Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 352 - Thiện và Bất Thiện
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 352

THIỆN VÀ BẤT
THIỆN
Chịu trách nhiệm chính tả:
TÂM MINH ANH

352

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC DẪN NHẬP .............................................................9 1     Định nghĩa - Bất thiện, căn bản của bất thiện - Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111....15 2     Định nghĩa - Kinh CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363 ......................................38 3     Định nghĩa - Nghiệp thiện và nghiệp bất thiện - Kinh BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476 ....46 4     Định nghĩa - Thiện giới và Bất thiện giới - Kinh SAMANAMANDIKA – 78 Trung II, 437 .....49 5     1 pháp - Kinh PHẨM PHI PHÁP 1 – Tăng I, 36 .........................................................................64 6     1 pháp - Kinh TINH CẦN TINH TẤN – Tăng I, 28.....................................................................67 7     1 pháp - Ta không thấy một pháp nào khác... - Kinh LÀM BẠN VỚI THIỆN – Tăng I, 30 ...69 8     10 thiện nghiệp và bất thiện nghiệp - Kinh NGỌC MA NI – Tăng IV, 617 .......................72 9     3 trường hợp Cần nhiệt tình làm mạnh - Kinh NHIỆT TÌNH TINH TẤN – Tăng I, 273 .......84

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                                            1

10 4 nghiệp đen trắng - Kinh CÁCH HỌC PHÁP – Tăng II, 263.....................................................86 11 4 nghiệp đen trắng - Kinh VỚI CHI TIẾT – Tăng II, 259.....................................................92 12 5 sự kiện cần phải quan sát - Kinh SỰ KIỆN CẦN PHẢI QUAN SÁT – Tăng II, 421 ......102 13 6 pháp - Kinh NGÀY VÀ ĐÊM – Tăng III, 247 .......................................................................109 14 6 pháp - Kinh THƯỢNG NHÂN PHÁP – Tăng III, 242 ..........................................................111 15 6 pháp an lạc hay đau khổ ngay hiện tại - Kinh KHỔ – Tăng III, 240 ....................................113 16 6 pháp dầu có nghe pháp cũng không thể... - Kinh KHÔNG ƯA NGHE – Tăng III, 252 ..115 17 6 pháp đưa đến chứng đắc các thiện pháp - Kinh CHỨNG ĐẮC – Tăng III, 243 .....................117 18 8 tánh xấu khi bị buộc tội - Kinh NGỰA CHƯA ĐIỀU PHỤC – Tăng III, 546 ........................119 19 Ai không sợ hãi cái chết - Kinh KHÔNG SỢ HÃI – Tăng II, 147 .......................................126

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                                        2

20 Bị nung nấu - Kinh HAI LOẠI TỘI – Tăng I, 94 .......................................................................131 21 Các bất thiện pháp - Kinh Pháp Bất Thiện – Tương V, 34 ..................................................133 22 Các thầy bực phiền chán ngáy - Kinh THIÊN GIỚI – Tăng I, 204 .......................................134 23 Các ác, bất thiện pháp - Kinh PHẨM PHẪN NỘ – Tăng I, 172 .................................................135 24 Các ác, bất thiện pháp - Kinh PHẨM THỨ MƯỜI BẢY – Tăng I, 177 ...........................140 25 Có tướng, nhân, hành, duyên, sắc, thọ, tưởng, thức - Kinh PHẨM TƯỚNG – Tăng I, 152 .144 26 Do duyên gì bất thiện pháp sanh khởi - Kinh KITAGIRI – 70 Trung II, 291 ......................146 27 Do duyên gì bất thiện pháp sanh khởi - Kinh MAHALI – Tăng IV, 355 .............................166 28 Do duyên gì có người tàn bạo có người hiền lành - Kinh Canda Tàn bạo – Tương IV, 479 ......169 29 Do tham sân si đoạn tận nên không làm điều bất thiện - Kinh NGƯỜI VAJJI – Tăng I, 417 ...172

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                                        3

30 Không phóng dật và Phóng dật - Kinh PHẨM PHÓNG DẬT – Tăng I, 33 ...........................174 31 Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111..177 32 Kinh CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102 ........200 33 Kinh KHÔNG UẾ NHIỄM – 5 Trung I, 59 .214 34 Kinh RẤT XA XĂM – Tăng I, 647 .............233 35 Kinh TƯ LƯỢNG – 15 Trung I, 219 ...........235 36 Kinh VỊ TỶ KHEO PHẢI KÍNH TRỌNG AI – Tăng III, 446 .................................................247 37 Kinh ĐẠI Kinh VACCHAGOTTA – 73 Trung II, 327 ............................................................255 38 Người mù, một mắt, hai mắt - Kinh MÙ LÒA – Tăng I, 229 ....................................................272 39 Như Lai là người phân tích luận chứ không nói một chiều - Kinh VAJJIYAMÀHITA – Tăng IV, 497 ..........................................................276 40 Như Lai nêu rõ thiện và bất thiện - Kinh UPAKA – Tăng II, 165.................................282

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                                     4

41 Như Lai rõ biết hành nghiệp thiện ác của chúng sanh - Kinh LỜI CẢM HỨNG – Tăng III, 197 .......................................................................285 42 Nên hay không nên hầu hạ - Kinh SỰ HẦU HẠ GIÚP ĐỠ – Tăng I, 407................................297 43 Nên hay không nên... - Kinh ĐIỀU ĐƯỢC NGHE – Tăng II, 145 ...................................299 44 Phân biệt người ngu và người trí - Kinh NGƯỜI NGU – Tăng I, 180 .......................................302 45 Phân biệt rõ ràng - Kinh NHỮNG SỨC MẠNH – Tăng IV, 80 ................................................311 46 Phân biệt và đối trị - Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97 ....................................................316 47 Quán sát hậu quả của tham sân si - Kinh BHADDIYA – Tăng II, 184 .........................334 48 Ta giết hại người ấy - Kinh KESI – Tăng II, 26 .......................................................................344 49 Ta thuyết về hành động và không hành động - Kinh ĐẤT – Tăng I, 118 ..............................349 50 Thiện - 6 pháp an lạc ngay hiện tại và tiến tới lậu tận - Kinh LẠC HỶ – Tăng III, 243 .............351

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                                        5

51 Thiện - 6 pháp đưa đến tăng trưởng trong các thiện pháp - Kinh LỚN MẠNH – Tăng III, 244 .......................................................................353 52 Thiện - Không phóng dật là tối thượng.. - Kinh KHÔNG PHÓNG DẬT – Tăng IV, 263 ......354 53 Thiện - Thiện bạn hữu có tầm quan trọng ntn - Kinh NHỮNG NGƯỜI BẠN – Tăng III, 228 .......................................................................357 54 Thiện - Thiện bạn hữu là thức ăn cho Giới đức - Kinh KHẢ LẠC – Tăng IV, 418 ..................359 55 Thiện - Thiện nhân - Kinh Khomadusa – Tương I, 404 .............................................................362 56 Thiện - Thân hành niệm là bao gồm tất cả các thiện pháp - Kinh PHẨM THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 88 ...............................................................365 57 Thiện - Toàn bộ đống thiện là 4 niệm xứ - Kinh Đống Thiện – Tương V, 291 ........................371 58 Thiện - Tất cả thiện pháp đều tập trung trong 4 Thánh đế - ĐẠI Kinh DỤ DẤU CHÂN VOI – 28 Trung I, 409 .............................................372

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                                        6

59 Thiện pháp bị cắt đứt khi tâm bị lđckdv xâm chiếm và chi phối - Kinh Gốc – Tương II, 417 .......................................................................387 60 Thân khẩu ý ác đưa đến hại mình, hại người - Kinh BA PHÁP – Tăng I, 204 ......................389 61 Thế nào là người bất thiện sống chung với nhau - Kinh PHẨM NGƯỜI – Tăng I, 144 ..........390 62 Thế nào là người ác tánh - Kinh ÁC TÁNH – Tăng II, 247...................................................393 63 Thế nào là ác pháp - Kinh THỪA TỰ PHÁP – 3 Trung I, 31 .................................................397 64 Trước ta có tham, tham ấy là bất thiện, nay ta không có nữa, như vậy là thiện - Kinh SÀLHA – Tăng II, 204 ...............................................407 65 Tín tàm quý tấn tuệ - Kinh BƯỚC VÀO – Tăng II, 310 ............................................................412 66 Từ bỏ bất thiện có thể làm được - Kinh CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102 ..........................413 67 Ý khởi trước, các pháp thiện bất thiện theo sau - Kinh TÂM ĐƯỢC TU TẬP – Tăng I, 25 ....415

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                                        7

THIỆN VÀ BẤT THIỆN   8

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                       9

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                      10

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                       11

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                      12

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                         13

THIỆN VÀ BẤT THIỆN   14

1      Định nghĩa - Bất thiện, căn bản của bất thiện - Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111

KINH CHÁNH TRI KIẾN (Sammaditthisuttam) – Bài kinh số 9 – Trung I, 111

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Sariputta (Xá-
lợi-phất) gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". -
"Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, chánh tri kiến, chánh tri kiến, được
gọi là như vậy. Chư Hiền, cho đến như thế nào, một
Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực,
có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp
này?

– Chúng tôi từ xa đến để được hiểu ý nghĩa lời nói ấy từ Tôn giả Sariputta. Thật lành thay, nếu Tôn giả Sariputta giảng cho ý nghĩa lời nói ấy. Sau khi

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  15

nghe Tôn giả Sariputta, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Chư Hiền, vậy hãy nghe, hãy khéo tác ý. Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Hiền giả! - Các Tỷ-kheo vâng đáp Tôn giả Sariputta.

Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, khi Thánh đệ tử tuệ tri được bất
thiện và tuệ tri được căn bổn bất thiện, tuệ tri được
thiện và tuệ tri được căn bổn thiện, chư Hiền, khi
ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh
trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là bất thiện, thế nào là căn bổn bất thiện, thế nào là thiện, thế nào là căn bổn thiện?

1. Chư Hiền, sát sanh là bất thiện,
2. Lấy của không cho là bất thiện,
3. Tà hạnh trong các dục là bất thiện,
4. Nói láo là bất thiện,
5. Nói hai lưỡi là bất thiện,
6. Ác khẩu là bất thiện,
7. Nói phù phiếm là bất thiện,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 16

8.  Tham dục là bất thiện, 9. Sân là bất thiện, 10. Tà kiến là bất thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là bất thiện. Và chư Hiền, thế nào là căn bổn bất thiện?

 Tham là căn bổn bất thiện,  Sân là căn bổn bất thiện,  Si là căn bổn bất thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn bất thiện.

Và này chư Hiền, thế nào là thiện?

1. Từ bỏ sát sanh là thiện
2. Từ bỏ lấy của không cho là thiện
3. Từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện
4. Từ bỏ nói láo là thiện,
5. Từ bỏ nói hai lưỡi là thiện,
6. Từ bỏ ác khẩu là thiện,
7. Từ bỏ nói phù phiếm là thiện,
8. Không tham dục là thiện,
9. Không sân là thiện,
10. Chánh tri kiến là thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là thiện.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                17

Chư Hiền, thế nào là căn bổn thiện?

1. Không tham là căn bổn thiện 2. Không sân là căn bổn thiện 3. Không si là căn bổn thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn thiện.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri bất thiện như vậy, tuệ tri căn bổn bất thiện như vậy, tuệ tri thiện như vậy, tuệ tri căn bổn thiện như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta và hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến,
có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  18

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn, tuệ tri tập khởi của thức ăn, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn, và tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, chư Hiền khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức ăn, thế nào là tập khởi của thức ăn, thế nào là đoạn diệt của thức ăn, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn?

 Chư Hiền, có bốn loại thức ăn này, khiến các
loài chúng sanh đã sanh được an trú hay các
loài hữu tình sẽ sanh được hỗ trợ cho sanh. Thế
nào là bốn? Đoàn thực, loại thô hay loại tế, xúc
thực là thứ hai, tư niệm thực là thứ ba, thức
thực là thứ tư.
 Từ tập khởi của ái có tập khởi của thức ăn,
 Từ đoạn diệt của ái có đoạn diệt của thức ăn.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của thức ăn, tức là: Chánh Tri
kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ, Chánh
Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh tấn, Chánh
Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn như vậy, tuệ tri tập khởi của thức ăn như vậy, tuệ tri

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    19

đoạn diệt của thức ăn như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có pháp môn nào khác, nhờ
pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri
kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành
tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri Khổ, tuệ tri Tập khởi của khổ, tuệ tri
Đoạn diệt của khổ, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh
tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt
đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là Khổ, thế nào là Tập khởi

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    20

của khổ, thế nào là Đoạn diệt của khổ, thế nào là con Đường đưa đến đoạn diệt của khổ?

 Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là
khổ, sầu bi khổ ưu não là khổ, cầu không được
là khổ, tóm lại năm thủ uẩn là khổ. Chư Hiền,
như vậy gọi là Khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Tập khởi của khổ? Chính
là ái đưa đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham hướng đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục
ái, phi hữu ái. Chư Hiền, như vậy gọi là Tập
khởi của khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Đoạn diệt của khổ? Đó là
sự đoạn diệt ly tham, không có dư tàn, sự quăng
bỏ, sự từ bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp khát ái
ấy.
 Chư Hiền, thế nào là con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ? Chính là Thánh Đạo Tám Ngành
đưa đến khổ diệt, tức là Chánh tri kiến... Chánh
Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri Khổ như vậy, tuệ tri Tập khởi của khổ như vậy, tuệ tri Đoạn diệt của khổ như vậy, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn diệt của khổ như vậy, khi ấy vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên,... (như trên)...

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  21

và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử... (như trên)... thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri già chết, tuệ tri tập khởi của già chết, tuệ
tri đoạn diệt của già chết, tuệ tri con đường đưa đến
đoạn diệt của già chết, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử
có chánh tri kiến,... (như trên)... và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là già chết, thế nào là tập
khởi của già chết, thế nào là đoạn diệt của già chết,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của già
chết?

– Thuộc bất kỳ hữu tính giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự già cả, suy lão, rụng răng, tóc bạc
da nhăn, tuổi thọ ngày một hao mòn, bại hoại các
căn; chư Hiền, như vậy gọi là già.

Chư Hiền thế nào là chết? - Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự mệnh một, từ trần, hủy hoại, hoại diệt, tử biệt, mệnh chung, hủy hoại các uẩn, vất bỏ hình hài; chư Hiền, như vậy gọi là chết. Già như vậy và chết như vậy, chư Hiền,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                      22

như vậy gọi là già chết.

 Từ sự tập khởi của sanh, có sự tập khởi của già
chết,
 Từ sự đoạn diệt của sanh, có sự đoạn diệt của
già chết.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của già chết, tức là: Chánh Tri
kiến... (như trên)... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết như vậy, tuệ tri tập khởi của già chết như vậy, tuệ tri đoạn diệt của già chết như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên... (như trên)..., và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri sanh, tuệ tri tập khởi của sanh, tuệ tri
đoạn diệt của sanh, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của sanh, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   23

Chư Hiền, thế nào là sanh, thế nào là tập khởi của sanh, thế nào là đoạn diệt của sanh, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sanh?

 Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự sanh, hiện khởi, xuất hiện,
hiện diện, hiện hành các uẩn, tụ đắc các xứ;
Chư Hiền, như vậy gọi là sanh.
 Từ sự tập khởi của hữu có sự tập khởi của sanh,
 Từ sự đoạn diệt của hữu, có sự đoạn diệt của
sanh,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sanh, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri được sanh như vậy, tuệ tri được tập khởi của sanh như vậy, tuệ tri được đoạn diệt của sanh như vậy, tuệ tri được con đường đưa đến đoạn diệt của sanh như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... (như trên)... như vậy... (như trên)... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu, tuệ tri tập khởi của hữu, tuệ tri đoạn

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                     24

diệt của hữu, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hữu, thế nào là tập khởi của hữu, thế nào là đoạn diệt của hữu, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu? –

 Chư Hiền, có ba hữu này: dục hữu, sắc hữu,
vô sắc hữu.
 Từ tập khởi của thủ, có tập khởi của hữu;
 Từ đoạn diệt của thủ có đoạn diệt của hữu
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hữu, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu như vậy, tuệ tri tập khởi của hữu như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hữu như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri tập khởi của thủ, tuệ tri đoạn diệt của

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 25

thủ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thủ, thế nào là tập khởi của thủ, thế nào là đoạn diệt của thủ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ?

 Chư Hiền, có bốn thủ này: dục thủ, kiến thủ,
giới cấm thủ, ngã luận thủ.
 Từ tập khởi của ái, có tập khởi của thủ;
 Từ đoạn diệt của ái, có đoạn diệt của thủ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thủ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thủ như vậy, tuệ tri tập khởi của thủ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thủ như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái, tuệ tri tập khởi của ái, tuệ tri đoạn diệt

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                       26

của ái, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của ái, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là ái, thế nào là tập khởi của ái, thế nào là đoạn diệt của ái, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của ái?

 Chư Hiền, có sáu loại ái này: sắc ái, thanh ái,
hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái.
 Từ tập khởi của thọ, có tập của ái,
 Từ đoạn diệt của thọ, có đoạn diệt của ái,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của ái, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái như
vậy, tuệ tri tập khởi của ái như vậy, tuệ tri đoạn diệt
của ái như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt
của ái như vậy, khi ấy, vị ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thọ, tuệ tri tập khởi của thọ, tuệ tri đoạn

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                     27

diệt của thọ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thọ, thế nào là tập khởi của thọ, thế nào là đoạn diệt của thọ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thọ?

 Chư Hiền, có sáu loại thọ này: thọ do nhãn
xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc
sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc
sanh, thọ do ý xúc sanh.
 Từ tập khởi của xúc, có tập khởi của thọ;
 Từ đoạn diệt của xúc, có đoạn diệt của thọ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thọ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thọ như vậy, tuệ tri tập khởi của
thọ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thọ như vậy,
tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ
như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  28

đệ tử tuệ tri xúc, tuệ tri tập khởi của xúc, tuệ tri đoạn
diệt của xúc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của
xúc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành
tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là xúc, thế nào là tập khởi của xúc, thế nào là đoạn diệt của xúc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc?

 Chư Hiền, có sáu loại xúc này: nhãn xúc, nhĩ
xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc.
 Từ tập khởi của sáu nhập, có tập khởi từ xúc;
 Từ đoạn diệt của sáu nhập, có đoạn diệt của
xúc,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của xúc, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc như vậy, tuệ tri tập khởi của xúc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của xúc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của xúc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả...câu hỏi như sau: Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                     29

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri sáu nhập, tuệ tri tập khởi của sáu nhập, tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là sáu nhập, thế nào là tập
khởi của sáu nhập, thế nào là đoạn diệt của sáu nhập,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu
nhập?

 Chư Hiền, có sáu nhập này: nhãn nhập, nhĩ
nhập, tỷ nhập, thiệt nhập, thân nhập, ý nhập.
 Từ tập khởi của danh sắc có tập khởi của
sáu nhập;
 Từ đoạn diệt của danh sắc có đoạn diệt của
sáu nhập;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, chỉ khi nào vị Thánh đệ tử tuệ tri sáu
nhập như vậy, tuệ tri tập khởi của sáu nhập như vậy,
tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập như vậy, tuệ tri con
đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập như vậy, khi
ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu
diệu hạnh pháp này.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   30

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc, tuệ tri tập khởi của danh sắc, tuệ tri đoạn diệt của danh sắc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là danh sắc, thế nào là tập khởi của danh sắc, thế nào là đoạn diệt của danh sắc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc?

 Thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý, chư Hiền, như vậy
gọi là danh; bốn đại và sắc do bốn đại tạo
thành, chư Hiền, như vậy gọi là sắc; như vậy
đây là danh và đây là sắc, Chư Hiền, như vậy
gọi là danh sắc.
 Từ tập khởi của thức, có tập khởi của danh
sắc;
 Từ đoạn diệt của thức, có đoạn diệt của danh
sắc;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  31

như vậy, tuệ tri tập khởi của danh sắc như vậy, tuệ
tri đoạn diệt của danh sắc như vậy, tuệ tri con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc như vậy, khi ấy, vị
ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thức, tuệ tri tập khởi của thức, tuệ tri
đoạn diệt của thức, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của thức, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức, thế nào là tập khởi của thức, thế nào là đoạn diệt của thức, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức?

 Chư Hiền, có sáu loại thức này: nhãn thức,
nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.
 Từ tập khởi của hành, có tập khởi của thức;
 Từ đoạn diệt của hành có đoạn diệt của thức;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thức, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   32

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức như vậy, tuệ tri tập khởi của thức như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri hành, tuệ tri tập khởi của hành, tuệ tri
đoạn diệt của hành, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của hành, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hành, thế nào là tập khởi của hành, thế nào là đoạn diệt của hành, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hành?

 Chư Hiền, có ba loại hành này: thân hành,
ngữ hành, tâm hành.
 Từ tập khởi của vô minh, có tập khởi của
hành;
 Từ đoạn diệt của vô minh, có đoạn diệt của
hành;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hành, tức là: Chánh Tri

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  33

kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hành như vậy, tuệ tri tập khởi của hành như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hành như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hành như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri vô minh, tuệ tri tập khởi của vô minh,
tuệ tri đoạn diệt của vô minh, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh, khi ấy, Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

Chư Hiền, thế nào là vô minh, thế nào là tập
khởi của vô minh, thế nào là đoạn diệt của vô minh,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của vô
minh?

 Sự không tuệ tri về khổ, không tuệ tri về khổ
tập, không tuệ tri về khổ diệt, không tuệ tri về
con đường đưa đến khổ diệt, Chư Hiền, như
vậy gọi là vô minh.
 Từ tập khởi của lậu hoặc, có tập khởi của vô

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  34

minh;
 Từ đoạn diệt của lậu hoặc, có đoạn diệt của
vô minh;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của vô minh, tức là: Chánh
Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri vô minh
như vậy, tuệ tri tập khởi của vô minh như vậy, tuệ tri
đoạn diệt của vô minh như vậy, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh như vậy, khi ấy, vị ấy
đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các vị Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta, liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có
tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc, tuệ tri con đường đưa

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  35

đến đoạn diệt của lậu hoặc. Chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là lậu hoặc, thế nào là tập
khởi của lậu hoặc, thế nào là đoạn diệt của lậu hoặc,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của lậu
hoặc?

 Chư Hiền, có ba lậu hoặc này: dục lậu, hữu
lậu, vô minh lậu.
 Từ tập khởi của vô minh có tập khởi của lậu
hoặc;
 Từ đoạn diệt của vô minh có đoạn diệt của
lậu hoặc
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con
đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc, tức là:
Chánh Tri kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ,
Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh
tấn, Chánh Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc như vậy, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    36

minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay
trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có
chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin
pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ- kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sariputta.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                37

2       Định nghĩa - Kinh CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363

CÁC CĂN BẢN BẤT THIỆN – Tăng I, 363

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba căn bản bất thiện. Thế
nào là ba?
- Tham là căn bản bất thiện,
- Sân là căn bản bất thiện,
- Si là căn bản bất thiện.
Cái gì là tham, cái ấy là bất thiện.
- Ai với lòng tham có làm về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng tham, bị lòng tham chinh phục,
tâm không được tự chủ, vu cáo làm người khác
đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu
tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta
là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất
thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
ra từ tham, duyên khởi từ tham, tập khởi từ
tham, khởi lên nơi người ấy.
2.- Cái gì là sân, cái ấy bất thiện.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 38

- Ai với lòng sân có làm gì về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng sân, bị lòng sân chinh phục, tâm
không được tự chủ, vu cáo làm người khác đau
khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu tài
sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
từ sân, duyên khởi từ sân, tập khởi từ sân, khởi
lên nơi người ấy.
3.- Cái gì là si, cái ấy bất thiện.
- Ai với lòng si có làm gì về thân, về lời, về ý,
cái ấy là bất thiện.
- Với ai có lòng si, bị lòng si chinh phục, tâm
không được tự chủ, vu cáo làm người khác đau
khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch thu tài
sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là bất thiện.
- Như vậy, rất nhiều ác bất thiện pháp này sanh
từ si, duyên khởi từ si, tập khởi từ si, khởi lên
nơi người ấy.
4.- Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này được gọi
là người nói phi thời, nói không thực, nói không
trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  39

- Vì sao người như vậy, này các Tỷ-kheo, được
gọi là người nói phi thời, nói không thực, nói
không trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật?
Như vậy là vì người này, này các Tỷ-kheo, đã vu cáo
làm người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc,
tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên:
"Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Khi được đối chất
với sự thật, người ấy phủ nhận, không có chấp nhận;
khi được đối chất với sự thật, người ấy không có
nhiệt tình thoát mở ra ngoài, nói rằng: "Đây là không
chân, đây là không thực". Cho nên, người như vậy
được gọi là người nói phi thời, nói không thực, nói
không trúng đích, nói phi pháp, nói phi luật.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do tham sanh nhiếp phục, tâm mất
tự chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do sân sanh nhiếp phục, tâm mất tự
chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 40

- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, bị các ác bất
thiện pháp do si sanh nhiếp phục, tâm mất tự
chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự
tổn não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau
khi thân hoại mạng chung, được chờ đợi là ác
thú.
5.- Ví như, này các Tỷ-kheo, cây sàla hay cây dhava
hay cây phandana bị phá hoại, bị bao trùm bởi ba
loại tầm gởi, đi đến tổn hại, đi đến bất hạnh.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, người như vậy, bị các
ác bất thiện pháp do tham sanh chinh phục, tâm mất
tự chủ, ngay trong hiện tại sống đau khổ với sự tổn
não, với sự ưu não, với sự nhiệt não, sau khi thân
hoại mạng chung, được chờ đợi là ác thú … bị các
ác bất thiện pháp so sân sanh … bị các ác bất thiện
pháp so si sanh chinh phục, tâm mất tự chủ, ngay
trong hiện tại sống đau khổ với sự tổn não, với sự ưu
não, với sự nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung,
được chờ đợi là ác thú.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba căn bản bất
thiện.
6.- Có ba căn bản của thiện, này các Tỷ-kheo. Thế
nào là ba?
- Không tham là căn bản của thiện,
- Không sân là căn bản của thiện,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 41

- Không si là căn bản của thiện.
Cái gì là không tham, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không tham có làm về thân, về lời
nói, về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng tham, không bị lòng tham
chinh phục, tâm được tự chủ, không vu cáo
làm người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói
buộc, tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất,
dựa trên: "Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái
ấy là thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không tham, duyên khởi từ không tham, tập
khởi từ không tham, khởi lên nơi người ấy.
7.- Cái gì là không sân, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không sân có làm về thân, về lời
nói, về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng sân, không bị lòng sân
chinh phục, tâm được tự chủ, không vu cáo làm
người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói
buộc, tịch thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất,
dựa trên: "Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái
ấy là thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không sân, duyên khởi từ không sân, tập khởi
từ không sân, khởi lên nơi người ấy.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                42

8.- Cái gì là không si, cái ấy là thiện.
- Ai với lòng không si có làm về thân, về lời nói,
về ý, cái ấy là thiện.
- Với ai không có lòng si, không bị lòng si chinh
phục, tâm được tự chủ, không vu cáo làm người
khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch
thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên:
"Ta là sức mạnh, ta có sức mạnh." Cái ấy là
thiện.
- Như vậy, rất nhiều thiện pháp này sanh ra từ
không si, duyên khởi từ không si, tập khởi từ
không si, khởi lên nơi người ấy.
9.- Như vậy, này các Tỷ-kheo, người này được gọi
là người nói đúng thời, nói thực, nói trúng đích,
nói đúng pháp, nói đúng luật. Vì sao người như
vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là người nói đúng
thời, nói thực, nói trúng đích, nói đúng pháp, nói
đúng luật?
Vì người này, này các Tỷ-kheo, đã không vu cáo làm
người khác đau khổ, bằng cách sát hại, trói buộc, tịch
thu tài sản, mắng nhiếc hay tẩn xuất, dựa trên: "Ta là
sức mạnh, ta có sức mạnh." Khi được đối chất với sự
thật, người ấy chấp nhận, không có phủ nhận; khi
được đối chất với sự không thật, người ấy nhiệt tình
thoát mở ra ngoài, nói rằng: "Đây là chân, đây là
thực". Cho nên, người như vậy được gọi là người nói

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  43

đúng thời, nói thực, nói trúng đích, nói đúng pháp,
nói đúng luật.
10. - Này các Tỷ-kheo,
- Người như vậy, đoạn tận các ác bất thiện pháp
do tham sanh, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như
thân cây tala, làm cho không hiện hữu, làm cho
không thể sanh khởi trong tương lai, ngay trong
hiện tại sống an lạc, không có tổn não, không
có ưu não, không có nhiệt não, sau khi thân
hoại mạng chung, ngay trong hiện tại được Bát-
niết-bàn.
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, không bị các
ác bất thiện pháp do sân sanh nhiếp phục, tâm
không mất tự chủ …
- Người như vậy, này các Tỷ-kheo, không bị các
ác bất thiện pháp do si sanh nhiếp phục, tâm
không mất tự chủ, ngay trong hiện tại sống an
lạc, không có tổn não, không có ưu não, sau khi
thân hoại mạng chung, ngay trong hiện tại được
Bát-niết-bàn.
11.- Ví như, này các Tỷ-kheo, cây sàla hay cây
dhava, cây phandana, bị ba cây tầm gởi phá hoại
bao trùm. Rồi có người đi đến, cầm cuốc và thúng.
Người ấy chặt đứt rễ cây tầm gởi ấy, sau khi chặt đứt
rễ, người ấy đào mương. Đào mương xong, người ấy
nhổ các rễ lên, nhổ cho đến những rễ nhỏ, rễ usira.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 44

Rồi người ấy chặt cây tầm gởi thành từng khúc nhỏ,
bửa và chẻ thành từng mảnh nhỏ, người ấy đem phơi
giữa gió và mặt trời. Sau khi phơi giữa gió và mặt
trời, người ấy lấy lửa đốt, làm thành một đống tro,
và quạt chúng ra giữa gió lớn, hay đổ chúng xuống
dòng nước chảy nhanh. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
các cây tầm gởi ấy, bị cắt đứt từ gốc rễ, bị làm cho
như thân cây tala, làm cho không hiện hữu, làm cho
không thể sanh khởi trong tương lai.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, với người như vậy, các
ác bất thiện pháp do tham sanh đã được đoạn tận,
được chặt từ gốc rễ, được làm cho như thân cây tala,
được làm cho không thể hiện hữu, được làm cho
không sanh khởi trong tương lai, ngay trong hiện tại
được sống an lạc, không có tổn não, không có ưu
não, không có nhiệt não, ngay trong hiện tại được
Bát-niết-bàn … do sân sanh … các ác bất thiện pháp
do si sanh đã được đoạn tận, được chặt đứt từ gốc rễ,
được làm cho như thân cây tala, được làm cho không
thể hiện hữu, được làm cho không sanh khởi trong
tương lai, ngay trong hiện tại được sống an lạc,
không có tổn não, không có ưu não, không có nhiệt
não, ngay trong hiện tại được Bát-niết-bàn
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba căn bản
của thiện.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 45

3       Định nghĩa - Nghiệp thiện và nghiệp bất thiện - Kinh BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476

BA NHÂN DUYÊN 1 – Tăng I, 476

 Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Tham là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi,
- Sân là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi,
- Si là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do tham tác thành, sanh ra từ
tham, do tham làm nhân duyên, do tham tập khởi,
nghiệp ấy là bất thiện, nghiệp ấy có phạm tội,
nghiệp ấy có khổ dị thục, nghiệp ấy làm nghiệp
tập khởi, nghiệp ấy không đưa đến nghiệp đoạn
diệt.
 Phàm nghiệp nào do sân tác thành …
 Phàm nghiệp nào do si tác thành, sanh ra từ si,
do si làm nhân duyên, do si tập khởi, nghiệp ấy là
bất thiện, nghiệp ấy có phạm tội, nghiệp ấy có khổ
dị thục, nghiệp ấy làm nghiệp tập khởi, nghiệp ấy
không đưa đến nghiệp đoạn diệt.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                46

Ba pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.

BA NHÂN DUYÊN 2 – Tăng I, 476

 Có ba nhân duyên này, này các Tỷ-kheo, khiến
các nghiệp tập khởi. Thế nào là ba?
- Vô tham là nhân duyên khiến các nghiệp tập
khởi,
- Vô sân là nhân duyên khiến các nghiệp tập
khởi,
- Vô si là nhân duyên khiến các nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do vô tham tác thành, sanh ra
từ vô tham, do vô tham làm nhân duyên, do vô
tham tập khởi, nghiệp ấy là thiện, nghiệp ấy không
có phạm tội, nghiệp ấy có lạc dị thục, nghiệp ấy
đưa đến nghiệp đoạn diệt, nghiệp ấy không đưa
đến nghiệp tập khởi.
 Phàm nghiệp nào do vô sân tác thành …
 Phàm nghiệp nào do vô si tác thành, sanh ra từ
vô si, do vô si làm nhân duyên, do vô si tập khởi,
nghiệp ấy là thiện, nghiệp ấy không có phạm tội,
nghiệp ấy có lạc dị thục, nghiệp ấy đưa đến

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                47

nghiệp đoạn diệt, nghiệp ấy không đưa đến
nghiệp tập khởi.
Ba pháp này, này các Tỷ-kheo, là ba nhân duyên
khiến các nghiệp tập khởi.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                          48

4      Định nghĩa - Thiện giới và Bất thiện giới - Kinh SAMANAMANDIKA – 78 Trung II, 437

KINH SAMANAMANDIKA – Bài kinh số 78 – Trung II, 437

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ),
Jetavana (Kỳ Viên), tại tinh xá Anathapindika (Cấp
Cô Độc). Lúc bấy giờ du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika, trú ở tinh xá của Mallika tại
Ekasalaka, có hàng cây tinduka bao quanh, được xây
dựng để tranh luận cùng với đại chúng du sĩ khoảng
ba trăm vị.

Rồi thợ mộc Pancakanga vào buổi sáng sớm, đi ra khỏi Savatthi để yết kiến Thế Tôn. Thợ mộc Pancakanga suy nghĩ: "Nay không phải thời để yết kiến Thế Tôn, Thế Tôn đang an tịnh Thiền tọa; cũng không phải thời để yết kiến các vị Tỷ-kheo đang tu dưỡng tâm ý, các vị Tỷ-kheo đang an tịnh Thiền tọa. Ta hãy đi đến tinh xá của Mallika, tại Ekasalaka, có

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                49

hàng cây tinduka bao quanh, được xây dựng để tranh
luận, đi đến du sĩ Uggahamana con của
Samanamandika". Rồi thợ mộc Pancakanga đi đến
tinh xá của Mallika, tại Ekasalaka, có hàng cây
tinduka bao quanh, được xây dựng để tranh luận.

Lúc bấy giờ du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika đang ngồi với đại chúng du sĩ, đang
lớn tiếng, cao tiếng, to tiếng, bàn luận nhiều vấn đề
phù phiếm như vương luận, tặc luận, đại thần luận,
binh luận, bố uý luận, chiến đấu luận, thực luận, ẩm
luận, y luận, sàng luận, hoa man luận, hương liệu
luận, thân tộc luận, xa thừa luận, thôn luận, trấn luận,
thị luận, quốc độ luận, phụ nữ luận, anh hùng luận,
câu chuyện bên lề đường, câu chuyện tại chỗ lấy
nước, câu chuyện về người đã chết, tạp thoại luận,
thế giới luận, hải dương luận, hiện hữu vô biện hữu
luận. Du sĩ Uggahamana, con của Samanamandika
thấy thợ mộc Pancakanga từ xa đi đến, thấy vậy liền
khuyến cáo chúng của mình:

– Các Tôn giả hãy nhỏ tiếng! Các Tôn giả hãy lặng tiếng! Nay thợ mộc Pancakanga, đệ tử của Sa- môn Gotama đang đến. Khi nào các đệ tử gia chủ mặc áo trắng của Sa-môn Gotama trú ở Savatthi, thời thợ mộc Pancakanga là một trong những vị ấy. Các vị Tôn giả ấy ưa mến an tịnh, được tu tập về an tịnh,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    50

tán thán an tịnh, nếu biết chúng này an tịnh, có thể ghé tại đây.

Rồi các du sĩ ấy đều im lặng. Thợ mộc
Pancakanga đi đến du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika; sau khi đến, nói lên những lời chào
đón hỏi thăm với du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika; sau khi nói lên những lời chào đón
hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên. Du sĩ
Uggahamana nói với thợ mộc Pancakanga đang ngồi
một bên:

– Này Thợ mộc, ta chủ trương rằng một người
thành tựu bốn pháp, người ấy sẽ được thiện cụ túc,
thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối thượng,
vô năng thắng. Thế nào là bốn? Ở đây, này Thợ mộc,
không làm ác nghiệp về thân, không nói lời ác, không
tư duy ác tư duy, không sinh sống (bằng) nếp sống
ác. Này Thợ mộc, ta chủ trương rằng một người nào
thành tựu bốn pháp này, người ấy sẽ được thiện cụ
túc, thiện tối thắng, là Sa-môn thành đạt tối thượng,
vô năng thắng.

Rồi thợ mộc Pancakanga không hoan hỷ, không
kích bác lời nói của du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika; không hoan hỷ, không kích bác, từ
chỗ ngồi đứng dậy ra đi, với ý nghĩ: "Từ Thế Tôn, ta

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 51

sẽ biết ý nghĩa lời nói này". Rồi thợ mộc Pancakanga
đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi
ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, thợ mộc
Pancakanga thưa lại với Thế Tôn tất cả câu chuyện
giữa mình với du sĩ Uggahamana, con của
Samanamandika. Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với
thợ mộc Pancakanga:

– Nếu sự tình là như vậy thời một đứa con nít
còn bé nhỏ, vô trí, nằm ngửa sẽ được thiện cụ túc,
thiện tối thắng, là bậc Sa-môn, thành đạt tối thượng,
là bậc vô năng thắng đúng như lời du sĩ
Uggahamana, con của Samanamandika.

 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là thân", từ
đâu nó có thể làm ác nghiệp về thân, trừ ra chỉ
biết quơ tay quơ chân?
 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít, nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là lời nói",
từ đâu nó có thể làm ác nghiệp về lời nói, trừ ra
chỉ biết khóc?
 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít, nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là tư duy",
từ đâu nó có thể tư duy ác tư duy, trừ ra chỉ biết
bập bẹ?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  52

 Này Thợ mộc, đối với đứa con nít, nhỏ bé, vô
trí, nằm ngửa, không có nghĩ: "Đây là nghề
sinh sống", từ đâu nó có thể sinh sống bằng nếp
sống ác, trừ ra chỉ biết bú sữa mẹ?

Nếu sự tình là vậy này Thợ mộc, thời một đứa
con nít còn bé nhỏ, vô trí, nằm ngửa, sẽ được thiện
cụ thúc, thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối
thượng, vô năng thắng, đúng như lời du sĩ
Uggahamana, con của Samanamandika.

