAM SÂN SI                                           445

6) Này Thôn trưởng, có ba hạng người hưởng thọ vật dục có mặt ở trong đời. Thế nào là ba?

(i)

7) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật
dục, tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh. Sau
khi tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh, người
ấy không tự mình vui sướng, không hoan hỷ, không
san sẻ, không làm các công đức.

(ii)

8) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật
dục, tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh. Sau
khi tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh, người
ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, không san sẻ, không
làm các công đức.

(iii)

9) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật
dục, tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh. Sau
khi tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh, người
ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, san sẻ và làm các
công đức.

(iv)

THAM SÂN SI                                       446

10) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật
dục, tìm cầu tài sản hợp pháp và phi pháp, dùng sức
mạnh và không dùng sức mạnh. Sau khi tìm cầu tài
sản hợp pháp và phi pháp, dùng sức mạnh và không
dùng sức mạnh, người ấy không tự mình vui sướng,
không hoan hỷ, không san sẻ, không làm các công
đức.

(v)

11) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật
dục, tìm cầu tài sản hợp pháp và phi pháp, dùng sức
mạnh và không dùng sức mạnh. Sau khi tìm cầu tài
sản hợp pháp và phi pháp, dùng sức mạnh và không
dùng sức mạnh, người ấy tự mình vui sướng, hoan
hỷ, không san sẻ, không làm các công đức.

(vi)

12) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật
dục, tìm cầu tài sản hợp pháp và phi pháp, dùng sức
mạnh và không dùng sức mạnh. Sau khi tìm cầu tài
sản hợp pháp và phi pháp, dùng sức mạnh và không
dùng sức mạnh, người ấy tự mình vui sướng, hoan
hỷ, san sẻ, làm các công đức.

(vii)

THAM SÂN SI                                      447

13) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật dục, tìm cầu tài sản hợp pháp, không dùng sức mạnh. Sau khi tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức mạnh, người ấy không tự mình vui sướng, không hoan hỷ, không san sẻ, không làm các công đức.

(viii)

14) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật dục, tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức mạnh. Sau khi tìm cầu tài sản một cách hợp pháp và không dùng sức mạnh, người ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, không san sẻ, không làm các công đức.

(ix)

15) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật dục, tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức mạnh. Sau khi tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức mạnh, người ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, san sẻ, và làm các công đức. Nhưng người ấy hưởng thọ với tâm tham trước, đắm say, phạm tội, không thấy sự nguy hiểm, không với trí tuệ xuất ly.

(x)

16) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật dục, tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức

THAM SÂN SI                                      448

mạnh. Sau khi tìm cầu tài sản hợp pháp và không
dùng sức mạnh, người ấy tự mình vui sướng, hoan
hỷ, san sẻ và làm các công đức. Nhưng người ấy
hưởng thọ với tâm không tham trước, không say
đắm, không phạm tội, thấy sự nguy hiểm và với trí
huệ xuất ly.

III

(i)

17) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật
dục, tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh. Sau
khi tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh, người
ấy không tự mình vui sướng, không hoan hỷ, không
san sẻ, không làm các công đức. Người hưởng thọ
vật dục này, này Thôn trưởng, về ba phương diện bị
chỉ trích.

Về ba phương diện nào bị chỉ trích?

- Người ấy tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức
mạnh, về phương diện thứ nhất này, người ấy bị
chỉ trích.
- Người ấy không vui sướng, không hoan hỷ, về
phương diện thứ hai này, người ấy bị chỉ trích.
- Người ấy không san sẻ, không làm các công đức,
về phương diện thứ ba này, người ấy bị chỉ trích.

THAM SÂN SI                                       449

Này Thôn trưởng, người hưởng thọ vật dục này về ba phương diện bị chỉ trích.

(ii)

18) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật dục, tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh. Sau khi tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh, người ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, nhưng không san sẻ, không làm các công đức. Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về hai phương diện bị chỉ trích, về một phương diện được tán thán.

Về hai phương diện gì bị chỉ trích?

- Người ấy tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức
mạnh, về phương diện thứ nhất này, người ấy bị
chỉ trích.
- Người ấy không san sẻ, không làm các công đức,
về phương diện thứ hai này, người ấy bị chỉ trích.

Về một phương diện gì người ấy được tán thán?

- Người ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, về phương diện này, người ấy được tán thán.

THAM SÂN SI                                       450

Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về hai phương diện bị chỉ trích, về một phương diện được tán thán.

(iii)

19) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật
dục, tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh. Sau
khi tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh, người
ấy tự mình vui vẻ, hoan hỷ, san sẻ và làm các công
đức. Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng,
về một phương diện bị chỉ trích, về hai phương diện
được tán thán.

Về một phương diện gì người ấy bị chỉ trích?

- Người ấy tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh, về phương diện này, người ấy bị chỉ trích.

Về phương diện gì người ấy được tán thán?

- Người ấy tự mình vui vẻ, hoan hỷ, về phương diện
thứ nhất này, người ấy được tán thán.
- Người ấy san sẻ và làm các công đức, về phương
diện thứ hai này, người ấy được tán thán.

THAM SÂN SI                                       451

Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về một phương diện bị chỉ trích, về hai phương diện được tán thán.

(iv)

20) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật
dục, tìm cầu tài sản hợp pháp và phi pháp, dùng sức
mạnh và không dùng sức mạnh. Sau khi tìm cầu tài
sản hợp pháp và phi pháp, dùng sức mạnh và không
dùng sức mạnh, người ấy không tự mình vui sướng,
không hoan hỷ, không san sẻ, không làm các công
đức. Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng,
về một phương diện được tán thán, về ba phương
diện bị chỉ trích.

Một phương diện gì được tán thán?

- Người ấy tìm cầu tài sản một cách hợp pháp và không dùng sức mạnh, về phương diện này, người ấy được tán thán.

Về ba phương diện nào người ấy bị chỉ trích?

- Người ấy tìm cầu tài sản một cách phi pháp và dùng sức mạnh, về phương diện thứ nhất này, người ấy bị chỉ trích.

THAM SÂN SI                                      452

- Người ấy không tự mình vui sướng, không hoan
hỷ, về phương diện thứ hai này, người ấy bị chỉ
trích.
- Người ấy không san sẻ, không làm các công đức,
về phương diện thứ ba này, người ấy bị chỉ trích.

Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về một phương diện được tán thán, về ba phương diện bị chỉ trích.

(v)

21) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật
dục, tìm cầu tài sản một cách hợp pháp và phi pháp,
dùng sức mạnh và không dùng sức mạnh, tự mình
vui sướng, hoan hỷ, nhưng không san sẻ, không làm
các công đức. Người hưởng thọ vật dục này, này
Thôn trưởng, về hai phương diện được tán thán, về
hai phương diện bị chỉ trích.

Về hai phương diện nào người ấy được tán thán?

- Người ấy tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng
sức mạnh, về phương diện thứ nhất này, người ấy
được tán thán.
- Người ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, về phương
diện thứ hai này, người ấy được tán thán.

THAM SÂN SI                                      453

Về hai phương diện nào người ấy bị chỉ trích?

- Người ấy tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức
mạnh, về phương diện thứ nhất này, người ấy bị
chỉ trích.
- Người ấy không san sẻ, không làm các công đức,
về phương diện thứ hai này, người ấy bị chỉ trích.

Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về hai phương diện được tán thán, về hai phương diện bị chỉ trích.

(vi)

22) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật dục, tìm cầu tài sản hợp pháp và phi pháp, dùng sức mạnh và không dùng sức mạnh. Sau khi tìm cầu tài sản hợp pháp và phi pháp, dùng sức mạnh và không dùng sức mạnh, người ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, san sẻ và làm các công đức. Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về ba phương diện được tán thán, về một phương diện bị chỉ trích.

Về ba phương diện nào được tán thán?

- Người ấy tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức mạnh, về phương diện thứ nhất này, người ấy được tán thán.

THAM SÂN SI                                       454

- Người ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, về phương
diện thứ hai này, người ấy được tán thán.
- Người ấy san sẻ và làm các công đức, về phương
diện thứ ba này, người ấy được tán thán.

Thế nào là một phương diện người ấy bị chỉ trích?

- Người ấy tìm cầu tài sản phi pháp và dùng sức mạnh, về một phương diện này, người ấy bị chỉ trích.

Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về ba phương diện được tán thán, về một phương diện bị chỉ trích.

(vii)

23) Ở đây, có người hưởng thọ vật dục, này Thôn
trưởng, tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức
mạnh. Sau khi tìm cầu tài sản hợp pháp và không
dùng sức mạnh, người ấy không tự mình vui sướng,
hoan hỷ, không san sẻ và không làm các công đức.
Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về
một phương diện được tán thán, về hai phương diện
bị chỉ trích.

Về một phương diện nào được tán thán?

THAM SÂN SI                                     455

- Người ấy tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức mạnh, về phương diện này, người ấy được tán thán.

Về hai phương diện nào người ấy bị chỉ trích?

- Người ấy không tự mình vui sướng, hoan hỷ, về phương diện thứ nhất này, người ấy bị chỉ trích. - Người ấy không san sẻ, không làm các công đức, về phương diện thứ hai này, người ấy bị chỉ trích.

Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về một phương diện được tán thán, về hai phương diện bị chỉ trích.

(viii)

24) Ở đây, có người hưởng thọ vật dục, này Thôn
trưởng, tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức
mạnh. Sau khi tìm cầu tài sản hợp pháp và không
dùng sức mạnh, người ấy tự mình vui sướng, hoan
hỷ, không san sẻ, không làm các công đức. Người
hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về hai
phương diện được tán thán, về một phương diện bị
chỉ trích.

Về hai phương diện nào người ấy được tán thán?

THAM SÂN SI                                       456

- Người ấy tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng
sức mạnh, về phương diện thứ nhất này, người ấy
được tán thán.
- Người ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, về phương
diện thứ hai này, người ấy được tán thán.

Về một phương diện nào người ấy bị chỉ trích?

- Người ấy không san sẻ, không làm các công đức, về phương diện này, người ấy bị chỉ trích.

Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về hai phương diện được tán thán, về một phương diện bị chỉ trích.

(ix)

25) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật
dục, tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức
mạnh. Sau khi tìm cầu tài sản hợp pháp và không
dùng sức mạnh, người ấy tự mình vui sướng, hoan
hỷ, san sẻ và làm các công đức. Người ấy hưởng thọ
các tài sản một cách tham trước, say đắm, phạm tội,
không thấy sự nguy hiểm, với trí tuệ không xuất ly.
Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về
ba phương diện được tán thán, về một phương diện
bị chỉ trích.

THAM SÂN SI                                      457

Về ba phương diện nào người ấy được tán thán?

- Người ấy tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng
sức mạnh, về phương diện thứ nhất này, người ấy
được tán thán.
- Người ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, về phương
diện thứ hai này, người ấy được tán thán.
- Người ấy san sẻ và làm các công đức, về phương
diện thứ ba này, người ấy được tán thán.

Về một phương diện nào người ấy bị chỉ trích?

- Người ấy hưởng thọ các tài sản ấy với tâm tham
trước, say đắm, phạm tội, không thấy sự nguy
hiểm, với trí tuệ không xuất ly, về phương diện
này, người ấy bị chỉ trích.

Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về ba phương diện được tán thán, về một phương diện bị chỉ trích.

(x)

26) Ở đây, này Thôn trưởng, có người hưởng thọ vật dục, tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức mạnh. Sau khi tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng sức mạnh, người ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, san sẻ và làm các công đức. Người ấy hưởng thọ

THAM SÂN SI                                     458

các tài sản ấy, không có tham trước, không có say đắm, không có phạm tội, thấy sự nguy hiểm và với trí tuệ xuất ly. Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về bốn phương diện được tán thán.

Về bốn phương diện nào được tán thán?

- Người ấy tìm cầu tài sản hợp pháp và không dùng
sức mạnh, về phương diện thứ nhất này, người ấy
được tán thán.
- Người ấy tự mình vui sướng, hoan hỷ, về phương
diện thứ hai này, người ấy được tán thán.
- Người ấy san sẻ và làm các công đức, về phương
diện thứ ba này, người ấy được tán thán.
- Người ấy hưởng thọ tài sản ấy không có tham
trước, không có say đắm, không có phạm tội, thấy
sự nguy hiểm và với trí tuệ xuất ly, về phương
diện thứ tư này, người ấy được tán thán.

Người hưởng thọ vật dục này, này Thôn trưởng, về bốn phương diện được tán thán.

IV.(i)

27) Này Thôn trưởng, có ba hạng người tu khổ hạnh, sống khắc khổ, có mặt hiện sống ở đời.

THAM SÂN SI                                     459

28) Này Thôn trưởng, có hạng người tu khổ hạnh,
sống khắc khổ, do lòng tin đã xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình. Vị ấy nghĩ rằng: "Mong rằng
ta chứng được thiện pháp; mong rằng ta chứng ngộ
các Thượng nhân pháp, tri kiến thù thắng xứng đáng
bậc Thánh!". Vị ấy tự mình hành xác, hành khổ,
nhưng không chứng được thiện pháp nào; không
chứng ngộ Thượng nhân pháp, tri kiến thù thắng
xứng đáng bậc Thánh nào.

IV.(ii)

29) Ở đây, này Thôn trưởng, có người tu khổ hạnh,
sống khắc khổ, vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình, nghĩ rằng: "Mong rằng ta
chứng được thiện pháp; mong rằng ta chứng ngộ các
Thượng nhân pháp, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc
Thánh!". Người ấy tự mình hành xác, hành khổ,
chứng được thiện pháp; nhưng không chứng ngộ
Thượng nhân pháp, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc
Thánh.

IV.(iii)

30) Ở đây, này Thôn trưởng, có người tu khổ hạnh, sống khắc khổ, vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nghĩ rằng: "Mong rằng ta chứng được thiện pháp; mong rằng ta chứng ngộ các

THAM SÂN SI                                          460

Thượng nhân pháp, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc
Thánh!" Người ấy tự mình hành xác, hành khổ,
chứng được thiện pháp; chứng ngộ Thượng nhân
pháp, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh.

V.(i)

31) Ở đây, này Thôn trưởng, có người tu khổ hạnh,
sống khắc khổ, tự mình hành xác, hành khổ, không
chứng được thiện pháp; không chứng ngộ Thượng
nhân pháp, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh.
Người tu khổ hạnh, sống khắc khổ này, này Thôn
trưởng, về ba phương diện bị chỉ trích.

Thế nào là về ba phương diện bị chỉ trích?

- Người ấy tự mình hành xác, hành khổ, về phương
diện thứ nhất này, người ấy bị chỉ trích.
- Người ấy không chứng đắc thiện pháp, về phương
diện thứ hai này, người ấy bị chỉ trích.
- Người ấy không chứng ngộ Thượng nhân pháp,
tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh, về
phương diện thứ ba này, người ấy bị chỉ trích.

Người tu khổ hạnh, sống khắc khổ này, này Thôn trưởng, về ba phương diện này bị chỉ trích.

V.(ii)

THAM SÂN SI                                     461

32) Ở đây, này Thôn trưởng, có người tu khổ hạnh,
sống khắc khổ, tự mình hành xác, hành khổ, chứng
được thiện pháp, nhưng không chứng ngộ Thượng
nhân pháp, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh.
Người tu khổ hạnh, sống khắc khổ này, này Thôn
trưởng, về hai phương diện bị chỉ trích, về một
phương diện được tán thán.

Thế nào là về hai phương diện người ấy bị chỉ trích?

- Người ấy tự mình hành xác, hành khổ, về phương
diện thứ nhất này, người ấy bị chỉ trích.
- Người ấy không chứng ngộ Thượng nhân pháp,
tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh, về
phương diện thứ hai này, người ấy bị chỉ trích.

Thế nào là về một phương diện người ấy được tán thán?

- Người ấy chứng được thiện pháp, về phương diện này, người ấy được tán thán.

Người tu khổ hạnh, sống khắc khổ này, này Thôn trưởng, về hai phương diện bị chỉ trích, về một phương diện được tán thán.

V.(iii)

THAM SÂN SI                                       462

33) Ở đây, này Thôn trưởng, có người tu khổ hạnh,
sống khắc khổ, tự mình hành xác, hành khổ, chứng
được thiện pháp, và chứng ngộ Thượng nhân pháp,
tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh. Người tu
khổ hạnh, sống khắc khổ này về một phương diện bị
chỉ trích, về hai phương diện được tán thán.

Về một phương diện nào bị chỉ trích?

- Người ấy tự mình hành xác, hành khổ, về phương diện này, người ấy bị chỉ trích.

Về hai phương diện nào người ấy được tán thán?

- Người ấy chứng được thiện pháp, về phương diện
thứ nhất này, người ấy được tán thán.
- Người ấy chứng ngộ Thượng nhân pháp, tri kiến
thù thắng xứng đáng bậc Thánh, về phương diện
thứ hai này, người ấy được tán thán.

Người tu khổ hạnh, sống khắc khổ này, này Thôn trưởng, về một phương diện bị chỉ trích, về hai phương diện được tán thán.

VI

34) Này Thôn trưởng, có ba pháp thiết thực hiện tại, không có già lão, có hiệu quả tức thời, đến để mà

THAM SÂN SI                                       463

thấy, có khả năng hướng thượng, được người có trí tự mình giác hiểu. Thế nào là ba?

VI.(i)

35) Phàm người tham dục (ràga), do nhân tham dục, nghĩ đến tự hại, nghĩ đến hại người khác, nghĩ đến hại cả hai. Khi tham dục được đoạn tận, người ấy không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến hại người khác, không nghĩ đến hại cả hai. Như vậy, những pháp này thiết thực hiện tại, không có già lão, có hiệu quả tức thời, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người có trí tự mình giác hiểu.

VI.(ii)

36) Phàm người sân hận, do nhân sân hận, nghĩ đến
tự hại, nghĩ đến hại người khác, nghĩ đến hại cả hai.
Khi sân hận được đoạn tận, người ấy không nghĩ đến
tự hại, không nghĩ đến hại người khác, không nghĩ
đến hại cả hai. Như vậy, những pháp này thiết thực
hiện tại, không có già lão, có hiệu quả tức thời, đến
để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người
có trí tự mình giác hiểu.

VI.(iii)

THAM SÂN SI                                          464

37) Phàm người si mê, do nhân si mê, nghĩ đến tự
hại, nghĩ đến hại người khác, nghĩ đến hại cả hai. Khi
si mê được đoạn tận, vị ấy không nghĩ đến tự hại,
không nghĩ đến hại người khác, không nghĩ đến hại
cả hai. Như vậy, những pháp này thiết thực hiện tại,
không có già lão, có hiệu quả tức thời, đến để mà
thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự
mình giác hiểu.

Ba pháp này, này Thôn trưởng, thiết thực hiện tại,
không có già lão, có hiệu quả tức thời, đến để mà
thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự
mình giác hiểu.

38) Khi được nghe nói vậy, thôn trưởng Ràsiya bạch Thế Tôn:

-- Thật là vi diệu, bạch Thế Tôn!... từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

THAM SÂN SI                                         465

78    Pháp là thiết thực hiện tại - Kinh VỊ BÀLÀMÔN – Tăng I, 280

VỊ BÀLAMÔN – Tăng I, 280
Rồi một Bà-la-môn đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói
lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm …
Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:
- Pháp là thiết thực hiện tại, thưa Tôn giả Gotama,
được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, thưa
Tôn giả Gotama, pháp là thiết thực hiện tại,
không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng
hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?
 Bị tham ái làm say đắm, bị chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy
nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai,
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn
trừ, thời không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến
hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không
cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Như vậy, này Bà-la-
môn, pháp là thiết thực hiện tại, không có thời
gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng
thượng, được người trí tự mình giác hiểu.
 Bị sân làm uế nhiễm, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, … tâm khổ,
tâm ưu. Sân được đoạn trừ, thời không nghĩ

THAM SÂN SI                                      466

đến tự hại, không nghĩ đến hại người, không
nghĩ đến hại cả hai, không cảm thọ tâm khổ,
tâm ưu. Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết
thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà
thấy, có khả năng hướng thượng, được người
trí tự mình giác hiểu.
 Bị si làm cho mê mờ, bị chinh phục, tâm bị xâm
chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, … tâm khổ,
tâm ưu. Si được đoạn trừ, thời không nghĩ đến
tự hại, không nghĩ đến hại người, không nghĩ
đến hại cả hai, không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu.
Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực
hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có
khả năng hướng thượng, được người trí tự
mình giác hiểu.
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Xin Tôn
giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến
mạng chung, con xin trọn đời quy ngưỡng.

THAM SÂN SI                                        467

79    SI - Si làm cho mê mờ - Kinh LỬA 2 – Tăng III, 334

LỬA 2 –Tăng III, 334

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthì, tại không, khu
vườn của ông Anàthapindika. Lúc bấy giờ, một tế
đàn lớn đang được thiết lập cho Bà-la-môn
Uggatasarìra, năm trăm con bò đực được dắt đến trụ
tế đàn, năm trăm con nghé đực được dắt đến trụ tế
đàn, năm trăm con nghé cái được dắt đến trụ tế đàn,
năm trăm con dê được dắt đến trụ tế đàn, và năm
trăm con cừu được dắt đến trụ tế đàn. Rồi Bà-la-môn
Uggatasarìra đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói lên với
Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn
Uggatasarìra thưa với Thế Tôn:

- Tôi được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Này Bà-la-môn, Ta cũng có nghe: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

THAM SÂN SI                                        468

Lần thứ hai... Lần thứ ba, Bà-la-môn Uggatasarìra thưa với Thế Tôn:

- Tôi được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Này Bà-la-môn, Ta cũng có nghe: "Nhen nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có lợi ích lớn".

- Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, chúng ta đồng một mục đích, Tôn giả Gotama và chúng tôi; thật vậy, chúng ta hoàn toàn đồng nhau.

2. Được nghe nói vậy, Tôn giả Ànanda nói với Bà- la-môn Uggatasarìra:

- Này Bà-la-môn, không nên hỏi Như Lai rằng: "Tôi
được nghe như sau, thưa Tôn giả Gotama: "Nhen
nhúm ngọn lửa và dựng lên trụ tế đàn có quả lớn, có
lợi ích lớn".

Này Bà-la-môn, câu hỏi Như Lai như sau: "Bạch Thế
Tôn, con muốn nhen nhúm ngọn lửa, con muốn dựng
lên trụ tế đàn. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy giáo giới
cho con! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết dạy cho
con, để con được hạnh phúc an lạc lâu dài!"

THAM SÂN SI                                         469

3. Rồi Bà-la-môn Uggatasarìra bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, con muốn nhen nhúm ngọn
lửa, con muốn dựng trụ tế đàn. Thưa Tôn giả
Gotama, Tôn giả Gotama hãy giáo giới cho con; Tôn
giả Gotama hãy thuyết dạy cho con, để con được
hạnh phúc, an lạc lâu dài.

- Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng
lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên ba cây
kiếm bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục. Thế
nào là ba?

4. Thân kiếm, ngữ kiếm, ý kiếm.

Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, khởi lên ý nghĩ: "Chừng ấy con bò đực cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con nghé đực cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con nghé cái cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con dê cần phải giết cho lễ tế đàn, chừng ấy con cừu cần phải giết cho lễ tế đàn".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm bất thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ. Này Bà-la- môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn,

THAM SÂN SI                                        470

trước khi lễ tế đàn, dựng lên ý kiếm thứ nhất, bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

5. Lại nữa, này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn
lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, nói như
sau: "Hãy giết chừng ấy con bò đực cho lễ tế đàn.
Hãy giết chừng ấy con nghé đực cho lễ tế đàn. Hãy
giết chừng ấy con nghé cái cho lễ tế đàn. Hãy giết
chừng ấy con dê cho lễ tế đàn. Hãy giết chừng ấy con
cừu cho lễ tế đàn.".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm phi
công đức; nghĩ rằng: "Tôi làm thiện", lại làm bất
thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi
lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ. Này Bà-la-
môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn,
trước khi lễ tế đàn, dựng lên ngữ kiếm thứ hai, bất
thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

6. Lại nữa, này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con bò đực cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con nghé đực cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con nghé cái cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu khởi sự công việc: "Hãy giết các con dê cho lễ tế đàn"; tự mình bắt đầu

THAM SÂN SI                                         471

khởi sự công việc: "Hãy giết các con cừu cho lễ tế đàn".

Vị ấy nghĩ rằng: "Tôi làm công đức", lại làm phi
công đức; nghĩ rằng: "Tôi làm thiện", lại làm bất
thiện; nghĩ rằng: "Tôi tìm con đường đưa đến cõi
lành", lại tìm con đường đưa đến cõi dữ.

Này Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng
lên trụ tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên thân kiếm
thứ ba, bất thiện đưa đến khổ sanh, khổ dị thục. Này
Bà-la-môn, người nhen nhúm ngọn lửa, dựng lên trụ
tế đàn, trước khi lễ tế đàn, dựng lên ba cây kiếm này,
đưa đến khổ sanh, khổ dị thục.

7. Này Bà-la-môn, ba ngọn lửa này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa.

8. Thế nào là ba?

- Lửa tham, lửa sân, lửa si.

Vì sao, này Bà-la-môn, lửa tham cần phải đoạn diệt, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

9. Người bị tham làm cho ái nhiễm, chinh phục, tâm bị xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,

THAM SÂN SI                                          472

làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy, lửa
tham này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không
nên thân cận.

Và này Bà-la-môn, vì sao lửa sân cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

10. Người bị sân làm cho tức giận, chinh phục, tâm
bị xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân,
làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy
sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy lửa sân
này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên
thân cận.

Và này Bà-la-môn, vì sao lửa si cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận?

11. Người bị si làm cho mê mờ, chinh phục, tâm bị
xâm chiếm, này Bà-la-môn, làm ác hạnh với thân,
làm ác hạnh với lời nói, làm ác hạnh với ý. Người ấy
sau khi làm ác hạnh với thân, làm ác hạnh với lời nói,
làm ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do vậy lửa si
này cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên
thân cận.

THAM SÂN SI                                         473

Ba lửa này, này Bà-la-môn, cần phải đoạn tận, cần phải tránh xa, không nên thân cận.

12. Này Bà-la-môn, ba lửa này được cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

13. Thế nào là ba?

- Lửa đáng cung kính, - Lửa gia chủ, - Lửa đáng cúng dường.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa đáng cung kính?

14. Ở đây, này Bà-la-môn, những người mẹ, những
người cha của người ấy, này Bà-la-môn, đây gọi là
lửa đáng cung kính. Vì sao? Vì từ đó lửa đáng cung
kính này khiến cho mang lại, khiến cho sanh ra. Do
vậy, này Bà-la-môn, lửa đáng cung kính này được
cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải
đem lại chánh lạc.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa gia chủ?

15. Ở đây, này Bà-la-môn, những người con, những người vợ, những người phục dịch, những người đưa tin, hoặc những người làm công cho người ấy, này

THAM SÂN SI                                     474

Bà-la-môn, đây gọi là lửa gia chủ. Do vậy lửa gia chủ này được cung kính, được tôn trọng, được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

Và này Bà-la-môn, thế nào là lửa đáng được cúng dường?

16. Ở đây, này Bà-la-môn, những Sa-môn, Bà-la-
môn nào từ bỏ kiêu mạn, phóng dật, sóng kham nhẫn
nhu hòa; mỗi người điều phục tự ngã; mỗi người an
chỉ tự ngã; mỗi người lắng dịu tự ngã. Này Bà-la-
môn, đây gọi là lửa đáng được cúng dường. Do vậy
lửa đáng được cúng dường này được cung kính, được
tôn trọng, đáng được cúng dường, phải đem lại chánh
lạc.

Này Bà-la-môn, ba ngọn lửa này được cung kính, được tôn trọng, đáng được cúng dường, phải đem lại chánh lạc.

Còn lửa củi này, này Bà-la-môn, cần phải thường
thường nhen đốt nó lên, cần phải thường thường
chăm sóc duy trì, cần phải thường thường dập tắt,
cần phải thường thường để một bên.

17. Được nói như vậy, Bà-la-môn Uggatasarìra bạch Thế Tôn:

THAM SÂN SI                                        475

- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama
hãy nhận còn làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng
chung, con trọn đời quy ngưỡng.

Và thưa Tôn giả Gotama, con sẽ thả năm trăm con
bò đực và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm con
nghé đực và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm
con nghé cái và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm
con dê và cho chúng sống; con sẽ thả năm trăm con
cừu và cho chúng sống. Hãy để chúng ăn cỏ xanh;
hãy để chúng uống nước mát; hãy để gió thổi chúng
mát.

THAM SÂN SI                                      476

80      Si - 2 hạng người ngu - Kinh KẺ NGU – Tăng I, 155

KẺ NGU – Tăng I, 155
1.- Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người mang gánh nặng chưa đến
- Và người không mang gánh nặng đã đến.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.
2. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người mang gánh nặng đã đến
- Và người không mang gánh nặng chưa đến.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
-------------------
3. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là hợp pháp đối với việc không
hợp pháp,
- Và người tưởng là không hợp pháp đối với việc
hợp pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.

THAM SÂN SI                                       477

4. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là không hợp pháp đối với việc
không hợp pháp,
- Và người tưởng là hợp pháp đối với việc hợp
pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
----------------------
5. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là có phạm tội đối với việc không
phạm tội,
- Và người tưởng là không phạm tội đối với việc
có phạm tội.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.
6. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là không phạm tội đối với việc
không phạm tội,
- Và người tưởng là phạm tội đối với việc có
phạm tội.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
------------------

THAM SÂN SI                                       478

7. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là đúng pháp đối với việc phi
pháp,
- Và người tưởng là phi pháp đối với việc đúng
pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai kẻ ngu.
8. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là phi pháp đối với việc phi pháp,
- Và người tưởng là đúng pháp đối với việc đúng
pháp.
Hai người này, này các Tỷ-kheo, là hai bậc hiền trí.
----------------------
9. Này các Tỷ-kheo, có hai loại kẻ ngu này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là đúng luật đối với việc phi luật,
- Và người tưởng là phi luật đối với việc đúng
luật.
Hai người này, là hai kẻ ngu.
10. Này các Tỷ-kheo, có hai bậc hiền trí này. Thế nào
là hai?
- Người tưởng là phi luật đối với việc phi luật,

THAM SÂN SI                                        479

- Và người tưởng là đúng luật đối với việc đúng
luật.
Hai người này, là hai bậc hiền trí.
-----------------------

THAM SÂN SI                                     480

81      Si - 2 hạng người ngu - Kinh PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114

PHẨM NGƯỜI NGU – Tăng I, 114
1-10
1. - Này các Tỷ-kheo, có hai loại người ngu này. Thế
nào là hai?
- Người có phạm tội nhưng không thấy có phạm
tội,
- Và người không chấp nhận người khác như
pháp phát lộ tội của mình.
Này các Tỷ-kheo, có hai loại người ngu này.
Này các Tỷ-kheo, có hai loại người có trí. Thế nào
là hai?
- Người có phạm tội là thấy có phạm tội,
- Và người chấp nhận người khác như pháp phát
lộ tội của mình.
Này các Tỷ-kheo, có hai loại người có trí này.
-----------------------
2. Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này xuyên tạc
Như Lai. Thế nào là hai?
- Người độc ác với tâm đầy sân hận,
- Và người có lòng tin với tà kiến.

THAM SÂN SI                                       481

Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này xuyên tạc
Như Lai.
----------------------
3. Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này xuyên tạc
Như Lai. Thế nào là hai?
- Người nêu rõ Như Lai có nói, có thuyết là Như
Lai không nói, không thuyết,
- Và người nêu rõ Như Lai không nói, không
thuyết là Như Lai có nói, có thuyết.
Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này xuyên tạc
Như Lai.
-----------------------
4. Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này không
xuyên tạc Như Lai. Thế nào là hai?
- Người nêu rõ Như Lai có nói, có thuyết là Như
Lai có nói, có thuyết,
- Và người nêu rõ Như Lai không nói, không
thuyết là Như Lai không nói, không thuyết.
Này các Tỷ-kheo, có hai hạng người này không
xuyên tạc Như Lai.
------------------------
5. Hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, xuyên tạc
Như Lai. Thế nào là hai?

THAM SÂN SI                                      482

- Người nêu rõ kinh cần phải giải nghĩa là kinh
đã được giải nghĩa,
- Và người nêu rõ kinh đã được giải nghĩa là kinh
cần phải giải nghĩa.
Hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, xuyên tạc Như
Lai.
----------------------
6. Hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, không
xuyên tạc Như Lai. Thế nào là hai?
- Người nêu rõ kinh cần phải giải nghĩa là kinh
cần phải giải nghĩa,
- Và người nêu rõ kinh đã được giải nghĩa là kinh
đã được giải nghĩa.
Hai hạng người này, này các Tỷ-kheo, không xuyên
tạc Như Lai.
-----------------------
7. Với người có hành động che đậy, này các Tỷ-
kheo, một trong hai sanh thú được chờ đợi: địa ngục
hay bàng sanh.
Với người không có hành động che đậy, này các Tỷ-
kheo, một trong hai sanh thú được chờ đợi: chư
Thiên hay loài Người.
------------------------

THAM SÂN SI                                       483

8. Với người có tà kiến, này các Tỷ-kheo, một trong
hai sanh thú được chờ đợi: địa ngục hay loại bàng
sanh.
Với người có chánh kiến, này các Tỷ-kheo, một
trong hai sanh thú được chờ đợi: chư Thiên hay loài
Người.
Người theo ác giới, này các Tỷ-kheo, có hai chấp
nhận: địa ngục hay loài bàng sanh.
Người đầy đủ thiện giới, này các Tỷ-kheo, có hai
chấp nhận: chư Thiên hay loài Người.
-----------------------
9. Do quán thấy hai lợi ích, này các Tỷ-kheo, Ta đi
đến các ngôi rừng hẻo lánh, các trú xứ xa vắng. Thế
nào là hai?
- Thấy tự mình hiện tại lạc trú,
- Và có lòng thương tưởng đến chúng sanh về
sau.
Do quán thấy hai lợi ích này, này các Tỷ-kheo, nên
Ta đi đến các ngôi rừng hẻo lánh, các trú xứ xa vắng.
----------------------
10. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, thuộc thành
phần minh. Thế nào là hai? Chỉ và quán.
- Chỉ được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Tâm được
tu tập.

THAM SÂN SI                                        484

- Tâm được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Cái gì
thuộc về tham được đoạn tận.
- Quán được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Tuệ được
tu tập.
- Tuệ được tu tập, chờ đợi lợi ích gì? Cái gì
thuộc vô minh được đoạn tận.
 Bị tham làm uế nhiễm, tâm không thể giải
thoát.
 Hay bị vô minh làm uế nhiễm, tuệ không
được tu tập.
 Do vậy, do ly tham, là tâm giải thoát.
 Do đoạn vô minh, là tuệ giải thoát.

THAM SÂN SI                                     485

82    Si - Si là tội lớn, nhưng ly si là chậm chạp - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359

DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359
1. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi
như sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào
là ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền
giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,
thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào là
khác biệt? "Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các
Ông trả lời như thế nào với các du sĩ ngoại đạo ấy?
- Đối với chúng con, bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế
Tôn làn căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế
Tôn làm nương tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu
Thế Tôn thuyết ý nghĩa lời nói này cho chúng con.
Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.
- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ
nói!
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Các vị Tỷ-kheo ấy vâng
đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:
- Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi như
sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào là
ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền
giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,

THAM SÂN SI                                        486

thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào là
khác biệt?". Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các
Thầy cần phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo ấy như
sau:
- "Tham, là tội nhỏ, nhưng ly tham là chậm chạp.
- Sân là tội lớn, nhưng ly sân là mau chóng.
- Si là tội lớn, và ly si là chậm chạp."
2-"Do nhân gì, này chư Hiền, do duyên gì tham chưa
sanh được sanh khởi, và tham sanh rồi đưa đến tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Tịnh tướng".
- "Với ai không như lý tác ý tịnh tướng, thời
tham chưa sanh được sanh khởi, và tham đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,
này các Hiền giả, đây là duyên, tham chưa sanh
được sanh khởi, và tham đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
3. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Chướng ngại tướng".
- "Với ai không như lý tác ý chướng ngại tướng,
thời sân chưa sanh được sanh khởi, và sân đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,

THAM SÂN SI                                       487

này các Hiền giả, đây là duyên, khiến sân chưa
sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
4. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si
chưa sanh được sanh khởi, và si đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Không như lý tác ý".
- "Với ai không như lý tác ý, thời si chưa sanh
được sanh khởi, và si đã sanh được tăng trưởng
quảng đại. Đây là nhân, này các Hiền giả, đây
là duyên, khiến si chưa sanh được sanh khởi,
và si đã sanh được tăng trưởng quảng đại".
5. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "tướng bất tịnh". "
- Với ai như lý tác ý tướng bất tịnh, thời tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến tham chưa sanh không sanh
khởi, hay tham đã sanh được đoạn tận."
6. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "từ tâm giải thoát" ."

THAM SÂN SI                                      488

- Với ai như lý tác ý từ tâm giải thoát, thời sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến sân chưa sanh không sanh
khởi, hay sân đã sanh được đoạn tận."
7. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si chưa
sanh không sanh khởi, hay si đã sanh được đoạn
tận?"
- Cần phải trả lời là "như lý tác ý".
- "Với ai như lý tác ý thời si chưa sanh không
sanh khởi, và si đã sanh được đoạn tận. Đây là
nhân, này các Hiền giả, đây là duyên khiến si
chưa sanh không sanh khởi, hay si đã sanh
được đoạn tận."

THAM SÂN SI                                        489

83    Si - Si mê - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43

HỘ TRÌ – Tăng II, 43

1. - Trong bốn trường hợp, này các Tỷ-kheo, không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do tự mình. Thế nào là bốn?

- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho tham đắm, tâm ta chớ có tham
đắm!", không phóng dật, niệm và tâm hộ trì
cần phải làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho sân hận, tâm ta chớ có sân hận!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho si mê, tâm ta chớ có si mê!", không
phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do
tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho say đắm, tâm ta chớ có say đắm!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.

2. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các pháp khiến cho tham đắm, tâm không tham đắm, tự

THAM SÂN SI                                    490

ngã được ly tham; đối với các pháp khiến cho sân
hận, tâm không sân hận, tự ngã được ly sân; đối với
các pháp khiến cho si mê, tâm không si mê, tự ngã
được ly si; đối với các pháp khiến cho say đắm, tâm
không say đắm, tự ngã được ly đắm say; thời vị ấy
không có sợ hãi, không có dao động, không có hốt
hoảng, không rơi vào hoảng sợ, không có đi do
nhân các Sa-môn có nói gì.

THAM SÂN SI                                      491

84      Si - Trí tuệ lộn ngươc, Trí tuệ bắp vế, Trí tuệ rộng lớn - Kinh LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231

LỘN NGƯỢC – Tăng I, 231

 Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Hạng người với trí tuệ lộn ngược,
- Hạng người với trí tuệ bắp vế,
- Hạng người với trí tuệ rộng lớn.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người với trí tuệ
lộn ngược?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đi đến
khu vườn (tinh xá) thường thường nghe pháp
từ các Tỷ-kheo. Các vị Tỷ-kheo thuyết pháp
cho người ấy, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện,
có nghĩa, có văn, trình bày Phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn thanh tịnh.
 Người ấy, tại chỗ ngồi ấy, đối với bài thuyết
giảng ấy, không có tác ý đến đoạn đầu, không
có tác ý đến đoạn giữa, không có tác ý đến
đoạn cuối.

THAM SÂN SI                                      492

 Cũng vậy, khi người ấy từ chỗ ngồi ấy đứng
lên, đối với bài thuyết giảng ấy, người ấy không
có tác ý đến đoạn đầu, không có tác ý đến đoạn
giữa, không có tác ý đến đoạn cuối.
 Ví như này các Tỷ-kheo, một cái ghè bị lộn
ngược, nước chứa trong ấy tuôn chảy, không
có dừng lại. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây,
có hạng người đi đến khu vườn … không có tác
ý đoạn cuối. Cũng vậy, khi người ấy từ chỗ
ngồi ấy đứng lên … không có tác ý đoạn cuối.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người với trí
tuệ lộn ngược.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người với trí tuệ
bắp vế?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đi đến
khu vườn (tinh xá).....
 Người ấy, tại chỗ ngồi ấy, đối với bài thuyết
giảng ấy, có tác ý đến đoạn đầu, có tác ý đến
đoạn giữa, có tác ý đến đoạn cuối.
 Nhưng khi người ấy từ chỗ ngồi ấy đứng dậy,
đối với bài thuyết giảng ấy, người ấy không có
tác ý đến đoạn đầu, không có tác ý đến đoạn
giữa, không có tác ý đến đoạn cuối.
 Ví như này các Tỷ-kheo, trên bắp vế của một
người, các loại đồ ăn được chồng lên như hạt

THAM SÂN SI                                       493

mè, hột gạo, các loại kẹo và trái táo. Khi từ chỗ
ngồi đứng dậy, vì vô ý, người ấy làm đổ vãi tất
cả. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có hạng
người đi đến khu vườn … Người ấy, tại chỗ
ngồi ấy … có tác ý đoạn cuối. Nhưng khi người
ấy tại chỗ ngồi ấy đứng dậy … không có tác ý
đoạn cuối. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng
người với trí tuệ bắp vế.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có trí
tuệ rộng lớn?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người đi đến khu
vườn (tinh xá) … trình bày Phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn thanh tịnh.
- Tại chỗ ngồi ấy, vị ấy đối với bài thuyết giảng
ấy, có tác ý đến đoạn đầu … có tác ý đến đoạn
cuối.
- Cũng vậy, khi vị ấy, từ chỗ ngồi ấy đứng lên,
đối với bài thuyết giảng ấy, có tác ý đến đoạn
đầu … có tác ý đến đoạn cuối.
- Ví như, này các Tỷ-kheo, một cái ghè được
dựng đứng, nước chứa trong ấy được giữ lại,
không có chảy đi. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
Ở đây, có hạng người đi đến khu vườn (tinh xá)
… trình bày Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn
thanh tịnh. Tại chỗ ngồi ấy, vị ấy, đối với bài
thuyết giảng ấy, có tác ý đến đoạn đầu … có

THAM SÂN SI                                         494

tác ý đến đoạn cuối. Cũng vậy, khi vị ấy, từ chỗ
ngồi ấy đứng lên, đối với bài thuyết giảng ấy,
có tác ý đến đoạn đầu … có tác ý đến đoạn
cuối. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người
có trí tuệ rộng lớn.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Hạng trí tuệ lộn ngược,
Không thông minh, không mắt
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Họ không học được gì,
Họ không có trí tuệ.

Hạng trí tuệ bắp vế,
Được gọi là tốt hơn,
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Ngồi trên chỗ mình ngồi,
Nắm giữ được lời văn,
Đứng dậy, không hiểu rõ,
Quên mất điều đã nắm.

THAM SÂN SI                                         495

Bậc trí tuệ rộng lớn,
Được gọi tốt hơn cả,
Họ thường thường đi đến,
Đến gần các Tỷ-kheo,
Đoạn đầu của bài giảng,
Đoạn giữa và đoạn cuối,
Ngồi trên chỗ mình ngồi,
Nắm giữ được lời văn,
Thọ trì (điều được nghe),
Suy tư điều tối thắng,
Với ý không dao động,
Là hạng người như vậy,
Thực hành pháp, tùy pháp,
Có thể đoạn khổ đau.

THAM SÂN SI                         496

85     Sân - 10 trường hợp hiềm hận - Kinh NHỮNG TRƯỜNG HỢP HIỀM HẬN – Tăng IV, 441

NHỮNG TRƯỜNG HỢP HIỀM HẬN – Tăng IV, 441

1. - Này các Tỷ-kheo, có mười trường hợp hiềm hận. Thế nào là mười?

Hiềm hận được kết thành, khi nghĩ rằng:

1.  "Nó đã làm hại ta".
2. "Nó đang làm hại ta".
3. "Nó sẽ làm hại ta”.
4. "Nó đã làm hại người ta yêu, người ta mến..."
5. "Nó đang làm hại người ta yêu, hại người ta
mến..."
6. "Nó sẽ làm hại người ta yêu, người ta mến".
7. " Nó đã làm lợi cho người ta không yêu, người
ta không mến".
8. " Nó đang làm lợi cho người ta không yêu,
người ta không mến".
9. "Nó sẽ làm lợi cho người ta không yêu, người
ta không mến".
10. Làm cho vị ấy tức giận không có lý do.

THAM SÂN SI                                     497

Này các Tỷ-kheo, có mười trường hợp hiềm hận này.

NHIẾP PHỤC HIỀM HẬN – Tăng IV, 442

1. - Này các Tỷ-kheo, có mười nhiếp phục hiềm hận này, thế nào là mười?

Hiềm hận được nhiếp phục, khi nghĩ rằng:

1. "Nó đã làm hại ta, nhưng lợi ích từ đâu đến khi
nghĩ như vậy?"
2. "Nó đang làm hại ta, nhưng lợi ích từ đâu đến
khi nghĩ như vậy.
3. "Nó sẽ làm hại ta, nhưng lợi ích từ đâu đến khi
ta nghĩ như vậy?
4. "Nó đã làm hại người ta yêu, người ta mến..
5. "Nó đang làm hại người ta yêu... người ta
mến...
6. "Nó sẽ làm hại người ta yêu, người ta mến,
7. "Nó đã làm lợi cho người ta không yêu, người
ta không mến".
8. "Nó đang làm lợi cho người ta không yêu,
người ta không mến".
9. "Nó sẽ làm lợi cho người ta không yêu, người
ta không mến", nhưng lợi ích từ đâu đến khi
nghĩ như vậy?

THAM SÂN SI                                       498

10.   Không làm cho vị ấy tức giận không có lý do.

Này các Tỷ-kheo, có mười trường hợp nhiếp phục được hiềm hận.

THAM SÂN SI                                        499

86    Sân - 4 hạng - Ví với 4 loài rắn - Kinh CÁC CON RẮN – Tăng II, 23

CÁC CON RẮN – Tăng II, 23

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn loại rắn. Thế nào là bốn?

-   Loại rắn có nọc độc, nhưng không ác độc;
-   Loại ác độc nhưng không nọc độc;
-   Loại có nọc độc và ác độc;
-   Loại không có nọc độc, không có ác độc.

Này các Tỷ-kheo, có bốn loại rắn độc này.

2. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người được ví dụ với các loại rắn này có mặt, hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn?

-   Hạng người có nọc độc nhưng không ác độc;
-   Hạng người ác độc nhưng không nọc độc;
-   Hạng người có nọc độc, có ác độc;
-   Hạng người không có nọc độc, không có ác
độc.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có nọc độc, nhưng không ác độc?

THAM SÂN SI                                      500

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người rất mau
phẫn nộ, nhưng phẫn nộ không tồn tại lâu dài.
Như vậy là hạng người có nọc độc, nhưng không
ác độc. Ví như, này các Tỷ-kheo, loại rắn có nọc
độc, nhưng không ác độc ấy, Ta nói rằng, này các
Tỷ-kheo, hạng người này giống như ví dụ ấy.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có ác độc, nhưng không có nọc độc?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không
mau phẫn nộ, nhưng phẫn nộ tồn tại lâu dài. Như
vậy là hạng người có ác độc, nhưng không có
nọc… giống như ví dụ ấy.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có nọc độc và có ác độc?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người rất mau
phẫn nộ và phẫn nộ tồn tại lâu dài. Như vậy là
hạng người có nọc độc và có ác độc... giống như
ví dụ ấy.

6. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người không có nọc độc và không có ác độc?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người không mau phẫn nộ và phẫn nộ không tồn tại lâu dài.

THAM SÂN SI                                      501

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người không
có nọc độc, và không có ác độc. Ví như, này các
Tỷ-kheo, loại rắn không có nọc độc, không có ác
độc ấy, Ta nói rằng, hạng người này giống như ví
dụ ấy.

Có bốn hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, hiện hữu ở đời.

THAM SÂN SI                                     502

87     Sân - 5 nguy hại - Kinh ĐẤU TRANH – Tăng II, 715

ĐẤU TRANH – Tăng II, 715

1. - Tỷ-kheo nào, này các Tỷ-kheo, là người gây ra
cãi cọ, là người gây ra tranh luận, là người gây ra đấu
tranh, là người gây ra đấu khẩu, là người gây ra kiện
tụng trong Tăng chúng. Vị ấy được chờ đợi năm sự
nguy hại.

2. Thế nào là năm?

-   Không chứng điều chưa chứng được;
-   Thối thất điều đã chứng được;
-   Tiếng ác đồn khắp;
-   Khi mạng chung, tâm bị mê loạn;
-   Sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Tỷ-kheo nào, này các Tỷ-kheo, là người gây ra cãi
cọ, là người gây ra tranh luận, là người gây ra đấu
tranh, là người gây ra đấu khẩu, là người gây ra kiện
tụng trong Tăng chúng. Vị ấy được chờ đợi năm sự
nguy hại này.

THAM SÂN SI                                          503

88        Sân - 5 nguy hại cho người.. - Kinh KHÔNG KHAM NHẪN 1 – Tăng II, 719

KHÔNG KHAM NHẪN 1 – Tăng II, 719

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm nguy hại này cho người không kham nhẫn.

2. Thế nào là năm?

-   Quần chúng không ái mộ, không ưa thích;
-   Nhiều người hận thù;
-   Nhiều người tránh né;
-   Khi mạng chung, tâm bị mê loạn;
-   Sau khi thân hoại mạng chung; sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Này các Tỷ-kheo, có năm nguy hại này cho người không kham nhẫn.

3. Này các Tỷ-kheo, có năm lợi ích này cho người có kham nhẫn.

4. Thế nào là năm?

- Quần chúng ái mộ, ưa thích;

THAM SÂN SI                                          504

-   Không có người hận thù;
-   Không có nhiều người tránh né;
-   Khi mạng chung, tâm không bị mê loạn;
-   Sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào
thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

Này các Tỷ-kheo, có năm lợi ích này cho người có kham nhẫn.

KHÔNG KHAM NHẪN 2 – Tăng II, 720

(Như kinh trên #215 chỉ thế vào mục 2, thay câu nhiều người hận thù, nhiều người tránh né, bằng câu là người hung bạo, là người không hối quá.)

THAM SÂN SI                                      505

89    Sân - 6 gốc rễ - Kinh GỐC RỄ CỦA ĐẤU TRANH – Tăng III, 88

GỐC RỄ CỦA ĐẤU TRANH –Tăng III, 88

1. - Có sáu gốc rễ đấu tranh này, này các Tỷ-kheo.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo phẫn nộ và
hiềm hận.
Này các Tỷ-kheo, ở đây, vị Tỷ-kheo phẫn nộ, hiềm
hận. Này các Tỷ-kheo, ai phẫn nộ, hiềm hận, vị ấy
sống không cung kính, không tùy thuận bậc Đạo Sư,
sống không cung kính, không tùy thuận Pháp, sống
không cung kính, không tùy thuận Tăng, không
thành tựu đầy đủ các Học pháp.
- Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống không cung kính,
không tùy thuận bậc Đạo Sư, không cung kính,
không tùy thuận Pháp, không cung kính, không
tùy thuận Tăng, không thành tựu đầy đủ các Học
pháp, vị ấy khởi lên tranh luận giữa chư Tăng.
- Tranh luận như vậy khiến nhiều người không
hạnh phúc, khiến nhiều người không an lạc, khiến
nhiều người không lợi ích, khiến chư Thiên và
loài Người không hạnh phúc và đau khổ.

THAM SÂN SI                                     506

 Này các Tỷ-kheo, nếu các Thầy thấy ác tránh căn
ấy giữa các Thầy hay ngoài các Thầy, này các Tỷ-
kheo, các Thầy phải cố gắng đoạn trừ ác tránh căn
ấy.
 Này các Tỷ-kheo, nếu các Thầy không thấy ác
tránh căn ấy giữa các Thầy hay ngoài các Thầy,
này các Tỷ-kheo, các Thầy hãy tác động đừng cho
ác tránh căn ấy có cơ hội làm hại trong tương lai.
Như vậy là đoạn tận ác tránh căn ấy. Như vậy là
ngăn chận nguy hại ác tránh căn ấy trong tương
lai.
3. Này các Tỷ-kheo, lại nữa, vị Tỷ-kheo giả dối và
não hại... tật đố và xan tham... lừa đảo và man trá...
ác dục và tà kiến... chấp trước sở kiến, kiên trì gìn
giữ, rất khó rời bỏ.
- Này các Hiền giả, Tỷ-kheo chấp trước sở kiến,
kiên trì gìn giữ rất khó rời bỏ, vị ấy sống không
cung kính, không tùy thuận bậc Đạo Sư, không
cung kính, không tùy thuận Pháp, không cung
kính, không tùy thuận Tăng, không thành tựu đầy
đủ các Học pháp. Này các Hiền giả, Tỷ-kheo
không cung kính, không tùy thuận bậc Đạo Sư...
Pháp... Tăng... không thành tựu đầy đủ các Học
pháp, vị ấy khởi lên tranh luận giữa chư Tăng.
- Tranh luận như vậy khiến nhiều người không
hạnh phúc, khiến nhiều người không an lạc, khiến

THAM SÂN SI                                         507

nhiều người không ích lợi, khiến chư Thiên và
loài Người không hạnh phúc và đau khổ.
- Này các Tỷ-kheo, nếu các Thầy thấy được ác
tránh căn ấy giữa các Thầy hay ngoài các Thầy,
các Thầy phải cố gắng đoạn trừ ác tránh căn ấy.
- Này các Tỷ-kheo, nếu các Thầy không thấy ác
tránh căn ấy giữa các Thầy hay ngoài các Thầy,
các Thầy hãy gìn giữ đừng cho ác tránh căn ấy có
cơ hội làm hại trong tương lai. Như vậy là sự đoạn
tận ác tránh căn ấy. Như vậy là ngăn chặn ngay
hại ác tránh căn ấy trong tương lai.
Này các Tỷ-kheo, đây là sáu tránh căn.

THAM SÂN SI                                       508

90    Sân - 7 pháp kẻ thù ưa thích - Kinh SÂN HẬN – Tăng III, 409

SÂN HẬN – Tăng III, 409

1. - Này các Tỷ-kheo, có bảy pháp này được người thù địch ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hay đàn ông.

Thế nào là bảy?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong
muốn kẻ thù địch của mình như sau: "Mong rằng kẻ
này trở thành xấu xí" Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo,
người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch của mình
có dung sắc.

Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn
nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, dầu cho người ấy
khéo tắm rửa, khéo chải chuốt, tóc râu khéo sửa soạn,
mặc toàn đồ trắng rồi người ấy cũng trở thành xấu
xí, vì bị phẫn nộ chinh phục. Này các Tỷ-kheo, đây
là pháp thứ nhất, được người thù địch ưa thích, tác
thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc
đàn ông.

THAM SÂN SI                                        509

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong
muốn kẻ thù địch của mình như sau: "Mong rằng kẻ
này ngủ một cách khổ sở!" Vì cớ sao? Này các Tỷ-
kheo, người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch của
mình ngủ một cách an lành.

Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, dầu có nằm trên ghế dài, nệm trải bằng len, chăn len trắng, chăn len thêu, nệm bằng da con sơn dương gọi là kadali, tấm khảm với lọng che phía trên, ghế dài có đầu gối chân màu đỏ. Tuy vậy, họ vẫn ngủ một cách khổ sở, vì bị phẫn nộ chinh phục. Này các Tỷ-kheo, đây là pháp thứ hai, được người thù địch ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc đàn ông.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong
muốn kẻ thù địch của mình như sau: "Mong rằng kẻ
này không có lợi ích!" Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo,
người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch của mình
có được lợi ích.

Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, thâu hoạch bất lợi, lại nghĩ rằng: "Ta được lợi ích", thâu hoạch điều bất lợi ích, lại nghĩ rằng: "Ta không được lợi ích". Những pháp này được nắm giữ khiến người khác trở thành thù địch, đưa đến không hạnh phúc, đau khổ

THAM SÂN SI                                         510

lâu dài, vì bị phẫn nộ chinh phục. Này các Tỷ-kheo,
đây là pháp thứ ba, được người thù ưa thích, tác
thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc
đàn ông.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong
muốn kẻ thù địch của mình như sau: "Mong rằng kẻ
này không có tài sản!" Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo,
người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch của mình
có được tài sản.

Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, những tài sản của họ thâu hoạch do sự phấn chấn tinh cần, cất chứa do sức mạnh của cánh tay, chồng chất do những giọt mồ hôi, đúng pháp, thâu hoạch hợp pháp. Các tài sản ấy được nhà vua cho chở về ngân khố nhà vua, vì bị phẫn nộ chinh phục. Này các Tỷ-kheo, đây là pháp thứ tư, được người thù ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc đàn ông.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong
muốn kẻ thù địch của mình như sau: "Mong rằng kẻ
này không có danh tiếng!" Vì cớ sao? Này các Tỷ-
kheo, người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch của
mình có được danh tiếng.

THAM SÂN SI                                         511

Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn
nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, nếu có được danh
tiếng gì nhờ không phóng dật thâu hoạch được, danh
tiếng ấy lánh xa họ, vì bị phẫn nộ chinh phục. Này
các Tỷ-kheo, đây là pháp thứ năm, được người thù
ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ,
đàn bà hoặc đàn ông.

7. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong
muốn kẻ thù địch của mình như sau: "Mong rằng kẻ
này không có bạn bè!" Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo,
người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch của mình
có được bạn bè.

Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn
nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, nếu người đó có
những bạn bè thân hữu, bà con huyết thống gì, họ sẽ
xa lánh, từ bỏ người đó, vì người đó bị phẫn nộ chinh
phục. Đây là pháp thứ sáu, được người thù ưa thích,
tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà
hoặc đàn ông.

8. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong muốn kẻ thù địch của mình như sau: "Mong rằng kẻ này sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh trong cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục!" Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch

THAM SÂN SI                                        512

của mình sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên thiện thú, Thiên giới, cõi đời này!

Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn
nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, người đó làm ác
hạnh với thân, người đó nói lời ác hạnh với lời, người
đó nghĩ đến điều ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng
chung, người đó sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục. Đây là pháp thứ bảy, được người thù ưa thích,
tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà
hoặc đàn ông.

Bảy pháp này, này các Tỷ-kheo, được người thù địch ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc đàn ông.

Kẻ phẫn nộ xấu xí,
Đau khổ khi nằm ngủ,
Được các điều lợi ích
Lại cảm thấy bất lợi.

Phẫn nộ, nó đả thương,
Với thân với lời nói,
Người phẫn nộ chinh phục,
Tài sản bị tiêu vong.

Bị phẫn nộ điên loạn, Danh dự bị hủy diệt,

THAM SÂN SI                                         513

Bà con cùng bạn bè, Lánh xa người phẫn nộ.

Phẫn nộ sanh bất lợi,
Phẫn nộ dao động tâm,
Sợ hãi sanh từ trong,
Người ấy không rõ biết.

Phẫn nộ không biết lợi,
Phẫn nộ không thấy pháp,
Phẫn nộ chinh phục ai,
Người ấy bị mê ám.

Người phẫn nộ thích thú
Làm ác như làm thiện,
Về sau phẫn nộ dứt,
Bị khổ như lửa đốt,
Như ngọn lửa dầu khói,
Được thấy thất thểu cháy,
Khi phẫn nộ lan tràn,
Khi tuổi trẻ nổi nóng,
Không xấu hổ, sợ hãi,
Lời nói không cung kính.

Bị phẫn nộ chinh phục, Không hòn đảo tựa nương. Việc làm đem hối hận,

THAM SÂN SI                               514

Rất xa với Chánh pháp.

Ta sẽ tuyên bố họ,
Hãy nghe như tuyên bố,
Phẫn nộ giết cả cha,
Phẫn nộ giết cả mẹ,
Phẫn nộ giết Phạm chí,
Phẫn nộ giết phàm phu.

Chính nhờ mẹ dưỡng dục,
Người thấy được đời này,
Nhưng phàm phu phẫn nộ,
Giết người cho sự sống.

Chúng sanh tự ví dụ,
Thương tự ngã tối thượng,
Phàm phu giết tự ngã,
Điên loạn nhiều hình thức,
Lấy gươm giết tự ngã,
Điên loại uống thuốc độc,
Dây tự trói họ chết,
Trong hang động núi rừng,
Những hành động sát sanh,
Khiến tự ngã phải chết.

Họ làm nhưng không biết, Kẻ phẫn nộ hại người,

THAM SÂN SI                                515

Với hình thức phẫn nộ, Ma bẫy ẩn trong tâm.

Hãy nhiếp phục cắt đứt,
Với tuệ, tấn, chánh kiến,
Bậc trí tuệ cắt đoạn,
Mỗi mỗi bất thiện pháp
Như vậy học tập pháp,
Không để tâm nản chí,
Ly sân, không áo não,
Ly tham, tật đố không,
Nhiếp phục, đoạn phẫn nộ,
Vô lậu, nhập Niết-bàn.

THAM SÂN SI                               516

91        Sân - 9 xung đột - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Chín xung đột sự:

- "Người ấy đã làm hại tôi", xung đột khởi lên.

- "Người ấy đang làm hại tôi", xung đột khởi lên.

- "Người ấy sẽ làm hại tôi", xung đột khởi lên.

- "Người ấy đã làm hại người tôi thương, người tôi mến"...

- "Người ấy đang làm hại...

- Người ấy sẽ làm hại...", xung đột khởi lên.

- "Người ấy đã làm lợi cho người tôi không

THAM SÂN SI                                         517

thương, không mến...

- Người ấy đang làm lợi...

- Người ấy sẽ làm lợi...", xung đột khởi lên.

2.   Chín sự điều phục xung đột:

- "Người ấy đã làm hại tôi. Có ích lợi gì mà nghĩ như vậy?" Nhờ vậy xung đột được điều phục.

- "Người ấy đang làm hại tôi. Có ích lợi gì mà nghĩ như vậy?". Nhờ vậy xung đột được điều phục.

- "Người ấy sẽ làm hại tôi. Có ích lợi gì mà nghĩ như vậy?" Nhờ vậy, xung đột được điều phục.

- "Người ấy đã làm hại người tôi thương,

- Người ấy đang làm hại...

- Người ấy sẽ làm hại người tôi thương, người tôi mến. Có ích lợi gì mà nghĩ như vậy?" Nhờ vậy xung đột được điều phục.

THAM SÂN SI                                         518

- "Người ấy đã làm lợi cho người tôi không thương, không mến...

- Người ấy đang làm lợi...

- Người ấy sẽ làm lợi... Có ích lợi gì mà nghĩ như vậy?" Nhờ vậy xung đột được điều phục.

THAM SÂN SI                                   519

92    Sân - 9 xung đột - Kinh XUNG ĐỘT SỰ – Tăng IV, 151

XUNG ĐỘT SỰ – Tăng IV, 151

1. - Này các Tỷ-kheo, có chín xung đột sự.

2. Thế nào là chín?

1. "Vị ấy đã làm hại tôi", xung đột khởi lên.
2. "Vị ấy đang làm hại tôi", xung đột khởi lên.
3. "Vị ấy sẽ làm hại tôi", xung đột khởi lên.
4. "Vị ấy đã làm hại người tôi thương, tôi mến".
5. "Vị ấy đang làm hại...
6. "Vị ấy sẽ làm hại người tôi thương, tôi mến",
xung đột khởi lên.
7. "Vị ấy đã làm lợi cho người tôi không thương,
không mến"...
8. "Vị ấy đang làm lợi...
9. "Vị ấy sẽ làm lợi cho người tôi không thương,
không mến", xung đột khởi lên.

Này các Tỷ-kheo, đây là chín xung đột sự.

ĐIỀU PHỤC XUNG ĐỘT SỰ – 152tc4

THAM SÂN SI                                     520

1. - Này các Tỷ-kheo, có chín điều phục xung đột sự.

Thế nào là chín?

1. "Vị ấy đã làm hại tôi, nhưng có ích lợi gì mà
nghĩ như vậy", nhờ vậy xung đột được điều
phục.
2. "Vị ấy đang làm hại tôi, nhưng có ích lợi gì mà
nghĩ như vậy", nhờ vậy xung đột được điều
phục.
3. "Vị ấy sẽ làm hại tôi, nhưng có ích lợi gì mà
nghĩ như vậy", nhờ vậy xung đột được điều
phục.
4. "Vị ấy đã làm hại người tôi thương mến, nhưng
có ích lợi gì mà nghĩ như vậy", nhờ vậy xung
đột được điều phục.
5. "Vị ấy đang làm hại...
6. "Vị ấy sẽ làm hại người tôi thương tôi mến,
nhưng có ích lợi gì mà nghĩ như vậy", nhờ vậy
xung đột được điều phục.
7. "Vị ấy đã làm lợi cho người tôi không thương,
không mến"...
8. "Vị ấy đang làm lợi...
9. "Vị ấy sẽ làm lợi cho người tôi không thương,
không mến, có lợi ích gì mà nghĩ như vậy", nhờ
vậy xung đột được điều phục

THAM SÂN SI                                       521

Này các Tỷ-kheo, đây là chín xung đột sự được điều phục.

THAM SÂN SI                                     522

93    Sân - Chớ để lòng phẩn nộ, nhiếp phục chi phối người - Kinh Không Phẫn Nộ – Tương I, 533

Không Phẫn Nộ – Tương I, 533 (Không Hại)

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi, Jetavana, tại vườn Anàthapindika (Cấp Cô Độc).

2) Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo... Thế Tôn nói như sau:

3) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka, để
làm hòa dịu chư Thiên ở Tam thập tam thiên tại hội
trường Sudhamma, ngay trong lúc ấy nói lên bài kệ
này:

Chớ để lòng phẫn nộ,
Nhiếp phục, chi phối người!
Chớ để lòng sân hận,
Đối trị với sân hận!
Không phẫn nộ, vô hại,
Bậc Thánh thường an trú.
Phẫn nộ quăng người ác,

THAM SÂN SI                                     523

Như đá rơi vực thẳm.

THAM SÂN SI                524

94    Sân - Cách Trừ khử sân ntn - Kinh TRỪ KHỬ HIỀM HẬN 1 – Tăng II, 613

TRỪ KHỬ HIỀM HẬN 1 – Tăng II, 613

1. - Có năm trừ khử hiềm hận này, này các Tỷ-kheo, ở đây, vị Tỷ-kheo có hiềm hận khởi lên cần phải được trừ khử một cách hoàn toàn. Thế nào là năm?

2. Trong người nào, này các Tỷ-kheo, hiềm hận được sanh, trong người ấy, từ cần phải tu tập. Như vậy trong người ấy, hiềm hận cần phải trừ khử.

3. Trong người nào, hiềm hận được sanh, trong người ấy, bi cần phải tu tập. Như vậy trong người ấy, hiềm hận cần phải trừ khử.

4. Trong người nào, hiềm hận được sanh, trong người ấy xả cần phải tu tập. Như vậy trong người ấy hiềm hận cần phải trừ khử.

5. Trong người nào, này các Tỷ-kheo, hiềm hận được
sanh, trong người ấy, vô niệm, vô tác ý cần được
thực hiện. Như vậy trong người ấy hiềm hận cần phải
trừ khử.

THAM SÂN SI                                        525

6. Trong người nào, này các Tỷ-kheo, hiềm hận được
sanh, trong người ấy, sự kiện nghiệp do mình tạo cần
phải an lập là: "Tôn giả là chủ của nghiệp, là thừa tự
của nghiệp, là khởi nguyên của nghiệp, là bà con của
nghiệp, là chỗ nương tựa của nghiệp. Phàm nghiệp
thiện hay ác được làm Tôn giả sẽ là người thừa tự
nghiệp ấy". Như vậy, trong người ấy, hiềm hận cần
phải được trừ khử.

Này các Tỷ-kheo, có năm trừ khử hiềm hận này, ở đây, hiềm hận khởi lên cho Tỷ-kheo cần phải trừ khử một cách hoàn toàn.

TRỪ KHỬ HIỀM HẬN 2 – Tăng II, 614

1. Ở đây, Tôn giả Sàriputta gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Hiền giả Tỷ-kheo.

- Thưa Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sàriputta. Tôn giả Sàriputta nói như sau:

2. - Này các Hiền giả, có năm trừ khử hiềm hận này, ở đây, hiềm hận khởi lên cho Tỷ-kheo cần

THAM SÂN SI                                         526

phải được trừ khử một cách hoàn toàn. Thế nào là năm?

3. Ở đây, này các Hiền giả, có người thân hành không thanh tịnh, khẩu hành thanh tịnh, trong người như vậy, này các Hiền giả, hiềm hận cần phải trừ khử.

4. Ở đây, này các Hiền giả, có người khẩu hành
không thanh tịnh, thân hành thanh tịnh, trong người
như vậy, này các Hiền giả, hiềm hận cần phải trừ
khử.

5. Ở đây, này các Hiền giả, có người thân hành không
thanh tịnh, khẩu hành không thanh tịnh, nhưng thỉnh
thoảng tâm được mở rộng, tâm được tịnh tín, trong
người như vậy, này các Hiền giả, hiềm hận cần phải
trừ khử.

6. Ở đây, này các Hiền giả, có người thân hành không
thanh tịnh, khẩu hành không thanh tịnh, và thỉnh
thoảng không được tâm rộng mở, không được tâm
tịnh tín, trong người như vậy, này các Hiền giả, hiềm
hận cần phải trừ khử.

7. Ở đây, này các Hiền giả, có người thân hành thanh tịnh, khẩu hành thanh tịnh, và thỉnh thoảng tâm được rộng mở, tâm được tịnh tín, trong người như vậy, này các Hiền giả, hiềm hận cần phải trừ khử.

THAM SÂN SI                                        527

8. Ở đây, này các Hiền giả, người này thân hành không thanh tịnh, khẩu hành thanh tịnh. Như thế nào, trong người ấy hiềm hận cần được trừ khử?

9. Ví như, này các Hiền giả, Tỷ-kheo mặc áo lượm từ
đống rác, thấy một tấm vải (liệng ở đống rác) trên
con đường xe đi, liền lấy chân trái chận lại, lấy chăn
mặt kéo tấm vải cho rộng ra, đoạn nào là đoạn
chánh, làm cho nó có thể sử dụng được rồi cầm lấy
mang đi.

Cũng vậy, này các Hiền giả, người này, với thân hành không thanh tịnh, với khẩu hành thanh tịnh; những cái gì thuộc về thân hành không thanh tịnh; lúc bấy giờ vị ấy không nên tác ý; còn những gì thuộc khẩu hành thanh tịnh, lúc bấy giờ vị ấy nên tác ý. Như vậy, trong người ấy hiềm hận cần phải trừ khử.

10. Ở đây, này các Hiền giả, người này với khẩu
hành không thanh tịnh, với thân hành thanh tịnh.
Như thế nào, trong người ấy hiềm hận cần phải trừ
khử?

11. Ví như, này các Hiền giả, một hồ nước đầy bùn và cây lau. Rồi một người đi đến bị nóng nhiệt não, bị nóng bức bách, mệt mỏi, thèm uống nước, khát nước. Người ấy ngụp lặn trong hồ nước ấy, lấy hai

THAM SÂN SI                                         528

tay gạt ra ngoài bùn và lá cây, lấy bàn tay bụm nước lại, uống rồi ra đi.

Cũng vậy, này các Hiền giả, người này, với khẩu hành không thanh tịnh, với thân hành thanh tịnh; những cái gì thuộc về khẩu hành không thanh tịnh; lúc bấy giờ vị ấy không nên tác ý; còn những gì thuộc thân hành thanh tịnh, lúc bấy giờ vị ấy nên tác ý. Như vậy, trong người ấy hiềm hận cần phải trừ khử.

12. Ở đây, này các Hiền giả, người này với thân hành
không thanh tịnh, với khẩu hành không thanh tịnh,
thỉnh thoảng tâm được rộng mở, tâm được tịnh tín.
Như thế nào, trong người ấy hiềm hận cần phải trừ
khử?

13. - Ví như, này các Hiền giả, ít nước trong dấu
chân của con bò. Rồi một người đi đến bị nóng nhiệt
não, bị nóng bức bách, mệt mỏi, thèm uống nước,
khát nước. Người ấy suy nghĩ như sau: "Một ít nước
này trong dấu chân con bò, nếu ta uống với núm tay
hay với cái chén, ta sẽ làm nước ấy dao động và di
động, khiến nước không thể uống được. Vậy ta hãy
gieo mình xuống với cả bốn thân phần uống nước rồi
ra đi". Rồi người ấy gieo mình xuống với cả bốn thân
phần, uống nước rồi ra đi.

THAM SÂN SI                                         529

Cũng vậy, này các Hiền giả, người này với thân hành không thanh tịnh, với khẩu hành không thanh tịnh, với tâm thỉnh thoảng được mở rộng và tịnh tín; những cái gì thuộc thân hành không thanh tịnh, lúc bấy giờ vị ấy không nên tác ý; những cái gì thuộc khẩu hành không thanh tịnh, lúc bấy giờ vị ấy không nên tác ý; những cái gì thuộc tâm thỉnh thoảng được rộng mở và sáng suốt, lúc bấy giờ vị ấy nên tác ý. Như vậy trong người ấy hiền hận cần phải trừ khử.

14. Ở đây, này các Hiền giả, người này với thân hành
không thanh tịnh, với khẩu hành không thanh tịnh và
thỉnh thoảng tâm không được rộng mở và tịnh tín.
Như thế nào, trong người ấy hiềm hận cần phải trừ
khử?

15. - Ví như, này các Hiền giả, có người đau bệnh, khổ đau, bị trọng bệnh, đang đi giữa đường, có làng xa trước mặt, có làng xa sau lưng, nó không có được các đồ ăn thích đáng, nó không có được các dược phẩm trị bệnh thích đáng, không có được sự giúp đỡ thích đáng, không có người hướng dẫn đưa đến tận cuối làng. Một người khác cũng đang đi trên đường thấy người ấy. Người này đối với người ấy khởi lên lòng từ, khởi lên lòng thương tưởng, khởi lên lòng từ mẫn: "Ôi, mong rằng người này được các đồ ăn thích đáng, được các dược phẩm trị bị thích đáng,

THAM SÂN SI                                        530

được các sự giúp đỡ thích đáng, được người hướng dẫn đi đến cuối làng". Vì sao? Vì mong rằng người này ở đây không bị suy tổn, tử vong.

Cũng vậy, này các hiền giả, người này với thân hành
không thanh tịnh, với khẩu hành không thanh tịnh,
lại thỉnh thoảng tâm không được mở rộng và tịnh tín,
người như vậy cần phải khởi lên lòng từ, cần phải
khởi lên lòng thương tưởng, cần phải khởi lên lòng
từ mẫn: "Ôi, mong rằng Tôn Giả này, sau khi đoạn
tận thân ác hành cần phải tu tập thân thiện hành, sau
khi đoạn tận khẩu ác hành cần phải tu tập khẩu thiện
hành, sau khi đoạn tận ý ác hành cần phải tu tập ý
thiện hành". Vì sao? Vì mong rằng Tôn giả ấy sau
thân hoại mạng chung, không sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục. Như vậy trong người ấy hiềm
hận cần phải trừ khử.

16. Ở đây, này các Hiền giả, người này với thân hành
thanh tịnh, khẩu hành thanh tịnh, lại thỉnh thoảng
tâm được rộng mở và tịnh tín. Như thế nào, trong
người ấy hiềm hận cần phải trừ khử?

17. Ví như, này các Hiền giả, một hồ sen có nước trong, có nước ngọt, có nước mát, có nước trong sáng, có bờ hồ khéo sắp đặt đẹp đẽ và được nhiều loại cây che bóng. Rồi một người đi đến bị nóng nhiệt não, bị nóng bức bách, mệt mỏi, thèm uống nước,

THAM SÂN SI                                        531

khát nước. Người ấy sau khi lặn xuống trong hồ sen ấy, sau khi tắm rửa, uống nước, nó ra khỏi hồ, liền qua ngồi hay nằm dưới bóng cây.

Cũng vậy, này các hiền giả, người này với thân hành thanh tịnh, với khẩu hành thanh tịnh, lại thỉnh thoảng tâm được cởi mở tịnh tín. Những gì thuộc thân hành thanh tịnh, lúc bấy giờ cần phải tác ý; những gì thuộc khẩu hành thanh tịnh, lúc bấy giờ cần phải tác ý và điều gì thỉnh thoảng tâm được rộng mở và tịnh tín, lúc bấy giờ cần phải được tác ý. Như vậy trong người ấy hiềm hận cần phải trừ khử.

Này các Hiền giả, có năm trừ khử hiềm hận này, ở đây Tỷ-kheo có hiềm hận khởi lên cần phải trừ khử một cách hoàn toàn.

THAM SÂN SI                                         532

95    Sân - Hạnh không phẩn nộ của Thiên chủ Sakka - Kinh Xấu Xí – Tương I, 528

Xấu Xí – Tương I, 528

1) Tại Sàvatthi, Jetavana.

2) Tại đây... Thế Tôn nói như sau:

3) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, có một Dạ-xoa xấu xí, thấp lùn, bụng to (Okotimako), đến ngồi trên chỗ ngồi của Thiên chủ Sakka.

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, chư Thiên ở Tam thập
tam thiên bực tức, chán ghét, phẫn uất: "Thật vi diệu
thay! Thật hy hữu thay! Tên Dạ-xoa xấu xí, thấp lùn,
bụng to lại đến ngồi trên chỗ ngồi của Thiên chủ
Sakka!".

5) Này các Tỷ-kheo, chư Thiên ở Tam thập tam thiên
càng bực tức, chán ghét, phẫn uất bao nhiêu, thời Dạ-
xoa ấy càng đẹp hơn, càng dễ nhìn, càng dễ thương
bấy nhiêu.

THAM SÂN SI                                        533

6) Rồi này các Tỷ-kheo, chư Thiên ở Tam thập tam thiên đi đến Thiên chủ Sakka; sau khi đến, nói với Thiên chủ Sakka:

7) "- Ở đây, này Tôn giả, có một Dạ-xoa xấu xí, thấp
lùn, bụng to đến ngồi trên chỗ ngồi của Ngài. Ở đây,
này Tôn giả, chư Thiên ở Tam thập tam thiên, bực
tức, chán ghét, phẫn uất: "Thật vi diệu thay! Thật hy
hữu thay! Dạ-xoa này xấu xí, thấp lùn, bụng to lại
đến ngồi trên chỗ ngồi của Thiên chủ Sakka!".
Nhưng này Tôn giả, chư Thiên ở Tam thập tam thiên
càng bực tức, chán ghét, phẫn uất bao nhiêu, thời Dạ-
xoa xấu xí, thấp lùn, bụng to ấy càng tốt đẹp, càng
dễ nhìn và càng dễ thương bấy nhiêu. Thưa Tôn giả,
có phải Dạ-xoa ấy sẽ trở thành Dạ-xoa nuôi dưỡng
với phẫn nộ?"

8) Rồi này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka đi đến Dạ- xoa nuôi dưỡng bằng phẫn nộ ấy; sau khi đến đắp thượng y vào một bên vai, đầu gối phải quỳ trên đất, chấp tay vái Dạ-xoa nuôi dưỡng với phẫn nộ và nói lên tên của mình ba lần: "Thưa Tôn giả, tôi là Thiên chủ Sakka! Thưa Tôn giả, tôi là Thiên chủ Sakka!".

9) Này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka càng nói lên tên của mình bao nhiêu thời Dạ-xoa ấy càng trở thành xấu xí, thấp lùn, bụng to bấy nhiêu; và sau khi

THAM SÂN SI                                        534

trở thành càng xấu xí, càng thấp lùn, bụng to hơn, vị ấy biến mất tại chỗ ấy.

10) Này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka, sau khi ngồi
xuống trên chỗ ngồi của mình, làm cho hòa dịu chư
Thiên ở Tam thập tam thiên, ngay lúc ấy, nói lên
những bài kệ này:

Tâm ta không dễ dàng,
Để cho bị thất trận,
Không dễ bị lôi kéo,
Trong xoáy nước dục tình.
Người biết đã từ lâu,
Ta không còn phẫn nộ,
Phẫn nộ không chân đứng
Một chỗ nào trong ta.
Ta không nói ác ngữ,
Vì phẫn nộ giận hờn,
Và không có khen tặng,
Những đức tánh của ta.
Thấy được lợi ích mình,
Ta tự thân chế ngự.

THAM SÂN SI                                        535

96    Sân - Kinh Asurindaka – Tương I, 356

Asurindaka – Tương I, 356

1) Một thời Thế Tôn ở Ràjagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Bà-la-môn Asurindaka Bhàradvàja nghe như sau: "Bà-la-môn thuộc dòng họ Bhàradvàja đã xuất gia với Thế Tôn, từ bỏ gia đình, sống không gia đình".

3) Phẫn nộ, không hoan hỷ, vị ấy đi đến Thế Tôn, sau khi đến, có những lời không tốt đẹp, ác ngữ, phỉ báng và nhiếc mắng Thế Tôn.

4) Được nghe nói vậy, Thế Tôn giữ im lặng.

5) Rồi Bà-la-môn Asurindaka Bhàradvàja nói với Thế Tôn:

-- Này Sa-môn, Ông đã bị chinh phục. Này Sa-môn, Ông đã bị chinh phục!

(Thế Tôn):

6) Kẻ ngu nghĩ mình thắng, Khi nói lời ác ngữ,

THAM SÂN SI                                       536

Ai biết chịu kham nhẫn,
Kẻ ấy thật thắng trận.
Những ai bị phỉ báng,
Trở lại phỉ báng người,
Kẻ ấy làm ác mình,
Lại làm ác cho người.
Những ai bị phỉ báng,
Không phỉ báng đối lại,
Người ấy đã thắng trận,
Thắng cho mình cho người.
Vị ấy tìm lợi ích,
Cho cả mình và người,
Và kẻ đã phỉ báng,
Tự hiểu, lắng nguội dần.
Bậc y sư cả hai,
Chữa mình, chữa cho người,
Quần chúng nghĩ là ngu,
Vì không hiểu Chánh pháp.

7) Được nghe nói vậy, Bà-la-môn Asurindaka Bhàradvàja bạch Thế Tôn:

Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama...,"... không còn trở lại đời sống này nữa."

THAM SÂN SI                                       537

8) Và Tôn giả Bhàradvàja trở thành một vị A-la-hán nữa.

THAM SÂN SI                                     538

97      Sân - Kinh CHỮ VIẾT TRÊN ĐÁ, TRÊN ĐẤT, TRÊN NƯỚC – Tăng I, 517

CHỮ VIẾT TRÊN ĐÁ – TRÊN ĐẤT –TRÊN NƯỚC – Tăng I, 517

1. - Có ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt,
xuất hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Hạng người như chữ viết trên đá,
- Hạng người như chữ viết trên đất,
- Hạng người như chữ viết trên nước
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người như chữ
viết trên đá?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người luôn luôn phẫn
nộ và phẫn nộ của người này tiếp tục lâu dài.
- Này các Tỷ-kheo, ví như chữ viết trên đá không
bị gió hay nước tẩy xóa mau chóng, được tồn tại
lâu dài. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây có
người luôn luôn phẫn nộ và phẫn nộ của người
này tiếp tục lâu dài. Này các Tỷ-kheo, đây được
gọi là hạng người như chữ được viết trên đá.

THAM SÂN SI                                      539

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người như
chữ viết trên đất?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người luôn luôn phẫn
nộ và phẫn nộ của người này không tiếp tục lâu
dài.
- Này các Tỷ-kheo, ví như chữ viết trên đất bị gió
hay nước tẩy xóa mau chóng, không có tồn tại lâu
dài. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây có người
luôn luôn phẫn nộ và phẫn nộ của người này
không có tiếp tục lâu dài. Này các Tỷ-kheo, đây
được gọi là hạng người như chữ được viết trên đất.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người như
chữ viết trên nước?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người dầu bị nói một
cách kịch liệt, dầu có bị nói một cách ác độc, dầu
có bị nói một cách thô lỗ, tuy vậy vẫn dễ dàng hòa
hợp, thân thiện, và hoan hỷ.
- Này các Tỷ-kheo, ví như chữ viết trên nước được
mau chóng biến mất, không có tồn tại lâu dài.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có người dầu bị nói
một cách kịch liệt, dầu có bị nói một cách ác độc,
dầu có bị nói một cách thô lỗ, tuy vậy vẫn dễ dàng
hòa hợp, thân thiện, và hoan hỷ. Này các Tỷ-kheo,
đây được gọi là hạng người như chữ được viết trên
nước.

THAM SÂN SI                                        540

Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.

THAM SÂN SI                                   541

98    Sân - Mắng nhiếc bạn tu, bị đuổi khỏi 7 trú xứ, Sa môn pháp - Kinh DHAMMIKA – Tăng III, 143

DHAMMIKA –Tăng III, 143

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá) tại
núi Gijihakùta (Linh Thứu).
Lúc bấy giờ, Tôn giả Dhammika trú tại chỗ sanh
trưởng của mình và có tất cả bảy trú xứ tại chỗ sanh
trưởng ấy.
Tại đấy, Tôn giả Dhammika đối với các khách Tỷ-
kheo, mắng nhiếc, quở trách, não hại, châm biếm,
khiến họ tức giận với những lời nói. Và các khách
Tỷ-kheo ấy bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở
trách, não hại, châm biếm, khiến họ tức giận, liền bỏ
đi, không có an trú và từ bỏ trú xứ.
Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng, suy nghĩ như sau:
"Chúng ta đã cung cấp cho chúng Tỷ-kheo Tăng các
vật dụng cần thiết như y áo, đồ ăn khất thực, sàng
tọa, dược phẩm trị bệnh, nhưng các khách Tỷ-kheo
lại bỏ đi, không có an trú và từ bỏ trú xứ. Do nhân
gì, do duyên gì, các khách Tỷ-kheo lại bỏ đi, không
có an trú, từ bỏ trú xứ? "Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh
trưởng suy nghĩ: "Có Tôn giả Dhammika này mắng

THAM SÂN SI                                        542

nhiếc các khách Tỷ-kheo, quở trách, não hại, châm
biếm, làm họ tức giận với những lời nói. Các khách
Tỷ-kheo ấy bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở
trách, não hại, châm biếm, làm cho tức giận với
những lời nói, nên bỏ đi, không có an trú, từ bỏ trú
xứ. Vậy chúng ta hãy mời Tôn giả Dhammika đi chỗ
khác."
Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng đi đến Tôn giả
Dhammika; sau khi đến, thưa với Tôn giả
Dhammika: "Thưa Tôn giả, Tôn giả Dhammika hãy
từ bỏ trú xứ này. Tôn giả trú ở đây đã vừa đủ rồi."
2. Rồi Tôn giả Dhammika từ bỏ trú xứ ấy, đi đến một
trú xứ khác. Tại đấy, Tôn giả Dhammika mắng nhiếc
các khách Tỷ-kheo, quở trách, não hại, châm biếm,
làm cho tức giận với các lời nói. Và các khách Tỷ-
kheo ấy bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở
trách, não hại, châm biếm, làm cho tức giận với các
lời nói, liền bỏ đi, không an trú, và từ bỏ trú xứ. Rồi
các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng suy nghĩ như sau:
"Chúng ta đã cung cấp cho chúng Tỷ-kheo các vật
dụng cần thiết, như y áo, đồ ăn khất thực, sàng tọa,
dược phẩm trị bệnh, nhưng các khách Tỷ-kheo lại bỏ
đi, không an trú, từ bỏ trú xứ. Do nhân gì, do duyên
gì, các khách Tỷ-kheo lại bỏ đi, không có an trú, từ
bỏ trú xứ? " Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng suy
nghĩ: "Có Tôn giả Dhammika này mắng nhiếc các
khách Tỷ-kheo, quở trách, não hại, châm biếm, làm

THAM SÂN SI                                          543

họ tức giận với những lời nói. Các khách Tỷ-kheo ấy bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở trách, não hại, nên bỏ đi, không có n trú, từ bỏ trú xứ. Vậy chúng ta hãy mời Tôn giả Dhammika đi đến chỗ khác". Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng đi đến Tôn giả Dhammika; sau khi đến, thưa với tôn giả Dhammika: "Thưa Tôn giả, Tôn giả Dhammika hãy tử bỏ trú xứ này. Tôn giả trú ở đây đã vừa đủ rồi". 3. Rồi Tôn giả Dhammika từ bỏ trú xứ ấy, đi đến một xứ khác . Tại đấy, Tôn giả Dhammika mắng nhiếc các khách Tỷ-kheo, quở trách, não hại, châm biếm, làm cho tức giận với lời nói. Và các khách tỷ-kheo ấy bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở trách, não hại, châm biếm, làm cho tức giận với lời nói, liền bỏ đi, không có an trú và từ bỏ trú xứ. Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng suy nghĩ như sau: "Chúng ta đã cung cấp cho chúng Tỷ-kheo các vật dụng cần thiết như y áo, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, nhưng các khách Tỷ-kheo lại bỏ đi, không an trú, từ bỏ trú xứ. Do nhân gì, do duyên gì, các khách Tỷ- kheo lại bỏ đi, không có an trú từ bỏ trú xứ? ". Rồi các cư sĩ tại chỗ sanh trưởng suy nghĩ: "Có Tôn giả Dhammika này mắng nhiếc, quở trách, não hại, châm biếm, làm họ tức giận với những lời nói. Các khách Tỷ-kheo ấy bị Tôn giả Dhammika mắng nhiếc, quở trách, não hại, châm biếm, làm tức giận với những lời nói, nên bỏ đi, không có an trú, từ bỏ trú xứ. Vậy

THAM SÂN SI                                         544

chúng ta hãy mời Tôn giả Dhammika rời bỏ hoàn
toàn bảy trú xứ tại chỗ đất sanh trưởng".
Rồi các cư sĩ tại chỗ đất sanh trưởng đi đến Tôn giả
Dhammika; sau khi đến, nói với Tôn giả Dhammika:
"Thưa Tôn giả, Tôn giả Dhammika hãy rời bỏ hoàn
toàn bảy trú xứ tại chỗ đất sanh trưởng".
4. Rồi Tôn giả Dhammika suy nghĩ: "Ta đã bị các cư
sĩ tại chỗ đất sanh trưởng mời rời bỏ hoàn toàn bảy
trú xứ tại chỗ đất sanh trưởng. Nay ta sẽ đi tại chỗ
nào? Ta hãy đi đến Thế Tôn". Rồi Tôn giả
Dhammika cầm y bát, ra đi, hướng đến Ràjagaha
(Vương Xá), dần dần đi đến núi Gijihakùta (Linh
Thứu) tại Ràjagaha; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả
Dhammika đang ngồi xuống một bên:
- Này Bà-la-môn Dhammika, Ông đi từ đâu đến?
- Bạch Thế Tôn, con bị các cư sĩ tại chỗ đất sanh
trưởng mời rời bỏ hoàn toàn bảy trú xứ tại chỗ đất
sanh trưởng!
- Thôi vừa rồi, này Bà-la-môn Dhammika! Sự việc
này, đối với ông có hề hấn gì! Dầu họ có mời ông từ
bỏ tại chỗ nào, chỗ nào, sau khi đã từ bỏ chỗ ấy, chỗ
ấy, ông đã đi đến gần Ta!
5. Trong quá khứ, này Bà-la-môn Dhammika, các
nhà buôn đường biển đem theo một con chim để tìm
bờ, khi họ đi tàu ra biển. Khi chiếc tàu ra xa, không

THAM SÂN SI                                        545

thấy bờ, họ thả con chim đi tìm bờ. Con chim bay về
hướng Đông, bay về hướng Tây, bay về hướng Bắc,
bay về hướng Nam, bay về hướng Trên, bay về
hướng Gió. Nếu nó thấy bờ xung quanh, nó liền bay
luôn. Nếu nó không thấy bờ xung quanh, nó bay trở
lui về tàu. Cũng vậy, này Bà-la-môn Dhammika, dầu
họ có mời Ông từ bỏ tại chỗ nào, chỗ nào, sau khi đã
từ bỏ chỗ ấy, chỗ ấy, Ông đã đi đến gần Ta.
6. Thuở xưa, này Bà-la-môn Dhammika, vua
Koravya có một cây bàng chúa tên là Suppatittha,
cây này có năm cành, có bóng mát dịu, rất là khả ý.
Này Bà-la-môn Dhammika, cây bàng chúa
Suppatittha tỏa rộng ra đến mười hai do tuần, các rễ
mọc lan rộng đến năm do tuần.
Này Bà-la-môn Dhammika, cây bàng chúa
Suppatittha có những trái cây to lớn, lớn như những
cái nồi con; những trái cây ngọt lịm, trong sáng và
ngọt như mật ong.
Này Bà-la-môn Dhammika, vua với các cung nữ
hưởng thụ một cành của cây bàng chúa Suppatittha;
quân đội hưởng thụ một cành; các dân chúng ở thị
trấn và quốc độ hưởng thụ một cành; các Sa-môn,
Bà-la-môn hưởng thụ một cành; các loài thú, loài
chim hưởng thụ một cành.

THAM SÂN SI                                       546

Này Bà-la-môn Dhammika, không có ai phòng hộ
các trái của cây bàng chúa Suppatittha, và không có
ai hại nhau vì trái cây.
Rồi này Bà-la-môn Dhammika, một người sau khi đã
ăn hết cho đến thỏa thích những trái của cây bàng
chúa Suppatittha, liền bẻ gãy một cành rồi bỏ đi.
Rồi này Bà-la-môn Dhammika, vị Thiên trú ở cây
bàng chúa Suppatittha suy nghĩ như sau: "Thật là vi
diệu, thưa Tôn giả! Thật là hy hữu, thưa Tôn giả, con
người lại ác cho đến như vậy! Sau khi ăn cho đến
thỏa thích các trái của cây bàng chúa Suppatittha, lại
bẻ một cành rồi bỏ đi! Vậy cây bàng chúa
Suppatittha hãy đừng sanh trái nữa trong tương lai!
"Rồi này Bà-la-môn Dhammika, cây bàng chúa
Suppatittha không sanh trái nữa trong tương lai.
Rồi này Bà-la-môn Dhammika, vua Koravya đi đến
Thiên chủ Sakka; sau khi đến, thưa với Thiên chủ
Sakka: "Tôn giả có biết không? Cây bàng chúa
Suppatittha không sanh trái nữa! "
Rồi này Bà-la-môn Dhammika, Thiên chủ Sakka
thực hiện thần thông, khiến cho mưa to gió lớn khởi
lên, làm cây bàng chúa Suppatittha ngã xuống và bật
gốc rễ.
Này Bà-la-môn Dhammika, vị Thiên trú ở cây bàng
chúa Suppatittha khổ đau, sầu muộn, nước mắt đầy
mặt, khóc lóc, đứng một bên.

THAM SÂN SI                                         547

Này Bà-la-môn Dhammika, rồi Thiên chủ Sakka đi
đến vị Thiên trú ở cây bàng chúa Suppatittha, sau khi
đến, nói với vị Thiên trú ở cây bàng chúa Suppatittha
như sau:
"- Vì sao, này vị Thiên kia, Ông lại khổ đau, sầu
muộn, nước mắt đầy mặt, khóc lóc, đứng một bên?
"- Thưa Tôn giả, có cơn mưa to gió lớn khởi lên, và
làm cho chỗ trú xứ của con bị ngã xuống và bật gốc
rễ lên.
"- Này vị Thiên kia, có phải ông đang gìn giữ cây
pháp, nhưng cơn mưa to lớn ấy khởi lên, làm trú xứ
của Ông bị ngã xuống và bật gốc rễ lên?
"- Làm thế nào, thưa Tôn giả, một cây... được gìn giữ
như một cây pháp?
"- Ở đây, này vị Thiên kia, những người cần rễ đến
lấy rễ cây đi, những người cần vỏ đến lấy vỏ cây đi.
Những người cần lá đến lấy lá đi. Những người cần
bông đến lấy bông đi. Những người cần trái đến lấy
trái đi. Như vậy, không có gì để khiến cho một vị
Thiên phải không hoan hỷ, không vui vẻ. Như vậy, là
một cây được gìn giữ như một cây pháp.
"- Thưa Tôn giả, con không gìn giữ một cây pháp,
khi cơn mưa to lớn ấy khởi lên, làm chỗ trú xứ của
con ngã xuống và bật gốc rễ lên!

THAM SÂN SI                                        548

"- Này vị Thiên kia, nếu ông gìn giữ cây pháp, thời
trú xứ của ông sẽ trở lại như xưa.
"- Thưa Tôn giả, con sẽ gìn giữ cây pháp, mong rằng
trú xứ của con trở lại như xưa."
Rồi Thiên chủ Sakka thực hiện thần thông khiến cho
mưa to gió lớn đến dựng đứng lại cây bàng chúa và
chữa lành những rễ cây
Cũng vậy, này Bà-la-môn Dhammika, Ông có gìn
giữ Sa-môn pháp, khi các người cư sĩ tại chỗ sanh
trưởng mời ông đi khỏi bảy trú xứ tại chỗ sanh
trưởng không?
- Như thế nào, thưa Thế Tôn, là một Sa-môn gìn giữ
Sa-môn pháp?
- Như thế này, này Bà-la-môn Dhammika, ở đây, một
Sa-môn không có mắng nhiếc lại người đã mắng
nhiếc mình, không có tức giận người đã tức giận
mình, không có quở trách người đã quở trách mình.
Như vậy, này Bà-la-môn Dhammika, là vị Sa-môn
gìn giữ Sa-môn pháp.
- Thưa Thế Tôn, con không gìn giữ Sa-môn pháp khi
những người cư sĩ ở tại chỗ sanh trưởng mời con đi
khỏi hoàn toàn bảy trú xứ trong chỗ được sanh
trưởng.