 Này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu bốn pháp, người ấy sẽ không được thiện
cụ túc, thiện tối thắng, không là bậc Sa-môn thành
đạt tối thượng, vô năng thắng, và như vậy để xác
chứng đứa con nít bé nhỏ, vô trí, nằm ngửa này.
Thế nào là bốn? Ở đây, này Thợ mộc, không làm
ác nghiệp về thân, không nói lời ác ngữ, không tư
duy ác tư duy, không sinh sống (bằng) nếp sống
ác. Này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu bốn pháp này, người ấy sẽ không được
thiện cụ túc, thiện tối thắng, không là bậc Sa-môn
thành đạt tối thượng, vô năng thắng.

 Này thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người thành tựu mười pháp, người ấy sẽ được thiện cụ túc, thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 53

tối thượng, vô năng thắng.

 Ta nói rằng, những pháp này, này Thợ mộc, cần
phải được người ấy hiểu là những bất thiện
giới,
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những bất thiện giới
cần phải được người ấy hiểu là từ đây sanh
(Itosamutthana).
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây cần phải được
người ấy hiểu là những bất thiện giới được diệt
trừ không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các bất thiện giới.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những pháp này cần
phải được người ấy hiểu là những thiện giới.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những thiện giới cần
phải được người ấy hiểu là từ đây sanh.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây, cần phải được
người ấy hiểu là những thiện giới được diệt trừ
không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các thiện giới.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               54

 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những (pháp) này
cần phải được người ấy hiểu là những bất thiện
tư duy.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là những bất thiện tư duy từ nơi đây
sanh.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây, cần phải được
người ấy hiểu các bất thiện tư duy được diệt trừ
không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các bất thiện tư duy.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, những pháp này cần
phải được người ấy hiểu là những thiện tư duy.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là những thiện tư duy từ nơi đây sanh.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, ở đây, cần phải được
người ấy hiểu là các thiện tư duy được trừ diệt
không có dư tàn.
 Ta nói rằng, này Thợ mộc, cần phải được người
ấy hiểu là thực hành như vậy là sự thực hành
đưa đến diệt trừ các thiện tư duy.
 Và này Thợ mộc, thế nào là bất thiện giới?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                55

 Thân nghiệp bất thiện,
 Khẩu nghiệp bất thiện,
 Nếp sống ác.
 Những pháp này, này Thợ mộc, được gọi là bất
thiện giới.
 Và này Thợ mộc, những bất thiện giới này sanh
khởi như thế nào?
 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến, cần
phải trả lời từ tâm sanh khởi.
 Thế nào là tâm? Tâm có nhiều loại, đa chủng,
sai biệt. Tâm có tham, có sân, có si, từ đây
những bất thiện giới sanh khởi.
 Và này Thợ mộc, những bất thiện giới này từ đâu
được trừ diệt, không có dư tàn?
Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở đây,
này Thợ mộc, một Tỷ-kheo,
 Sau khi đoạn trừ thân ác hạnh, tu tập thân thiện
hạnh;
 Sau khi đoạn trừ khẩu ác hạnh, tu tập khẩu
thiện hạnh;
 Sau khi đoạn trừ ý ác hạnh, tu tập ý thiện hạnh;

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                56

 Sau khi đoạn trừ nếp sống ác sinh sống với nếp
sống chánh.
 Ở đây, những bất thiện giới ấy được trừ diệt
không có tàn dư.
 Thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực
hành đưa đến diệt trừ các bất thiện giới?
Ở đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo:
 Khởi lên ý muốn, nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm; khiến cho các ác, bất thiện pháp
từ trước chưa sanh không được sanh khởi;
 Khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm khiến cho các ác, bất thiện pháp
đã sanh được trừ diệt;
 Khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm khiến cho các thiện pháp chưa
sanh nay được sanh khởi;
 Khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm khiến cho các thiện pháp đã sanh
có thể duy trì, không có mơ hồ, được tăng
trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên
mãn.
 Sự thực hành như vậy, này Thợ mộc, là sự thực
hành đưa đến diệt trừ các bất thiện giới.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              57

 Và này Thợ mộc, thế nào là thiện giới?

 Thân nghiệp thiện,
 Khẩu nghiệp thiện,
 Nếp sống thanh tịnh mạng;
 Những pháp này, này Thợ mộc, được gọi là
thiện giới.

 Và này Thợ mộc, những thiện giới này sanh khởi như thế nào?

 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến, cần
phải trả lời là từ tâm sinh khởi.
 Thế nào là tâm? Tâm có nhiều loại, đa chủng,
sai biệt. Tâm không tham, không sân, không si,
từ đây những thiện giới sanh khởi.

 Và này Thợ mộc, những thiện giới này từ đâu được trừ diệt, không có dư tàn?

 Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở
đây, vị Tỷ-kheo có giới hạnh, và không chấp
trước giới (silamayo), và vị này như thật tuệ tri
tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Ở đây, những
thiện giới ấy được trừ diệt, không có dư tàn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 58

 Thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực hành đưa đến trừ diệt các thiện giới?

 Ở đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo khởi lên ý
muốn, nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm,
khiến cho các ác, bất thiện pháp, chưa sanh
không được sanh khởi; khiến cho các ác, bất
thiện pháp đã sanh được trừ diệt; khiến cho các
thiện pháp chưa sanh nay được sanh khởi; khởi
lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn
tâm, khiến cho các thiện pháp đã sanh có thể
duy trì, không có mơ hồ, được tăng trưởng,
được quảng đại, được tu tập, được viên mãn.
Sự thực hành như vậy là sự thực hành đưa đến
diệt trừ các thiện giới.

 Và này Thợ mộc, thế nào là bất thiện tư duy?

 Dục tư duy, sân tư duy, hại tư duy. Pháp này, này Thợ mộc, được gọi là bất thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, những bất thiện tư duy này sanh khởi như thế nào?

 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến. Cần phải trả lời là từ tưởng sanh khởi.  Thế nào là tưởng? Tưởng có nhiều loại, đa

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                59

chủng, sai biệt: dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng, từ đấy những bất thiện tư duy sanh khởi.

 Và này Thợ mộc, những bất thiện tư duy này từ đâu được trừ diệt, không có dư tàn?

 Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở
đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất
thiện pháp chứng và trú Thiền thứ nhất, một
trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với
tứ. Ở đây, những bất thiện tư duy được trừ diệt,
không có dư tàn.

 Và sự thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực hành đưa đến diệt trừ các bất thiện tư duy?

Ở đây, vị Tỷ-kheo khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh
tấn, quyết tâm, sách tấn tâm khiến cho các ác, bất
thiện pháp chưa sanh không được sanh khởi... khiến
cho các ác, bất thiện pháp đã sanh được trừ diệt;
khiến cho các thiện pháp chưa sanh nay được sanh
khởi; khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm,
sách tấn tâm; khiến cho các thiện pháp đã sanh có thể
duy trì, không có mơ hồ, được tăng trưởng, được
quảng đại, được tu tập, được viên mãn. Sự thực hành
như vậy là sự thực hành đưa đến diệt trừ các bất thiện
tư duy.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  60

 Này Thợ mộc, thế nào là thiện tư duy?

 Ly dục tư duy, vô sân tư duy, bất hại tư duy; những pháp này, này Thợ mộc, được gọi là thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, những thiện tư duy này sanh khởi như thế nào?

 Sự sanh khởi của chúng cũng được nói đến.
Cần phải trả lời là từ tưởng sanh khởi. Thế nào
là tưởng? Tưởng có nhiều loại, đa chủng, sai
biệt: ly dục tưởng, vô sân tưởng, bất hại tưởng,
từ đấy sanh khởi là những thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, những thiện tư duy này từ đâu được diệt, không có dư tàn?

 Sự trừ diệt của chúng cũng được nói đến. Ở
đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo diệt tầm và tứ,
chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ
lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh
nhất tâm. Ở đây, những thiện tư duy ấy được
trừ diệt không có dư tàn.

 Và sự thực hành như thế nào, này Thợ mộc, là sự thực hành đưa đến diệt trừ các thiện tư duy?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                61

Ở đây, Tỷ-kheo khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm khiến cho các ác, bất thiện pháp chưa sanh không có sanh khởi... (như trên)...; khiến cho các ác, bất thiện pháp đã sanh được trừ diệt... (như trên)...; khiến cho các thiện pháp chưa sanh nay được sanh khởi; khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm, khiến cho các thiện pháp đã sanh, có thể duy trì, không có mơ hồ, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn. Sự thực hành như vậy là sự thực hành đưa đến diệt trừ các thiện tư duy.

 Và này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu mười pháp này, người ấy được thiện cụ
túc, thiện tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối
thượng, vô năng thắng.

Ở đây, này Thợ mộc, vị Tỷ-kheo:

 Thành tựu vô học chánh tri kiến,
 Thành tựu vô học chánh tư duy,
 Thành tựu vô học chánh ngữ,
 Thành tựu vô học chánh mạng,
 Thành tựu vô học chánh tinh tấn,
 Thành tựu vô học chánh niệm,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    62

 Thành tựu vô học chánh định,
 Thành tựu vô học chánh trí,
 Thành tựu vô học chánh giải thoát.
Này Thợ mộc, Ta chủ trương rằng một người
thành tựu mười pháp này sẽ được thiện cụ túc, thiện
tối thắng, là bậc Sa-môn thành đạt tối thượng, vô
năng thắng.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Thợ mộc Pancakanga hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               63

5       1 pháp - Kinh PHẨM PHI PHÁP 1 – Tăng I, 36

PHẨM PHI PHÁP 1 – Tăng I, 36

1-32.

1. Đứng về phương diện nội phần, Ta không thấy
một phần nào khác đưa đến bất lợi lớn như vậy, như
phóng dật. Này các Tỷ-kheo, phóng dật đưa đến bất
lợi lớn.

2. Đứng về phương diện nội phần, Ta không thấy
một phần nào khác đưa đến lợi ích lớn như vậy, như
không phóng dật. Này các Tỷ-kheo, không phóng dật
đưa đến lợi ích lớn.

3. (Như số 1 ở trên, chỉ thay vào biếng nhác)...

4. (Như số 2 ở trên, chỉ thay vào tinh cần tinh tấn)...

5-12 (Như trên, tuần tự thay vào dục lớn, ít dục, không biết đủ, biết đủ, không như lý tác ý, như lý tác ý, không tỉnh giác, tỉnh giác)...

13. Đứng về phương diện ngoại phần, Ta không thấy một phần nào khác đưa đến bất lợi lớn như vậy, như

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   64

làm bạn với ác. Làm bạn với ác, này các Tỷ-kheo, đưa đến bất lợi lớn.

14. Đứng về phương diện ngoại phần, Ta không thấy
một phần nào khác đưa đến lợi ích lớn như vậy, như
làm bạn với thiện. Này các Tỷ-kheo, làm bạn với
thiện, đưa đến lợi ích lớn.

15. Đứng về phương diện nội phần, Ta không thấy một phần nào khác đưa đến bất lợi lớn như vậy, như hệ lụy với pháp bất thiện, không hệ lụy với pháp thiện. Này các Tỷ-kheo, hệ lụy với pháp bất thiện, không hệ lụy với pháp thiện, đưa đến bất lợi lớn.

16. Đứng về phương diện nội phần, Ta không thấy một phần nào khác đưa đến lợi ích lớn như vậy, như hệ lụy với các pháp thiện, không hệ lụy với các pháp bất thiện. Này các Tỷ-kheo, hệ lụy với pháp thiện, không hệ lụy với pháp bất thiện, đưa đến lợi ích lớn.

17. Ta không thấy một pháp nào khác, khiến diệu
pháp bị lu mờ, biến mất như vậy, như phóng dật. Này
các Tỷ-kheo, phóng dật, đưa đến diệu pháp bị lu mờ
và biến mất.

18. Ta không thấy một pháp nào khác, khiến diệu pháp được an trú, không bị lu mờ, không bị biến mất như vậy, như không phóng dật. Này các Tỷ-kheo,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 65

không phóng dật, đưa đến diệu pháp được an trú, không bị lu mờ, không bị biến mất.

19. (Như số 17, chỉ thế vào biếng nhác)...

20. (Như số 18, chỉ thế vào tinh cần tinh tấn)...

21-32 (Như trên, chỉ tuần tự thế vào các pháp như sau: dục lớn, dục ít, không biết vừa đủ, biết vừa đủ, không như lý tác ý, như lý tác ý, không tỉnh giác, tỉnh giác, làm bạn với ác, làm bạn với thiện, hệ lụy với pháp bất thiện, không hệ lụy với pháp thiện, hệ lụy với pháp thiện, không hệ lụy với pháp bất thiện).

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   66

6     1 pháp - Kinh TINH CẦN TINH TẤN – Tăng I, 28

TINH CẦN TINH TẤN – Tăng I, 28

1.Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp
bất thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như tinh tấn tinh cần. Với người tinh cần tinh tấn,
này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh được
sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh được đoạn
tận.

2. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp thiện đã sanh bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như
là dục lớn. Với người có dục lớn, này các Tỷ-kheo,
các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp
bất thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như ít dục. Với người có ít dục, này các Tỷ-kheo, các
pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp
bất thiện đã sanh được đoạn tận.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 67

4. (Như số 2 ở trên, chỉ thế vào không biết vừa đủ)...

5. (Như số 3 ở trên, chỉ thế vào biết vừa đủ)...

6. (Như số 2 ở trên, chỉ thế vào không như lý tác ý)...

7. (Như số 3 ở trên, chỉ thế vào như lý tác ý)...

8. (Như số 2 ở trên, chỉ thế vào không tỉnh giác)...

9. (Như số 3 ở trên, chỉ thế vào tỉnh giác)...

10. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như làm bạn với ác. Với người làm bạn với ác, này các Tỷ-kheo, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                     68

7     1 pháp - Ta không thấy một pháp nào khác... - Kinh LÀM BẠN VỚI THIỆN – Tăng I, 30

LÀM BẠN VỚI THIỆN – Tăng I, 30

1. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp
bất thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như làm bạn với thiện. Với người làm bạn với thiện,
này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh được
sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh được đoạn
tận.

2. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như hệ lụy với các pháp bất thiện, và không hệ lụy với các pháp thiện. Do hệ lụy với các pháp bất thiện, này các Tỷ-kheo, do không hệ lụy với các pháp thiện, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như hệ lụy với các pháp thiện, không hệ lụy với các

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 69

pháp bất thiện. Do hệ lụy với các pháp thiện, này các
Tỷ-kheo, do không hệ lụy với các pháp bất thiện, nên
các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp bất thiện đã sanh được đoạn tận.

---------------------

4. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
giác chi chưa sanh không sanh khởi, và các giác chi
đã sanh không đi đến tu tập viên mãn, này các Tỷ-
kheo, như không như lý tác ý. Do không như lý tác
ý, này các Tỷ-kheo, các giác chi chưa sanh không
được sanh khởi, và các giác chi đã sanh không đi đến
tụ tập viên mãn.

5. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
giác chi chưa sanh được sanh khởi và các giác chi đã
sanh đi đến tu tập viên mãn, này các Tỷ-kheo, như
như lý tác ý. Do như lý tác ý, này các Tỷ-kheo, các
giác chi chưa sanh được sanh khởi, và các giác chi
đã sanh đi đến tu tập viên mãn.

--------------------

6. Ít có giá trị, là những mất mát này, như mất mát bà con. Này các Tỷ-kheo, cái này là khốn cùng giữa các mất mát, tức là mất mát trí tuệ.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 70

7. Ít có giá trị, là những tăng trưởng này, như tăng
trưởng bà con. Này các Tỷ-kheo, Cái này là tối
thượng giữa các tăng trưởng, tức là tăng trưởng trí
tuệ.

8. Ít có giá trị, là những mất mát này, như mất mát tài sản. Này các Tỷ-kheo, cái này là khốn cùng giữa các mất mát, tức là mất mát trí tuệ.

9. Ít có giá trị, là những tăng trưởng này, như tăng
trưởng tài sản. Này các Tỷ-kheo, cái này là tối
thượng giữa các tăng trưởng, tức là tăng trưởng trí
tuệ.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập
như sau: "Chúng ta sẽ làm tăng trưởng sự tăng trưởng
trí tuệ". Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần
phải học tập.

10. Ít có giá trị, là những mất mát này, như mất mát danh tiếng. Này các Tỷ-kheo, cái này là khốn cùng giữa các mất mát, tức là mất mát trí tuệ.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                71

8      10 thiện nghiệp và bất thiện nghiệp - Kinh NGỌC MA NI – Tăng IV, 617

NGỌC MA NI – Tăng IV, 617

1. Này các Tỷ-kheo:

- Ta tuyên bố rằng các nghiệp đã tư niệm, đã
làm, đã tích tập, nếu không cảm thọ (kết
quả) thời không có chấm dứt, dầu kết quả
ấy sanh khởi ngay trong đời hiện tại hay
trong đời sau.
- Ta tuyên bố rằng, này các Tỷ-kheo, các
nghiệp đã tư niệm, đã làm, đã tích tập, nếu
không cảm thọ (kết quả), thời khổ không có
thể chấm dứt được.

Ở đây, này các Tỷ-kheo:

- Ba phần là lầm lỗi, phạm tội của thân nghiệp
đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ đưa đến khổ
dị thục.
- Bốn phần là lầm lỗi, phạm tội của ngữ nghiệp,
đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ
dị thục.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                72

- Ba phần là lầm lỗi, phạm tội của ý nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ba phần lầm lỗi, phạm tội của thân nghiệp đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Có người sát sanh hung bạo, tay lấm máu, tâm
chuyên sát hại đả thương, tâm không từ bi đối
với tất cả các loài hữu tình, các sinh vật.
- Lấy của không cho, bất cứ tài vật gì của người
khác, hoặc tại thôn làng, hoặc tại rừng núi,
không cho người ấy, người ấy lấy trộm tài vật
ấy.
- Sống tà hạnh trong các dục vọng, tà hạnh với
hạng nữ nhân có mẹ che chở, có cha che chở,
có anh em che chở, có chị che chở, có bà con
che chở, có pháp che chở, đã có chồng, được
hình phạt gậy gộc bảo vệ, cho đến những nữ
nhân được trang sức bằng vòng hoa ( đám
cưới ).

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần là lầm lỗi phạm tội của thân nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               73

3. Như thế nào, này các Tỷ-kheo, bốn phần là lầm lỗi, phạm tội của ngữ nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục?

- Người ấy nói láo, đến chỗ tập hội, hay đến chỗ
chúng hội, hay đến giữa các thân tộc, hay đến
giữa các tổ hợp, hay đến giữa các vương tộc,
khi bị dẫn xuất làm chứng và được hỏi: "Này
người kia, hãy nói những gì người biết"; dầu
cho vị ấy không biết, vị ấy nói: "Tôi biết"; dầu
cho vị ấy biết, vị ấy nói: "Tôi không biết". Hay
dầu cho vị ấy không thấy, vị ấy nói: "Tôi thấy";
hay dầu cho vị ấy thấy, vị ấy nói: "Tôi không
thấy". Như vậy lời nói của người ấy trở thành
cố ý nói láo, hoặc nguyên nhân vì mình, hoặc
nguyên nhân vì người, hoặc nguyên nhân vì
một vài quyền lợi gì.
- Người ấy là người nói hai lưỡi, nghe điều gì ở
chỗ này, đến chỗ kia nói, để sanh chia rẽ ở
những người này; nghe điều gì ở chỗ kia, đi nói
với những người này, để sanh chia rẽ ở những
người kia. Như vậy, vị ấy ly gián những kẻ hòa
hợp, hay xúi giục những kẻ ly gián, ưa thích
chia rẽ, vui thích chia rẽ, thích thú chia rẽ, nói
những lời đưa đến chia rẽ.
- Và người ấy nói lời thô ác, bất cứ lời gì thô bạo,
thô tục, khiến người đau khổ, khiến người tức

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  74

giận, liên hệ đến phẫn nộ, không đưa đến Thiền
định. Người ấy nói những lời như vậy.
- Và người ấy nói những lời phù phiếm, nói phi
thời, nói những lời phi chơn, nói những lời
không lợi ích, nói những lời phi pháp, nói
những lời phi Luật, nói những lời không đáng
gìn giữ. Vì nói phi thời, nên lời nói không có
thuận lý, không có mạch lạc, hệ thống, không
có lợi ích.

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, bốn phần là lầm lỗi, phạm tội của ngữ nghiệp, đã bất thiện tư niệm, dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

Như thế nào, này các Tỷ-kheo, ba phần là lầm lỗi, và phạm tội của ý nghiệp, đã bất thiện tư niệm, đã dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục?

4. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Có người có tham ái, tham lam tài vật kẻ khác,
nghĩ rằng: "Ôi, mong rằng mọi tài vật của
người khác trở thành của mình! ".
- Có sân tâm, khởi lên hại ý, hại niệm như sau:
"Mong rằng những loài hữu tình này bị giết,
hay bị tàn sát, hay bị tiêu diệt, hay bị tàn hại,
hay mong chúng không còn tồn tại! ".

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 75

- Người ấy có tà kiến, có tưởng điên đảo, như:
"Không có bố thí, không có cúng thí, không có
tế tự, các hành vi thiện ác không có kết quả dị
thục, không có đời này, không có đời sau,
không có mẹ, không có cha, không có các loại
hóa sanh, trong đời không có các Sa-môn, Bà-
la-môn chân chánh hành trì, chân chánh thành
tựu, sau khi tự mình với thắng trí, giác ngộ đời
này và đời sau, và tuyên bố".

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần là lầm lỗi, phạm tội của ý nghiệp, đã bất thiện tư niệm, đã dẫn đến khổ, đưa đến khổ dị thục.

5. Này các này các Tỷ-kheo,

- Do nhân bất thiện tư niệm, sự lầm lỗi và phạm
tội của thân nghiệp có ba phần, các chúng
sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
- Hay là này các Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư
niệm, lầm lỗi phạm tội của ngữ nghiệp có bốn
phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục.
- Hay là này các Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư
niệm, lầm lỗi phạm tội của ý nghiệp có ba phần,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                76

các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

6. Ví như, này các Tỷ-kheo, một hòn ngọc ma ni viên
mãn, được quăng lên và rơi xuống chỗ nào, tại chỗ
ấy nó khéo an lập. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do
nhân bất thiện tư niệm, lầm lỗi phạm tội của thân
nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại
mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục. Hay là này các Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư
niệm, lầm lỗi phạm tội của ngữ nghiệp có bốn phần,
các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung, sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Hay là này các
Tỷ-kheo, do nhân bất thiện tư niệm, lầm lỗi phạm tội
của ý nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi
thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa
xứ, địa ngục.

7. Ta tuyên bố rằng, này các Tỷ-kheo, các nghiệp được tư niệm, được làm, được tích tập, nếu không cảm thọ (kết quả) thời không có chấm dứt, dầu quả ấy thuộc trong đời hiện tại, hay trong đời sau.

Ta tuyên bố rằng, này các Tỷ-kheo, các nghiệp được tư niệm, được làm, được tích tập, nếu không cảm thọ (kết quả) thời khổ không có chấm dứt.

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                77

- Ba phần là thành đạt của thân nghiệp đã thiện
tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục,
- Bốn phần là thành đạt của ngữ nghiệp đã thiện
tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục,
- Ba phần là thành đạt của ý nghiệp đã thiện tư
niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

Và như thế nào, này các Tỷ-kheo, ba phần là thành đạt của thân nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục?

8. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

- Có người đoạn tận sát sanh, từ bỏ sát sanh, bỏ
trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống
thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng
sanh và các loài hữu tình.
- Đoạn tận lấy của không cho, từ bỏ lấy của
không cho, bất cứ vật gì của người khác, hoặc
tại thôn làng, hoặc tại rừng núi, không cho
người ấy, người ấy không lấy trộm tài vật ấy.
- Đoạn tận sống tà hạnh trong các dục vọng,
không hành tà hạnh với hạng nữ nhân có mẹ
che chở, có cha che chở, có anh em che chở, có
chị che chở, có bà con che chở, có pháp che
chở, đã có chồng, được hình phạt gậy gộc bảo

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               78

vệ, cho đến những nữ nhân được trang sức bằng vòng hoa (đám cưới).

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần thành đạt của thân nghiệp, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bốn phần là thành đạt của ngữ nghiệp, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục?

9. Ở đây, này các Tỷ-kheo

- Có người đoạn tận nói láo, từ bỏ nói láo, đến
chỗ tập hội hay đến chỗ chúng hội, hay đến
giữa các thân tộc, hay đến giữa các tổ hợp, hay
đến giữa các vương tộc, khi bị dẫn xuất làm
chứng và được hỏi: "Này người kia, hãy nói
những gì người biết", nếu biết, người ấy nói:
"Tôi biết", nếu không biết, người ấy nói: "Tôi
không biết"; hay nếu không thấy, người ấy nói:
"Tôi không thấy"; nếu thấy, người ấy nói: "Tôi
thấy". Như vậy lời nói của người ấy không trở
thành cố ý vọng ngữ, hoặc nguyên nhân vì
mình, hoặc nguyên nhân vì người, hoặc nguyên
nhân vì một vài quyền lợi gì.
- Đoạn tận nói hai lưỡi, từ bỏ nói hai lưỡi, nghe
điều gì ở chỗ này, không đi đến chỗ kia nói, để

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               79

sanh chia rẽ ở những người này; nghe điều gì ở
chỗ kia, không đi nói với những người này, để
sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy,
người ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián, tăng
trưởng những kẻ hòa hợp, thích thú hòa hợp,
nói những lời đưa đến hòa hợp.
- Đoạn tận lời nói thô ác, từ bỏ lời nói thô ác,
những lời nói nhu hòa, êm tai, dễ thương, thông
cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người,
vui lòng nhiều người, người ấy nói những lời
như vậy.
- Đoạn tận lời nói phù phiếm, từ bỏ lời nói phù
phiếm, nói đúng thời, nói những lời chân thật,
nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về
Chánh Pháp, nói những lời về Luật, nói những
lời đáng được gìn giữ. Vì nói hợp thời, nên lời
nói thuận lý, có mạch lạc, hệ thống, lợi ích.

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, bốn phần là sự thành đạt của ngữ nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là ba phần là thành đạt của ý nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục?

10. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               80

- Có người không tham ái, không tham lam tài
vật của kẻ khác, không có nghĩ rằng: "Ôi!
Mong rằng món tài vật của người khác trở
thành của mình! ".
- Lại có người không có sân tâm, không khởi lên
hại ý, hại niệm, nhưng nghĩ rằng: "Mong rằng
những loài hữu tình này sống không thù hận,
không oán thù, không nhiễu loạn, được an lạc,
lo nghĩ tự thân! ".
- Có chánh kiến, không có tư tưởng điên đảo,
nghĩ rằng: "Có bố thí, có cúng thí, có tế tự, các
hành vi thiện ác, có kết quả dị thục, có đời này,
có đời sau, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh,
trong đời có các Sa-môn, Bà-la-môn chân
chánh hành trì, chân chánh thành tựu, sau khi
tự mình chứng ngộ với thắng trí đời này và đời
sau, rồi tuyên bố".

 Như vậy, này các Tỷ-kheo, ba phần là thành đạt của ý nghiệp đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc dị thục.

11. Này các Tỷ-kheo,

- Do nhân ba phần là thành đạt của thân nghiệp, đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa đến lạc thục,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 81

các chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung,
được sanh thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.
- Này các Tỷ-kheo, do nhân bốn phần là thành
đạt của ngữ nghiệp, đã thiện tư niệm, dẫn đến
lạc, đưa đến lạc dị thục, các chúng sanh sau khi
thân hoại mạng chung, được sanh thiện thú,
Thiên giới, cõi đời này.
- Này các Tỷ-kheo, do nhân ba phần là thành đạt
của ý nghiệp, đã thiện tư niệm, dẫn đến lạc, đưa
đến lạc thục, các chúng sanh sau khi thân hoại
mạng chung, được sanh thiện thú, Thiên giới,
cõi đời này.

12. Ví như, này các Tỷ-kheo, hòn ngọc ma-ni viên mãn, được quăng lên và rơi xuống chỗ nào, tại chỗ ấy nó khéo an lập. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do nhân thiện tư niệm, thành đạt của thân nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào thiện thú, Thiên giới cõi đời này. Hay là do nhân thiện tư niệm, thành đạt của ngữ nghiệp có bốn phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào thiện thú, Thiên giới cõi đời này. Hay là do nhân thiện tư niệm, thành đạt của ý nghiệp có ba phần, các chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung sanh vào thiện thú, Thiên giới cõi đời này.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 82

13. Này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố rằng các nghiệp
đã tư niệm, đã làm, đã tích tập, nếu chưa lãnh thọ
(kết quả) thời không chấm dứt, dầu cho quả ấy thuộc
đời hiện tại, hay trong đời sau.

Và này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố rằng các nghiệp đã tư niệm, đã được làm, đã được tích tập, nếu chưa lãnh thọ (kết quả) thời khổ không được chấm dứt.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               83

9      3 trường hợp Cần nhiệt tình làm mạnh - Kinh NHIỆT TÌNH TINH TẤN – Tăng I, 273

NHIỆT TÌNH TINH TẤN – Tăng I, 273

 Có ba trường hợp, này các Tỷ-kheo, nhiệt tình cần
phải làm mạnh. Thế nào là ba?
- Các ác bất thiện pháp chưa sanh, cần nhiệt tình
làm mạnh đừng cho sanh.
- Các Thiện pháp chưa sanh, cần nhiệt tình làm
mạnh để cho sanh.
- Để chịu đựng các thân thọ khổ đã sanh, nhói
đau, da diết đau, gay gắt đau, không thích thú,
không thích ý, đoạt mạng sống, cần nhiệt tình
làm mạnh.
Có ba trường hợp, này các Tỷ-kheo, nhiệt tình cần
phải làm mạnh.
Khi nào Tỷ-kheo, này các Tỷ-kheo, đối với các pháp
ác, bất thiện chưa sanh, cần nhiệt tình làm mạnh
đừng để cho sanh, đối với các pháp thiện chưa sanh,
cần nhiệt tình làm mạnh để cho sanh khởi. Để chịu
đựng các thân thọ khổ đã sanh, nhói đau, da diết đau,
gay gắt đau, không thích thú, không thích ý, đoạt

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 84

mạng sống, nhiệt tình làm mạnh. Tỷ-kheo ấy, được gọi là vị có nhiệt tình, thận trọng, chánh niệm để chơn chánh đoạn tận khổ đau.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              85

10    4 nghiệp đen trắng - Kinh CÁCH HỌC PHÁP – Tăng II, 263

CÁCH HỌC PHÁP – Tăng II, 263

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn nghiệp này, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố. Thế nào là bốn? (Như kinh 231)

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả đen?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sát sanh, lấy của
không cho, có tà hạnh trong các dục, nói láo, đắm
say rượu men, rượu nấu. Này các Tỷ-kheo, đây là
nghiệp đen quả đen.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp trắng quả trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ đắm say rượu men, rượu nấu. Này các Tỷ-kheo, đây là nghiệp trắng quả trắng.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen trắng, quả đen trắng?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 86

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân nghiệp có tổn hại và không tổn hại … (như kinh 232,4)

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp đen trắng quả đen trắng.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

Tại đấy, này các Tỷ-kheo, phàm có tư tâm sở nào để đoạn tận nghiệp đen quả đen này … (như 232,5). Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

Này các Tỷ-kheo, có bốn nghiệp này đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố.

6. Có bốn nghiệp này, này các Tỷ-kheo, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố. Thế nào là bốn?

- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen quả đen;
- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp trắng, quả trắng;
- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen trắng, quả đen
trắng.
- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp không đen không
trắng, quả không đen không trắng, nghiệp đưa
đến đoạn diệt.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                87

7. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả đen?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người đoạt mạng sống
của mẹ, đoạt mạng sống của cha, đoạt mạng sống của
vị A-la-hán, với ác tâm làm Như Lai chảy máu, phá
hòa hợp Tăng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp
đen quả đen.

8. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả trắng quả trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ sát sanh, từ
bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ
bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ lời thô ác, từ bỏ
nói lời phù phiếm, từ bỏ tham, từ bỏ sân, có chánh
kiến. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp trắng quả
trắng.

9. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen trắng, quả đen trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân nghiệp
có tổn hại và không tổn hại … (như kinh 232,4). Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp đen trắng quả đen
trắng.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   88

10. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

Tại đấy, này các Tỷ-kheo, phàm có tư tâm sở nào để đoạn tận nghiệp đen quả đen này … (như 232,5). Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

Có bốn loại nghiệp này, này các Tỷ-kheo, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên thuyết.

THÁNH ĐẠO – 266tc2

 Này các Tỷ-kheo, có bốn nghiệp này được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên thuyết. Thế nào là bốn?

Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen quả đen … (như 232).

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

- Đây là chánh tri kiến … chánh định.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               89

Này các Tỷ-kheo, đây là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

GIÁC CHI – 267tc2

1.- Có bốn nghiệp này … (như 232,1)

2. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả đen? (như 232,2)

3. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp trắng quả trắng? (như 232,3)

4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen trắng quả đen trắng? (như 232,4)

5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

- Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

Này các Tỷ-kheo, đây là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 90

Này các Tỷ-kheo, có bốn loại nghiệp này, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên thuyết.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               91

11      4 nghiệp đen trắng - Kinh VỚI CHI TIẾT – Tăng II, 259

VỚI CHI TIẾT – Tăng II, 259

1. Có bốn nghiệp này, này các Tỷ-kheo, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và thuyết giảng. Thế nào là bốn?

 Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen quả đen;
 Này các Tỷ-kheo, có nghiệp trắng quả trắng;
 Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen trắng, quả đen
trắng,
 Này các Tỷ-kheo, có nghiệp không đen không
trắng, quả không đen không trắng, nghiệp đưa
đến đoạn diệt.

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả đen?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân
hành có tổn hại, làm khẩu hành có tổn hại, làm
ý hành có tổn hại.
- Người ấy, do làm thân hành có tổn hại, do làm
khẩu hành có tổn hại, do làm ý hành có tổn hại,
sanh ra ở thế giới có tổn hại.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                92

- Do người ấy sanh ra ở thế giới có tổn hại, các
cảm xúc có tổn hại được cảm xúc.
- Người ấy được cảm xúc với những cảm xúc có
tổn hại, nên cảm thọ những cảm thọ có tổn hại,
thuần nhất khổ, như những chúng sanh trong
địa ngục. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp
đen quả đen.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp trắng quả trắng?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân
hành không có tổn hại, làm khẩu hành không
có tổn hại, làm ý hành không có tổn hại.
- Người ấy, do làm thân hành không có tổn hại,
do làm khẩu hành không có tổn hại, do làm ý
hành không có tổn hại, sanh ra ở thế giới không
có tổn hại.
- Do người ấy sanh ra ở thế giới có không tổn
hại, các cảm xúc không có tổn hại được cảm
xúc.
- Người ấy được cảm xúc với những cảm xúc
không có tổn hại, nên cảm thọ những cảm thọ
không có tổn hại, thuần nhất lạc, như chư
Thiên ở Biến Tịnh Thiên. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là nghiệp trắng quả trắng.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               93

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen trắng quả đen trắng?

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân
hành có tổn hại và không có tổn hại, làm khẩu
hành có tổn hại và không có tổn hại, làm ý hành
có tổn hại và không có tổn hại.
- Người ấy, do làm thân hành có tổn hại và
không có tổn hại, do làm khẩu hành có tổn hại
và không có tổn hại, do làm ý hành có tổn hại
và không có tổn hại, sanh ra ở thế giới có tổn
hại và không có tổn hại.
- Do người ấy sanh ra ở thế giới có tổn hại và
không có tổn hại, các cảm xúc có tổn hại và
không tổn hại được cảm xúc.
- Người ấy được cảm xúc với những cảm xúc có
tổn hại và không tổn hại, nên cảm thọ những
cảm thọ có tổn hại và không tổn hại, xen lẫn,
pha trộn lạc và khổ. Ví như một số người và
chư Thiên, một số chúng sanh ở các đọa xứ.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp đen trắng
quả đen trắng.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen không trắng quả không đen không trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               94

- Tại đấy, này các Tỷ-kheo, phàm có tâm tư sở
nào để đoạn tận nghiệp đen quả đen này;
phàm có tâm tư sở nào để đoạn tận nghiệp trắng
quả trắng này; phàm có tâm tư sở nào để đoạn
tận nghiệp đen trắng quả đen trắng này; này các
Tỷ-kheo, đây được gọi là nghiệp không đen
không trắng quả không đen không trắng,
nghiệp đưa đến đoạn diệt.

Này các Tỷ-kheo, có bốn nghiệp này đã được Ta chứng ngộ với thắng trí và thuyết giảng.

SONAKÀYANA – Tăng II, 262

1. Rồi Bà-la-môn Sikha Moggallàna đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Sikha Moggallàna thưa với Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, những ngày trước đây, trước đây nữa, thanh niên Sonakàyana có đến con, và sau khi đến nói với con như sau: "Sa-môn Gotama chủ trương tất cả nghiệp đều không có kết quả. Chủ trương tất cả nghiệp đều không có kết quả, vị ấy nói đến sự đoạn diệt của thế giới, nhưng thế giới này thiệt

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   95

là có do nghiệp tác thành thế giới và được tồn tại do tác động của nghiệp".

- Này Bà-la-môn, ta chưa từng thấy thanh niên Sonakàyana. Từ đâu lại có câu chuyện như vậy?

2. Này Bà-la-môn, có bốn nghiệp này đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố. Thế nào là bốn?

… (Hoàn toàn giống như kinh trước 232)

CÁCH HỌC PHÁP – Tăng II, 263

1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn nghiệp này, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố. Thế nào là bốn? (Như kinh 231)

2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả đen?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sát sanh, lấy của
không cho, có tà hạnh trong các dục, nói láo, đắm
say rượu men, rượu nấu. Này các Tỷ-kheo, đây là
nghiệp đen quả đen.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp trắng quả trắng?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 96

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ đắm say rượu men, rượu nấu. Này các Tỷ-kheo, đây là nghiệp trắng quả trắng.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen trắng, quả đen trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân nghiệp có tổn hại và không tổn hại … (như kinh 232,4)

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp đen trắng quả đen trắng.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

Tại đấy, này các Tỷ-kheo, phàm có tư tâm sở nào để đoạn tận nghiệp đen quả đen này … (như 232,5). Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

Này các Tỷ-kheo, có bốn nghiệp này đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố.

6. Có bốn nghiệp này, này các Tỷ-kheo, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố. Thế nào là bốn?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 97

- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen quả đen;
- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp trắng, quả trắng;
- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen trắng, quả đen
trắng.
- Này các Tỷ-kheo, có nghiệp không đen không
trắng, quả không đen không trắng, nghiệp đưa
đến đoạn diệt.

7. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả đen?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người đoạt mạng sống
của mẹ, đoạt mạng sống của cha, đoạt mạng sống của
vị A-la-hán, với ác tâm làm Như Lai chảy máu, phá
hòa hợp Tăng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp
đen quả đen.

8. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả trắng quả trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ sát sanh, từ
bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ
bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ lời thô ác, từ bỏ
nói lời phù phiếm, từ bỏ tham, từ bỏ sân, có chánh
kiến. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp trắng quả
trắng.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   98

9. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen trắng, quả đen trắng?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm thân nghiệp
có tổn hại và không tổn hại … (như kinh 232,4). Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp đen trắng quả đen
trắng.

10. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

Tại đấy, này các Tỷ-kheo, phàm có tư tâm sở nào để đoạn tận nghiệp đen quả đen này … (như 232,5). Này các Tỷ-kheo, đây gọi là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

Có bốn loại nghiệp này, này các Tỷ-kheo, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên thuyết.

THÁNH ĐẠO – Tăng II, 266

 Này các Tỷ-kheo, có bốn nghiệp này được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên thuyết. Thế nào là bốn?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               99

Này các Tỷ-kheo, có nghiệp đen quả đen … (như 232).

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

- Đây là chánh tri kiến … chánh định.

Này các Tỷ-kheo, đây là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

GIÁC CHI – Tăng II, 267

1.- Có bốn nghiệp này … (như 232,1)

2. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen quả đen? (như 232,2)

3. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp trắng quả trắng? (như 232,3)

4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp đen trắng quả đen trắng? (như 232,4)

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               100

5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt?

- Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, xả giác chi.

Này các Tỷ-kheo, đây là nghiệp không đen trắng, quả không đen trắng, nghiệp đưa đến đoạn diệt.

Này các Tỷ-kheo, có bốn loại nghiệp này, đã được ta chứng ngộ với thắng trí và tuyên thuyết.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 101

12    5 sự kiện cần phải quan sát - Kinh SỰ KIỆN CẦN PHẢI QUAN SÁT – Tăng II, 421

SỰ KIỆN CẦN PHẢI QUAN SÁT – Tăng II, 421

1.- Có năm sự kiện này, này các Tỷ-kheo, cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.

2. Thế nào là năm?

- "Ta phải bị già, không thoát khỏi già" là sự
kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.
- "Ta phải bị bệnh, không thoát khỏi bệnh" là sự
kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.
- "Ta phải bị chết, không thoát khỏi chết" là sự
kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.
- "Tất cả pháp khả ái, khả ý đối với ta sẽ phải
đổi khác sẽ phải biến diệt", là sự kiện cần phải
thường xuyên quán sát bởi nữ nhân hay nam
nhân, bởi tại gia hay xuất gia.
- "Ta là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của
nghiệp, nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                102

thuộc, nghiệp là điểm tựa. Phàm nghiệp nào ta
sẽ làm thiện hay ác, ta sẽ thừa tự nghiệp ấy" là
sự kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.

 Và do duyên lợi ích như thế nào, này các Tỷ-kheo,
"Ta phải bị già, không thoát khỏi già", là sự kiện
cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ nhân hay
nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia?

3. Có những loài hữu tình, đang còn trẻ, kiêu mạn
trong tuổi trẻ, say đắm trong kiêu mạn ấy, thân làm
ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Do vị ấy thường xuyên
quán sát sự kiện này, sự kiêu mạn tuổi trẻ trong
tuổi trẻ được hoàn toàn đoạn tận hay được giảm
thiểu. Do duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo, "Ta
phải bị già, không thoát khỏi già", cần phải thường
xuyên quán sát như vậy bởi nữ nhân hay nam nhân,
bởi tại gia hay xuất gia.

 Do duyên lợi ích như thế nào, này các Tỷ-kheo,
"Ta phải bị bệnh, ta không thoát khỏi bệnh" là
sự kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia?

4. Có những loài hữu tình khỏe mạnh, kiêu mạn trong khỏe mạnh. Do say đắm trong kiêu mạn ấy, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Do vị ấy thường xuyên

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 103

quán sát sự kiện này, sự kiêu mạn khỏe mạnh trong
khỏe mạnh được hoàn toàn đoạn tận hay được giảm
thiểu. Do duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo, "Ta
phải bị bệnh, không thoát khỏi bệnh" cần phải
thường xuyên quán sát như vậy bởi nữ nhân hay nam
nhân, bởi tại gia hay xuất gia.

 Do duyên lợi ích như thế nào, này các Tỷ-kheo,
"Ta phải bị chết, ta không thoát khỏi chết", là
sự kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia?

5. Có những loài hữu tình đang sống, kiêu mạn trong
sự sống. Do say đắm trong kiêu mạn ấy, thân làm ác,
miệng nói ác, ý nghĩ ác. Do vị ấy thường xuyên quán
sát sự kiện này, sự kiêu mạn sự sống trong sự sống
được hoàn toàn đoạn tận hay được giảm thiểu. Do
duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo, "Ta phải bị chết,
không thoát khỏi chết", cần phải thường xuyên quán
sát như vậy bởi nữ nhân hay nam nhân, bởi tại gia
hay xuất gia.

 Do duyên lợi ích như thế nào, này các Tỷ-kheo,
"Tất cả pháp khả ái, khả hỷ đối với ta sẽ phải
đổi khác, sẽ phải biến diệt" là sự kiện cần phải
thường xuyên quán sát bởi nữ nhân hay nam
nhân, bởi tại gia hay xuất gia?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 104

6. Có những loài hữu tình, có lòng tham dục đối với các vật khả ái. Do say đắm với lòng tham dục ấy, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác Do vị ấy thường xuyên quán sát sự kiện ấy, nên tham dục đối với các vật khả ái được đoạn tận hoàn toàn hay được giảm thiểu. Do duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo, "Tất cả pháp khả ái, khả hỷ đối với ta sẽ phải biến diệt" là sự kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.

 Và do duyên lợi ích như thế nào, này các Tỷ-kheo,
"Ta là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của
nghiệp, nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến
thuộc, nghiệp là điểm tựa. Phàm nghiệp nào ta
sẽ làm, thiện hay ác, ta sẽ thừa tự nghiệp ấy" là
sự kiện cần phải thường xuyên quán sát bởi nữ
nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia?

7. Có những loài hữu tình, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Do vị ấy thường xuyên quán sát như vậy, ác hạnh được hoàn toàn đoạn tận hay được giảm thiểu. Do duyên lợi ích này, này các Tỷ-kheo, "Ta là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là điểm tựa. Phàm nghiệp nào ta sẽ làm, thiện hay ác, ta sẽ thừa tự nghiệp ấy" là sự kiện cần phải thường xuyên

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   105

quán sát bởi nữ nhân hay nam nhân, bởi tại gia hay xuất gia.

8. Nếu vị Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo, suy tư như sau:

- "Không phải chỉ một mình ta già, không thoát
khỏi già, nhưng phàm có những loài hữu tình
nào có đến, có đi, có diệt, có sanh, tất cả loài
hữu tình ấy phải bị già, không thoát khỏi già".
Do vị ấy thường xuyên quán sát sự kiện ấy, con
đường được sanh khởi. Vị ấy sử dụng con
đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn. Do vị ấy
sử dụng con đường ấy, tu tập, làm cho sung
mãn nên các kiết sử được đoạn tận, các tùy
miên được chấm dứt.
- "Không phải chỉ một mình ta bị bệnh, không
thoát khỏi bệnh, nhưng phàm có những loài
hữu tình nào có đến, có đi, có diệt, có sanh, tất
cả loài hữu tình ấy phải bị bệnh, không thoát
khỏi bệnh". Do vị ấy thường xuyên quán sát sự
kiện ấy, con đường được sanh khởi. Vị ấy sử
dụng con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn.
Do vị ấy sử dụng con đường ấy, tu tập, làm cho
sung mãn, nên các kiết sử được đoạn tận, các
tùy miên được chấm dứt.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 106

- "Không phải chỉ một mình ta bị chết, không
thoát khỏi chết, nhưng phàm có những loài hữu
tình nào, có đến, có đi, có diệt, có sanh, tất cả
các loài hữu tình ấy phải bị chết, không thoát
khỏi chết..." ...
- "Không phải chỉ có các pháp khả ái, khả ý của
riêng một mình ta sẽ phải đổi khác, sẽ phải biến
diệt. Phàm có các loài hữu tình nào có đến, có
đi, có diệt, có sanh, các pháp khả ái, khả ý của
tất cả loài hữu tình ấy sẽ phải đổi khác, sẽ phải
biến diệt...".
- "Không phải chỉ có một mình ta là chủ nhân
của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, nghiệp là
thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là
điểm tựa. Phàm có các loài hữu tình nào có
đến, có đi, có diệt, có sanh, tất cả các loài hữu
tình ấy là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của
nghiệp, nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến
thuộc, nghiệp là điểm tựa. Phàm nghiệp nào họ
sẽ làm thiện hay ác, họ sẽ thừa tự nghiệp ấy."
Do vị ấy thường xuyên quán sát sự kiện ấy, nên
con đường được sanh khởi. Vị ấy sử dụng con
đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn. Do vị ấy
sử dụng con đường ấy, tu tập, làm cho sung
mãn, nên các kiết sử được đoạn tận, các tùy
miên được chấm dứt.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 107

Bị bệnh và bị già,
Lại thêm phải bị chết,
Pháp yếu là như vậy,
Hữu tình là như vậy.
Phàm phu sanh nhàm chán,
Thật không hợp cho Ta,
Nếu Ta cũng nhàm chán,
Đối với các chúng sanh,
Cùng chung một số phận.
Trong khi đời sống Ta,
Không khác gì đời họ,
Ta được sống như vậy,
Kiêu mạn trong không bệnh,
Trong tuổi trẻ sinh mạng,
Tất cả Ta nhiếp phục
Phát xuất từ an ổn,
Ta thấy hạnh viễn ly,
Ta phát tâm dõng mãnh,
Thấy được cảnh Niết-bàn.
Nay Ta không có thể,
Hưởng thọ các dục vọng,
Ta sẽ không thối đọa,
Chứng cứu cánh Phạm hạnh.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                   108

13      6 pháp - Kinh NGÀY VÀ ĐÊM – Tăng III, 247

NGÀY VÀ ĐÊM –Tăng III, 247

1. - Nếu Tỷ-kheo thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-
kheo, thời bất luận đêm hay ngày, chờ đợi là sự thối
đọa trong các thiện pháp, không có tăng trưởng.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:
- Có dục lớn,
- Có hiềm hận,
- Không bằng lòng với bất cứ những vật dụng
cần thiết nào như y áo, đồ ăn khất thực, sàng
tọa, các dược phẩm trị bệnh,
- Không có lòng tin,
- Ác giới, biếng nhác, thất niệm,
- Ác tuệ.
Nếu Tỷ-kheo thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-
kheo, thời bất luận đêm hay ngày, chờ đợi là sự thối
đọa trong các thiện pháp.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                109

3. Nếu Tỷ-kheo thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-
kheo, thời bất luận đêm hay ngày, chờ đợi là sự tăng
trưởng trong các thiện pháp, không có thối đọa.
4. Thế nào là sáu?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:
- Không có dục lớn,
- Không hiềm hận,
- Bằng lòng với bất cứ vật dụng cần thiết nào,
như y áo, đồ ăn khất thực, sàng tọa, các dược
phẩm trị bệnh,
- Có lòng tin,
- Thiện giới, tinh cần tinh tấn, có niệm, có trí tuệ.
Nếu Tỷ-kheo thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-
kheo, thời bất cứ đêm hay ngày, chờ đợi là sự tăng
trưởng trong các thiện pháp, không có thối đọa.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    110

14    6 pháp - Kinh THƯỢNG NHÂN PHÁP – Tăng III, 242

THƯỢNG NHÂN PHÁP –Tăng III, 242

1.-Không đoạn tận sáu pháp, này các Tỷ-kheo,
không có thể chứng ngộ các pháp thượng nhân tri
kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh.
2. Thế nào là sáu?
- Thất niệm,
- Không tỉnh giác,
- Không phòng hộ các căn,
- Không tiết độ trong ăn uống,
- Ngụy trá,
- Hư đàm.
Không đoạn tận sáu pháp này, này các Tỷ-kheo,
không có thể chứng ngộ các pháp thượng nhân tri
kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh.
3. Đoạn tận sáu pháp, này các Tỷ-kheo, có thể chứng
ngộ các pháp thượng nhân tri kiến thù thắng xứng
đáng bậc Thánh.
4. Thế nào là sáu?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               111

- Thất niệm,
- Không tỉnh giác,
- Không phòng hộ các căn,
- Không tiết độ trong ăn uống,
- Ngụy trá, hư đàm.
Đoạn tận sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, có thể
chứng ngộ các pháp thượng nhân tri kiến thù thắng
xứng đánh bậc Thánh

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                             112

15    6 pháp an lạc hay đau khổ ngay hiện tại - Kinh KHỔ – Tăng III, 240

KHỔ –Tăng III, 240

1.- Thành tựu với sáu pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo ngay trong hiện tại sống đau khổ, hiềm hận, có
ưu não, có nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung,
chờ đợi là ác thú.
2. Thế nào là sáu?
- Với dục tầm, với sân tầm, với hại tầm,
- Với dục tưởng, với sân tưởng, với hại tưởng.
Thành tựu với sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo ngay trong hiện tại sống đau khổ, hiềm hận, có
ưu não, có nhiệt não, sau khi thân hoại mạng chung,
chờ đợi là ác thú.
3. Thành tựu với sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo ngay trong hiện tại sống an lạc, không hiềm
hận, không ưu não, không nhiệt não, sau khi thân
hoại mạng chung, chờ đợi là thiện thú.
4. Thế nào là sáu?
- Với xuất ly tầm, với vô sân tầm, với bất hại tầm,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 113

- Với xuất ly tưởng, với vô sân tưởng, với bất hại
tưởng.
Thành tựu với sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo ngay trong hiện tại sống an lạc, không hiềm
hận, không ưu não, không nhiệt não, sau khi thân
hoại mạng chung, chờ đợi là thiện thú.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                114

16      6 pháp dầu có nghe pháp cũng không thể... - Kinh KHÔNG ƯA NGHE – Tăng III, 252

KHÔNG ƯA NGHE –Tăng III, 25

1. - Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, dầu được
nghe diệu pháp, cũng không có thể bước vào quyết
định tánh trong các thiện pháp.
2. Thế nào là sáu?
- Khi Pháp và Luật được Như Lai thuyết giảng,
không ưa nghe,
- Không có lóng tai,
- Không có an trú tâm liễu giải,
- Nắm giữ điều không lợi ích,
- Bỏ qua điều lợi ích,
- Không thành tựu tùy thuận nhẫn nhục.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, dầu cho
có nghe diệu pháp, không có thể bước vào quyết định
tánh trong các thiện pháp.
3. Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, nếu được
nghe diệu pháp, có thể bước vào quyết định tánh
trong các thiện pháp.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               115

4. Thế nào là sáu?
- Khi Pháp và Luật được Như Lai thuyết giảng,
có ưa nghe,
- Có lóng tai,
- Có an trú tâm liễu giải,
- Nắm giữ điều lợi ích,
- Bỏ qua điều không lợi ích,
- Thành tựu tùy thuận nhẫn nhục.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, nếu được
nghe diệu pháp, có thể bước vào quyết định tánh
trong các thiện pháp.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                             116

17      6 pháp đưa đến chứng đắc các thiện pháp - Kinh CHỨNG ĐẮC – Tăng III, 243

CHỨNG ĐẮC –Tăng III, 243

1. - Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-
kheo không có thể chứng đắc thiện pháp chưa chứng
đắc, hay không có thể tăng trưởng thiện pháp đã
được chứng đắc.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo không thiện xảo khi đi vào,
- Không thiện xảo khi đi ra,
- Không thiện xảo khi đến gần,
- Không khởi lên ý muốn đạt được những thiện
pháp chưa đạt được,
- Không phòng hộ các thiện pháp đã được chứng
đắc,
- Không có cố gắng để kiên trì tiếp tục.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không có thể chứng đắc thiện pháp chưa chứng đắc,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                117

hay có thể tăng trưởng thiện pháp đã được chứng
đắc.
3. Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo có
thể chứng đắc thiện pháp chưa chứng đắc, hay có thể
tăng trưởng thiện pháp đã được chứng đắc. Thế nào
là sáu?
4. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo thiện xảo khi đi vào,
- Thiện xảo khi đi ra,
- Thiện xảo khi đến gần,
- Khởi lên ý muốn đạt được những thiện pháp
chưa đạt được,
- Phòng hộ các thiện pháp đã được chứng đắc,
- Có cố gắng để kiên trì tiếp tục.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
có thể chứng đắc thiện pháp chưa chứng đắc, hay có
thể tăng trưởng thiện pháp đã được chứng đắc.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               118

18    8 tánh xấu khi bị buộc tội - Kinh NGỰA CHƯA ĐIỀU PHỤC – Tăng III, 546

NGỰA CHƯA ĐIỀU PHỤC –Tăng III, 546

1. - Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng về tám loại ngựa chưa điều phục, tám tánh xấu của con ngựa, tám hạng người chưa điều phục, tám tánh xấu của con người. Hãy lắng nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế tôn nói như sau:

2. - Này các Tỷ-kheo, thế nào là tám loại ngựa chưa được điều phục? Thế nào là tám tánh xấu của ngựa?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có loại ngựa chưa được điều
phục, khi bảo đi, bị gậy thúc, bị người đánh xe la và
thúc đẩy, nó đi lùi, và với lưng, làm chiếc xe chạy
vòng lại. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là loại ngựa
chưa được điều phục. Này các Tỷ-kheo, đây là tánh
xấu thứ nhất của con ngựa.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 119

3. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ở đây có loại ngựa chưa
được điều phục, khi đã đi, bị gậy thúc hay bị người
đánh xe la, nó nhảy lùi, đạp vào thành xe, làm gãy
gọng xe. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là loại ngựa
chưa được điều phục. Này các Tỷ-kheo, đây là tánh
xấu thứ hai của con ngựa.

4. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ở đây có loại ngựa chưa
được điều phục, khi bảo đi, bị gậy thúc hay bị người
đánh xe la, rút bắp vế ra khỏi gọng xe và dẫm nát
gọng xe. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là loại ngựa
chưa được điều phục. Này các Tỷ-kheo, đây là tánh
xấu thứ ba của con ngựa.

5. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ở đây có loại ngựa chưa
được điều phục, khi bảo đi, bị gậy thúc hay bị người
đánh xe la, liền đi con đường xấu và làm cho xe bị
lạc hướng. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là loại
ngựa chưa được điều phục. Này các Tỷ-kheo, đây là
tánh xấu thứ bốn của con ngựa.

6. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ở đây có loại ngựa chưa được điều phục, khi bảo đi, bị gậy thúc hay bị người đánh xe la, nó trườn đứng phía chân trước và đạp lên không trung với chân trước. Như vậy, này các Tỷ- kheo, đây là loại ngựa chưa được điều phục. Này các Tỷ-kheo, đây là tánh xấu thứ năm của con ngựa.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                120

7. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ở đây có loại ngựa chưa
được điều phục, khi bảo đi, bị gậy thúc hay bị người
đánh xe la, không để ý đến người đánh xe la, không
để ý đến cây gậy thúc ngựa, lấy răng nghiền hàm
thiết (khớp ngựa) ngựa và đi chỗ nào nó muốn. Như
vậy, này các Tỷ-kheo, đây là loại ngựa chưa được
điều phục. Này các Tỷ-kheo, đây là tánh xấu thứ sáu
của con ngựa.

8. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ở đây có loại ngựa chưa được điều phục, khi bảo đi, bị gậy thúc hay bị người đánh xe la, không đi tới, không đi lui, đứng lại tại chỗ như một cột trụ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là loại ngựa chưa được điều phục. Này các Tỷ-kheo, đây là tánh xấu thứ bảy của con ngựa.

9. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ở đây có loại ngựa chưa
được điều phục, khi bảo đi, bị gậy thúc hay bị người
đánh xe la, liền tréo hai chân trước, tréo lại hai chân
sau, và quỵ xuống bốn chân tại đấy. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, đây là loại ngựa chưa được điều phục.
Này các Tỷ-kheo, đây là tánh xấu thứ tám của con
ngựa.

Này các Tỷ-kheo, đây là tám loại ngựa chưa được điều phục và tám tánh xấu của con ngựa.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   121

10. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tám hạng người chưa được điều phục và tám tánh xấu của con người?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo buộc tội một
Tỷ-kheo phạm tội. Tỷ-kheo ấy bị các Tỷ-kheo buộc
tội, tránh né (vấn đề) như là không nhớ, nói rằng:
"Tôi không nhớ, tôi không nhớ ". Ví như, này các Tỷ-
kheo, con ngựa chưa được điều phục ấy, khi bảo đi,
bị gậy thúc, hay bị người đánh xe la, nó đi lùi với cái
lưng làm cho cái xe chạy vòng lại. Này các Tỷ-kheo,
Ta nói rằng, người này giống như ví dụ ấy. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, đây là hạng người chưa được điều
phục. Này các Tỷ-kheo, đây là tánh xấu thứ nhất của
con người.

11. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo buộc tội một Tỷ-kheo phạm tội. Tỷ-kheo ấy bị các Tỷ-kheo buộc tội, phát ra lời chất vấn Tỷ-kheo buộc tội: "Thầy lấy quyền gì mà nói, này kẻ ngu si không thông minh? Tại sao Thầy nghĩ rằng Thầy phải nói? " Ví như, này các Tỷ-kheo, con ngựa chưa được điều phục ấy, khi bảo đi, bị gậy thúc, hay bị người đánh xe la, nó nhảy lùi lại, đạp vào thành xe, làm gãy gọng xe. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, người này giống như ví dụ ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là hạng

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   122

người chưa được điều phục. Này các Tỷ-kheo, đây là tánh xấu hai của con người.

12. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo buộc tội
một Tỷ-kheo phạm tội. Tỷ-kheo ấy bị các Tỷ-kheo
buộc tội, liền cật nạn Tỷ-kheo buộc tội: "Thầy cũng
phạm tội tên là như vậy. Vậy Thầy hãy phát lộ
trước". Này các Tỷ kheo,ví như con ngựa chưa được
điều phục ấy, khi bảo đi, bị gậy thúc, hay bị người
đánh xe la, rút bắp vế ra khỏi xe và dẫm nát gọng xe.
Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, người này giống như
ví dụ ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là hạng
người chưa được điều phục. Này các Tỷ-kheo, đây
là tánh xấu ba của con người.

13. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo buộc tội
một Tỷ-kheo phạm tội. Tỷ-kheo ấy bị các Tỷ-kheo
buộc tội, liền tránh né vấn đề với một vấn đề khác,
hướng dẫn câu chuyện ra ngoài và biểu lộ phẫn nộ,
sân hận, bất mãn. Này các Tỷ-kheo, ví như con ngựa
chưa được điều phục ấy, khi bảo đi, bị gậy thúc, hay
bị người đánh xe la, liền đi vào con đường xấu và
làm cho xe bị lạc hướng. Này các Tỷ-kheo, Ta nói
rằng, người này giống như ví dụ ấy. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, đây là hạng người chưa được điều
phục. Này các Tỷ-kheo, đây là tánh xấu thứ tư của
con người.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 123

14. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo buộc tội một Tỷ-kheo phạm tội. Tỷ-kheo ấy bị các Tỷ-kheo buộc tội, liền nói ba hoa, khua tay múa chân. Này các Tỷ-kheo, ví như con ngựa chưa được điều phục ấy, khi bảo đi, bị gậy thúc, hay bị người đánh xe la, liền trườn đứng phía thân trước và đạp lên không với chân trước. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, người này giống như ví dụ ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là hạng người chưa được điều phục. Này các Tỷ- kheo, đây là tánh xấu thứ năm của con người.

15. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo buộc tội một Tỷ-kheo phạm tội. Tỷ-kheo ấy bị các Tỷ-kheo buộc tội, không để ý đến chúng Tăng, không để ý đến các Tỷ-kheo buộc tội, vị ấy đi chỗ nào vị ấy muốn. Này các Tỷ-kheo, ví như con ngựa chưa được điều phục ấy, khi bảo đi, bị gậy thúc, hay bị người đánh xe la, không để ý đến người đánh xe, không để ý đến cây roi, lấy răng nghiến hàm thiết ngựa, và đi chỗ nào nó muốn. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, người này giống như ví dụ ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là hạng người chưa được điều phục. Này các Tỷ- kheo, đây là tánh xấu thứ sáu của con người.

16. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo buộc tội một Tỷ-kheo phạm tội. Tỷ-kheo ấy bị các Tỷ-kheo buộc tội, liền nói: "Tôi không có phạm tội, tôi không

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 124

có phạm tội" và vị ấy làm chúng Tăng bực mình với sự im lặng. Này các Tỷ-kheo, ví như con ngựa chưa được điều phục ấy, khi bảo đi, bị gậy thúc, hay bị người đánh xe la, không đi tới, không đi lui, đứng lại như một cột trụ. Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, người này giống như ví dụ ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, đây là hạng người chưa được điều phục. Này các Tỷ- kheo, đây là tánh xấu thứ bảy của con người.

17. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo buộc tội
một Tỷ-kheo phạm tội. Tỷ-kheo ấy bị các Tỷ-kheo
buộc tội, nói như sau: "Tại sao các Tôn giả lại quá
lo cho tôi. Bắt đầu từ nay, tôi sẽ từ bỏ học pháp và
hoàn tục". Rồi vị ấy sau khi từ bỏ học pháp và hoàn
tục nói như sau: "Nay các Tôn giả ấy được hoan hỷ".
Này các Tỷ-kheo, ví như con ngựa chưa được điều
phục ấy, khi bảo đi, bị gậy thúc, hay bị người đánh
xe la, liền tréo lại hai chân trước, tréo lại hai chân sau
và nằm xuống bốn chân tại đấy. Này các Tỷ-kheo,
Ta nói rằng, người này giống như ví dụ ấy. Như vậy,
này các Tỷ-kheo, đây là hạng người chưa được điều
phục. Này các Tỷ-kheo, đây là tánh xấu thứ tám của
con người.

Này các Tỷ-kheo, đây là tám hạng người chưa được điều phục và tám tánh xấu của con người.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                      125

19    Ai không sợ hãi cái chết - Kinh KHÔNG SỢ HÃI – Tăng II, 147

KHÔNG SỢ HÃI – Tăng II, 147

1. Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi
thăm … Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni
bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, tôi nói như sau, tôi thấy như sau: "Không có một ai bản tánh bị chết mà không sợ hãi, không rơi vào run sợ, khi nghĩ đến chết".

- Này Bà-la-môn, có người bản tánh bị chết, sợ hãi,
rơi vào run sợ khi nghĩ đến chết. Nhưng này Bà-la-
môn, có người bản tánh bị chết, không sợ hãi, không
rơi vào run sợ khi nghĩ đến chết.

2. Và này Bà-la-môn, thế nào là người bản tánh bị chết, sợ hãi, rơi vào run sợ khi nghĩ đến chết?

Ở đây, này Bà-la-môn, có người không ly tham đối với các dục, không ly ham muốn, không ly luyến ái, không ly khát ái, không ly nhiệt não, không ly tham ái. Rồi một chứng bệnh trầm trọng khởi lên cho người ấy. Người ấy bị cảm thọ chứng bệnh trầm

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                126

trọng ấy, suy nghĩ như sau: "Thật sự các dục khả ái sẽ bỏ ta", hay "Ta sẽ từ bỏ các dục khả ái". Người ấy sầu muộn, than vãn, khóc lóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh. Này Bà-la-môn, đây là người bản tánh bị chết, sợ hãi, rơi vào run sợ khi nghĩ đến chết.

3. Lại nữa, này Bà-la-môn, ở đây có người không ly tham đối với thân … Rồi một chứng bệnh trầm trọng khởi lên cho người ấy. Người ấy bị cảm thọ chứng bệnh trầm trọng ấy, suy nghĩ như sau: "Thật sự thân khả ái sẽ bỏ ta", hay "Ta sẽ từ bỏ thân khả ái". Người ấy sầu muộn, than vãn, khóc lóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh. Này Bà-la-môn, đây là người bản tánh bị chết, sợ hãi, rơi vào run sợ khi nghĩ đến chết.

4. Lại nữa, này Bà-la-môn, ở đây có hạng người không làm điều lành, không làm điều thiện, không che chở kẻ sợ hãi, làm điều ác, làm điều hung bạo, làm điều phạm pháp. Rồi một chứng bệnh trầm trọng khởi lên cho người ấy. Người ấy bị cảm thọ chứng bệnh trầm trọng ấy, suy nghĩ như sau: "Thật sự ta không làm điều lành, không làm điều thiện, không che chở kẻ sợ hãi, làm điều ác, làm điều hung bạo, làm điều phạm pháp". Tại sanh thú nào mà những người không làm điều lành, không làm điều thiện, không che chở kẻ sợ hãi, làm điều ác, làm điều hung bạo, làm điều phạm pháp, đi đến sau khi chết, ta đi

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  127

đến sanh thú ấy. Người ấy sầu muộn, than vãn, khóc
lóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh. Này Bà-la-môn, đây
là người bản tánh bị chết, sợ hãi, rơi vào run sợ khi
nghĩ đến chết.

5. Lại nữa, này Bà-la-môn, ở đây có hạng người nghi ngờ do dự, không đi đến kết luận đối với diệu pháp. Rồi một chứng bệnh trầm trọng khởi lên cho người ấy. Người ấy bị cảm thọ chứng bệnh trầm trọng ấy, suy nghĩ như sau: "Thật sự ta có nghi ngờ do dự, không đi đến kết luận đối với diệu pháp". Người ấy sầu muộn, than vãn, khóc lóc, đập ngực, rơi vào bất tỉnh. Này Bà-la-môn, đây là người bản tánh bị chết, sợ hãi, rơi vào run sợ khi nghĩ đến chết.

6. Và này Bà-la-môn, thế nào là người bản tánh bị chết, không sợ hãi, không rơi vào run sợ khi nghĩ đến chết?

Ở đây, này Bà-la-môn, có hạng người ly tham đối với các dục, ly ham muốn, ly luyến ái … Rồi một chứng bệnh trầm trọng khởi lên cho người ấy. Người ấy bị cảm thọ chứng bệnh trầm trọng ấy, suy nghĩ như sau: "Thật sự các dục khả ái sẽ bỏ ta", hay "Ta sẽ từ bỏ các dục khả ái". Người ấy không sầu muộn, không than vãn, không khóc lóc, không đập ngực, không rơi vào bất tỉnh. Này Bà-la-môn, đây là người

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 128

bản tánh bị chết, không sợ hãi, không rơi vào run sợ khi nghĩ đến chết.

7. Lại nữa, này Bà-la-môn, ở đây có hạng người ly
tham đối với thân, ly ham muốn, ly luyến ái … Rồi
một chứng bệnh trầm trọng khởi lên cho người ấy.
Người ấy bị cảm thọ chứng bệnh trầm trọng ấy, suy
nghĩ như sau: "Thật sự thân khả ái sẽ bỏ ta", hay "Ta
sẽ từ bỏ thân khả ái". Người ấy không sầu muộn,
không than vãn, không khóc lóc, không đập ngực,
không rơi vào bất tỉnh. Này Bà-la-môn, đây là người
bản tánh bị chết, không sợ hãi, không rơi vào run sợ
khi nghĩ đến chết.

8. Lại nữa, này Bà-la-môn, ở đây có hạng người không làm ác, không làm điều hung bạo, không làm điều phạm pháp, làm điều lành, làm điều thiện, có che chở kẻ sợ hãi. Rồi một chứng bệnh trầm trọng khởi lên cho người ấy. Người ấy bị cảm thọ chứng bệnh trầm trọng ấy, suy nghĩ như sau: "Thật sư, ta không làm ác, không làm điều hung bạo, không làm điều phạm pháp, làm điều lành, làm điều thiện, có che chở kẻ sợ hãi. Tại sanh thú nào mà những người không làm ác, không làm điều hung bạo, không làm điều phạm pháp, làm điều lành, làm điều thiện, có che chở kẻ sợ hãi đi đến sau khi chết, ta đi đến sanh thú ấy". Người ấy không sầu muộn, không than vãn,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 129

không khóc lóc, không đập ngực, không rơi vào bất tỉnh. Này Bà-la-môn, đây là người bản tánh bị chết, không sợ hãi, không rơi vào run sợ khi nghĩ đến chết.

9. Lại nữa, này Bà-la-môn, ở đây có hạng người
không có nghi ngờ, không có do dự, đi đến kết luận
đối với diệu pháp. Rồi một chứng bệnh trầm trọng
khởi lên cho người ấy. Người ấy bị cảm thọ chứng
bệnh trầm trọng ấy, suy nghĩ như sau: "Thật sự ta
không có nghi ngờ, không có do dự, đi đến kết luận
đối với diệu pháp". Người ấy không có sầu muộn,
không có than vãn, không có khóc lóc, không có đập
ngực, không rơi vào bất tỉnh. Này Bà-la-môn, đây là
người bản tánh bị chết, không sợ hãi, không rơi vào
run sợ khi nghĩ đến chết.

Này Bà-la-môn, có bốn hạng người bản tánh bị chết, không sợ hãi, không rơi vào run sợ khi nghĩ đến chết.

- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama … Mong Tôn giả Gotama chấp nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 130

20    Bị nung nấu - Kinh HAI LOẠI TỘI – Tăng I, 94

HAI LOẠI TỘI – Tăng I, 94
-----------------
3. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, làm cho nung
nấu. Thế nào là hai?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân làm ác, thân
không làm thiện, miệng nói lời ác, miệng không nói
thiện, ý nghĩ ác, ý nghĩ không thiện.
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta đã làm
ác".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta đã
không làm thiện".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta đã nói
lời ác".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta đã
không nói lời thiện".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta đã nghĩ ác".
- Vị ấy bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta đã không
nghĩ thiện".
Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, làm cho nung
nấu.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                131

----------------
4. Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, không làm cho
nung nấu. Thế nào là hai?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân làm thiện,
thân không làm ác, miệng nói lời thiện, miệng không
nói ác, ý nghĩ thiện, ý không nghĩ ác.
- Vị ấy không bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta
đã làm thiện",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Thân ta không
làm ác",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta đã
nói lời thiện",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Miệng ta
không nói ác",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta nghĩ
thiện",
- Không bị nung nấu với ý nghĩ: "Ý ta không
nghĩ ác".
Có hai pháp này, này các Tỷ-kheo, không làm cho
nung nấu.
------------------

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               132

21    Các bất thiện pháp - Kinh Pháp Bất Thiện – Tương V, 34

Pháp Bất Thiện – Tương V, 34

1-2) Nhân duyên ở Sàvatthi.

Thế Tôn nói như sau:

3) -- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về bất thiện pháp và thiện pháp. Hãy lắng nghe.

4) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bất thiện pháp?
Tức là tà tri kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà
mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là bất thiện pháp.

5) Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thiện pháp? Tức
là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định. Đây gọi là thiện pháp.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 133

22    Các thầy bực phiền chán ngáy - Kinh THIÊN GIỚI – Tăng I, 204

THIÊN GIỚI – Tăng I, 204

- Nếu các du sĩ ngoại đạo hỏi các thầy như sau:
"Chư Hiền, có phải Sa-môn Gotama sống Phạm
hạnh để được sanh lên cõi Trời? " Này các Tỷ-
kheo, được hỏi vậy, các Thầy có bực phiền, tủi
nhục, chán ngấy hay không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy bực phiền,
tủi nhục, chán ngấy đối với thiên thọ mạng; các
Thầy bực phiền, tủi nhục, chán ngấy đối với thiên
sắc, thiên lạc, thiên danh vọng, thiên thù thắng,
còn nói gì, đối với thân làm ác, các Thầy bực
phiền, tủi nhục, chán ngấy như thế nào; đối với
miệng nói ác … đối với ý nghĩ ác, các Thầy cảm
thấy bực phiền, tủi nhục, chán ngấy như thế nào.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               134

23      Các ác, bất thiện pháp - Kinh PHẨM PHẪN NỘ – Tăng I, 172

PHẨM PHẪN NỘ – Tăng I, 172
1-100.
1. - Này các Tỷ-kheo, có hai pháp này. Thế nào là
hai?
- Phẫn nộ và hiềm hận. Những pháp này, này các
Tỷ-kheo, là hai pháp. (Như trên đối với các
pháp sau đây:)
- Giả dối và não hại.
- Tật đố và xan lẫn.
- Man trá và phản trắc.
- Không tàm và không quý.
- Không phẫn nộ và không hiềm hận.
- Không giả dối và không não hại.
- Không tật đố và không xan tham.
- Không man trá và không phản trắc.
- Tàm và quý.
11. Thành tựu hai pháp này, này các Tỷ-kheo, phải
sống trong đau khổ. Thế nào là hai?
- Phẫn nộ và hiềm hận.
- Giả dối và não hại.
- Tật đố và xan tham.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               135

- Man trá và phản trắc.
- Không tàm và không quý.
Thành tựu hai pháp này, phải sống trong đau khổ.
16. Thành tựu hai pháp này, này các Tỷ-kheo, được
sống trong an lạc. Thế nào là hai?
- Không phẫn nộ và không hiềm hận.
- Không giả dối và không não hại.
- Không tật đố và không xan lẫn.
- Không man trá và không phản trắc.
- Tàm và quý.
Thành tựu hai pháp này, được sống trong an lạc.
21. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến đọa lạc
cho vị Tỷ-kheo hữu học. Thế nào là hai?
- Phẫn nộ và hiềm hận.
- Giả dối và não hại.
- Tật đố và xan lẫn.
- Man trá và phản trắc.
- Không tàm và không quý.
Thành tựu hai pháp này, đưa đến đọa lạc cho vị Tỷ-
kheo hữu học.
26. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, không đưa đến
sự đọa lạc cho vị Tỷ-kheo hữu học. Thế nào là hai?
- Không phẫn nộ và không hiềm hận.
- Không giả dối và không não hại

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               136

- Không tật đố và không xan lẫn
- Không man trá và không phản trắc
- Tàm và quý.
Thành tựu hai pháp này, không đưa đến đọa lạc cho
vị Tỷ-kheo hữu học.
------------------
31-35. Thành tựu hai pháp này, này các Tỷ-kheo,
như vậy bị quăng vào địa ngục tương xứng. Thế nào
là hai?
- Phẫn nộ và hiềm hận.
- Giả dối và não hại.
- Tật đố và xan lẫn.
- Man trá và phản trắc.
- Không tàm và không quý.
Thành tựu hai pháp này, như vậy bị quăng vào địa
ngục tương xứng.
36-40. Thành tựu hai pháp này, này các Tỷ-kheo,
như vậy được sanh lên chư Thiên tương xứng. Thế
nào là hai?
- Không phẫn nộ và không hiềm hận.
- Không giả dối và không não hại
- Không tật đố và không xan lẫn
- Không man trá và không phản trắc
- Tàm và quý.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                             137

Thành tựu hai pháp này, như vậy được sanh lên chư
Thiên tương xứng.
---------------------
41-45. Thành tựu hai pháp này, này các Tỷ-kheo, ở
đây, có người sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh
vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Thế nào là hai?
- Phẫn nộ và hiềm hận.
- Giả dối và não hại.
- Tật đố và xan lẫn.
- Man trá và phản trắc.
- Không tàm và không quý.
Thành tựu hai pháp này, ở đây, có người sau khi thân
hoại mạng chung, bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ,
địa ngục.
46-50. Thành tựu hai pháp này, này các Tỷ-kheo, ở
đây, có người sau khi thân hoại mạng chung, được
sanh lên cõi Thiện, cõi Trời, cõi đời này. Thế nào là
hai?
- Không phẫn nộ và không hiềm hận.
- Không giả dối và không não hại
- Không tật đố và không xan lẫn
- Không man trá và không phản trắc
- Tàm và quý.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 138

Thành tựu hai pháp này, ở đây, có người sau khi thân
hoại mạng chung, được sanh lên cõi Thiện, cõi Trời,
cõi đời này.
----------------------
51-55. Thành tựu hai bất thiện pháp này …
56-60. Thành tựu hai thiện pháp này …
61-65. Thành tựu hai pháp có tội này …
66-70. Thành tựu hai pháp không có tội này …
71-75. Thành tựu hai pháp tăng khổ này …
76-80. Thành tựu hai pháp tăng lạc này …
81-85. Thành tựu hai pháp với quả dị thục là khổ này
…
86-90. Thành tựu hai pháp với quả dị thục là lạc này
…
91-95. Thành tựu hai pháp não hại này …
96-100. Thành tựu hai pháp không não hại này …
(mỗi lần là năm pháp như trên, bất thiện pháp và
thiện pháp) …

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                139

24      Các ác, bất thiện pháp - Kinh PHẨM THỨ MƯỜI BẢY – Tăng I, 177

PHẨM THỨ MƯỜI BẢY – Tăng I, 177

1. Do thấy hai lợi ích này, Như Lai chế lập học giới
cho các đệ tử. Thế nào là hai?
- Cực thiện cho Tăng chúng và an lạc cho Tăng
chúng …
- Chế ngự các người ác và lạc thú cho thuần tịnh
Tỷ-Kheo …
- Sự phòng hộ các lậu hoặc, các oán thù, các tội
phạm, các sợ hãi, các pháp bất thiện ngay
trong hiện tại và sự ngăn chận các lậu hoặc,
các oán thù, các tội phạm, các sợ hãi, các pháp
bất thiện trong tương lai …
- Lòng từ mẫn đối với các gia chủ và đoạn tuyệt
các thành phần ác dục …
- Đem lại tín tâm cho kẻ bất tín và làm trăng
trưởng những kẻ có tín tâm …
- Cho diệu pháp được an trú và để hộ trì giới
luật.
Do duyên hai lợi ích này, Như Lai chế lập học giới
cho các đệ tử.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  140

------------------
2. Do duyên hai lợi ích này, này các Tỷ-kheo, Như
Lai chế lập giới bổn cho các đệ tử (như số 1 ở trên)
… tụng đọc giới bổn … đình chỉ giới bổn … tự tứ …
đình chỉ tự tứ … sở tác cần phải quở trách … sở tác
cần phải y chỉ… sở tác cần phải tẩn xuất …sở tác cần
phải xin lỗi....sở tác cần phải ngưng chức....cho phép
biệt trú … bắt làm lại từ đầu …, cho phép làm …
được phục hồi địa vị cũ … được phục chức … cần
phải xuất ly … cụ túc … bạch yết-ma (lần đầu tiên)
đưa ra biểu quyết lần thứ nhất … đưa ra biểu quyết
lần thứ hai … đưa ra biểu quyết lần thứ tư … điều
chưa được chế lập … thay đổi điều đã được chế lập
… giải quyết với sự hiện diện của hai phe liên hệ …
giải quyết theo ức niệm của đương sự phạm tội …
giải quyết sau khi đương sự khỏi điên loạn....giải
quyết theo sự chấp thuận của đương sự....giải quyết
theo số đông....giải quyết tùy theo đương sự phạm
tội....giải quyết như trải cỏ ra.
Thế nào là hai?
- Cực thiện cho Tăng chúng và an lạc cho Tăng
chúng …
- Chế ngự các người ác và lạc thú cho thuần tịnh
Tỷ-Kheo …
- Sự phòng hộ các lậu hoặc, các oán thù, các tội
phạm, các sợ hãi, các pháp bất thiện ngay

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  141

trong hiện tại và sự ngăn chận các lậu hoặc,
các oán thù, các tội phạm, các sợ hãi, các pháp
bất thiện trong tương lai …
- Lòng từ mẫn đối với các gia chủ và đoạn tuyệt
các thành phần ác dục …
- Đem lại tín tâm cho kẻ bất tín và làm trăng
trưởng những kẻ có tín tâm …
- Cho diệu pháp được an trú và để hộ trì giới
luật.
Do duyên hai lợi ích này, này các Tỷ-kheo, Như Lai
đã chế lập … như trải cỏ ra cho các đệ tử.
-----------------------
3. Để thắng tri tham, này các Tỷ-kheo, hai pháp cần
phải tu tập. Thế nào là hai? Chỉ và quán. Để thắng tri
tham, này các Tỷ-kheo, hai pháp này cần phải tu tập.
4. Để biến tri tham, này các Tỷ-kheo, … để biến tận,
để đoạn tận, để trừ diệt, để biến diệt, để ly tham, để
đoạn diệt, để xả bỏ, để từ bỏ tham, hai pháp này cần
phải tu tập. Thế nào là hai? Chỉ và quán …
5. Để thắng tri … để biến tri sân, si, phẫn nộ, hiềm
hận, giả dối, não hại, tật đố, xan tham, man trá, phản
trắc, cứng đầu, cuồng nhiệt, mạn, quá mạn, kiêu
căng, phóng dật,....để biến tận, để đoạn tận, để trừ
diệt, để biết diệt, để ly tham, để đoạn diệt, để xả bỏ,
để từ bỏ sân … phóng dật, hai pháp này cần phải tu

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   142

tập. Thế nào là hai? Chỉ và quán … hai pháp này cần phải tu tập.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                           143

25    Có tướng, nhân, hành, duyên, sắc, thọ, tưởng, thức - Kinh PHẨM TƯỚNG – Tăng I, 152

PHẨM TƯỚNG – Tăng I, 152

1. Này các Tỷ-kheo, các pháp ác, bất thiện khởi lên
có tướng, không phải không có tướng. Do đoạn tận
chính tướng ấy, như vậy các pháp ác, bất thiện
ấy, không có mặt.
2. Này các Tỷ-kheo, các pháp ác, bất thiện khởi lên
có nhân duyên, không phải không có nhân duyên. Do
đoạn tận chính nhân duyên ấy, như vậy các pháp ác,
bất thiện ấy, không có mặt.
3. Này các Tỷ-kheo, các pháp ác, bất thiện khởi lên
có nhân, không phải không có nhân. Do đoạn tận
chính nhân ấy, như vậy các pháp ác, bất thiện ấy,
không có mặt.
4. Này các Tỷ-kheo, các pháp ác, bất thiện khởi lên
có các hành, không phải không có hành. Do đoạn tận
chính các hành ấy, như vậy, các pháp ác, bất thiện
ấy, không có mặt.
5. Này các Tỷ-kheo, các pháp ác, bất thiện khởi lên
có duyên, không phải không có duyên. Do đoạn tận

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               144

chính duyên ấy, các pháp ác, bất thiện ấy, không có
mặt.
6-9. … có sắc, không phải không có sắc
… có thọ, không phải không có thọ
… có tưởng, không phải không có tưởng
… có thức, không phải không có thức …
10. Này các Tỷ-kheo, các pháp ác, bất thiện khởi lên
có sở duyên hữu vi, không phải không có sở duyên
hữu vi. Do đoạn tận hữu vi ấy, như vậy, các pháp
ác bất thiện ấy, không có mặt.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                145

26    Do duyên gì bất thiện pháp sanh khởi - Kinh KITAGIRI – 70 Trung II, 291

KINH KITAGIRI (Kitagiri suttam) – Bài kinh số 70 – Trung II, 291

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn du hành ở Kasi cùng với đại chúng Tỷ-kheo. Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, Ta ăn, từ bỏ ăn ban đêm. Này các Tỷ-kheo, do ăn, từ bỏ ăn ban đêm Ta cảm thấy ít bệnh, ít não, khinh an, có sức lực và an trú.

- Này các Tỷ-kheo, hãy đến và ăn, từ bỏ ăn ban
đêm. Này các Tỷ-kheo, do ăn, từ bỏ ăn ban đêm, các
Ông sẽ cảm thấy ít bệnh, ít não, khinh an, có sức lực
và an trú.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế Tôn tiếp tục du hành ở Kasi và đến một thị trấn xứ Kasi

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 146

tên là Kitagiri. Rồi Thế Tôn ở tại Kitagiri, một thị
trấn xứ Kasi. Lúc bấy giờ Tỷ-kheo Assaji và
Punabbasuka đang ở Kitagiri. Rồi một số đông Tỷ-
kheo đi đến chỗ Tỷ-kheo Assaji và Tỷ-kheo
Punabbasuka, sau khi đến, nói với Tỷ-kheo Assaji và
Tỷ-kheo Punabbasuka như sau:

– Chư Hiền, Thế Tôn ăn, từ bỏ ăn ban đêm. Cả
chúng Tỷ-kheo cũng vậy. Do ăn, từ bỏ ăn ban đêm,
các vị ấy cảm thấy ít bệnh, ít não, khinh an, có sức
lực và an trú. Chư Hiền, hãy đến và ăn, từ bỏ ăn ban
đêm. Chư Hiền, do ăn, từ bỏ ăn ban đêm, chư Hiền
sẽ cảm thấy ít bệnh, ít não, khinh an, có sức lực và
an trú.

Được nói vậy, Tỷ-kheo Assaji và Tỷ-kheo Punabbasuka, nói với các Tỷ-kheo ấy:

– Chư Hiền, chúng tôi ăn chiều, ăn sáng, ăn ban ngày và ăn phi thời. Do chúng tôi ăn chiều, ăn sáng, ăn ban ngày và ăn phi thời, chúng tôi cảm thấy ít bệnh, ít não, khinh an, có sức lực và an trú. Sao chúng tôi lại bỏ hiện tại, chạy theo tương lai? Chúng tôi sẽ ăn chiều, ăn sáng, ăn ban ngày và ăn phi thời.

Vì các Tỷ-kheo ấy không thể làm cho Tỷ-kheo Assaji và Tỷ-kheo Punabbasuka chấp thuận, nên các vị ấy đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 147

Tôn, ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, chúng con đi đến chỗ
các Tỷ-kheo Assaji và Punabbasuka, sau khi đến
chúng con nói với Tỷ-kheo Assaji và Tỷ-kheo
Punabbasuka như sau: "Chư hiền, Thế Tôn ăn, từ bỏ
ăn ban đêm... (như trên)... có sức lực và an trú". Bạch
Thế Tôn, được nói vậy. Tỷ-kheo Assaji và Tỷ-kheo
Punabbasuka nói với chúng con như sau: "Chư Hiền,
chúng tôi ăn chiều, ăn sáng, ăn ban ngày và ăn phi
thời... (như trên)... chúng tôi sẽ ăn chiều, ăn sáng, ăn
ban ngày và ăn phi thời". Bạch Thế Tôn, vì chúng
con không thể làm cho Tỷ-kheo `Assaji và Tỷ-kheo
Punabbasuka chấp thuận, nên chúng con trình sự
việc này lên Thế Tôn.

Rồi Thế Tôn bảo một Tỷ-kheo:

– Này Tỷ-kheo, hãy đi và nhân danh Ta, bảo Tỷ- kheo Assaji và Tỷ-kheo Punabbasuka: "Bậc Đạo Sư cho gọi các Tôn giả".

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, đến chỗ Tỷ-kheo Assaji và Tỷ-kheo Punabbasuka, sau khi đến, nói với Tỷ-kheo Assaji và Tỷ-kheo Punabbasuka:

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    148

– Bậc Đạo Sư cho gọi các Tôn giả.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Tỷ-kheo Assaji và Tỷ-kheo Punabbasuka vâng
đáp Tỷ-kheo ấy, đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến
đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Thế Tôn
nói với Tỷ-kheo Assaji và Tỷ-kheo Punabbasuka
đang ngồi một bên:

– Có thật chăng, này các Tỷ-kheo, một số đông Tỷ-kheo đến các Ông và nói như sau: "Chư Hiền, Thế Tôn ăn, từ bỏ ăn ban đêm, cả chúng Tỷ-kheo cũng vậy. Do ăn, từ bỏ ăn ban đêm, các vị ấy cảm thấy ít bệnh, ít não, khinh an, có sức lực và an trú. Chư Hiền, hãy đến và ăn, từ bỏ ăn ban đêm. Chư Hiền, do ăn, từ bỏ ăn ban đêm, chư Hiền sẽ cảm thấy ít bệnh, ít não, khinh an, có sức lực và an trú". Được nói vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông nói với các Tỷ- kheo ấy như sau: "Chư Hiền, chúng tôi ăn chiều, ăn sáng, ăn ban ngày và ăn phi thời. Do ăn chiều, ăn sáng, ăn ban ngày và ăn phi thời, chúng tôi cảm thấy ít bệnh, ít não, khinh an, có sức lực và an trú. Sao chúng tôi lại bỏ hiện tại, chạy theo tương lai? Chúng tôi sẽ ăn chiều, ăn sáng, ăn ban ngày và ăn phi thời"?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  149

– Này các Tỷ-kheo, các Ông có hiểu pháp Ta
dạy như sau: "Một cá nhân cảm thọ bất cứ cảm giác
nào, lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc; đối với người ấy,
các pháp bất thiện được đoạn diệt, các thiện pháp
được tăng trưởng"?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

 Này các Tỷ-kheo, các Ông có hiểu pháp Ta dạy như sau:

 "Ở đây đối với một người, khi cảm thọ lạc
thọ như vậy, các bất thiện pháp được tăng
trưởng, các thiện pháp bị đoạn diệt.
 Ở đây đối với một người, khi cảm thọ lạc
thọ như vậy, các bất thiện pháp bị đoạn
diệt, các thiện pháp được tăng trưởng.
 Ở đây, đối với một người khi cảm thọ khổ
thọ như vậy, các bất thiện pháp được tăng
trưởng, các thiện pháp bị đoạn diệt.
 Ở đây, đối với một người, khi cảm thọ khổ
thọ như vậy, các bất thiện pháp bị đoạn
trừ, các thiện pháp được tăng trưởng.
 Ở đây, đối với một người, khi cảm thọ bất
khổ bất lạc thọ như vậy, các bất thiện pháp
được tăng trưởng, các thiện pháp bị đoạn

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 150

diệt.
 Ở đây, đối với một người, khi cảm thọ bất
khổ bất lạc thọ như vậy, các bất thiện pháp
bị đoạn diệt, các thiện pháp được tăng
trưởng"?
– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
 Lành thay, này các Tỷ-kheo!

 Này các Tỷ-kheo, nếu sự việc này Ta không
biết, không thấy, không giác, không chứng,
không liễu giải với trí tuệ rằng: "Ở đây, đối
với một người, khi cảm thọ lạc thọ như vậy,
các bất thiện pháp được tăng trưởng, các
thiện pháp bị đoạn diệt", có thể chăng, này
các Tỷ-kheo, không biết như vậy, Ta lại nói:
"Hãy từ bỏ lạc thọ như vậy"? Và như vậy,
này các Tỷ-kheo, là xứng đáng đối với Ta
chăng?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Nhưng này các Tỷ-kheo, vì rằng sự việc này Ta biết, Ta thấy, Ta giác, Ta chứng, Ta liễu giải với trí tuệ rằng: "Ở đây, đối với một người, khi cảm thọ lạc thọ như vậy, các bất thiện pháp được tăng trưởng, các thiện pháp bị đoạn diệt", do vậy Ta nói: "Hãy từ

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 151

bỏ lạc thọ như vậy".

 Này các Tỷ-kheo, nếu sự việc này Ta không
biết, không thấy, không giác, không chứng,
không liễu giải với trí tuệ rằng: "Ở đây, đối
với một người, khi cảm thọ lạc thọ như vậy,
các bất thiện pháp bị đoạn diệt, các thiện
pháp được tăng trưởng", có thể chăng, này
các Tỷ-kheo, không biết như vậy, Ta lại nói:
"Hãy chứng và trú lạc thọ như vậy"? Và như
vậy, này các Tỷ-kheo, là xứng đáng đối với
Ta chăng?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Nhưng này các Tỷ-kheo, vì sự việc này Ta
biết, Ta thấy, Ta giác, Ta chứng, Ta liễu giải với trí
tuệ rằng: "Ở đây, đối với một người, khi cảm thọ lạc
thọ như vậy, các thiện pháp được tăng trưởng, các
bất thiện pháp bị đoạn diệt", do vậy Ta nói: "Hãy
chứng và trú lạc thọ như vậy".

 Này các Tỷ-kheo, nếu sự việc này Ta không
biết, không thấy, không giác, không chứng,
không liễu giải với trí tuệ rằng: "Ở đây, đối
với một người khi cảm giác khổ thọ...

... (như trên)...

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  152

 Này các Tỷ-kheo, nếu sự việc này Ta không
biết, không thấy, không giác, không chứng,
không liễu giải với trí tuệ rằng: "Ở đây, đối
với một người khi cảm giác bất khổ bất lạc
thọ như vậy, các bất thiện pháp được tăng
trưởng, các thiện pháp bị đoạn diệt", có thể
chăng, này các Tỷ-kheo, không biết như vậy,
Ta lại nói: "Hãy từ bỏ bất khổ bất lạc thọ
như vậy"? Và như vậy, này các Tỷ-kheo, là
xứng đáng đối với Ta chăng?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Nhưng này các Tỷ-kheo, vì rằng sự việc này Ta biết, Ta thấy, Ta giác, Ta chứng, Ta liễu giải với trí tuệ rằng: "Ở đây, đối với một người, khi cảm thọ bất khổ bất lạc thọ như vậy, các bất thiện pháp được tăng trưởng, các thiện pháp bị đoạn diệt", do vậy Ta nói: "Hãy từ bỏ bất khổ bất lạc thọ như vậy".

 Này các Tỷ-kheo, nếu sự việc này Ta không
biết, không thấy, không giác, không chứng,
không liễu giải với trí tuệ rằng: "Ở đây, đối
với một người, khi cảm thọ bất khổ bất lạc
thọ như vậy, các bất thiện pháp bị đoạn diệt,
các thiện pháp được tăng trưởng", có thể
chăng, này các Tỷ-kheo, không biết như vậy,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 153

Ta lại nói: "Hãy chứng và trú bất khổ bất lạc thọ như vậy"? Và như vậy, này các Tỷ-kheo là xứng đáng đối với Ta chăng?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Nhưng này các Tỷ-kheo, vì rằng sự việc này
Ta biết, Ta thấy, Ta giác, Ta chứng, Ta liễu giải với
trí tuệ rằng: "Ở đây, đối với một người, khi cảm thọ
bất khổ bất lạc thọ như vậy, các thiện pháp được tăng
trưởng, các bất thiện pháp bị đoạn diệt", do vậy Ta
nói: "Hãy chứng và trú bất khổ bất lạc thọ như
vậy".

 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng đối với tất cả Tỷ-kheo, có sự việc cần phải làm, nhờ không phóng dật.

 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng đối với tất cả Tỷ-kheo không có sự việc cần phải làm, nhờ không phóng dật.

Này các Tỷ-kheo, đối với những Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã đoạn tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt được lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí giải thoát; này các Tỷ-kheo, đối với những Tỷ-kheo như vậy, Ta nói rằng không có sự

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   154

việc cần phải làm, nhờ không phóng dật. Vì sao vậy? Vì sự việc ấy đã được các vị này làm, nhờ không phóng dật. Các vị này không thể trở thành phóng dật.

Và này các Tỷ-kheo, đối với các Tỷ-kheo còn là các bậc hữu học, tâm chưa thành tựu, đang sống cần cầu sự vô thượng an ổn khỏi các triền ách; này các Tỷ-kheo, đối với những Tỷ-kheo như vậy, Ta nói rằng có sự việc cần phải làm, nhờ không phóng dật. Vì sao vậy? Dầu cho trong khi các bậc Tôn giả này thọ dụng các sàng tọa đúng pháp, thân cận các thiện hữu, chế ngự các căn, các vị ấy (cần phải) tự mình nhờ thượng trí chứng ngộ chứng đạt, và an trú ngay trong hiện tại mục đích vô thượng của Phạm hạnh, vì mục đích này, các Thiện gia nam tử chân chánh xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Do vậy, này các Tỷ-kheo, đối với những Tỷ-kheo này, vì thấy quả này của không phóng dật nên Ta nói có sự việc cần phải làm, nhờ không phóng dật.

 Này các Tỷ-kheo có bảy hạng người sống trong
đời này. Thế nào là bảy?
1. Bậc câu phần giải thoát,
2. Bậc tuệ giải thoát,
3. Bậc thân chứng,
4. Bậc kiến đáo,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 155

5. Bậc tín giải thoát,
6. Bậc tùy pháp hành,
7. Bậc tùy tín hành.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bậc Câu
Phần Giải Thoát?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người, sau khi thân
đã chứng đắc các tịch tịnh giải thoát, vượt khỏi
các sắc pháp và vô sắc pháp, và sau khi đã thấy
với trí tuệ, các lậu hoặc của vị này được đoạn
trừ hoàn toàn. Vị này, này các Tỷ-kheo, được
gọi là hạng người câu phần giải thoát.

– Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo này, Ta nói
không có sự việc cần phải làm, nhờ không
phóng dật. Vì sao vậy? Vì sự việc ấy đã được
vị này làm, nhờ không phóng dật, vị ấy không
có thể trở thành phóng dật.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bậc Tuệ Giải Thoát?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người, sau khi thân
không chứng đắc các tịch tịnh giải thoát, vượt
khỏi các sắc pháp và vô sắc pháp, và sau khi đã
thấy với trí tuệ, các lậu hoặc của vị này được

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                156

đoạn trừ hoàn toàn. Vị này như vậy được gọi là bậc tuệ giải thoát.

– Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo này, Ta nói
không có sự việc cần phải làm, nhờ không
phóng dật. Vì sao vậy? Vì sự việc ấy đã được
vị này làm, nhờ không phóng dật; vị ấy không
có thể trở thành phóng dật.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bậc Thân Chứng?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sau khi thân
chứng đắc các tịch tịnh giải thoát, vượt khỏi các
sắc pháp và vô sắc pháp, và sau khi đã thấy với
trí tuệ, một số lậu hoặc của vị này được đoạn
trừ hoàn toàn. Vị này như vậy được gọi là bậc
thân chứng.

– Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo này, Ta nói
có sự việc cần phải làm, nhờ không phóng dật.
Vì sao vậy? Dầu cho trong khi Tôn giả này thọ
dụng các sàng tọa đúng pháp, thân cận các
thiện hữu, chế ngự các căn, vị này (cần phải) tự
mình với thượng trí, chứng ngộ, chứng đạt và
an trú ngay trong hiện tại mục đích vô thượng
của Phạm hạnh, vì mục đích này các Thiện gia
nam tử đã chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 157

sống không gia đình.

 Do vậy, này các Tỷ-kheo, vì thấy quả này của
không phóng dật, nên đối với Tỷ-kheo này, Ta
nói có sự việc cần phải làm, nhờ không phóng
dật.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là bậc Kiến Đáo?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sau khi tự
thân không chứng đắc các tịch tịnh giải thoát,
vượt khỏi các sắc pháp và vô sắc pháp, và sau
khi đã thấy với trí tuệ, một số lậu hoặc của vị
này được đoạn trừ hoàn toàn; và các pháp do
Như Lai tuyên thuyết được vị này thấy một
cách hoàn toàn với trí tuệ và thực hành một
cách hoàn toàn. Này các Tỷ-kheo, vị này được
gọi là kiến đáo.

– Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo này, Ta nói
có sự việc cần phải làm, nhờ không phóng dật.
Vì sao vậy? Dầu cho trong khi Tôn giả này thọ
dụng các sàng tọa đúng pháp ... ... sống không
gia đình. Do vậy này các Tỷ-kheo, vì thấy quả
này của không phóng dật, nên đối với Tỷ-kheo
này, Ta nói có sự việc cần phải làm, nhờ không
phóng dật.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               158

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người Tín giải thoát?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người, sau khi tự
thân chứng đắc các tịch tịnh giải thoát vượt
khỏi các sắc pháp và vô sắc pháp, và sau khi đã
thấy với trí tuệ, một số lậu hoặc của vị này được
đoạn trừ một cách hoàn toàn; và lòng tin của vị
này đối với Như Lai đã được xác định, phát
sanh từ căn để, an trú. Này các Tỷ kheo, vị này
được gọi là bậc tín giải thoát.

– Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo này, Ta nói
có sự việc cần phải làm, nhờ không phóng dật.
Vì sao vậy? Dầu cho trong khi Tôn giả này thọ
dụng các sàng tọa đúng pháp... ...sống không
gia đình. Do vậy, này các Tỷ-kheo, vì thấy quả
này của không phóng dật, nên đối với Tỷ-kheo
này, Ta nói có sự việc cần phải làm, nhờ không
phóng dật.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người Tuỳ pháp hành?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sau khi tự
thân không chứng đắc các tịch tịnh giải thoát,
vượt khỏi các sắc pháp và vô sắc pháp, và sau
khi đã thấy với trí tuệ, nhưng các lậu hoặc

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 159

không được đoạn trừ một cách hoàn toàn; và
các pháp do Như Lai tuyên thuyết (chỉ) được vị
này chấp nhận một cách vừa phải với trí tuệ,
dầu cho vị này có những pháp như là tín căn,
tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn. Này các
Tỷ-kheo, vị này được gọi là người tùy pháp
hành.

– Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo này, Ta nói
có sự việc cần phải làm, nhờ không phóng dật.
Vì sao vậy? Dầu cho trong khi Tôn giả này thọ
dụng các sàng tọa đúng pháp... ... sống không
gia đình. Do vậy, này các Tỷ-kheo, vì thấy quả
này của không phóng dật, nên đối với Tỷ-kheo
này, Ta nói có sự việc cần phải làm, nhờ không
phóng dật.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người Tuỳ tín hành?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sau khi tự
thân không chứng đắc có tịch tịnh giải thoát,
vượt khỏi các sắc pháp và vô sắc pháp, và sau
khi đã thấy với trí tuệ, nhưng các lậu hoặc
không được đoạn trừ. Nhưng nếu vị này có đủ
lòng tin và lòng thương Như Lai, thời vị này sẽ
có những pháp như là tín căn, tấn căn, niệm

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               160

căn, định căn, tuệ căn. Này các Tỷ-kheo, vị này được gọi là người tùy tín hành.

– Này các Tỷ-kheo, đối với Tỷ-kheo này, Ta nói
có sự việc cần phải làm, nhờ không phóng dật.
Vì sao vậy? Dầu cho trong khi Tôn giả này thọ
dụng các sàng tọa đúng pháp, thân cận các
thiện hữu, chế ngự các căn, nhưng vị này (cần
phải) tự mình với thượng trí, chứng ngộ, chứng
đạt và an trú ngay trong hiện tại mục đích vô
thượng của Phạm hạnh, vì mục đích này các
Thiện gia nam tử chơn chánh xuất gia, từ bỏ
gia đình, sống không gia đình. Do vậy, này các
Tỷ-kheo, vì thấy quả này của phóng dật, nên
đối với Tỷ-kheo này, Ta nói có sự việc cần phải
làm, nhờ không phóng dật.

 Này các Tỷ-kheo, Ta không nói rằng trí tuệ
được hoàn thành lập tức. Nhưng này các Tỷ-
kheo, trí tuệ được hoàn thành nhờ học từ từ,
hành từ từ, thực tập từ từ.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là trí tuệ được hoàn thành nhờ học từ từ, hành từ từ, thực tập từ từ?

Ở đây, này các Tỷ-kheo:

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               161

 một vị có lòng tin đi đến gần;
 sau khi đến gần, vị ấy tỏ sự kính lễ;
 sau khi tỏ sự kính lễ, vị ấy lóng tai;
 sau khi lóng tai, vị ấy nghe pháp;
 sau khi nghe pháp, vị ấy thọ trì pháp,
 vị ấy suy tư ý nghĩa các pháp được thọ trì;
 sau khi suy tư => ý nghĩa các pháp được
chấp thuận;
 sau khi các pháp được chấp thuận => ước
muốn sanh khởi;
 sau khi ước muốn sanh khởi => vị ấy nỗ lực;
 sau khi nỗ lực => vị ấy cân nhắc;
 sau khi cân nhắc => vị ấy tinh cần.
 Do tinh cần, vị ấy tự thân chứng được sự thật
tối thượng, và với trí tuệ thể nhập sự thật ấy,
vị ấy thấy.

Nhưng này các Tỷ-kheo:
 Nếu không có lòng tin ấy, thời này các Tỷ-
kheo, không có sự đến gần ấy, thời này các
Tỷ-kheo, không có tỏ sự kính lễ ấy, thời này
các Tỷ-kheo, không có sự lóng tai ấy, thời
này các Tỷ-kheo, không có sự nghe pháp ấy,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 162

thời này Tỷ-kheo, không có sự thọ trì pháp
ấy, thời này các Tỷ-kheo, không có sự suy tư
ý nghĩa ấy, thời này các Tỷ-kheo, không có
sự chấp thuận pháp ấy, thời này các Tỷ-kheo,
không có sự ước muốn ấy, thời này các Tỷ-
kheo, không có sự nỗ lực ấy, thời này các Tỷ-
kheo, không có sự cân nhắc ấy, thời này các
Tỷ-kheo không có sự tinh cần ấy.
 Này các Tỷ kheo, ở đây, các Ông đã đi vào
phi đạo. Này các Tỷ-kheo, ở đây, các Ông đã
đi vào tà đạo. Thật là quá xa, này các Tỷ-
kheo, các kẻ ngu này đã đi ra ngoài pháp luật
này.

 Này các Tỷ-kheo, có sự thuyết trình gồm có bốn
phần (Catuppadam = Bốn cú) chính nhờ thuyết
trình này người có trí, không bao lâu, nhờ tuệ biết
được ý nghĩa. Ta sẽ đọc sự thuyết trình ấy lên cho
các Ông, này các Tỷ-kheo, các Ông nhờ Ta mà sẽ
hiểu thuyết trình ấy.

– Bạch Thế Tôn, chúng con là ai có thể biết được pháp?

– Này các Tỷ-kheo, cho đến một bậc Đạo sư sống quá trọng vọng tài vật, là vị thừa tự tài vật, và sống liên hệ với tài vật, thời sự mua may bán đắt này

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  163

không xảy ra: "Chúng tôi sẽ làm việc này như vậy,
và như vậy chúng tôi sẽ không làm việc này như
vậy", huống nữa là Như Lai, này các Tỷ-kheo, là vị
sống hoàn toàn không liên hệ với các tài vật.

 Này các Tỷ-kheo, đối với một đệ tử, có lòng tin
giáo pháp bậc Đạo sư và sống thể nhập giáo
pháp ấy, thời tùy pháp (anudhamma) được
khởi lên: "Bậc Đạo sư là Thế Tôn, đệ tử là tôi.
Thế Tôn biết, tôi không biết".
 Này các Tỷ-kheo, đến với một đệ tử, có lòng tin
giáo pháp bậc Đạo sư và sống thể nhập giáo
pháp ấy, thời giáo pháp bậc Đạo sư được hưng
thịnh được nhiều sinh lực.
 Này các Tỷ-kheo, đối với đệ tử có lòng tin giáo
pháp bậc Đạo Sư và sống thể nhập giáo pháp
ấy, thời tùy pháp này được khởi lên: "Dầu chỉ
còn da, gân và xương, dầu thịt và máu trên
thân bị khô héo, mong rằng sẽ có tinh tấn lực
để chứng đắc những gì chưa chứng đắc, nhờ
trượng phu nhẫn nại, nhờ trượng phu tinh
tấn, nhờ trượng phu cần dõng".
 Này các Tỷ-kheo, đối với một đệ tử có lòng tin
giáo pháp bậc Đạo sư và sống thể nhập giáo
pháp ấy, vị ấy sẽ chứng được một trong hai quả
như sau: Chánh trí ngay trong hiện tại, và nếu

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               164

có dư y, chứng quả Bất hoàn.

Thế Tôn thuyết như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              165

27    Do duyên gì bất thiện pháp sanh khởi - Kinh MAHALI – Tăng IV, 355

MAHALI – Tăng IV, 355

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli, tại Đại Lâm, tại
ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Mahàli người Licchavi, đi
đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Mahàli người
Licchavi bạch Thế Tôn:

2.- Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, ác nghiệp được làm, ác nghiệp được tiếp tục làm?

- Này Mahàli:

1. Do nhân tham, do duyên tham, ác nghiệp được
làm, ác nghiệp được tiếp tục làm.
2. Do nhân sân, do duyên sân, ác nghiệp được
làm, ác nghiệp được tiếp tục làm.
3. Do nhân si, do duyên si, ác nghiệp được làm,
ác nghiệp được tiếp tục làm.
4. Do nhân phi như lý tác ý, do duyên phi như lý
tác ý, ác nghiệp được làm, ác nghiệp được tiếp
tục làm.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                166

5. Do nhân tâm tà hướng, do duyên tâm tà hướng, ác nghiệp được làm, ác nghiệp được tiếp tục làm.

Này Mahàli, đây là nhân, đây là duyên, ác nghiệp được làm, ác nghiệp được tiếp tục làm.

3. - Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, thiện nghiệp được làm, thiện nghiệp được tiếp tục làm?

- Này Mahàli:

1. Do nhân vô tham, do duyên vô tham, thiện
nghiệp được làm, thiện nghiệp được tiếp tục
làm.
2. Do nhân vô sân, do duyên vô sân...
3. Do nhân vô si, do nhân vô si...
4. Do nhân như lý tác ý, do duyên như lý tác ý...
5. Do nhân tâm chánh hướng, do duyên tâm
chánh hướng, thiện nghiệp được làm, thiện
nghiệp được tiếp tục làm.

Này Mahàli, đây là nhân, đây là duyên, thiện nghiệp được làm, thiện nghiệp được tiếp tục làm.

- Và này Mahàli, nếu 10 pháp này không hiện hữu ở đời, thời đây không có lời tuyên bố về

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               167

phi pháp hành, bất bình đẳng hành, hay
pháp hành, bình đẳng hành.
- Vì rằng, này Mahàli, mười pháp này hiện hữu
ở đời, thời ở đây có lời tuyên bố về phi pháp
hành, bất bình đẳng hành, hay pháp hành, bình
đẳng hành.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                             168

28    Do duyên gì có người tàn bạo có người hiền lành - Kinh Canda Tàn bạo – Tương IV, 479

Canda – Tương IV, 479 (Tàn bạo)

1) Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi (Xá-vệ), Jetavana (Thắng Lâm), tại vườn ông Anàthapindika (Cấp Cô Độc).

2) Rồi thôn trưởng Canda bạch Thế Tôn:

-- Do nhân gì, bạch Thế Tôn, do duyên gì ở đây, có người được gọi tên là tàn bạo? Do nhân gì, do duyên gì ở đây, có người được gọi là hiền lành (sùrato)?

4) -- Ở đây, này Thôn trưởng, có người tham dục (ràyo) chưa được đoạn tận. Do tham dục (ràga) chưa được đoạn tận, người ấy bị người khác làm cho phẫn nộ. Do bị người khác làm phẫn nộ nên phẫn nộ hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là tàn bạo. Sân chưa được đoạn tận. Do sân chưa được đoạn tận, người ấy bị người khác làm cho phẫn nộ. Do bị người khác làm cho phẫn nộ nên phẫn nộ hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là tàn bạo. Si chưa được đoạn tận. Do si chưa được đoạn tận, người ấy bị người khác làm cho phẫn nộ. Do bị người khác làm cho phẫn nộ

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 169

nên phẫn nộ hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là tàn bạo.

Này Thôn trưởng, đây là nhân, đây là duyên, ở đây, có người được gọi tên là tàn bạo.

5) Nhưng ở đây, này Thôn trưởng, có người tham
dục được đoạn tận. Do tham dục được đoạn tận nên
người ấy không bị người khác làm cho phẫn nộ. Do
không bị người khác làm cho phẫn nộ nên phẫn nộ
không hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là hiền
lành. Sân được đoạn tận. Do sân đã được đoạn tận
nên người ấy không bị người khác làm cho phẫn nộ.
Do không bị người khác làm cho phẫn nộ nên phẫn
nộ không hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là
hiền lành. Si đã được đoạn tận. Do si đã đoạn tận nên
người ấy không bị người khác làm cho phẫn nộ. Do
không bị người khác làm cho phẫn nộ nên phẫn nộ
không hiện hành. Người ấy do vậy được gọi là hiền
lành.

Này Thôn trưởng, đây là nhân, đây là duyên, ở đây, có người được gọi tên là hiền lành.

6) Được nghe nói vậy, thôn trưởng Canda bạch Thế Tôn:

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 170

-- Thật là vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật là vi diệu, bạch
Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, như người dựng đứng lại
những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày những gì bị
che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn
sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể
thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn
dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Bạch
Thế Tôn, con nay xin quy y Phật, Pháp và chúng
Tăng. Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ
nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy
ngưỡng!

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   171

29    Do tham sân si đoạn tận nên không làm điều bất thiện - Kinh NGƯỜI VAJJI – Tăng I, 417

NGƯỜI VAJJI – Tăng I, 417

1. Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú ở Vesàli, tại Đại Lâm, chỗ
giảng đường có nóc nhọn. Rồi một Tỷ-kheo người
Vajji đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn
rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tỷ-
kheo người Vajji bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, hơn 150 học pháp này, nửa tháng
một lần con phải tụng đọc, ở đây, con không có thể
học nổi.
- Này Tỷ-kheo, Thầy có thể học ba học pháp không,
tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng
thượng tuệ học?
- Bạch Thế Tôn, con có thể học ba học pháp, tăng
thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng
tuệ học.
2. - Do vậy, này Tỷ-kheo, Thầy hãy học tập ba học
pháp, tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học,
tăng thượng tuệ học. Nếu Thầy học tập tăng thượng

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              172

giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học.
Này Tỷ-kheo, nhờ học tập ba học pháp này, tham sẽ
đoạn tận, sân sẽ đoạn tận, si sẽ đoạn tận. Do đoạn
tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si; điều bất thiện
Thầy sẽ không làm, điều ác Thầy sẽ không theo.
3. - Tỷ-kheo ấy, sau một thời gian học tập tăng
thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ; do
học tập tăng thượng giới, học tập tăng thượng tâm,
học tập tăng thượng tuệ, tham được đoạn tận, sân
được đoạn tận, si được đoạn tận. Vị ấy, do đoạn tận
tham, đoạn tận sân, đoạn tận si nên không làm điều
bất thiện, không theo điều ác.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               173

30      Không phóng dật và Phóng dật - Kinh PHẨM PHÓNG DẬT – Tăng I, 33

PHẨM PHÓNG DẬT – Tăng I, 33

1-17.