THAM SÂN SI                                      549

7. - Thuở xưa, này Bà-la-môn Dhammika, có một
ngoại đạo sư tên là Sunettto (Diệu Nhãn) đã viễn ly
các dục.
Này Bà-la-môn Dhammika, ngoại đạo sư Sunetto có
hàng trăm đệ tử. Ngoại đạo sư Sunetto thuyết pháp
về cộng trú tại Phạm thiên giới cho các người đệ tử.
Những ai nghe ngoại đạo sư Sunetto thuyết giảng về
cọng trú tại Phạm thiên giới mà tâm không được
hoan hỷ, các người ấy sau khi thân hoại mạng chung
bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Còn những ai, này Bà-la-môn Dhammika, nghe
ngoại đạo sư Sunetto thuyết giảng về cộng trú tại
Phạm thiên giới, tâm được hoan hỷ, các người ấy sau
khi thân hoại mạng chung được sanh vào thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này.
Thuở xưa, này Bà-la-môn Dhammika, có ngoại đạo
sư tên là Mugapakkha... có ngoại đạo sư tên là
Aranemi... có ngoại đạo sư tên là Kuddàlaka... có
ngoại đạo sư tên là Hatthipàla... có ngoại đạo sư tên
là Jotipàla đã viễn ly các dục... được sanh vào thiện
thú, Thiên giới, cõi đời này.
Ông nghĩ thế nào, này Bà-la-môn Dhammika? Đối
với sáu ngoại đạo sư này đã viễn ly các dục, hay đối
với chúng đệ tử hàng trăm hội chúng của những vị
ấy, ai với tâm uế nhiễm, mắng nhiếc, quở trách, như
vậy có sanh khởi ra nhiều vô phước không?

THAM SÂN SI                                        550

- Thưa có, bạch Thế Tôn.
8. - Thật vậy, này Bà-la-môn Dhammika, đối với sáu
ngoại đạo sư này đã viễn ly các dục, hay đối với
chúng đệ tử hàng trăm hội chúng của những vị ấy, ai
với tâm uế nhiễm, mắng nhiếc, quở trách, có sanh
khởi ra nhiều vô phước. Còn ai, đối với vị đầy đủ
chánh kiến, với tâm uế nhiễm, mắng nhiếc, quở
trách, như vậy sanh khởi ra nhiều vô phước hơn nữa.
Vì cớ sao? Ta tuyên bố rằng, này Bà-la-môn
Dhammika, sự tổn hại đối với các ngoại đạo sư như
vậy không bằng sự tổn hại nếu đối xử với các vị đồng
Phạm hạnh.
Do vậy, này các Bà-la-môn Dhammika, cần phải học
tập như sau:
"Chúng tôi sẽ không có tâm uế nhiễm đối với vị
đồng Phạm hạnh". Này Bà-la-môn Dhammika, các
ông cần phải học tập như vậy.

Các vị Bà-la-môn,
Như Sư Sunetto,
Sư Mugapakkha,
Và Aranemi,
Sư Kuddalaka,
Và Hatthipàla,
Sư Jotipàla,
Và Sư Govinda,

THAM SÂN SI                                       551

Là quốc sư thứ bảy.
Sáu Sư bạn vị này,
Là những vị danh tiếng,
Quá khứ không hại ai,
Thoát hôi hám, từ bi,
Giải thoát dục kiết sử,
Thoát ly tham ái dục,
Đạt được Phạm thiên giới.
Và các hàng đệ tử,
Con số lên hàng trăm,
Thoát hôi hám, từ bi,
Giải thoát dục kiết sử,
Thoát ly tham ái dục,
Đạt được Phạm thiên giới.
- Ẩn sĩ ngoại đạo ấy,
Ly tham, tâm Thiền định,
Nếu với tâm uế nhiễm,
Có ai mắng nhiếc họ,
Người như vậy tạo ra,
Rất nhiều sự vô phước.
- Đối một đệ tử Phật,
Tỷ-kheo có chánh kiến,
Nếu với tâm uế nhiễm,
Có ai mắng vị ấy,
Người như vậy tạo ra,
Nhiều vô Phước hơn nữa.
Chớ phật lòng bậc thiện,

THAM SÂN SI                         552

Hãy từ bỏ kiến xứ,
Tối thượng trong Thánh chúng,
Vị ấy được gọi vậy.
- Ai chưa ly các dục,
Năm căn còn mềm dịu,
Tín, niệm và tinh tấn,
Với chỉ và với quán,
Nếu phật ý vị ấy,
Trước hết tự hại mình,
Sau khi tự hại mình,
Lại hại đến người khác,
Ai tự bảo vệ mình,
Bề ngoài cũng bảo vệ,
Do vậy, bảo vệ mình,
Bậc trí không tổn hại.

THAM SÂN SI                             553

99    Sân - Nếu có kẻ trộm cướp hạ liệt lấy cái cưa hai lưỡi - ĐẠI Kinh DỤ DẤU CHÂN VOI – 28 Trung I, 409

ĐẠI KINH DỤ DẤU CHÂN VOI (Mahahatthipadopama suttam) – Bài kinh số 28 – Trung I, 409

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Ở đây, Tôn giả Sariputta (Xá-lợi-
phất) gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Hiền giả Tỷ-kheo!

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền giả, ví như tất cả dấu chân của mọi loại động vật đều thâu nhiếp trong dấu chân voi, vì dấu chân này được xem là lớn nhất trong tất cả dấu

THAM SÂN SI                                      554

chân về phương diện to lớn. Cũng vậy, chư Hiền giả,
tất cả các Thiện pháp đều tập trung trong Bốn Thánh
đế. Thế nào là trong Bốn Thánh đế? Trong Khổ
Thánh đế, trong Khổ tập Thánh đế, trong Khổ diệt
Thánh đế, trong Khổ diệt đạo Thánh đế.

Chư Hiền, thế nào là Khổ Thánh đế? - Sanh là khổ,
già là khổ, chết là khổ, sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ,
điều gì cầu không được là khổ, tóm lại Năm thủ uẩn
là khổ.

 Chư Hiền, thế nào là Năm thủ uẩn? - Chính là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.

 Chư Hiền, thế nào là sắc thủ uẩn? - Bốn đại và sắc khởi lên từ bốn đại.

 Chư Hiền, thế nào là bốn đại? - Chính là địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới.

 Chư Hiền, thế nào là địa giới? - Có nội địa giới, có ngoại địa giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội địa giới? - Cái gì thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thô phù, kiên cứng, bị chấp thủ, như tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân,

THAM SÂN SI                                         555

xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách,
phổi, ruột, màng ruột, bao tử, phân, và bất cứ vật
gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thô phù,
kiên cứng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như vậy gọi là
nội địa giới.

Những gì thuộc nội địa giới và những gì thuộc ngoại địa giới đều thuộc về địa giới. Cần phải như thật quán sát địa giới với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật quán sát địa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với địa giới, tâm từ bỏ địa giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi ngoại thủy giới
dao động, trong thời ấy ngoại địa giới bị biến mất.
Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại địa giới xưa ấy
có thể nêu rõ, tánh hủy hoại có thể nêu rõ, tánh đoạn
diệt có thể nêu rõ, tánh biến dịch có thể nêu rõ. Như
vậy còn nói gì đến thân thể yểu thọ do khát ái chấp
thủ này? Ở đây không có gì để có thể nói là tôi, là
của tôi, hay tôi là.

Chư Hiền, nếu có những người khác mắng
nhiếc, chỉ trích, chọc tức, nhiễu não Tỷ-kheo, vị ấy
biết rõ như sau: "Khổ thọ khởi lên nơi tôi, thọ này
thuộc tai xúc chạm, thọ này do nhân duyên, không

THAM SÂN SI                                          556

phải không do nhân duyên, do nhân duyên gì? Do
nhân duyên xúc". Vị ấy thấy xúc là vô thường, thấy
thọ là vô thường, thấy tưởng là vô thường, thấy
hành là vô thường, thấy thức là vô thường. Tâm của
vị này hoan hỷ, thích thú, tịnh chỉ, quyết định, tùy
thuộc giới đối tượng.

Chư Hiền, nếu những người khác xử sự với Tỷ- kheo không có hoàn hảo, không có tốt đẹp, không có khả ái, hoặc dùng tay xúc chạm, hoặc dùng đá xúc chạm, hoặc dùng gậy xúc chạm, hoặc dùng gươm xúc chạm, vị ấy tuệ tri như sau: "Sự thể của thân này là như vậy, nên tay có thể xúc chạm, đá có thể xúc chạm, gậy có thể xúc chạm, gươm có thể xúc chạm. Thế Tôn đã dạy như sau trong ví dụ cái cưa: "Chư Tỷ-kheo, nếu có kẻ trộm cướp hạ tiện lấy cái cưa hai lưỡi cắt từng phần tay và chân. Nếu ai ở đây sanh ý phẫn nộ, người ấy không làm đúng lời Ta dạy"... Ta sẽ tinh cần, tinh tấn, không dải đãi. Niệm được an trú không có loạn niệm, thân thể được khinh an, không dao động, tâm được định tỉnh nhất tâm. Nay mặc cho tay xúc chạm thân này, mặc cho đá xúc chạm thân này, mặc cho gậy xúc chạm thân này, mặc cho gươm xúc chạm thân này, lời dạy chư Phật cần phải được thực hành. Chư Hiền, Tỷ-kheo ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an

THAM SÂN SI                                        557

trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh:
"Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật
rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có
niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng
như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được
an trú".

Chư Hiền, ví như một người dâu, khi thấy ông
nhạc, bị dao động, bị dao động mạnh. Cũng vậy, chư
Hiền, nếu Tỷ-kheo ấy niệm Phật như vậy, niệm Pháp
như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng
với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao
động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật
không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt
đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp
như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng
với thiện không được an trú". Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo
ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm
Tăng như vậy, và xả tương ưng với thiện được an trú,
thì Tỷ-kheo ấy được hoan hỷ. Chư Hiền, đến mức độ
này, Tỷ-kheo đã làm thật nhiều.

 Chư Hiền, thế nào là thủy giới? -Có nội thủy giới, có ngoại thủy giới.

 Chư Hiền thế nào là nội thủy giới? - Cái gì thuộc về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc nước, thuộc chất

THAM SÂN SI                                       558

lỏng, bị chấp thủ, như mật, (viêm đàm dịch) mủ,
máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng,
nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu, và bất
cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc
nước, thuộc chất lỏng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như
vậy gọi là nội thủy giới.

Những gì thuộc nội thủy giới và những gì thuộc ngoại thủy giới, đều thuộc về thủy giới. Cần phải như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với thủy giới, tâm từ bỏ thủy giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi ngoại thủy giới dao động, nước cuốn trôi làng, cuốn trôi thị trấn, cuốn trôi thành phố, cuốn trôi xứ, cuốn trôi quốc độ. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương hạ thấp một trăm do-tuần, hạ thấp hai trăm do-tuần, hạ thấp ba trăm do-tuần, hạ thấp bốn trăm do-tuần, hạ thấp năm trăm do-tuần, hạ thấp sáu trăm do-tuần, hạ thấp bảy trăm do-tuần. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương dâng cao đến bảy cây ta-la, dâng cao đến sáu cây ta-la, dâng cao đến năm cây ta- la, dâng cao đến bốn cây ta-la, dâng cao đến b ây ta- la, dâng cao đến hai cây ta-la, dâng cao chỉ đến một

THAM SÂN SI                                          559

cây ta-la. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển
đại dương cao đến bảy đầu người, dâng cao đến sáu
đầu người, dâng cao đến năm đầu người, dâng cao
đến bốn đầu người, dâng cao đến ba đầu người, dâng
cao đến hai đầu người, dâng cao chỉ đến một đầu
người. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại
dương dâng cao đến nửa thân người, dâng cao chỉ
đến hông, dâng cao chỉ đến đầu gối, dâng cao chỉ đến
gót chân. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển
đại dương không có để thấm ướt đốt ngón chân. Chư
Hiền, tánh vô thường của ngoại thủy giới xưa ấy có
thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu; tánh đoạn diệt
có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể nêu rõ... (như
trên)... và xả tương ứng với thiện được an trú. Chư
Hiền, cho đến mức độ này, vị Tỷ-kheo đã làm thật
nhiều.

 Chư Hiền, thế nào là hỏa giới? - Có nội hỏa giới, có ngoại hỏa giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội hỏa giới? - Cái gì thuộc
về nội thân, thuộc về cá nhân, thuộc lửa, thuộc
chất nóng, bị chấp thủ. Như cái gì khiến cho hâm
nóng, khiến cho hủy hoại, khiến cho thiêu cháy;
cái gì khiến cho những vật được ăn uống, nhai,
nếm, có thể khéo tiêu hóa, hay tất cả những vật gì
khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc lửa,

THAM SÂN SI                                       560

thuộc chất nóng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như vậy gọi là nội hỏa giới.

Những gì thuộc nội hỏa giới và những gì thuộc ngoại hỏa giới, đều thuộc về hỏa giới. Cần phải như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với hỏa giới, tâm từ bỏ hỏa giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi hỏa giới dao
động. Lửa thiêu cháy làng, thiêu cháy thị trấn, thiêu
cháy thành phố, thiêu cháy xứ, thiêu cháy quốc độ.
Lửa cháy cho đến cuối hàng cây cối, cho đến cuối
hàng đường lớn, cho đến cuối hàng chân núi, cho đến
cuối hàng thủy biên, hay cho đến cuối hàng khu đất
khả ái, rồi lửa bị tắt vì không nhiên liệu. Chư Hiền,
một thời xảy ra khi loài người đi kiếm lửa phải dùng
lông gà và dây gân.

Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại hỏa giới
xưa ấy có thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu rõ;
tánh đoạn diệt có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể
nêu rõ... (như trên)... và xả tương ưng với thiện được
an trú. Chư Hiền, cho đến mức độ này, Tỷ-kheo đã
làm thật nhiều.

THAM SÂN SI                                         561

 Chư Hiền, thế nào là phong giới? - Có nội phong giới, có ngoại phong giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội phong giới? Cái gì thuộc
về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió, thuộc động
tánh, bị chấp thủ, như gió thổi lên, gió thổi xuống,
gió trong ruột, gió trong bụng dưới, gió thổi ngang
các chi tiết (tay chân), hơi thở vô, hơi thở ra, và
bất cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân,
thuộc gió, thuộc tánh động, bị chấp thủ. Chư Hiền,
như vậy gọi là nội phong giới.

Những gì thuộc nội phong giới và những gì
thuộc ngoại phong giới đều thuộc về phong giới. Cần
phải như thật quán sát phong giới với chánh trí tuệ
như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không
phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau
khi thấy như thật phong giới với chánh trí tuệ như
vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với phong giới, tâm từ bỏ
phong giới.

Chư Hiền, một thời xẩy ra khi ngoại phong giới dao động, gió thổi bay làng, thổi bay thị trấn, thổi bay thành phố, thổi bay xứ, thổi bay quốc độ. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi trong tháng cuối mùa hạ, loài người tìm cầu gió nhờ lá cây ta-la, nhờ cây quạt, và người ta không mong tìm được cỏ tại chỗ có rạch

THAM SÂN SI                                         562

nước chảy. Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại phong giới xưa ấy có thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu rõ; tánh đoạn diệt có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể nêu rõ. Như vậy còn nói gì đến thân thể yểu thọ do khát ái chấp thủ này? Ở đây không có gì để có thể nói là tôi, là của tôi, hay tôi là.

Chư Hiền, nếu có những người khác mắng
nhiếc, chỉ trích, chọc tức, nhiễu não Tỷ-kheo, vị ấy
biết rõ như sau: "Khổ thọ khởi lên nơi tôi này thuộc
tai xúc chạm; thọ này do nhân duyên, không phải
không do nhân duyên. Do nhân duyên gì? Do nhân
duyên xúc vậy". Vị ấy thấy xúc là vô thường; vị ấy
thấy thọ là vô thường; vị ấy thấy tưởng là vô thường;
vị ấy thấy hành là vô thường; vị ấy thấy thức là vô
thường; tâm của vị này hoan hỷ, thích thú, tịnh chỉ,
quyết định, tùy thuộc giới đối tượng.

Chư Hiền, nếu những người khác xử sự với Tỷ- kheo, không có hoàn hảo, không có tốt đẹp, không có khả ái, hoặc dùng tay xúc chạm, hoặc dùng đá xúc chạm, hoặc dùng gậy xúc chạm, hoặc dùng gươm xúc chạm, vị ấy biết như sau: "Sự thể của thân này là như vậy nên tay có thể xúc chạm, đá có thể xúc chạm, gậy có thể xúc chạm, gươm có thể xúc chạm". Thế Tôn đã dạy như sau trong ví dụ cái cưa: "Chư Tỷ-kheo, nếu có kẻ trộm cướp hạ tiện lấy cái cưa hai

THAM SÂN SI                                        563

lưỡi cắt từng phần tay và chân, nếu ai ở đây sanh ý
phẫn nộ thì người ấy không làm đúng lời ta dạy". Ta
sẽ tinh cần, tinh tấn, không dải đãi, niệm được an
trú, không có loạn niệm, thân thể được khinh an,
không dao động, tâm được định tĩnh nhất tâm. Nay
mặc cho tay xúc chạm thân này, mặc cho đá xúc
chạm, mặc cho gậy xúc chạm, mặc cho gươm xúc
chạm thân này. Lời dạy chư Phật cần phải được thực
hành".

Chư Hiền, Tỷ-kheo ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú". Chư Hiền, ví như một người dâu, khi thấy ông nhạc, bị dao động, bị dao động mạnh. Cũng vậy, chư Hiền, nếu Tỷ-kheo ấy niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không

THAM SÂN SI                                        564

được an trú".

Chư Hiền, nếu Tỷ- Kheo ấy niệm Phật như vậy,
niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, và xả tương
ưng với thiện được an trú. Do vậy, Tỷ-kheo ấy được
hoan hỷ. Chư Hiền, cho đến mức độ này, Tỷ-kheo đã
làm thật nhiều.

Chư Hiền, như một khoảng trống được bao
vây bởi cây gậy, bởi dây leo, bởi cỏ, bởi bùn, được
biết là một nhà ở. Cũng vậy, Chư Hiền, một khoảng
trống được bao vây bởi xương, bởi dây gân, bởi thịt,
bởi da, được biết là một sắc pháp.

 Chư Hiền, nếu nội mắt không bị hư hại, nhưng
ngoại sắc không vào trong tầm mắt, không có
sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần
thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, nếu nội mắt không bị hư hại, ngoại
sắc vào trong tầm mắt, nhưng không có sự quy
tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp
không có hiện khởi.
 Chư Hiền, chỉ khi nào nội mắt không bị hư hại,
ngoại sắc vào trong tầm mắt, có sự quy tụ xúc
chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp có
hiện khởi.

THAM SÂN SI                                       565

 Bất cứ sắc pháp gì được hiện khởi như vậy đều
quy tụ trong sắc thủ uẩn. Bất cứ cảm thọ gì
được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thọ
thủ uẩn. Bất cứ tưởng gì được hiện khởi như
vậy đều được quy tụ trong tưởng thủ uẩn. Bất
cứ hành gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ
trong hành thủ uẩn. Bất cứ thức gì được hiện
khởi như vậy đều quy tụ trong thức thủ uẩn. Vị
ấy tuệ tri như sau: "Như vậy, như người ta nói,
có sự quy tụ, sự tập hợp, sự hòa hợp của năm
thủ uẩn này. Thế Tôn đã nói như sau: "Ai thấy
được lý duyên khởi, người ấy thấy được pháp.
Ai thấy được pháp, người ấy thấy được lý
duyên khởi". Những pháp này do duyên khởi
lên chính là năm thủ uẩn. Sự tham dục, chấp
trước, tham đắm, mê say trong năm thủ uẩn
này tức là khổ tập. Sự nhiếp phục tham dục, sự
từ bỏ tham dục tức là sự khổ diệt". Cho đến
mức độ này, Chư Hiền, Tỷ-kheo đã làm rất
nhiều.
Chư Hiền, nếu nội tai không bị hư hại... nếu lỗ
mũi không bị hư hại... nếu lưỡi không bị hư hại... nếu
thân không bị hư hại...

 Chư Hiền, nếu nội ý căn không bị hư hại nhưng ngoại pháp không vào trong tầm của ý căn, không có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì

THAM SÂN SI                                         566

thức phần thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, nếu nội ý căn không bị hư hại, ngoại
pháp vào trong tầm của ý căn, nhưng không có
sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần
thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, chỉ khi nào nội ý căn không bị hư
hại, ngoại pháp vào trong tầm của ý căn, có sự
quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích
hợp có hiện khởi.
 Bất cứ sắc pháp gì được hiện khởi như vậy đều
quy tụ trong sắc thủ uẩn; bất cứ cảm thọ gì
được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thọ
thủ uẩn; bất cứ tưởng gì được hiện khởi như
vậy đều quy tụ trong tưởng thủ uẩn; bất cứ
hành gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ
trong hành thủ uẩn; bất cứ thức gì được hiện
khởi như vậy đều quy tụ trong thức thủ uẩn. Vị
ấy tuệ tri như sau: "Như vậy, như người ta nói,
có sự quy tụ, sự tập họp, sự hòa hợp của năm
thủ uẩn này. Thế Tôn đã nói như sau: "Ai thấy
được lý duyên khởi, người ấy thấy được pháp;
ai thấy được pháp, người ấy thấy được lý duyên
khởi". Những pháp này do duyên khởi lên
chính là năm thủ uẩn. Sự tham dục, chấp
trước, tham đắm, mê say trong năm thủ uẩn
này tức là khổ tập. Sự nhiếp phục tham dục, sự

THAM SÂN SI                                      567

từ bỏ tham dục tức là sự khổ diệt". Cho đến
mức độ này, chư Hiền, Tỷ-kheo đã làm rất
nhiều.
Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-
kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Sariputta dạy.

THAM SÂN SI                                      568

100 Sân - Nếu họ không thâu nhận thời món ăn ấy thuộc về ai - Kinh Phỉ Báng – Tương I, 352

Phỉ Báng – Tương I, 352

1) Một thời Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Bà-la-môn Akkosaka Bhàradvàja được nghe Bà- la-môn thuộc dòng họ Bhàradvàja đã xuất gia với Thế Tôn, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

3) Ông phẫn nộ, không hoan hỷ, đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói những lời nói không tốt đẹp, ác ngữ, phỉ báng và nhiếc mắng Thế Tôn.

4) Được nghe nói vậy, Thế Tôn nói với Bà-la-môn Akkosaka Bhàradvàja:

- Này Bà-la-môn, Ông nghĩ thế nào? Các thân hữu bà con huyết thống, các khách có đến viếng thăm Ông không?

5) Thưa Tôn giả Gotama, thỉnh thoảng, các thân hữu, bà con huyết thống, các khách có đến viếng thăm tôi.

THAM SÂN SI                                        569

6) Này Bà-la-môn, Ông nghĩ thế nào? Ông có sửa soạn cho họ các món ăn loại cứng, loại mềm và các loại đồ nếm không?

7) Thưa Tôn giả Gotama, thỉnh thoảng tôi sửa soạn cho họ các món ăn loại cứng, loại mềm, các loại đồ nếm.

8) Nhưng này Bà-la-môn, nếu họ không thâu nhận, thời các món ăn ấy về ai?

9) Thưa Tôn giả Gotama, nếu họ không thâu nhận, thời các món ăn ấy về lại chúng tôi.

10) Cũng vậy, này Bà-la-môn, nếu Ông phỉ báng
chúng tôi là người không phỉ báng; nhiếc mắng
chúng tôi là người không nhiếc mắng; gây lộn với
chúng tôi là người không gây lộn; chúng tôi không
thâu nhận sự việc ấy từ Ông, thời này Bà-la-môn, sự
việc ấy về lại Ông. Này Bà-la-môn, sự việc ấy chỉ về
lại Ông.

Này Bà-la-môn, ai phỉ báng lại khi bị phỉ báng, nhiếc mắng lại khi bị nhiếc mắng, gây lộn lại khi bị gây lộn, thời như vậy, này Bà-la-môn, người ấy được xem là đã hưởng thọ, đã san sẻ với Ông. Còn chúng tôi không cùng hưởng thọ sự việc ấy với Ông, không cùng san sẻ sự việc ấy với Ông, thời này Bà-la-môn,

THAM SÂN SI                                        570

sự việc ấy về lại Ông! Này Bà-la-môn, sự việc ấy về lại Ông!

11) Nhà vua và vương cung, vương thần nghĩ rằng: "Sa-môn Gotama là vị A-la-hán". Tuy vậy Tôn giả Gotama nay đã phẫn nộ.

(Thế Tôn):

12) Với vị không phẫn nộ,
Phẫn nộ từ đâu đến?
Sống chế ngự, chánh mạng,
Giải thoát, nhờ chánh trí.
Vị ấy sống như vậy,
Đời sống được tịch tịnh.

Những ai bị phỉ báng,
Trở lại phỉ báng người,
Kẻ ấy làm ác mình,
Lại làm ác cho người.
Những ai bị phỉ báng,
Không phỉ báng chống lại,
Người ấy đủ thắng trận,
Thắng cho mình, cho người.
Vị ấy tìm lợi ích,
Cho cả mình và người.
Và kẻ đã phỉ báng,

THAM SÂN SI                                      571

Tự hiểu, lắng nguội dần.
Bậc Y sư cả hai,
Chữa mình, chữa cho người,
Quần chúng nghĩ là ngu,
Vì không hiểu Chánh pháp.

13) Khi được nghe nói vậy, Bà-la-môn Akkosaka Bhàradvàja bạch Thế Tôn:

- Thật là vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Con xin quy
y Thế Tôn Gotama, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo
Tăng. Mong Tôn giả Gotama cho con được xuất gia
tu học với Tôn giả Gotama, được thọ đại giới.

14) Bà-la-môn Akkosaka Bhàradvàja được xuất gia với Tôn giả Gotama, được thọ đại giới.

15) Được thọ đại giới không bao lâu, Tôn giả
Akkosaka Bhàrahvàja sống một mình, viễn ly, không
phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần không bao lâu đạt
được mục đích mà các thiện nam tử chơn chánh xuất
gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình hướng đến:
Đó là vô thượng cứu cánh Phạm hạnh, ngay trong
hiện tại với thắng trí, tự mình giác ngộ, chứng đạt và
an trú. Vị ấy biết rõ: " Sanh đã tận, Phạm hạnh đã
thành, việc nên làm đã làm, không còn trở lại trạng
thái này nữa ".

THAM SÂN SI                                         572

16) Và Tôn giả Akkosaka Bhàradvàkja trở thành một vị A-la-hán nữa.

THAM SÂN SI                                    573

101 Sân - Sân giới, sân tưởng, sân tư duy, sân dục, sân nhiệt tình, sân tầm cầu - Kinh Có Nhân – Tương II, 263

Có Nhân – Tương II, 263

1) Trú ở Sàvatthi.

2) Này các Tỷ-kheo, có nhân, dục tầm sanh khởi,
không phải không nhân. Có nhân, sân tầm sanh
khởi, không phải không nhân. Có nhân, hại tầm sanh
khởi, không phải không nhân.

3) Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, có nhân, dục
tầm sanh khởi, không phải không nhân; có nhân, sân
tầm sanh khởi, không phải không nhân; có nhân, hại
tầm sanh khởi, không phải không nhân?

4) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên dục giới, dục tưởng sanh khởi.
- Do duyên dục tưởng, dục tư duy sanh khởi.
- Do duyên dục tư duy, dục dục sanh khởi.
- Do duyên dục dục, dục nhiệt tình sanh khởi.
- Do duyên dục nhiệt tình, dục tầm cầu sanh
khởi.

THAM SÂN SI                                     574

- Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu dục tầm cầu, kẻ vô văn phàm phu thực hành tà hạnh theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

5) Này các Tỷ-kheo,

-   Do duyên sân giới, sân tưởng sanh khởi.
-   Do duyên sân tưởng, sân tư duy sanh khởi.
-   Do duyên sân tư duy, sân dục sanh khởi.
-   Do duyên sân dục, sân nhiệt tình sanh khởi.
-   Do duyên sân nhiệt tình, sân tầm cầu sanh khởi.
-   Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu sân tầm cầu, kẻ
vô văn phàm phu thực hành tà hạnh theo ba xứ:
thân, ngữ, ý.

6) Này các Tỷ-kheo,

-   Do duyên hại giới, hại tưởng sanh khởi
-   Do duyên hại tưởng, hại tư duy sanh khởi.
-   Do duyên hại tư duy, hại dục sanh khởi.
-   Do duyên hại dục, hại nhiệt tình sanh khởi.
-   Do duyên hại nhiệt tình, hại tầm cầu sanh khởi.
-   Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu hại tầm cầu, kẻ
vô văn phàm phu thực hành tà hạnh theo ba xứ:
thân, ngữ, ý.

THAM SÂN SI                                        575

7) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người ném bó đuốc
bằng cỏ cháy đỏ vào một rừng cỏ khô. Nếu người ấy
không dập tắt gấp với tay và chân; như vậy, này các
Tỷ-kheo, các sanh loại sống nương vào cỏ và củi sẽ
gặp bất hạnh và tai họa.

8) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Sa-môn hay Bà-la-
môn nào, đối với tưởng bất chánh khởi lên, không
gấp từ bỏ, nhiếp phục, chấm dứt, tiêu diệt; vị ấy ngay
trong hiện tại trú trong đau khổ, với phiền lao, với
sầu não, với nhiệt não; và sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào ác thú.

9) Này các Tỷ-kheo, có nhân, xuất ly tầm sanh khởi,
không phải không nhân. Có nhân, vô sân tầm sanh
khởi, không phải không nhân. Có nhân, bất hại tầm
sanh khởi, không phải không nhân.

10) Và này các Tỷ-kheo, như thế nào có nhân, xuất
ly tầm sanh khởi, không phải không nhân; có nhân,
vô sân tầm sanh khởi, không phải không nhân; có
nhân, bất hại tầm sanh khởi, không phải không
nhân?

11) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên xuất ly giới, xuất ly tưởng sanh khởi.

THAM SÂN SI                                         576

- Do duyên xuất ly tưởng, xuất ly tư duy sanh
khởi.
- Do duyên xuất ly tư duy, xuất ly dục (chanda)
sanh khởi.
- Do duyên xuất ly dục, xuất ly nhiệt tình sanh
khởi.
- Do duyên xuất ly nhiệt tình, xuất ly tầm cầu
sanh khởi.
- Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu xuất ly tầm cầu,
vị Đa văn Thánh đệ tử thực hành chánh hạnh
theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

12) Này các Tỷ-kheo,

- Do duyên vô sân giới, vô sân tưởng sanh khởi.
- Do duyên vô sân tưởng, vô sân tư duy sanh
khởi
- Do duyên vô sân tư duy, vô sân dục sanh khởi.
- Do duyên vô sân dục, vô sân nhiệt tình sanh
khởi.
- Do duyên vô sanh nhiệt tình, vô sân tầm cầu
sanh khởi.
- Này các Tỷ-kheo, do tầm cầu vô sân tầm cầu,
vị Đa văn Thánh đệ tử thực hành chánh hạnh
theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

13) Này các Tỷ-kheo,

THAM SÂN SI                                    577

- Do duyên bất hại giới, bất hại tưởng sanh khởi.
- Do duyên bất hại tưởng, bất hại tư duy sanh
khởi.
- Do duyên bất hại tư duy, bất hại dục sanh khởi.
- Do duyên bất hại dục, bất hại nhiệt tình sanh
khởi.
- Do duyên bất hại nhiệt tình, bất hại tầm cầu
sanh khởi.
- Này các Tỷ-kheo, do duyên tầm cầu bất hại tầm
cầu, vị Đa văn Thánh đệ tử thực hành chánh
hạnh theo ba xứ: thân, ngữ, ý.

14) Ví như, này các Tỷ-kheo, có người ném một bó
đuốc bằng cỏ cháy đỏ vào một rừng cỏ khô. Người
ấy với tay và chân gấp dập tắt bó đuốc ấy. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, các sanh loại sống nương vào cỏ
và củi sẽ không gặp bất hạnh và tai họa.

15) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Sa-môn hay Bà- la-môn nào đối với tưởng bất chánh khởi lên, gấp từ bỏ, nhiếp phục, chấm dứt, tiêu diệt; vị ấy ngay trong hiện tại trú trong an lạc, không có phiền lao, không có sầu não, không có nhiệt não; sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú.

THAM SÂN SI                                        578

THAM SÂN SI   579

102 Sân - Sân sanh từ luyến ái - Kinh LUYẾN ÁI – Tăng II, 228

LUYẾN ÁI – Tăng II, 228

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn sự được sanh khởi này. Thế nào là bốn?

-   Luyến ái sanh từ luyến ái,
-   Sân sanh từ luyến ái,
-   Luyến ái sanh từ sân,
-   Sân sanh từ sân.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là luyến ái sanh từ luyến ái?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người là khả lạc, khả hỷ,
khả ý đối với một người. Rồi các người khác đối xử
với người ấy khả lạc, khả hỷ, khả ý. Người kia suy
nghĩ như sau: "Người này khả lạc, khả hỷ, khả ý đối
với ta, lại được các người khác đối xử khả lạc, khả
hỷ, khả ý". Do đó người ấy khởi lên luyến ái đối với
những người ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là luyến
ái sanh khởi từ luyến ái.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sân sanh từ luyến ái?

THAM SÂN SI                                        580

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người là khả lạc, khả hỷ,
khả ý đối với một người. Rồi các người khác đối xử
với người ấy không khả lạc, không khả hỷ, không
khả ý. Người kia suy nghĩ như sau: "Người này khả
lạc, khả hỷ, khả ý đối với ta, nhưng không được các
người khác đối xử khả lạc, khả hỷ, khả ý". Do đó
người ấy khởi lên lòng sân đối với những người ấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sân được sanh khởi từ
luyến ái.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là luyến ái được sanh khởi từ sân?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người không là khả lạc,
khả hỷ, khả ý đối với một người. Rồi các người khác
đối với người ấy không khả lạc, không khả hỷ, không
khả ý. Người kia suy nghĩ như sau: "Người này
không khả lạc, khả hỷ, khả ý đối với ta. Và các người
khác đối xử với người ấy không khả lạc, không khả
hỷ, không khả ý". Do đó người ấy khởi lên luyến ái
đối với các người ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là
luyến ái được sanh khởi từ sân.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là lòng sân được sanh khởi từ lòng sân?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người không là khả lạc, khả hỷ, khả ý đối với một người. Rồi các người khác

THAM SÂN SI                                        581

đối với người ấy khả lạc, khả hỷ, khả ý. Người kia
suy nghĩ như sau: "Người này không khả lạc, không
khả hỷ, không khả ý đối với ta. Và các người khác
đối xử với người ấy khả lạc, khả hỷ, khả ý". Do đó
người ấy khởi lên lòng sân đối với những người ấy.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sân được sanh khởi từ
lòng sân.

Này các Tỷ-kheo, có bốn luyến ái này sanh ra.

6. Này các Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo ly các dục, ly
các pháp bất thiện … chứng đạt và an trú sơ Thiền,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ.
Luyến ái sanh ra từ luyến ái, luyến ái ấy trong thời
gian ấy không có mặt. Sân sanh ra từ luyến ái, sân ấy
trong thời gian ấy không có mặt. Luyến ái sanh ra từ
sân, luyến ái ấy trong thời gian ấy không có mặt. Sân
sanh ra từ sân, sân ấy trong thời gian ấy không có
mặt.

7. Này các Tỷ-kheo, trong khi Tỷ-kheo làm cho tịnh chỉ các tầm và tứ … chứng đạt và an trú Thiền thứ hai … Thiền thứ ba … Thiền thứ tư. Luyến ái sanh ra từ luyến ái, luyến ái ấy trong thời gian ấy không có mặt. Sân sanh ra từ luyến ái, sân ấy trong thời gian ấy không có mặt. Luyến ái sanh ra từ sân, luyến ái ấy trong thời gian ấy không có mặt. Sân sanh ra từ sân, sân ấy trong thời gian ấy không có mặt.

THAM SÂN SI                                          582

8. Này các Tỷ-kheo, trong thời gian Tỷ-kheo do đoạn diệt các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Luyến ái sanh ra từ luyến ái, luyến ái ấy đã được đoạn tận, đã được cắt đứt từ gốc rễ, đã được làm như thân cây tala, đã được làm không thể tái sanh, không thể sanh khởi trong tương lai. Sân sanh ra từ luyến ái, sân ấy đã được đoạn tận … không thể sanh khởi trong tương lai; luyến ái sanh ra từ sân, luyến ái ấy đã được đoạn tận, đã được cắt đứt từ gốc rễ, đã được làm như thân cây tala, đã được làm không thể tái sanh, không thể sanh khởi trong tương lai. Sân sanh ra từ sân, sân ấy đã được đoạn tận, đã được cắt đứt từ gốc rễ, đã được làm như thân cây tala, đã được làm không thể tái sanh, không thể sanh khởi trong tương lai.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là Tỷ-kheo không lôi cuốn, không phản ứng, không un khói, không bốc cháy, không sững sờ.

9. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo lôi cuốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sắc từ tự ngã, hay quán tự ngã có sắc, hay quán sắc trong tự ngã, hay quán tự ngã ở trong sắc; quán thọ từ tự ngã, hay quán tự ngã có thọ, hay quán thọ trong tự ngã, hay quán tự ngã ở trong thọ; quán tưởng từ tự ngã, hay

THAM SÂN SI                                          583

quán tự ngã có tưởng, hay quán tưởng trong tự ngã, hay quán tự ngã ở trong tưởng; quán các hành từ tự ngã, hay quán tự ngã có các hành, hay quán các hành trong tự ngã, hay quán tự ngã ở trong các hành; quán thức từ tự ngã, hay quán tự ngã có thức, hay quán thức trong tự ngã, hay quán tự ngã ở trong thức. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo lôi cuốn.

10. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không lôi cuốn?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không quán sắc từ
tự ngã, hay không quán tự ngã có sắc, hay không
quán sắc trong tự ngã, hay không quán tự ngã ở trong
sắc; không quán thọ … không quán tưởng … không
quán các hành … không quán thức từ tự ngã, hay
không quán tự ngã có thức, hay không quán thức
trong tự ngã, hay không quán tự ngã ở trong thức.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo không lôi
cuốn.

11. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo phản ứng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo mắng chưởi lại
những ai mắng chưởi, nổi sân lại những ai nổi sân,
gây hấn lại những ai gây hấn. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, là Tỷ-kheo phản ứng.

THAM SÂN SI                                       584

12. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không phản ứng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không mắng chưởi lại những ai mắng chưởi, không nổi sân lại những ai nổi sân, không gây hấn lại những ai gây hấn. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo không phản ứng.

13. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo un khói?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, khi nào có ý nghĩ: "Ta có
mặt", thời có những ý nghĩ: "Ta có mặt trong đời
này"; "Ta có mặt như vậy"; "Ta có mặt khác như
vậy"; "Ta không phải thường hằng"; "Ta là thường
hằng"; "Ta phải có mặt hay không?"; "Ta phải có mặt
trong đời này?"; "Ta có mặt như vậy"; "Ta có mặt
khác như vậy"; "Mong rằng ta có mặt"; "Mong rằng
ta có mặt trong đời này"; "Mong rằng ta có mặt như
vậy!"; "Mong rằng ta có mặt khác như vậy!"; "Ta sẽ
có mặt"; "Ta sẽ có mặt trong đời này"; "Ta sẽ có mặt
như vậy"; "Ta sẽ có mặt khác như vậy". Như vậy,
này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo un khói.

14. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không un khói?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, khi nào không có ý nghĩ: "Ta có mặt", thời cũng không có những ý nghĩ: "Ta

THAM SÂN SI                                       585

có mặt trong đời này"; "Ta có mặt như vậy"; "Ta có
mặt khác như vậy"; "Ta không phải thường hằng";
"Ta là thường hằng"; "Ta phải có mặt hay không?";
"Ta phải có mặt trong đời này?"; "Ta có mặt như
vậy"; "Ta có mặt khác như vậy"; "Mong rằng ta có
mặt"; "Mong rằng ta có mặt trong đời này"; "Mong
rằng ta có mặt như vậy!"; "Mong rằng ta có mặt khác
như vậy!"; "Ta sẽ có mặt"; "Ta sẽ có mặt trong đời
này"; "Ta sẽ có mặt như vậy"; "Ta sẽ có mặt khác
như vậy". Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo
không un khói.

15. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo bốc cháy?

Khi nào có tư tưởng: "Với cái này, Ta có mặt", thời có những tư tưởng sau: "Với cái này, Ta có mặt trong đời này"; "Với cái này, Ta có mặt như vậy"; "Với cái này, Ta có mặt khác như vậy"; "Với cái này, Ta không phải thường hằng"; "Với cái này, Ta là thường hằng"; "Với cái này, Ta phải có mặt hay không?"; "Với cái này, Ta phải có mặt trong thế giới này?"; "Với cái này, Ta có mặt như vậy"; "Với cái này, Ta có mặt khác như vậy"; "Với cái này, mong rằng ta có mặt"; "Với cái này, mong rằng ta có mặt trong đời này"; "Với cái này, mong rằng ta có mặt như vậy!";" Với cái này, ta sẽ có mặt"; "Với cái này, ta sẽ có mặt

THAM SÂN SI                                         586

trong đời này";" Với cái này, ta sẽ có mặt như vậy";" Với cái này, ta sẽ có mặt khác như vậy". Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo bốc cháy.

16. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không bốc cháy?

Khi nào không có tư tưởng: "Với cái này, Ta có mặt",
thời cũng không có những tư tưởng sau: "Với cái
này, Ta có mặt trong đời này"; "Với cái này, Ta có
mặt như vậy"; "Với cái này, Ta có mặt khác như
vậy"; "Với cái này, Ta không phải thường hằng";
"Với cái này, Ta là thường hằng"; "Với cái này, Ta
phải có mặt hay không?"; "Với cái này, Ta phải có
mặt trong thế giới này?"; "Với cái này, Ta có mặt
như vậy"; "Với cái này, Ta có mặt khác như vậy";
"Với cái này, mong rằng ta có mặt"; "Với cái này,
mong rằng ta có mặt trong đời này"; "Với cái này,
mong rằng ta có mặt như vậy!";" Với cái này, ta sẽ
có mặt"; "Với cái này, ta sẽ có mặt trong đời này";"
Với cái này, ta sẽ có mặt như vậy";" Với cái này, ta
sẽ có mặt khác như vậy". Như vậy, này các Tỷ-kheo,
là Tỷ-kheo không bốc cháy.

17. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo không có sững sờ?

THAM SÂN SI                                        587

Ở đây, sự kiêu mạn: "Tôi là" của vị Tỷ-kheo được
đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tala,
làm cho không thể tái sanh, làm cho không thể sanh
khởi trong tương lai. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là
Tỷ-kheo không có sững sờ.

THAM SÂN SI                                          588

103 Sân - Tâm ví như vết thương - Kinh VẾT THƯƠNG LÀM MỦ – Tăng I, 220

VẾT THƯƠNG LÀM MỦ – Tăng I, 220

 Có ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt,
xuất hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Hạng người với tâm ví dụ như vết thương,
- Với tâm ví dụ như chớp sáng,
- Với tâm ví dụ như kim cang.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người với
tâm ví dụ như vết thương?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người phẫn nỗ,
nhiều hiềm hận, dầu có bị nói chút ít, cũng tức
tối phẫn nộ, sân hận, sừng sộ, biểu lộ sự phẫn
nộ, sân hận và bực tức.
- Ví như một vết thương đang làm mủ, nếu bị
cây gậy hay một mảnh sành đánh phải, liền
chảy mủ nhiều hơn. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, ở đây có người phẫn nộ.....và bực tức.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng người được
ví dụ với vết thương đang làm mủ.

THAM SÂN SI                                      589

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người với
tâm được ví dụ như chớp sáng?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người như
thật rõ biết: "Đây là khổ",.. như thật rõ biết
"Đây là con Đường đưa đến Khổ diệt".
- Ví như một người có mắt, thấy các sắc trong
đêm tối mù mịt, khi có chớp sáng. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, ở đây có người thật rõ biết:
"Đây là khổ", … như thật rõ biết: "Đây là con
Đường đưa đến Khổ diệt". Này các Tỷ-kheo,
đây được gọi là hạng người với tâm được ví
như chớp sáng.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người với
tâm được ví dụ như kim cang?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người, nhờ
đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự
mình với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và
an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.
Này các Tỷ-kheo, đây được gọi là hạng
người, với tâm được ví dụ như kim cang.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.

THAM SÂN SI                                         590

104 Sân - Đối trị mắng nhiếc phỉ báng - Kinh HÀNG MA – 50 Trung I, 727

KINH HÀNG MA (Maratajjaniya suttam) – Bài kinh số 50 – Trung I, 727

Như vầy tôi nghe.

Một thời Tôn giả Mahamoggallana trú giữa dân
chúng Bhagga, tại Sumsumaragira, rừng
Bhessakalavana, vườn Lộc Uyển. Lúc bấy giờ, Tôn
giả Mahamoggallana đang đi kinh hành ngoài trời.
Khi ấy Ác ma đi vào bụng Tôn giả Mahamoggallana,
ở trong bao tử. Rồi Tôn giả Mahamoggallana nghĩ
như sau: "Nay sao bụng của Ta lại nặng nặng như
có gì chồng chất quá đầy?" Rồi Tôn giả
Mahamoggallana từ chỗ kinh hành bước xuống, đi
vào tự viện, và ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi
ngồi, Tôn giả Mahamoggallana tự chánh niệm. Tôn
giả Mahamoggallana thấy Ác ma, sau khi đi vào
trong bụng, đang ở trong bao tử. Thấy vậy, Tôn giả
liền nói với Ác ma:

– Hãy đi ra, Ác ma! Hãy đi ra, Ác ma! Chớ có

THAM SÂN SI                                     591

phiền nhiễu Như Lai và đệ tử Như Lai. Chớ có khiến cho Ngươi bị bất hạnh, đau khổ lâu dài!

Rồi Ác ma suy nghĩ: "Vị Sa-môn này không biết ta, không thấy ta, lại nói như sau: "Hãy đi ra, Ác ma! Hãy đi ra Ác ma! Chớ có phiền nhiễu Như Lai, và đệ tử Như Lai. Chớ có khiến cho Ngươi bị bất hạnh, đau khổ lâu dài". Chính vị Bổn sư cũng chưa biết ta mau như vậy, làm sao vị đệ tử này có thể biết ta được?"

Rồi Tôn giả Mahamoggallana lại nói với Ác ma như sau:

– Này Ác ma, ta biết Ngươi. Đừng có nghĩ rằng:
"Vị ấy không biết ta". Ngươi là Ác ma. Này Ác ma,
Ngươi nghĩ như sau: "Vị Sa-môn này không biết ta,
không thấy ta, lại nói như sau: "Hãy đi ra, Ác ma!
hãy đi ra Ác ma! Chớ có phiền nhiễu Như Lai và đệ
tử Như Lai. Chớ có khiến cho Ngươi bị bất hạnh, đau
khổ lâu dài!" Chính vị Bổn sư cũng không biết ta
mau như vậy, làm sao vị đệ tử này có thể biết ta
được?"

Rồi Ác ma suy nghĩ như sau: "Vị Sa-môn này
biết ta, thấy ta và nói như sau: "Hãy đi ra, Ác ma!
Hãy đi ra, Ác ma! Chớ có phiền nhiễu Như Lai và đệ
tử Như Lai. Chớ có khiến cho Ngươi bị bất hạnh, đau
khổ lâu dài"". Rồi Ác ma từ miệng Tôn giả

THAM SÂN SI                                         592

Mahamoggallana bước ra, và đứng dựa nơi cửa (miệng?). Tôn giả Mahamoggallana thấy Ác ma đứng dựa nơi cửa thấy vậy, bèn nói Ác ma:

– Ác ma, ở đây, ta cũng thấy Ngươi. Ngươi chớ có nghĩ rằng: "Vị ấy không thấy ta". Này Ác ma, nay Ngươi đang đứng dựa nơi cửa (miệng?).

Này Ác ma, thuở xưa, ta là Ác ma tên là Dusi, và chị ta tên là Kali. Ngươi con trai chị ta. Như vậy Ngươi là cháu ta.

Này Ác ma, lúc bấy giờ, Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ra
đời. Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-hán Chánh
Đẳng Giác có hai vị đệ tử tên là Vidhura, và Sanjiva,
hai bậc tối thượng, hai bậc Hiền giả.

Này Ác ma, đối với các vị đệ tử của Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác không
một ai ở đây có thể bằng Tôn giả Vidhura về thuyết
pháp. Này Ác ma, vì lý do này, Tôn giả Vidhura
được gọi là Vidhura (Vô song).

Còn Tôn giả Sanjiva là vị đi rừng, đi gốc cây, đi các chỗ không người và chứng Diệt thọ tưởng định không khó khăn gì. Này Ác ma, thuở xưa, Tôn giả Sanjiva đang ngồi nhập Diệt thọ tưởng định dưới một

THAM SÂN SI                                         593

gốc cây. Này Ác ma, các người chăn bò, chăn thú, làm ruộng, các lữ hành thấy Tôn giả Sanjiva đang ngồi nhập Diệt thọ tưởng định dưới một gốc cây, thấy vậy liền nói với nhau như sau: "Thật vị diệu thay, này các Tôn giả! Thật hy hữu thay, này các Tôn giả! Vị Sa-môn này chết mà vẫn ngồi. Chúng ta hãy hỏa táng ngài!" Rồi này Ác ma, các người chăn bò, chăn thú, làm ruộng, các lữ hành liền thâu lượm cỏ, củi và phân bò chồng lên thân Tôn giả Sanjiva, đốt lửa và bỏ đi. Này Ác ma, Tôn giả Sanjiva, sau khi đếm ấy đã tàn, liền xuất định, phủi áo, vào buổi sáng đắp y, cầm y bát vào làng khất thực. Này Ác ma, các người chăn bò, chăn thú, làm ruộng, các lữ hành thấy Tôn giả Sanjiva đang đi khất thực, thấy vậy liền nghĩ: "Thật vi diệu thay, này các Tôn giả! Thật hy hữu thay, này các Tôn giả! Vị Sa-môn này chết mà vẫn ngồi, nay được sống lại". Này Ác ma, vì lý do này, Tôn giả Sanjiva được xưng danh là Sanjiva, Sanjiva.

Này Ác ma, rồi Ác ma Dusi nghĩ như sau: "Ta không biết chỗ đến và chỗ đi của các vị Tỷ-kheo có giới hạnh và thiện pháp này. Vậy nay ta hãy nhập vào hàng Bà-la-môn gia chủ và nói như sau: "Hãy đến phỉ báng, mạ lỵ, thống trách và nhiễu hại các vị Tỷ-kheo có giới hạnh và thiện tánh. Do bị phỉ báng, mạ lỵ, thống trách và nhiễu hại bởi các Người, các vị ấy có thể đổi tâm và như vậy, Ác ma Dusi mới có dịp

THAM SÂN SI                                         594

để chi phối họ."

Rồi này Ác ma, Ác ma Dusi nhập vào hàng Bà- la-môn gia chủ và phỉ báng, mạ lỵ, thống trách và nhiễu hại các vị Tỷ-kheo có giới hạnh và thiện tánh như sau: "Những kẻ trọc đầu, Sa-môn giả hiệu, tiện nô, hắc nô, sanh tự gót chân này. Họ nói: "Chúng tôi tu thiền, chúng tôi tu thiền" và với hai vai thụt xuống, với mặt cúi xuống, mê mê dại dại, tu thiền, mê thiền, si thiền, dại thiền. Ví như con cú đậu trên cành cây, khi đang rình chuột; tu thiền, mê thiền, si thiền, dại thiền; cũng vậy, những kẻ trọc đầu, Sa-môn giả hiệu, tiện nô, hắc nô, sanh tự gót chân này. Chúng nói: "Chúng tôi tu thiền, chúng tôi tu thiền". Và với hai vai thụt xuống, với mặt cúi xuống, mê mê dại dại, tu thiền, mê thiền, si thiền, dại thiền. Ví như con giả can trên bờ sông, khi đang rình cá; tu thiền, mê thiền, si thiền, dại thiền; cũng vậy, những kẻ trọc đầu... (như trên)... dại thiền. Ví như con mèo ngồi bên đống rác, khi đang rình chuột; tu thiền, mê thiền, si thiền, dại thiền; cũng vậy, những kẻ trọc đầu... (như trên)... dại thiền. Ví như con lừa, gánh nặng được đặt xuống, đang tu thiền, mê thiền, si thiền, dại thiền; cũng vậy, những kẻ trọc đầu, Sa-môn giả hiệu, tiện nô, hắc nô, sanh tự gót chân này. Chúng nói: "Chúng tôi tu thiền, chúng tôi tu thiền", và với hai vai thụt xuống, với mặt cúi xuống, mê mê dại dại, tu thiền, mê thiền, si thiền,

THAM SÂN SI                                           595

dại thiền". Này Ác ma lúc bấy giờ, phần lớn những người ấy sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Rồi này Ác ma, Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la- hán, Chánh Đẳng Giác gọi các Tỷ-kheo:

"– Này các Tỷ-kheo, những Bà-la-môn gia chủ
bị Ác ma Dusi nhập vào và nói: "Hãy đến phỉ báng,
mạ lỵ, thống trách và nhiễu hại các Tỷ-kheo có giới
hạnh và thiện tánh. Do bị phỉ báng, mạ lụy, thống
trách và nhiễu hại bởi các Người, các vị ấy có thể đổi
tâm, và như vậy Ác ma Dusi mới có dịp để chi phối
họ".

Này các Tỷ-kheo, hãy đến biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ, rồi an trú, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Với tâm câu hữu với bi... (như trên)... với tâm câu hữu với hỷ... (như trên)..., biến mãn một phương với tâm câu hữu với xả, rồi an trú; cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết

THAM SÂN SI                                         596

thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, vô biên, không hận, không sân".

Rồi Ác ma, các Tỷ-kheo ấy được Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
khuyến khích như vậy, khuyến giáo như vậy, đi đến
khu rừng, đi đến gốc cây, đi đến các chỗ không vắng,
biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ rồi an
trú; cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ
ba; cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế
giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng
khắp vô biên giới, an trú biến mãn với tâm câu hữu
với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân.
Với tâm câu hữu với bi... (như trên)... với tâm câu
hữu với hỷ... (như trên)...biến mãn một phương với
tâm câu hữu với xả rồi an trú; cũng vậy phương thứ
hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ
tư. Như vậy, cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang,
hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, an trú
biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, vô biên,
không hận, không sân.

Này Ác ma, rồi Mara Dusi suy nghĩ như sau: "Làm như vậy, ta không thể biết chỗ đến hay chỗ đi của các Tỷ-kheo có giới hạnh và thiện tánh. Vậy ta hãy nhập vào các Bà-la-môn gia chủ và nói như sau:

THAM SÂN SI                                         597

"Hãy đến tán thán, tôn trọng, đảnh lễ cúng dường các
Tỷ-kheo có giới hạnh và thiện tánh này. Do được tán
thán, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường, các vị ấy có thể
đổi tâm và như vậy, Ác ma Dusi mới có dịp để chi
phối họ".

Rồi này Ác ma, Ác ma Dusi nhập vào các Bà-
la-môn gia chủ và nói: "Hãy đến tán thán, tôn trọng,
đảnh lễ, cúng dường các Tỷ-kheo có giới hạnh và
thiện tánh. Những vị này được các Ngươi tán thán,
tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường có thể đổi tâm, và như
vậy Ác ma Dusi mới có dịp để chi phối họ", Rồi này
Ác ma, những Bà-la-môn gia chủ, bị Ác ma Dusi
xâm nhập, tán thán, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường
các Tỷ-kheo có giới hạnh và thiện tánh. Này Ác ma,
sau một thời gian những vị này mạng chung và phần
lớn sau khi thân hoại mạng chung được sanh lên
thiện thú, Thiên giới và đời này.

Rồi này Ác ma, Thế Tôn Kakusamdha, bậc A- la-hán, Chánh Đẳng Giác gọi các Tỷ-kheo:

"– Này các Tỷ-kheo, các Bà-la-môn gia chủ bị
Ác ma Dusi xâm nhập và nói như sau: "Các Người
hãy đến tán thán, tôn trọng, đảnh lễ, cúng dường các
Tỷ-kheo có giới hạnh và thiện tánh. Những vị này
được các Người tán thán, tôn trọng, đảnh lễ, cúng

THAM SÂN SI                                         598

dường có thể đổi tâm và như vậy Ác ma Dusi mới có
dịp để chi phối họ". Này các Tỷ-kheo, các Người
hãy sống quán bất tịnh trên thân, (quán) tưởng
nhàm chán đối với các món ăn, (quán) tưởng bất
khả lạc đối với tất cả thế gian, quán tánh vô
thường đối với tất cả hành".

Và này Ác ma, những Tỷ-kheo ấy được Thế Tôn
Kakusandha khuyến khích như vậy, khuyến giáo như
vậy, đi đến khu rừng, đi đến gốc cây, đi đến các chỗ
trống vắng, sống quán (tánh) bất tịnh trên thân,
(quán) tưởng nhàm chán đối với các món ăn, (quán)
tưởng bất khả lạc đối với tất cả thế gian, quán tánh
vô thường đối với tất cả hành.

Rồi này Ác ma, Thế Tôn Kakusandha, bậc A-la-
hán, Chánh Đẳng Giác, buổi sáng đắp y, mang y bát,
với Tôn giả Vidhura là thị giả, đi vào làng để khất
thực. Rồi này Ác ma, Ác ma Dusi nhập vào một đứa
trẻ, cầm một hòn đá, đánh trên đầu Tôn giả Vidhura
khiến bể đầu. Rồi này Ác ma, Tôn giả Vidhura với
đầu bị bể và với máu chảy, vẫn đi sau lưng Thế Tôn
Kakusandha, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Rồi
này Ác ma, Thế Tôn Kakusandha bậc A-la-hán,
Chánh Đẳng Giác nhìn xung quanh với cái nhìn
con voi chúa và suy nghĩ như sau: "Thật vậy, Ác ma
Dusi không biết sự vừa phải".

THAM SÂN SI                                       599

Này Ác ma, khi Thế Tôn nhìn xung quanh, thì
Ác ma Dusi liền từ chỗ ấy từ trần và sinh vào cõi
địa ngục. Này Ác ma, địa ngục ấy được ba tên gọi:
Sáu xúc xứ địa ngục, Thiết qua địa ngục, Biệt thọ
khổ địa ngục. Rồi các người giữ địa ngục đến ta và
nói như sau: "Này Tôn giả, khi cọc sắt sẽ gặp cọc sắt
trong tim của Ngươi, Ngươi mới hiểu như sau: "Ta
sẽ bị trụng nước sôi một ngàn năm ở địa ngục.'' Và
ta, này Ác ma, ta bị trụng nước sôi, trải nhiều
năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm trong địa
ngục. Trải qua một vạn năm trong đại địa ngục
ấy, ta bị nấu sôi và cảm thọ cảm giác gọi là
Vutthanima. Do vậy, này Ác ma, thân của ta-là như
vậy, thân như con người, và đầu ta là như vậy, đầu
như con cá.

Địa ngục ấy thế nào
Dusi bị nấu sôi
Vì đánh Vidhura,
Đệ tử Kakusandha.
Có trăm loại cọc sắt,
Tự cảm thọ riêng biệt
Địa ngục là như vậy,
Dusi bị nấu sôi.
Vì đánh Vidhura,
Đệ tử Kakusandha
Tỷ-kheo đệ tử Phật,

THAM SÂN SI                                        600

Hiểu biết rõ như vậy. Vì Ngươi đánh Tỷ-kheo, Kanha chịu khổ thọ,

Dựng lên giữa biển cả,
Cung điện trải nhiều kiếp,
Bằng ngọc chói lưu ly,
Huy hoàng cùng chiếu diệu.
Tiên nữ múa tại đây,
Trang sức màu dị biệt.
Tỷ-kheo đệ tử Phật,
Hiểu biết rõ như vậy.
Vì Ngươi đánh Tỷ-kheo,
Kanha chịu khổ Thọ.

Ai Thế Tôn khuyến khích,
Được chư Tăng chứng kiến,
Với ngón chân rung chuyển,
Lâu đài Vijayanta!
Tỷ-kheo đệ tử Phật,
Hiểu biết rõ như vậy.
Vì Ngươi đánh Tỷ-kheo,
Kanha chịu khổ thọ.

Với ngón chân rung chuyển Lâu đài Vijayanta? Đầy đủ thần thông lực,

THAM SÂN SI                      601

Chư thiên cũng hoảng sợ.
Tỷ-kheo đệ tử Phật,
Hiểu biết rõ như vậy.
Vì Ngươi đánh Tỷ-kheo,
Kanha chịu khổ thọ.

Ai hỏi vị Sakka,
Tại lầu Vijayanta,
Hiền giả, Người có biết,
Chứng ái tận giải thoát?
Sakka đã chân thành,
Trả lời câu được hỏi.
Tỷ-kheo đệ tử Phật,
Hiểu biết rõ như vậy.
Vì Ngươi đánh Tỷ-kheo,
Kanha chịu khổ thọ.

Ai từng hỏi Phạm thiên,
Tại hội chúng Thiện pháp,
Hiền giả nay vẫn chấp,
Các tà kiến thuở xưa,
Có thấy cảnh huy hoàng,
Phạm thiên cảnh Thiên giới?
Brahmà đã chân thành,
Tiếp tục đáp câu hỏi:
Tôn giả, tôi không chấp,
Các tà kiến thuở xưa!

THAM SÂN SI                       602

Tôi thấy sự huy hoàng,
Phạm thiên cảnh Thiên ơi!
Sao nay tôi nói được,
Tôi thường hằng thường tại?
Tỷ-kheo đệ tử Phật,
Hiểu biết rõ như vậy.
Vì Ngươi đánh Tỷ-kheo,
Kanha chịu khổ thọ!

Ai với sự giải thoát,
Cảm xúc Cao sơ đảnh,
Rừng Đông Videha,
Và người nằm trên đất,
Tỷ-kheo đệ tử Phật,
Hiểu biết rõ như vậy.
Vì Ngươi đánh Tỷ-kheo,
Kanha chịu khổ thọ.

Thật sự lửa không nghĩ:
"Ta đốt cháy kẻ ngu",
Kẻ ngu đột kích lửa,
Tự mình bị thiêu cháy.
Cũng vậy, này Ác ma,
Ngươi đột kích Như Lai.
Tự mình đốt cháy mình
Như kẻ ngu chạm lửa,
Ác ma tạo ác nghiệp,

THAM SÂN SI                       603

Do nhiễu hại Như Lai,
Ngươi nghĩ chăng, Ác ma,
"Ác quả không đến ta".
Điều ác Ác ma làm,
Chất chứa đã lâu rồi,
Ác ma, hãy tránh Phật,
Chớ vọng tưởng Tỷ-kheo!

Tỷ-kheo chống Ác ma,
Tại rừng Bhesakala,
Vị Dạ xoa, thất vọng,
Biến mất tại chỗ ấy.

THAM SÂN SI                    604

105 Sân - Đối trị sân - Kinh VÍ DỤ CÁI CƯA – 21 Trung I, 277

KINH VÍ DỤ CÁI CƯA (Kakacupamasutta) – Bài kinh số 21 – Trung I, 277

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả
Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo ni
một cách quá độ. Tôn giả Moliyaphagguna sống liên
hệ với các Tỷ-kheo-ni như sau: Nếu có Tỷ-kheo nào,
trước mặt Tôn giả Moliyaphagguna nói xấu các Tỷ-
kheo-ni ấy, Tôn giả Moliyaphagguna liền phẫn nộ,
bất mãn, vấn tội ngay; nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt
các Tỷ-kheo ni ấy, nói xấu Tôn giả Moliyaphagguna,
các Tỷ-kheo ni ấy liền phẫn nộ, bất mãn, vấn tội
ngay. Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các
Tỷ-kheo-ni như vậy. Có một Tỷ-kheo khác đi đến
chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi
xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tỷ-
kheo ấy bạch Thế Tôn:

THAM SÂN SI                                       605

– Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo ni một cách quá độ. Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni như sau: Nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt Tôn giả Moliyaphagguna nói xấu các Tỷ-kheo- ni ấy, Tôn giả Moliyaphagguna liền phẫn nộ, bất mãn và vấn tội ngay; nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt các Tỷ-kheo ni ấy, nói xấu Tôn giả Moliyaphagguna, các Tỷ-kheo-ni ấy liền phẫn nộ, bất mãn và vấn tội ngay. Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliyaphagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni một cách quá độ như vậy.

Thế Tôn gọi một Tỷ-kheo khác và bảo:

– Này Tỷ-kheo, hãy đi, nhân danh Ta, cho gọi Tỷ-kheo Moliyaphagguna: "Hiền giả Phagguna bậc Đạo Sư gọi Hiền giả".

– Bạch Thế Tôn, vâng!

Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, đi đến chỗ Tôn giả Moliyaphagguna, khi đến xong, liền thưa Tôn giả Moliyaphagguna:

– Hiền giả Moliyaphagguna, bậc Đạo Sư gọi Hiền giả.

– Vâng, Hiền giả.

THAM SÂN SI                                       606

Tỷ-kheo Moliyaphagguna vâng đáp Tỷ-kheo
ấy, đến chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong, đảnh lễ Thế
Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn
giả Moliyaphagguna đang ngồi xuống một bên:

– Này Phagguna, có đúng sự thật không, như lời
người ta đồn là Ông sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni
một cách quá độ. Người ta đồn Ông sống liên hệ với
các Tỷ-kheo-ni như sau: "Nếu Tỷ-kheo nào, trước
mặt Ông nói xấu các Tỷ-kheo-ni ấy, Ông liền phẫn
nộ, bất mãn, vấn tội ngay; nếu Tỷ-kheo nào, trước
mặt Tỷ-kheo-ni ấy, nói xấu Ông, các Tỷ-kheo-ni ấy
liền phẫn nộ, bất mãn, vấn tội ngay". Này Phagguna,
có phải Ông sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni như
vậy?

– Bạch Thế Tôn, có như vậy.

– Này Phagguna, có phải Ông là Thiện nam tử, vì lòng tin, đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Này Phagguna, thật không xứng đáng cho
Ông, một Thiện nam tử, vì lòng tin đã xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình, mà sống liên hệ với
các Tỷ-kheo-ni một cách quá độ như vậy.

THAM SÂN SI                                        607

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông,
nói xấu các Tỷ-kheo-ni ấy, này Phagguna, Ông
phải từ bỏ những dục liên hệ đến thế tục, những
tư duy liên hệ đến thế tục. Này Phagguna, Ông
phải học tập như sau: "Mong rằng tâm của ta sẽ
không bị biến nhiễm! Mong rằng ta sẽ không nói
những lời ác ngữ! Mong rằng ta sẽ sống với lòng
lân mẫn, với tâm từ bi, không ôm lòng sân hận!"
Này Phagguna, Ông phải học tập như vậy.

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông,
lấy tay đánh những Tỷ-kheo-ni ấy, lấy đất ném,
lấy gậy đập, lấy gươm đánh, này Phagguna, Ông
phải từ bỏ những dục... không ôm lòng sân hận.
Này Phagguna, Ông phải học tập như vậy.

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông
nói xấu (ai), này Phagguna, Ông phải từ bỏ những
dục... không ôm lòng sân hận. Này Phagguna,
Ông phải học tập như vậy.

 Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông
lấy tay đánh, lấy đất ném, lấy gậy đập, lấy gươm
đánh, này Phagguna, Ông phải từ bỏ những dục
liên hệ đến thế tục, những tư duy liên hệ đến thế
tục. Này Phagguna, Ông phải học tập như sau:
"Mong rằng tâm của ta sẽ không bị biến nhiễm!

THAM SÂN SI                                      608

Mong rằng ta sẽ không nói những lời ác ngữ!
Mong rằng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm
từ bi, không ôm lòng sân hận!" Này Phagguna,
Ông phải học tập như vậy.

Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, một thời các Tỷ-kheo của
Ta có tâm rất thuần thục hoan hỷ. Này các Tỷ-kheo,
ở đây, Ta bảo các Tỷ-kheo, này các Tỷ-kheo, Ta theo
hạnh nhất tọa thực. Chư Tỷ-kheo, sống theo hạnh
nhất tọa thực, Ta cảm thấy không bệnh tật, không
ốm đau, nhẹ nhàng, khang kiện và sảng khoái.
Chư Tỷ-kheo, các Người hãy sống theo hạnh nhất
tọa thực. Chư Tỷ-kheo, các Người theo hạnh nhất tọa
thực thời các Người sẽ cảm thấy không bệnh tật,
không ốm đau, nhẹ nhàng, khang kiện và sảng khoái.
Chư Tỷ-kheo, Ta không cần phải giảng dạy gì cho
các Tỷ-kheo ấy; chư Tỷ-kheo, Ta chỉ cần khơi dậy
ức niệm nơi các Tỷ-kheo ấy.

Chư Tỷ-kheo, ví như trên đất bằng, tại chỗ ngã tư, có một chiếc xe đang đậu, thắng với ngựa hay, có roi ngựa đặt ngang sẵn sàng. Có người mã thuật sư thiện xảo, người đánh xe điều ngự các con ngựa đáng được điều ngự, leo lên xe ấy, tay trái nắm lấy dây cương, tay mặt cầm lấy roi ngựa, có thể đánh xe

THAM SÂN SI                                       609

ngựa ấy đi tới đi lui, tại chỗ nào và như thế nào, theo ý mình muốn. Cũng vậy chư Tỷ-kheo, Ta không cần phải giảng dạy gì cho các Tỷ-kheo ấy; chư Tỷ-kheo, Ta chỉ cần khơi dậy ức niệm nơi các Tỷ-kheo ấy.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện,
hãy nỗ lực đối với các thiện pháp, như vậy các Người
mới thành tựu sự trưởng thành, hưng thịnh, lớn mạnh
trong pháp luật này. Chư Tỷ-kheo, cũng như gần một
thôn làng hay thị trấn nhỏ, có ngôi rừng cây tala lớn,
ngôi rừng bị các cây leo y lan bao phủ. Có một người
đến khu rừng này, muốn lợi ích cho ngôi rừng, muốn
hạnh phúc, muốn an ổn khỏi các ách phược cho ngôi
rừng. Người ấy chặt đứt các nhành cây cong thiếu
hẳn sinh lực, vất chúng ra khỏi ngôi rừng, dọn dẹp
trong rừng sạch sẽ. Người ấy săn sóc kỹ lưỡng các
nhánh cây tala thẳng thắn, khéo mọc. Chư Tỷ-kheo,
sau một thời gian, ngôi rừng như vậy được trưởng
thành, hưng thịnh, lớn mạnh. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, các Người hãy từ bỏ bất thiện, hãy nỗ lực đối
với các thiện pháp, như vậy các Người mới thành tựu
sự trưởng thành, hưng thịnh, lớn mạnh trong pháp
luật này.

Chư Tỷ-kheo, thuở xưa, tại thành Savatthi này có nữ gia chủ tên là Vedehika. Chư Tỷ-kheo, tiếng đồn tốt đẹp sau đây được khởi lên về nữ gia chủ

THAM SÂN SI                                          610

Vedehika: "Nữ gia chủ Vedehika là hiền thục, nữ gia chủ Vedehika là nhu thuận; nữ gia chủ Vedehika là ôn hòa". Chư Tỷ-kheo, nữ gia chủ Vedehika có người nữ tỳ tên là Kali, người này khéo tay, siêng năng, và làm việc cẩn thận chu toàn. Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali khởi lên ý nghĩ: "Chủ của ta được tiếng đồn tốt đẹp khởi lên như sau: "Nữ gia chủ Vedehika là hiền thục; nữ gia chủ Vedehika là nhu thuận; nữ gia chủ Vedehika là ôn hòa". Không biết nữ chủ của ta có nội sân mà không tỏ lộ hay không có nội sân, hay vì công việc ta-làm cẩn thận chu toàn nên nữ chủ ta có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải không có. Vậy ta hãy thử nữ chủ của ta!" Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kali sáng ngày sau dậy thật trễ. Chư Tỷ-kheo, nữ gia chủ Vedehika nói với nữ tỳ Kali:

"– Này Kali!

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì?

"– Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?

"– Thưa nữ chủ, có việc gì đâu?

"– Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm nay Ngươi dậy trễ!". Và nữ chủ phẫn nộ, bất mãn, trừng mắt.

THAM SÂN SI                                       611

Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali suy nghĩ: "Nữ chủ của
ta thật sự có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải
không có. Vì những công việc ta-làm cẩn thận chu
toàn, nên nữ chủ của ta tuy có nội sân nhưng không
tỏ lộ, không phải không có. Vậy Ta hãy thử thêm nữa
nữ chủ của ta!" Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kali ngày sau
lại dậy trễ hơn nữa. Chư Tỷ-kheo, nữ chủ Vedehika
nói với nữ tỳ Kali:

"– Này Kali!

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì?

"– Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì đâu?

"– Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm nay Ngươi dậy trễ!". Và nữ chủ phẫn nộ, bất mãn, thốt lên những lời bất mãn.

Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali suy nghĩ: "Nữ chủ của
ta thật sự có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải
không có. Vì những công việc ta-làm cẩn thận chu
toàn nên nữ chủ của ta tuy có nội sân nhưng không
tỏ lộ, không phải không có. Vậy ta hãy thử thêm nữa
nữ chủ của ta!"

THAM SÂN SI                                        612

Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kali sáng hôm sau lại dậy trễ hơn nữa. Chư Tỷ-kheo, nữ chủ Vedehika nói với nữ tỳ Kali:

"– Này Kali!

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì?

"– Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?

"– Thưa Nữ chủ, có việc gì đâu?

"– Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm nay Ngươi dậy trễ!". Rồi phẫn nộ, không hoan hỷ, nàng cầm cái then gài cửa, đánh một cú trên đầu nữ tỳ khiến bể đầu. Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kali, với đầu bể máu chảy, liền đi kể lể với các nhà láng giềng:

"– Hãy xem việc làm của nữ chủ hiền thục! Hãy
xem việc làm của nữ chủ nhu thuận! Hãy xem việc
làm của nữ chủ ôn hòa! Sao nữ chủ nói với nữ tỳ độc
nhất: "Hôm nay Ngươi dậy trễ", rồi phẫn nộ, bất
mãn, nàng cầm then gài cửa, đánh tôi một cú trên đầu
khiến bể đầu".

Chư Tỷ-kheo, sau một thời gian, tiếng đồn xấu sau đây được khởi lên về nữ chủ Vedehika: "Nữ chủ Vedehika là độc ác! Nữ chủ Vedehika là không nhu

THAM SÂN SI                                        613

thuận! Nữ chủ Vedehika là không ôn hòa!".

 Cũng vậy chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo hết sức
hiền lành, hết sức nhu thuận, hết sức ôn hòa trong
khi chưa bị những lời nói bất khả ý, xúc phạm. Và
chư Tỷ-kheo, chỉ khi nào Tỷ-kheo bị những lời nói
bất khả ý, xúc phạm, khi ấy vị ấy mới được xem là
hiền lành, mới được xem là nhu thuận, mới được
xem là ôn hòa.

 Chư Tỷ-kheo, Ta không gọi một Tỷ-kheo là dễ nói,
khi vị ấy dễ nói về các vật dụng như y áo, món ăn,
sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, khi vị ấy thành tựu
được tánh dễ nói. Vì sao vậy? Chư Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo ấy khi không được các vật dụng như y áo,
thức ăn, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, không còn
là dễ nói, không còn thành tựu tánh dễ nói.

 Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào tôn trọng Pháp, cung
kính Pháp, sùng kính Pháp trở thành dễ nói, thành
tựu tánh dễ nói, vị ấy Ta mới gọi là dễ nói. Do
vậy, này các Tỷ-kheo, hãy suy nghĩ: "Chỉ vì tôn
trọng Pháp, cung kính Pháp, sùng kính Pháp
chúng ta sẽ trở thành dễ nói, thành tựu tánh dễ
nói". Chư Tỷ-kheo, các Người phải học tập như
vậy.

THAM SÂN SI                                       614

Chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ mà các Người có thể dùng khi nói với các người khác:

 Đúng thời hay phi thời,
 Chơn thực hay không chơn thực,
 Nhu nhuyến hay thô bạo,
 Có lợi ích hay không lợi ích,
 Với từ tâm hay với sân tâm.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói đúng thời hay phi
thời.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói lời chơn thực hay nói
lời không chơn thực.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói lời nhu nhuyến hay
nói lời thô bạo.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói lời lợi ích hay nói lời
không lợi ích.
 Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác,
các Người có thể nói với từ tâm hay với
sân tâm.

THAM SÂN SI                                       615

Chư Tỷ-kheo, ở tại đây, các Người cần phải học
tập như sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta
không biến nhiễm, chúng ta sẽ không thốt ra những
lời ác ngữ, chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với
tâm từ bi, với nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ
sống bao phủ người này với tâm câu hữu với từ. Và
với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng
khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại vô
biên, không hận, không sân". Chư Tỷ-kheo, như vậy
các Người cần phải học tập.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm xẻng
và thúng, nói như sau: "Tôi sẽ làm cho đất lớn này
không thành đất nữa", và người ấy đào chỗ này chỗ
kia, rải đất chỗ này chỗ kia, nhổ nước miếng chỗ này
chỗ kia, đi tiểu tiện chỗ này chỗ kia, với ý nghĩ:
"Ngươi trở thành không phải đất, Ngươi trở thành
không phải đất". Chư Tỷ-kheo, nghĩ thế nào? Người
ấy có thể làm cho đất lớn này trở thành không phải
đất chăng?

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Vì đất lớn
này thâm sâu và vô lượng, không dễ gì khiến cho đất
lớn này trở thành không phải đất, trước khi người ấy
bị mệt nhoài và bị thất bại.

– Cũng vậy, này chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn

THAM SÂN SI                                       616

ngữ này mà các Ông có thể nói với người khác: "Đúng thời hay phi thời... hay với sân tâm". Các Tỷ- kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói: "Đúng thời... hay với sân tâm". Các Tỷ-kheo, ở tại đây, các Ông cần phải học tập như sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận; chúng ta sẽ sống biến mãn người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới, với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân". Các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm màu
sơn, màu vàng, màu xanh sẫm hay màu đỏ tía. Người
ấy có thể nói như sau: "Ta sẽ viết các hình sắc trên
hư không này. Ta sẽ làm cho các hình sắc hiển hiện".
Các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy có thể
viết các hình sắc trên hư không và làm cho các hình
sắc hiển hiện được không?

– Bạch Thế Tôn, không thể được. Vì sao vậy?
Bạch Thế Tôn, hư không là vô sắc, không thể thấy
được. Ở đây, không dễ gì viết các hình sắc và làm
hình sắc hiển hiện, trước khi người ấy bị mệt nhoài
và bị thất bại.

THAM SÂN SI                                        617

– Cũng vậy, này Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ
này mà các Ông có thể nói với người khác: "Đúng
thời hay phi thời... hay với sân tâm... (như trên)... Và
với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng
khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô
biên, không hận, không sân". Chư Tỷ-kheo, các Ông
cần phải học tập như vậy.

Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm một bó
cỏ khô đang cháy và nói như sau: "Ta với bó cỏ khô
đang cháy này sẽ hâm nóng và đun sôi sông Hằng
này". Chư Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy,
với bỏ cỏ khô đang cháy có thể hâm nóng và đun sôi
sông Hằng được không?

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Bạch Thế
Tôn, vì sông Hằng thâm sâu và vô lượng, không dễ
gì với bó cỏ khô đang cháy có thể hâm nóng và đun
sôi sông Hằng được, trước khi người ấy mệt nhoài
và bị thất bại.

– Cũng vậy, này chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ này mà các Ông có thể nói với các người khác: "Đúng thời hay phi thời... hay với sân tâm". Chư Tỷ- kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói: "Đúng thời... hay với sân tâm... (như trên)... Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp

THAM SÂN SI                                           618

thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân". Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.

– Chư Tỷ-kheo, ví như một cái bị bằng da mèo,
đã được thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng
khắp, nhu nhuyến, như bông, không còn tiếng xì
tiếng xọp, và một người đến, cầm gậy hay cầm mẻ
sành và nói như sau: "Ta sẽ lấy cái gậy hay với cái
mẻ sành làm cho cái bị bằng da mèo này, đã được
thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu
nhuyễn, như bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp,
phát ra tiếng xì, tiếng xọp". Chư Tỷ-kheo, các Ông
nghĩ thế nào? Người ấy có thể, với cái gậy hay với
cái mẻ sành làm cho cái bị bằng da mèo này đã được
thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu
nhuyễn, như bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp,
phát ra tiếng xì, tiếng xọp được không?

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Bạch Thế
Tôn, cái bị bằng da mèo này đã được thuộc chín,
khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu nhuyễn, như
bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp, không dễ gì làm
cho cái bị ấy phát ra tiếng xì, tiếng xọp được, trước
khi người ấy bị mệt nhoài và bị thất bại.

– Cũng vậy, chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ

THAM SÂN SI                                        619

mà các Ông có thể dùng khi nói với các người khác: "Đúng thời hay phi thời, chơn thực, hay không chơn thực, nhu nhuyễn hay thô bạo, có lợi ích hay không lợi ích, với từ tâm hay với sân tâm". Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói đúng thời hay phi thời. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời chơn thực hay nói lời không chơn thực. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời nhu nhuyễn hay nói lời thô bạo. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời lợi ích hay nói lời không lợi ích. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói với từ tâm hay với sân tâm. Chư Tỷ- kheo, ở tại đây, các Ông cần phải học tập như sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm, chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ sống biến mãn người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân" Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.

Chư Tỷ-kheo, như những kẻ đạo tặc hạ liệt, dùng cưa hai lưỡi mà cưa tay, cưa chân; dầu vậy, nếu một ai ở đây khởi ý nhiễm loạn, người ấy do

THAM SÂN SI                                         620

vậy không phải là người thực hành giáo pháp của Ta.

Ở đây, chư Tỷ-kheo các Ông phải học tập như
sau: "Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến
nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ;
chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với
nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ sống bao phủ
người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này
là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với
tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận,
không sân". Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập
như vậy.

Và này chư Tỷ-kheo, nếu các Ông luôn luôn
suy tư lời dạy ví dụ cái cưa này, thì này các Tỷ-
kheo, các Ông có thấy loại ngôn ngữ nào, dầu tế nhị
hay thô bạo mà các Ông không kham nhẫn được
chăng?

– Bạch Thế Tôn, không.

– Chư Tỷ-kheo, do vậy, hãy luôn luôn suy tư lời dạy ví như cái cưa này, và các Ông sẽ được hạnh phúc an lạc lâu ngày.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THAM SÂN SI                                        621

THAM SÂN SI   622

106 Tai hại khi gần bạn ác - Kinh NHỮNG NGƯỜI BẠN – Tăng III, 228

NHỮNG NGƯỜI BẠN –Tăng III, 228

1. - Thật vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy, là ác
thân hữu, ác bằng hữu, ác bạn bè, thân cận, hầu hạ,
tôn kính ác thân hữu, chấp nhận tà kiến của họ, sẽ
làm cho viên mãn hành trì pháp, sự kiện này không
xảy ra.
 Không viên mãn hành trì pháp, sẽ có thể làm cho
viên mãn hữu học pháp, sự kiện này không xảy ra.
 Không viên mãn hữu học pháp, sẽ viên mãn các
giới luật, sự kiện này không xảy ra.
 Không viên mãn các giới luật, sẽ từ bỏ dục tham,
sắc tham, hay vô sắc tham, sự kiện này không xảy
ra
2. Thật vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy, là thiện
thân hữu, thiện bằng hữu, thiện bạn bè, thân cận, hầu
hạ, tôn kính thiện thân hữu, chấp nhận chánh kiến
của họ, sẽ làm cho viên mãn hành trì pháp, sự kiện
này có thể xảy ra.
 Sau khi viên mãn hành trì pháp, sẽ có thể làm cho
viên mãn hữu học pháp, sự kiện này có thể xảy ra.

THAM SÂN SI                                        623

 Sau khi làm cho viên mãn hữu học pháp, sẽ làm
cho viên mãn các giới luật, sự kiện này có xảy ra.
 Sau khi làm cho viên mãn các giới luật sẽ từ bỏ
dục tham, sắc tham, hay vô sắc tham, sự kiện này
có xảy ra.

THAM SÂN SI                                       624

107 Tham - 5 nguy hại sống quá lâu tại một chỗ - Kinh SỐNG QUÁ LÂU 1 – Tăng II, 725

SỐNG QUÁ LÂU 1 – Tăng II, 725

1. - Có năm nguy hại này, này các Tỷ-kheo, nếu sống quá lâu tại một chỗ.

2. Thế nào là năm?

- Đồ dùng nhiều, cất chứa nhiều đồ dùng;
- Nhiều dược phẩm, cất chứa nhiều dược phẩm;
- Nhiều việc làm, nhiều công việc phải làm,
không khéo léo trong những công việc gì phải
làm;
- Sống lẫn lộn với gia chủ xuất gia, tùy thuận
trong sự liên hệ với gia chủ;
- Và khi ra đi bỏ trú xứ ấy, ra đi với sự luyến tiếc.

Này các Tỷ-kheo, đó là năm nguy hại nếu sống quá lâu tại một chỗ.

3. Có năm lợi ích này, này các Tỷ-kheo, nếu sống đồng đều tại một chỗ.

4. Thế nào là năm?

THAM SÂN SI                                          625

- Đồ dùng không nhiều, không cất chứa nhiều đồ
dùng;
- Dược phẩm không nhiều, không cất chứa nhiều
dược phẩm;
- Không có nhiều việc làm, không nhiều công
việc phải làm, khéo léo trong những công việc
phải làm;
- Không sống lẫn lộn với gia chủ xuất gia, không
tùy thuận trong sự liên hệ với gia chủ;
- Và khi ra đi bỏ trú xứ ấy, ra đi không với sự
luyến tiếc.

Này các Tỷ-kheo, đó là năm lợi ích nếu sống đồng đều tại một chỗ.

SỐNG QUÁ LÂU 2 – Tăng II, 725

1. - Có năm nguy hại này, này các Tỷ-kheo, nếu sống quá lâu tại một chỗ.

2. Thế nào là năm?

-   Xan tham đối với trú xứ;
-   Xan tham đối với gia đình;
-   Xan tham đối với đồ vật cúng dường;
-   Xan tham đối với công đức;

THAM SÂN SI                                      626

- Xan tham đối với pháp.

Có năm nguy hại này, này các Tỷ-kheo, nếu sống quá lâu tại một chỗ.

3. Có năm lợi ích này, này các Tỷ-kheo, nếu sống đồng đều tại một chỗ.

4. Thế nào là năm?

-   Không xan tham đối với trú xứ;
-   Không xan tham đối với gia đình;
-   Không xan tham đối với đồ được cúng dường;
-   Không xan tham đối với công đức;
-   Không xan tham đối với pháp.

Có năm lợi ích này, này các Tỷ-kheo, nếu sống đồng đều tại một chỗ.

THAM SÂN SI                                     627

108 Tham - 5 xan tham - Kinh XAN THAM 1 – Tăng II, 738

XAN THAM 1 – Tăng II, 738

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

- Không suy xét, không thẩm sát, tán thán người
không đáng được tán thán;
- Không suy xét, không thẩm sát, không tán thán
người đáng được tán thán;
- Xan tham trú xứ, tham đắm trú xứ;
- Xan tham gia đình, tham đắm gia đình;
- Làm cho rơi rớt các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp, Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

4. Thế nào là năm?

- Có suy xét, có thẩm sát, không tán thán người không đáng được tán thán;

THAM SÂN SI                                       628

- Có suy xét, có thẩm sát, tán thán người đáng
được tán thán;
- Không xan tham trú xứ, không tham đắm trú
xứ;
- Không xan tham gia đình, không tham đắm gia
đình;
- Không làm cho rơi rớt các vật tín thí.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

XAN THAM 2 – Tăng II, 739

(Như kinh trước #237, bỏ "tham đắm trú xứ", bỏ
"tham đắm gia đình", thay thế "làm cho rơi rớt vật
thí" bằng "xan tham lợi dưỡng". Phần sau có những
thay đổi cần thiết.)

XAN THAM 3 – Tăng II, 739

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

2. Thế nào là năm?

THAM SÂN SI                                       629

-   Xan tham chỗ ở,
-   Xan tham gia đình,
-   Xan tham lợi dưỡng,
-   Xan tham tán thán,
-   Làm cho các vật tín thí rơi rớt.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng bị rơi vào địa ngục.

3. Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

4. Thế nào là năm?

-   Không xan tham chỗ ở,
-   Không xan tham gia đình,
-   Không xan tham lợi dưỡng,
-   Không xan tham tán thán,
-   Không làm cho vật tín thí rơi rớt.

Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo trú tại chỗ như vậy tương xứng sanh lên cõi trời.

XAN THAM 4 – Tăng II, 739

THAM SÂN SI                                     630

(Hoàn toàn giống như kinh #239, chỉ khác pháp thứ năm là "xan tham pháp", thế cho "làm cho vật tín thí rơi rớt".)

THAM SÂN SI                                       631

109 Tham - 5 xan tham - Kinh XAN THAM – Tăng II, 748

XAN THAM – Tăng II, 748

1. - Này các Tỷ-kheo, có năm xan tham này.

2. Thế nào là năm?

-   Xan tham trú xứ,
-   Xan tham gia đình,
-   Xan tham lợi dưỡng,
-   Xan tham tán thán,
-   Xan tham pháp.

Này các Tỷ-kheo, có năm xan tham này. Trong năm xan tham này, này các Tỷ-kheo, cái này là tối hạ liệt, tức là xan tham pháp.

PHẠM HẠNH – Tăng II, 748

1. - Do đoạn tận, cắt đứt năm xan tham, này các Tỷ- kheo, Phạm hạnh được thực hiện.

2. Thế nào là năm?

THAM SÂN SI                                         632

- Do đoạn tận, cắt đứt xan tham trú xứ, Phạm
hạnh được thực hiện.
- Do đoạn tận, cắt đứt xan tham gia đình...xan
tham lợi dưỡng...xan tham tán thán...xan tham
pháp, Phạm hạnh được thực hiện.

Do đoạn tận, cắt đứt năm xan tham này, này các Tỷ- kheo, Phạm hạnh được thực hiện.

THIỀN – Tăng II, 749

1. - Do không đoạn tận năm pháp này, này các Tỷ- kheo, không có thể chứng đạt và an trú sơ Thiền.

2. Thế nào là năm?

-   Xan tham trú xứ,
-   Xan tham gia đình,
-   Xan tham lợi dưỡng,
-   Xan tham tán thán,
-   Xan tham pháp.

Do không đoạn tận năm pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể chứng đạt và an trú sơ Thiền.

3. Do đoạn tận năm pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể chứng đạt và an trú sơ Thiền.

THAM SÂN SI                                     633

4. Thế nào là năm?

-   Xan tham trú xứ,
-   Xan tham gia đình,
-   Xan tham lợi dưỡng,
-   Xan tham tán thán,
-   Xan tham pháp.

Do đoạn tận năm pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể chứng đạt và an trú sơ Thiền.

THIỀN VÀ THÁNH QUẢ 1 – Tăng II, 750

1. - Do không đoạn tận năm pháp này, này các Tỷ-
kheo, không có thể chứng đạt và an trú Thiền thứ
hai...Thiền thứ ba...Thiền thứ tư...không thể có giác
ngộ Dự lưu quả...Nhất lai quả...Bất lai quả...A-la-hán
quả.

2. Thế nào là năm?

-   Xan tham trú xứ,
-   Xan tham gia đình,
-   Xan tham lợi dưỡng,
-   Xan tham tán thán,
-   Xan tham pháp.

THAM SÂN SI                                         634

Do không đoạn tận năm pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể chứng ngộ A-la-hán quả.

3. Do đoạn tận năm pháp này, này các Tỷ-kheo, có
thể chứng đạt và an trú Thiền thứ hai...Thiền thứ
ba...Thiền thứ tư...có thể chứng ngộ Dự lưu
quả...Nhất lai...Bất lai...A-la-hán quả.

Thế nào là năm?

-   Xan tham trú xứ,
-   Xan tham gia đình,
-   Xan tham lợi dưỡng,
-   Xan tham tán thán,
-   Xan tham pháp.

Do đoạn tận năm pháp này...A-la-hán quả.

THAM SÂN SI                                    635

110 Tham cầu là thối nát - Kinh THỐI NÁT – Tăng I, 510

THỐI NÁT – Tăng I, 510

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Bàrànasi, tại Isipatana
vườn Nai.
Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào
Ba-la-nại để khất thực. Thế Tôn, trong khi đi khất
thực tại Goyogapilakkha, gần cây sung, chỗ cột đàn
bò, thấy một Tỷ-kheo hưởng thọ hương vị trống
không, không có Thiền định, hưởng thọ hương vị
hướng ngoại của dục vật, thất niệm, không tỉnh giác,
không định tĩnh, với tâm tán loạn, với các căn phóng
túng. Thấy vậy, Thế Tôn liền nói với vị Tỷ-kheo ấy:
- Này Tỷ-kheo, này Tỷ-kheo! Thầy chớ có làm cho
tự ngã trở thành thối nát. Này Tỷ-kheo, ai làm cho tự
ngã thối nát đầy ứ, thoát ra toàn mùi hôi thối, rồi
mong rằng các loài ruồi lằng sẽ không bu đậu, sẽ
không có chiếm cứ, sự kiện như vậy không xảy ra.
2. Tỷ-kheo ấy được Thế Tôn giáo giới với lời giáo
giới như vậy, cảm thấy xúc động mạnh. Rồi Thế Tôn,
sau khi đi khất thực ở Ba-la-nại xong, sau bữa ăn,
sau khi đi khất thực trở về, bảo các Tỷ-kheo:

THAM SÂN SI                                        636

- Này các Tỷ-kheo, ở đây, sau khi đắp y vào buổi
sáng, Ta cầm lấy y bát, đi vào Ba-la-nại để khất thực.
Này các Tỷ-kheo, trong khi đi khất thực tại
Goyogapilakkha, Ta thấy một Tỷ-kheo hưởng thọ
hương vị trống không, không có Thiền định, hưởng
thọ hương vị hướng ngoại của dục vật, thất niệm,
không tỉnh giác, không định tĩnh, với tâm tán loạn,
với các căn phóng túng. Thấy vậy, Ta liền nói với vị
Tỷ-kheo ấy: "Này Tỷ-kheo, này Tỷ-kheo! Thầy chớ
có làm cho tự ngã trở thành thối nát. Này Tỷ-kheo,
ai làm cho tự ngã thối nát đầy ứ, thoát ra toàn mùi
hôi thối, rồi mong rằng: "Các loài ruồi lằng sẽ không
bu đậu, sẽ không có chiếm cứ", sự kiện như vậy
không xảy ra''.
Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được ta giáo giới với
lời giáo giới này, cảm thấy xúc động mạnh.
3. Khi nghe nói như vậy, một Tỷ-kheo bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, thối nát cái gì, mùi hôi thối cái gì,
các loài rồi lằng là gì?
 Tham cầu, là thối nát.
 Sân là mùi hôi thối.
 Các suy tầm ác bất thiện là ruồi lằng.
Này các Tỷ-kheo, ai làm cho các tự ngã thối nát, đầy
ứ, thoát ra mùi hôi thối, rồi mong rằng: "Các loài

THAM SÂN SI                                         637

ruồi lằng sẽ không bu đậu, sẽ không chiếm cứ", sự
kiện như vậy không xảy ra.
Tai mắt không giữ gìn
Các căn không phòng hộ
Ruồi lằng sẽ bu đậu
Các tư duy tham ái
Tỷ-kheo làm thối nát
Đầy ứ những mùi hôi
Xa thay là Niết-bàn!
Chịu phần về bất hạnh
Tại làng hay trong rừng
Tự ngã không an tịnh
Kẻ ngu và không trí
Đi đứng đầy ruồi lằng.

Ai đầy đủ giới luật
Thích tịch tịnh trí tuệ
Sống an tịnh hạnh phúc
Mọi ruồi lằng diệt trừ.

THAM SÂN SI                                    638

111 Tham dục - Kinh MẸ VÀ CON – Tăng II, 414

MẸ VÀ CON – Tăng II, 414

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi tại Jetavana, khu vườn ông Anàthapindika.

Lúc bấy giờ, tại Sàvatthi, cả hai mẹ và con đều an cư
vào mùa mưa, nhân danh Tỷ-kheo và Tỷ-kheo-ni, họ
thường xuyên muốn thấy mặt nhau. Mẹ thường xuyên
muốn thấy mặt con, và con cũng thường xuyên muốn
thấy mặt mẹ. Vì họ luôn luôn thấy nhau, nên có sự
liên hệ. Do có sự liên hệ, nên có sự thân mật. Do có
sự thân mật, nên có sự sa ngã. Với tâm sa ngã, buông
bỏ sự học tập, làm lộ liễu sự yếu đuối, họ rơi vào
thông dâm với nhau.

2. Rồi một số đông Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

- Ở đây, bạch Thế Tôn, tại Sàvatthi, cả hai mẹ con
cùng an cư vào mùa mưa, nhân danh Tỷ-kheo và Tỷ-
kheo-ni, họ thường xuyên muốn thấy mặt nhau, mẹ
thường xuyên muốn thấy mặt con và con cũng
thường xuyên muốn thấy mặt mẹ. Vì họ thường

THAM SÂN SI                                        639

xuyên thấy nhau, nên có sự liên hệ. Do có sự liên hệ, nên có sự thân mật. Do có thân mật, nên có sự sa ngã. Với tâm sa ngã, buông bỏ sự học tập, làm lộ liễu sự yếu đuối, họ rơi vào thông dâm với nhau.

3.- Sao, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu si này lại nghĩ rằng: "Mẹ không tham đắm con, hay con không tham đắm mẹ"?