1. Ít có giá trị, là những tăng trưởng này, tức là tăng
trưởng danh vọng. Này các Tỷ-kheo, cái này là tối
thượng giữa các tăng trưởng, tức là tăng trưởng trí
tuệ.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải học tập như sau: "Tôi sẽ làm tăng trưởng sự tăng trưởng trí tuệ". Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập.

2. Ta không thấy một pháp nào khác có thể đưa đến bất lợi lớn, như là phóng dật. Này các Tỷ-kheo, phóng dật đưa đến bất lợi lớn.

3. Ta không thấy một pháp nào khác, có thể đưa đến lợi ích lớn, như là không phóng dật. Này các Tỷ- kheo, không phóng dật đưa đến lợi ích lớn.

4. (Như số 2, chỉ thế vào như là biếng nhác)....

5. (Như số 3, chỉ thế vào tinh cần tinh tấn)...

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   174

6. (Như số 2, chỉ thế vào như là nhiều dục)...

7. (Như số 3, chỉ thế vào như là ít dục)...

8. (Như số 2, chỉ thế vào như là không biết đủ)...

9. (Như số 3, chỉ thế vào như là biết đủ)...

10. Như số 2, chỉ thế vào như là không như lý tác ý)...

11. (Như số 3, chỉ thế vào như là như lý tác ý)...

12. (Như số 2, chỉ thế vào như là không tỉnh giác)...

13. (Như số 3, chỉ thế vào như là tỉnh giác)...

14. Như số 2, chỉ thế vào như là làm bạn với ác)...

15. Như số 3, chỉ thế vào như là làm bạn với thiện)...

16. Ta không thấy một pháp nào khác, có thể đưa dến
bất lợi lớn như là hệ lụy với các pháp bất thiện, không
hệ lụy với các pháp thiện. Này các Tỷ-kheo, hệ lụy
với các pháp bất thiện, không hệ lụy với các pháp
thiện, đưa đến bất lợi lớn.

17. Ta không thấy một pháp nào khác, đưa đến lợi ích lớn, như là hệ lụy với các pháp thiện, không hệ lụy với các pháp bất thiện. Này các Tỷ-kheo, hệ lụy

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    175

các pháp thiện, không hệ lụy với các pháp bất thiện đưa đến lợi ích lớn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               176

31    Kinh CHÁNH TRI KIẾN – 9 Trung I, 111

KINH CHÁNH TRI KIẾN (Sammaditthisuttam) – Bài kinh số 9 – Trung I, 111

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Sariputta (Xá-
lợi-phất) gọi các Tỷ-kheo: "Này các Tỷ-kheo". -
"Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, chánh tri kiến, chánh tri kiến, được
gọi là như vậy. Chư Hiền, cho đến như thế nào, một
Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực,
có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp
này?

– Chúng tôi từ xa đến để được hiểu ý nghĩa lời nói ấy từ Tôn giả Sariputta. Thật lành thay, nếu Tôn giả Sariputta giảng cho ý nghĩa lời nói ấy. Sau khi nghe Tôn giả Sariputta, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  177

– Chư Hiền, vậy hãy nghe, hãy khéo tác ý. Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Hiền giả! - Các Tỷ-kheo vâng đáp Tôn giả Sariputta.

Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, khi Thánh đệ tử tuệ tri được bất
thiện và tuệ tri được căn bổn bất thiện, tuệ tri được
thiện và tuệ tri được căn bổn thiện, chư Hiền, khi
ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh
trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là bất thiện, thế nào là căn bổn bất thiện, thế nào là thiện, thế nào là căn bổn thiện?

11. Chư Hiền, sát sanh là bất thiện,
12. Lấy của không cho là bất thiện,
13. Tà hạnh trong các dục là bất thiện,
14. Nói láo là bất thiện,
15. Nói hai lưỡi là bất thiện,
16. Ác khẩu là bất thiện,
17. Nói phù phiếm là bất thiện,
18. Tham dục là bất thiện,
19. Sân là bất thiện,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 178

20.   Tà kiến là bất thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là bất thiện. Và chư Hiền, thế nào là căn bổn bất thiện?

 Tham là căn bổn bất thiện,  Sân là căn bổn bất thiện,  Si là căn bổn bất thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn bất thiện.

Và này chư Hiền, thế nào là thiện?

11.       Từ bỏ sát sanh là thiện
12.       Từ bỏ lấy của không cho là thiện
13.       Từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện
14.       Từ bỏ nói láo là thiện,
15.       Từ bỏ nói hai lưỡi là thiện,
16.       Từ bỏ ác khẩu là thiện,
17.       Từ bỏ nói phù phiếm là thiện,
18.       Không tham dục là thiện,
19.       Không sân là thiện,
20.       Chánh tri kiến là thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là thiện.

Chư Hiền, thế nào là căn bổn thiện?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                      179

4. Không tham là căn bổn thiện 5. Không sân là căn bổn thiện 6. Không si là căn bổn thiện.

Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn thiện.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri bất thiện như vậy, tuệ tri căn bổn bất thiện như vậy, tuệ tri thiện như vậy, tuệ tri căn bổn thiện như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta và hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến,
có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  180

đệ tử tuệ tri thức ăn, tuệ tri tập khởi của thức ăn, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn, và tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, chư Hiền khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức ăn, thế nào là tập khởi của thức ăn, thế nào là đoạn diệt của thức ăn, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn?

 Chư Hiền, có bốn loại thức ăn này, khiến các
loài chúng sanh đã sanh được an trú hay các
loài hữu tình sẽ sanh được hỗ trợ cho sanh. Thế
nào là bốn? Đoàn thực, loại thô hay loại tế, xúc
thực là thứ hai, tư niệm thực là thứ ba, thức
thực là thứ tư.
 Từ tập khởi của ái có tập khởi của thức ăn,
 Từ đoạn diệt của ái có đoạn diệt của thức ăn.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của thức ăn, tức là: Chánh Tri
kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ, Chánh
Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh tấn, Chánh
Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn như vậy, tuệ tri tập khởi của thức ăn như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn như vậy, tuệ tri con đường đưa

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    181

đến đoạn diệt của thức ăn như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có pháp môn nào khác, nhờ
pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri
kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành
tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri Khổ, tuệ tri Tập khởi của khổ, tuệ tri
Đoạn diệt của khổ, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh
tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt
đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là Khổ, thế nào là Tập khởi của khổ, thế nào là Đoạn diệt của khổ, thế nào là con

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    182

Đường đưa đến đoạn diệt của khổ?

 Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là
khổ, sầu bi khổ ưu não là khổ, cầu không được
là khổ, tóm lại năm thủ uẩn là khổ. Chư Hiền,
như vậy gọi là Khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Tập khởi của khổ? Chính
là ái đưa đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham hướng đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và
tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục
ái, phi hữu ái. Chư Hiền, như vậy gọi là Tập
khởi của khổ.
 Chư Hiền, thế nào là Đoạn diệt của khổ? Đó là
sự đoạn diệt ly tham, không có dư tàn, sự quăng
bỏ, sự từ bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp khát ái
ấy.
 Chư Hiền, thế nào là con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ? Chính là Thánh Đạo Tám Ngành
đưa đến khổ diệt, tức là Chánh tri kiến... Chánh
Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri Khổ như
vậy, tuệ tri Tập khởi của khổ như vậy, tuệ tri Đoạn
diệt của khổ như vậy, tuệ tri con Đường đưa đến đoạn
diệt của khổ như vậy, khi ấy vị ấy đoạn trừ tất cả
tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên,... (như trên)...
và thành tựu diệu pháp này.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  183

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử... (như trên)... thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri già chết, tuệ tri tập khởi của già chết, tuệ
tri đoạn diệt của già chết, tuệ tri con đường đưa đến
đoạn diệt của già chết, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử
có chánh tri kiến,... (như trên)... và thành tựu diệu
pháp này.

Chư Hiền, thế nào là già chết, thế nào là tập
khởi của già chết, thế nào là đoạn diệt của già chết,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của già
chết?

– Thuộc bất kỳ hữu tính giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự già cả, suy lão, rụng răng, tóc bạc
da nhăn, tuổi thọ ngày một hao mòn, bại hoại các
căn; chư Hiền, như vậy gọi là già.

Chư Hiền thế nào là chết? - Thuộc bất kỳ hữu
tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự mệnh
một, từ trần, hủy hoại, hoại diệt, tử biệt, mệnh chung,
hủy hoại các uẩn, vất bỏ hình hài; chư Hiền, như vậy
gọi là chết. Già như vậy và chết như vậy, chư Hiền,
như vậy gọi là già chết.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                      184

 Từ sự tập khởi của sanh, có sự tập khởi của già
chết,
 Từ sự đoạn diệt của sanh, có sự đoạn diệt của
già chết.
 Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường đưa
đến đoạn diệt của già chết, tức là: Chánh Tri
kiến... (như trên)... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết như vậy, tuệ tri tập khởi của già chết như vậy, tuệ tri đoạn diệt của già chết như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên... (như trên)..., và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri sanh, tuệ tri tập khởi của sanh, tuệ tri
đoạn diệt của sanh, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của sanh, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

Chư Hiền, thế nào là sanh, thế nào là tập khởi của sanh, thế nào là đoạn diệt của sanh, thế nào là

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   185

con đường đưa đến đoạn diệt của sanh?

 Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào, trong từng mỗi
loại hữu tình, sự sanh, hiện khởi, xuất hiện,
hiện diện, hiện hành các uẩn, tụ đắc các xứ;
Chư Hiền, như vậy gọi là sanh.
 Từ sự tập khởi của hữu có sự tập khởi của sanh,
 Từ sự đoạn diệt của hữu, có sự đoạn diệt của
sanh,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sanh, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri được sanh như vậy, tuệ tri được tập khởi của sanh như vậy, tuệ tri được đoạn diệt của sanh như vậy, tuệ tri được con đường đưa đến đoạn diệt của sanh như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... (như trên)... như vậy... (như trên)... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu, tuệ tri tập khởi của hữu, tuệ tri đoạn diệt của hữu, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh tri

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                     186

kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hữu, thế nào là tập khởi của hữu, thế nào là đoạn diệt của hữu, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu? –

 Chư Hiền, có ba hữu này: dục hữu, sắc hữu,
vô sắc hữu.
 Từ tập khởi của thủ, có tập khởi của hữu;
 Từ đoạn diệt của thủ có đoạn diệt của hữu
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hữu, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu như vậy, tuệ tri tập khởi của hữu như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hữu như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri tập khởi của thủ, tuệ tri đoạn diệt của thủ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu diệu

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 187

pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thủ, thế nào là tập khởi của thủ, thế nào là đoạn diệt của thủ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ?

 Chư Hiền, có bốn thủ này: dục thủ, kiến thủ,
giới cấm thủ, ngã luận thủ.
 Từ tập khởi của ái, có tập khởi của thủ;
 Từ đoạn diệt của ái, có đoạn diệt của thủ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thủ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thủ như vậy, tuệ tri tập khởi của thủ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thủ như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái, tuệ tri tập khởi của ái, tuệ tri đoạn diệt của ái, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của ái, khi ấy Thánh đệ tử có Chánh Tri kiến... và thành tựu

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                       188

diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là ái, thế nào là tập khởi của ái, thế nào là đoạn diệt của ái, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của ái?

 Chư Hiền, có sáu loại ái này: sắc ái, thanh ái,
hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái.
 Từ tập khởi của thọ, có tập của ái,
 Từ đoạn diệt của thọ, có đoạn diệt của ái,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của ái, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái như
vậy, tuệ tri tập khởi của ái như vậy, tuệ tri đoạn diệt
của ái như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt
của ái như vậy, khi ấy, vị ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thọ, tuệ tri tập khởi của thọ, tuệ tri đoạn diệt của thọ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                     189

tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thọ, thế nào là tập khởi của thọ, thế nào là đoạn diệt của thọ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thọ?

 Chư Hiền, có sáu loại thọ này: thọ do nhãn
xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc
sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc
sanh, thọ do ý xúc sanh.
 Từ tập khởi của xúc, có tập khởi của thọ;
 Từ đoạn diệt của xúc, có đoạn diệt của thọ;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thọ, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thọ như vậy, tuệ tri tập khởi của
thọ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thọ như vậy,
tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ
như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy
miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc, tuệ tri tập khởi của xúc, tuệ tri đoạn diệt của xúc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                     190

xúc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là xúc, thế nào là tập khởi của xúc, thế nào là đoạn diệt của xúc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc?

 Chư Hiền, có sáu loại xúc này: nhãn xúc, nhĩ
xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc.
 Từ tập khởi của sáu nhập, có tập khởi từ xúc;
 Từ đoạn diệt của sáu nhập, có đoạn diệt của
xúc,
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của xúc, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc như vậy, tuệ tri tập khởi của xúc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của xúc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của xúc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả...câu hỏi như sau: Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri sáu nhập, tuệ tri tập khởi của sáu nhập,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    191

tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là sáu nhập, thế nào là tập
khởi của sáu nhập, thế nào là đoạn diệt của sáu nhập,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu
nhập?

 Chư Hiền, có sáu nhập này: nhãn nhập, nhĩ
nhập, tỷ nhập, thiệt nhập, thân nhập, ý nhập.
 Từ tập khởi của danh sắc có tập khởi của
sáu nhập;
 Từ đoạn diệt của danh sắc có đoạn diệt của
sáu nhập;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, chỉ khi nào vị Thánh đệ tử tuệ tri sáu
nhập như vậy, tuệ tri tập khởi của sáu nhập như vậy,
tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập như vậy, tuệ tri con
đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập như vậy, khi
ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu
diệu hạnh pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   192

giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc, tuệ tri tập khởi của danh sắc, tuệ tri đoạn diệt của danh sắc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến... và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là danh sắc, thế nào là tập khởi của danh sắc, thế nào là đoạn diệt của danh sắc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc?

 Thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý, chư Hiền, như vậy
gọi là danh; bốn đại và sắc do bốn đại tạo
thành, chư Hiền, như vậy gọi là sắc; như vậy
đây là danh và đây là sắc, Chư Hiền, như vậy
gọi là danh sắc.
 Từ tập khởi của thức, có tập khởi của danh
sắc;
 Từ đoạn diệt của thức, có đoạn diệt của danh
sắc;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc, tức là:
Chánh Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc như vậy, tuệ tri tập khởi của danh sắc như vậy, tuệ

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  193

tri đoạn diệt của danh sắc như vậy, tuệ tri con đường
đưa đến đoạn diệt của danh sắc như vậy, khi ấy, vị
ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri thức, tuệ tri tập khởi của thức, tuệ tri
đoạn diệt của thức, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của thức, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức, thế nào là tập khởi của thức, thế nào là đoạn diệt của thức, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức?

 Chư Hiền, có sáu loại thức này: nhãn thức,
nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.
 Từ tập khởi của hành, có tập khởi của thức;
 Từ đoạn diệt của hành có đoạn diệt của thức;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của thức, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức như

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   194

vậy, tuệ tri tập khởi của thức như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri hành, tuệ tri tập khởi của hành, tuệ tri
đoạn diệt của hành, tuệ tri con đường đưa đến đoạn
diệt của hành, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến...
và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hành, thế nào là tập khởi của hành, thế nào là đoạn diệt của hành, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hành?

 Chư Hiền, có ba loại hành này: thân hành,
ngữ hành, tâm hành.
 Từ tập khởi của vô minh, có tập khởi của
hành;
 Từ đoạn diệt của vô minh, có đoạn diệt của
hành;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của hành, tức là: Chánh Tri
kiến... Chánh Định.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  195

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hành như vậy, tuệ tri tập khởi của hành như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hành như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hành như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu pháp này.

– Lành thay, Hiền giả... (như trên)... Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác...?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh
đệ tử tuệ tri vô minh, tuệ tri tập khởi của vô minh,
tuệ tri đoạn diệt của vô minh, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh, khi ấy, Thánh đệ tử có
chánh tri kiến... (như trên)... và thành tựu diệu pháp
này.

Chư Hiền, thế nào là vô minh, thế nào là tập
khởi của vô minh, thế nào là đoạn diệt của vô minh,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của vô
minh?

 Sự không tuệ tri về khổ, không tuệ tri về khổ
tập, không tuệ tri về khổ diệt, không tuệ tri về
con đường đưa đến khổ diệt, Chư Hiền, như
vậy gọi là vô minh.
 Từ tập khởi của lậu hoặc, có tập khởi của vô
minh;

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  196

 Từ đoạn diệt của lậu hoặc, có đoạn diệt của
vô minh;
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con đường
đưa đến đoạn diệt của vô minh, tức là: Chánh
Tri kiến... Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri vô minh
như vậy, tuệ tri tập khởi của vô minh như vậy, tuệ tri
đoạn diệt của vô minh như vậy, tuệ tri con đường đưa
đến đoạn diệt của vô minh như vậy, khi ấy, vị ấy
đoạn trừ tất cả tham tùy miên... và thành tựu diệu
pháp này.

– Lành thay, Hiền giả!

Các vị Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta, liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác,
nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có
tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và
thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc. Chư Hiền, khi ấy Thánh

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  197

đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là lậu hoặc, thế nào là tập
khởi của lậu hoặc, thế nào là đoạn diệt của lậu hoặc,
thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của lậu
hoặc?

 Chư Hiền, có ba lậu hoặc này: dục lậu, hữu
lậu, vô minh lậu.
 Từ tập khởi của vô minh có tập khởi của lậu
hoặc;
 Từ đoạn diệt của vô minh có đoạn diệt của
lậu hoặc
 Và Thánh Đạo Tám Ngành này là con
đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc, tức là:
Chánh Tri kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ,
Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh
tấn, Chánh Niệm, Chánh Định.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc như vậy, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên "Tôi là", đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    198

trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ- kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sariputta.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                199

32    Kinh CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102

CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102
1. Có hai sức mạnh, này các Tỷ-kheo. Thế nào là
hai?
 Sức mạnh tư sát
 Và sức mạnh tu tập.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tư sát?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tư sát như sau:
"Với thân làm ác, quả dị thục là ác, ngay hiện tại và
trong đời sau. Với miệng nói ác, quả dị thục là ác,
ngay hiện tại và trong đời sau. Với ý nghĩ ác, quả dị
thục là ác, ngay hiện tại và trong đời sau".
Vị ấy, tư sát như vậy, từ bỏ thân làm ác, tu tập thân
làm thiện, từ bỏ miệng nói ác, tu tập miệng nói thiện,
từ bỏ ý nghĩ ác, tu tập ý nghĩ thiện, tự xử sự thật
thanh tịnh. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tư
sát.
 Và thế nào, này các Tỷ-kheo, là sức mạnh tu tập?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, sức mạnh tu tập là sức mạnh
của người hữu học. Do sức mạnh tu học, vị ấy từ bỏ
tham, từ bỏ sân, từ bỏ si. Sau khi từ bỏ tham, từ bỏ
sân, từ bỏ si, vị ấy không làm các điều bất thiện,
không phục vụ các điều ác. Này các Tỷ-kheo, đây

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  200

gọi là sức mạnh tu tập. Những pháp này, này các Tỷ-
kheo, là hai sức mạnh.
-------------------
2. Có hai sức mạnh, này các Tỷ-kheo. Thế nào là hai?
 Sức mạnh tư sát
 Và sức mạnh tu tập.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tư sát? …
(như trên) … Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh
tư sát.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tu tập?
Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo tu tập Niệm giác chi, liên hệ đến viễn
ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt,
hướng đến từ bỏ.
- Tu tập Trạch pháp giác chi … tu tập Tinh tấn
giác chi … tu tập Hỷ giác chi … tu tập Khinh
an giác chi … tu tập Định giác chi … tu tập Xả
giác chi, liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly
tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tu tập. Các
pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai sức mạnh.
--------------------
3. Này các Tỷ-kheo, có hai sức mạnh....(như số 1 ở
trên)...

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 201

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sức mạnh tu tập?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ly dục, ly
pháp bất thiện, chứng đạt và an trú sơ Thiền,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có
tứ.
- Làm cho tịnh chỉ tầm và tứ, chứng đạt và an trú
Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm.
- Ly hỷ, trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm
sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc
trú, chứng và an trú Thiền thứ ba.
- Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không
lạc xả niệm thanh tịnh.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sức mạnh tu tập. Các
pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai sức mạnh.
-------------------
4. Có hai cách thuyết pháp này của Như Lai, này các
Tỷ-kheo. Thế nào là hai?
 Lược thuyết
 Và rộng thuyết.
Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai cách thuyết
pháp của Như Lai.
--------------------

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               202

5. Trong bất cứ tránh tụng nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo phạm tội và Tỷ-kheo buộc tội, không có tự
mình khéo quán sát lấy mình, thời tránh tụng ấy được
chờ đợi là sẽ đưa đến kéo dài, gay gắt, ác liệt, và các
Tỷ-kheo sẽ sống không được an lạc.
Và trong bất cứ cuộc tránh tụng nào, Tỷ-kheo phạm
tội và Tỷ-kheo buộc tội, có tự mình khéo quán sát lấy
mình, thời tránh tụng ấy, này các Tỷ-kheo, được chờ
đợi là không đưa đến kéo dài, gay gắt, ác liệt, và các
Tỷ-kheo sẽ sống được an lạc.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo phạm tội
và Tỷ-kheo buộc tội, khéo tự mình quán sát lấy
mình?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phạm tội quán sát
như sau:
- "Ta phạm một tội bất thiện về thân. Tỷ-kheo ấy
đã thấy ta phạm tội bất thiện về thân.
- Nếu ta không phạm tội bất thiện về thân, Tỷ-
kheo ấy sẽ không thấy ta phạm tội bất thiện về
thân.
- Do vì ta có phạm tội bất thiện về thân, do vậy
Tỷ-kheo ấy thấy ta có phạm tội bất thiện về
thân. Tỷ-kheo ấy không được hoan hỷ.
- Vì không hoan hỷ, Tỷ-kheo ấy nói với ta lời
không hoan hỷ.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   203

- Vì ta bị Tỷ-kheo ấy nói lời không hoan hỷ, nên
ta không hoan hỷ.
- Do ta không hoan hỷ, ta nói cho các người khác
biết. Như vậy, ở đây tội phạm chinh phục ta
như trong trường hợp người phải trả thuế hàng
hóa của mình".
Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo phạm tội khéo
tự mình quán sát lấy mình.
 Và thế nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội,
khéo tự mình quán sát lấy mình?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo buộc tội quán sát
như sau:
- "Tỷ-kheo này đã phạm một tội bất thiện về
thân. Ta đã thấy Tỷ-kheo ấy phạm một tội bất
thiện về thân.
- Nếu Tỷ-kheo này không phạm tội bất thiện về
thân, thời ta đã không thấy Tỷ-kheo này phạm
tội bất thiện về thân.
- Do vì Tỷ-kheo này có phạm tội bất thiện về
thân, do vậy Ta đã thấy Tỷ-kheo này phạm tội
bất thiện về thân.
- Và sau khi thấy Tỷ-kheo này phạm tội bất thiện
về thân, ta không hoan hỷ.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               204

- Do ta không hoan hỷ, ta nói cho Tỷ-kheo này
biết lời không hoan hỷ.
- Tỷ-kheo này bị ta nói lời không hoan hỷ, nên
không hoan hỷ.
- Vì không hoan hỷ, Vị ấy nói cho các người khác
biết: Như vậy, ở đây tội phạm chinh phục ta,
như trong trường hợp người phải trả thuế hàng
hóa của mình".
Như vậy, Tỷ-kheo buộc tội khéo tự mình quán sát
lấy mình.
 Trong bất cứ tránh tụng nào, này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo phạm tội và Tỷ-kheo buộc tội, không
tự mình khéo quán sát lấy mình, thời tránh tụng
ấy được chờ đợi là sẽ đưa đến kéo dài, gay gắt,
ác liệt, và các Tỷ-kheo sẽ sống không được an
lạc.
 Và trong bất cứ tránh tụng nào, này các Tỷ-
kheo, Tỷ-kheo phạm tội và Tỷ-kheo buộc tội,
có tự mình khéo quán sát lấy mình, thời tránh
tụng ấy, này các Tỷ-kheo, được chờ đợi là sẽ
không đưa đến kéo dài, gay gắt, ác liệt, và các
Tỷ-kheo sẽ sống được an lạc.
------------------
6. Rồi một Bà-la-môn đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  205

sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân
hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên,
Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục?
 Do nhân phi pháp hành và bất bình đẳng hành,
này Bà-la-môn, như vậy ở đây, một số các
chúng sanh, sau khi thân hoại mạng chung,
phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục!
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này?
 Do nhân pháp hành và bình đẳng hành, này
Bà-la-môn, như vậy ở đây, một số các chúng
sanh sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào
cõi Thiện, cõi Trời, cõi đời này.
- Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi
diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng
lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những
gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ đi lạc hướng, đem
đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có
thể thấy sắc. Cũng vậy, pháp được Tôn giả Gotama
dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Con nay
xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp, quy y chúng

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 206

Tỷ-kheo Tăng! Mong Tôn giả Gotama nhận con làm
đệ tử, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy
ngưỡng!
-----------------
7. Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi
thăm, sau khi nói lên với Thế Tôn những lời chào
đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi
xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa
ngục?
 Do vì có làm, này Bà-la-môn, do vì không làm.
Như vậy, ở đây một số chúng sanh, sau khi thân
hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú,
đọa xứ, địa ngục!
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này?
 Do vì có làm, này Bà-la-môn, do vì không làm.
Như vậy, ở đây một số chúng sanh sau khi thân
hoại mạng chung, sanh vào cõi Thiện, cõi Trời,
cõi đời này.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 207

- Thưa Tôn giả Gotama, lời nói vắn tắt không giảng
rộng của Tôn giả Gotama, con không được hiểu ý
nghĩa một cách rộng rãi. Lành thay, nếu Tôn giả
Gotama thuyết pháp cho con để con có thể hiểu ý
nghĩa một cách rộng rãi lời nói vắn tắt không giảng
rộng của Tôn giả Gotama.
- Vậy này Bà-la-môn, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ
nói.
Bà-la-môn Jànussoni vâng đáp Thế Tôn:
- Thưa vâng, Tôn giả.
Thế Tôn nói như sau:
- Ở đây, này Bà-la-môn, có người thân làm ác, thân
không làm thiện, miệng nói ác, miệng không nói
thiện, ý nghĩ ác, ý nghĩ không thiện. Như vậy, này
Bà-la-môn, do làm và do không làm là như vậy, ở
đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Lại ở đây, này Bà-la-môn, có một số chúng sanh thân
làm thiện, thân không làm ác, miệng nói thiện, miệng
không nói ác, ý nghĩ thiện, ý nghĩ không ác. Như vậy,
này Bà-la-môn, do làm và do không làm là như vậy,
ở đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng
chung, được sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này.
- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama … từ nay cho
đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  208

--------------------------
8. Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn , sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn
nói với Tôn giả Ànanda đang ngồi xuống một bên:
 Ta tuyên bố một cách dứt khoát rằng, này
Ànanda, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác là
điều không nên làm.
- Vì rằng, bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã tuyên bố một
cách dứt khoát rằng, thân làm ác, miệng nói ác, ý
nghĩ ác là điều không nên làm. Nếu làm những điều
không nên làm ấy, thời có những nguy hại gì được
chờ đợi?
- Vì rằng này Ànanda, Ta tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác là
điều không nên làm. Nếu làm những điều không nên
làm ấy, thời có những nguy hại như sau được chờ
đợi:
 Tự mình chê trách mình;
 Sau khi được biết, kẻ trí chê trách,
 Tiếng ác đồn xa,
 Bị mê ám khi mạng chung;
 Sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào
cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               209

Vì thế, này Ànanda, Ta đã tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác là
điều không nên làm. Nếu làm những điều không nên
làm ấy, thời có những nguy hại như vậy được chờ
đợi.
 Ta tuyên bố một cách dứt khoát rằng, này
Ànanda, thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ
thiện là điều nên làm.
- Vì rằng, bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã tuyên bố một
cách dứt khoát rằng, thân làm thiện, miệng nói thiện,
ý nghĩ thiện là điều nên làm. Nếu làm những điều nên
làm ấy, thời có những lợi ích gì được chờ đợi?
- Vì rằng này Ànanda, Ta tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ
thiện là điều nên làm. Nếu làm những điều nên làm
ấy, thời có những lợi ích như sau được chờ đợi:
 Tự mình không chê trách mình;
 Sau khi được biết, kẻ trí tán thán,
 Tiếng lành đồn xa,
 Không bị mê ám khi mạng chung;
 Sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào
cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này.
Vì thế, này Ànanda, Ta đã tuyên bố một cách dứt
khoát rằng, thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 210

thiện là điều nên làm. Nếu làm những điều nên làm
ấy, thời có những lợi ích như vậy được chờ đợi.
----------------------------
9. Này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện.
- Này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện có thể làm
được. Nếu từ bỏ bất thiện không thể làm được
thời Ta đã không nói như sau: "Này các Tỷ-
kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Vì rằng, này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện có thể
làm được, do vậy Ta mới nói rằng: "Này các
Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Và nếu, này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện đưa
đến bất hạnh, đau khổ, thời Ta không nói như
sau: "Này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Và này các Tỷ-kheo, vì từ bỏ bất thiện đưa đến
hạnh phúc, an lạc, nên Ta đã nói như sau: "Này
các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện.
- Này các Tỷ-kheo, tu tập thiện có thể làm được.
- Nếu tu tập thiện không thể làm được, này các
Tỷ-kheo, thời Ta đã không nói như sau: "Này
các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                211

- Vì rằng, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện có thể
làm được, do vậy Ta mới nói rằng: "Này các
Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
- Và nếu, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện đưa đến
bất hạnh, đau khổ, thời Ta đã không nói như
sau: "Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
- Và vì rằng, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện đưa
đến hạnh phúc, an lạc, nên Ta đã nói như sau:
"Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
---------------------------
10. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến sự hỗn
loạn (mê mờ) và biến mất của diệu pháp. Thế nào là
hai?
- Văn cú bị đảo ngược, và ý nghĩ bị hiểu lầm.
- Nếu văn cú bị đảo ngược thời ý nghĩ bị hiểu
lầm.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp đưa
đến sự hỗn loạn và biến mất của diệu pháp.
11. Hai pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến an trú,
không biến loạn, không biến mất của diệu pháp. Thế
nào là hai?
- Văn cú phối trí chơn chánh và ý nghĩa được
hiểu chơn chánh.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                212

- Nếu văn cú được phối trí chơn chánh, thời ý
nghĩa được hiểu chơn chánh.
Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là hai pháp đưa
đến an trú, không hỗn loạn, không biến mất của diệu
pháp.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               213

33    Kinh KHÔNG UẾ NHIỄM – 5 Trung I, 59

KINH KHÔNG UẾ NHIỄM (Anangana suttam) – Bài kinh số 5 – Trung I, 59

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Ở tại đây, Tôn giả Sariputta (Xá lợi
Phất) gọi các Tỷ-kheo. "Chư Hiền Tỷ-kheo". - "Thưa
Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả
Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

Này chư Hiền, ở đời có bốn hạng người. Thế nào là bốn?

 Chư Hiền, ở đây, có hạng người có cấu uế,
nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có
cấu uế".
 Có hạng người có cấu uế, và như thật tuệ tri:
"Nội thân ta có cấu uế".
 Có hạng người không có cấu uế, nhưng không

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              214

như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế".  Có hạng người không có cấu uế và như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế".

Chư Hiền, ở đây, hạng người có cấu uế nhưng không
như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Trong hai
hạng người có cấu uế, hạng người này vì vậy được
gọi là hạng người hạ liệt.

Chư Hiền, ở đây, hạng người có cấu uế và như thật
tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Trong hai hạng người
có cấu uế, hạng người này vì vậy được gọi là hạng
người ưu thắng.

Chư Hiền, ở đây, có hạng người không có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Trong hai hạng người không có cấu uế, hạng người này vì vậy được gọi là hạng người hạ liệt.

Chư Hiền, ở đây, hạng người không có cấu uế và như
thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Trong hai
hạng người không có cấu uế, hạng người này vì vậy
được gọi là hạng người ưu thắng.

Được nói như vậy, Tôn giả Mahamoggallana (Đại Mục-kiền-liên) nói với Tôn giả Sariputta như sau:

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  215

– Tôn giả Sariputta, do nhân gì, do duyên gì,
trong hai hạng người có cấu uế này, một hạng người
được gọi là hạ liệt, một hạng người được gọi là ưu
thắng? Tôn giả Sariputta, do nhân gì, do duyên gì
trong hai hạng người không có cấu uế này, một hạng
người được gọi là hạ liệt, một hạng người được gọi
là ưu thắng?

– Ở đây, Hiền giả, hạng người có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ không khởi lên ước muốn, sẽ không cố gắng, sẽ không tinh tấn để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn về, phủ đầy bụi bặm, và người chủ cái bát ấy không dùng đến, không lau chùi và quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát ấy, sau một thời gian càng ô nhiễm hơn, càng đầy bụi bặm hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người có cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  216

sẽ không khởi lên ước muốn, sẽ không cố gắng, sẽ không tinh tấn để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm còn nhiễm".

Ở đây, này Hiền giả, hạng người có cấu uế, và
như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với người
này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ khởi lên
ước muốn, sẽ cố gắng, sẽ tinh tấn để diệt trừ cấu uế
ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi không còn tham,
không còn sân, không còn si, trong khi không còn
cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm". Này Hiền
giả, giống như cái bát bằng đồng, mang từ chợ về
hay mang từ nhà thợ rèn về, phủ đầy bụi bặm, và
người chủ cái bát ấy dùng đến, lau chùi và không
quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả,
như vậy cái bát ấy, sau một thời gian được thanh tịnh
hơn, được sạch sẽ hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người có cấu uế và như thật tuệ tri: "Nội thân ta có cấu uế". Với hạng người này, có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ khởi lên ước muốn, sẽ cố gắng, sẽ tinh tấn, để diệt trừ cấu uế ấy. Người này sẽ từ trần, trong khi không còn tham, không còn sân, không còn si, trong khi

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  217

không còn cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm".

Ở đây, này Hiền giả, hạng người không có cấu
uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta không
có cấu uế". Với người này, có thể chờ đợi như sau:
"Người này sẽ tư niệm tịnh tướng. Do tư niệm tịnh
tướng, tham sẽ làm ô nhiễm tâm của người này.
Người này sẽ từ trần, trong khi còn có tham, còn có
sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm
còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát
bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn
về, thanh tịnh và sạch sẽ. Và người chủ cái bát ấy
không dùng đến, không lau chùi và quăng cái bát ấy
vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát
ấy, sau một thời gian, càng ô nhiễm hơn, càng bụi
bặm hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người không có
cấu uế nhưng không như thật tuệ tri: "Nội thân ta
không có cấu uế". Với người này có thể chờ đợi sau:
"Người này sẽ tư niệm tịnh tướng. Do tư niệm tịnh
tướng, tham sẽ làm ô nhiễm tâm của người này.
Người này sẽ từ trần trong khi còn có tham, còn có
sân, còn có si, trong khi còn cấu uế, trong khi tâm
còn ô nhiễm".

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               218

Ở đây, này Hiền giả, hạng người không có cấu uế và như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu uế". Với người này có thể chờ đợi như sau: "Người này sẽ không tư niệm tịnh tướng. Do không tư niệm tịnh tướng, tham sẽ không làm ô nhiễm tâm của người này. Người này sẽ từ trần, trong khi không có tham, không có sân, không có si, trong khi không còn cấu uế, trong khi tâm không còn ô nhiễm". Này Hiền giả, giống như một cái bát bằng đồng, mang từ chợ về hay mang từ nhà thợ rèn về, thanh tịnh và sạch sẽ và người chủ cái bát ấy dùng đến, lau chùi và không quăng cái bát ấy vào chỗ đầy bụi bặm. Này Hiền giả, như vậy cái bát ấy, sau một thời gian, càng được thanh tịnh hơn, càng được sạch sẽ hơn.

– Này Hiền giả, sự thật là vậy.

– Này Hiền giả, như vậy hạng người không có
cấu uế, và như thật tuệ tri: "Nội thân ta không có cấu
uế". Với người này có thể chờ đợi như sau: "Người
này sẽ không tư niệm tịnh tướng. Do không tư niệm
tịnh tướng, tham sẽ không làm ô nhiễm tâm người
này. Người này sẽ từ trần, không có tham, không có
sân, không có si, không còn cấu uế, tâm không còn ô
nhiễm".

Này Hiền giả Moggallana, do nhân này, do

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  219

duyên này, trong hai người có cấu uế này, một người được gọi là hạ liệt, một người được gọi là ưu thắng. Này Hiền giả Moggallana, do nhân này, do duyên này, trong hai người này không có cấu uế, một người được gọi là hạ liệt, một người được gọi là ưu thắng.

Này Hiền giả, cấu uế gọi là cấu uế, danh từ gì là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế?