Này các Tỷ-kheo, Ta không thấy một sắc nào khác
lại khả ái như vậy, đẹp đẽ như vậy, mê ly như vậy,
trói buộc như vậy, say sưa như vậy, chướng ngại như
vậy cho sự đạt đến an ổn khỏi các khổ ách, tức là,
này các Tỷ-kheo, sắc đẹp của nữ nhân.

Và này các Tỷ-kheo, loài hữu tình nào ái nhiễm,
tham luyến, tham đắm, say đắm, say mê, sắc đẹp của
nữ nhân, chúng sẽ sầu ưu lâu dài, vì bị rơi vào uy
lực nữ sắc.

Này các Tỷ-kheo, Ta không thấy một tiếng nào
khác... một hương nào khác... một vị nào khác... một
xúc nào khác lại khả ái như vậy, đẹp đẽ như vậy, mê
ly như vậy, trói buộc như vậy, say sưa như vậy,
chướng ngại như vậy cho sự đạt đến an ổn khỏi các
khổ ách, tức là, này các Tỷ-kheo, cảm xúc của nữ
nhân.

THAM SÂN SI                                         640

Và này các Tỷ-kheo, loài hữu tình nào ái nhiễm,
tham luyến, tham đắm, say đắm, say mê cảm xúc nữ
nhân, chúng sẽ bị sầu ưu lâu dài, vì bị rơi vào uy lực
của nữ xúc. Nữ nhân, khi đang đi, sẽ đứng lại để
chinh phục tâm người đàn ông; khi đứng, khi ngồi,
khi nằm, khi cười, khi nói, khi hát, khi khóc, khi bất
tỉnh, khi chết, sẽ đứng lại để chinh phục tâm người
đàn ông.

Này các Tỷ-kheo, nếu có ai nói rằng: "Là bẩy mồi
toàn diện của Màra", thời người ấy đã nói một cách
chơn chánh về nữ nhân, thật là "một bẩy mồi hoàn
toàn của Màra".

Hãy nói chuyện với người,
Có kiếm ở trong tay,
Nói chuyện với ác quỷ,
Hay ngồi thật gần kề.
Con rắn có nọc độc,
Bị cắn liền mệnh chung,
Nhưng chớ có một mình,
Nói chuyện với nữ nhân.
Thất niệm, họ trói lại,
Với nhìn, với nụ cười,
Với xiêm áo hở hang,
Với lời nói ngọt lịm,
Người ấy vẫn không thỏa,

THAM SÂN SI                                         641

Bất tỉnh bị mệnh chung.
Năm dục công đức ấy,
Được thấy trong nữ sắc
Sắc, thanh, hương, vị, xúc,
Hấp dẫn và đẹp ý.
Bị thác nước dục vọng,
Tràn ngập và cuốn trôi,
Kẻ ngu si vô trí,
Không liễu tri các dục.
Loài người khi mạng chung,
Sanh thú hữu, phi hữu,
Họ phải bị dẫn đầu,
Trong nhiều kiếp luân hồi.
Ai liễu tri các dục,
Sở hành không sợ hãi,
Họ đến bờ bên kia,
Đạt được lậu hoặc tận.

THAM SÂN SI                           642

112 Tham là tội nhỏ, Sân Si là tội lớn - Kinh DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359

DU SĨ NGOẠI ĐẠO – Tăng I, 359
1. - Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi
như sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào
là ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền
giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,
thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào là
khác biệt? "Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các
Ông trả lời như thế nào với các du sĩ ngoại đạo ấy?
- Đối với chúng con, bạch Thế Tôn, các pháp lấy Thế
Tôn làn căn bản, lấy Thế Tôn làm lãnh đạo, lấy Thế
Tôn làm nương tựa. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu
Thế Tôn thuyết ý nghĩa lời nói này cho chúng con.
Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.
- Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ
nói!
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Các vị Tỷ-kheo ấy vâng
đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:
- Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi như
sau: "Có ba pháp này, này các Hiền giả. Thế nào là
ba? Tham, sân, si. Những pháp này, này các Hiền
giả, là ba pháp. Trong ba pháp này, này các Hiền giả,

THAM SÂN SI                                        643

thế nào là đặc thù, thế nào là thù thắng, thế nào là
khác biệt?". Được hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các
Thầy cần phải trả lời cho các du sĩ ngoại đạo ấy như
sau:
- "Tham là tội nhỏ, nhưng ly tham là chậm chạp.
- Sân là tội lớn, nhưng ly sân là mau chóng.
- Si là tội lớn, và ly si là chậm chạp."
2-"Do nhân gì, này chư Hiền, do duyên gì tham chưa
sanh được sanh khởi, và tham sanh rồi đưa đến tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Tịnh tướng".
- "Với ai không như lý tác ý tịnh tướng, thời
tham chưa sanh được sanh khởi, và tham đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,
này các Hiền giả, đây là duyên, tham chưa sanh
được sanh khởi, và tham đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
3. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Chướng ngại tướng".
- "Với ai không như lý tác ý chướng ngại tướng,
thời sân chưa sanh được sanh khởi, và sân đã
sanh được tăng trưởng quảng đại. Đây là nhân,

THAM SÂN SI                                       644

này các Hiền giả, đây là duyên, khiến sân chưa
sanh được sanh khởi, và sân đã sanh được tăng
trưởng quảng đại".
4. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si
chưa sanh được sanh khởi, và si đã sanh được tăng
trưởng, quảng đại?"
- Cần phải trả lời là "Không như lý tác ý".
- "Với ai không như lý tác ý, thời si chưa sanh
được sanh khởi, và si đã sanh được tăng trưởng
quảng đại. Đây là nhân, này các Hiền giả, đây
là duyên, khiến si chưa sanh được sanh khởi,
và si đã sanh được tăng trưởng quảng đại".
5. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "tướng bất tịnh". "
- Với ai như lý tác ý tướng bất tịnh, thời tham
chưa sanh không sanh khởi, hay tham đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến tham chưa sanh không sanh
khởi, hay tham đã sanh được đoạn tận."
6. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh được
đoạn tận?"
- Cần phải trả lời là "từ tâm giải thoát" ."

THAM SÂN SI                                      645

- Với ai như lý tác ý từ tâm giải thoát, thời sân
chưa sanh không sanh khởi, hay sân đã sanh
được đoạn tận. Đây là nhân, này các Hiền giả,
đây là duyên khiến sân chưa sanh không sanh
khởi, hay sân đã sanh được đoạn tận."
7. "Do nhân gì, này các chư Hiền, do duyên gì si chưa
sanh không sanh khởi, hay si đã sanh được đoạn
tận?"
- Cần phải trả lời là "như lý tác ý".
- "Với ai như lý tác ý thời si chưa sanh không
sanh khởi, và si đã sanh được đoạn tận. Đây là
nhân, này các Hiền giả, đây là duyên khiến si
chưa sanh không sanh khởi, hay si đã sanh
được đoạn tận."

THAM SÂN SI                                        646

113 Tham làm thành mù, làm thành không mắt - Kinh CHANNA – Tăng I, 390

CHANNA – Tăng I, 390
1. Nhân duyên ở Sàvatthi
Rồi du sĩ Channa đi đến Tôn giả Ànanda, sau khi
đến, nói lên với Tôn giả những lời chào đón thăm
hỏi; sau khi nói lên với Tôn giả những lời chào đón
thăm hỏi thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, du sĩ Channa nói với Tôn giả
Ànanda:
- Thưa Hiền giả Ànanda, có phải các Người tuyên
thuyết về đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si?
- Vâng, thưa Hiền giả, chúng tôi tuyên thuyết về
đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si.
 Thưa Hiền giả, do thấy nguy hại của tham như thế
nào, các Người tuyên thuyết về đoạn tận tham?
 Do thấy nguy hại của sân như thế nào, các Người
tuyên thuyết về đoạn tận sân?
 Do thấy nguy hại của si như thế nào, các Người
tuyên thuyết về đoạn tận si?
2- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất
tự chủ, nghĩ đến hại mình, nghĩ đến hại người, nghĩ
đến hại cả hai, cảm giác khổ ưu thuộc về tâm. Khi

THAM SÂN SI                                      647

tham được đoạn tận, không nghĩ đến hại mình, không
nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không
cảm giác khổ ưu thuộc về tâm.
- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất tự
chủ, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Khi
tham được đoạn tận, thân không làm ác, miệng
không nói ác, ý không nghĩ ác.
- Người có tham, bị tham chinh phục, tâm mất tự
chủ, không như thật rõ biết lợi mình, không như
thật rõ biết lợi người, không như thật rõ biết lợi cả
hai. Khi tham được đoạn tận, như thật rõ biết lợi
mình, như thật rõ biết lợi người, như thật rõ biết
lợi cả hai.
 Tham, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, nghĩ đến hại mình …
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Khi
sân được đoạn tận, thân không làm ác, miệng
không nói ác, ý không nghĩ ác.
- Người có sân, bị sân chinh phục, tâm mất tự
chủ, không như thật rõ biết lợi mình, không
như thật rõ biết lợi người, không như thật rõ

THAM SÂN SI                                          648

biết lợi cả hai. Khi sân được đoạn tận, như thật
rõ biết lợi mình, như thật rõ biết lợi người, như
thật rõ biết lợi cả hai.
 Sân, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
nghĩ đến hại mình … Khi si được đoạn tận,
không nghĩ đến hại mình … không cảm giác
khổ ưu thuộc về tâm.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
làm ác hạnh với thân … làm ác hạnh với ý. Khi
si được đoạn tận, không làm ác hạnh với thân
… với ý.
- Người có si, bị si chinh phục, tâm mất tự chủ,
không như thật rõ biết lợi mình, … không như
thật rõ biết lợi cả hai. Khi si được đoạn tận, như
thật rõ biết lợi mình … như thật rõ biết lợi cả
hai.
 Si, làm thành mù, làm thành không mắt, làm
thành không trí, đoạn diệt trí tuệ, dự phần vào
tổn não, không đưa đến Niết-bàn.
- Thấy sự nguy hại này của tham, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận tham.

THAM SÂN SI                                          649

- Thấy sự nguy hại này của sân, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận sân.
- Thấy sự nguy hại này của si, thưa Hiền giả,
chúng tôi tuyên thuyết đoạn tận si.
3- Có con đường nào, thưa Hiền giả, có đạo lộ nào
đưa đến đoạn tận tham, sân, si?
- Có con đường, thưa Hiền giả, có đạo lộ đưa đến
đoạn tận tham, sân, si.
- Con đường ấy là gì, thưa Hiền giả, đạo lộ ấy là gì
đưa đến đoạn tận tham, sân, si?
- Chính là Thánh đạo tám ngành, tức là chánh tri
kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh
mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Đây
là con đường, thưa Hiền giả, đây là đạo lộ đưa đến
đoạn tận tham, sân, si.
- Hiền thiện là con đường, thưa Hiền giả! Hiền thiện
là đạo lộ đưa đến đoạn tận tham, sân, si! Thật là vừa
đủ, thưa Hiền giả Ànanda, để áp dụng không phóng
dật.

THAM SÂN SI                                        650

114 Tham sân si còn thì còn sanh già chết - Kinh KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430

KHÔNG THỂ TĂNG TRƯỞNG – Tăng IV, 430

1. - Này các Tỷ-kheo, nếu ba pháp không có mặt ở
đời, thời Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác không xuất hiện ở đời và Pháp, Luật được
Như Lai thuyết giảng không được nêu rõ ở đời.
Thế nào là ba?

- Sanh. - Già. - Và chết.

Này các Tỷ-kheo, nếu ba pháp này không hiện hữu
ở đời, thời Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác
không xuất hiện ở đời, và Pháp, Luật do Như Lai
thuyết giảng không được nêu rõ ở đời. Vì rằng, này
các Tỷ-kheo, ba pháp này có mặt ở đời, do vậy Như
Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời,
do vậy, Pháp, Luật do Như Lai thuyết giảng được
nêu rõ ở đời.

3. Này các Tỷ-kheo, không đoạn tận ba pháp thời không có thể đoạn tận sanh, thời không có thể đoạn

THAM SÂN SI                                      651

tận già, thời không có thể đoạn tận chết. Thế nào là ba?

- Không đoạn tận tham. - Không đoạn tận sân. - Không đoạn tận si.

Do không đoạn tận ba pháp này, không có thể đoạn tận sanh, không có thể đoạn tận già, không có thể đoạn tận chết.

5. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp, thời không có thể đoạn tận tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể đoạn tận si. Thế nào là ba?

- Không đoạn tận thân kiến. - Không đoạn tận nghi. - Không đoạn tận giới cấm thủ.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể đoạn tận si.

7. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận thân kiến, không có thể đoạn
tận nghi, không có thể đoạn tận giới cấm thủ. Thế
nào là ba?

THAM SÂN SI                                       652

4. Không đoạn tận phi như lý tác ý. 5. Không đoạn tận tu tập tà đạo. 6. Không đoạn tận tánh thụ động.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận thân kiến, không có thể đoạn tận nghi, không có thể đoạn tận giới cấm thủ.

9. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận phi như lý tác ý, không có thể
đoạn tận tu tập tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ
động. Thế nào là ba?

4. Không đoạn tận vọng niệm. 5. Không đoạn tận không tỉnh giác. 6. Không đoạn tận tâm loạn động.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận phi như lý tác ý, không có thể
đoạn tận tu tập tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ
động.

11. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận vọng niệm, không có thể đoạn
không tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn
động. Thế nào là ba?

THAM SÂN SI                                         653

4. Không đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh.
5. Không đoạn tận không muốn nghe Thánh
pháp.
6. Không đoạn tận bới lông tìm vết.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận vọng niệm, không có thể đoạn
tận không tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn
động.

13. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh, không có thể đoạn tận không muốn nghe
Thánh pháp, không có thể đoạn tận bới lông tìm vết.
Thế nào là ba?

4. Không đoạn tận trạo cử. 5. Không đoạn tận không chế ngự. 6. Không đoạn tận ác giới.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh, không có thể đoạn tận không muốn nghe
Thánh pháp, không có thể đoạn tận tâm bới lông tìm
vết.

THAM SÂN SI                                      654

15. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận tâm ba
pháp, không có thể đoạn tận trạo cử, không có thể
đoạn tận không chế ngự, không có thể đoạn tận ác
giới. Thế nào là ba?

4. Không đoạn tận không có lòng tin. 5. Không đoạn tận xan tham. 6. Không đoạn tận biếng nhác.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không có thể đoạn tận trạo cử, không có thể đoạn tận không chế ngự, không có thể đoạn tận ác giới.

17. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp,
không có thể đoạn tận không có lòng tin, không có
thể đoạn tận xan tham, không có thể đoạn tận biếng
nhác. Thế nào là ba?

4. Không đoạn tận không cung kính. 5. Không đoạn tận khó nói. 6. Không đoạn tận ác bằng hữu.

Do không đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo không có thể đoạn tận xan tham, không có thể đoạn tận biếng nhác.

19. Này các Tỷ-kheo, do không đoạn tận ba pháp, không có thể đoạn tận không cung kính, không có

THAM SÂN SI                                       655

thể đoạn tận khó nói, không có thể đoạn tận ác bằng hữu. Thế nào là ba?

4. Không đoạn tận không xấu hổ. 5. Không đoạn tận không sợ hãi. 6. Không đoạn tận phóng dật.

Do ba pháp này không đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
không có thể đoạn tận không cung kính, không có
thể đoạn tận khó nói, không có thể đoạn tận ác bằng
hữu.

21. Này các Tỷ-kheo:

11. Người này không có xấu hổ, không có sợ hãi,
có phóng dật.
12. Người ấy do phóng dật, không có thể đoạn tận
không cung kính, không có thể đoạn tận khó
nói, không có thể đoạn tận ác bằng hữu.
13. Người ấy do ác bằng hữu, không có thể đoạn
tận không có lòng tin, không có thể đoạn tận
xan tham, không có đoạn tận biếng nhác.
14. Vị ấy do biếng nhác, không có thể đoạn tận
trạo cử, không có thể đoạn tận không chế ngự,
không có thể đoạn tận ác giới.
15. Vị ấy do ác giới, không có thể đoạn tận không
ưa yết kiến các bậc Thánh, không có thể đoạn

THAM SÂN SI                                      656

tận không ưa nghe Thánh pháp, không có thể
đoạn tận bới lông tìm vết.
16. Vị ấy do bới lông tìm vết, không có thể đoạn
tận vọng niệm, không có thể đoạn tận không có
tỉnh giác, không có thể đoạn tận tâm loạn động.
17. Vị ấy do tâm loạn động, không có thể đoạn tận
phi như lý tác ý, không có thể đoạn tận tu tập
tà đạo, không có thể đoạn tận tánh thụ động.
18. Vị ấy do tâm thụ động, không có thể đoạn tận
tâm thân kiến, không có thể đoạn tận nghi,
không có thể đoạn tận giới cấm thủ.
19. Vị ấy do nghi hoặc, không có thể đoạn tận
tham, không có thể đoạn tận sân, không có thể
đoạn tận si.
20. Vị ấy do không đoạn tận tham, không đoạn tận
sân, không đoạn tận si, không có thể đoạn tận
sanh, không có thể đoạn tận già, không có thể
đoạn tận chết.

22. Do đoạn tận ba pháp, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn tận già, có thể đoạn tận chết. Thế nào là ba?

4. Do đoạn tận tham. 5. Do đoạn tận sân. 6. Do đoạn tận si.

THAM SÂN SI                                        657

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn tận già, có thể đoạn tận chết.

24. Này các Tỷ-kheo, do ba pháp được đoạn tận, có thể đoạn tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận si. Thế nào là ba?

4. Do đoạn tận thân kiến. 5. Do đoạn tận nghi. 6. Do đoạn tận giới cấm thủ.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận si.

26. Này các Tỷ-kheo, do ba pháp được đoạn tận, có thể đoạn tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn tận giới cấm thủ. Thế nào là ba?

4. Do đoạn tận phi như lý tác ý. 5. Do đoạn tận thực hành tà đạo. 6. Do đoạn tận tánh thụ động.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn tận giới cấm thủ.

THAM SÂN SI                                        658

28. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận thực hành tà đạo, có thể đoạn tận tánh thụ động. Thế nào là ba?

4. Do đoạn tận vọng niệm. 5. Do đoạn tận không tỉnh giác. 6. Do đoạn tận tâm loạn động.

Do đoạn tận ba pháp, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tánh thụ động.

30. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tâm loạn động. Thế nào là ba?

4. Do đoạn tận không muốn yết kiến các bậc
Thánh.
5. Do đoạn tận không muốn nghe Thánh pháp.
6. Do đoạn tận bới lông tìm vết.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh giác, có thể đoạn tận tâm loạn động.

32. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không muốn yết kiến các bậc Thánh, có thể đoạn tận không muốn nghe

THAM SÂN SI                                         659

Chánh pháp, có thể đoạn tận bới lông tìm vết. Thế nào là ba?

4. Do đoạn tận trạo cử. 5. Do đoạn tận không chế ngự. 6. Do đoạn tận ác giới.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, đoạn tận không muốn nghe Thánh pháp, có thể đoạn tận bới lông tìm vết.

34. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể đoạn tận ác giới. Thế nào là ba?

4. Do đoạn tận không có lòng tin. 5. Do đoạn tận xan tham. 6. Do đoạn tận biếng nhác.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể đoạn tận ác giới.

36. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không có lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có thể đoạn tận biếng nhác. Thế nào là ba?

4. Do đoạn tận không cung kính. 5. Do đoạn tận khó nói.

THAM SÂN SI                                        660

6. Do đoạn tận ác bằng hữu.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể
đoạn tận không có lòng tin, có thể đoạn tận không có
lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có thể đoạn tận
biếng nhác.

38. Này các Tỷ-kheo, do đoạn tận ba pháp, có thể đoạn tận không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có thể đoạn tận ác bằng hữu. Thế nào là ba?

4. Do đoạn tận không xấu hổ. 5. Do đoạn tận không sợ hãi. 6. Do đoạn tận phóng dật.

Do đoạn tận ba pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể đoạn tận không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có thể đoạn tận ác bằng hữu.

40. Này các Tỷ-kheo:

11. Người này có xấu hổ có sợ hãi, không có phóng
dật.
12. Người ấy do không phóng dật, có thể đoạn tận
không cung kính, có thể đoạn tận khó nói, có
thể đoạn tận ác bằng hữu.

THAM SÂN SI                                       661

13. Người ấy do thiện bằng hữu, có thể đoạn tận
không có lòng tin, có thể đoạn tận xan tham, có
thể đoạn tận biếng nhác.
14. Người ấy do tinh cần tinh tấn, có thể đoạn tận
trạo cử, có thể đoạn tận không chế ngự, có thể
đoạn tận ác giới.
15. Người ấy do giới đức, có thể đoạn tận không
muốn yết kiến các bậc Thánh, có thể đoạn tận
không muốn nghe Thánh pháp, có thể đoạn tận
bới lông tìm vết.
16. Người ấy do không bới lông tìm vết, có thể
đoạn tận vọng niệm, có thể đoạn tận không tỉnh
giác, có thể đoạn tận tâm không loạn động.
17. Người ấy do tâm không loạn động, có thể đoạn
tận phi như lý tác ý, có thể đoạn tận tu tập tà
đạo, có thể đoạn tận tâm thụ động.
18. Người ấy do tâm không thụ động, có thể đoạn
tận thân kiến, có thể đoạn tận nghi, có thể đoạn
tận giới cấm thủ.
19. Người ấy do không có nghi hoặc, có thể đoạn
tận tham, có thể đoạn tận sân, có thể đoạn tận
si.
20. Vị ấy do đoạn tận tham, do đoạn tận sân, do
đoạn tận si, có thể đoạn tận sanh, có thể đoạn
tận già, có thể đoạn tận chết.

THAM SÂN SI                                         662

115 Tham sân si tuỳ tăng trong 3 cảm thọ - Kinh SÁU SÁU – 148 Trung III, 629

KINH SÁU SÁU (Chadhakka suttam) – Bài kinh số 148 – Trung III, 62

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm) tại tinh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Thưa vâng, Bạch Thế Tôn".

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng pháp cho các
Ông, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có
văn. Ta sẽ nói lên Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn,
thanh tịnh, tức là sáu sáu. Hãy nghe và suy nghiệm
kỹ, Ta sẽ giảng.

THAM SÂN SI                                      663

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

 Sáu nội xứ cần phải được biết.
 Sáu ngoại xứ cần phải được biết.
 Sáu thức thân cần phải được biết.
 Sáu xúc thân cần phải được biết.
 Sáu thọ thân cần phải được biết.
 Sáu ái thân cần phải được biết.

Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Khi được nói đến "Sáu nội xứ cần phải được biết ", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ nhất.

Khi được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Sắc xứ,
thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ. Khi
được nói đến "Sáu ngoại xứ cần phải được biết",
chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là
sáu sáu thứ hai.

THAM SÂN SI                                       664

Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên
mắt và do duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Do
duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức.
Do duyên mũi và do duyên các hương, khởi lên tỷ
thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị, khởi lên
thiệt thức. Do duyên thân và do duyên các xúc, khởi
lên thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp, khởi
lên ý thức. Khi được nói đến "Sáu thức thân cần phải
được biết", chính do duyên này được nói đến như
vậy. Đây là sáu sáu thứ ba.

Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên mắt và do duyên các sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Khi được nói đến "Sáu xúc thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là sáu sáu thứ tư.

THAM SÂN SI                                       665

Khi được nói đến "Sáu thọ thân cần phải được
biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên
mắt và do duyên các sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp
gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do
duyên tai và do duyên các tiếng khởi lên nhĩ thức.
Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ
thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt
thức. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên
thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp, khởi
lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do
duyên xúc là thọ. Khi được nói đến "Sáu thọ thân cần
phải được biết", chính do duyên này được nói đến
như vậy. Đây là sáu sáu thứ năm.

Khi được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", do duyên gì được nói đến như vậy? Do duyên mắt và duyên các sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái. Khi được nói đến "Sáu ái thân cần phải được biết", chính do duyên này được nói đến như vậy. Đây là

THAM SÂN SI                                        666

sáu sáu thứ sáu.

Nếu ai nói rằng: "Mắt là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của mắt đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên
phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Mắt là tự ngã", như
vậy không hợp lý. Như vậy, con mắt là vô ngã.

Nếu ai nói rằng: "Các sắc là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của các sắc đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của các sắc đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Các sắc là tự
ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy, con mắt là
vô ngã, các sắc là vô ngã.

Nếu ai nói rằng: "Nhãn thức là tự ngã", như vậy
là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của nhãn thức đã
được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của nhãn thức
đã được thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã
sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng:
"Nhãn thức là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như
vậy con mắt là vô ngã, các sắc là vô ngã, nhãn thức
là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Nhãn xúc là tự ngã, như vậy là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của nhãn xúc

THAM SÂN SI                                        667

đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Nhãn xúc là tự
ngã", như vậy, là không hợp lý. Như vậy con mắt là
vô ngã, các sắc là vô ngã, nhãn thức là vô ngã, nhãn
xúc là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của thọ đã được
thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt của thọ đã được thấy,
nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như
vậy là không hợp lý. Như vậy, con mắt là vô ngã, các
sắc là vô ngã, nhãn thức là vô ngã, nhãn xúc là vô
ngã, thọ là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ái đã được thấy.
Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên phải đưa
đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy
nếu ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp
lý. Như vậy con mắt là vô ngã, các sắc là vô ngã,
nhãn thức là vô ngã, nhãn xúc là vô ngã, thọ là vô
ngã, ái là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Tai là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Mũi là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Lưỡi

THAM SÂN SI                                         668

là tự ngã"... nếu có ai nói rằng: "Thân là tự ngã"...

Nếu có ai nói rằng: "ý là tự ngã", như vậy là
không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý đã được thấy.
Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên phải đưa
đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy
nếu ai nói rằng: "Ý là tự ngã", như vậy là không hợp
lý. Như vậy ý là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Các pháp là tự ngã", như
vậy, là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của các pháp
đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được
thấy, nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt
ở nơi tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Các pháp là tự
ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy, ý là vô ngã,
các pháp là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ý thức là tự ngã", như vậy,
là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý thức đã
được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy,
nên phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi
tôi". Do vậy, nếu ai nói rằng: "Ý thức là tự ngã", như
vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp
là vô ngã, ý thức là vô ngã.

Nếu có nói rằng: "Ý xúc là tự ngã ", như vậy là không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của ý xúc đã được thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên

THAM SÂN SI                                             669

phải đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu có ai nói rằng: "Ý xúc là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã.

Nếu có ai nói: "Thọ là tự ngã", như vậy không hợp lý. Sự sanh và sự diệt của thọ đã dược thấy. Vì rằng sự sanh và sự diệt đã được thấy, nên đưa đến kết luận: "Tự ngã sanh và diệt ở nơi tôi". Do vậy, nếu có ai nói rằng: "Thọ là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã, thọ là vô ngã.

Nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Vì rằng sự sanh.. Do vậy nếu có ai nói rằng: "Ái là tự ngã", như vậy là không hợp lý. Như vậy ý là vô ngã, các pháp là vô ngã, ý thức là vô ngã, ý xúc là vô ngã, thọ là vô ngã, ái là vô ngã.

Này các Tỷ-kheo, nhưng đây là con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến. Ai quán mắt là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi" Ai quán các sắc là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn thức: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn xúc: "Cái này là của tôi ... là tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này là của tôi... là tự ngã của tôi". Ai quán ái:

THAM SÂN SI                                             670

"Cái này là của tôi ... là tự ngã của tôi". Ai quán tai: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán mũi: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán lưỡi: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán thân: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán các pháp: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý thức: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ý xúc: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này là của tôi.. là tự ngã của tôi".

Nhưng này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến. Ai quán mắt: ""Cái này không phải là của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Ai quán sắc: "Cái này không phải là của tôi.. không phải là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn thức: "Cái này không phải của tôi.. không phải là tự ngã của tôi". Ai quán nhãn xúc: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này không phải là của tôi... không phải tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán tai: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán mũi: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán lưỡi: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi".

THAM SÂN SI                                           671

Ai quán thân: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán các pháp: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý thức: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ý xúc: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán thọ: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi". Ai quán ái: "Cái này không phải của tôi.. không phải tự ngã của tôi".

 Này các Tỷ-kheo, do duyên mắt và do duyên các
sắc, khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp
này) là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ
thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

 Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán,
trú ở ái trước. Tham tùy miên của vị ấy tùy
tăng.
 Vị ấy do cảm xúc khổ thọ, mà sầu muộn, than
van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh. Sân
tùy miên của vị ấy tùy tăng.
 Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà không
như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt,
sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy, vô
minh tùy miên của vị ấy tùy tăng.

THAM SÂN SI                                        672

 Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do không đoạn
tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do không tẩy
trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ
lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc
thọ, không đoạn tận vô minh, không làm cho
minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là
người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy
không xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Này các Tỷ- kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên xúc khởi lên lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ.

Vị ấy do cảm xúc lạc thọ, mà hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước, tham tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc khổ thọ mà sầu muốn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy tùy tăng. Vị ấy do cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy

THAM SÂN SI                                          673

chính do không đoạn tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do không tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do không nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, không đoạn tận vô minh, không làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy không xảy ra.

 Này các Tỷ-kheo do duyên mắt và do duyên các
sắc khởi lên nhãn thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp
này) là xúc. Do duyên xúc, khởi lên lạc thọ, khổ
thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

 Vị ấy cảm xúc lạc thọ, mà không hoan hỷ, tán
thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy
không tùy tăng.
 Vị ấy cảm xúc khổ thọ, mà không sầu muộn,
than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh;
sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
 Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ, mà như thật
biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy
hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh
tùy miên của vị ấy không tùy tăng.
 Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận tham
tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên
đối với khổ thọ, do nhổ lên vô minh tùy miên

THAM SÂN SI                                        674

đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh,
làm cho minh khởi lên, có thể ngay trong hiện
tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy
xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do duyên tai và do duyên các tiếng, khởi lên nhĩ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên mũi và do duyên các hương khởi lên tỷ thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên lưỡi và do duyên các vị khởi lên thiệt thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên thân và do duyên các xúc khởi lên thân thức. Này các Tỷ-kheo, do duyên ý và do duyên các pháp khởi lên ý thức. Sự gặp gỡ của ba (pháp này) là xúc. Do duyên cảm xúc khởi lên lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ.

Vị ấy cảm xúc lạc thọ mà không hoan hỷ, tán thán, trú ở ái trước; tham tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc khổ thọ mà không sầu muộn, than van, than khóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh; sân tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Vị ấy cảm xúc bất khổ bất lạc thọ mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi cảm thọ ấy; vô minh tùy miên của vị ấy không tùy tăng. Này các Tỷ-kheo, vị ấy chính do đoạn tận tham tùy miên đối với lạc thọ, do tẩy trừ sân tùy miên đối với khổ thọ, do nhổ lên vô minh tùy miên đối với bất khổ bất lạc thọ, đoạn tận vô minh, làm cho minh khởi lên,

THAM SÂN SI                                        675

có thể ngay trong hiện tại là người chấm dứt đau khổ, sự kiện như vậy xảy ra.

Này các Tỷ-kheo, do thấy vậy, vị Đa văn Thánh
đệ tử yếm ly mắt, yếm ly các sắc, yếm ly nhãn thức;
yếm ly nhãn xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Vị ấy yếm
ly tai, yếm ly các tiếng, yếm ly mũi, yếm ly các
hương; yếm ly lưỡi, yếm ly các vị; yếm ly thân, yếm
ly các xúc; yếm ly ý, yếm ly các pháp; yếm ly ý thức,
yếm ly ý xúc, yếm ly thọ, yếm ly ái. Do yếm ly, vị
ấy ly tham. Do ly tham vị ấy giải thoát. Trong sự
giải thoát là sự hiểu biết: "Ta đã được giải thoát". Và
vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự thuyết
giảng này được nói lên, tâm của sáu mươi Tỷ-kheo
ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc không có chấp
thủ.

THAM SÂN SI                                          676

116 Tham sân si tồn tại trong Thọ - TIỂU KINH PHƯƠNG QUẢNG - 44 Trung I, 655

TIỂU KINH PHƯƠNG QUẢNG (Culavedalla suttam) – Bài kinh số 44 – Trung I, 655

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Rajagaha (Vương Xá), tai
Veluvana (Trúc Lâm), chỗ Kalandaka Nivapa. Rồi
nam cư sĩ Visakha đến chỗ Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna ở, sau khi đến, đảnh lễ Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi
xuống một bên, nam cư sĩ Visakha thưa với Tỷ-kheo
ni Dhammadinna:

– Thưa Ni sư, tự thân, tự thân, (Sakkaya), được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, Thế Tôn gọi năm thủ uẩn là tự thân, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn và thức thủ uẩn. Hiền giả Visakha,

THAM SÂN SI                                       677

năm thủ uẩn này, Thế Tôn gọi là tự thân.

– Lành thay, thưa Ni sư.

Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ-kheo- ni Dhammadinna nói, rồi hỏi Tỷ-kheo-ni Dhammadinna thêm một câu hỏi nữa:

– Tự thân tập khởi, tự thân tập khởi, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân tập khởi (Sakkayasamudaya) là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, khát ái này đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục ái, hữu ái và phi hữu ái. Hiền giả Visakha, khát ái này, Thế Tôn gọi là tự thân tập khởi.

– Tự thân diệt, tự thân diệt, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thế Tôn gọi tự thân diệt là như thế nào?

– Hiền giả Visakha, sự đoạn diệt, không tham
đắm, không có dư tàn của khát ái ấy, sự xả ly, sự vất
bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp. Hiền giả Visakha, sự
đoạn diệt này, Thế Tôn gọi là tự thân diệt.

– Thưa Ni sư, tự thân diệt đạo, tự thân diệt đạo, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân diệt đạo là như thế nào?

THAM SÂN SI                                          678

– Hiền giả Visakha, Con đường Thánh tám
ngành này, Thế Tôn gọi là tự thân diệt đạo, tức là
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định.

– Thưa Ni sư, thủ này tức là năm thủ uẩn kia hay thủ này khác với năm thủ uẩn?

– Không phải, Hiền giả Visakha. Thủ này tức là
năm thủ uẩn kia, thủ này không khác với năm thủ
uẩn kia, Hiền giả Visakha, phàm có dục tham đối với
năm thủ uẩn, tức là (chấp) thủ đối với chúng ở đây
vậy.

– Thưa Ni sư, thế nào là thân kiến?

– Ở đây, Hiền giả Visakha, kẻ vô văn phàm phu không đến yết kiến các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không đến yết kiến các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân, xem sắc là tự ngã hay xem tự ngã là có sắc, hay xem sắc là trong tự ngã hay xem tự ngã là trong sắc; xem thọ là tự ngã, hay xem tự ngã là có thọ, hay xem thọ là trong tự ngã, hay xem tự ngã là trong thọ; xem tưởng là tự ngã, hay xem tự ngã là có tưởng, hay xem tưởng là trong tự ngã, hay

THAM SÂN SI                                        679

xem tự ngã là trong tưởng; xem hành là tự ngã, xem
tự ngã là có hành, hay xem hành là trong tự ngã, hay
xem tự ngã là trong hành; xem thức là tự ngã, hay
xem tự ngã là có thức, hay xem thức là trong tự ngã,
hay xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả
Visakha, là thân kiến.

– Thưa Ni sư, thế nào là không phải thân kiến?

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Đa văn Thánh đệ tử đến yết kiến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đến yết kiến các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân, không xem sắc là tự ngã, không xem tự ngã là có sắc, không xem sắc là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong sắc; không xem thọ là tự ngã, không xem tự ngã là có thọ, không xem thọ là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thọ; không xem tưởng là tự ngã, không xem tự ngã là có tưởng, không xem tưởng là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong tưởng; không xem các hành là tự ngã, không xem tự ngã là có các hành, không xem các hành là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong các hành; không xem thức là tự ngã, không xem tự ngã là có thức, không xem thức là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả Visakha, là không có thân kiến.

THAM SÂN SI                                       680

– Thưa Ni sư, thế nào là Thánh đạo Tám ngành?

– Hiền giả Visakha, đây là Thánh đạo Tám
ngành, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh
ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn,
chánh niệm, chánh định.

– Thưa Ni sư, Thánh đạo Tám ngành này là hữu vi hay vô vi?

– Hiền giả Visakha, Thánh đạo Tám ngành này là hữu vi.

– Thưa Ni sư, ba uẩn được Thánh đạo Tám ngành thâu nhiếp hay Thánh đạo Tám ngành được ba uẩn thâu nhiếp?

– Hiền giả Visakha, ba uẩn không bị Thánh đạo
Tám ngành thâu nhiếp; Hiền giả Visakha, Thánh
đạo Tám ngành bị ba uẩn thâu nhiếp. Hiền giả
Visakha:

 Chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng,
những pháp này được thâu nhiếp trong giới
uẩn.
 Chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định,

THAM SÂN SI                                    681

những pháp này được thâu nhiếp trong định
uẩn.
 Chánh tri kiến và chánh tư duy, những pháp
này được thâu nhiếp trong tuệ uẩn
– Thưa Ni sư thế nào là định, thế nào là định
tướng, thế nào là định tư cụ, thế nào là định tu tập?

– Hiền giả Visakha:

 Nhất tâm là định,
 Bốn Niệm Xứ là định tướng,
 Bốn Tinh cần là định tư cụ,
 Sự luyện tập, sự tu tập, sự tái tu tập của
những pháp ấy là định tu tập ở đây vậy.
– Thưa Ni sư, có bao nhiêu hành?

– Hiền giả, có ba loại hành này: thân hành, khẩu hành, và tâm hành.

– Thưa Ni sư, thế nào là thân hành, thế nào là khẩu hành, thế nào là tâm hành?

 Thở vô, thở ra, Hiền giả Visakha, là thân hành,  Tầm tứ là khẩu hành,

THAM SÂN SI                                        682

 Tưởng và thọ là tâm hành.
– Thưa Ni sư, vì sao thở vô thở ra là thân hành,
vì sao tầm tứ là khẩu hành, vì sao tưởng và thọ là
tâm hành?

 Thở vô, thở ra, Hiền giả Visakha, thuộc về
thân, những pháp này lệ thuộc với thân,
nên thở vô thở ra thuộc về thân hành.
 Hiền giả Visakha, trước phải tầm và tứ rồi
sau mới phát lời nói, nên tầm tứ thuộc về
khẩu hành.
 Tưởng và thọ và tâm sở, các pháp này lệ
thuộc với tâm, nên tưởng và thọ thuộc về
tâm hành.
– Thưa Ni sư, như thế nào là chứng nhập Diệt
thọ tưởng định?

– Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt
thọ tưởng định, vị ấy không nghĩ rằng: "Tôi sẽ chứng
nhập Diệt thọ tưởng định", hay "Tôi đang chứng
nhập Diệt thọ tưởng định" hay "Tôi đã chứng nhập
Diệt thọ tưởng định". Vì rằng, tâm của vị này trước
đã được tu tập như vậy nên đưa đến trạng thái như
vậy.

– Thưa Ni sư, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ

THAM SÂN SI                                        683

tưởng định, những pháp gì diệt trước, thân hành, hay khẩu hành, hay tâm hành?

– Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, khẩu hành diệt trước, rồi đến thân hành, rồi đến tâm hành.

– Thưa Ni sư, làm thế nào xuất khởi Diệt thọ tưởng định?

– Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xuất khởi Diệt
thọ tưởng định, không có nghĩ rằng: "Tôi sẽ xuất
khởi Diệt thọ tưởng định", hay "Tôi đang xuất khởi
Diệt thọ tưởng định", hay: "Tôi đã xuất khởi Diệt thọ
tưởng định". Vì rằng tâm của vị này trước đã tu tập
như vậy nên đưa đến trạng thái như vậy.

– Thưa Ni sư, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, những pháp nào khởi lên trước, thân hành, hay khẩu hành hay tâm hành?

– Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm hành khởi lên trước nhất, rồi đến thân hành, rồi đến khẩu hành.

– Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác những xúc nào?

THAM SÂN SI                                        684

– Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác ba loại xúc: không xúc, vô tướng xúc, vô nguyện xúc.

– Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về gì, hướng về gì, khuynh hướng về gì?

– Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về độc cư, hướng về độc cư, khuynh hướng về độc cư.

– Thưa Ni sư, có bao nhiêu thọ?

– Hiền giả Visakha, có ba thọ này, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ.

– Thưa Ni sư, thế nào là lạc thọ, thế nào là khổ thọ, thế nào là bất khổ bất lạc thọ?

 Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi
thân hay tâm, một cách khoái lạc, khoái
cảm, như vậy là lạc thọ.
 Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi
thân hay tâm, một cách đau khổ, không
khoái cảm, như vậy là khổ thọ.
 Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi

THAM SÂN SI                                        685

thân hay tâm không khoái cảm, không
khoái cảm như vậy là bất khổ bất lạc thọ.
– Thưa Ni sư, đối với lạc thọ, cái gì lạc, cái gì
khổ? Đối với khổ thọ, cái gì khổ, cái gì lạc? Đối với
bất khổ bất lạc thọ, cái gì lạc, cái gì khổ?

 Hiền giả Visakha, đối với lạc thọ, cái gì trú
là lạc, cái gì biến hoại là khổ.
 Đối với khổ thọ, cái gì trú là khổ, cái gì
biến hoại là lạc.
 Đối với bất khổ bất lạc thọ, có trí là lạc, vô
trí là khổ.
– Thưa Ni sư, trong lạc thọ, có tùy miên gì tồn
tại; trong khổ thọ, có tùy miên gì tồn tại; trong bất
khổ bất lạc thọ, có tùy miên gì tồn tại?

 Hiền giả Visakha, trong lạc thọ, có tham
tùy miên tồn tại;
 Trong khổ thọ, có sân tùy miên tồn tại;
 Trong bất khổ bất lạc thọ, có vô minh tùy
miên tồn tại.
– Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham
tùy miên tồn tại; trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên
tồn tại; trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy
miên tồn tại?

THAM SÂN SI                                          686

– Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên tồn tại.

– Thưa Ni sư, trong lạc thọ, cái gì phải từ bỏ. Trong khổ thọ, cái gì phải từ bỏ. Trong bất khổ bất lạc thọ, cái gì phải từ bỏ?

– Hiền giả Visakha, trong lạc thọ, tham tùy miên
phải từ bỏ. Trong khổ thọ, sân tùy miên phải từ bỏ.
Trong bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên phải từ
bỏ.

– Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham
tùy miên phải từ bỏ. Trong tất cả khổ thọ, sân tùy
miên phải từ bỏ. Trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô
minh tùy miên phải từ bỏ?

– Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc
thọ, tham tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả khổ thọ,
sân tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả bất khổ bất lạc
thọ, vô minh tùy miên phải từ bỏ.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và an trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm và tứ. Do vậy tham đã được từ bỏ, không còn tham tùy miên tồn tại

THAM SÂN SI                                         687

ở đây.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo suy tư như
sau: "Chắc chắn ta sẽ chứng và an trú trong trú xứ
mà nay các vị Thánh đang an trú". Vì muốn phát
nguyện hướng đến các cảnh giải thoát vô thượng, do
ước nguyện ấy, khởi lên ưu tư. Do vậy, sân được từ
bỏ, không còn sân tùy miên tồn tại ở đây.

Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xả lạc và
xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú
Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh
tịnh. Do vậy vô minh đã được từ bỏ, không còn vô
minh tùy miên tồn tại ở đây.

– Thưa Ni sư, lạc thọ lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, lạc thọ lấy khổ thọ làm tương đương.

– Thưa Ni sư, khổ thọ lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, khổ thọ lấy lạc thọ làm tương đương.

– Thưa Ni sư, bất khổ bất lạc thọ lấy gì làm tương đương?

THAM SÂN SI                                      688

– Hiền giả Visakha, bất khổ bất lạc thọ lấy vô minh làm tương đương.

– Thưa Ni sư, vô minh lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, vô minh lấy minh làm tương đương.

– Thưa Ni sư, minh lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, minh lấy giải thoát làm tương đương.

– Thưa Ni sư, giải thoát lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, giải thoát lấy Niết-bàn làm tương đương.

– Thưa Ni sư, Niết-bàn lấy gì làm tương đương?

– Hiền giả Visakha, câu hỏi đi quá xa, vượt ra
ngoài giới hạn câu trả lời. Hiền giả Visakha, phạm
hạnh là để thể nhập vào Niết-bàn, để vượt qua đến
Niết-bàn, để đạt cứu cánh Niết-bàn. Hiền giả
Visakha, nếu Hiền giả muốn, hãy đến chỗ Thế Tôn
ở, và hỏi ý nghĩa này. Và Thế Tôn trả lời cho Hiền
giả như thế nào, hãy như vậy thọ trì.

THAM SÂN SI                                      689

Rồi nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ-
kheo-ni Dhammadinna giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy,
đảnh lễ Tỷ-kheo ni Dhammadinna, thân bên phải
hướng về phía Tỷ-kheo-ni rồi từ biệt, đi đến chỗ Thế
Tôn ở. Sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Ngồi một bên, nam cư sĩ Visakha thuật lại
cho Thế Tôn tất cả câu chuyện đàm đạo với Tỷ-kheo-
ni Dhammadinna. Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với
nam cư sĩ Visakha:

– Này Visakha, Tỷ-kheo-ni Dhammadinna là
bậc Hiền trí! Này Visakha, Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna là bậc Đại tuệ. Này Visakha, nếu Ông
hỏi Ta ý nghĩa ấy, Ta cũng trả lời như Tỷ-kheo-ni
Dhammadinna đã trả lời. Ông đối với nghĩa này, hãy
như vậy thọ trì.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THAM SÂN SI                                       690

117 Tham sân si, phẫn nộ, hiềm hận, giả
dối, nảo hại, tật đố, xan lẫn, lừa đảo,
man trá.. - Kinh THAM 1 – Tăng III,
273

THAM 1 –Tăng III, 273

1. - Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, sáu pháp cần
phải tu tập.
2. Thế nào là sáu?
- Thấy vô thượng,
- Nghe vô thượng,
- Lợi đắc vô thượng,
- Học pháp vô thượng,
- Phục vụ vô thượng,
- Tùy niệm vô thượng.
Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, sáu pháp cần
phải tu tập.

THAM 2 –Tăng III, 273

THAM SÂN SI                                        691

1. - Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, sáu pháp cần
phải tu tập.
2. Thế nào là sáu?
- Tùy niệm Phật,
- Tùy niệm Pháp,
- Tùy niệm Tăng,
- Tùy niệm Giới,
- Tùy niệm Thí,
- Tùy niệm Thiên.
Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, sáu pháp này
cần phải tu tập.

THAM 3 –Tăng III, 273

1. - Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, sáu pháp cần
phải tu tập.
2. Thế nào là sáu?
- Tưởng vô thường,
- Tưởng khổ trong vô thường,
- Tưởng vô ngã trong khổ,
- Tưởng đoạn tận,
- Tưởng ly tham,

THAM SÂN SI                                        692

- Tưởng đoạn diệt. Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, sáu pháp này cần phải tu tập.

THAM 4 – 274tc3

1. - Này các Tỷ-kheo, để liễu tri tham... để đoạn
diệt... để đoạn tận... để trừ diệt, để làm cho tàn tạ, để
ly tham, để đoạn diệt, để trừ bỏ, để từ bỏ tham, sáu
pháp cần phải tu tập. Thế nào là sáu?
(Xem 121 123)
2. Này các Tỷ-kheo, để thắng tri sân... si, phẫn nộ,
hiềm hận, giả dối, não hại, tật đố, xan lẫn, lừa đảo,
man trá, phản trắc, ngoan cố, bồng bột, nông nỗi,
mạn, tăng thượng mạn, kiêu, phóng dật... để liễu tri,
để đoạn diệt, để đoạn tận, để trừ diệt, để làm cho tàn
tạ, để ly tham, để đoạn diệt, để trừ bỏ, để từ bỏ... sáu
pháp này cần phải tu tập.
Thế Tôn thuyết như vậy, các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ
lời Thế Tôn dạy.

THAM SÂN SI                                            693

118 Tham ăn - Kinh SÓNG BIỂN – Tăng II, 49

SÓNG BIỂN – Tăng II, 49

1. - Có bốn sự sợ hãi này, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi với người đi xuống nước.

Thế nào là bốn?

-   Sợ hãi về sóng,
-   Sợ hãi về cá sấu,
-   Sợ hãi về nước xoáy,
-   Sợ hãi về cá dữ.

Có bốn sự sợ hãi này, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi với người đi xuống nước.

2. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, đối với một số
thiện nam tử đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình trong Pháp và Luật này, có bốn sự sợ hãi
được chờ đợi.

Thế nào là bốn?

- Sợ hãi về sóng, - Sợ hãi về cá sấu, - Sợ hãi về nước xoáy,

THAM SÂN SI                                       694

- Sợ hãi về cá dữ.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi về sóng?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có thiện nam tử vì lòng
tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.
Vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta nay bị sanh, già, chết,
sầu, bi, khổ, ưu, não áp bức, bị khổ áp bức, bị khổ
chi phối. Tuy vậy, ta mong có thể thấy được sự
chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này". Khi được xuất gia
như vậy, vị này được các vị đồng Phạm hạnh
giảng dạy, khuyên giáo: "Thầy cần phải đi ra như
vậy, Thầy cần phải đi về như vậy, Thầy cần phải
ngó tới như vậy, Thầy cần phải ngó quanh như
vậy. Thầy cần phải co tay như vậy, Thầy cần phải
duỗi tay như vậy, Thầy cần phải mang y sanghati
như vậy, mang bát y như vậy".
- Vị ấy suy nghĩ như sau: "Trước kia, khi chúng ta
chưa xuất gia, chính chúng ta giảng dạy, khuyên
giáo người khác. Những người này giống như con
chúng ta, giống như cháu chúng ta, lại nghĩ rằng
cần phải giảng dạy chúng ta, cần phải khuyên giáo
chúng ta". Vị ấy phẫn nộ, không hoan hỷ, từ bỏ
học tập và trở về hoàn tục. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, người này được gọi là vị Tỷ-kheo sợ hãi về
sóng. Này các Tỷ-kheo, sợ hãi về sóng là đồng

THAM SÂN SI                                         695

nghĩa với phẫn não. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sợ hãi về sóng.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi về cá sấu?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có thiện nam tử vì lòng
tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.
Vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta nay bị sanh, già, chết,
sầu, bi, khổ, ưu, não áp bức, bị khổ áp bức, bị khổ
chi phối. Tuy vậy, ta mong có thể thấy được sự
chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này". Khi được xuất gia
như vậy, vị này được các vị đồng Phạm hạnh
giảng dạy, khuyên giáo: "Thầy cần phải nhai cái
này, Thầy không nên nhai cái này; Thầy nên ăn
cái này, Thầy không nên ăn cái này; Thầy nên
nếm cái này, Thầy không nên nếm cái này; Thầy
nên uống cái này, Thầy không nên uống cái này;
cái gì Thầy được phép, Thầy nên nhai, cái gì Thầy
không được phép, Thầy không nên nhai; cái gì
được phép, Thầy nên ăn, cái gì không được phép,
Thầy nên ăn; cái gì được phép, Thầy nên nếm, cái
gì không được phép, Thầy nên nếm; cái gì được
phép, Thầy nên uống, cái gì không được phép,
Thầy nên uống; đúng thời Thầy nên nhai, không
đúng thời Thầy không nên nhai; đúng thời Thầy
nên ăn, không đúng thời Thầy không nên ăn; đúng
thời Thầy nên nếm, không đúng thời Thầy không

THAM SÂN SI                                        696

nên nếm; đúng thời Thầy nên uống, không đúng
thời Thầy không nên uống".
- Vị ấy suy nghĩ như sau: "Trước kia, khi chúng ta
chưa xuất gia, cái gì chúng ta muốn, chúng ta nhai,
cái gì chúng ta không muốn, chúng ta không nhai.
Cái gì chúng ta muốn, chúng ta ăn, cái gì chúng ta
không muốn, chúng ta không ăn. Cái gì chúng ta
muốn, chúng ta nếm, cái gì chúng ta không muốn,
chúng ta không nếm. Cái gì chúng ta muốn, chúng
ta uống, cái gì chúng ta không muốn, chúng ta
không uống. Cái gì được phép, chúng ta nhai, cái
gì không được phép, chúng ta cũng nhai. Cái gì
được phép, chúng ta ăn, cái gì không được phép,
chúng ta cũng ăn. Cái gì được phép, chúng ta nếm,
cái gì không được phép, chúng ta cũng nếm. Cái
gì được phép, chúng ta uống, cái gì không được
phép, chúng ta cũng uống. Cái gì đúng thời, chúng
ta nhai, cái gì không đúng thời, chúng ta nhai. Cái
gì đúng thời, chúng ta ăn, cái gì không đúng thời,
chúng ta ăn. Cái gì đúng thời, chúng ta nếm, cái
gì không đúng thời, chúng ta nếm. Cái gì đúng
thời, chúng ta uống, cái gì không đúng thời, chúng
ta uống. Khi các gia đình có tín tâm cúng dường
chúng ta ban ngày, phi thời, những món ăn thượng
vị loại cứng và loại mềm, hình như những món
này, chúng ta bị chận đứng lại trên miệng". Như
vậy, vị ấy từ bỏ học tập và trở về hoàn tục. Này

THAM SÂN SI                                        697

các Tỷ-kheo, Sợ hãi về cá sấu là đồng nghĩa với tham ăn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sự sợ hãi về cá sấu.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi về nước xoáy?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có thiện nam tử vì lòng
tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.
Vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta nay bị sanh, già, chết,
sầu, bi, khổ, ưu, não áp bức, bị khổ áp bức, bị khổ
chi phối. Tuy vậy, ta mong có thể thấy được sự
chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này". Khi được xuất gia
như vậy, vị này buổi sáng đắp y, tay cầm y bát, đi
vào làng hay thị trấn để khất thực, không phòng
hộ thân, không phòng hộ lời, không phòng hộ tâm,
niệm không an trú, các căn không phòng hộ,
hưởng thụ được cung cấp đầy đủ, được thực hiện
năm dục trưởng dưỡng và cảm thấy hoan hỷ trong
ấy.
- Vị này suy nghĩ như sau: "Chúng ta xưa kia chưa
xuất gia đã hưởng thọ, được cung cấp đầy đủ,
được thực hiện năm dục trưởng dưỡng và cảm
thấy hoan hỷ trong đó. Vì nhà ta có tài sản, ta có
thể vừa hưởng thọ tài sản, vừa làm các công đức".
Vị ấy từ bỏ học tập và trở về hoàn tục. Này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là vị Tỷ-kheo bị sợ hãi bởi
sự sợ hãi về nước xoáy, từ bỏ học tập, trở về hoàn

THAM SÂN SI                                        698

tục. Này các Tỷ-kheo, sợ hãi về nước xoáy là đồng nghĩa với năm dục trưởng dưỡng. Này các Tỷ- kheo, đây gọi là sự sợ hãi về nước xoáy.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi về cá dữ?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có thiện nam tử vì lòng
tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.
Vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta nay bị sanh, già, chết,
sầu, bi, khổ, ưu, não áp bức, bị khổ áp bức, bị khổ
chi phối. Tuy vậy, ta mong có thể thấy được sự
chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này". Khi được xuất gia
như vậy, vị này buổi sáng đắp y, tay cầm y bát, đi
vào làng hay thị trấn để khất thực, không phòng
hộ thân, không phòng hộ lời, không phòng hộ tâm,
niệm không an trú, các căn không chế ngự.
- Vị này thấy ở đây những phụ nữ mặc y phục
không đoan chánh hay đắp y phục không đoan
chánh. Khi thấy những phụ nữ mặc y phục không
đoan chánh hay đắp y phục không đoan chánh, ái
dục phá hoại tâm của vị ấy. Vị này, tâm bị ái dục
phá hoại, từ bỏ học tập, trở về hoàn tục. Này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là vị Tỷ-kheo bị sợ hãi bởi
sự sợ hãi về cá dữ, từ bỏ học tập, trở về hoàn tục.
Này các Tỷ-kheo, sợ hãi về cá dữ là đồng nghĩa
với phụ nữ. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sự sợ hãi
về cá dữ.

THAM SÂN SI                                        699

Này các Tỷ-kheo, có bốn sự sợ hãi này, ở đây, một số thiện nam tử xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình trong Pháp và Luật này.

THAM SÂN SI                                       700

119 Tham ăn - Là đồng nghĩa với cá sấu - Kinh CATUMA - 67 Trung II, 253

KINH CATUMA (Catuma suttam) – Bài kinh số 67 – Trung II, 253

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Catuma trong rừng cây
Kha-lưu-lạc. Lúc bấy giờ, khoảng năm trăm Tỷ-
kheo, do Sariputta và Moggallana cầm đầu cùng đến
Catuma để yết kiến Thế Tôn. Và các Tỷ-kheo mới
đến chào đón các vị cựu trú Tỷ-kheo. Trong khi các
sàng tọa được sửa soạn và y bát được cất dọn, nên
các tiếng náo động ồn ào khởi lên. Rồi Thế Tôn bảo
Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, các tiếng náo động ồn ào kia là các tiếng gì, thật giống như tiếng hàng đánh cá tranh giành cá với nhau.

– "Bạch Thế Tôn, đó là khoảng năm trăm Tỷ- kheo, do Sariputta và Moggallama cầm đầu, đã đến Catuma để yết kiến Thế Tôn. Và các Tỷ-kheo mới

THAM SÂN SI                                        701

đến chào đón các vị cựu trú Tỷ-kheo. Trong khi các sàng tọa được sửa soạn và y bát được cất dọn, các tiếng náo động ồn ào khởi lên.

– "Vậy này Ananda, hãy nhân danh Ta bảo các Tỷ-kheo ấy: "Bậc Đạo Sư cho gọi các Tôn giả".

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn, đi đến chỗ các Tỷ-kheo ấy, sau khi đến, nói với các Tỷ-kheo ấy như sau:

– Bậc Đạo Sư cho gọi các Tôn giả.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Ananda, đi
đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo
ấy đang ngồi một bên:

– Này các Tỷ-kheo, các Ông có nghĩ chăng, các tiếng náo động ồn ào thật giống như tiếng hàng đánh cá tranh giành cá với nhau?

– Bạch Thế Tôn, đó là khoảng năm trăm Tỷ- kheo, do Sariputta và Moggallana dẫn đầu, đã đến

THAM SÂN SI                                      702

Catuma để yết kiến Thế Tôn và các Tỷ-kheo mới đến
chào đón các vị cựu trú Tỷ-kheo. Trong khi các sàng
tọa được sửa soạn và y bát được cất dọn, các tiếng
náo động ồn ào khởi lên.

– Hãy đi đi này các Tỷ-kheo, Ta đuổi các Ông. Các Ông chớ có ở gần Ta.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài, dọn dẹp lại sàng tọa, cầm lấy y bát rồi ra đi.

Lúc bấy giờ, các Thích tử trú ở Catuma đang hội
họp tại giảng đường vì một vài công cụ. Các Thích
tử trú ở Catuma thấy các Tỷ-kheo ấy từ xa đi đến,
sau khi thấy liền đến gặp các Tỷ-kheo, sau khi đến
bèn nói như sau:

– Nay chư Tôn giả đi đâu?

– Chư Huynh, chúng Tỷ-kheo bị Thế Tôn đuổi đi.

– Chư Tôn giả hãy ngồi lại một lát. Chúng tôi có thể làm cho Thế Tôn vui lòng.

THAM SÂN SI                                       703

– Thưa vâng, chư Huynh.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp các Thích tử trú ở
Catuma. Rồi các Thích tử trú ở Catuma đi đến chỗ
Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống
một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các Thích tử
trú ở Catuma bạch Thế Tôn:

 Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy hoan hỷ với chúng
Tỷ-kheo. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy tiếp đón
chúng Tỷ-kheo. Bạch Thế Tôn, ví như trước
kia, chúng Tỷ-kheo đã được Thế Tôn giúp đỡ,
cũng như vậy, mong nay Thế Tôn hãy giúp đỡ
chúng Tỷ-kheo.
 Bạch Thế Tôn, ở đây, có những vị tân Tỷ-kheo,
xuất gia chưa được bao lâu, vừa mới đến trong
pháp luật này. Không được yết kiến Thế Tôn,
họ có thể đổi khác, họ có thể biến dạng.
 Ví như, bạch Thế Tôn, các hạt giống cây nếu
không được nước, chúng có thể đổi khác,
chúng có thể biến dạng. Cũng vậy, bạch Thế
Tôn, ở đây có những vị tân Tỷ-kheo, xuất gia
chưa được bao lâu, vừa mới đến trong pháp luật
này. Không được yết kiến Thế Tôn, họ có thể
đổi khác, họ có thể biến dạng.
 Ví như, bạch Thế Tôn, con nghé nếu không

THAM SÂN SI                                      704

được thấy con bò mẹ, chúng có thể đổi khác,
chúng có thể biến dạng. Cũng vậy, bạch Thế
Tôn, ở đây có những vị tân Tỷ-kheo, xuất gia
chưa được bao lâu, vừa mới đến trong pháp luật
này. Không được yết kiến Thế Tôn, họ có thể
đổi khác, họ có thể biến dạng.
 Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy hoan hỷ với chúng
Tỷ-kheo. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy tiếp đón
chúng Tỷ-kheo. Bạch Thế Tôn, ví như trước
kia, chúng Tỷ-kheo đã được Thế Tôn giúp đỡ;
cũng như vậy, mong nay Thế Tôn hãy giúp đỡ
chúng Tỷ-kheo.
Rồi Phạm thiên Sahampati (Ta bà Chủ) với
tâm của mình biết được tâm Thế Tôn. Như người
lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh tay
đang duỗi ra. Cũng như vậy, Phạm thiên biến mất ở
Phạm thiên giới và hiện ra trước mặt Thế Tôn. Rồi
Phạm thiên Sahampati, đắp thượng y vào một bên
vai, chấp tay hướng đến Thế Tôn và bạch Thế Tôn:
 Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy hoan hỷ với chúng
Tỷ-kheo. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy tiếp đón
chúng Tỷ-kheo. Bạch Thế Tôn, ví như trước
kia chúng Tỷ-kheo đã được Thế Tôn giúp đỡ;
cũng như vậy, mong nay Thế Tôn hãy giúp đỡ
chúng Tỷ-kheo.

THAM SÂN SI                                        705

 Bạch Thế Tôn, ở đây, có những tân Tỷ-kheo,
xuất gia chưa được bao lâu, vừa mới đến trong
pháp luật này. Không được yết kiến Thế Tôn,
họ có thể đổi khác, họ có thể biến dạng.
 Ví như, bạch Thế Tôn, các hạt giống cây nếu
không được nước, chúng có thể đổi khác,
chúng có thể biến dạng; cũng vậy, bạch Thế
Tôn, ở đây, có những vị tân Tỷ-kheo, xuất gia
chưa được bao lâu, vừa mới đến trong pháp luật
này. Không được yết kiến Thế Tôn, họ có thể
đổi khác, họ có thể biến dạng.
 Ví như, bạch Thế Tôn, con nghé, nếu không
được thấy con bò mẹ, nó có thể đổi khác, nó có
thể biến dạng; cũng vậy, bạch Thế Tôn, ở đây,
có những tân Tỷ-kheo, xuất gia chưa được bao
lâu, vừa mới đến trong pháp luật này. Không
được yết kiến Thế Tôn, họ có thể đổi khác, họ
có thể biến dạng.
 Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy hoan hỷ với chúng
Tỷ-kheo. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy tiếp đón
chúng Tỷ-kheo. Bạch Thế Tôn, ví như trước
kia, chúng Tỷ-kheo đã được Thế Tôn giúp đỡ;
cũng như vậy, mong nay Thế Tôn hãy giúp đỡ
chúng Tỷ-kheo.
Các thích tử ở Catuma và Phạm thiên Sahampati

THAM SÂN SI                                     706

đã có thể làm Thế Tôn vui lòng với ví dụ hột giống
và ví dụ con nghé con.
Rồi Tôn giả Mahamoggallana bảo các Tỷ-kheo:
– Chư Hiền, hãy đứng dậy! Hãy cầm lấy y và
bình bát! Thế Tôn đã được các Thích tử trú ở Catuma
và Phạm thiên Sahampati làm cho vui lòng với ví dụ
hột giống và ví dụ con nghé con.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Mahamoggallana, từ chỗ ngồi đứng dậy, cầm lấy y
bát, đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn
rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả
Sariputta đang ngồi một bên:

 Này Sariputta, Ông đã nghĩ gì khi chúng Tỷ-kheo bị Ta đuổi?

– Bạch Thế Tôn, khi chúng Tỷ-kheo bị Thế Tôn
đuổi, con nghĩ như sau: "Nay Thế Tôn sẽ được ít bận
rộn, sẽ được an trú trong hiện tại lạc. Chúng con nay
cũng được ít bận rộn, sẽ được an trú trong hiện tại
lạc.

– Này Sariputta, hãy chờ đợi! Này Sariputta,

THAM SÂN SI                                        707

hãy chờ đợi! Này Sariputta, chớ có để tư tưởng như vậy khởi lên Ông nữa.

Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Mahamoggallana:

 Này Moggallana, Ông đã nghĩ gì khi chúng Tỷ- kheo bị Ta đuổi?

– Bạch Thế Tôn, khi chúng Tỷ-kheo bị Thế Tôn đuổi, con nghĩ như sau: "Nay Thế Tôn sẽ được ít bận rộn, sẽ được an trú trong hiện tại lạc. Và nay con và Tôn giả Sariputta sẽ lãnh đạo chúng Tỷ-kheo.

– Lành thay, lành thay, Moggallana. Này Moggallana, chỉ có Ta hay Sariputta và Moggallana mới có thể lãnh đạo chúng Tỷ-kheo được.

Rồi Thế Tôn cho gọi các Tỷ-kheo:

 Này các Tỷ-kheo, có bốn điều đáng sợ hãi chờ đợi những ai lội xuống nước. Thế nào là bốn?

 Sợ hãi về sóng,
 Sợ hãi về cá sấu,
 Sợ hãi về nước xoáy,
 Sợ hãi về cá dữ.

THAM SÂN SI                                        708

Này các Tỷ-kheo, bốn điều đáng sợ hãi này chờ đợi những ai lội xuống nước.

 Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có bốn điều đáng
sợ hãi này, ở đây, chờ đợi những người xuất
gia, từ bỏ gia đình sống không gia đình trong Pháp
Luật này. Thế nào là bốn?

 Sợ hãi về sóng,
 Sợ hãi về cá sấu,
 Sợ hãi về nước xoáy,
 Sợ hãi về cá dữ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi về sóng?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Thiện gia nam tử
vì lòng tin, xuất gia, từ bỏ gia đình sống không
gia đình. Vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta bị sanh,
già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, áp bức, bị khổ
áp bức, bị khổ chi phối. Tuy vậy ta mong có thể
thấy được sự chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này".
 Khi được xuất gia như vậy, vị này được các vị
đồng Phạm hạnh giảng dạy, khuyên giáo: "Ông
cần phải đi ra như vậy, Ông cần phải đi về như
vậy; Ông cần phải ngó tới như vậy, Ông cần
phải ngó quanh như vậy; Ông cần phải co tay
như vậy, Ông cần phải duỗi tay như vậy; Ông

THAM SÂN SI                                       709

cần phải mang y sanghati (tăng-già-lê), mang y
bát như vậy".
 Vị ấy suy nghĩ như sau: "Trước kia, chúng ta
chưa xuất gia, chính chúng ta giảng dạy,
khuyên giáo người khác. Những người này
giống như con chúng ta, giống như cháu chúng
ta, lại nghĩ rằng cần phải giảng dạy chúng ta,
cần phải khuyên giáo chúng ta". Vị ấy từ bỏ
học tập, và trở về hoàn tục.
 Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này từ bỏ sự
học tập và trở về hoàn tục, được gọi là người bị
sợ hãi bởi sự sợ hãi về sóng. Này các Tỷ-kheo,
sợ hãi về sóng là đồng nghĩa với phẫn não.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi về cá
sấu?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Thiện gia nam tử
vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình. Vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta bị sanh,
già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não áp bức, bị khổ
áp bức, bị khổ chi phối. Tuy vậy ta mong có thể
thấy được sự chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này".
 Khi được xuất gia như vậy, vị này được các vị
đồng Phạm hạnh giảng dạy, khuyên giáo: "Ông
nên nhai cái này, Ông không nên nhai cái này;
Ông nên ăn cái này, Ông không nên ăn cái này;

THAM SÂN SI                                       710

Ông nên nếm cái này, Ông không nên nếm cái
này; Ông nên uống cái này, Ông không nên
uống cái này. Cái gì được phép, Ông nên nhai;
cái gì không được phép, Ông không nên nhai.
Cái gì được phép, Ông nên ăn; cái gì không
được phép, Ông không nên ăn. Cái gì được
phép, Ông nên nếm; cái gì không được phép,
Ông không nên nếm. Cái gì được phép, Ông
nên uống; cái gì không được phép, Ông không
nên uống. Đúng thời, Ông nên nhai, không
đúng thời, Ông không nên nhai. Đúng thời,
Ông nên ăn; không đúng thời, Ông không nên
ăn. Đúng thời, ông nên nếm; không đúng thời,
Ông không nên nếm. Đúng thời, Ông nên uống;
không đúng thời, Ông không nên uống".
 Vị ấy suy nghĩ như sau: "Trước kia chúng ta
chưa xuất gia, cái gì chúng ta muốn, chúng ta
nhai, cái gì chúng ta không muốn, chúng ta
không nhai; cái gì chúng ta muốn, chúng ta ăn;
cái gì chúng ta không muốn, chúng ta không
ăn; cái gì chúng ta muốn, chúng ta nếm, cái gì
chúng ta không muốn, chúng ta không nếm; cái
gì chúng ta muốn, chúng ta uống; cái gì chúng
ta không muốn, chúng ta không uống. Cái gì
được phép, chúng ta nhai; cái gì không được
phép, chúng ta cũng nhai. Cái gì được phép,
chúng ta ăn; cái gì không được phép, chúng ta

THAM SÂN SI                                     711

cũng ăn. Cái gì được phép, chúng ta nếm; cái
gì không được phép, chúng ta cũng nếm. Cái gì
được phép, chúng ta uống; cái gì không được
phép, chúng ta cũng uống. Cái gì đúng thời,
chúng ta nhai; cái gì phi thời, chúng ta cũng
nhai. Cái gì đúng thời, chúng ta ăn; cái gì phi
thời chúng ta cũng ăn. Cái gì đúng thời, chúng
ta nếm; cái gì phi thời chúng ta cũng nếm. Cái
gì đúng thời, chúng ta uống; cái gì phi thời
chúng ta cũng uống. Khi các gia chủ có tín tâm
cúng dường chúng ta những món ăn thượng vị
loại cứng và loại mềm, hình như các món ăn ấy
đang bị chận đứng lại trên miệng". Vị ấy từ bỏ
học tập, và trở về hoàn tục.
 Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này từ bỏ học
tập, và trở về hoàn tục, được gọi là người bị sợ
hãi bởi sự sợ hãi về cá sấu. Này các Tỷ-kheo,
sợ hãi về cá sấu là đồng nghĩa với tham ăn.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi về nước
xoáy?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Thiện gia nam tử
vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình. Vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta bị sanh,
già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, áp bức, bị khổ
áp bức, bị khổ chi phối. Tuy vậy, ta mong có
thể thấy được sự chấm dứt toàn bộ khổ uẩn

THAM SÂN SI                                       712

này".
 Khi được xuất gia như vậy, vị này buổi sáng
đắp y, cầm y bát, đi vào làng hay thị trấn để
khất thực, không phòng hộ thân, không phòng
hộ lời nói, niệm không an trú, các căn không
chế ngự. Ở đây, vị này thấy gia chủ hay con
người gia chủ hưởng thụ một cách đầy đủ, năm
dục trưởng dưỡng và cảm thấy hoan hỷ trong
ấy.
 Vị ấy suy nghĩ như sau: "Chúng ta xưa kia chưa
xuất gia đã hưởng thọ một cách đầy đủ năm dục
trưởng dưỡng và cảm thấy hoan hỷ trong ấy. Vì
nhà ta có tài sản, ta có thể vừa hưởng thọ tài
sản, vừa làm công đức", vị ấy từ bỏ học tập và
trở về hoàn tục.
 Như vậy, này các Tỷ-kheo, vị này từ bỏ học tập
và trở về hoàn tục, được gọi là người bị sợ hãi
bởi sự sợ hãi về nước xoáy. Này các Tỷ-kheo,
sợ hãi về nước xoáy là đồng nghĩa với năm dục
trưởng dưỡng.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi về cá dữ?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Thiện gia nam tử
vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không
gia đình. Vị ấy suy nghĩ như sau: "Ta bị sanh,
già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não áp bức, bị khổ

THAM SÂN SI                                       713

áp bức, bị khổ chi phối. Tuy vậy, ta mong có
thể thấy được sự chấm dứt toàn bộ khổ uẩn
này".
 Khi được xuất gia như vậy, vị này buổi sáng
đắp y, cầm y bát đi vào làng hay thị trấn để khất
thực, không phòng hộ thân, không phòng hộ lời
nói, niệm không an trú, các căn không chế ngự.
Vị này thấy ở đây các phụ nữ y phục không
đoan chánh, hay y phục mặc lộ liễu.
 Khi thấy các phụ nữ y phục không đoan chính
hay y phục lộ liễu, dục tình phá hoại tâm của vị
ấy. Vị này, tâm bị dục tình phá hoại, từ bỏ học
tập, trở về hoàn tục.
 Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này từ bỏ học
tập và trở về hoàn tục, được gọi là người bị sợ
hãi bởi sự sợ hãi về cá dữ. Này các Tỷ-kheo, sợ
hãi về cá dữ là đồng nghĩa với phụ nữ.
Này các Tỷ-kheo, những điều này là bốn điều
đáng sợ hãi ở đây, chờ đợi những người xuất gia, từ
bỏ gia đình, sống không gia đình trong pháp luật này.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy
hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THAM SÂN SI                                        714

THAM SÂN SI   715

120 Thiên chủ Sakka với hạnh không phẩn nộ - Kinh Xấu Xí – Tương I, 528

Xấu Xí – Tương I, 528

1) Tại Sàvatthi, Jetavana.

2) Tại đây... Thế Tôn nói như sau:

3) Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, có một Dạ-xoa xấu xí, thấp lùn, bụng to (Okotimako), đến ngồi trên chỗ ngồi của Thiên chủ Sakka.

4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, chư Thiên ở Tam thập
tam thiên bực tức, chán ghét, phẫn uất: "Thật vi diệu
thay! Thật hy hữu thay! Tên Dạ-xoa xấu xí, thấp lùn,
bụng to lại đến ngồi trên chỗ ngồi của Thiên chủ
Sakka!".

5) Này các Tỷ-kheo, chư Thiên ở Tam thập tam thiên
càng bực tức, chán ghét, phẫn uất bao nhiêu, thời Dạ-
xoa ấy càng đẹp hơn, càng dễ nhìn, càng dễ thương
bấy nhiêu.

6) Rồi này các Tỷ-kheo, chư Thiên ở Tam thập tam thiên đi đến Thiên chủ Sakka; sau khi đến, nói với Thiên chủ Sakka:

THAM SÂN SI                                        716

7) "- Ở đây, này Tôn giả, có một Dạ-xoa xấu xí, thấp
lùn, bụng to đến ngồi trên chỗ ngồi của Ngài. Ở đây,
này Tôn giả, chư Thiên ở Tam thập tam thiên, bực
tức, chán ghét, phẫn uất: "Thật vi diệu thay! Thật hy
hữu thay! Dạ-xoa này xấu xí, thấp lùn, bụng to lại
đến ngồi trên chỗ ngồi của Thiên chủ Sakka!".
Nhưng này Tôn giả, chư Thiên ở Tam thập tam thiên
càng bực tức, chán ghét, phẫn uất bao nhiêu, thời Dạ-
xoa xấu xí, thấp lùn, bụng to ấy càng tốt đẹp, càng
dễ nhìn và càng dễ thương bấy nhiêu. Thưa Tôn giả,
có phải Dạ-xoa ấy sẽ trở thành Dạ-xoa nuôi dưỡng
với phẫn nộ?"

8) Rồi này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka đi đến Dạ- xoa nuôi dưỡng bằng phẫn nộ ấy; sau khi đến đắp thượng y vào một bên vai, đầu gối phải quỳ trên đất, chấp tay vái Dạ-xoa nuôi dưỡng với phẫn nộ và nói lên tên của mình ba lần: "Thưa Tôn giả, tôi là Thiên chủ Sakka! Thưa Tôn giả, tôi là Thiên chủ Sakka!".

9) Này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka càng nói lên
tên của mình bao nhiêu thời Dạ-xoa ấy càng trở
thành xấu xí, thấp lùn, bụng to bấy nhiêu; và sau khi
trở thành càng xấu xí, càng thấp lùn, bụng to hơn, vị
ấy biến mất tại chỗ ấy.

10) Này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka, sau khi ngồi xuống trên chỗ ngồi của mình, làm cho hòa dịu chư

THAM SÂN SI                                        717

Thiên ở Tam thập tam thiên, ngay lúc ấy, nói lên những bài kệ này:

Tâm ta không dễ dàng,
Để cho bị thất trận,
Không dễ bị lôi kéo,
Trong xoáy nước dục tình.
Người biết đã từ lâu,
Ta không còn phẫn nộ,
Phẫn nộ không chân đứng
Một chỗ nào trong ta.
Ta không nói ác ngữ,
Vì phẫn nộ giận hờn,
Và không có khen tặng,
Những đức tánh của ta.
Thấy được lợi ích mình,
Ta tự thân chế ngự.

THAM SÂN SI                                   718

121 Thiên chủ chưa ly tham sân si - Kinh SAKKA – Tăng I, 257

SAKKA – Tăng I, 257

1. Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka
đang thuyết giảng cho chư Thiên ở cõi Trời thứ Ba
mươi ba, trong khi ấy, nói lên bài kệ như sau:
Ngày mười bốn, ngày rằm,
Ngày tám trong nửa tháng,
Kể cả phần đặc biệt,
Khéo đầy đủ cả tám,
Theo làm lễ Bố-tát
Vị ấy giống như Ta.
Bài kệ ấy, này các Tỷ-kheo, đã bị Thiên chủ Sakka
hát sai, không hát đúng, không nói đúng, nói sai,
không nói đúng. Vì cớ sao? Thiên chủ Sakka chưa ly
tham, chưa ly sân, chưa ly si.
2. Còn vị Tỷ-kheo, này các Tỷ-kheo, là bậc A-la-
hán, lậu hoặc đã đoạn tận, Phạm hạnh đã thành, việc
nên làm đã làm, gánh nặng đã đặt xuống, mục đích
đã thành đạt, hữu kiết sử đã đoạn tận, chánh trí giải
thoát. Với vị Tỷ-kheo ấy, này các Tỷ-kheo, lời nói
này mới là thích đáng.
Ngày mười bốn, ngày rằm,

THAM SÂN SI                                        719

Ngày tám trong nửa tháng,
Kể cả phần đặc biệt,
Khéo đầy đủ cả tám,
Theo làm lễ Bố-tát,
Vị ấy giống như Ta.
Vì cớ sao? Vị Tỷ-kheo ấy đã ly tham, ly sân, ly si.

3. Thuở xưa, này các Tỷ-kheo, Thiên chủ Sakka
đang thuyết giảng cho chư Thiên ở cõi Trời thứ Ba
mươi ba, trong khi ấy nói lên bài kệ như sau:
Ngày mười bốn, ngày rằm,
Ngày tám trong nửa tháng,
Kể cả phần đặc biệt,
Khéo đầy đủ cả tám,
Theo làm lễ Bố-tát,
Vị ấy giống như Ta.
Bài kệ ấy, này các Tỷ-kheo, đã bị Thiên chủ Sakka
hát sai, không hát đúng … Vì cớ sao? Ta nói rằng
Thiên chủ Sakka chưa giải thoát khỏi sanh, già, chết,
sầu, bi, khổ, ưu, não.
4. Còn vị Tỷ-kheo, này các Tỷ-kheo, là bậc A-la-
hán lậu hoặc đã đoạn tận, Phạm hạnh đã thành, việc
nên làm đã làm, gánh nặng đã đặt xuống, mục đích
đã thành đạt, hữu kiết sử đã đoạn tận, chánh trí giải
thoát. Với vị Tỷ-kheo ấy, này các Tỷ-kheo, lời nói
này mới là thích đáng:

THAM SÂN SI                                           720

Ngày mười bốn, ngày rằm,
Ngày tám trong nửa tháng,
Kể cả phần đặc biệt,
Khéo đầy đủ cả tám,
Theo làm lễ Bố-tát,
Vị ấy giống như Ta.
Vì cớ sao? Ta nói rằng, vị Tỷ-kheo ấy, đã thoát khỏi
sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, giải thoát khỏi
khổ đau.

THAM SÂN SI                                          721

122 Thuyết pháp để đoạn tận tham sân si - Kinh TÀ MẠNG ĐỆ TỬ – Tăng I, 393

TÀ MẠNG ĐỆ TỬ – Tăng I, 393

1. Môt thời, Tôn giả Ànanda trú ở Kosambi, tại khu
vườn Ghosità
Rồi một tà mạng đệ tử gia chủ đi đến Tôn giả
Ànanda; sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả Ànanda rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, tà mạng
đệ tử gia chủ nói với Tôn giả Ànanda:
- Thưa Tôn giả Ànanda, pháp của những ai được
khéo thuyết? Những ai khéo hành trì ở đời? Những
ai khéo vượt qua ở đời?
- Vậy này Gia chủ, về vấn đề này Ta sẽ hỏi Ông. Ông
kham nhẫn thế nào, hãy trả lời như vậy.
Ông nghĩ thế nào, này Gia chủ, những ai thuyết
pháp để đoạn tận tham, thuyết pháp để đoạn tận
sân, thuyết pháp để đoạn tận si, pháp có được các vị
ấy khéo thuyết hay không? Hay ở đây, Ông nghĩ thế
nào?
- Thưa Tôn giả, ai thuyết pháp để đoạn tận tham,
thuyết pháp để đoạn tận sân, thuyết pháp để đoạn

THAM SÂN SI                                       722

tận si, pháp được vị ấy khéo thuyết. Và ở đây, tôi
nghĩ như vậy.
2. - Ông nghĩ thế nào, này Gia chủ, những ai thực
hành đoạn tham, thực hành đoạn sân, thực hành
đoạn si, những vị ấy có khéo thực hành ở đời hay
không? Hay ở đây, Ông nghĩ thế nào?
- Thưa Tôn giả, những ai thực hành đoạn tham, thực
hành đoạn sân, thực hành đoạn si, những vị ấy khéo
thực hành ở đời. Và ở đây, tôi nghĩ như vậy.
3. - Ông nghĩ thế nào, này Gia chủ, với những ai
tham được đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như
thân cây tala, làm cho không thể hiện hữu, làm cho
không thể sanh khởi trong tương lai; với những ai,
sân được đoạn tận … với những ai, si được đoạn tận,
cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tala, làm cho
không thể hiện hữu, làm cho không thể sanh khởi
trong tương lai; Những vị ấy có khéo vượt qua ở đời
hay không? Hay ở đây, Ông nghĩ thế nào?
- Thưa Tôn giả, với những ai tham được đoạn tận, …
với những ai, sân được đoạn tận … với những ai, si
được đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân
cây tala, làm cho không thể hiện hữu, làm cho không
thể sanh khởi trong tương lai; Những vị ấy khéo vượt
qua ở đời. Và ở đây, tôi nghĩ như vậy.
4- Như vậy, Ông đã trả lời như sau: "Thưa Tôn giả,
những ai thuyết pháp để đoạn tận tham, thuyết pháp

THAM SÂN SI                                        723

để đoạn tận sân, thuyết pháp để đoạn tận si, pháp
được các vị ấy khéo thuyết."
Và Ông đã trả lời như sau: "Thưa Tôn giả, những ai
đã thực hành đoạn tận tham … đoạn tận sân … đoạn
tận si, những vị ấy đã khéo thực hành ở đời".
Và Ông đã trả lời như sau: "Thưa Tôn giả, những ai
đã đoạn tận tham, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân
cây tala, làm cho không thể hiện hữu, làm cho không
thể sanh khởi trong tương lai. Những ai đã đoạn tận
sân … Những ai đã đoạn tận si, đã cắt đứt từ gốc rễ
… làm cho không thể sanh khởi trong tương lai.
Những vị ấy khéo vượt qua ở đời".
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả! Thật hy hữu thay,
thưa Tôn giả! Ở đây sẽ không có tự khen pháp của
mình, không có chê trách pháp của người khác, chỉ
có thuyết pháp trong giới xứ, chỉ nói đến mục đích
mà không đề cập đến tự ngã.
5. - Thưa Tôn giả, Tôn giả thuyết pháp để đoạn tham,
thuyết pháp để đoạn sân, thuyết pháp để đoạn si, và
thưa Tôn giả, pháp được Tôn giả khéo thuyết.
- Thưa Tôn giả Ànanda, Tôn giả thực hành đoạn
tham… đoạn sân… Tôn giả thực đoạn si, Tôn giả đã
khéo thực hành ở đời.
- Thưa Tôn giả Ànanda, tham đã được Tôn giả đoạn
tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tala, làm
cho không thể hiện hữu, làm cho không thể sanh khởi

THAM SÂN SI                                         724

trong tương lai… sân đã được Tôn giả đoạn tận… si
đã được Tôn giả đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho
như thân cây tala, làm cho không thể hiện hữu, làm
cho không thể sanh khởi trong tương lai, Tôn giả đã
khéo vượt qua ở đời.
6. - Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả! Thật vi diệu thay,
thưa Tôn giả! Thưa Tôn giả, người như dựng đứng
lại những gì bị quăng ngã xuống…
Thưa Tôn giả Ànanda, con nay xin quy y Thế Tôn,
quy y Pháp và chúng Tăng. Mong Tôn giả Ànanda
nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung,
con xin trọn đời quy ngưỡng!

THAM SÂN SI                                           725

123 Thuyết pháp để đoạn tận tham sân si - Kinh VERANJÀ – Tăng III, 518

VERANJÀ –Tăng III, 518

1. Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn trú ở Veranjà, dưới gốc cây
Nalerupucimanda. Rồi Bà-la-môn Veranjà đi đến
Thế Tôn; sau khi đến, nói với Thế Tôn những lời
chào đón hỏi thăm; sau khi nói nên những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, Bà-la-môn Veranjà bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, tôi có nghe như sau: "Sa-
môn Gotama không đảnh lễ, không đứng dậy, hay
không mời ghế ngồi các Bà-la-môn già yếu, tuổi lớn
trưởng lão, đời đã được trải qua, đã đến đoạn cuối
cuộc đời".

Thưa Tôn giả Gotama, sự thể là như vậy: "Tôn giả
Gotama không đảnh lễ, không đứng dậy, hay không
mời ghế ngồi các Bà-la-môn già yếu, tuổi lớn trưởng
lão, đời đã được trải qua, đã đến đoạn cuối cuộc đời".
Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, như vậy là không
đầy đủ.

THAM SÂN SI                                         726

- Này Bà-la-môn, Ta không thấy một ai trong thế giới
chư Thiên, trong thế giới Ác ma, trong thế giới Phạm
thiên, trong quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư
Thiên và loài Người mà ta có thể đảnh lễ người ấy,
đứng dậy hay mời ghế ngồi. Này Bà-la-môn, nếu
Như Lai đảnh lễ, hay đứng dậy, hay mời ngồi ai, thời
đầu người ấy bị bể tan.

2. - Tôn giả Gotama, thật thiếu ý vị!

- Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy,
ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau:
"Sa-môn Gotama thật thiếu ý vị ". Này Bà-la-môn,
các sắc vị, thanh vị, hương vị, vị vị, xúc vị, các vị ấy,
Như Lai đã đoạn tận chúng, chặt đứt từ gốc rễ, làm
cho như thân cây tala, làm cho không thể tái sanh,
làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Này
Bà-la-môn, đây là pháp môn, với pháp môn này, ai
nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau:
"Sa-môn Gotama thật thiếu ý vị ". Nhưng Ông nói
không phải với ý nghĩa này.

3. "Tôn giả Gotama thiếu tài sản ".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama thiếu tài sản ".Này Bà-la-môn, các sắc tài sản, thanh tài sản, hương tài sản, vị tài sản,

THAM SÂN SI                                            727

xúc tài sản, các tài sản ấy, Như Lai đã đoạn tận chúng, chặt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tala, làm cho không thể tái sanh, làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Này Bà-la-môn, đây là pháp môn, với pháp môn này, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama thiếu tài sản". Nhưng Ông nói không phải với ý nghĩa này.

4. "Tôn giả Gotama chủ trương thuyết không hành động".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy,
ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau:
"Sa-môn Gotama chủ trương thuyết không hành
động". Này Bà-la-môn, Ta nói không hành động về
thân làm ác, về lời nói ác, về ý nghĩ ác. Ta nói không
hành động về các pháp ác, bất thiện. Này Bà-la-môn,
đây là pháp môn, với pháp môn này, ai nói về ta một
cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn
Gotama chủ trương thuyết không hành động".
Nhưng Ông nói không phải với ý nghĩa này.

5. "Tôn giả Gotama chủ trương thuyết đoạn diệt ".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama chủ trương thuyết đoạn diệt ". Này Bà-la-môn, Ta tuyên bố đoạn diệt tham, sân, si. Ta

THAM SÂN SI                                         728

tuyên bố đoạn diệt các ác, bất thiện pháp. Này Bà-
la-môn, đây là pháp môn, với pháp môn này, ai nói
về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-
môn Gotama chủ trương thuyết đoạn diệt ". Nhưng
Ông nói không phải với ý nghĩa này.

6. "Tôn giả Gotama là người nhàm chán".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy,
ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau:
"Sa-môn Gotama là người nhàm chán". Này Bà-la-
môn, Ta nhàm chán thân làm ác, miệng nói ác, ý
nghĩ ác. Ta nhàm chán sự thành tựu các pháp ác, bất
thiện. Này Bà-la-môn, đây là pháp môn, với pháp
môn này, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói
như sau: "Sa-môn Gotama là người nhàm chán ".
Nhưng Ông nói không phải với ý nghĩa này.

7. "Tôn giả Gotama là người chủ trương hư vô chủ nghĩa".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama là người chủ trương hư vô". Này Bà-la-môn, Ta thuyết pháp để hư vô tham, sân, si. Ta thuyết pháp để hư vô các pháp ác, bất thiện. Này Bà- la-môn, đây là pháp môn, với pháp môn này, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-

THAM SÂN SI                                       729

môn Gotama là người chủ trương hư vô". Nhưng Ông nói không phải với ý nghĩa này.

8. "Tôn giả Gotama là người khổ hạnh".

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama là người khổ hạnh ". Này Bà-la- môn, Ta tuyên bố rằng cần phải khổ hạnh các pháp ác, bất thiện, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Này Bà-la-môn, với ai, các pháp ác, bất thiện, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác được tu khổ hạnh, được đoạn tận, được cắt đứt từ gốc rễ, được làm cho như thân cây tala, được làm cho không thể tái sanh, được làm cho không thể sanh khởi trong tương lai, Ta tuyên bố rằng người ấy là người khổ hạnh. Này Bà-la-môn, với Như Lai, các pháp ác, bất thiện, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác đã được tu khổ hạnh, được đoạn tận, được cắt đứt từ gốc rễ, được làm cho như thân cây tala, được làm cho không thể tái sanh, được làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Này Bà-la-môn, đây là pháp môn, với pháp môn này, ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama là người khổ hạnh". Nhưng Ông nói không phải với ý nghĩa này.

9. "Tôn giả Gotama chủ trương không nhập thai".

THAM SÂN SI                                       730

Này Bà-la-môn, có pháp môn này, do pháp môn ấy,
ai nói về ta một cách chơn chánh có thể nói như sau:
"Sa-môn Gotama chủ trương không nhập thai". Này
Bà-la-môn, với ai mà khả năng nhập thai tái sanh
trong tương lai đã đoạn tận, chặt đứt từ gốc rễ, làm
cho như thân cây tala, làm cho không thể tái sanh,
làm cho không thể sanh khởi trong tương lai, Ta
tuyên bố rằng người ấy chủ trương không nhập thai.
Này Bà-la-môn, Như Lai đã đoạn tận khả năng nhập
thai tái sanh trong tương lai đã đoạn tận, đã chặt đứt
từ gốc rễ, đã làm cho như thân cây tala, đã làm cho
không thể tái sanh, đã làm cho không thể sanh khởi
trong tương lai. Này Bà-la-môn, đây là pháp môn,
với pháp môn này, ai nói về ta một cách chơn chánh
có thể nói như sau: "Sa-môn Gotama chủ trương
không nhập thai". Nhưng Ông nói không phải với ý
nghĩa này.

Ví như, này Bà-la-môn, có tám, mười hay mười hai
cái trứng của con gà mái, được con gà mái khéo ấp
nằm, ấp nóng và ấp dưỡng, và con gà nào trong
những con gà con ấy, đầu tiên hết, lấy chân, móng,
đầu, miệng hay mỏ phá vỡ vỏ trứng gà, ra ngoài một
cách an toàn, con ấy được gọi là con trưởng hay con
trẻ nhất?

THAM SÂN SI                                         731

- Thưa Tôn giả Gotama, con ấy phải được gọi là con trưởng. Thật vậy, thưa Tôn giả Gotama, con ấy là con trưởng trong tất cả các con gà ấy.

10. - Cũng vậy, này Bà-la-môn, khi Ta, vì chúng sanh bị vô minh chi phối, như sanh ra từ trứng, bị bao trùm, đã phá vỡ vỏ trứng vô minh, một mình chứng được vô thượng Chánh Đẳng Giác ở đời. Này Bà-la-môn, thật sự Ta là vị đệ nhất, tối thắng ở đời.

Lại nữa, này Bà-la-môn, Ta tinh cần tinh tấn, không
biếng nhác. Ta trú niệm, không có thất niệm, thân
được khinh an, không có tháo động, định tĩnh, nhất
tâm.

11. Này Bà-la-môn, ly dục, ly pháp bất thiện, Ta đã chứng đạt và an trú sơ Thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ.

Làm cho tịnh chỉ tầm và tứ, Ta chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tỉnh nhất tâm.

Ly hỷ Ta trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ, mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú. Ta chứng đạt và an trú Thiền thứ ba.

THAM SÂN SI                                        732

Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ từ trước, Ta chứng đạt và an trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm, thanh tịnh.

12. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, không dao động, như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến Túc mạng minh. Ta nhớ đến đời sống quá khứ, một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Ta nhớ rằng: "Tại chỗ kia, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giao cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giao cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, Ta được sanh ra ở đây". Như vậy, Ta nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các nét chi tiết.

Này Bà-la-môn, đây là trong canh một, Ta chứng được minh thứ nhất, vô minh diệt, minh sanh, bóng tối diệt, ánh sáng sanh. Do Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần. Này Bà-la-môn, đây là sự xuất

THAM SÂN SI                                         733

sanh thứ nhất của Ta, như con gà con sanh ra khỏi vỏ trứng.

13. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, trong sáng, không
cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử
dụng, vững chắc, không dao động, như vậy, Ta dẫn
tâm, hướng tâm đến Trí tuệ về sanh tử của chúng
sanh.

Với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, Ta thấy sự sống
và sự chết của chúng sanh. Ta biết rõ rằng chúng
sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô
xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh
nghiệp của họ.

Những hạng chúng sanh này thành tựu thân làm ác, thành tựu miệng nói ác, thành tựu ý nghĩ ác, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Còn những hạng chúng sanh nào, thành tựu thân làm
lành, thành tựu miệng nói lành, thành tựu ý nghĩ
lành, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh
kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến. Những người
này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên
các thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

THAM SÂN SI                                         734

Như vậy, với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, Ta
thấy sự sống và sự chết của chúng sanh. Ta biết rõ
rằng chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người
đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều
do hạnh nghiệp của họ.

Này Bà-la-môn, đây là trong canh giữa, Ta chứng
được minh thứ hai, vô minh diệt, minh sanh, bóng tối
diệt, ánh sáng sanh. Do Ta sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần. Này Bà-la-môn, đây là sự xuất
sanh thứ hai của Ta, như con gà con sanh ra khỏi vỏ
trứng.

14. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, không dao động, như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến Lậu tận trí. Ta biết như thật: "Đây là khổ", biết như thật: "Đây là khổ tập", biết như thật: "Đây là Khổ diệt", biết như thật: "Đây là con đường đưa đến Khổ diệt", biết như thật: "Đây là những lậu hoặc", biết như thật: "Đây là nguyên nhân của lậu hoặc ", biết như thật: "Đây là các lậu hoặc diệt", biết như thật: "Đây là con đường đưa đến lậu hoặc diệt". Do biết như vậy, thấy như vậy, tâm của ta thoát khỏi lậu dục, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: "Sanh đã diệt, Phạm hạnh đã

THAM SÂN SI                                        735

thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa".

Này Bà-la-môn, đây là trong canh cuối, Ta chứng
được minh thứ ba, vô minh diệt, minh sanh, bóng tối
diệt, ánh sáng sanh. Do Ta sống không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần. Này Bà-la-môn, đây là sự xuất
sanh thứ ba của Ta, như con gà con sanh ra khỏi vỏ
trứng.

15. Được nghe nói như vậy, Bà-la-môn Veranja bạch Thế Tôn:

- Đệ nhất là Tôn giả Gotama!

Tối thắng là Tôn giả Gotama!

Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama, như người dựng đứng dậy những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho những người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối, để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y pháp, quy y chúng Tỷ-kheo. Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

THAM SÂN SI                                       736

THAM SÂN SI   737

124 Thế Tôn sống an lạc vì đã đoạn tận tham sân si - Kinh VỀ ÀLAVÌ – Tăng I, 244

VỀ ÀLAVÌ – Tăng I, 244

Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn ở Àlavì, tại Gomagga, trong rừng
Simsapà, trên chỗ có trải lá.
Rồi Hatthaka, người Àlavì, đang đi bộ hành du
ngoạn, thấy Thế Tôn đang ngồi trên chỗ có trải lá
trong rừng Simsapà ở Gomagga, thấy vậy, liền đi đến
Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Hatthaka
người Àlavì bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn sống có an lạc
không?
- Phải, này Hoàng Tử, ta sống được an lạc. Và
những ai cảm thấy an lạc ở đời, Ta là một trong số
những người ấy.
- Bạch Thế Tôn, lạnh là đêm mùa đông, thời
gian giữa những ngày tám (trước và sau ngày rằm)
là thời gian tuyết rơi, cứng rắn là đất do trâu bò dẫm
đạp, mỏng manh là nệm làm bằng lá, lưa thưa là

THAM SÂN SI                                         738

những lá của cây, lạnh là tấm vải cà-sa, và lạnh là làn
gió thổi.
Rồi Thế Tôn nói như sau:
- Dẫu vậy, này Hoàng Tử, Ta sống được an
lạc. Và những ai cảm thấy an lạc ở đời, Ta là một
trong số những người ấy. Vậy nay, này Hoàng Tử, ở
đây ta sẽ hỏi Hoàng Tử, nếu có thể kham nhẫn,
Hoàng Tử hãy trả lời. Hoàng Tử nghĩ thế nào, này
Hoàng Tử? Ở đây, người gia chủ hay con người gia
chủ có nhà có nóc nhọn, với các tường trét trong trét
ngoài, che chở khỏi gió, chốt cửa được khóa chặt,
các cửa sổ được đóng kín. Trong ấy, có một chỗ nằm
có trải tấm thảm len với lông dài, với tấm vải giường
bằng len trắng, chăn len thêu bông, nệm bằng da quý
con sơn dương kadali, tấm thảm có tàn che phía trên
và gối nệm đỏ cả hai đầu, có đèn thắp đỏ và bốn bà
vợ đẹp hầu hạ. Này Hoàng Tử, Hoàng Tử nghĩ thế
nào, người ấy nằm ngủ có an lạc không? Hay Hoàng
Tử nghĩ thế nào?
- Bạch Thế Tôn, người ấy nằm ngủ an lạc.
Nếu có những người cảm thấy an lạc ở đời, người ấy
là một trong những người ấy.
- Hoàng Tử nghĩ thế nào, này Hoàng tử, với
người gia chủ hay người con của người gia chủ ấy,
khởi lên những nhiệt lão về thân hay về tâm, do tham

THAM SÂN SI                                          739

ái sanh. Bị nung đốt bởi những nhiệt não do tham ái
sanh, người ấy có cảm thấy đau khổ không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Người gia chủ hay con của người gia chủ ấy,
này Hoàng Tử, bị nung đốt bởi những nhiệt não do
tham ái sanh, cảm thấy đau khổ. Tham ái ấy, Như
Lai đã đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân
cây tala, làm cho không thể hiện hữu, làm cho không
thể sanh khởi trong tương lai. Do vậy Ta cảm thấy
an lạc.
- Hoàng Tử nghĩ thế nào, này Hoàng Tử, với
người gia chủ hay con của người gia chủ ấy, khởi lên
những nhiệt não về thân hay tâm do sân sanh… do
si sanh. Bị nung đốt bởi những nhiệt não do si sanh,
người ấy có cảm thấy đau khổ không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Người gia chủ hay con của người gia chủ ấy,
này Hoàng Tử, bị nung đốt bởi những nhiệt não do
si sanh, cảm thấy đau khổ. Si ấy, Như Lai đã đoạn
tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây tala, làm
cho không thể hiện hữu, làm cho không thể sanh khởi
trong tương lai. Do vậy ta cảm thấy an lạc.
Luôn luôn được an lạc,
Vị Phạm chí tịch tịnh
Không bị dục uế nhiễm
Trong mát, không sanh y,

THAM SÂN SI                                         740

Mọi tham trước dứt đoạn,
Nhiếp phục tâm sầu khổ,
An tịnh, cảm thọ lạc
Với tâm đạt an tịnh.

THAM SÂN SI                        741

125 Thế Tôn tán thán loại thiền nào - Kinh SANDHA – Tăng IV, 655

SANDHA – Tăng IV,655

1. Một thời Thế Tôn trú ở Nàtika, tại ngôi nhà có lợp ngói. Rồi Tôn giả Sandha đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Sandha đang ngồi một bên:

2. Này Sandha, hãy tu Thiền với sự Thiền định của con ngựa thuần thục, chớ có với Thiền định của con ngựa chưa thuần thục.

Và này Sandha, thế nào là Thiền định của con ngựa chưa thuần thục?

3. Con ngựa chưa thuần thục, khi bị cột vào máng ăn, liền Thiền tư: "Cỏ ăn, cỏ ăn". Vì sao? Này Sandha, con ngựa chưa thuần thục, khi bị cột vào máng ăn, không có nghĩ như sau: "Không biết hôm nay, người đánh xe điều phục ngựa sẽ bảo ta làm việc gì? Nay ta có thể làm gì để báo đáp? " Con ngựa bị cột vào máng ăn, chỉ Thiền tư: "Cỏ ăn, cỏ ăn! "

Cũng vậy, này Sandha, ở đây có hạng người chưa được thuần thục, khi đi đến ngôi rừng, hay khi đi đến

THAM SÂN SI                                        742

gốc cây, hay khi đi đến ngôi nhà trống, trú với tâm bị dục tham ám ảnh, bị dục tham chi phối, không như thật rõ biết sự xuất ly khỏi dục tham đã khởi lên. Người ấy tàng trữ dục tham vào trong, rồi Thiền tư, Thiền lự, Thiền liên tục, Thiền quán... trú với tâm bị sân ám ảnh, bị sân chi phối... trú với tâm bị hôn trầm thụy miên ám ảnh, bị hôn trầm thụy miên chi phối... trú với tâm bị trạo hối ám ảnh, bị trạo hối chi phối... trú với tâm bị nghi hoặc ám ảnh, bị nghi hoặc chi phối, không như thật rõ biết sự xuất ly ra khỏi nghi hoặc đã khởi lên. Người ấy tàng trữ nghi hoặc vào trong, rồi Thiền tư, Thiền lự, Thiền liên tục, Thiền quán. Người ấy Thiền tư, y chỉ vào đất, Thiền tư y chỉ vào nước, Thiền tư y chỉ vào lửa, Thiền tư y chỉ vào gió, Thiền tư y chỉ vào Không vô biên xứ, Thiền tư y chỉ vào Thức vô biên xứ, Thiền tư y chỉ vào Vô sở hữu xứ, Thiền tư y chỉ vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Thiền tư y chỉ vào đời này, Thiền tư y chỉ vào đời sau, phàm điều gì được thấy, được nghe, được cảm giác, được thức tri, được đạt đến, được tầm cầu đến, được ý suy tư, đều y chỉ vào đấy người ấy Thiền tư. Như vậy, này Sandha, là người Thiền tư không thuần thục.

Và này Sandha, như thế nào là Thiền tư như con ngựa thuần thục?

THAM SÂN SI                                          743

4. Con ngựa hiền lương, này Sandha, con ngựa được thuần thục, khi bị cột vào máng ăn, không có Thiền tư: "Cỏ ăn, cỏ ăn! " Vì sao? Này Sandha, con ngựa đã thuần thục, khi bị cột vào máng ăn, suy nghĩ như sau: "Không biết hôm nay, người đánh xe điều phục ngựa sẽ bảo ta làm việc gì? Nay ta có thể làm gì để báo đáp? " Con ngựa ấy bị cột vào máng ăn, không có Thiền tư: "Cỏ ăn, cỏ ăn! " Con ngựa hiền lương, này Sandha, được thuần thục, nhìn sự áp dụng cây gậy thúc ngựa hiền lương như là món nợ, như là trói buộc, như là một thiệt hại, như là một điềm xấu.

Cũng vậy, này Sandha, con người hiền thiện, thuần thục, khi đi đến ngôi rừng, khi đi đến gốc cây, khi đi đến ngôi nhà trống, trú với tâm không bị dục tham ám ảnh, không bị dục tham chinh phục, như thật quán tri sự xuất ly khỏi dục tham đã khởi lên. Vị ấy an trú với tâm không bị sân ám ảnh... Vị ấy an trú với tâm không bị si ám ảnh... Vị ấy an trú với tâm không bị hôn trầm thụy miên ám ảnh... Vị ấy an trú với tâm không bị trạo hối ám ảnh... Vị ấy an trú với không tâm bị nghi hoặc ám ảnh, không bị nghi hoặc chinh phục, như thật rõ biết sự xuất ly ra khỏi nghi hoặc đã khởi lên. Vị ấy Thiền tư không y chỉ vào đất, Thiền tư không y chỉ vào nước, Thiền tư không y chỉ vào lửa, Thiền tư không y chỉ vào gió, Thiền tư không y chỉ vào Không vô biên xứ, Thiền tư không

THAM SÂN SI                                         744

y chỉ vào Thức vô biên xứ, Thiền tư không y chỉ vào
Vô sở hữu xứ, Thiền tư không y chỉ vào Phi tưởng
phi phi tưởng xứ, Thiền tư không y chỉ vào đời này,
Thiền tư không y chỉ vào đời sau, phàm điều gì được
thấy, được nghe, được cảm giác, được thức tri, được
đạt đến, được tầm cầu đến, được ý suy tư, thiền tư
không y chỉ vào cái ấy. Tuy vậy, vị ấy vẫn có Thiền
tư.

Lại nữa, này Sandha, với vị ấy Thiền tư như vậy, chư
Thiên với Thiên chủ, các Phạm thiên với chúng
Phạm thiên, dầu từ xa, đảnh lễ con người hiền thiện
thuần thục:

Chúng tôi đảnh lễ Ngài,
Con người hiền, thuần thục,
Chúng tôi đảnh lễ Ngài,
Con người bậc Thượng thủ,
Y chỉ gì Ngài Thiền,
Chúng tôi không được biết.

5. Khi nghe nói như vậy, Tôn giả Sandha bạch Thế Tôn:

- Thiền như thế nào, bạch Thế Tôn là con người hiền thiện thuần phục Thiền tư? Vị ấy Thiền tư không y chỉ vào đất, Thiền tư không y chỉ vào nước, Thiền tư không y chỉ vào lửa, Thiền tư không y chỉ vào gió,

THAM SÂN SI                                       745

Thiền tư không y chỉ vào Không vô biên xứ, Thiền
tư không y chỉ vào Thức vô biên xứ, Thiền tư không
y chỉ vào Vô sở hữu xứ, Thiền tư không y chỉ vào
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Thiền tư không y chỉ vào
thế giới này, Thiền tư không y chỉ vào thế giới sau,
và phàm cái gì được thấy, được nghe, được cảm giác,
được thức tri, được tầm cầu, được đạt đến, được ý
suy tư, vị ấy Thiền tư, không y chỉ vào cái ấy. Tuy
vậy, vị ấy vẫn có Thiền tư.

Thiền tư như thế nào, bạch Thế Tôn là con người
hiền thiện thuần thục, khiến chư Thiên với Thiên
chủ, các Phạm thiên với chúng Phạm thiên dầu từ xa,
đảnh lễ con người hiền thiện thuần thục:

Chúng tôi đảnh lễ Ngài,
Con người hiền, thuần thục,
Chúng tôi đảnh lễ Ngài,
Con người bậc Thượng thủ,
Y chỉ gì Ngài Thiền,
Chúng tôi không được biết.

6. Ở đây này Sandha, với con người hiền thiện thuần thục, tưởng đất trong đất được sáng tỏ, tưởng nước trong nước được sáng tỏ, tưởng lửa trong lửa được sáng tỏ, tưởng gió trong gió được sáng tỏ, tưởng Không vô biên xứ trong Không vô biên xứ được sáng tỏ, tưởng Thức vô biên xứ trong Thức vô biên xứ

THAM SÂN SI                                       746

được sáng tỏ, tưởng Vô sở hữu xứ trong Thức vô sở
hữu xứ được sáng tỏ, tưởng Phi tưởng phi phi tưởng
xứ trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ được sáng tỏ,
tưởng thế giới này trong thế giới này được sáng tỏ,
tưởng thế giới sau trong thế giới sau được sáng tỏ,
phàm cái gì được thấy, được nghe, được cảm giác,
được thức tri, được tầm cầu, được đạt đến, được ý
suy tư, tưởng tại đấy được sáng tỏ.

Thiền tư như vậy, này Sandha, là người đã hiền thiện thuần thục, vị ấy Thiền tư không y chỉ vào đất, Thiền tư không y chỉ vào nước, Thiền tư không y chỉ vào lửa, Thiền tư không y chỉ vào gió, Thiền tư không y chỉ vào Không vô biên xứ, Thiền tư không y chỉ vào Thức vô biên xứ, Thiền tư không y chỉ vào Vô sở hữu xứ, Thiền tư không y chỉ vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Thiền tư không y chỉ vào thế giới này, Thiền tư không y chỉ vào thế giới sau. Và phàm cái gì được thấy, được nghe, được cảm giác, được thức tri, được tầm cầu, được ý suy tư, Thiền tư không y chỉ vào cái ấy. Tuy vậy vẫn có Thiền tư.

Do Thiền tư như vậy, này Sandha, là con người hiền
thiện thuần thục, khiến chư Thiên với Thiên chủ, các
Phạm thiên với chúng Phạm thiên dầu từ xa, đảnh lễ
con người hiền thiện thuần thục:

Chúng tôi đảnh lễ Ngài,

THAM SÂN SI                                        747

Con người hiền, thuần thục,
Chúng tôi đảnh lễ Ngài,
Con người bậc Thượng thủ,
Y chỉ gì Ngài Thiền,
Chúng tôi không được biết.

THAM SÂN SI                           748

126 Thế nào là ác pháp - Kinh THỪA TỰ PHÁP – 3 Trung I, 31

KINH THỪA TỰ PHÁP (Dhammadayada sutta) – Bài kinh số 3 – Trung I, 31

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Khi ở tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo",

– "Bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói:

- Này các Tỷ-kheo, hãy là người thừa tự pháp
của Ta, đừng là những người thừa tự tài vật. Ta có
lòng thương tưởng các Người và Ta nghĩ: "Làm sao
những đệ tử của Ta là những người thừa tự pháp của
Ta, không phải là những người thừa tự tài vật".

Và này các Tỷ-kheo, nếu các Người là những người thừa tự tài vật của Ta, không phải là những

THAM SÂN SI                                     749

người thừa tự pháp, thì không những các Người trở
thành những người mà người ta nói: "Cả thầy và trò
đều là những người thừa tự tài vật, không phải là
những người thừa tự pháp", mà cả Ta cũng trở thành
người mà người ta nói: "Cả thầy và trò đều là những
người thừa tự tài vật, không phải là những người thừa
tự pháp".

Và này các Tỷ-kheo, nếu các Người là những
người thừa tự pháp của Ta, không phải là những
người thừa tự tài vật, thời không những các người trở
thành những người mà người ta nói: "Cả Thầy và trò
là những người thừa tự pháp, không phải là những
người thừa tự tài vật", mà cả Ta cũng trở thành người
mà người ta nói: "Cả Thầy và trò đều là những người
thừa tự pháp, không phải là những người thừa tự tài
vật". Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy là những người
thừa tự pháp của Ta, đừng là những người thừa tự tài
vật. Ta có lòng thương tưởng các Người và Ta nghĩ:
"Làm sao những đệ tử của Ta là những người thừa tự
pháp của Ta, không phải là những người thừa tự tài
vật".

Này các Tỷ-kheo, ở đây, một thời Ta ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý, và còn lại đồ ăn tàn thực của Ta đáng được quăng bỏ. Khi ấy có hai Tỷ-kheo đến, đói

THAM SÂN SI                                        750

lả và kiệt sức. Ta có thể nói với hai vị ấy: "Này các Tỷ-kheo, Ta ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý, và còn lại đồ ăn tàn thực này của Ta đáng được quăng bỏ. Nếu các Người muốn, hãy ăn đi. Nếu các Người không muốn ăn, Ta sẽ quăng đồ ăn ấy tại chỗ không có cỏ xanh, hay Ta sẽ bỏ xuống chỗ nước không có chúng sanh trong ấy". Rồi một Tỷ-kheo có thể nghĩ như sau: "Nay Thế Tôn ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý; và đây là đồ ăn tàn thực của Thế Tôn, đáng được quăng bỏ. Nếu chúng ta không ăn, Thế Tôn sẽ quăng đồ ăn ấy tại chỗ không có cỏ xanh, hay sẽ bỏ xuống chỗ nước không có chúng sanh trong ấy. Nhưng Thế Tôn có dạy như sau: "Này các Tỷ-kheo, hãy là người thừa tự pháp của Ta, đừng là người thừa tự tài vật". Đây là loại tài vật; món đồ ăn này, ta hãy không ăn loại đồ ăn này và trải qua đêm ngày hôm nay, bị đói lả và kiệt sức". Rồi vị ấy không ăn loại đồ ăn này và trải qua đêm ngày ấy, đói lả và kiệt sức.

Tỷ-kheo thứ hai nghĩ như sau: "Thế Tôn ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý; và đây là đồ ăn tàn thực của Thế Tôn, đáng được quăng bỏ. Nếu chúng ta không ăn, Thế Tôn sẽ quăng đồ ăn ấy tại chỗ không có cỏ xanh, hay sẽ bỏ xuống chỗ nước không có chúng sanh

THAM SÂN SI                                        751

trong ấy. Vậy ta hãy ăn loại đồ ăn này, trừ bỏ đói lả và kiệt sức, và trải qua đêm ngày hôm nay như vậy". Rồi vị ấy ăn loại đồ ăn ấy, trừ bỏ đói lả và kiệt sức, và trải qua đêm ngày hôm ấy như vậy.

Này các Tỷ-kheo, dầu cho Tỷ-kheo này, sau khi ăn loại đồ ăn ấy, trừ bỏ đói lả và kiệt sức, và trải qua đêm ngày hôm ấy như vậy, nhưng đối với Ta, Tỷ- kheo đầu tiên đáng được kính nể hơn, và đáng được tán thán hơn. Vì sao vậy? Vì như vậy sẽ đưa đến cho Tỷ-kheo ấy, trong một thời gian lâu ngày, ít dục, biết đủ, khổ hạnh, dễ nuôi dưỡng, tinh cần, tinh tấn. Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy là người thừa tự pháp của Ta, đừng là người thừa tự tài vật.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Nói xong, Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy, đi vào tịnh xá.

Lúc ấy, Tôn giả Sariputta, sau khi Thế Tôn đi chẳng bao lâu, liền gọi các Tỷ-kheo: "Này các Hiền giả Tỷ-kheo!"

- "Thưa vâng Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta.

Tôn giả Sariputta nói: "Này các Hiền giả, như thế nào vị Đạo sư sống viễn ly mà các đệ tử không tùy học viễn ly? Và như thế nào vị Đạo sư sống viễn

THAM SÂN SI                                           752

ly và các đệ tử tùy học viễn ly?"

- "Này Hiền giả, chúng tôi từ xa lại để được hiểu
nghĩa lý câu nói này từ Tôn giả Sariputta. Lành thay,
nếu Tôn giả Sariputta thuyết giảng nghĩa lý câu nói
ấy. Sau khi được nghe Tôn giả Sariputta thuyết
giảng, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì"

- "Chư Hiền, vậy hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ
giảng" - "Thưa vâng, Hiền giả", những Tỷ-kheo ấy
vâng đáp Tôn giả Sariputta. Tôn giả Sariputta nói
như sau:

– Này chư Hiền, ở đây vị Đạo Sư sống viễn ly
các đệ tử không tùy học viễn ly. Những pháp nào vị
Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ không từ
bỏ, và họ sống trong sự đầy đủ, lười biếng, dẫn đầu
về đọa lạc, bỏ rơi gánh nặng sống viễn ly.

Này chư Hiền, các Thượng Tọa Tỷ-kheo có ba trường hợp, đáng bị quở trách.

 Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử không tùy học
viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các Thượng
Tọa Tỷ-kheo đáng bị quở trách.
 Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ,
những pháp ấy họ không từ bỏ. Đó là trường hợp
thứ hai, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng bị quở

THAM SÂN SI                                        753

trách.
 Và họ sống đầy đủ, lười biếng, dẫn đầu về đọa lạc,
bỏ rơi gánh nặng sống viễn ly. Đó là trường hợp
thứ ba, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng bị quở
trách.
Này chư Hiền, các Thượng tọa Tỷ-kheo do ba
trường hợp này đáng bị quở trách.

Này chư Hiền, các Trung tọa Tỷ-kheo... (như trên)

... các vị mới thọ Tỷ-kheo có ba trường hợp đáng bị quở trách. Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử không tùy học viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng bị quở trách. Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ không từ bỏ. Đó là trường hợp thứ hai, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng bị quở trách. Và họ sống đầy đủ, lười biếng, dẫn đầu về đọa lạc, bỏ rơi gánh nặng sống viễn ly. Đó là trường hợp thứ ba, các vị mới thọ Tỷ- kheo đáng bị quở trách. Này chư Hiền, các vị mới thọ Tỷ-kheo do ba trường hợp này, đáng bị quở trách. Này chư Hiền, như vậy là những trường hợp vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử không tùy học viễn ly.

Và như thế nào, vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học viễn ly?

THAM SÂN SI                                        754

Này chư Hiền, vị Đạo Sư sống viễn ly các đệ tử
tùy học viễn ly. Những pháp nào, vị Đạo Sư dạy nên
từ bỏ, những pháp ấy họ từ bỏ; và họ không sống
trong sự đầy đủ, không lười biếng, họ bỏ rơi gánh
nặng về đọa lạc và dẫn đầu về sống viễn ly.

Này chư Hiền, các Thượng tọa Tỷ-kheo có ba trường hợp đáng được tán thán. Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ từ bỏ. Đó là trường hợp thứ hai, các Thượng tọa Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và họ không sống trong sự đầy đủ, không lười biếng, họ bỏ rơi gánh nặng về đọa lạc và dẫn đầu về sống viễn ly. Đó là trường hợp thứ ba, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng được tán thán. Này chư Hiền, các Thượng tọa Tỷ-kheo do ba trường hợp này, đáng được tán thán.

Này chư Hiền, các Trung tọa Tỷ-kheo... (như trên)... các vị mới thọ Tỷ-kheo có ba trường hợp đáng được tán thán. Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ từ bỏ. Đó là trường hợp thứ hai, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và họ không sống trong sự đầy

THAM SÂN SI                                        755

đủ, không lười biếng, họ bỏ rơi gánh nặng về đọa lạc
và dẫn đầu về viễn ly. Đó là trường hợp thứ ba, các
vị mới thọ Tỷ-kheo đáng được tán thán. Này chư
Hiền, các vị mới thọ Tỷ-kheo do ba trường hợp này,
đáng được tán thán. Này chư Hiền, như vậy là những
trường hợp vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học
viễn ly.

Ở đây, này chư Hiền, tham là ác pháp, và sân
cũng là ác pháp, có một con đường Trung đạo diệt
trừ tham và diệt trừ sân, khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến
(chân) trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

Và này chư Hiền con đường Trung đạo ấy là gì,
(con đường) khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân) trí
sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-
bàn?

Đó là con đường Thánh tám ngành, tức là:
Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh
nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm,
Chánh định. Này chư Hiền, đó là con đường Trung
đạo, khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân) trí sanh,
hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

Ở đây, này chư Hiền,

THAM SÂN SI                                          756

 Phẫn nộ là ác pháp và hiềm hận cũng là ác
pháp,
 Giả dối là ác pháp và não hại cũng là ác pháp,
 Tật đố là ác pháp và xan lẫn cũng là ác pháp,
 Man trá là ác pháp và phản bội cũng là ác pháp,
 Ngoan cố là ác pháp và bồng bột nông nổi cũng
là ác pháp,
 Mạn là ác pháp và tăng thượng mạn cũng là ác
pháp,
 Kiêu là ác pháp và phóng dật cũng là ác pháp.
Có một con đường Trung đạo diệt trừ kiêu và
diệt trừ phóng dật, khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến
(chân) trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

Và này chư Hiền, con đường Trung đạo ấy là
gì, (con đường) khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân)
trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ,
Niết-bàn? Đó là con đường Thánh đạo tám ngành,
tức là: Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ,
Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh
niệm, Chánh định. Này chư Hiền, đó là con đường
Trung đạo khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân) trí
sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-
bàn.

THAM SÂN SI                                        757

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sariputta.

THAM SÂN SI                                       758

127 Tu tập - 4 sợ hãi - Kinh TỰ TRÁCH – Tăng II, 46

TỰ TRÁCH – Tăng II, 46

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn sự sợ hãi này. Thế nào là bốn?

-   Sợ hãi tự mình trách,
-   Sợ hãi người khác trách,
-   Sợ hãi hình phạt,
-   Sợ hãi ác thú.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự sợ hãi tự mình trách?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người suy xét:
"Nếu thân ta làm ác, lời nói ta ác, ý nghĩa ta ác,
thời tự ngã có thể trách ta về phương diện giới:
"Sao lại làm nghiệp ấy?".
- Người ấy do sợ hãi tự trách, đoạn tận thân làm ác,
tu tập thân làm lành, đoạn tận lời nói ác, tu tập lời
nói lành, đoạn tận ý nghĩ ác, tu tập ý nghĩ lành;
sống tự ngã trong sạch. Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là sợ hãi tự trách.

THAM SÂN SI                                          759

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi về người khác trách?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người suy xét:
"Nếu thân ta làm ác, lời nói ta ác, ý nghĩ ta ác, thời
người khác có thể trách ta về phương diện giới:
"Sao lại làm nghiệp ấy?".
- Người ấy do sợ hãi người khác trách, đoạn tận
thân làm ác, tu tập thân làm lành, đoạn tận lời nói
ác, tu tập lời nói lành, đoạn tận ý nghĩ ác, tu tập ý
nghĩ lành; sống tự ngã trong sạch. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là sợ hãi người khác trách.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi hình phạt?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thấy vua chúa
khi bắt được người ăn trộm, kẻ đi cướp đường,
liền áp dụng nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh
bằng roi, họ đánh bằng gậy, họ đánh bằng côn, họ
chặt tay, họ chặt chân, họ chặt tay chân, họ xẻo
tai, họ cắt mũi, họ dùng hình phạt vạc dầu, họ
dùng hình phạt bối đồi hình (xẻo đỉnh đầu thành
hình con sò), họ dùng hình phạt la hầu khẩu hình
(lấy xương và thịt cho rộng ra, rồi đổ dầu sôi vào
miệng), hỏa man hình (lấy lửa đốt thành vòng
hoa), đốt tay, lấy rơm bện lại rồi siết chặt, lấy vỏ
cây làm áo, hình phạt con dê núi, lấy câu móc vào
thịt, quẳng sắt chảy trên thân đầy vết thương rồi

THAM SÂN SI                                           760

chà mạnh, chuyển hình (bắt nằm dưới đất, đâm
một gậy sắt qua hai lỗ tai rồi xoay tròn), cao đạp
đài (lột da phần trên, lấy chày giã cho nát thân).
Họ tưới bằng dầu sôi, họ cho chó ăn, họ đóng cọc
những người sống, họ lấy gương chặt đầu.
- Người ấy suy nghĩ như sau: "Do nhân làm các
nghiệp ác như vậy, các vua chúa khi bắt được
người ăn trộm, kẻ đi cướp đường, liền áp dụng
nhiều hình phạt sai khác … họ lấy gươm chặt
đầu". Người ấy vì sợ hãi sự sợ hãi hình phạt,
không có đi ăn trộm, cướp tài sản người khác.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sự sợ hãi hình phạt.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự sợ hãi ác thú?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người suy nghĩ
như sau: "Với ai thân làm ác, có ác dị thục trong
tương lai, với ai lời nói ác … với ai ý nghĩ ác, có
ác dị thục trong tương lai. Làm thế nào cho ta sau
khi thân hoại mạng chung, không có sanh tại cõi
dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục?".
- Người ấy vì sợ hãi ác thú, đoạn tận thân làm ác,
tu tập thân làm lành; đoạn tận lời nói ác, tu tập lời
nói lành; đoạn tận ý nghĩ ác, tu tập ý nghĩ lành;
sống với tự ngã trong sạch. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là sợ hãi ác thú.

THAM SÂN SI                                          761

Này các Tỷ-kheo, có bốn sợ hãi này.

THAM SÂN SI                           762

128 Tu tập - Cách trị con bò ăn lúa mì - Kinh Đờn Tỳ Bà – Tương IV, 317

Đờn Tỳ Bà – Tương IV, 317

1-2) ...

3) --Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào
đối với các sắc do mắt nhận thức có khởi lên dục
(chanda), tham, sân, si hay hận tâm; hãy ngăn chận
tâm đừng cho khởi lên như vậy. Con đường này là
con đường đầy sợ hãi, đầy kinh khủng, đầy gai góc,
đầy rừng rậm, con đường ác, con đường tà, con
đường đầy trộm cướp. Con đường này là con đường
do phi thiện nhân dùng, không phải con đường do
thiện nhân dùng. Như vậy, với ý nghĩ: "Đây không
phải con đường xứng đáng cho ta". Hãy ngăn chận
tâm đừng cho khởi lên như vậy đối với các sắc do
mắt nhận thức.

... Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào đối với các vị do lưỡi nhận thức...

... đối với các pháp do ý nhận thức, có khởi lên dục, tham, sân, si hay hận tâm; hãy ngăn chận tâm đừng cho khởi lên như vậy. Con đường này là con đường đầy sợ hãi, đầy kinh khủng, đầy gai góc, đầy rừng

THAM SÂN SI                                        763

rậm, con đường ác, con đường tà, con đường đầy
trộm cướp. Con đường này là con đường do phi thiện
nhân dùng, không phải con đường do thiện nhân
dùng. Như vậy với ý nghĩ: "Đây không phải con
đường xứng đáng cho ta", hãy ngăn chận tâm đừng
cho khởi lên như vậy đối với các pháp do ý nhận
thức.

4) Ví như, này các Tỷ-kheo, lúa mì đã chín và một
người giữ lúa mì phóng dật (lơ đãng). Có con bò ăn
lúa mì, xâm phạm lúa mì, xâm phạm lúa mì ấy và mê
say ăn một cách thỏa thích.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không hộ trì đối với sáu xúc xứ, mê say thọ dụng một cách thỏa thích đối với năm dục công đức.

5) Ví như, này các Tỷ-kheo, lúa mì đã chín và một
người giữ lúa mì không phóng dật. Có con bò ăn lúa
mì, xâm phạm lúa mì ấy. Người giữ lúa mì nắm chắc
cái lỗ mũi của con bò; sau khi nắm chắc cái lỗ mũi,
người ấy rị chặt trên cái trán. Sau khi rị chặt trên cái
trán, với cái gậy, người ấy đánh con bò một trận nên
thân. Sau khi lấy gậy đánh cho một trận nên thân,
người ấy thả con bò đi.

Lần thứ hai, này các Tỷ-kheo...

THAM SÂN SI                                           764

Lần thứ ba, này các Tỷ-kheo, có con bò ăn lúa mì, xâm phạm lúa mì ấy. Người giữ lúa mì nắm chặt cái mũi con bò; sau khi nắm chắc cái mũi, người ấy rị chặt trên cái trán. Sau khi rị chặt trên cái trán, với cái gậy, người ấy đánh con bò một trận nên thân. Sau khi lấy gậy đánh con bò một trận nên thân, người ấy thả con bò đi. Như vậy, này các Tỷ-kheo, con bò ăn lúa mì ấy đi vào làng, hay đi vào rừng, hay khi đứng, hay ngồi, nó không xâm phạm lúa mì ấy, vì nó nhớ đến cảm xúc cái gậy lần trước.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, khi nào Tỷ-kheo có tâm chơn trực, chánh trực đối với sáu xúc xứ, thời nội tâm được an trú, tịnh chỉ, nhứt tâm, Thiền định.

6) Ví như, này các Tỷ-kheo, một vị vua hay đại thần
của vua từ trước chưa từng được nghe tiếng đàn tỳ
bà, nay được nghe tiếng đàn tỳ bà, vị ấy nói: "Này
Bạn, tiếng ấy là tiếng gì, khả ái như vậy, khả lạc như
vậy, mê ly như vậy, say đắm như vậy, hấp dẫn như
vậy?"

Họ nói với vị ấy: "Thưa Tôn giả, đây là đàn tỳ bà, với tiếng khả ái như vậy, mê ly như vậy, khả lạc như vậy, say đắm như vậy, hấp dẫn như vậy".

Vị ấy nói như sau: "Hãy đi và đem đàn tỳ bà ấy về cho ta".

THAM SÂN SI                                         765

Họ đem đàn tỳ bà về cho vị ấy, và nói như sau: "Thưa
Tôn giả, đàn tỳ bà này với tiếng khả ái như vậy, khả
lạc như vậy, mê ly như vậy, say đắm như vậy, hấp
dẫn như vậy".

Vị ấy bèn nói: "Thôi vừa rồi đối với ta về đàn tỳ bà này. Hãy đem tiếng lại cho ta".

Họ thưa với vị ấy: "Thưa Tôn giả, cái này được gọi
là đàn tỳ bà, gồm có nhiều thành phần, gồm có số
lớn thành phần. Nhờ nhiều thành phần này nên đàn
phát âm. Như duyên cái bầu, duyên cái da, duyên cái
cán, duyên cái đầu, duyên cái dây, duyên cái cung,
duyên nỗ lực thích nghi của người. Như vậy, thưa
Tôn giả, cái này gọi là đàn tỳ bà, gồm có nhiều thành
phần, gồm có số lớn thành phần. Nhờ gồm nhiều
thành phần này nên đàn phát âm".

Rồi vua ấy đập đàn tỳ bà ấy ra thành 10 mảnh, 100 mảnh; sau khi đập bể đàn tỳ bà ấy ra thành 10 mảnh, 100 mảnh, vị ấy chẻ thành từng miếng nhỏ; sau khi chẻ thành từng miếng nhỏ, vị ấy lấy lửa đốt; sau khi lấy lửa đốt, vị ấy vun lại thành đống tro; sau khi vun lại thành đống tro, vị ấy đem quạt đống tro lớn ấy trước làn gió mạnh, hay để chúng trôi theo dòng nước sông chảy mạnh. Rồi vị ấy nói: "Thật là hạ liệt, cái gọi đàn tỳ bà này, dầu cho tỳ bà là cái gì. Ở đây, đại chúng thường phóng dật, bị hướng dẫn sai lạc".

THAM SÂN SI                                         766

7) Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát sắc cho đến sở thú của sắc, quán sát thọ... quán sát tưởng... quán sát các hành... quán sát thức cho đến sở thú của thức. Trong tất cả quán sát này, không có cái gì là "Tôi", là "Của tôi", là "Tôi là" cả.

THAM SÂN SI                                       767

129 Tu tập - Không phóng dật, niệm, hộ trì - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43

HỘ TRÌ – Tăng II, 43

1. - Trong bốn trường hợp, này các Tỷ-kheo, không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do tự mình. Thế nào là bốn?

- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho tham đắm, tâm ta chớ có tham
đắm!", không phóng dật, niệm và tâm hộ trì
cần phải làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho sân hận, tâm ta chớ có sân hận!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho si mê, tâm ta chớ có si mê!", không
phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do
tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho say đắm, tâm ta chớ có say đắm!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.

THAM SÂN SI                                    768

2. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các
pháp khiến cho tham đắm, tâm không tham đắm, tự
ngã được ly tham; đối với các pháp khiến cho sân
hận, tâm không sân hận, tự ngã được ly sân; đối với
các pháp khiến cho si mê, tâm không si mê, tự ngã
được ly si; đối với các pháp khiến cho say đắm, tâm
không say đắm, tự ngã được ly đắm say; thời vị ấy
không có sợ hãi, không có dao động, không có hốt
hoảng, không rơi vào hoảng sợ, không có đi do
nhân các Sa-môn có nói gì.

THAM SÂN SI                                      769

130 Tu tập - Nếu muốn nhiếp phục tss... - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43

HỘ TRÌ – Tăng II, 43

1. - Trong bốn trường hợp, này các Tỷ-kheo, không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do tự mình. Thế nào là bốn?

- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho tham đắm, tâm ta chớ có tham
đắm!", không phóng dật, niệm và tâm hộ trì
cần phải làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho sân hận, tâm ta chớ có sân hận!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho si mê, tâm ta chớ có si mê!", không
phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do
tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho say đắm, tâm ta chớ có say đắm!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.

THAM SÂN SI                                    770

2. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các
pháp khiến cho tham đắm, tâm không tham đắm, tự
ngã được ly tham; đối với các pháp khiến cho sân
hận, tâm không sân hận, tự ngã được ly sân; đối với
các pháp khiến cho si mê, tâm không si mê, tự ngã
được ly si; đối với các pháp khiến cho say đắm, tâm
không say đắm, tự ngã được ly đắm say; thời vị ấy
không có sợ hãi, không có dao động, không có hốt
hoảng, không rơi vào hoảng sợ, không có đi do
nhân các Sa-môn có nói gì.

THAM SÂN SI                                      771

131 Tu tập - Quán sát hậu quả của tham sân si - Kinh BHADDIYA – Tăng II, 184

BHADDIYA – Tăng II, 184

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli tại Mahàvana trong
ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Licchavi Bhaddiya đi đến
Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Licchavi
Bhaddiya bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con nghe như sau: "Là một nhà
huyễn thuật, Sa-môn Gotama biết được huyễn thuật
lôi cuốn những đệ tử ngoại đạo". Bạch Thế Tôn,
những ai nói như sau: "Sa-môn Gotama là một huyễn
thuật sư, biết được huyễn thuật lôi cuốn những đệ tử
ngoại đạo", những người ấy, bạch Thế Tôn, có phải
nói đúng ý kiến của Thế Tôn, không có xuyên tạc
Thế Tôn với điều không thật. Có phải họ trả lời về
pháp hợp với chánh pháp? Và ai là vị đồng pháp,
theo đồng một quan điểm, không có lý do để chỉ
trích? Bạch Thế Tôn, chúng con không muốn xuyên
tạc Thế Tôn".

2.- Này Bhaddiya,

THAM SÂN SI                                       772

11. Chớ có tin vì nghe truyền thuyết;
12. Chớ có tin vì theo truyền thống;
13. Chớ có tin vì nghe người ta nói;
14. Chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng;
15. Chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình;
16. Chớ có tin vì đúng theo một lập trường;
17. Chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện;
18. Chớ có tin vì phù hợp với định kiến;
19. Chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền;
20. Chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của
mình.

Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ
như sau: "Các pháp này là bất thiện; các pháp này là
có tội; các pháp này là bị người có trí chỉ trích; các
pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến
bất hạnh và khổ đau", thời này Bhaddiya, Ông hãy
từ bỏ chúng!

3. Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya! Lòng tham khi khởi lên trong một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?

- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.

- Người này có tham, này Bhaddiya, bị tham chinh phục, tâm mất tự chủ, giết loài hữu tình, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người

THAM SÂN SI                                         773

khác cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

4. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, lòng sân
… lòng si … lòng hung bạo khi khởi lên trong một
nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh
phúc hay bất hạnh cho người ấy?

- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.

- Người có lòng hung bạo, này Bhaddiya, bị hung bạo chinh phục, tâm mất tự chủ, giết loài hữu tình, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người khác cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

5. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, các pháp này là thiện hay bất thiện?

- Là bất thiện, bạch Thế Tôn.

- Có tội hay không có tội?

- Có tội, bạch Thế Tôn.

THAM SÂN SI                                        774

- Bị người có trí quở trách hay không bị người có trí quở trách?

- Bị người có trí quở trách, bạch Thế Tôn.

- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đem lại bất hạnh đau khổ không, hay ở đây là như thế nào?

- Được thực hiện, được chấp nhận, chúng đem lại bất hạnh đau khổ. Ở đây, đối với chúng con là như vậy.

6.- Như vậy, này Bhaddiya, điều ta vừa nói với các Ông: "chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa- môn là bậc Đạo sư của mình. Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ như sau: "Các pháp này là bất thiện; các pháp này là có tội; các pháp này là bị người có trí chỉ trích; các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến bất hạnh và khổ đau", thời này Bhaddiya, Ông hãy từ bỏ chúng!". Như vậy, đã được nói lên, chính do duyên này được nói lên như vậy.

THAM SÂN SI                                         775

7. Này Bhaddiya, chớ có tin vì nghe truyền thuyết …
chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình.
Nhưng này Bhaddiya, khi nào ông tự mình biết rõ
như sau: "Các pháp này là thiện; các pháp này không
có tội; các pháp này là không bị người có trí chỉ trích;
các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận, đưa
đến hạnh phúc an lạc", thời này Bhaddiya, Ông hãy
chứng đạt và an trú.

8. Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya! Không tham khi khởi lên trong một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?

- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.

- Người này không tham, này Bhaddiya, không bị
tham chinh phục, tâm không mất tự chủ, không giết
loài hữu tình, không lấy của không cho, không đi đến
vợ người, không nói láo, không khích lệ người khác
cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy hạnh
phúc an lạc lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

9. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, không sân
… không si … không hung bạo khi khởi lên trong
một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại
hạnh phúc hay bất hạnh cho người ấy?

THAM SÂN SI                                           776

- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.

- Người này không có lòng hung bạo, này Bhaddiya,
không bị lòng hung bạo chinh phục, tâm không mất
tự chủ, không giết loài hữu tình, không lấy của không
cho, không đi đến vợ người, không nói láo, không
khích lệ người khác cùng làm như vậy, như vậy có
làm cho người ấy hạnh phúc an lạc lâu dài hay
không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

10. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, các pháp này là thiện hay bất thiện?

- Là thiện, bạch Thế Tôn.

- Có tội hay không có tội?

- Không có tội, bạch Thế Tôn.

- Bị người có trí quở trách hay không bị người có trí quở trách?

- Không bị người có trí quở trách, bạch Thế Tôn.

- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đem lại hạnh phúc an lạc không, hay ở đây là thế nào?

THAM SÂN SI                                        777

- Được thực hiện, được chấp nhận, chúng đem lại hạnh phúc an lạc. Ở đây, đối với chúng con là như vậy.

11.- Như vậy, này Bhaddiya, điều ta vừa nói với các Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa- môn là bậc Đạo sư của mình. Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ như sau: "Các pháp này là thiện; các pháp này là không có tội; các pháp này được người có trí tán thán; các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến hạnh phúc và an lạc", thời này Bhaddiya, Ông hãy chứng đạt và an trú. Điều này đã được nói lên, chính do duyên này được nói lên như vậy.

12. Này Bhaddiya, tất cả những bậc Chân nhân tịch tịnh ở đời, khích lệ đệ tử như sau: "Hãy đến, này bạn!

- Hãy nhiếp phục tham, hãy sống nhiếp phục tham! Do sống nhiếp phục tham, bạn sẽ không làm nghiệp do tham sanh, về thân, về lời, về ý!

THAM SÂN SI                                         778

- Hãy nhiếp phục sân! Hãy sống nhiếp phục sân!
Do sống nhiếp phục sân, bạn sẽ không làm
nghiệp do sân sanh, về thân, về lời, về ý!
- Hãy nhiếp phục si! Hãy sống nhiếp phục si! Do
sống nhiếp phục si, bạn sẽ không làm nghiệp
do si sanh, về thân, về lời, về ý!
- Hãy nhiếp phục hung bạo! Hãy sống nhiếp
phục hung bạo! Do sống nhiếp phục hung bạo,
bạn sẽ không làm nghiệp do hung bạo sanh, về
thân, về lời, về ý!".

13. Khi được nói như vậy, Bhaddiya người Licchavi bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

- Này Bhaddiya, Ta có nói với Ông như sau: "Hãy đến, này Bhaddiya; hãy đến làm đệ tử của Ta, này Bhaddiya! Ta sẽ là Đạo sư (của Ông)" không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

- Như vậy, này Bhaddiya, những Sa-môn, Bà-la-môn nói như sau, tuyên bố như sau, những vị ấy là không thiện, trống không, nói láo, xuyên tạc với điều không

THAM SÂN SI                                        779

thật: "Là một nhà huyễn thuật, Sa-môn Gotama biết được huyễn thuật lôi cuốn những đệ tử ngoại đạo!".

- Bạch Thế Tôn, hiền thiện là huyễn thuật dụ dỗ này.
Bạch Thế Tôn, hiền lành là huyễn thuật dụ dỗ này.
Con mong rằng, bạch Thế Tôn, các bà con huyết
thống thân ái của con được huyễn thuật dụ dỗ này dụ
dỗ. Như vậy, những bà con huyết thống của con tất
cả được hạnh phúc an lạc lâu dài! Bạch Thế Tôn, nếu
tất cả những người Sát-đế-lỵ được huyễn thuật dụ dỗ
này cám dỗ, tất cả các Sát-đế-lỵ được hạnh phúc an
lạc trong một thời gian dài! Bạch Thế Tôn, nên tất cả
người Bà-la-môn … tất cả người Phệ xá … tất cả Thủ
đà được huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, tất cả các
Thủ đà ấy được hạnh phúc an lạc trong một thời gian
dài!

- Như vậy là phải, này Bhaddiya! Như vậy là phải,
này Bhaddiya! Này Bhadiya, nếu tất cả những người
Sát-đế-lỵ được huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, tất cả
các Sát-đế-lỵ được hạnh phúc an lạc trong một thời
gian dài! Này Bhàddiya, nếu cả người Bà-la-môn …
tất cả người Phệ xá … tất cả mọi người Thủ đà được
cám dỗ (với sự dụ dỗ này) để đoạn tận các pháp bất
thiện, để đầy đủ các pháp thiện, như vậy tất cả các
Thủ đà được hạnh phúc an lạc trong một thời gian
dài!

THAM SÂN SI                                        780

Này Bhaddiya, nếu thế giới cùng với chư Thiên,
Màra, Phạm thiên, với quần chúng Sa-môn, Bà-la-
môn, chư Thiên và loài Người được huyễn thuật dụ
dỗ này cám dỗ, để đoạn tận các pháp bất thiện, để
đầy đủ các pháp thiện, như vậy chúng được hạnh
phúc an lạc trong một thời gian dài!

Này Bhaddiya, nếu các cây sala to lớn này được
huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, để đoạn tận các pháp
bất thiện, để đầy đủ các pháp thiện, như vậy tất cả
cây sala to lớn này được hạnh phúc an lạc trong một
thời gian dài nếu chúng có thể suy nghĩ được, còn
nói gì với con người!

THAM SÂN SI                                      781

132 Tu tập - Tưởng ghê tởm - Kinh TẠI RỪNG TIKANDAKI – Tăng II, 586

TẠI RỪNG TIKANDAKI – Tăng II, 586

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sàketa, tại rừng Tikandaki. Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo!

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

2. Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

- Lành thay, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo thỉnh
thoảng sống với tưởng ghê tởm đối với các vật
không ghê tởm!
- Lành thay, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo thỉnh
thoảng sống với tưởng không ghê tởm đối với
vật ghê tởm!
- Lành thay, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo thỉnh
thoảng sống với tưởng ghê tởm đối với các vật
không ghê tởm và ghê tởm!
- Lành thay, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo thỉnh
thoảng sống với tưởng không ghê tởm đối với
các vật ghê tởm và không ghê tởm!

THAM SÂN SI                                     782

- Lành thay, này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo sau khi từ bỏ cả hai vật không ghê tởm và ghê tởm, trú xả, chánh niệm tỉnh giác!

 Và này các Tỷ-kheo, do duyên lợi ích gì Tỷ-kheo nên trú với tưởng ghê tởm đối với vật không ghê tởm?

3. "Mong rằng, đối với các pháp khả ái, tham chớ có
khởi lên nơi ta". Do duyên lợi ích này, này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo nên sống với tưởng ghê tởm đối với
vật không ghê tởm.

 Và này các Tỷ-kheo, do duyên lợi ích gì Tỷ-kheo nên sống với tưởng không ghê tởm đối với vật ghê tởm?

4. "Mong rằng đối với các pháp đáng sân hận, lòng
sân chớ có khởi lên nơi ta" Do duyên lợi ích này, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nên sống với tưởng không ghê
tởm đối với vật ghê tởm.

 Và này các Tỷ-kheo, do duyên lợi ích gì Tỷ-kheo nên sống với tưởng ghê tởm đối với vật không ghê tởm và ghê tởm?

5. "Mong rằng đối với các pháp khả ái, lòng tham chớ có khởi lên nơi ta. Mong rằng đối với các pháp

THAM SÂN SI                                        783

đáng sân hận, lòng sân chớ có khởi lên nơi ta". Do
duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nên
sống với tưởng ghê tởm đối với vật không ghê tởm
và ghê tởm.

 Và này các Tỷ-kheo, do duyên lợi ích gì Tỷ-kheo nên sống với tưởng không ghê tởm đối với vật ghê tởm và không ghê tởm?