- Này Hiền giả, các ác bất thiện pháp, cảnh giới của dục là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có phạm giới tội, mong rằng các Tỷ-kheo chớ có biết về ta rằng là đã phạm giới tội". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo có thể biết được các Tỷ-kheo ấy đã phạm giới tội. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo đã biết được ta đã phạm giới tội". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có phạm giới tội, mong rằng các Tỷ-kheo hãy quở trách ta ở chỗ kín đáo, không phải ở giữa Tăng chúng". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo quở trách Tỷ-kheo ấy ở giữa Tăng chúng, không phải

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 220

ở chỗ kín đáo. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo
quở trách ta ở giữa Tăng chúng, không phải ở chỗ
kín đáo". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn.
Này Hiền giả, phẫn nộ, và bất mãn, cả hai thuộc về
cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Nếu ta có
phạm giới tội, mong rằng một Tỷ-kheo đồng đẳng
hãy quở trách ta, chớ không phải một vị không đồng
đẳng". Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một
Tỷ-kheo không đồng đẳng quở trách Tỷ-kheo ấy,
không phải một Tỷ-kheo đồng đẳng. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo không đồng đẳng quở trách
ta, không phải một Tỷ-kheo đồng đẳng". Do đó vị
này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả,
phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
bậc Đạo Sư hãy hỏi ta nhiều lần trong khi giảng
pháp cho chúng Tỷ-kheo! Mong rằng bậc Đạo Sư
không hỏi Tỷ-kheo khác nhiều lần trong khi giảng
pháp cho chúng Tỷ-kheo!". Này Hiền giả, sự tình này
có thể xảy ra: bậc Đạo Sư hỏi một Tỷ-kheo khác
nhiều lần trong khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo,
bậc Đạo Sư không hỏi Tỷ-kheo ấy nhiều lần trong

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 221

khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Bậc Đạo Sư hỏi một Tỷ-kheo khác nhiều
lần trong khi giảng pháp cho chúng Tỷ-kheo. Bậc
Đạo Sư không hỏi ta nhiều lần trong khi giảng pháp
cho chúng Tỷ-kheo". Do đó, vị này trở thành phẫn
nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả
hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
các Tỷ-kheo hãy để ta đi trước trong khi vào làng để
dùng cơm! Mong rằng các Tỷ-kheo không để một Tỷ-
kheo khác đi trước trong khi vào làng để dùng cơm!"
Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo
để một Tỷ-kheo khác đi trước trong khi vào làng để
dùng cơm, các Tỷ-kheo không để Tỷ-kheo ấy đi
trước trong khi vào làng để dùng cơm. Tỷ-kheo này
nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo để một Tỷ-kheo khác đi
trước trong khi vào làng để dùng cơm, các Tỷ-kheo
không để ta đi trước trong khi vào làng để dùng
cơm". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn.
Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về
cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng tại chỗ ăn, ta được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 222

ăn khất thực tốt nhất! Mong rằng Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất; còn Tỷ-kheo ấy tại chỗ ăn không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất. Tại chỗ ăn, ta không được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, đồ ăn khất thực tốt nhất". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng tại chỗ ăn sau khi ăn xong, ta sẽ thuyết tùy hỷ pháp, không phải Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, sẽ thuyết pháp tùy hỷ pháp!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, thuyết tùy hỷ pháp; Tỷ-kheo ấy tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, không thuyết tùy hỷ pháp. Tỷ- kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, thuyết tùy hỷ pháp. Ta tại chỗ ăn, sau khi ăn xong, không thuyết tùy hỷ pháp". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  223

phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng, ta sẽ thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá, chớ không phải một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá; còn Tỷ-kheo ấy không thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá ,Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Tỷ-kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá, còn ta không thuyết pháp cho các Tỷ- kheo tụ tập tại ngôi tịnh xá". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng, ta sẽ thuyết pháp cho các Tỷ-kheo-ni tụ tập tại ngôi tịnh xá,... (như trên)... ta sẽ thuyết pháp cho các Nam cư sĩ... ta sẽ thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá, chớ không phải một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá; còn Tỷ-kheo ấy không thuyết pháp cho các Nữ

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   224

cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá; còn ta không thuyết pháp cho các Nữ cư sĩ tụ tập tại ngôi tịnh xá". Do đó, vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ-
kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng
các Tỷ-kheo cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
ta; các vị Tỷ-kheo chớ có cung kính, tôn trọng, lễ bái
cúng dường một Tỷ-kheo khác!" Này Hiền giả, sự
tình này có thể xảy ra: các Tỷ-kheo cung kính, tôn
trọng lễ bái, cúng dường một Tỷ-kheo khác, các Tỷ-
kheo không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Tỷ-kheo
cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-
kheo khác chớ không cung kính, tôn trọng, lễ bái,
cúng dường ta". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và
bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai
thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng các Tỷ- kheo-ni... (như trên)... các Nam cư sĩ... (như trên)... các Nữ cư sĩ cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường ta. Các Nữ cư sĩ không cung kính, tôn trọng, lễ bái,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   225

cúng dường một Tỷ-kheo khác!" Này Hiền giả, sự
tình này có thể xảy ra: các Nữ cư sĩ cung kính, tôn
trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-kheo khác, các Nữ
cư sĩ không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Các Nữ cư sĩ
cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường một Tỷ-
kheo khác; các Nữ cư sĩ không cung kính, tôn trọng,
lễ bái, cúng dường ta". Do đó vị này trở thành phẫn
nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả
hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng ta nhận được các y phục tối thắng, Tỷ-kheo khác không nhận được các y phục tối thắng!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác nhận được các y phục tối thắng, Tỷ-kheo ấy không nhận được các y phục tối thắng. Tỷ-kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác nhận được các y phục tối thắng; ta không nhận được các y phục tối thắng". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả sự tình này xảy ra, ở đây, một Tỷ- kheo có thể khởi lên ý muốn như sau: "Mong rằng ta nhận được các đồ ăn khất thực tối thắng... (như trên)... các sàng tọa tối thắng, các dược phẩm trị

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 226

bịnh tối thắng. Tỷ-kheo khác không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng!" Này Hiền giả, sự tình này có thể xảy ra: một Tỷ-kheo khác nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng, còn Tỷ-kheo ấy không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng". Tỷ- kheo này nghĩ rằng: "Một Tỷ-kheo khác nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng; còn ta không nhận được các dược phẩm trị bịnh tối thắng". Do đó vị này trở thành phẫn nộ và bất mãn. Này Hiền giả, phẫn nộ và bất mãn, cả hai thuộc về cấu uế.

Này Hiền giả, các ác bất thiện pháp, cảnh giới của dục này là đồng nghĩa cái gọi là cấu uế.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào, các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này còn được thấy và nghe là chưa được diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy là vị sống trong rừng núi, tại các trú xứ xa vắng, sống hạnh khất thực, thứ lớp khất thực từng nhà một, theo hạnh mang phấn tảo y, mặc y phục thô xấu, thời các đồng phạm hạnh không cung kính, tôn trọng, lễ bái, cúng dường Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn giả này còn được thấy và còn được nghe các ác, bất thiện pháp, cảnh giới dục của Tỷ-kheo chưa được diệt trừ.

Này Hiền giả, ví như một bát bằng đồng, mang từ chợ về hay từ nhà người thợ rèn về, bát ấy thanh

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  227

tịnh, sạch sẽ. Nhưng người chủ của bát ấy đựng đầy
bát với xác rắn, xác chó hay xác người, đậy lại với
một cái bát đồng khác rồi mang về hàng chợ lại. Có
người thấy vậy bèn hỏi: "Bạn mang cái gì có vẻ đẹp
đẽ ngon lành vậy?" Khi cầm cái bát lên, mở ra và
nhìn vào, thì với người ấy, không ưa thích khởi lên,
sự ghê tởm khởi lên, và sự yếm ố khởi lên. Những
người đói còn chưa muốn ăn các thứ ấy, huống nữa
là những người đã no.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào, các ác, bất
thiện pháp, cảnh giới của dục này còn được thấy và
được nghe là chưa được diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy là
vị sống trong rừng núi, tại các trú xứ xa vắng, sống
hạnh khất thực, thứ lớp khất thực từng nhà một, theo
hạnh mang phấn tảo y, mặc y phục thô xấu, thời các
đồng phạm hạnh không cung kính, tôn trọng, lễ bái,
cúng dường Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn
giả này còn được thấy và còn được nghe các ác, bất
thiện pháp, cảnh giới của dục này là chưa được diệt
trừ.

Này Hiền giả, đối với Tỷ-kheo nào mà các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này được thấy và được nghe là đã diệt trừ, nếu Tỷ-kheo ấy sống gần làng mạc, chấp nhận biệt thỉnh thực, mang y người gia chủ cúng, thời các đồng phạm hạnh cung kính,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                228

tôn trọng, lễ bái, cúng dường vị Tỷ-kheo ấy. Vì sao
vậy? Vì các bậc Tôn giả này được thấy và được nghe
các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục của vị Tỷ-
kheo ấy đã được diệt trừ.

Này Hiền giả, ví như một bát đồng, mang từ
hàng chợ về hay từ nhà người thợ rèn về, bát ấy
thanh tịnh, sạch sẽ. Người chủ cái bát ấy dựng đầy
với gạo ngon, cơm lành, các hột đen đã lấy ra, các
loại đồ ăn, đậy lại với một bát đồng khác rồi mang
về hàng chợ lại. Các người thấy vậy bèn hỏi: "Bạn
mang cái gì có vẻ đẹp đẽ ngon lành vậy?" Khi cầm
cái bát lên, mở ra và nhìn vào, thì đối với người ấy,
ưa thích khởi lên, sự không ghê tởm khởi lên, sự
không yếm ố khởi lên. Người no còn muốn ăn các thứ
ấy huống nữa là người đói.

Này Hiền giả, cũng vậy, đối với vị Tỷ-kheo nào,
mà các ác, bất thiện pháp, cảnh giới của dục này
được thấy và được nghe là đã diệt trừ, nếu Tỷ-kheo
ấy sống ở biên giới gần làng mạc, chấp nhận biệt
thỉnh thực, mang y người gia chủ cúng, thời các đồng
phạm hạnh cung kính, tôn trọng lễ bái cúng dường
Tỷ-kheo ấy. Vì sao vậy? Vì các bậc Tôn giả này được
thấy và được nghe các ác, bất thiện pháp cảnh giới
của dục này đã được diệt trừ.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 229

Được nghe nói vậy, Tôn giả Mahamoggallana thưa với Tôn giả Sariputta:

– Hiền giả Sariputta, một ví dụ khởi lên cho tôi!

– Hiền giả Moggallana, hãy nói lên ví dụ ấy.

– Hiền giả, một thời tôi ở thành Vương Xá, tại Giribbaja. Này Hiền giả, rồi tôi đắp y vào buổi sáng, mang theo y bát, vào thành Vương Xá để khất thực. Lúc bấy giờ, Samiti, con một người làm xe, đang đẽo một vành xe, và tà mạng ngoại đạo Panduputta, trước là con của một người làm xe, đang đứng một bên. Rồi tà mạng ngoại đạo Panduputta trước là con một người làm xe, khởi lên ý nghĩ như sau: "Mong rằng Samiti, con người thợ xe, hãy đẽo đường cong này, đường méo này và các mắt gỗ này, để vành xe này không có cong, không có đường méo, không có mắt gỗ, được trơn tru và được đặt vào trong trục chính". Này Hiền giả, tà mạng ngoại đạo Panduputta, trước là con một người làm xe suy nghĩ như thế nào, thời đúng như vậy, Samiti, con người làm xe, đẽo đường cong này, đường méo này và các mắt gỗ này của vành xe ấy. Này Hiền giả, tà mạng ngoại đạo Panduputta trước là con người làm xe, hoan hỷ nói lên lời hoan hỷ như sau: "Hình như người này đang đẽo (vành xe ấy) như là với tâm của anh ta, anh ta

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 230

biết tâm ta vậy".

Này Hiền giả, những ai không có lòng tin, vì mục đích sinh sống, không phải vì lòng tin mà xuất gia, sống đời sống vô gia đình, những vị gian ngụy, xảo trá, khi cuống, trạo cử, kiêu mạn, dao động, lắm lời, tạp thoại, không hộ trì các căn, không tiết độ trong ăn uống, không chú tâm cảnh giác, không tha thiết với hạnh Sa-môn, không nhiệt thành tôn trọng Phật pháp, ưa sống sung túc, biếng nhác, dẫn đầu về đọa lạc, chối bỏ trọng trách sống viễn ly, giải đãi không tinh tấn, lãng quên không chú niệm, không định tâm, tâm tán loạn, liệt tuệ, đần độn. Tôn giả Sariputta với pháp môn này, như là với tâm của Tôn giả, Tôn giả biết tâm của những hạng người ấy.

Những kẻ Thiện nam tử, do lòng tin, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình; những vị nào không gian ngụy, không xảo trá, không khi cuống, không trạo cử, không kiêu mạn, không dao động, không lắm lời, không tạp thoại, hộ trì các căn, tiết độ trong ăn uống, chú tâm cảnh giác, tha thiết với hạnh Sa-môn, nhiệt thành tôn trọng Phật pháp, không sống trong sung túc, không biếng nhác, bỏ rơi gánh nặng về đọa lạc, dẫn đầu về viễn ly, tinh cần, tinh tấn, nỗ lực, chú tâm cảnh giác, định tâm, nhất tâm, có trí tuệ, không đần độn. Những vị này sau khi nghe pháp môn

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   231

này của Tôn giả Sariputta, hình như đang uống, hình
như đang nếm với lời nói và tâm ý. Thật lành thay,
một vị Tôn giả đồng phạm hạnh đã khiến cho vượt
khỏi bất thiện và an trú vào chánh thiện!

Này Hiền giả, ví như một người đàn bà hay người đàn ông, còn đang tuổi trẻ, tánh ưa trang sức, sau khi gội đầu xong, sau khi được một vòng hoa sen xanh hay một vòng vũ sanh hoa, hay một vòng thiện tư hoa, dùng hai tay cầm lấy vòng hoa ấy và đặt trên đỉnh đầu. Này Hiền giả, cũng vậy những Thiện nam tử vì lòng tin đã xuất gia, từ bỏ gia đình sống không gia đình, không gian ngụy... (như trên)... Thật lành thay một Tôn giả đồng phạm hạnh đã khiến cho vượt khỏi bất thiện và an trú vào chánh thiện!

Như vậy hai vị cao đức ấy cùng nhau thiện thuyết, cùng nhau tùy hỷ.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 232

34    Kinh RẤT XA XĂM – Tăng I, 647

RẤT XA XĂM – Tăng I, 647

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn sự việc này, rất xa, rất xa với nhau. Thế nào là bốn?

- Trời và đất, là sự việc thứ nhứt rất xa, rất xa với
nhau.
- Bờ biển bên này với bờ biển bên kia, là sự việc
thứ hai rất xa, rất xa với nhau.
- Từ chỗ mặt trời mọc lên đến chỗ mặt trời lặn
xuống, là sự việc thứ ba rất xa, rất xa với nhau.
- Pháp của hạng người bất thiện với pháp của
hạng người thiện, là sự việc thứ tư rất xa, rất xa
với nhau.

Này các Tỷ-kheo, đây là bốn sự việc rất xa, rất xa với nhau này.

2. Rất xa là bầu trời,
Cũng rất xa, quả đất,
-Người ta nói rất xa,
Là bờ biển bên kia.
-Từ chỗ mặt trời mọc,
Chói sáng, tỏa ánh sáng,
Đến chỗ mặt trời lặn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   233

Rằng xa, thật là xa,
-Người ta nói xa hơn,
Là pháp của bậc thiện,
Với pháp kẻ bất thiện,
Thật xa, xa hơn nhiều.

Hòa hợp với bậc thiện,
Thường hằng, không hoại diệt,
Khi nào còn đứng vững,
Vẫn như vậy kiên trì,

Còn hòa hợp bất thiện,
Rất mau bị phá hoại,
Do vậy pháp bậc thiện,
Rất xa pháp kẻ ác.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN              234

35    Kinh TƯ LƯỢNG – 15 Trung I, 219

KINH TƯ LƯỢNG (Anumanasuttam) – Bài kinh số 15 – Trung I, 219

Như vầy tôi nghe:

Một thời, Tôn giả Mahamoggallana sống giữa
những người thuộc dòng họ Bhagga, tại núi
Sumsumaragira, rừng Bhesakala, vườn Lộc Uyển. Ở
đây, Tôn giả Mahamoggallana (Đại Mục-kiền-liên)
gọi các Tỷ-kheo:

"– Chư Hiền Tỷ-kheo.

"– Thưa Hiền giả.

Những Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahamoggallana. Tôn giả Mahamoggallana nói như sau:

– Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo thỉnh nguyện: "Mong rằng chư Tôn giả nói với tôi, mong rằng tôi được chư Tôn giả nói!" Nhưng nếu vị ấy là một người khó nói,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                235

đầy đủ những tánh khiến người ấy trở thành khó nói,
khó kham nhẫn, không cung kính đón nhận khi được
giảng dạy thì các vị đồng phạm hạnh nghĩ rằng, Tỷ-
kheo ấy không đáng nói đến, nghĩ rằng Tỷ-kheo ấy
không đáng được giáo huấn, nghĩ rằng không nên đặt
lòng tin vào người ấy.

Chư Hiền, thế nào là những tánh khiến người ấy trở thành khó nói?

- Chư Hiền, ở đây, vị Tỷ-kheo có ác dục, bị ác dục
chi phối; chư Hiền, Tỷ-kheo có ác dục, bị ác dục
chi phối, như vậy là một tánh khiến trở thành khó
nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo khen mình chê người;
chư Hiền, Tỷ-kheo khen mình chê người, như vậy
là một tánh khiến trở thành khó nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, bị phẫn nộ
chi phối; chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, bị phẫn nộ
chi phối như vậy là một tánh khiến trở thành khó
nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, vì phẫn nộ
làm nhân trở thành người có hiềm hận; chư Hiền,
Tỷ-kheo phẫn nộ, vì phẫn nộ làm nhân trở thành
người có hiềm hận, như vậy là... khó nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, vì phẫn nộ

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               236

làm nhân trở thành cố chấp; chư Hiền, Tỷ-kheo
phẫn nộ, vì phẫn nộ làm nhân trở thành cố chấp
như vậy là... khó nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phẫn nộ, thốt ra
những lời liên hệ đến phẫn nộ...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội trở lại
chống đối vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội trở lại chỉ
trích vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội trở lại chất
vấn vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội tránh né
vấn đề với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn
đề, để lộ phẫn nộ, sân hận và bất mãn của mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội không giải
thích thỏa mãn hành động của mình cho vị buộc
tội...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo hư ngụy và não hại...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo tật đố và xan tham...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo lừa đảo và lường
gạt...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo ngoan mê và quá
mạn...

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 237

- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo chấp trước thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó hành xả; chư Hiền, Tỷ- kheo chấp trước thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó hành xả, như vậy là một tánh trở thành khó nói.

Chư Hiền, như vậy được gọi là những tánh khiến trở thành khó nói.

Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo không thỉnh nguyện:
"Mong rằng chư Tôn giả nói với tôi, mong rằng tôi
được chư Tôn giả nói!"; Và nếu vị ấy là một người
dễ nói, đầy đủ những đức tánh khiến người ấy trở
thành dễ nói, kham nhẫn, cung kính đón nhận khi
được nghe giảng dạy, thì các vị đồng phạm hạnh nghĩ
rằng, Tỷ-kheo ấy đáng được nói đến, nghĩ rằng Tỷ-
kheo ấy đáng được giáo huấn, nghĩ rằng nên đặt lòng
tin vào người ấy.

Chư Hiền, thế nào là những đức tánh khiến người ấy trở thành dễ nói?

- Chư Hiền, ở đây Tỷ-kheo không có ác dục, không
bị ác dục chi phối; chư Hiền, Tỷ-kheo không có
ác dục, không bị ác dục chi phối, như vậy là một
đức tánh khiến trở thành dễ nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không khen mình chê
người; chư Hiền, Tỷ-kheo không khen mình chê

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                238

người... dễ nói.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không bị phẫn nộ chi phối...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không vì phẫn nộ làm nhân trở thành người hiềm
hận...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không vì phẫn nộ làm nhân trở thành cố chấp...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không phẫn nộ,
không vì phẫn nộ thốt ra những lời liên hệ đến
phẫn nộ...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội, không trở
lại chống đối vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội không trở
lại chỉ trích vị đã khiển trách mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội không trở
lại chất vấn vị đã buộc tội mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội, không
tránh né vấn đề với một vấn đề khác, trả lời ra
ngoài vấn đề, để lộ phẫn nộ, sân hận và bất mãn
của mình...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo bị buộc tội, giải thích
thỏa mãn hành động của mình cho vị buộc tội...

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                239

- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không hư ngụy và não
hại...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không tật đố và xan
tham...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không khi cuống và
lường gạt...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không ngoan mê và
quá mạn...
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo không chấp trước thế
tục, cố chấp tư kiến, tánh dễ hành xả, chư Hiền,
Tỷ-kheo không chấp trước thế tục, không cố chấp
tư kiến, tánh dễ hành xả, như vậy là một đức tánh
trở thành dễ nói.

Chư Hiền, như vậy được gọi là những đức tánh khiến trở thành dễ nói.

Chư Hiền, ở đây Tỷ-kheo cần phải tư lượng tự ngã với tự ngã như sau:

- "Người này có ác dục, bị ác dục chi phối nên ta
không ưa người ấy, không thích người ấy. Và nếu
ta có ác dục, bị ác dục chi phối, các người khác
sẽ không ưa ta, không thích ta". Chư Hiền, Tỷ-
kheo khi biết vậy cần phải phát tâm như sau: "Ta
sẽ không có ác dục, sẽ không bị ác dục chi phối".

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               240

- "Người này khen mình chê người, nên ta không
ưa người ấy, không thích người ấy. Và nếu ta khen
mình chê người, các người khác sẽ không ưa ta,
sẽ không thích ta". Chư Hiền, Tỷ-kheo khi biết
vậy, cần phải phát tâm như sau: "Ta sẽ không
khen mình chê người".
- Người này có phẫn nộ, bị phẫn nộ chi phối, nên ta
không ưa người ấy... Ta sẽ không phẫn nộ, không
bị phẫn nộ chi phối";
- "Người này phẫn nộ, vì vị phẫn nộ làm nhân trở
thành người hiềm hận nên ta không ưa người ấy...
Ta sẽ không phẫn nộ, không vì phẫn nộ làm nhân
trở thành người hiềm hận";
- "Người này phẫn nộ, vì phẫn nộ làm nhân trở
thành cố chấp nên ta không ưa người ấy... Ta sẽ
không phẫn nộ, không vì phẫn nộ làm nhân trở
thành cố chấp";
- "Người này phẫn nộ, thốt ra những lời liên hệ đến
phẫn nộ nên Ta không ưa người ấy... Ta sẽ không
phẫn nộ, không thốt ra những lời liên hệ đến phẫn
nộ";
- "Người này bị buộc tội, trở lại chống đối vị đã
buộc tội mình, nên Ta không ưa người ấy... Ta có
bị buộc tội, sẽ không trở lại chống đối vị buộc tội
mình";

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 241

- "Người này bị buộc tội, trở lại chất vấn vị đã buộc
tội mình, nên ta không ưa người ấy... Ta có bị
buộc tội, sẽ không trở lại chất vấn vị đã buộc tội
mình";
- "Người này bị buộc tội, tránh né vấn đề với một
vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn đề, để lộ phẫn nộ,
sân hận, bất mãn của mình, nên ta không ưa người
ấy... Ta bị buộc tội sẽ không tránh né vấn đề với
một vấn đề khác, không trả lời ra ngoài vấn đề, và
không để lộ phẫn nộ, sân hận bất mãn của mình";
- "Người này bị buộc tội, không giải thích thỏa mãn
hành động của mình cho vị buộc tội biết nên ta
không ưa người ấy... Ta bị buộc tội, sẽ giải thích
thỏa mãn hành động của mình cho vị buộc tội
biết";
- "Người này hư ngụy và não hại nên Ta không ưa
người ấy... Ta sẽ không hư ngụy và não hại";
- "Người này tật đố và xan tham nên ta không ưa
người ấy... Ta sẽ không tật đố và xan tham";
- "Người này khi cuống và lường gạt nên ta không
ưa người ấy... Ta sẽ không khi cuống và lường
gạt";
- "Người này ngoan mê và quá mạn nên ta không
ưa người ấy... Ta sẽ không ngoan mê và quá mạn";

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  242

- "Người này chấp trước thế tục, cố chấp tư kiến,
tánh khó hành xả nên ta không ưa người ấy, không
thích người ấy. Và nếu ta chấp trước thế tục, cố
chấp tư kiến, tánh khó hành xả, các người khác sẽ
không ưa ta, không thích ta". Chư Hiền, Tỷ-kheo
khi biết vậy, cần phải phát tâm như sau: "Ta sẽ
không chấp trước thế tục, không cố chấp tư kiến,
tánh dễ hành xả".

Chư Hiền, ở đây, Tỷ-kheo cần phải quán sát tự ngã với tự ngã như sau:

- "Không biết ta có ác dục, có bị ác dục chi phối
không?" Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo quán sát và biết
rằng: "Ta có ác dục và bị ác dục chi phối", thì chư
Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải tinh tấn đoạn trừ các
ác, bất thiện pháp ấy. Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo
quán sát và biết rằng: "Ta không có ác dục, không
bị ác dục chi phối", thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy phải
sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày đêm tu học các
thiện pháp.
- Lại nữa, chư Hiền, Tỷ-kheo phải quán sát tự ngã
với tự ngã như sau: "Không biết ta có khen mình
chê người hay không?...
- Lại nữa... không biết ta có phẫn nộ, bị phẫn nộ chi
phối không?...

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 243

- Lại nữa... không biết ta có phẫn nộ, vì phẫn nộ làm
nhân, trở thành có hiềm hận không?...
- Lại nữa... không biết ta có phẫn nộ làm nhân, trở
thành người cố chấp không?...
- Lại nữa,... không biết ta có phẫn nộ, thốt ra những
lời liên hệ đến phẫn nộ không?...
- Lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có trở lại
chống đối vị đã buộc tội ta không?...
- Lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có trở lại
chất vấn vị đã buộc tội ta không?...
- Lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có tránh né
vấn đề với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn
đề, để lộ phẫn nộ, sân hận, bất mãn của ta
không?...
- Và lại nữa... Ta bị buộc tội, không biết ta có giải
thích thỏa mãn hành động của ta cho vị buộc tội
biết không?...
- Lại nữa, không biết ta có hư ngụy và não hại
không? ...
- Lại nữa, không biết ta có tật đố và xan tham
không?...
- Lại nữa, không biết ta có khi cuống và lường gạt
không?...

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  244

- Lại nữa... không biết ta có ngoan mê và quá mạn
không?....
- Lại nữa, chư Hiền, ở đây Tỷ-kheo cần phải quán
sát tự ngã như sau: "Không biết ta có chấp trước
thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó hành xả không?"
Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo quán sát và biết rằng: "Ta
có chấp trước thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó
hành xả", thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải tinh
tấn đoạn trừ những ác, bất thiện pháp ấy. Chư
Hiền, nếu Tỷ-kheo quán sát và biết rằng: "Ta
không chấp trước thế tục, không cố chấp tư kiến,
tánh dễ hành xả", thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy phải
sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày đêm tu học thiện
pháp.

Chư Hiền, nếu trong khi quán sát, Tỷ-kheo thấy rõ rằng tất cả các ác, bất thiện pháp chưa được đoạn trừ trong nội tâm, thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải tinh tấn đoạn trừ các ác, bất thiện pháp ấy.

Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát thấy rõ rằng tất cả các ác, bất thiện pháp đã được đoạn trừ trong nội tâm, thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy phải sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày đêm tu học thiện pháp.

Chư Hiền, ví như một phụ nữ hay một đàn ông trẻ tuổi, trong tuổi thanh xuân, tánh ưa trang điểm,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  245

tự quán sát mặt mày của mình trong một tấm kính
sạch sẽ và trong suốt, hay trong một bát nước trong
sáng. Nếu người ấy thấy bụi bặm hay cấu uế trên mặt
mình, thì người ấy tinh tấn đoạn trừ bụi bặm hay cấu
uế ấy. Nếu người ấy không thấy bụi bặm hay cấu uế
trên mặt mình, thì người ấy sẽ hoan hỷ nghĩ rằng:
"Thật sự ta được điều tốt đẹp; thật sự ta được thanh
tịnh".

Cũng vậy chư Hiền, nếu trong khi quán sát, Tỷ-
kheo thấy rõ rằng tất cả các ác, bất thiện pháp chưa
đoạn trừ ở nội tâm, thì chư Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải
tinh tấn đoạn trừ các ác, bất thiện pháp ấy. Chư Hiền,
nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát thấy rõ rằng các ác,
bất thiện pháp đã đoạn trừ ở nội tâm, thì chư Hiền,
Tỷ-kheo ấy phải sống với tâm niệm hoan hỷ, ngày
đêm tu học thiện pháp.

Tôn giả Mahamoggallana thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Tôn giả Mahamoggallana.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  246

36    Kinh VỊ TỶ KHEO PHẢI KÍNH TRỌNG AI – Tăng III, 446

VỊ TỶ KHEO PHẢI KÍNH TRỌNG AI –Tăng III, 446

1.Rồi Tôn giả Sàriputta, trong khi sống một mình,
Thiền tịnh, tâm tư suy nghĩ như sau khởi lên: "Vị Tỷ-
kheo cung kính tôn trọng, sống nương tựa ai để có
thể từ bỏ bất thiện, tu tập thiện?"

Rồi Tôn giả Sàriputta suy nghĩ như sau: "Tỷ-kheo cung kính tôn trọng, sống nương tựa Đạo Sư để có thể từ bỏ bất thiện, tu tập thiện. Tỷ-kheo cung kính tôn trọng, sống nương tựa Pháp... chúng Tăng... Học pháp... Định... không phóng dật... Tỷ-kheo cung kính, tôn trọng, sống nương tựa tiếp đón thân tình để có thể từ bỏ bất thiện, tu tập thiện".

Rồi Tôn giả Sàriputta lại suy nghĩ như sau: "Những pháp này trong ta đã được thanh tịnh trong sáng. Vậy ta hãy đi đến Thế Tôn và báo cho Thế Tôn rõ những pháp này, như vậy các pháp này sẽ được thanh tịnh trong ta và được xem là trong sạch hơn nữa. Ví như một người tìm được một đồng tiền vàng lớn, thanh tịnh trong sáng. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta hãy đi đến người thợ vàng và đưa xem đồng tiền vàng

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 247

này. Đồng tiền vàng này được ta đưa cho người thợ
vàng như vậy sẽ được thanh tịnh và trong sáng hơn
nữa". Cũng vậy, các pháp này ở nơi ta được thanh
tịnh, trong sáng. Ta hãy đi đến Thế Tôn và báo cho
Thế Tôn rõ những pháp này. Như vậy các pháp này
sẽ được thanh tịnh trong ta và được xem là trong sạch
hơn nữa".

Rồi Tôn giả Sàriputta, vào buổi chiều, từ Thiền tịnh
đứng dậy đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn
rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn
giả Sàriputta bạch Thế Tôn:

2. - Ở đây, bạch Thế Tôn, trong khi con sống một mình Thiền tịnh, tâm tư suy nghĩ như sau khởi lên nơi con: "Tỷ-kheo cung kính tôn trọng, sống nương tựa ai để có thể từ bỏ bất thiện, tu tập thiện?" Rồi bạch Thế Tôn, con suy nghĩ như sau: "Tỷ-kheo cung kính tôn trọng, sống nương tựa Pháp... chúng Tăng... Học pháp... Định... không phóng dật... Tỷ-kheo cung kính, tôn trọng, sống nương tựa tiếp đón thân tình để có thể từ bỏ bất thiện, tu tập thiện". Rồi bạch Thế Tôn, con lại suy nghĩ như sau: "Những pháp này trong ta đã được thanh tịnh trong sáng. Vậy ta hãy đi đến Thế Tôn và báo cho Thế Tôn rõ những pháp này, như vậy các pháp này sẽ được thanh tịnh trong ta và được xem là trong sạch hơn nữa. Ví như một người

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 248

tìm được một đồng tiền vàng lớn, thanh tịnh trong
sáng. Người ấy suy nghĩ như sau: "Ta hãy đi đến
người thợ vàng và đưa xem đồng tiền vàng này.
Đồng tiền vàng này được ta đưa cho người thợ vàng
như vậy sẽ được thanh tịnh và trong sáng hơn nữa".
Cũng vậy, các pháp này ở nơi ta được thanh tịnh,
trong sáng. Ta hãy đi đến Thế Tôn và báo cho Thế
Tôn rõ những pháp này. Như vậy các pháp này sẽ
được thanh tịnh trong ta và được xem là trong sạch
hơn nữa".

- Lành thay, lành thay, này Sàriputta! Này Sàriputta,
Tỷ-kheo cung kính tôn trọng, sống nương tựa Đạo
Sư, có thể từ bỏ bất thiện, tu tập thiện. Này Sàriputta,
Tỷ-kheo cung kính, tôn trọng, sống nương tựa
Pháp... chúng Tăng... Học pháp... Định... không
phóng dật... Tỷ-kheo cung kính, tôn trọng, sống
nương tựa tiếp đón thân tình để có thể từ bỏ bất thiện,
tu tập thiện.

Khi được nói vậy, Tôn giả Sàriputta bạch Thế Tôn:

3. - Bạch Thế Tôn, lời nói vắn tắt này của Thế Tôn, con hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như sau:

 Bạch Thế Tôn, chắc chắn Tỷ-kheo nào không cung kính Đạo Sư, sẽ cung kính Pháp, sự kiện này

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    249

không xảy ra. Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo nào cung kính Đạo Sư, vị ấy cũng không cung kính Pháp.

- Bạch Thế Tôn, chắc chắn Tỷ-kheo nào không
cung kính Đạo Sư, không cung kính Pháp sẽ
cung kính chúng Tăng, sự kiện này không xảy
ra. Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo nào không cung
kính Đạo Sư, không cung kính Pháp, vị ấy cũng
không cung kính chúng Tăng.
- Bạch Thế Tôn, chắc chắn Tỷ-kheo nào không
cung kính Đạo Sư, không cung kính Pháp,
không cung kính chúng Tăng, sẽ cung kính
Học pháp, sự kiện này không xảy ra. Bạch Thế
Tôn, Tỷ-kheo nào không cung kính Đạo Sư,
không cung kính Pháp, không cung kính chúng
Tăng, vị ấy cũng không cung kính học pháp.
- Bạch Thế Tôn, chắc chắn Tỷ-kheo nào không
cung kính Đạo Sư, không cung kính Pháp,
không cung kính chúng Tăng, không cung kính
Học pháp, sẽ cung kính Thiền định. Sự kiện
này không xảy ra. Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo nào
không cung kính Đạo Sư, không cung kính
Pháp, không cung kính chúng Tăng, không
cung kính Học pháp, vị ấy cũng không cung
kính Thiền định.
- Bạch Thế Tôn, chắc chắn Tỷ-kheo nào không
cung kính Đạo Sư, không cung kính Pháp,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                             250

không cung kính chúng Tăng, không cung kính
Học pháp, không cung kính Thiền định, sẽ
cung kính không phóng dật, sự kiện này không
xảy ra. Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo nào không
cung kính Đạo Sư, không cung kính Pháp,
không cung kính chúng Tăng, không cung kính
Học pháp, không cung kính Thiền định, vị ấy
cũng không cung kính không phóng dật.
- Bạch Thế Tôn, chắc chắn Tỷ-kheo nào không
cung kính Đạo Sư, không cung kính Pháp,
không cung kính chúng Tăng, không cung kính
Học pháp, không cung kính Thiền định, không
cung kính không phóng dật, sẽ cung kính tiếp
đón thân tình, sự kiện này không xảy ra. Bạch
Thế Tôn, Tỷ-kheo nào không cung kính Đạo
Sư, không cung kính Pháp, không cung kính
chúng Tăng, không cung kính Học pháp, không
cung kính Thiền định, không cung kính không
phóng dật, vị ấy cũng không cung kính tiếp đón
thân tình.

 Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo nào cung kính Đạo Sư, sẽ
không cung kính Pháp, sự kiện này không xảy ra.
Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo nào cung kính Đạo Sư, vị
ấy cũng cung kính Pháp.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              251

- Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo nào cung kính Đạo Sư,
cung kính Pháp sẽ không cung kính chúng
Tăng, sự kiện này không xảy ra. Bạch Thế Tôn,
vị Tỷ-kheo nào cung kính Đạo Sư, cung kính
Pháp, vị ấy cũng cung kính chúng Tăng.
- Bạch Thế Tôn, chắc chắn vị Tỷ-kheo nào cung
kính Đạo Sư, cung kính Pháp, cung kính chúng
Tăng, sẽ không cung kính Học pháp, sự kiện
này không xảy ra. Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo nào
cung kính Đạo Sư, cung kính Pháp, cung kính
chúng Tăng, vị ấy cũng cung kính học pháp.
- Bạch Thế Tôn, chắc chắn Tỷ-kheo nào cung
kính Đạo Sư, cung kính Pháp, cung kính chúng
Tăng, cung kính Học pháp, sẽ không cung kính
Thiền định, sự kiện này không xảy ra. Bạch
Thế Tôn, Tỷ-kheo nào cung kính Đạo Sư, cung
kính Pháp, cung kính chúng Tăng, cung kính
Học pháp, vị ấy cũng cung kính Thiền định.
- Bạch Thế Tôn, chắc chắn Tỷ-kheo nào cung
kính Đạo Sư, cung kính Pháp, cung kính chúng
Tăng, cung kính Học pháp, cung kính Thiền
định, sẽ không cung kính không phóng dật, sự
kiện này không xảy ra. Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo
nào cung kính Đạo Sư, cung kính Pháp, cung
kính chúng Tăng, cung kính Học pháp, cung
kính Thiền định, vị ấy cũng cung kính không
phóng dật.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                             252

- Bạch Thế Tôn, chắc chắn Tỷ-kheo nào cung
kính Đạo Sư, cung kính Pháp, cung kính chúng
Tăng, cung kính Học pháp, cung kính Thiền
định, cung kính không phóng dật, sẽ không
cung kính tiếp đón thân tình, sự kiện này không
xảy ra. Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo nào cung kính
Đạo Sư, cung kính Pháp, cung kính chúng
Tăng, cung kính Học pháp, cung kính Thiền
định, cung kính không phóng dật, vị ấy cũng
cung kính tiếp đón thân tình.

Bạch Thế Tôn, với lời vắn tắt này của Thế Tôn, con hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như vậy.

4. - Lành thay, lành thay, này Sàriputta! Lành thay, này Sàriputta, với lời nói vắn tắt này của Ta, Thầy đã hiểu một cách rộng rãi như vậy. Này Sàriputta, thật vậy, Tỷ-kheo nào không cung kính Đạo Sư, sẽ cung kính Pháp, sự kiện này không xảy ra. Này Sàriputta, Tỷ-kheo nào không cung kính bậc Đạo Sư, vị ấy cũng không cung kính Pháp... Này Sàriputta, vị Tỷ- kheo nào không cung kính Đạo Sư... không cung kính Pháp... không cung kính chúng Tăng... không cung kính Học pháp... không cung kính Thiền định... không cung kính... không cung kính không phóng dật, sẽ cung kính tiếp đón thân tình, sự kiện này không xảy ra. Này Sàriputta, Tỷ-kheo nào không

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  253

cung kính Đạo Sư, không cung kính Pháp, không
cung kính chúng Tăng, không cung kính Học pháp,
không cung kính Thiền định, không cung kính,
không cung kính không phóng dật, vị ấy cũng không
cung kính tiếp đón thân tình.

Này Sàriputta, chắc chắn Tỷ-kheo nào cung kính
Đạo sư, sẽ không cung kính Pháp, sự kiện này không
xảy ra. Này Sàriputta, Tỷ-kheo nào không cung kính
bậc Đạo Sư, vị ấy cũng cung kính Pháp... Này
Sàriputta, vị Tỷ-kheo nào cung kính Đạo Sư... cung
kính Pháp... cung kính chúng Tăng... cung kính Học
pháp... cung kính Thiền định... cung kính không
phóng dật, sẽ không cung kính tiếp đón thân tình, sự
kiện này không xảy ra. Này Sàriputta, Tỷ-kheo nào
cung kính Đạo Sư, cung kính Pháp, cung kính chúng
Tăng, cung kính Học pháp, cung kính Thiền định,
không cung kính, cung kính không phóng dật, vị ấy
cũng cung kính tiếp đón thân tình.

Này Sàriputta, lời nói vắn tắt này của Ta, ý nghĩa cần phải được thấy một cách rộng rãi như vậy.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  254

37    Kinh ĐẠI Kinh VACCHAGOTTA – 73 Trung II, 327

ĐẠI KINH VACCHAGOTTA (Mahavacchagotta sutta) – Bài kinh số 73 – Trung II, 32

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Rajagaha (Vương Xá),
Veluvana (Trúc Lâm), nơi Kalandakanivape (chỗ
nuôi dưỡng sóc). Rồi du sĩ ngoại đạo Vacchagotta đi
đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào
đón hỏi thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời
chào đón hỏi thăm thân hữu, bèn ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, du sĩ ngoại đạo
Vacchagotta thưa với Thế Tôn:

– Đã lâu rồi tôi mới được hầu chuyện với Tôn giả Gotama. Lành thay, nếu Tôn giả Gotama giảng cho tôi một cách vắn tắt các thiện và bất thiện pháp.

– Này Vaccha, Ta có thể giảng cho Ông một cách vắn tắt các thiện và bất thiện pháp. Này Vaccha, Ta có thể giảng cho Ông, một cách rộng rãi các thiện

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 255

và bất thiện pháp. Nhưng này Vaccha, Ta sẽ giảng cho Ông một cách vắn tắt, các thiện và bất thiện pháp. Hãy nghe và khéo tác ý. Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Tôn giả.

Du sĩ ngoại đạo Vacchagotta vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

 Tham, này Vaccha, là bất thiện, vô tham là
thiện.
 Sân, này Vaccha, là bất thiện, vô sân là thiện.
 Si, này Vaccha, là bất thiện, vô si là thiện.
 Như vậy, này Vaccha, ba pháp là bất thiện, ba
pháp là thiện.
 Sát sanh, này Vaccha, là bất thiện, từ bỏ sát
sanh là thiện.
 Lấy của không cho, này Vaccha, là bất thiện,
từ bỏ lấy của không cho là thiện.
 Tà hạnh trong các dục, này Vaccha là bất thiện,
từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện.
 Vọng ngữ, này Vaccha, là bất thiện, từ bỏ vọng
ngữ là thiện.
 Nói hai lưỡi, này Vaccha, là bất thiện, từ bỏ nói

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  256

hai lưỡi là thiện.
 Nói ác khẩu, này Vaccha, là bất thiện, từ bỏ nói
ác khẩu là thiện.
 Nói lời phù phiếm, này Vaccha, là bất thiện, từ
bỏ nói lời phù phiếm là thiện.
 Xan tham, này Vaccha, là bất thiện, không xan
tham là thiện.
 Sân, này Vaccha, là bất thiện, không sân là
thiện.
 Tà kiến, này Vaccha, là bất thiện, chánh kiến là
thiện.
 Như vậy, này Vaccha, mười pháp là bất thiện,
mười pháp là thiện.
 Này Vaccha, khi ái được một Tỷ-kheo đoạn
trừ, cắt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala,
không được tái sanh, không thể sanh khởi
trong tương lai, Tỷ-kheo ấy là bậc A-la-hán,
các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên
làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành
đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, chánh trí
giải thoát.

– Mong sự việc là vậy về Tôn giả Gotama. Nhưng không biết Tôn giả Gotama có một Tỷ-kheo là đệ tử đã đoạn trừ các lậu hoặc, với thượng trí, tự

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 257

mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại, vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát?

– Này Vaccha, không phải chỉ một trăm, hai
trăm, ba trăm, bốn trăm, năm trăm mà còn nhiều hơn
thế nữa là những Tỷ-kheo đệ tử của Ta đã đoạn trừ
các lậu hoặc, với thượng trí, tự mình chứng ngộ,
chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm
giải thoát, tuệ giải thoát.

– Mong sự việc là như vậy đối với Tôn giả Gotama. Mong sự việc là như vậy đối với các Tỷ- kheo. Nhưng không biết Tôn giả Gotama có một Tỷ- kheo-ni là đệ tử đã đoạn trừ các lậu hoặc, với thượng trí, tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát?

– Này Vaccha, không phải chỉ một trăm, hai
trăm, ba trăm, bốn trăm, năm trăm mà còn nhiều hơn
thế nữa là những Tỷ-kheo-ni, đệ tử của Ta, đã đoạn
trừ các lậu hoặc, với thượng trí, tự mình chứng ngộ,
chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm
giải thoát, tuệ giải thoát.

– Mong sự việc là như vậy đối với tôn giả
Gotama. Mong sự việc là như vậy đối với các Tỷ-
kheo. Mong sự việc là như vậy đối với các Tỷ-kheo-
ni. Nhưng không biết Tôn giả Gotama có một Nam

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 258

cư sĩ là đệ tử sống tại gia, mặc áo trắng, theo Phạm
hạnh, sau khi đã đoạn trừ năm hạ phân kiết sử, được
hóa sanh, nhập Niết-bàn tại chỗ ấy, không phải trở
lại đời này nữa?

– Này Vaccha, không phải chỉ một trăm... không
phải năm trăm mà còn nhiều hơn thế nữa là những
Nam cư sĩ, là đệ tử sống tại gia, mặc áo trắng, theo
Phạm hạnh, sau khi đã đoạn trừ năm hạ phần kiết sử,
được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại chỗ ấy, không phải
trở lại đời này nữa.

– Mong sự việc là như vậy đối với Tôn giả
Gotama. Mong sự việc là như vậy đối với các Tỷ-
kheo. Mong sự việc là như vậy đối với các Tỷ-kheo-
ni. Mong sự việc là như vậy đối với Nam cư sĩ, sống
tại gia, mặc áo trắng, theo Phạm hạnh. Nhưng không
biết Tôn giả Gotama có một Nam cư sĩ, là đệ tử sống
tại gia, mặc áo trắng (tuy), hưởng thụ vật dục nhưng
xây dựng Thánh giáo (Sasanakaro), chấp nhận giáo
huấn, đã độ nghi đoạn hoặc, chứng đắc vô sở úy,
không dựa vào người khác, sống trong Thánh giáo
của bậc Đạo sư?

– Này Vaccha, không phải chỉ một trăm... không phải năm trăm mà còn nhiều hơn thế nữa là những Nam cư sĩ, là đệ tử sống tại gia, mặc áo trắng, hưởng

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 259

thụ vật dục, nhưng xây dựng Thánh giáo, chấp nhận
giáo huấn, đã độ nghi đoạn hoặc, chứng đắc vô sở
úy, không dựa vào người khác, sống trong Thánh
giáo của bậc Đạo sư.

– Mong sự việc là như vậy đối với Tôn giả
Gotama. Mong sự việc là như vậy đối với các Tỷ-
kheo. Mong sự việc là như vậy đối với các Tỷ-kheo-
ni. Mong sự việc là như vậy đối với Nam cư sĩ, sống
tại gia, mặc áo trắng, theo Phạm hạnh. Mong sự việc
là như vậy đối với Nam cư sĩ sống tại gia, mặc áo
trắng, hưởng thụ dục lạc. Nhưng không biết Tôn giả
Gotama có một Nữ cư sĩ, là bậc đệ tử sống tại gia,
mặc áo trắng, theo Phạm hạnh, sau khi đoạn trừ năm
hạ phần kiết sử, được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại
chỗ ấy, không trở lại đời này nữa?

– Này Vaccha, không phải chỉ một trăm... không
phải năm trăm mà còn nhiều hơn thế nữa là những
Nữ cư sĩ, là đệ tử sống tại gia, mặc áo trắng, theo
Phạm hạnh, sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử,
được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại chỗ ấy, không trở
lại đời này nữa.

– Mong sự việc là như vậy đối với Tôn giả Gotama. Mong sự việc là như vậy đối với các Tỷ- kheo. Mong sự việc là như vậy đối với các Tỷ-kheo-

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               260

ni. Mong sự việc là như vậy đối với các Nam cư sĩ,
sống tại gia, mặc áo trắng, theo Phạm hạnh. Mong
sự việc là như vậy đối với các Nam cư sĩ sống tại gia,
mặc áo trắng, hưởng thụ các dục lạc. Mong sự việc
là như vậy đối với các Nữ cư sĩ sống tại gia, mặc áo
trắng, theo Phạm hạnh. Nhưng không biết Tôn giả
Gotama có Nữ cư sĩ, là đệ tử sống tại gia, mặc áo
trắng, hưởng thụ vật dục, nhưng xây dựng Thánh
giáo, chấp nhận giáo huấn, đã độ nghi đoạn hoặc,
chứng đắc vô sở úy, không dựa vào người khác, sống
trong Thánh giáo của bậc Đạo sư?

– Này Vaccha, không phải chỉ một trăm, không
phải hai trăm, không phải ba trăm, không phải bốn
trăm, không phải năm trăm mà nhiều hơn thế nữa là
những Nữ cư sĩ, là đệ tử sống tại gia, mặc áo trắng,
hưởng thụ vật dục, nhưng xây dựng Thánh giáo, chấp
nhận giáo huấn, đã độ nghi đoạn hoặc, chứng đắc vô
sở úy, không dựa vào người khác, sống trong Thánh
giáo của bậc Đạo sư.

– Thưa Tôn giả Gotama, nếu Tôn giả Gotama
đã thành mãn pháp này, nhưng các Tỷ-kheo không
được thành mãn, như vậy Phạm hạnh này đã không
được đầy đủ về phương diện này. Thưa Tôn giả
Gotama, vì rằng Tôn giả Gotama đã thành mãn pháp
này và các Tỷ-kheo cũng được thành mãn; như vậy

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  261

Phạm hạnh này đã được đầy đủ về phương diện này.

Thưa Tôn giả Gotama, nếu Tôn giả Gotama đã
thành mãn pháp này, và các Tỷ-kheo đã thành mãn,
và các Tỷ-kheo-ni không thành mãn; như vậy Phạm
hành này không được đầy đủ về phương diện này.
Thưa Tôn giả Gotama, vì rằng Tôn giả Gotama đã
thành mãn pháp này, và các Tỷ-kheo đã thành mãn,
và các Tỷ-kheo-ni đã thành mãn; như vậy Phạm
hạnh này được đầy đủ về phương diện này.

Thưa Tôn giả Gotama, nếu Tôn giả Gotama đã
thành mãn pháp này và các Tỷ-kheo đã thành mãn,
và các Tỷ-kheo ni đã thành mãn, và các Nam cư sĩ
sống tại gia, mặc áo trắng, theo Phạm hạnh không
thành mãn; như vậy Phạm hạnh này đã không được
đầy đủ về phương diện này. Thưa Tôn giả Gotama,
vì rằng Tôn giả Gotama đã thành mãn pháp này, các
Tỷ-kheo cũng đã thành mãn, các Tỷ-kheo-ni cũng đã
thành mãn, các Nam cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng,
theo Phạm hạnh cũng đã thành mãn; như vậy Phạm
hạnh này đã được đầy đủ về phương diện này.

Thưa Tôn giả Gotama, nếu Tôn giả Gotama đã
thành mãn pháp này, và các Tỷ-kheo đã thành mãn,
và các Tỷ-kheo ni đã thành mãn, các Nam cư sĩ sống
tại gia, mặc áo trắng, theo phạm hạnh đã thành mãn

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                262

nhưng các Nam cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng,
hưởng thụ vật dục không thành mãn; như vậy phạm
hạnh này không được đầy đủ về phương diện này.
Thưa Tôn giả Gotama vì rằng Tôn giả Gotama đã
thành mãn pháp này, và các Tỷ-kheo đã thành mãn,
và các Tỷ-kheo-ni đã thành mãn, và các Nam cư sĩ
sống tại gia, mặc áo trắng, theo Phạm hạnh đã thành
mãn, và các Nam cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng,
hưởng thụ vật dục đã thành mãn; như vậy Phạm
hạnh này được đầy đủ về phương diện này.

Thưa Tôn giả Gotama, nếu Tôn giả Gotama đã thành mãn pháp này và các Tỷ-kheo đã thành mãn, và các Tỷ-kheo-ni đã thành mãn, và các Nam cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng, theo phạm hạnh đã thành mãn, và các Nam cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng, hưởng thụ vật dục đã thành mãn; nhưng các Nữ cư sĩ, sống tại gia, mặc áo trắng, sống theo Phạm hạnh không thành mãn; như vậy Phạm hạnh này không được đầy đủ về phương diện này. Thưa Tôn giả Gotama, vì rằng Tôn giả Gotama đã thành mãn pháp này, và các Tỷ-kheo đã thành mãn, và các Tỷ-kheo- ni đã thành mãn, và các Nam cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng, theo Phạm hạnh đã thành mãn, và các Nam cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng, hưởng thụ các vật dục đã thành mãn, và các Nữ cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng, theo Phạm hạnh đã thành mãn; như vậy

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               263

Phạm hạnh này được đầy đủ về phương diện này.

Thưa Tôn giả Gotama, nếu Tôn giả Gotama đã
thành mãn pháp này, và các Tỷ-kheo đã thành mãn,
và các Tỷ-kheo ni đã thành mãn, và các Nam cư sĩ
sống tại gia, mặc áo trắng, theo Phạm hạnh đã thành
mãn, và các Nam cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng,
hưởng thụ vật dục đã thành mãn, và các Nữ cư sĩ
sống tại gia, mặc áo trắng, theo Phạm hạnh đã thành
mãn; nhưng các Nữ cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng,
hưởng thụ vật dục không thành mãn; như vậy Phạm
hạnh này đã không đầy đủ về phương diện này. Thưa
Tôn giả Gotama, vì rằng Tôn giả Gotama đã thành
mãn pháp này, và các Tỷ-kheo đã thành mãn, và các
Tỷ-kheo-ni đã thành mãn, và các Nam cư sĩ sống tại
gia, mặc áo trắng, theo Phạm hạnh đã thành mãn,
và các Nam cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng hưởng
thụ vật dục đã thành mãn, và các nữ cư sĩ sống tại
gia, mặc áo trắng, theo Phạm hạnh đã thành mãn,
và các Nữ cư sĩ sống tại gia, mặc áo trắng, hưởng
thụ các vật dục đã thành mãn; như vậy Phạm hạnh
này được đầy đủ về phương diện này.

Thưa Tôn giả Gotama, ví như con sông Hằng
(Ganga) hướng về biển cả, chảy về biển cả, xuôi
dòng về biển cả, liền đứng lại khi xúc chạm với
biển cả. Cũng vậy, hội chúng này của Tôn giả

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               264

Gotama, gồm có cư sĩ và xuất gia, hướng về Niết- bàn, chảy về Niết-bàn, xuôi dòng về Niết-bàn, đứng lại khi xúc chạm với Niết-bàn.

Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu
thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama như người
dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi
bày những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc
hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai
có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã
được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương tiện trình
bày. Nay con quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp,
quy y Tăng. Mong Tôn giả Gotama cho con được
xuất gia với Tôn giả Gotama, được thọ đại giới.

– Này Vaccha, ai trước kia thuộc ngoại đạo
muốn xuất gia trong pháp luật này, muốn thọ đại
giới, người ấy phải sống bốn tháng biệt trú. Sau bốn
tháng, (nếu) các Tỷ-kheo hoan hỷ, có thể cho vị ấy
xuất gia, cho thọ đại giới để trở thành Tỷ-kheo.
Nhưng ở đây, Ta biết sự sai biệt về tâm tánh chúng
sanh.

– Bạch Thế Tôn, nếu những ai trước kia thuộc ngoại đạo, muốn xuất gia trong pháp luật này, muốn thọ đại giới phải sống bốn tháng biệt trú. Sau bốn tháng, (nếu) các Tỷ-kheo hoan hỷ, có thể cho (những

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                265

vị ấy) xuất gia, cho thọ đại giới để trở thành Tỷ-kheo,
con sẽ sống biệt trú bốn năm. Sau bốn năm, nếu các
Tỷ-kheo hoan hỷ, hãy cho con xuất gia, cho con thọ
đại giới để thành Tỷ-kheo.

Du sĩ ngoại đạo Vacchagotta được xuất gia với
Thế Tôn, được thọ đại giới, không lâu sau khi thọ đại
giới, nửa tháng sau khi thọ đại giới, Tôn giả
Vacchagotta đi đến Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế
Tôn, ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một
bên, Tôn giả Vacchagotta bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, cho đến mức độ trí hữu học, minh hữu học có thể chứng đạt, con đã chứng đạt. Mong Thế Tôn dạy cho con pháp (khác) cao hơn.

 Vậy này Vaccha, hãy tu tập hai pháp cao hơn
này, chỉ và quán. Này Vaccha, hai pháp này
được tu tập cao hơn, chỉ và quán, sẽ đưa đến
sự thể nhập vào một số giới sai biệt.

Này Vaccha, nếu Ông muốn như sau: "Ta muốn chứng được các loại thần thông: ta có thể một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân; ta có thể hiện hình biến hình đi ngang qua vách, qua tường, qua núi như đi ngang hư không; Ta có thể độn thổ trồi lên ngang qua đất liền như ở trong nước; ta có thể đi trên nước không chìm như đi trên đất liền;

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   266

ta có thể ngồi kiết già đi trên hư không như con chim,
với bàn tay ta có thể chạm và rờ mặt trăng và mặt
trời, những vật có đại oai lực, oai thần như vậy; ta có
thể tự thân bay đến cõi Phạm thiên" thì Ông sẽ đạt
được cái gì có thể chứng ngộ ở tại đây, nếu Ông
còn giữ được đối tượng.

Này Vaccha, nếu Ông muốn như sau: "Với thiên
nhĩ thuần tịnh siêu nhân, ta có thể nghe được hai loại
tiếng, loài Trời và loài Người, xa hay gần", thì Ông
sẽ đạt được những gì có thể chứng ngộ ở tại đây, nếu
Ông còn giữ được đối tượng.

Này Vaccha, nếu Ông Muốn như sau: "Mong rằng ta có thể biết được tâm của các chúng sanh khác, của các người khác với tâm của ta; tâm có tham, ta có thể biết được là tâm có tham, hay tâm vô tham, ta có thể biết được là tâm vô tham; hay tâm có sân, ta có thể biết được là tâm có sân; hay tâm vô sân, ta có thể biết được là tâm vô sân; hay tâm có si, ta có thể biết được là tâm có si; hay tâm vô si, ta có thể biết được là tâm vô si; hay tâm chuyên chú, ta có thể biết được là tâm chuyên chú; hay tâm tán loạn, ta có thể biết được là tâm tán loạn; hay tâm đại hành, ta có thể biết được là tâm đại hành; hay tâm không phải đại hành; ta có thể biết được là tâm không phải đại hành; hay tâm chưa vô thượng, ta có thể biết là tâm chưa

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   267

vô thượng; hay tâm vô thượng, ta có thể biết là tâm
vô thượng; hay định tâm, ta có thể biết là định tâm;
hay không phải định tâm, ta có thể biết là không phải
định tâm; hay giải thoát tâm, ta có thể biết là giải
thoát tâm; hay không phải giải thoát tâm, ta có thể
biết là không phải giải thoát tâm", thì Ông sẽ đạt
được những gì có thể chứng ngộ tại đây, nếu Ông
còn giữ được đối tượng.

Này Vaccha, Ông có thể muốn như sau: "Ta có thể nhớ đến nhiều đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, trăm đời, hai trăm đời, ngàn đời, trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Ta nhớ rằng: "Tại chỗ kia ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây. Như vậy, ta có thể nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết", Ông sẽ đạt được những gì có thể chứng ngộ tại đây, nếu Ông còn giữ được đối tượng.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   268

Này Vaccha, Ông có thể muốn như sau: "Với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, ta có thể thấy sự sống và chết của chúng sanh. Ta có thể biết rằng, chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Những chúng sanh này làm những ác hạnh về thân, ngữ và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến; những người này sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sanh nào làm các thiện hạnh về thân, ngữ và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến; những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, Thiên giới, trên đời này. Như vậy, với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, ta có thể thấy sự sống và chết của chúng sanh. Ta có thể biết chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ", Ông sẽ đạt được những gì có thể chứng ngộ tại đây, nếu người còn giữ được đối tượng.

Này Vaccha, Ông có thể muốn như sau: "Với sự đoạn trừ các lậu hoặc, mong rằng ta có thể với thượng trí tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát", Ông sẽ chứng đạt những gì có thể chứng ngộ

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 269

tại đây, nếu Ông còn giữ được đối tượng.

Rồi Tôn giả Vaccha hoan hỷ, tùy hỷ lời Thế Tôn
dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân
phía hữu hướng về Ngài rồi từ biệt. Rồi Tôn giả
Vacchagotta độc trú, viễn ly, không phóng dật,
nhiệt tâm, tinh cần, không bao lâu với thắng trí, tự
mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện
tại vô thượng cứu cánh Phạm hạnh, vì mục đích này
Thiện gia nam tử chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình,
sống không gia đình, hướng đến Sanh đã tận, Phạm
hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại
không có đời khác nữa; Tôn giả Vacchagotta đã trở
thành một vị La hán khác nữa.

Sau một thời gian, một số đông Tỷ-kheo đi đến yết kiến Thế Tôn. Tôn giả Vacchagotta thấy các Tỷ- kheo từ đàng xa đi đến, sau khi thấy liền đến các Tỷ- kheo ấy, sau khi đến nói với các Tỷ-kheo ấy như sau:

– Chư Tôn giả đang đi đâu?

– Thưa Hiền giả, chúng tôi đi đến yết kiến Thế Tôn.

– Vậy chư Tôn giả hãy nhân danh tôi, cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và thưa: "Bạch Thế Tôn, Tỷ- kheo Vacchagotta cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 270

nói như sau: "Thế Tôn đã được con hầu hạ, Thiện Thệ đã được con hầu hạ".

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Vacchagotta.
Rồi các Tỷ-kheo ấy đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi
ngồi xuống một bên, các Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Tôn giả Vacchagotta cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và bạch như sau: "Thế Tôn đã được con hầu hạ, Thiện Thệ đã được con hầu hạ".

– Này các Tỷ-kheo, Ta đã được biết tâm của Tỷ-
kheo Vacchagotta với tâm của Ta như sau: "Tỷ-kheo
Vacchagotta là bậc tam minh, có đại thần lực, có đại
uy lực". Các chư Thiên cũng báo với Ta ý nghĩa ấy:
"Tỷ-kheo Vacchagotta là bậc tam minh, có đại thần
lực, có đại uy lực".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                271

38      Người mù, một mắt, hai mắt - Kinh MÙ LÒA – Tăng I, 229

MÙ LÒA – Tăng I, 229

1. Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời. Thế nào là ba?
- Người mù,
- Người một mắt,
- Người có hai mắt.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người mù?
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người không có
mắt để có thể với mắt như vậy, thâu hoạch được
tài sản chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng
trưởng tài sản đã được thâu hoạch;
 Không có mắt để có thể với mắt như vậy, biết
được pháp thiện và pháp bất thiện, có tội và
không tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc thành
phần đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
hạng người mù.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có một
mắt?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 272

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có mắt để có
thể với mắt như vậy, thâu hoạch được tài sản
chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng trưởng
tài sản đã được thâu hoạch;
 Nhưng không có mắt để có thể với mắt như
vậy, biết được pháp thiện và pháp bất thiện, có
tội và không tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc
thành phần đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là hạng người có một mắt.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người có hai
mắt?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người có mắt để có
thể với mắt như vậy, thâu hoạch được tài sản
chưa được thâu hoạch hay làm cho tăng trưởng
tài sản đã được thâu hoạch;
- Và có mắt để có thể với mắt như vậy, biết được
pháp thiện và pháp bất thiện, có tội và không
tội, pháp liệt và thắng, pháp thuộc thành phần
đen và trắng. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là hạng
người có hai mắt.
Ba hạng người này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất
hiện ở đời.
Kẻ mù mắt bị hư,
Cả hai đều bất hạnh,
Vừa công đức không làm.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  273

Vừa không được tài sản,

Thứ đến là hạng người
Được gọi là một mắt,
Liên hệ pháp, phi pháp,
Tầm cầu các tài sản,
Với trộm và man trá,
Cùng với cả nói láo,
Vừa khéo góp tài sản,
Vừa giỏi hưởng dục lạc
Từ đây đến địa ngục,
Người một mắt bị hại.

Còn vị có hai mắt
Được gọi người tối thượng,
Thâu hoạch các tài sản
Một cách đúng Chánh pháp,
Các tài sản đã có,
Tăng trưởng đúng chánh pháp.
Bố thí, ý tốt đẹp,
Không phân vân ngập ngừng
Được sanh chỗ hiền thiện,
Đi chỗ ấy không sầu.

Vậy hãy tránh thật xa, Người mù, người một mắt, Thân cận bậc hai mắt,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                     274

Bậc tối thắng trượng phu!

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                  275

39    Như Lai là người phân tích luận chứ không nói một chiều - Kinh VAJJIYAMÀHITA – Tăng IV, 497

VAJJIYAMÀHITA – Tăng IV, 497

(Thế Tôn là người phân tích luận; cư sĩ Vajjiyamàhita; nên hay không nên làm - Chánh tư duy)

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Campà trên bờ ao
Gaggarà. Rồi gia chủ Vajjiyamàhita, vào buổi sáng
sớm đi ra khỏi Campà, đến yết kiến Thế Tôn. Rồi gia
chủ Vajjiyamàhita suy nghĩ: "Nay không phải thời
để yết kiến Thế tôn, Thế Tôn đang thiền tịnh. Cũng
không phải thời để yết kiến các Tỷ-kheo đang tu tập
về ý, các Tỷ-kheo đang tu tập về ý đang thiền tịnh.
Vậy hãy đi đến khu vườn các du sĩ ngoại đạo. Rồi
gia chủ Vajjiyamàhita đi đến khu vườn các du sĩ
ngoại đạo.

2. Lúc bấy giờ, các du sĩ ngoại đạo đang ngồi hội họp, đang tụ họp, ồn ào, cao tiếng, lớn tiếng bàn luận những vấn đề phù phiếm. Các du sĩ ngoại đạo ấy thấy gia chủ Vajjiyamàhita từ xa đi đến, khi thấy vậy, liền dặn dò bảo với nhau: "Hãy bớt ồn ào, các tôn giả, chớ làm ồn, các Tôn giả, gia chủ Vajjiyahita này

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  276

đang đến, một đệ tử của Sa-mô Gotama, trong những đệ tử của Sa - môn Gotama, có gia đình mặt áo trắng ở Campà. Gia chủ Vajjiyamàhita là một trong những vị ấy, các vị ấy ưa ít ồn ào, được huấn luyện trong ít ồn ào, tán thán ít ồn ào. Nếu vị ấy thấy hội chúng ít ồn ào, vị ấy có thể nghĩ đến thăm ở đây." Rồi các du sĩ ngoại đạo ấy giữ im lặng.

3. Rồi gia chủ Vajjiyamàhita đi đến các du sĩ ngoại
đạo ấy; sau khi đến, nói lên với các du sĩ ngoại đạo
ấy những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên
những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi
xuống một bên. Các du sĩ ngoại đạo ấy nói với gia
chủ Vajjiyahita đang ngồi một bên:

- Có đúng sự thật chăng này Gia chủ, sa-môn Gotama chỉ trích mọi khổ hạnh, nhất hướng bài bác, chống đối mọi khổ hạnh, mọi nếp sống kham khổ?

- Thưa các Tôn giả, Thế Tôn không chỉ trích mọi
khổ hạnh, không nhất hướng bài bác chống đối
mọi khổ hạnh, mọi nếp sống kham khổ.
- Thưa các Tôn giả, Thế tôn chỉ trích cái gì
đáng chỉ trích, tán thán cái gì đáng tán thán.
- Thưa các Tôn giả, Thế Tôn chỉ trích cái gì đáng
chỉ trích, tán thán cái gì đáng tán thán, như vậy
Thế Tôn là người phân tích luận, không phải
là người nhất hướng luận (nói một chiều).

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  277

4. Được nói vậy, một du sĩ nói với gia chủ
Vajjiyamàhita: "Thôi chờ ở đây, này Gia chủ, Gia
chủ tán thán Sa-môn Gotama và Sa-môn Gotama là
người hư vô, một người không bao giờ có định nghĩa
rõ ràng.

- Ở đây, thưa các Tôn giả, tôi nói với các Tôn giả
đúng pháp: "Đây là thiện, thưa các Tôn giả, Thế Tôn
đã định nghĩa. Đây là bất thiện, thưa các Tôn giả,
Thế Tôn đã định nghĩa. Đây là thiện, đây là bất thiện,
Thế Tôn đã định nghĩa. Thế Tôn là người có định
nghĩa rõ ràng. Thế Tôn không phải là người chủ
trương hư vô, không phải là người không có định
nghĩa rõ ràng". Khi được nói vậy, các du sĩ ấy im
lặng, hoang mang, thụt vai, cúi đầu, sững sờ, không
nói nên lời.

5. Rồi gia chủ Vajjiyamàhita, sau khi biết các du sĩ ngoại đạo ấy im lặng, hoang mang, thụt vai, cúi đầu, sững sờ không nói nên lời, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, gia chủ Vajjiyamàhita, câu chuyện với các du sĩ ngoại đạo như thế nào, tất cả đều thuật lại cho Thế Tôn rõ.

6. - Lành thay, lành thay, này Gia chủ, những kẻ ngu si thường thường cần phải được bác bỏ với sự khéo bác bỏ nhờ Chánh pháp.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  278

Này Gia chủ,

1.  Ta không nói rõ rằng, tất cả khổ hạnh cần phải
hành trì.
2. Ta không nói rằng, tất cả khổ hạnh không nên
hành trì.
3. Ta cũng không nói rằng tất cả sự chấp trì cần
phải được chấp trì.
4. Ta cũng không nói rằng tất cả sự chấp trì không
nên chấp trì.
5. Ta cũng không nói rằng tất cả sự tinh cần, cần
phải tinh cần.
6. Ta cũng không nói rằng, tất cả sự tinh cần
không nên tinh cần.
7. Ta cũng không nói rằng, tất cả sự từ bỏ nên từ
bỏ.
8. Ta cũng không nói rằng tất cả sự từ bỏ không
nên từ bỏ.
9. Ta cũng không nói rằng tất cả sự giải thoát nên
giải thoát.
10. Ta cũng không nói rằng, tất cả sự giải thoát
không nên giải thoát.

7. Này Gia chủ,:

1.   Phàm hành trì khổ hạnh nào, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện tổn giảm, khổ hạnh ấy, Ta nói, không nên hành trì.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                279

2.  Phàm hành trì khổ hạnh nào, các pháp bất thiện
tổn giảm, các pháp thiện tăng trưởng, khổ hạnh
ấy Ta nói nên hành trì.
3. Phàm chấp hành chấp trì nào, các pháp bất
thiện tăng trưởng, các pháp thiện tổn giảm,
chấp trì ấy, Ta nói, không nên chấp hành.
4. Phàm chấp hành chấp trì nào, các pháp bất
thiện tổn giảm, các thiện pháp tăng trưởng, thời
chấp hành chấp trì ấy, Ta nói nên chấp trì.
5. Phàm tinh cần nào được tinh tấn, các pháp bất
thiện tăng trưởng, các pháp thiện tổn giảm, thời
tinh cần ấy, Ta nói rằng, không nên tinh tấn.
6. Phàm tinh cần nào được tinh tấn, các pháp bất
thiện tổn giảm, các pháp thiện tăng trưởng, thời
tinh cần ấy, Ta nói nên tinh tấn.
7. Phàm từ bỏ từ bỏ nào, các pháp bất thiện tăng
trưởng, các pháp thiện tổn giảm, thời từ bỏ ấy,
Ta nói, không nên từ bỏ.
8. Phàm từ bỏ từ bỏ nào, các pháp bất thiện tổn
giảm, các pháp thiện tăng trưởng, thời từ bỏ ấy,
Ta nói, nên từ bỏ.
9. Phàm giải thoát sự giải thoát nào, các pháp bất
thiện tăng trưởng, các thiện pháp tổn giảm, thời
giải thoát ấy, Ta nói, không nên giải thoát.
10. Phàm giải thoát giải thoát nào, các pháp bất
thiện tổn giảm, các pháp thiện tăng trưởng,
thời giải thoát ấy, Ta nói nên giải thoát.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  280

Rồi gia chủ Vajjiyamàhita sau khi được Thế Tôn với một pháp thoại thuyết giảng, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài rồi ra đi.

8. Rồi Thế Tôn, sau khi gia chủ Vajjiyamàhita ra đi không bao lâu, bảo các Tỷ-kheo:

- Phàm Tỷ-kheo nào, đã lâu ngày với trần cấu ít trong
Pháp và Luật này, vị ấy hãy như vậy bài bác các du
sĩ ngoại đạo với sự khéo bài bác nhờ Chánh pháp,
như gia chủ Vajjiyamàhita đã làm.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 281

40    Như Lai nêu rõ thiện và bất thiện - Kinh UPAKA – Tăng II, 165

UPAKA – Tăng II, 165

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Ràjagaha, tại Gijjhakùta. Rồi Upaka Mandikàputta đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Upaka Mandikàputta bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con nói như sau, con thấy như sau:
"Ai bắt đầu mắng nhiếc người khác và tiếp tục như
vậy, người ấy về mọi phương diện không thể bênh
vực lập trường của mình, do không thể bênh vực lập
trường của mình, người ấy đáng bị quở trách, đáng
bị phạm tội".

- Này Upaka, ai bắt đầu mắng nhiếc người khác và
tiếp tục như vậy, người ấy về mọi phương diện
không thể bênh vực lập trường của mình, do không
thể bênh vực lập trường của mình, người ấy đáng bị
quở trách, đáng bị phạm tội! Này Upaka, Ông bắt
đầu mắng nhiếc người khác và tiếp tục như vậy, Ông
về mọi phương diện không thể bênh vực lập trường
của mình, do không thể bênh vực lập trường của
mình, Ông đáng bị quở trách, đáng bị phạm tội!

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                282

2. - Ví như, bạch Thế Tôn, một người bắt con vật của
mình săn với một bẫy sập lớn, khi con vật thò đầu ra.
Cũng vậy, con bị Thế Tôn bắt với cái bẫy sập lớn
bằng chữ khi con vừa mới mở miệng (khi con vừa
mới thò đầu ra).

- Này Upaka, "Đây là bất thiện". Ta nêu rõ như vậy với vô lượng câu, với vô lượng chữ, với vô lượng thuyết pháp của Như Lai. "Đây là bất thiện!", này Upaka, bất thiện này cần phải đoạn tận. Ta nêu rõ như vậy với vô lượng câu, với vô lượng chữ, với vô lượng thuyết pháp của Như Lai. "Đây pháp bất thiện này cần phải đoạn tận". "Đây là thiện", này Upaka. Ta nêu rõ như vậy với vô lượng câu, với vô lượng chữ, với vô lượng thuyết pháp của Thế Tôn: "Đây là pháp thiện". Thiện pháp này cần phải tu tập. Này Upaka, Ta nêu rõ như vậy với vô lượng câu, với vô lượng chữ, với vô lượng thuyết pháp của Thế Tôn: "Đây, pháp thiện này cần phải tu tập".

3. Rồi Upaka Mandikàputta hoan hỷ tín thọ lời Thế
Tôn dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn,
thân hữu hướng về phía Ngài, rồi đi đến Ajàtasattu
Vedehiputta, vua nước Magadha. Sau khi đến,
Upaka tường thuật lại cho Ajàtasattu Vedehiputta,
vua nước Magadha nghe tất cả cuộc đàm luận với
Thế Tôn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 283

Được nghe nói vậy, Ajàtasattu Vedehiputta, vua nước Magadha phẫn nộ, không hoan hỷ nói với Upaka Mandikàputta:

- Thật là độc hại, đứa trẻ làm muối này! Thật là lắm mồm, thật là kẻ liều mạng. Nghĩ rằng nó có thể nhiếc mắng Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Hãy đi đi, này Upaka! Chớ để Ta thấy Ông nữa!