6. "Mong rằng đối với các pháp đáng được sân hận, lòng sân chớ khởi lên nơi ta". Do duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nên sống với tưởng không ghê tởm đối với vật ghê tởm và không ghê tởm.

 Và này các Tỷ-kheo, do duyên lợi ích gì Tỷ-kheo sau khi từ bỏ cả hai vật không ghê tởm và ghê tởm, trú xả, chánh niệm tỉnh giác?

7. "Mong rằng dầu là vật gì, tại chỗ nào và như thế
nào, đối với các pháp khả ái, lòng tham chớ có khởi
lên nơi ta! Mong rằng dầu là vật gì, tại chỗ nào là
như thế nào, đối với các pháp đáng được sân hận,
lòng sân chớ có khởi lên nơi ta! Mong rằng dầu là
vật gì, tại chỗ nào, đối với các pháp có thể làm cho
si mê, lòng si không khởi lên nơi ta!". Do duyên lợi
ích này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sau khi từ bỏ cả
hai vật không ghê tởm và ghê tởm, trú xả, chánh
niệm tỉnh giác.

THAM SÂN SI                                       784

THAM SÂN SI   785

133 Tâm không tham đắm, tự ngã được ly tham - Kinh HỘ TRÌ – Tăng II, 43

HỘ TRÌ – Tăng II, 43

1. - Trong bốn trường hợp, này các Tỷ-kheo, không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do tự mình. Thế nào là bốn?

- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho tham đắm, tâm ta chớ có tham
đắm!", không phóng dật, niệm và tâm hộ trì
cần phải làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho sân hận, tâm ta chớ có sân hận!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho si mê, tâm ta chớ có si mê!", không
phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải làm do
tự mình.
- Với ý nghĩ: "Mong rằng đối với các pháp
khiến cho say đắm, tâm ta chớ có say đắm!",
không phóng dật, niệm và tâm hộ trì cần phải
làm do tự mình.

THAM SÂN SI                                    786

2. Khi nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đối với các
pháp khiến cho tham đắm, tâm không tham đắm, tự
ngã được ly tham; đối với các pháp khiến cho sân
hận, tâm không sân hận, tự ngã được ly sân; đối với
các pháp khiến cho si mê, tâm không si mê, tự ngã
được ly si; đối với các pháp khiến cho say đắm, tâm
không say đắm, tự ngã được ly đắm say; thời vị ấy
không có sợ hãi, không có dao động, không có hốt
hoảng, không rơi vào hoảng sợ, không có đi do
nhân các Sa-môn có nói gì.

THAM SÂN SI                                      787

134 Tôi thối đoạ.. - Kinh THỐI ĐỌA – Tăng II, 88

THỐI ĐỌA – Tăng II, 88

1. Tại đây, Tôn giả Sàriputta gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Hiền giả Tỷ-kheo.

- Thưa vâng, Hiền giả.

Các tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sàriputta. Tôn giả Sàriputta nói như sau:

- Thưa các Hiền giả, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào thấy trên tự thân có bốn pháp này, cần phải đi đến kết luận rằng: "Tôi thối đọa khỏi các thiện pháp ". Đây được Thế Tôn gọi là thối đọa. Thế nào là bốn?

-   Tham ái tăng thịnh,
-   Sân tăng thịnh,
-   Si tăng thịnh,
-   Đối với các vấn đề có mặt, không có mặt,
không có tuệ nhãn soi thấu.

Thưa các Hiền giả, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào thấy trên tự thân có bốn pháp này, cần phải đi đến kết luận

THAM SÂN SI                                         788

rằng: "Tôi thối đọa khỏi các thiện pháp ". Đây được Thế Tôn gọi là thối đọa.

2. Thưa các Hiền giả, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào
thấy trên tự thân có bốn pháp này, cần phải đi đến
kết luận rằng: "Tôi không thối đọa khỏi các thiện
pháp ". Đây được Thế Tôn gọi là không thối đọa. Thế
nào là bốn?

-   Tham ái giảm thiểu,
-   Sân giảm thiểu,
-   Si giảm thiểu.
-   Đối với các vấn đề có mặt, không có mặt, có
tuệ nhãn soi thấu.

Thưa các Hiền giả, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào thấy
trên tự thân có bốn pháp này, cần phải đi đến kết luận
rằng: "Tôi không thối đọa khỏi các thiện pháp ". Đây
được Thế Tôn gọi là không thối đọa.

THAM SÂN SI                                         789

135 Tự ngã được tác thành do 3 pháp này - Kinh Người – Tương I, 164

Người – Tương I, 164

1) Tại tịnh xá ở Sàvatthi.

2) Rồi vua Pasenadi nước Kosala, đi đến Thế Tôn, sau khi đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tôn:

- Có bao nhiêu loại pháp, bạch Thế Tôn, khi khởi lên trong nội tâm của một người, sẽ đưa lại bất lợi, khổ não và bất an cho người ấy?

4) Thưa Đại vương có ba loại pháp khi khởi lên trong nội tâm của một người, sẽ đưa lại bất lợi, khổ não và bất an cho người ấy.

Thế nào là ba?

- Tham pháp, thưa Đại vương, khi khởi lên trong nội tâm của một người, sẽ đưa lại bất lợi, khổ não và bất an cho người ấy.

THAM SÂN SI                                        790

- Sân pháp, thưa Đại vương, khi khởi lên trong
nội tâm của một người, sẽ đưa lại bất lợi, khổ
não và bất an trú cho người ấy.
- Si pháp, thưa Đại vương, khi khởi lên trong nội
tâm của một người sẽ đưa lại bất lợi, khổ não
và bất an cho người ấy.

Ba pháp ấy, thưa Đại vương, khi khởi lên trong nội tâm của một người, sẽ đưa lại bất lợi, khổ não và bất an cho người ấy.

5)Tham, sân, si ba pháp,
Là ác tâm cho người,
Chúng di hại tự ngã,
Chúng tác thành tự ngã,
Như vỏ và lõi cây,
Tự tác thành trái cây.

THAM SÂN SI                                        791

136 Vì còn có tham sân si... - Kinh Cây Có Nhựa – Tương IV, 266

Cây Có Nhựa – Tương IV, 266

1) ...

2-6) -- Này các Tỷ-kheo, đối với các sắc do mắt nhận thức, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào còn có tham, còn có sân, còn có si, tham ấy chưa đoạn tận, sân ấy chưa đoạn tận, si ấy chưa đoạn tận; dầu chỉ có phần nhỏ, khi các sắc do mắt nhận thức đi vào trong tầm mắt nhận thức, chúng chinh phục tâm của vị ấy, còn nói gì cả phần lớn. Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì còn có tham, còn có sân, còn có si, và tham ấy chưa đoạn tận, sân ấy chưa đoạn tận, si ấy chưa đoạn tận.

... Đối với các tiếng do tai nhận thức... Đối với các hương do mũi nhận thức... Đối với các vị do lưỡi nhận thức... Đối với các xúc do thân nhận thức...

7) Này các Tỷ-kheo, đối với các pháp do ý nhận thức, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào còn có tham, còn có sân, còn có si, tham ấy chưa đoạn tận, sân ấy chưa đoạn tận, si ấy chưa đoạn tận; dầu chỉ có phần nhỏ, khi các pháp do ý nhận thức đi vào trong tầm ý nhận thức, chúng chinh phục tâm của vị ấy, còn nói gì cả

THAM SÂN SI                                        792

phần lớn. Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì còn có tham, còn có sân, còn có si, và tham ấy chưa đoạn tận, sân ấy chưa đoạn tận, si ấy chưa đoạn tận.

8) Ví như, này các Tỷ-kheo, một cây có nhựa, hoặc
cây Bồ-đề (assattha), hoặc cây bàng (nigrodha),
hoặc cây sanh (pilakkha), hoặc cây udumbara, hoặc
một loại cây còn tươi. Rồi một người với cái búa sắc
bén chặt vào cây ấy. Nước nhựa cây ấy có chảy ra
không?

-- Thưa có, bạch Thế Tôn. -- Vì sao? -- Vì rằng, bạch Thế Tôn, cây ấy có nhựa.

9) -- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với các sắc do mắt nhận thức, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào còn có tham, còn có sân, còn có si, tham ấy chưa đoạn tận, sân ấy chưa đoạn tận, si ấy chưa đoạn tận; dầu chỉ có phần nhỏ, khi các sắc do mắt nhận thức đi vào trong tầm mắt nhận thức, chúng chinh phục tâm của vị ấy, còn nói gì cả phần lớn. Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì còn có tham, còn có sân, còn có si, và tham ấy chưa đoạn tận, sân ấy chưa đoạn tận, si ấy chưa đoạn tận... Đối với các tiếng do tai nhận thức... Đối với các hương do mũi nhận thức... Đối với các vị do lưỡi nhận thức... Đối với các xúc do thân nhận thức...

THAM SÂN SI                                         793

Này các Tỷ-kheo, đối với các pháp do ý nhận thức, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào còn có tham, còn có sân, còn có si, tham ấy chưa đoạn tận, sân ấy chưa đoạn tận, si ấy chưa đoạn tận; dầu chỉ có phần nhỏ, khi các pháp do ý nhận thức đi vào trong tầm ý nhận thức, chúng chinh phục tâm của vị ấy, còn nói gì cả phần lớn. Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì còn có tham, còn có sân, còn có si, và tham ấy chưa đoạn tận, sân ấy chưa đoạn tận, si ấy chưa đoạn tận.

10-14) Này các Tỷ-kheo, đối với các sắc do mắt nhận
thức, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào không có tham,
không có sân, không có si, tham ấy đã đoạn tận, sân
ấy đã đoạn tận, si ấy đã đoạn tận; dầu cho cả phần
lớn, khi các sắc do mắt nhận thức đi vào trong tầm
mắt nhận thức, chúng không chinh phục tâm của vị
ấy, còn nói gì chỉ phần nhỏ. Vì sao? Này các Tỷ-
kheo, vì không có tham, không có sân, không có si,
và tham ấy đã đoạn tận, sân ấy đã đoạn tận, si ấy
đã đoạn tận.

... Đối với các tiếng do tai nhận thức... Đối với các hương do mũi nhận thức... Đối với các vị do lưỡi nhận thức... Đối với các xúc do thân nhận thức...

15) Này các Tỷ-kheo, đối với các pháp do ý nhận thức, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo ni nào không có tham, không có sân, không có si, tham ấy đã đoạn tận, sân

THAM SÂN SI                                        794

ấy đã đoạn tận, si ấy đã đoạn tận; dầu cho cả phần lớn, khi các pháp do ý nhận thức đi vào trong tầm ý nhận thức, chúng không chinh phục tâm của vị ấy, còn nói gì chỉ có phần nhỏ. Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì không có tham, không có sân, không có si, và tham ấy đã đoạn tận, sân ấy đã đoạn tận, si ấy đã đoạn tận.

16) Ví như, này các Tỷ-kheo, một cây có nhựa, cây
Bồ-đề hay cây bàng, hay cây sanh, hay cây
udumbara đã khô héo, không có nhựa, đã quá mùa.
Rồi một người với cây búa sắc bén chặt vào cây ấy.
Nước nhựa cây ấy có chảy ra không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn. -- Vì sao? -- Vì rằng, bạch Thế Tôn, cây ấy không có nhựa.

-- Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với các sắc do mắt nhận thức, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào không có tham, không có sân, không có si... si ấy đã đoạn tận... Đối với các pháp do ý nhận thức, tham ấy đã đoạn tận, sân ấy đã đoạn tận, si ấy đã đoạn tận; dầu cho cả phần lớn, khi các pháp do ý nhận thức đi vào trong tầm ý nhận thức, chúng không chinh phục tâm vị ấy, còn nói gì chỉ có phần nhỏ. Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì không có tham ấy, không có sân ấy, không có si

THAM SÂN SI                                          795

ấy, và tham ấy đã đoạn tận, sân ấy đã đoạn tận, si ấy đã đoạn tận.

THAM SÂN SI                                        796

137 Vì sao loài người ít đi - Kinh NGƯỜI GIÀU CÓ – Tăng I, 285

NGƯỜI GIÀU CÓ – Tăng I, 285

Rồi một Bà-la-môn giàu có lớn đi đến Thế Tôn, …
Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn giàu có lớn bạch
Thế Tôn:
- Con có nghe, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn
thuở xưa, các trưởng lão lớn tuổi, bậc thầy của các
bậc Thầy nói rằng: "Thuở xưa, thế giới này quá sung
mãn, với người, - người ta nghĩ như một vực sâu
không có sóng, các làng, các thị trấn, các kinh thành
quá gần để một con gà trống có thể bước từ chỗ này
qua chỗ kia."
Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ngày
nay loài Người lại bị tiêu diệt, bị giảm thiểu trông rõ
như thế, các làng trở thành không phải làng, các thị
trấn trở thành không thị trấn, các thành phố trở
thành không thành phố, các quốc độ trở thành không
quốc độ?
 Ngày nay, này Bà-la-môn, loài Người bị tham
ái phi pháp làm cho say đắm, và bị ác tham
chinh phục, bị tà kiến chi phối. Vì bị tham ái
phi pháp làm cho say đắm, vì bị ác tham chinh

THAM SÂN SI                                          797

phục, vì bị tà kiến chi phối, chúng cầm gươm
sắc bén sát hại lẫn nhau. Do vậy, nhiều người
mạng chung. Đây là nhân, đây là duyên, ngày
nay loài Người bị tiêu diệt, bị giảm thiểu trông
rõ như thế … các quốc độ trở thành không quốc
độ.
 Lại nữa, này Bà-la-môn, ngày nay, các loài
Người bị tham ái phi pháp làm cho say đắm …
bị các tà kiến chi phối. Vì bị tham ái phi pháp
làm cho say đắm … vì bị các tà kiến chi phối,
trời không mưa xuống đều đặn. Vì vậy, bữa ăn
khó tìm, mùa màng hư mất, trắng xóa với côn
trùng, chỉ còn lại cọng dẹp. Do vậy, nhiều
người mạng chung. Đây là nhân, đây là duyên,
vì sao ngày nay loài Người bị tiêu diệt, bị giảm
thiểu trông rõ như thế … các quốc độ trở thành
không quốc độ.
 Lại nữa, này Bà-la-môn, ngày nay, các loài
Người bị tham ái phi pháp làm cho say đắm …
bị các tà kiến chi phối. Vì bị tham ái phi pháp
làm cho say đắm … vì bị các tà kiến chi phối,
các loài Yakkha (Dạ-xoa) thả ra các loài phi
nhân dữ tợn. Vì vậy, nhiều người mạng chung.
Đây là nhân, đây là duyên, ngày nay loài Người
bị tiêu diệt, bị giảm thiểu trông rõ như thế …
các quốc độ trở thành không quốc độ.

THAM SÂN SI                                       798

- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! … Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con xin trọn đời quy ngưỡng.

THAM SÂN SI                                      799

138 Vô vi - Sự đoạn tận tham, sân, si - Kinh Tương Ưng Vô Vi – Tương IV, 559

Tương Ưng Vô Vi

(Chương IX)

Phần Một - Phẩm Một

Thân – Tương IV, 559

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng về pháp vô vi và con đường đưa đến vô vi (asankhata). Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Thân niệm (kàyagatà sati), này các Tỷ- kheo, đây gọi là con đường đưa đến vô vi.

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ

THAM SÂN SI                                       800

mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta đã làm đối với các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Chỉ – Tương IV, 560 (Samatha)

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về vô vi và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Chỉ và quán, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi... (như trên)...

Tầm – Tương IV, 560

1-2) ...

THAM SÂN SI                                       801

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Có định có tầm, có tứ; có định không tầm,
có tứ; có định không tầm, không tứ. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là con đường đưa đến vô vi.

Không – Tương IV, 561

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Không định, Vô tướng định, Vô nguyện
định. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến
vô vi.

Niệm Xứ – Tương IV, 561

1-2) ...

3) --Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bốn niệm xứ, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Chánh Cần – Tương IV, 561

THAM SÂN SI                                       802

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bốn chánh cần, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Như Ý Túc – Tương IV, 561

1-2) ...

3) -- Này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bốn như ý túc, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Căn – Tương IV, 562

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Năm căn, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Lực – Tương IV, 562

THAM SÂN SI                                      803

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Năm lực, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Giác Chi – Tương IV, 562

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Bảy giác chi, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Với Con Đường – Tương IV, 562

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Con đường Thánh đạo Tám ngành, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi; Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

THAM SÂN SI                                       804

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm đối với các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Phần Hai - Phẩm Hai

I. Vô Vi

Chỉ – Tương IV, 565

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Chỉ, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

THAM SÂN SI                                       805

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Quán – Tương IV, 566

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Quán, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

THAM SÂN SI                                       806

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Sáu Định 1 – Tương IV, 566

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định có tầm có tứ, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

THAM SÂN SI                                       807

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Sáu Định 2 – Tương IV, 567

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định không tầm, chỉ có tứ; này các Tỷ- kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Sáu Định 3 – Tương IV, 567

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định không tầm không tứ; này các Tỷ- kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

THAM SÂN SI                                      808

Sáu Định 4 – Tương IV, 567

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Không định, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Sáu Định 5 – Tương IV, 567

1-2) ...

3) -- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định Vô tướng, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Sáu Định 6 – Tương IV, 568

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Định Vô nguyện, này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Bốn Niệm Xứ 1 – Tương IV, 568

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô vi, và về con đường đưa đến vô vi. Hãy lắng nghe.

THAM SÂN SI                                      809

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô vi? Này các Tỷ- kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô vi.

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống
tùy quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh
niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là con đường đưa đến vô vi.

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về vô vi, Ta thuyết về con đường đưa đến vô vi.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm cho các Ông.

6) Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

Bốn Niệm Xứ (2-4) – Tương IV, 568

1-2) ...

3)... Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống tùy quán thọ trên thọ... tùy quán tâm trên tâm... tùy quán

THAM SÂN SI                                       810

pháp trên pháp. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Bốn Chánh Cần 1 – Tương IV, 568

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế này là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phát
sanh lòng ước muốn rằng các ác bất thiện pháp chưa
sanh không cho sanh khởi, tinh cần, tinh tấn, kiên
tâm, trì chí. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa
đến vô vi.

Bốn Chánh Cần (2-4) – Tương IV, 569

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phát sanh lòng ước muốn rằng các ác bất thiện pháp đã sanh được đoạn tận, tinh cần, tinh tấn, kiên tâm, trì chí... phát sanh lòng ước muốn rằng các thiện pháp chưa sanh được sanh khởi... phát sanh lòng ước muốn rằng các thiện pháp đã sanh được an trú, không tán thất, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn, tinh cần, tinh tấn, kiên tâm, trì

THAM SÂN SI                                        811

chí. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Bốn Như Ý Túc 1 – Tương IV, 569

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
như ý túc, câu hữu với dục Thiền định, tinh cần hành.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là con đường đưa đến vô
vi...

Bốn Như Ý Túc (2-4) – Tương IV, 569

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
như ý túc, câu hữu với tâm Thiền định, tinh cần
hành... câu hữu với tinh tấn Thiền định... câu hữu
với tư duy Thiền định, tinh cần hành. Này các Tỷ-
kheo, đây là con đường đưa đến vô vi.

Năm Căn 1 – Tương IV, 570

THAM SÂN SI                                        812

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập
tín căn, y cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận,
hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường
đưa đến vô vi...

Năm Căn (2-5) – Tương IV, 570

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập tấn căn...
tu tập niệm căn... tu tập định căn... tu tập tuệ căn, y
cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận, hướng đến từ
bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô
vi...

Năm Lực – Tương IV, 570 (1-5)

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập tín lực... tấn lực... niệm lực... định lực... tuệ lực... y cứ viễn

THAM SÂN SI                                          813

ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận, hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa đến vô vi...

Bảy Giác Chi – Tương IV, 571 (1-7)

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập niệm giác
chi... trạch pháp giác chi... tinh tấn giác chi... hỷ
giác chi... khinh an giác chi... định giác chi... xả giác
chi, y cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận, hướng
đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường đưa
đến vô vi...

Tám Chánh Đạo – Tương IV, 571 (1-8)

1-2) ...

3)-- Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa
đến vô vi? Ở đây, này các Tỷ-kheo, tu tập chánh tri
kiến... chánh tư duy... chánh ngữ... chánh nghiệp...
chánh mạng... chánh tinh tấn... chánh niệm...
chánh định, y cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ diệt tận,
hướng đến từ bỏ. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường
đưa đến vô vi...

THAM SÂN SI                                            814

Đích Cuối Cùng (Antam) – Tương IV, 572

1)-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về mục đích cuối cùng và con đường đưa đến mục đích cuối cùng, hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là mục đích cuối cùng?... (giống như đoạn về Vô Vi, từ I đến XLV).

Vô Lậu – Tương IV, 572

1)-- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết về vô lậu và con đường đưa đến vô lậu, hãy lắng nghe.

2) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô lậu?... (giống như đoạn về Vô Vi, từ I đến XLV).

Sự Thật – Tương IV, 572 (Saccam)...

Bờ Bên Kia – Tương IV, 572 (Pàram)...

Tế Nhị – Tương IV, 572 (Nipunam)...

Khó Thấy Được – Tương IV, 572 (Sududdasam)...

Không Già – Tương IV, 573 (Ajajjaram)...

Thường Hằng – Tương IV, 573 (Dhuvam)...

THAM SÂN SI                                      815

Không Suy Yếu – Tương IV, 573 (Apalokitam)...

Không Thấy – Tương IV, 573 (Anidassanam)...

Không Lý Luận – Tương IV, 573 (Nippapam)...

Tịch Tịnh – Tương IV, 573 (Santam)...

Bất Tử – Tương IV, 573 (Amatam)...

Thù Thắng – Tương IV, 573 (Paniitam)...

An Lạc – Tương IV, 573 (Sivam)...

An Ổn – Tương IV, 573 (Khemam)...

Ái Đoạn Tận – Tương IV, 573

Bất Khả Tư Nghì – Tương IV, 573 (Acchariyam)...

Hy Hữu – Tương IV, 573 (Abhutam)...

Không Tai Họa – Tương IV, 573 (Anìtika)...

Không Bị Tai        Họa       –   Tương   IV,   573 (Anitakdhamma)...

Niết Bàn– Tương IV, 573....

Không Tồn Tại – Tương IV, 574 (Avyàpajjho)...

THAM SÂN SI                                      816

Ly Tham – Tương IV, 574 (Viràgo)...

Thanh Tịnh – Tương IV, 574

Giải Thoát – Tương IV, 574 (Mutti)...

Không Chứa Giữ – Tương IV, 574 (Anàlayo)...

Ngọn Đèn – Tương IV, 574 (Dipa)...

Hang ẩn – Tương IV, 574 (Lena)...

Pháo Đài – Tương IV, 574 (Tànam) ...

Quy Y – Tương IV, 574 (Saranam)...

Đến Bờ Bên Kia – Tương IV, 574 (Paràyanam)

1) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ thuyết cho các Ông về sự đến bờ bên kia và con đường đưa đến bờ bên kia, hãy lắng nghe.

2) Này các Tỷ-kheo, thế nào là đến bờ bên kia? Này
các Tỷ-kheo, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự
đoạn tận si. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đến bờ bên
kia.

3) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là con đường đưa đến bờ bên kia? Thân niệm, này các Tỷ-kheo, là con đường đưa đến bờ bên kia.

THAM SÂN SI                                      817

4) Như vậy, này các Tỷ-kheo, Ta thuyết về sự đến bờ bên kia, Ta thuyết về con đường đưa đến bờ bên kia.

5) Này các Tỷ-kheo, những gì một bậc Đạo sư cần
phải làm cho những đệ tử, vì hạnh phúc, vì lòng từ
mẫn, vì khởi lên lòng từ mẫn đối với họ; tất cả, Ta
đã làm đối với các Ông.

6) -- Này các Tỷ-kheo, đây là những gốc cây, đây là
những căn nhà trống, hãy tu tập Thiền định. Chớ có
phóng dật. Chớ để hối hận về sau. Đây là lời giáo
giới của Ta cho các Ông.

I-XLV

...(Như trên)...

THAM SÂN SI                                      818

139 Đôi lúc tham pháp chiếm cứ tâm con và an trú - TIỂU Kinh KHỔ UẨN – 14 Trung I, 209

TIỂU KINH KHỔ UẨN (Culadukkhakkhandha suttam) – Bài kinh số 14 – Trung I, 209

Như vầy tôi nghe:

Một thời, Thế Tôn sống giữa giòng họ Sakka
(Thích-ca), trong thành Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ)
tại vườn Nigrodha (Ni-câu-luật Viên). Lúc ấy, có
người Sakka tên Mahànàma đến chỗ Thế Tôn ở, sau
khi đến xong, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên.
Sau khi ngồi xuống một bên, Mahànàma, dòng họ
Sakka bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, đã lâu rồi, con đã hiểu như thế này lời dạy Thế Tôn: "Tham là cấu uế của tâm, sân là cấu uế của tâm, si là cấu uế của tâm". Bạch Thế Tôn, con đã hiểu như thế này lời dạy Thế Tôn: "Tham là cấu uế của tâm... si là cấu uế của tâm". Tuy vậy, đôi lúc các tham pháp chiếm cứ tâm con và an trú, các sân pháp chiếm cứ tâm con và an trú, các si

THAM SÂN SI                                        819

pháp chiếm cứ tâm con và an trú. Bạch Thế Tôn, con
tự suy nghĩ: "Pháp nào tự trong ta không đoạn trừ
được, do vậy các tham pháp xâm nhập tâm ta và an
trú, các sân pháp xâm nhập tâm ta và an trú, các si
pháp xâm nhập tâm ta và an trú?"

– Này Mahànàma, có một pháp trong Ông chưa
được đoạn trừ, do vậy các tham pháp xâm nhập tâm
Ông và an trú... các si pháp xâm nhập tâm Ông và an
trú. Và này Mahànàma, pháp ấy trong Ông có thể
đoạn trừ được, nếu Ông không sống trong gia đình,
nếu Ông không thụ hưởng các dục vọng. Và này
Mahànàma, vì pháp ấy trong Ông chưa được đoạn
trừ, nên Ông sống trong gia đình và thụ hưởng các
dục vọng.

Các dục vọng, vui ít, khổ nhiều, não nhiều, sự
nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn. Này Mahànàma, nếu
một vị Thánh đệ tử khéo thấy như vậy với như thật
chánh trí tuệ, nhưng nếu vị này chưa chứng được hỷ
lạc do ly dục, ly ác bất thiện pháp sanh, hay một pháp
nào khác cao thượng hơn, như vậy vị ấy chưa khỏi
bị các dục chi phối.

Này Mahànàma, khi nào vị Thánh đệ tử khéo thấy như vậy với như thật chánh trí tuệ: "Các dục, vui ít, khổ nhiều, não nhiều. Sự nguy hiểm ở đây lại

THAM SÂN SI                                         820

nhiều hơn", và vị này chứng được hỷ lạc do ly dục, ly ác bất thiện pháp sanh hay một pháp nào cao thượng hơn, như vậy vị ấy không bị các dục chi phối.

 Này Mahànàma, thuở xưa, khi Ta còn là Bồ-
tát, chưa chứng được Bồ-đề, chưa thành Chánh
Đẳng Chánh Giác, Ta khéo thấy với như thật
chánh trí tuệ: "Các dục vui ít, khổ nhiều, não
nhiều, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn", dầu
Ta có thấy với như thật chánh trí tuệ như vậy,
nhưng Ta chưa chứng được hỷ lạc do ly dục, ly
ác bất thiện pháp sanh hay một pháp nào khác
cao thượng hơn. Và như vậy Ta biết rằng, Ta
chưa khỏi bị các dục chi phối.

 Và này Mahànàma, khi nào Ta khéo thấy với
như thật chánh trí tuệ: "Các dục, vui ít, khổ
nhiều, não nhiều, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều
hơn", và Ta chứng được hỷ lạc do ly dục, ly ác
bất thiện pháp sanh hay một pháp nào khác cao
thượng hơn, như vậy Ta khỏi bị các dục chi
phối.

Và này Mahànàma, thế nào là vị ngọt các dục?

Này Mahànàma, có năm pháp tăng trưởng các dục này: Các sắc pháp do mắt nhận thức, khả ái, khả

THAM SÂN SI                                       821

lạc, khả ý, khả hỷ, tương ưng với dục, hấp dẫn; các
tiếng do tai nhận thức...; các hương do mũi nhận
thức...; các vị do lưỡi nhận thức...; các xúc do thân
nhận thức, khả ái, khả lạc, khả hỷ, tương ưng với dục,
hấp dẫn. Này Mahànàma, có năm pháp tăng trưởng
các dục như vậy.

Này Mahànàma, y cứ vào năm pháp tăng trưởng các dục này, có lạc và hỷ khởi lên, như vậy là vị ngọt các dục.

Và này Mahànàma, thế nào là sự nguy hiểm các
dục?... (như trang... cho đến trang..., với "Này
Mahànàma" thế cho "Này các Tỷ-kheo."...) Này
Mahànàma, như vậy là sự nguy hiểm các dục đưa
đến đau khổ tương lai, là khổ uẩn, do dục làm nhân,
do dục làm duyên, do dục làm nhân duyên, do chính
dục làm nhân.

Này Mahànàma, một thời Ta ở tại Rajagaha (Vương Xá), trên núi Gijjhakuta (Linh Thứu). Lúc bấy giờ, rất nhiều Ni kiền Tử (Nigantha) tại sườn núi Isigili, trên Kalasila (Hắc Nham), đứng thẳng người, không chịu ngồi và cảm giác những cảm thọ thống thiết, khổ đau, khốc liệt, bén nhạy. Này Mahànàma, rồi Ta vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến sườn núi Isigili, tại Kalasila chỗ các Nigantha

THAM SÂN SI                                         822

ấy ở, khi đến nơi Ta nói với các Nigantha ấy:

"– Chư Hiền, tại sao các Người lại đứng thẳng
người, không chịu ngồi xuống và cảm giác những
cảm thọ thống thiết, khổ đau, khốc liệt, bén nhạy như
vậy?

"– Này Mahànàma, được nói vậy các Nigantha ấy trả lời Ta như sau:

"– Này Hiền giả, Nigantha Nataputta-là bậc toàn tri, toàn kiến, tự xưng là có tri kiến toàn diện như sau: "Dầu ta có đi, có đứng, có ngủ và có thức, tri kiến luôn luôn được tồn tại liên tục ở nơi ta". Vị ấy nói như sau: "Này các Nigantha, nếu xưa kia Người có làm ác nghiệp, hãy làm cho nghiệp ấy tiêu mòn bằng khổ hạnh khốc liệt này. Sự không làm ác nghiệp trong tương lai chính do sự hộ trì về thân, sự hộ trì về lời nói, sự hộ trì về ý ngay trong hiện tại, ở tại nơi đây. Như vậy chính nhờ sự thiêu đốt, sự chấm dứt các nghiệp quá khứ, sự không làm các nghiệp mới, mà không có sự tiếp tục trong tương lai. Do sự không tiếp tục trong tương lai, các nghiệp được diệt trừ; do nghiệp được diệt trừ, khổ được diệt trừ; do khổ được diệt trừ, cảm thọ được diệt trừ; do cảm thọ được diệt trừ, tất cả khổ đau sẽ được tiêu mòn". Và vì chúng tôi chấp nhận điều ấy, và chúng tôi kham nhẫn điều

THAM SÂN SI                                            823

ấy, nên chúng tôi được hoan hỷ.

Này Mahànàma, khi được nói vậy Ta nói với các Nigantha ấy như sau:

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, trong quá khứ, các Người có mặt hay các Người không có mặt?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, trong quá khứ, các Người không làm ác nghiệp hay có làm ác nghiệp?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, các Người không làm các nghiệp như thế này hay như thế kia?

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết
chăng: Mức độ đau khổ như thế này đã trừ diệt, mức
độ đau khổ như thế này cần phải trừ diệt? Hay, khi
mức độ đau khổ như thế này đã được trừ diệt, thời
tất cả đau khổ sẽ được trừ diệt?

THAM SÂN SI                                     824

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người có biết chăng, sự đoạn trừ ngay trong hiện tại các bất thiện pháp và sự thành tựu các thiện pháp?"

"– Thưa Hiền giả, chúng tôi không biết.

"– Chư Hiền, theo các Người nói, Nigantha các
Người không biết: Trong quá khứ các Người có mặt
hay các Người không có mặt; các Người không biết,
trong quá khứ các Người không làm các ác nghiệp
hay có làm các ác nghiệp; các Người không biết các
Người không làm ác nghiệp như thế này hay như thế
kia; các Người không biết, mức độ đau khổ như thế
này đã được trừ diệt, mức độ đau khổ như thế này
cần phải trừ diệt; mức độ đau khổ như thế này đã
được trừ diệt thời tất cả đau khổ sẽ được trừ diệt; các
Người không biết, sự đoạn trừ ngay trong hiện tại các
bất thiện pháp và sự thành tựu các thiện pháp. Chư
Hiền Nigantha, sự kiện là như vậy thì những kẻ săn
bắn ở đời, với bàn tay đẫm máu, làm các nghiệp hung
dữ, được tái sanh trong loài người, những hạng ấy có
xuất gia trong hàng ngũ Nigantha các Người
không?"

"– Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu nhờ hạnh phúc. Hạnh phúc phải thành tựu

THAM SÂN SI                                          825

nhờ đau khổ. Hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể
thành tựu nhờ hạnh phúc thì vua Magadha Seniya
Bimbisara (Tần-bà-ta-la) có thể đạt được hạnh phúc,
và vua Magadha Seniya Bimbisara sống hạnh phúc
hơn Tôn giả Gotama".

- Lời nói này thật sự đã được các Tôn giả
Nigantha nói lên một cách hấp tấp, không có suy tư:
"Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu
nhờ hạnh phúc. Hạnh phúc phải thành tựu nhờ đau
khổ. Hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể thành
tựu nhờ hạnh phúc, thời vua Magadha Seniya
Bimbisara có thể đạt được hạnh phúc; và vua
Magadha Seniya Bimbisara sống hạnh phúc hơn Tôn
giả Gotama". Và chính ta ở đây cần phải được hỏi
như sau: "Giữa các bậc Tôn Giả, ai sống hạnh phúc
hơn, vua Magadha Seniya Bimbisara hay Tôn giả
Gotama?"

- Hiền giả Gotama, lời nói này thật sự đã được
chúng tôi nói lên một cách hấp tấp, không có suy tư:
Hiền giả Gotama, hạnh phúc không có thể thành tựu
nhờ hạnh phúc... (như trên)... sống hạnh phúc hơn
Tôn giả Gotama. Hãy để yên sự việc như vậy. Nay
chúng tôi hỏi Tôn giả Gotama: "Giữa quý vị Tôn giả,
ai sống hạnh phúc hơn, vua Magadha Seniya
Bimbisara hay Tôn giả Gotama?"

THAM SÂN SI                                       826

"– Chư Hiền Nigantha, nay Ta sẽ hỏi các Người
một câu, cũng vấn đề này. Nếu các Người vui lòng,
hãy trả lời câu hỏi ấy. Chư Hiền Nigantha, các Người
nghĩ thế nào? Vua Magadha Seniya Bimbisara có thể
không di động thân thể, không nói lên một tiếng,
sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn bảy ngày bảy
đêm có được không?

"– Này Hiền giả, không thể được.

"– Chư Hiền Nigantha, các Người nghĩ thế nào?
Vua Magadha Seniya Bimbisara có thể không di
động thân thể, không nói lên một tiếng, sống cảm
giác thuần túy lạc thọ luôn sáu ngày sáu đêm, luôn
năm ngày năm đêm, luôn bốn ngày bốn đêm, luôn ba
ngày ba đêm, luôn hai ngày hai đêm, luôn một ngày
một đêm không?

"– Này Hiền giả, không thể được.

"– Chư Hiền Nigantha, Ta có thể không di động thân thể, không nói lên một lời, sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn trong một ngày một đêm. Chư Hiền Nigantha, Ta có thể không di động thân thể , không nói lên một lời, sống cảm giác thuần túy lạc thọ luôn trong hai ngày hai đêm, luôn trong ba ngày ba đêm, luôn trong bốn ngày bốn đêm, luôn trong năm ngày năm đêm, luôn trong sáu ngày sáu đêm, luôn trong

THAM SÂN SI                                        827

bảy ngày bảy đêm. Chư Hiền Nigantha, các Người nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, ai sống hạnh phúc hơn, vua Magadha Seniya Bimbisara hay Ta?

"– Sự kiện là như vậy, Tôn giả Gotama sống hạnh phúc hơn vua Magadha Seniya Bimbisara."

Thế Tôn thuyết giảng như vậy, Mahànàma thuộc giòng họ Sakka hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

THAM SÂN SI                                      828

140   Đồng nghĩa với Niết bàn giới là... - Kinh Một Tỷ Kheo Khác 2 – Tương V, 18

Một Tỷ Kheo Khác 1 – Tương V, 18

1) Nhân duyên ở Sàvatthi.

2) Rồi một Tỷ-kheo khác đi đến Thế Tôn...

3) Ngồi một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- "Phạm hạnh, Phạm hạnh", bạch Thế Tôn, được nói đến như vậy. Bạch Thế Tôn, thế nào là Phạm hạnh? Thế nào là cứu cánh Phạm hạnh?

-- Này Tỷ-kheo, con đường Thánh đạo Tám ngành
này là Phạm hạnh, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy,
chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh
tấn, chánh niệm, chánh định.

Này Tỷ-kheo, đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si, đây là cứu cánh Phạm hạnh.

Một Tỷ Kheo Khác 2 – Tương V, 18

1) Nhân duyên ở Sàvatthi.

THAM SÂN SI                                         829

2) Rồi một Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn; sau khi đến...

3) Ngồi một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

--"Nhiếp phục tham, nhiếp phục sân, nhiếp phục si",
bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Đồng nghĩa với
gì, bạch Thế Tôn, là nhiếp phục tham, nhiếp phục
sân, nhiếp phục si?

-- Đồng nghĩa với Niết-bàn giới là nhiếp phục tham, nhiếp phục sân, nhiếp phục si, cũng được gọi là đoạn tận các lậu hoặc.

4) Khi được nói vậy, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

-- "Bất tử, bất tử", bạch Thế Tôn, được gọi là như vậy. Thế nào là bất tử, bạch Thế Tôn? Thế nào là con đường đưa đến bất tử?

- Đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si, này Tỷ-
kheo, được gọi là bất tử.
- Con đường Thánh đạo Tám ngành này là con
đường đưa đến bất tử, tức là chánh tri kiến,
chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh
mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

THAM SÂN SI                                         830

THAM SÂN SI   831

141 Đồng nghĩa với các dục - Kinh SỢ HÃI – Tăng III, 57

SỢ HÃI –Tăng III, 57

1. Này các Tỷ-kheo,
- Sợ hãi, là đồng nghĩa với các dục.
- Khổ, là đồng nghĩa với các dục.
- Bệnh, là đồng nghĩa với các dục.
- Cục bướu, là đồng nghĩa với các dục.
- Tham dính, là đồng nghĩa với các dục.
- Bùn lầy, là đồng nghĩa với các dục.
2. Và này các Tỷ-kheo, vì sao sợ hãi là đồng nghĩa
với các dục?
 Này các Tỷ-kheo, say đắm bởi tham dục, bị trói
buộc bởi các tham ước muốn, ngay trong hiện
tại không thoát khỏi sợ hãi, đời sau cũng không
thoát khỏi sợ hãi. Do vậy, sợ hãi là đồng nghĩa với
các dục.
3. Này các Tỷ-kheo, vì sao khổ... bệnh... cục bướu...
tham dính... bùn lầy là đồng nghĩa với các dục?
 Này các Tỷ-kheo, say đắm bởi tham dục, bị trói
buộc bởi tham dục, ngay trong hiện tại không

THAM SÂN SI                                         832

thoát khỏi bùn lầy, đời sau cũng không thoát khỏi
bùn lầy. Do vậy, bùn lầy là đồng nghĩa với các
dục.
Sợ hãi và khổ đau,
Bệnh hoạn và cục bướu,
Cả hai tham dính bùn,
Được gọi là các dục,
Tại đấy kẻ phàm phu,
Tham đắm và chấp trước,
Thấy sợ trong chấp thủ,
Nguồn gốc của tử sanh,
Không chấp thủ, giải thoát,
Đoạn tận được sanh tử,
Chúng đạt được an ổn,
Được hiện tại tịnh lạc,
Vượt sợ hãi oán thù,
Mọi đau khổ vượt qua.

THAM SÂN SI                                      833

142 Đụng chuyện mới biết - Kinh MAHA CUNDA – Tăng IV, 294

MAHA CUNDA – Tăng IV, 294

1. Một thời, Tôn giả Mahàcunda trú giữa dân chúng Cetì tại Sahajàti. Tại đấy, tôn giả Mahàcunda gọi các Tỷ-kheo.

- Này các Hiền giả Tỷ-kheo.

- Thưa Hiền giả.

- Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahàcunda. Tôn giả Mahàcunda nói như sau:

2. - Thưa các Hiền giả, nếu một Tỷ-kheo thuyết về trí nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này". Nếu tham chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu hiềm hận... nếu gièm pha... nếu não lại... nếu xan tham... nếu ác tật đố... nếu ác dục chinh phục vị ấy và tồn tại, vị ấy cần phải được hiểu như sau: "Tôn giả này không rõ biết như thế nào để tham không có mặt. Như vậy tham chinh phục Tôn Giả ấy và tồn tại. Tôn giả này không rõ biết như thế nào để sân không có mặt... si không có mặt... phẫn nộ không có mặt... hiềm không có

THAM SÂN SI                                          834

mặt... gièm pha không có mặt... não hại không có
mặt... xan tham không có mặt... ác tật đố không có
mặt... ác dục không có mặt. Như vậy, các ác dục
chinh phục Tôn giả này và tồn tại."

3. Thưa các Hiền giả, nếu Tỷ-kheo thuyết về tu tập nói rằng: "Tôi được tu tập về thân, được tu tập về giới, được tu tập về tâm, được tu tập về tuệ". Thưa chư Hiền, nếu tham chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu hiềm hận... nếu gièm pha... nếu não hại... nếu xan tham... nếu ác tật đố... nếu ác dục chinh phục vị Tỷ-kheo ấy và tồn tại, vị ấy cần phải được hiểu như sau: "Vị Tôn giả này không rõ biết như thế nào để tham không có mặt, vì rằng tham chinh phục vị ấy và tồn tại. Vị Tôn giả này không rõ biết như thế nào để sân không có mặt... si không có mặt... phẫn nộ không có mặt... hiềm hận không có mặt... gièm pha không có mặt... não hại không có mặt... xan tham không có mặt... ác tật đố không có mặt... ác dục không có mặt. Như vậy, các ác dục chinh phục Tôn giả này và tồn tại."

4. Và này chư hiền, Tỷ-kheo thuyết về trí và thuyết về tu tập, nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này, tôi được tu tập về tâm, tôi được tu tập về giới, tôi được tu tập về tâm, tôi được tu tập về tuệ". Này chư Hiền, nếu tham chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn

THAM SÂN SI                                           835

tại, nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ.... nếu hiềm hận... nếu gièm pha …. nếu não hại …. nếu xan tham …nếu ác tật đố … nếu ác dục chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, Tỷ-kheo ấy cần phải được hiểu như sau: "Vị Tôn giả này không rõ biết như thế nào để tham không có mặt... sân không có mặt... si không có mặt... Như vậy, ác dục chinh phục Tỷ-kheo này và tồn tại".

5. Ví như, này chư Hiền, có người nghèo khổ có thể nói về giàu sang; không có tài sản có thể nói về tài sản; không có sở hữu có thể nói về sở hữu, nhưng khi có cơ hội tạo ra tài sản, vị ấy không có thể tạo thành tài sản, lúa gạo, bạc hay vàng. Người ta có thể biết về người ấy như sau: "Vị ấy, tuy nghèo khổ, lại nói về giàu sang; vị này, tuy không có tài sản, lại nói về tài sản; vị này tuy không có sở hữu, lại nói về sở hữu. Vì cớ sao? Vì rằng vị này, khi có cơ hội tạo ra tài sản, vị ấy không có thể tạo thành tài sản, lúa gạo, bạc hay vàng".

Cũng vậy, này chư hiền, vị Tỷ-kheo thuyết về trí và thuyết về tu tập, nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này, tôi được tu tập về thân, tôi được tu tập về giới, tôi được tu tập về tâm, tôi được tu tập về tuệ". Này chư hiền, nếu tham chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại; nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu hiềm hận... nếu gièm pha... nếu não hại... nếu xan tham...

THAM SÂN SI                                            836

nếu ác tật đố... nếu ác dục chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, Tỷ-kheo ấy cần phải được hiểu như sau: "Vị này không rõ biết như thế nào để tham không có mặt... sân không có mặt... si không có mặt... Như vậy, ác dục chinh phục Tỷ-kheo này và tồn tại".

6. Này chư Hiền, Tỷ-kheo thuyết về trí nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này". Này chư Hiền, nếu tham không chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu hiềm hận... nếu gièm pha… nếu não hại… nếu xan tham… nếu ác tật đố... nếu ác dục không chinh phục vị ấy và tồn tại, thời vị ấy cần phải được biết như sau: "Vị này rõ biết như thế nào để tham không có mặt... Như vậy, tham không chinh phục vị ấy và tồn tại... sân không có mặt... si không có mặt... phẫn nộ không có mặt... hiềm hận không có mặt... gièm pha không có mặt… não hại không có mặt... xan tham không có mặt... ác tật đố không có mặt... ác dục không có mặt. Như vậy, ác dục không chinh phục vị này và tồn tại".

7. Này chư Hiền, Tỷ-kheo thuyết về tu tập nói rằng: "Tôi có tu tập về thân, tôi có tu tập về giới, tôi có tu tập về tâm, tôi có tu tập về tuệ". Này chư Hiền, nếu tham không chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại... nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu gièm pha... nếu não hại... nếu xan tham... nếu ác tật đố... nếu ác dục

THAM SÂN SI                                           837

không chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, vị ấy cần
phải được biết như sau: "Vị này rõ biết như thế nào
để tham không có mặt. Như vậy tham không chinh
phục vị này và tồn tại... sân không có mặt... si không
có mặt... hiềm hận không có mặt... gièm pha không
có mặt... não hại không có mặt... xan tham không có
mặt... ác tật đố không có mặt... ác dục không có
mặt... Như vậy, ác dục không chinh phục vị này và
tồn tại".

8. Này chư hiền, Tỷ-kheo thuyết về trí và thuyết về tu tập, nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này. Tôi có tu tập về thân, tôi có tu tập về giới, tôi có tu tập về tâm, tôi có tu tập về tuệ." Này chư Hiền, nếu tham không chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại... nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu hiềm hận... nếu gièm pha... nếu não hại... nếu xan tham... nếu ác tật đố... nếu ác dục không chinh phục Tỷ-kheo ấy và tồn tại, thời vị ấy cần phải được biết như sau: "Tôn giả này biết rõ như thế nào để tham không có mặt. Như vậy tham không chinh phục vị ấy và tồn tại. Sân không có mặt... si không có mặt... phẫn nộ không có mặt... hiềm hận không có mặt... gièm pha không có mặt... não hại không có mặt... xan tham không có mặt... ác tật đố không có mặt... ác dục không có mặt. Như vậy, ác dục không chinh phục vị Tôn giả này và không tồn tại."

THAM SÂN SI                                            838

9. Này các Hiền, ví như một người giàu sang có thể nói về giàu sang; một người có tài sản có thể nói về tài sản; một người có sở hữu có thể nói về sở hữu. Khi có cơ hội tạo ra tài sản, vị ấy có thể tạo thành tài sản, lúa gạo, bạc hay vàng. Và người ta có thể biết về người ấy như sau: "Có giàu sang, vị này nói về giàu sang; có tài sản, vị này nói về tài sản; có của cải, vị này nói về của cải. Vì sao? Vì rằng vị này, khi có cơ hôi tạo ra tài sản, vị ấy có thể tạo thành tài sản, lúa gạo, bạc hay vàng".

Cũng vậy, này chư Hiền, Tỷ-kheo thuyết về trí và thuyết về tu tập, nói rằng: "Tôi biết pháp này, tôi thấy pháp này. Tôi có tu tập về thân, tôi có tu tập về giới, tôi có tu tập về tâm, tôi có tu tập về tuệ". Này chư Hiền, nếu tham không chinh phục vị ấy và tồn tại... nếu sân... nếu si... nếu phẫn nộ... nếu tật đố... nếu ác dục không chinh phục vị ấy và tồn tại, vị ấy cần phải được biết như sau: "Vị Tôn giả này rõ biết như thế nào để tham không có mặt. Như vậy tham không chinh phục vị này và tồn tại. Vị Tôn giả này rõ biết như thế nào để sân không có mặt... si... phẫn nộ... hiềm hận... gièm pha... não hại... xan tham... ác tật đố... ác dục không có mặt. Như vậy ác dục không chinh phục vị Tôn giả này và tồn tại".

THAM SÂN SI                                           839

THAM SÂN SI   840