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                284

41    Như Lai rõ biết hành nghiệp thiện ác của chúng sanh - Kinh LỜI CẢM HỨNG – Tăng III, 197

LỜI CẢM HỨNG –Tăng III, 197

1. Như vầy tôi nghe:
Một thời, Thế Tôn đang du hành giữa dân chúng
Kosala với đại chúng Tỷ-kheo, đi đến một thị trấn
của dân chúng Kosala tên là Dandakappaka.
Rồi Thế Tôn từ trên đường bước xuống, ngồi xuống
chỗ đã được sửa soạn dưới một gốc cây; còn các Tỷ-
kheo ấy đi vào Dandakappaka để tìm chỗ ở.
Bấy giờ Tôn giả Ananda cùng với một số đông Tỷ-
kheo, đi đến sông Aciravatì để rửa tay chân, sau khi
rửa tay chân ở sông Aciravatì xong, ra khỏi sông,
đứng trên bờ đắp một y để phơi tay chân cho khô.
2. Rồi một Tỷ-kheo đi đến Tôn giả Ananda, sau khi
đến, thưa với Tôn giả Ananda:
- Có phải Thế Tôn tập trung tất cả tâm, thưa Tôn giả
Ananda, để tuyên bố về Devadatta như sau:
"Devadatta phải sanh vào đọa xứ, phải sanh vào địa
ngục cho đến một kiếp, không thể cứu hộ được" hay
có phải nhờ một Thiên nhân?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                285

- Thật đúng như Thế Tôn đã tuyên bố.
Rồi Tôn giả Ànanda đi đến Thế Tôn, sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:
- Ở đây, bạch Thế Tôn, với một số đông Tỷ-kheo,
con đi đến sông Aciravatì để rửa tay chân, sau khi
rửa tay chân ở sông Aciravatì xong, ra khỏi sông,
đứng trên bờ đắp một tấm y để phơi tay chân cho
khô. Rồi bạch Thế Tôn, một Tỷ-kheo đi đến con, sau
khi đến thưa với con: "Có phải Thế Tôn tập trung tất
cả tâm, thưa Tôn giả Ànanda, để tuyên bố về
Devadatta như sau: "Devadatta phải sanh vào đọa xứ,
phải sanh vào địa ngục cho đến một kiếp, không thể
cứu hộ được" hay có phải nhờ một Thiên nhân? "
Khi được nói vậy, bạch Thế Tôn, con trả lời Tỷ-kheo
ấy: "Thưa Hiền giả, thật đúng như Thế Tôn đã tuyên
bố".
-Này Ànanda, hoặc Tỷ-kheo ấy là vị tân nhập, xuất
gia chưa được bao lâu, hay vị ấy là Tỷ-kheo trưởng
lão ngu si, không thông minh. Làm sao khi ta đã
tuyên bố một chiều, ở đây lại có thể có trường hợp
thứ hai được? Ta không thấy về một người nào khác,
này Ananda, sau khi tập trung tất cả tâm, Ta đã tuyên
bố như vậy, trừ với Devadatta!
Cho đến khi nào, này Ànanda, Ta thấy một pháp
trắng nhỏ như đầu sợi lông đuôi ngựa ở Devadatta,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 286

thời Ta đã không tuyên bố về Devadatta như sau:
"Devadatta phải sanh vào đọa xứ, phải sanh vào địa
ngục cho đến một kiếp, không thể cứu hộ được".
Cho đến khi nào, này Ànanda, Ta không thấy một
pháp trắng nhỏ như đầu sợi lông đuôi ngựa ở
Devadatta, cho nên Ta đã tuyên bố về Devadatta như
sau: "Devadatta phải sanh vào đọa xứ, phải sanh vào
địa ngục cho đến một kiếp, không thể cứu hộ được".
Ví như, này Ànanda, một hố phân cao hơn đầu
người, đầy cả phân, và một người rơi vào hố phân
cho đến cả đầu. Rồi một người khác đi đến, muốn lợi
ích, muốn hạnh phúc, muốn người ấy an ổn khỏi các
khổ ách, muốn kéo người ấy ra khỏi hố phân ấy.
Người này đi vòng quanh hố phân và không thấy cho
đến một điểm nhỏ như đầu sợi lông đuôi ngựa ở
người ấy mà không bị dính phân, để có thể nắm lấy
chỗ ấy và kéo lên.
Cũng vậy, này Ànanda, cho đến khi nào, Ta thấy một
pháp trắng nhỏ như đầu sợi lông đuôi ngựa ở
Devadatta, thời Ta đã không tuyên bố về Devadatta
như sau: "Devadatta phải sanh vào đọa xứ, phải sanh
vào địa ngục cho đến một kiếp, không thể cứu hộ
được".
Nếu thầy muốn nghe, này Ànanda, Như Lai sẽ
phân tích về căn trí của con người.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               287

- Nay đã đến thời, bạch Thế Tôn! Nay đã đến thời,
bạch Thiện Thệ, để Thế Tôn phân tích các căn trí của
con người, sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ
trì.
Vậy này Ànanda, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ
nói:
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
Tôn giả Ànanda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như
sau:
3. - Ở đây, này Ànanda, với tâm của Ta, Ta rõ biết
tâm của một người khác: "Trong người này, có
những pháp thiện, có những pháp bất thiện". Sau
một thời gian khác, cũng vậy, với tâm của Ta, Ta rõ
biết tâm của người ấy: "Trong người này, các pháp
thiện đã biến mất, các pháp bất thiện đang hiện hữu,
nhưng còn có cội gốc thiện chưa bị cắt đứt. Và pháp
thiện sẽ khởi lên từ cội gốc thiện ấy". Như vậy người
này sẽ không bị thối đọa trong tương lai.
Ví như, này Ànanda, các hột giống chưa bị bể vụn,
chưa bị hư thối, chưa bị gió và sức nóng phá hoại,
còn giữ được sức sống bám sâu trong cánh đồng,
được gieo trên mảnh đất khéo sửa soạn. Này
Ànanda, Thầy có thể biết những hột giống này sẽ
được lớn lên, được tăng trưởng, được lớn mạnh
không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 288

- Cũng vậy, này Ànanda, ở đây, với tâm của Ta, Ta
rõ biết tâm của một người khác: "Trong người này,
có những pháp thiện, có những pháp bất thiện". Sau
một thời gian khác, cũng vậy, với tâm của Ta, Ta rõ
biết tâm của người ấy: "Trong người này, các pháp
thiện đã biến mất, các pháp bất thiện đang hiện hữu.
Nhưng còn có cội gốc của thiện chưa bị cắt đứt. Và
thiện pháp sẽ khởi lên từ cội gốc thiện ấy". Như vậy
người này sẽ không bị thối đọa trong tương lai.
 Như vậy, này Ànanda, Như Lai với tâm của
mình biết được tâm của loài Người.
 Cũng vậy, này Ànanda, Như Lai với tâm của
mình biết được các căn trí của người.
 Cũng vậy, này Ànanda, Như Lai với tâm của
mình biết được pháp sanh khởi trong tương lai.
4. Ở đây, này Ànanda, với tâm của Ta, Ta rõ biết tâm
của một người khác: "Trong người này, có những
pháp thiện, có những pháp bất thiện". Sau một thời
gian khác, cũng vậy, với tâm của Ta, Ta rõ biết tâm
của người ấy: "Trong người này, các pháp bất thiện
đã biến mất, các pháp thiện đang hiện hữu, nhưng
còn có cội gốc bất thiện chưa bị cắt đứt và các pháp
bất thiện sẽ khởi lên từ cội gốc bất thiện ấy". Như
vậy người này sẽ bị thối đọa trong tương lai.
Ví như, này Ànanda, các hột giống chưa bị bể vụn,
chưa bị hư thối, chưa bị gió và sức nóng phá hoại,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                289

còn giữ được sức sống, được bám sâu trong cánh
đồng, được gieo trên mảnh đất đầy sỏi đá. Này
Ànanda, Thầy có thể rõ biết những hột giống này sẽ
không có thể được lớn lên, được tăng trưởng, được
lớn mạnh không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Cũng vậy, này Ànanda, ở đây, với tâm của Ta, Ta
rõ biết tâm của người khác: "Trong người này, có
những pháp thiện, có những pháp bất thiện". Sau một
thời gian khác, cũng vậy, với tâm của Ta, Ta rõ biết
tâm của người ấy: "Trong người này, các pháp bất
thiện đã biến mất, các pháp thiện đang hiện hữu,
nhưng cội gốc của pháp bất thiện chưa được cắt đứt
và các pháp bất thiện sẽ khởi lên từ cội gốc bất thiện
ấy. Như vậy người này sẽ bị thối đọa trong tương
lai".
Như vậy, này Ànanda, Như Lai với tâm của mình, đã
biết được tâm của loài Người. Cũng vậy, này
Ànanda, Như Lai với tâm của mình biết được các căn
trí của người. Cũng vậy, này Ànanda, Như Lai với
tâm của mình biết được pháp sanh khởi trong tương
lai.
5. Ở đây, này Ànanda, với tâm của Ta, Ta rõ biết tâm
của người khác: "Trong người này, có những pháp
thiện, có những pháp bất thiện". Sau một thời gian,
cũng vậy, với tâm của Ta, Ta rõ biết tâm của người

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  290

ấy: "Người này không có pháp trắng cho đến nhỏ
như đầu sợi lông đuôi ngựa. Người này thành tựu với
những pháp bất thiện, chỉ một mặt màu đen, sau khi
thân hoại mạng chung sẽ bị sanh vào cõi dữ, ác thú,
đọa xứ, địa ngục".
Ví như, này Ànanda, các hột giống bị bể vụn, bị hư
thối, bị gió và sức nóng phá hoại, được bám sâu
trong cánh đồng, được gieo trên mảnh đất khéo sửa
soạn. Này Ananda, Thầy có thể rõ biết những hột
giống này không thể được lớn lên, được tăng trưởng,
được lớn mạnh không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Cũng vậy, này Ànanda, với tâm của Ta, Ta rõ biết
tâm của người khác: "Trong người này, có những
pháp thiện, có những pháp bất thiện". Sau một thời
gian, cũng vậy, với tâm của Ta, Ta rõ biết tâm của
người ấy: "Người này không có pháp trắng cho đến
nhỏ như đầu sợi lông đuôi ngựa. Người này thành
tựu với những pháp bất thiện, chỉ một mặt màu đen,
sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị sanh vào cõi dữ,
ác thú, đọa xứ, địa ngục".
Cũng vậy, này Ànanda, Như Lai với tâm của mình
biết được tâm của loài Người. Cũng vậy, này
Ànanda, Như Lai với tâm của mình đã biết được các
căn trí của người. Cũng vậy, này Ànanda, Như Lai

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                291

với tâm của mình, biết được pháp sanh khởi trong
tương lai.
Khi được nói vậy, Tôn giả Ànanda bạch Thế Tôn:
- Bạch Thế Tôn, có thể tuyên bố ba hạng người khác
đồng loại với ba người này hay không?
- Có thể được, này Ànanda.
Thế Tôn nói như sau:
6. - Ở đây, này Ànanda, với tâm của Ta, Ta rõ biết
tâm của người khác như sau: "Trong người này, có
những pháp thiện, có những pháp bất thiện". Sau
một thời gian, cũng vậy, với tâm của Ta, Ta rõ biết
tâm của người ấy: "Trong người này, các pháp thiện
đã biến mất, các pháp bất thiện đang hiện khởi; và
cội gốc thiện chưa bị cắt đứt và nhưng đi đến hoàn
toàn bị nhổ lên bởi người ấy. Như vậy, người này sẽ
đi đến thối đọa trong tương lai".
- Ví như, này Ànanda, các cục than cháy đỏ, rực
cháy, cháy lửa ngọn, được quăng trên đất sỏi. Này
Ànanda, Thầy có biết không, đống than này không
có thể lớn lên, tăng trưởng, lớn mạnh?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Ví như, này Ànanda, vào buổi chiều, mặt trời
đang lặn, Thầy có thể biết được chăng, này
Ànanda, biết rằng: "Ánh sáng đã biến mất, bóng
tối đã xuất hiện"?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               292

- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Ví như, này Ànanda, khi đêm đã qua một phần,
trong thời gian ăn cơm, Thầy có biết chăng, này
Ànanda, biết rằng: "Ánh sáng đã biến mất, bóng
tối đã xuất hiện"?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Cũng vậy, này Ànanda, ở đây với tâm của Ta, Ta
rõ biết tâm của người khác như sau: "Trong người
này, có những pháp thiện, có những pháp bất thiện".
Sau một thời gian, cũng vậy, với tâm của Ta, Ta rõ
biết tâm của người ấy, biết rằng: "Trong người này,
các pháp thiện đã biến mất, các pháp bất thiện đã
hiện khởi. Và cội gốc thiện chưa bị cắt đứt, đi đến
hoàn toàn bị nhổ lên bởi người ấy. Như vậy, người
này sẽ đi đến thối đọa trong tương lai".
Cũng vậy, này Ananda, Như Lai biết được tâm của
loài Người, với tâm của mình. Cũng vậy, này
Ànanda, Như Lai với tâm của mình đã biết được các
căn trí của người. Cũng vậy, này Ànanda, Như Lai
với tâm của mình, biết được pháp sanh khởi trong
tương lai.
7. Ở đây, này Ànanda, với tâm của Ta, Ta rõ biết tâm
của người khác như sau: "Trong người này, có
những pháp thiện, có những pháp bất thiện". Sau
một thời gian, cũng vậy, với tâm của Ta, Ta rõ biết
tâm của người ấy: "Trong người này, các pháp bất

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                293

thiện đã biến mất, các pháp thiện hiện khởi; cội gốc
bất thiện chưa bị cắt đứt, nhưng đi đến hoàn toàn bị
nhổ lên bởi người ấy. Như vậy, người này sẽ không
phải bị thối đọa trong tương lai".
- Ví như, này Ànanda, đống than cháy đỏ, rực cháy,
cháy lửa ngọn, quăng trên một đống cỏ khô, hay
trên đống củi khô. Này Ànanda, Thầy có biết
chăng, đống than này sẽ được lớn lên, tăng
trưởng, lớn mạnh?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Ví như, này Ànanda, đêm đã gần mãn, mặt trời
đang mọc; này Ànanda, Thầy có biết chăng bóng
tối sắp sửa biến mất, ánh sáng sẽ hiện ra"?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Ví như, này Ànanda, trong một thời gian sau, vào
giữa trưa, vào giờ ăn cơm, Thầy có biết chăng,
này Ànanda, bóng tối đã biến mất, ánh sáng sẽ
hiện ra"?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
- Cũng vậy, này Ànanda, ở đây, với tâm của Ta, Ta
rõ biết tâm của người khác như sau: "Trong người
này, có những pháp thiện, có những pháp bất thiện".
Sau một thời gian khác, cũng vậy, với tâm của Ta,
Ta rõ biết tâm của người ấy: "Trong người này, pháp
bất thiện đã biến mất, các pháp thiện được hiện khởi;

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 294

cội gốc bất thiện chưa bị cắt đứt, nhưng đi đến hoàn
toàn bị nhổ lên bởi người ấy. Như vậy, người này sẽ
không phải bị thối đọa trong tương lai".
Cũng vậy, này Ananda, Như Lai biết được tâm của
loài Người với tâm của mình. Cũng vậy, này
Ànanda, Như Lai với tâm của mình đã biết được các
căn trí của người. Cũng vậy, này Ànanda, Như Lai
với tâm của mình, biết được pháp sanh khởi trong
tương lai.
8. Ở đây, này Ànanda, với tâm của Ta, Ta rõ biết tâm
của người khác như sau: "Trong người này, có
những pháp thiện, cũng có những pháp bất thiện".
Sau một thời gian, cũng vậy, với tâm của Ta, Ta rõ
biết tâm của người ấy: "Trong người này không có
pháp bất thiện cho đến nhỏ như đầu sợi lông đuôi
ngựa. Người này thành tựu với những pháp thuần túy
trắng, những pháp không có lỗi lầm, ngay trong hiện
tại, sẽ được nhập Niết-bàn".
Ví như, này Ànanda, những cục than nguội lạnh, đã
dập tắt, bị quăng trên đống cỏ hay trên đống củi khô.
Này Ànanda, Thầy có biết chăng, đống than này
không thể lớn lên, tăng trưởng, lớn mạnh?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
Cũng vậy, này Ananda, với tâm của Ta, Ta rõ biết
tâm của người khác như sau: "Trong người này, có
những pháp thiện, cũng có những pháp bất thiện".

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 295

Sau một thời gian, cũng vậy, với tâm của Ta, Ta rõ
biết tâm của người ấy: "Trong người này không có
pháp bất thiện cho đến nhỏ như đầu sợi lông đuôi
ngựa. Người này thành tựu với những pháp thuần túy
trắng, những pháp không có lỗi lầm, ngay trong hiện
tại, sẽ được nhập Niết-bàn".
 Như vậy, này Ànanda, Như Lai với tâm của mình
biết được tâm của loài Người.
 Cũng vậy, này Ànanda, Như Lai với tâm của mình
đã biết được các căn trí của người.
 Cũng vậy, này Ànanda, Như Lai với tâm của mình
biết được pháp sanh khởi trong tương lai.
Ở đây, này Ànanda, ba hạng người trước, một trong
ba người ấy không phải bị thối đọa, một phải bị thối
đọa, một bị rơi vào đọa xứ, địa ngục.
Ở đây, này Ànanda, trong ba hạng người sau, một
trong ba hạng người này không phải bị thối đọa, một
phải bị thối đọa, một được nhập Niết-bàn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                296

42    Nên hay không nên hầu hạ - Kinh SỰ HẦU HẠ GIÚP ĐỠ – Tăng I, 407

SỰ HẦU HẠ GIÚP ĐỠ – Tăng I, 407

(Nhân duyên như kinh trên).
Thế Tôn nói với Tôn giả Ànanda đang ngồi một bên:
- Này Ànanda, mọi giới cấm, sinh sống Phạm hạnh,
sự hầu hạ căn bản đều có quả phải không?
- Ở đây, bạch Thế Tôn, không thể trả lời một chiều
được.
- Vậy này Ànanda, hãy phân tích thêm!
 Bạch Thế Tôn, phàm giới cấm, sinh sống Phạm
hạnh, sự hầu hạ căn bản nào được áp dụng, khiến
pháp không thiện tăng trưởng, pháp thiện đoạn
tận, thời giới cấm, sinh sống Phạm hạnh, sự hầu
hạ căn bản như vậy không có kết quả.
 Và bạch Thế Tôn, phàm giới cấm, sinh sống Phạm
hạnh, sự hầu hạ căn bản nào được áp dụng, khiến
pháp không thiện đoạn tận, pháp thiện tăng
trưởng, thời giới cấm, sinh sống Phạm hạnh, sự
hầu hạ căn bản như vậy có kết quả.
Tôn giả Ànanda nói như vậy và bậc Đạo Sư đồng ý.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              297

Rồi Tôn giả Ànanda nghĩ: "Bậc Đạo Sư đã đồng ý
với ta", từ chỗ ngồi đứng dậy, thân phía hữu hướng
về Ngài rồi ra đi.
Rồi Thế Tôn, khi Tôn giả Ànanda ra đi không bao
lâu, nói với các Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo, Ànanda còn là hữu học, nhưng
không dễ gì tìm được một người có trí tuệ ngang
bằng.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              298

43    Nên hay không nên... - Kinh ĐIỀU ĐƯỢC NGHE – Tăng II, 145

ĐIỀU ĐƯỢC NGHE – Tăng II, 145

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá) tại
Veluvana (Trúc Lâm), chỗ nuôi dưỡng các con sóc.
Rồi Bà-la-môn Vassakàra, vị đại thần nước Magadha
đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói lên với Thế Tôn
những lời chào đón thăm hỏi. Sau khi nói lên với Thế
Tôn những lời chào đón thăm hỏi thân hữu, Bà-la-
môn Vassakàra, vị đại thần nước Magadha bạch Thế
Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, tôi nói như sau, thấy như sau:

- "Khi người nào nói lên điều mình thấy: "Tôi
thấy như vậy". Do vậy, người ấy không có lỗi
gì.
- Khi người nào nói lên điều mình nghe: "Tôi
nghe như vậy". Do vậy, người ấy không có lỗi
gì.
- Khi người nào nói lên điều mình cảm giác:
"Tôi cảm giác như vậy". Do vậy, người ấy
không có lỗi gì.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                299

- Khi người nào nói lên điều mình tri thức: "Tôi tri thức như vậy". Do vậy, người ấy không có lỗi gì".

2. Này Bà-la-môn,

 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thấy cần
phải nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thấy
không nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được nghe nên
nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được nghe
không nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được cảm giác
nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được cảm giác
không nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thức tri
nên nói ra".
 Ta không nói rằng: "Tất cả điều được thức tri
không nên nói ra".

3. Này Bà-la-môn,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              300

 Phàm nói lên điều thấy gì, các pháp bất thiện
tăng trưởng, các pháp thiện tổn giảm, Ta nói
rằng điều thấy như vậy không nên nói ra.
 Phàm nói lên điều thấy gì, các pháp bất thiện
tổn giảm, các pháp thiện tăng trưởng, Ta nói
rằng điều thấy như vậy nên nói ra.
 Phàm nói ra điều nghe gì …
 Phàm nói ra điều cảm giác gì …
 Phàm nói ra điều thức tri gì, các pháp bất thiện
tăng trưởng, các pháp thiện tổn giảm, Ta nói
rằng điều thức tri như vậy không nên nói ra.
 Phàm nói lên điều thức tri gì, các pháp bất
thiện tổn giảm, các pháp thiện tăng trưởng, Ta
nói rằng điều thức tri như vậy nên nói ra.

Rồi Bà-la-môn Vassakàra, vị đại thần xứ Magadha, hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn nói, từ chỗ ngồi đứng dậy rồi ra đi.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                301

44      Phân biệt người ngu và người trí - Kinh NGƯỜI NGU – Tăng I, 180

NGƯỜI NGU – Tăng I, 180
1. Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú ở Sàvatthi, Jetavana, tại vườn
ông Anàthapindika. Lúc bấy giờ, Thế Tôn gọi các
Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo:
- Thưa vâng. Bạch Thế Tôn.
Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói
như sau:
- Phàm có sự sợ hãi nào khởi lên, này các Tỷ-
kheo, tất cả sự sợ hãi ấy khởi lên từ người ngu,
không phải từ người hiền trí.
- Phàm có những nguy hiểm nào khởi lên, tất cả
những nguy hiểm ấy khởi lên từ người ngu,
không phải từ người hiền trí.
- Phàm có những tai họa nào khởi lên, tất cả
những tai họa ấy khởi lên từ người ngu, không
phải từ người hiền trí.
Ví như, này các Tỷ-kheo, ngọn lửa từ nhà bằng cỏ
lau, hay từ nhà bằng cỏ, thiêu đốt những ngôi nhà có
nóc nhọn, các ngôi nhà có trét trong và trét ngoài,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   302

ngăn chận được gió, các ngôi nhà có chốt cửa đóng
chặt, có các cửa đóng kín.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có sự sợ hãi nào
khởi lên, này các Tỷ-kheo, tất cả sự sợ hãi ấy khởi
lên từ người ngu, không phải từ người hiền trí. Phàm
có những nguy hiểm nào khởi lên, tất cả những nguy
hiểm ấy khởi lên từ người ngu, không phải từ người
hiền trí. Phàm có những tai họa nào khởi lên, tất cả
những tai họa ấy khởi lên từ người ngu, không phải
từ người hiền trí.
Như vậy, này các Tỷ-kheo,
- Người ngu có sợ hãi, người trí không sợ hãi;
- Người ngu có nguy hiểm, người trí không có
nguy hiểm;
- Người ngu có tai họa, người trí không có tai
họa.
Này các Tỷ-kheo, không có sợ hãi đến với người trí,
không có nguy hiểm đến với người trí, không có tai
họa đến với người trí.
Do vậy, ở đây, cần phải học tập như sau: Thành tựu
với ba pháp nào, người ngu được biết là như vậy, hãy
từ bỏ ba pháp ấy. Thành tựu với ba pháp nào, một
người trí được biết là như vậy, hãy chấp nhận ba
pháp ấy và thực hành chúng. Như vậy, này các Tỷ-
kheo, cần phải học tập.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 303

------------------------
2. Này các Tỷ-kheo, tướng của người ngu ở trong
hành động (của mình); tướng của người trí ở trong
hành động (của mình). Trí tuệ chói sáng trong nếp
sống (của mình).
- Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
ngu được biết đến. Thế nào là ba? Thân làm ác,
miệng nói ác, ý nghĩ ác. Này các Tỷ-kheo,
thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến.
- Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
trí được biết đến. Thế nào là ba? Thân làm
thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện. Này các
Tỷ-kheo, thành tựu với ba pháp này, này các
Tỷ-kheo, người trí được biết đến.
Do vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải học tập như sau:
Thành tựu với ba pháp nào, người ngu được biết đến,
hãy từ bỏ ba pháp ấy; thành tựu với ba pháp nào,
người trí được biết đến; hãy chấp nhận ba pháp ấy,
và thực hành chúng. Như vậy, này các Tỷ-kheo, cần
phải học tập.
-----------------------
3. Có những pháp này, này các Tỷ-kheo, là đặc tính
của người ngu, là tướng trạng của người ngu, là ẩn
tích của người ngu. Thế nào là ba?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                304

- Ở đây, này các Tỷ-kheo, kẻ ngu suy nghĩ ác,
nói ác và làm ác.
 Nếu người ngu này, này các Tỷ-kheo, không suy
nghĩ ác, không nói ác và không làm ác, thời lấy gì
người hiền trí biết được: "Người này là kẻ ngu,
không phải là bậc chân nhân"?
 Vì rằng, này các Tỷ-kheo người ngu suy nghĩ ác,
nói ác và làm ác, nên các người hiền trí biết được:
"Người này là kẻ ngu, không phải là bậc chân
nhân".
Có những pháp này, là đặc tánh của người ngu, là
tướng trạng của người ngu, là ấn tích của người ngu.
 Có những pháp này, này các Tỷ-kheo, là đặc
tính của người hiền trí, là tướng trạng của
người hiền trí, là ấn tích của người hiền trí.
Thế nào là ba?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, người hiền trí suy nghĩ
thiện, nói thiện và làm thiện.
 Nếu người hiền trí này, này các Tỷ-kheo, không
suy nghĩ thiện, không nói thiện và không làm
thiện, thời lấy gì người hiền trí biết được: "Người
này là người hiền trí, bậc chân nhân"?
 Vì rằng, này các Tỷ-kheo người hiền trí suy nghĩ
thiện, nói thiện và làm thiện, nên các người hiền

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  305

trí biết được: "Người này là người hiền trí, bậc
chân nhân".
Có những pháp này, là đặc tánh của người hiền trí, là
tướng trạng của người hiền trí, là ấn tích của người
hiền trí.
---------------------
4. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Phạm tội, không thấy là có phạm tội;
- Phạm tội sau khi thấy là có phạm tội, không
như pháp sám hối;
- Được người khác phát lộ có tội, không như
pháp chấp nhận.
Thành tựu với ba pháp này, người ngu được biết đến.
- Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
 Phạm tội, thấy là có phạm tội;
 Phạm tội, sau khi thấy là có phạm tội, như pháp
sám hối;
 Được người khác phát lộ có tội, như pháp chấp
nhận.
Thành tựu với ba pháp này, người hiền trí được biết
đến.
---------------------

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 306

5. Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Không như lý suy tư, đặt câu hỏi;
- Không như lý suy tư, trả lời câu hỏi;
- Khi người khác như lý trả lời câu hỏi với những
câu, những chữ vuông tròn, với những hành
văn trơn tru chải chuốt, không có chấp nhận.
Thành tựu với ba pháp này, người ngu được biết đến.
 Thành tựu với ba pháp, này các Tỷ-kheo, người
hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Như lý suy tư, đặt câu hỏi;
- Như lý suy tư, trả lời câu hỏi;
- Khi người khác như lý trả lời câu hỏi với những
câu, những chữ vuông tròn, với những hành
văn trơn tru chải chuốt, liền chấp nhận.
Thành tựu với ba pháp này, người hiền trí được biết
đến.
--------------
6. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm bất thiện,
- Miệng nói bất thiện,
- Ý nghĩ bất thiện.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                307

Thành tựu ba pháp này, người ngu được biết đến.
Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, người
hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện.
Thành tựu ba pháp này, người hiền trí được biết đến.
--------------
7. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm có tội, miệng nói có tội, ý nghĩ có tội.
Thành tựu ba pháp này, này các Tỷ-kheo, người ngu
được biết đến.
 Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm không có tội,
- Miệng nói không có tội,
- Ý nghĩ không có tội.
Thành tựu ba pháp này, người hiền trí được biết đến.
---------------------------
8. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm có não hại,
- Miệng nói có não hại,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 308

- Ý nghĩ có não hại. … (như trên)
 Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người hiền trí được biết đến. Thế nào là ba?
- Thân làm không có não hại,
- Miệng nói không có não hại,
- Ý nghĩ không có não hại. … (như trên)
-----------
9. Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
người ngu vụng về, không phải bậc Chân nhân, tự
mình xử sự như một vật mất gốc, bị thương tích,
phạm tội, bị kẻ trí quở trách và tạo nên nhiều điều vô
phước. Thế nào là ba?
- Thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác (như trên)
…
Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, người
hiền trí không vụng về, là bậc chân nhân, tự mình xử
sự không như một vật mất gốc, không bị thương tích,
không phạm tội, không bị kẻ trí quở trách và tạo nên
nhiều phước đức … (như trên) …
------------
10. Do thành tựu ba pháp, này các Tỷ-kheo, do
không đoạn tận ba cấu uế, tương xứng như vậy, bị
quăng vào địa ngục. Thế nào là ba?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  309

- Ác giới và cấu uế của ác giới không được đoạn
tận;
- Tật đố và cấu uế của tật đố không được đoạn
tận;
- Xan tham và cấu uế của xan tham không được
đoạn tận.
Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, do
không đoạn tận với ba cấu uế này, như vậy bị quăng
vào địa ngục tương xứng.
 Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo,
tương xứng như vậy được sinh lên cõi Trời. Thế
nào là ba?
- Có giữ giới và cấu uế của các giới được đoạn
tận;
- Không có tật đố và cấu uế của tật đố được
đoạn tận;
- Không có xan tham và cấu uế của xan tham
được đoạn tận.
Thành tựu với ba pháp này, đoạn tận ba cấu uế này,
tương xứng như vậy được sanh lên cõi Trời.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              310

45    Phân biệt rõ ràng - Kinh NHỮNG SỨC MẠNH – Tăng IV, 80

NHỮNG SỨC MẠNH – Tăng IV, 80

1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn sức mạnh này.

2. Thế nào là bốn? Tuệ lực, tấn lực, vô tội lực, năng nhiếp lực.

3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tuệ lực?

1. Những pháp nào bất thiện được xem là bất
thiện.
2. Những pháp nào thiện được xem là thiện.
3. Những pháp nào có tội được xem là có tội.
4. Những pháp nào vô tội được xem là vô tội.
5. Những pháp nào đen được xem là đen.
6. Những pháp nào trắng được xem là trắng.
7. Những pháp nào không nên thực hiện được
xem là không nên thực hiện.
8. Những pháp nào nên thực hiện được xem là
nên thực hiện.
9. Những pháp nào không xứng đáng bậc Thánh
được xem là không xứng đáng bậc Thánh.
10. Những pháp nào xứng đáng bậc Thánh được
xem là xứng đáng bậc Thánh.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 311

Những pháp ấy cần phải được khéo quán sát, khéo thẩm sát với trí tuệ. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là tuệ lực.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tấn lực?

1. Những pháp nào bất thiện được xem là bất
thiện.
2. Những pháp nào có tội được xem là có tội.
3. Những pháp nào đen được xem là đen.
4. Những pháp nào không nên thực hiện được
xem là không nên thực hiện.
5. Những pháp nào không xứng đáng bậc Thánh
được xem là không xứng đáng bậc Thánh.

Đối với các pháp ấy, khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm để đoạn tận.

1. Những pháp nào thiện được xem là thiện.
2. Những pháp nào vô tội được xem là vô tội.
3. Những pháp nào trắng được xem là trắng.
4. Những pháp nào nên thực hiện được xem là
nên thực hiện.
5. Những pháp nào xứng đáng bậc Thánh được
xem là xứng đáng bậc Thánh.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 312

Đối với các pháp ấy, khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm để chứng được. Này các Tỷ- kheo, đây gọi là tấn lực.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vô tội lực?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử:

- Thành tựu thân nghiệp vô tội. - Thành tựu khẩu nghiệp vô tội. - Thành tựu ý nghiệp vô tội.

Này các Tỷ-kheo, đây gọi là vô tội lực.

6. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là năng nhiếp lực?

Này các Tỷ-kheo, có bốn Nhiếp pháp này:

- Bố thí.
- Ái ngữ.
- Lợi hành.
- Đồng sự.

Này các Tỷ-kheo,

 Tối thượng trong các loại bố thí, là pháp thí.  Tối thượng trong các loại ái ngữ, là tiếp tục thuyết pháp cho những ai hy cầu và lóng tai nghe.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  313

 Tối thượng trong các lợi hành, là đối với người
không có lòng tin, khích lệ, đặt vào, an trú vào
đầy đủ lòng tin; đối với người không giữ giới,
khích lệ, đặt vào, an trú vào đầy đủ giới; đối với
người xan tham khích lệ, đặt vào an trú vào bố
thí; đối với người ác tuệ, khích lệ, đặt vào, an trú
vào đầy đủ trí tuệ.
 Tối thượng trong đồng sự là đồng sự giữa bậc
Dự Lưu với bậc Dự Lưu, bậc Nhất Lai với bậc
Nhất Lai, bậc Bất Lai với bậc Bất Lai, bậc A-la-
hán với bậc A-la-hán. Này các Tỷ-kheo, đây là sức
mạnh năng nhiếp.

Này các Tỷ-kheo, đó là bốn sức mạnh.

7. Thành tựu bốn sức mạnh ấy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử vượt qua năm sợ hãi.

8. Thế nào là năm?

- Sợ hãi về sinh sống.
- Sợ hãi về tiếng đồn xấu.
- Sợ hãi về xấu hổ trong hội chúng.
- Sợ hãi về chết.
- Sợ hãi về ác thú.

9. Này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử ấy thẩm sát như sau:

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  314

- "Ta không sợ hãi sự sợ hãi sinh sống. Vì sao ta sẽ
sợ sự sợ hãi về sinh sống? Ta có bốn lực này: tuệ
lực, tinh tấn lực, vô tội lực, năng nhiếp lực. Kẻ ác
tuệ có thể sợ hãi sự sợ hãi về sinh sống. Kẻ biếng
nhác có thể sợ hãi sự sợ hãi về sinh sống. Kẻ có
thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp có tội có thể
sợ hãi sự sợ hãi về sinh sống. Kẻ không năng
nhiếp có thể sợ hãi sự sợ hãi về sinh sống.
- Ta không có sợ sự sợ hãi về tiếng đồn xấu...
- Ta không có sợ sự sợ hãi về xấu hổ trong hội
chúng...
- Ta không có sợ sự sợ hãi về chết...
- Ta không có sợ sự sợ hãi về ác thú. Vì sao Ta sẽ
không có sự sợ hãi sự sợ hãi về ác thú? Ta có bốn
lực này: tuệ lực, tinh tấn lực, vô tội lực, năng
nhiếp lực. Kẻ ác tuệ lực có thể sợ hãi sự sợ hãi về
ác thú; kẻ biếng nhác có thể sợ hãi sự sợ hãi về ác
thú; kẻ có thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp có
tội có thể sợ hãi sự sợ hãi về ác thú; kẻ không năng
nhiếp có thể sợ hãi sự sợ hãi về ác thú."

Thành tựu bốn lực ấy, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử vượt qua năm sự sợ hãi này.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  315

46    Phân biệt và đối trị - Kinh ĐOẠN GIẢM – 8 Trung I, 97

KINH ĐOẠN GIẢM (Sallekha suttam) – Bài kinh số 8 – Trung I, 97

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Mahacunda, vào
buổi chiều từ chỗ độc cư Thiền tịnh đứng dậy, đến
tại chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một
bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả
Mahacunda bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, có những loại sở kiến này khởi
lên trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ
đến thế giới luận. Bạch Thế Tôn, đối với một Tỷ-
kheo, có tác ý ngay từ ban đầu, thời có thể đoạn trừ
những sở kiến ấy hay không, có thể xả ly những sở
kiến ấy hay không?

– Này Cunda, những loại sở kiến này khởi lên

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 316

trên đời, hoặc liên hệ đến ngã luận, hoặc liên hệ đến thế giới luận, chỗ nào những sở kiến này tiềm ẩn, và chỗ nào những sở kiến này hiện hành, chỉ có cách như thật quán sát chúng với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cài này không phải tự ngã của tôi", có vậy thời có sự đoạn trừ những sở kiến ấy, có sự xả ly những sở kiến ấy.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây một
Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú
Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục
sanh, với tầm với tứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một
Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ
hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không
tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là đoạn
giảm trong giới luật của bậc Thánh. Chúng
được gọi là hiện tại lạc trú trong giới luật của
bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra khi ở đây, một

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  317

Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác,
thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả
niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Vị ấy
có thể nghĩ... (như trên)... hiện tại lạc trú trong
giới của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước,
chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không
lạc, xả niệm thanh tịnh. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta
sống với hạnh đoạn giảm". Này Cunda, các
(quả chứng) ấy không gọi là đoạn giảm trong
giới luật của bậc Thánh. Chúng được gọi là
hiện tại lạc trú trong giới luật của bậc Thánh.

 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi
chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị
tưởng. Tỷ-kheo nghĩ rằng: "Hư không là vô
biên", chứng và trú Không vô biên xứ. Vị ấy
có thể tự nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm".
Này Cunda, các (quả chứng) ấy không gọi là
đoạn giảm trong giới luật của bậc Thánh.
Chúng được gọi là tịch tịnh trú trong giới luật
của bậc Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Không vô biên xứ, nghĩ

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   318

rằng: "Thức là vô biên", chứng và trú Thức vô
biên xứ. Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh
đoạn giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng
được gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng:
"Không có vật gì", chứng và trú Vô sở hữu xứ.
Vị ấy có thể nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn
giảm". Này Cunda... (như trên)... chúng được
gọi là tịch tịnh trú trong giới luật của bậc
Thánh.
 Này Cunda, sự kiện này xảy ra, khi một Tỷ-
kheo vượt lên mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú
Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vị ấy có thể
nghĩ: "Ta sống với hạnh đoạn giảm". Này
Cunda... (như trên)... chúng được gọi là tịch
tịnh trú trong giới luật của bậc Thánh.

Này Cunda, ở đây đoạn giảm được các Người thực hiện khi các Người nghĩ:

1. "Những kẻ khác có thể là những người làm
hại, chúng ta ở đây không thể là những
người làm hại", như vậy đoạn giảm được
thực hiện.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 319

2. "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta
ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", như vậy đoạn
giảm được thực hiện.
3. "Những kẻ khác có thể lấy của không cho,
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ lấy của không
cho", như vậy đoạn giảm được thực hiện.
4. "Những kẻ khác có thể không phạm hạnh,
chúng ta ở đây sẽ sống phạm hạnh", như
vậy...
5. "Những kẻ khác có thể nói láo, chúng ta ở
đây sẽ từ bỏ nói láo
6. "Những kẻ khác có thể nói hai lưỡi, chúng
ta ở đây sẽ từ bỏ nói hai lưỡi",...
7. "Những kẻ khác có thể nói lời độc ác",
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời độc ác", ...
8. "Những kẻ khác có thể nói lời phù phiếm,
chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời phù
phiếm",...
9. "Những kẻ khác có thể tham dục, chúng ta
ở đây không tham dục",...
10. "Những kẻ khác có thể có sân tâm,
chúng ta ở đây sẽ không có sân tâm",...
11. "Những kẻ khác có thể có tà kiến,
chúng ta ở đây sẽ có chánh kiến,...

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                320

12. "Những kẻ khác có thể có tà tư duy,
chúng ta ở đây sẽ có chánh tư duy",...
13. "Những kẻ khác có thể có tà ngữ,
chúng ta ở đây sẽ có chánh ngữ",...
14. "Những kẻ khác có thể có tà nghiệp,
chúng ta ở đây sẽ có chánh nghiệp",...
15. "Những kẻ khác có thể có tà mạng,
chúng ta ở đây sẽ có chánh mạng",...
16. "Những kẻ khác có thể có tà tinh tấn,
chúng ta ở đây sẽ có chánh tinh tấn",...
17. "Những kẻ khác có thể có tà niệm,
chúng ta ở đây sẽ có chánh niệm",...
18. "Những kẻ khác có thể có tà định,
chúng ta ở đây sẽ có chánh định",...
19. "Những kẻ khác có thể có tà trí, chúng
ta ở đây sẽ có chánh trí",...
20. "Những kẻ khác có thể có tà giải thoát,
chúng ta ở đây sẽ có chánh giải thoát",...
21. "Những kẻ khác có thể bị hôn trầm
thụy miên chi phối, chúng ta ở đây sẽ
không có hôn trầm thụy miên chi phối",...
22. "Những kẻ khác có thể có trạo hối,
chúng ta ở đây sẽ không có trạo hối",...

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                             321

23. "Những kẻ khác có thể nghi hoặc,
chúng ta ở đây sẽ trừ diệt nghi hoặc",...
24. "Những kẻ khác có thể phẫn nộ, chúng
ta ở đây sẽ không có phẫn nộ",...
25. "Những kẻ khác có thể oán hận, chúng
ta ở đây sẽ không có oán hận",...
26. "Những kẻ khác có thể hư ngụy, chúng
ta ở đây sẽ không hư ngụy",...
27. "Những kẻ khác có thể não hại, chúng
ta ở đây sẽ không não hại",...
28. "Những kẻ khác có thể tật đố, chúng ta
ở đây sẽ không tật đố
29. "Những kẻ khác có thể xan tham,
chúng ta ở đây sẽ không xan tham",...
30. "Những kẻ khác có thể man trá, chúng
ta ở đây sẽ không man trá...
31. "Những kẻ khác có thể khi cuống,
chúng ta ở đây sẽ không khi cuống",...
32. "Những kẻ khác có thể ngoan cố,
chúng ta ở đây không thể ngoan cố",...
(như trên)... cấp tháo... mạn...
33. "Những kẻ khác có thể quá mạn,
chúng ta ở đây sẽ không quá mạn",...

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                            322

34. "Những kẻ khác có thể khó nói (nan
thuyết), chúng ta ở đây sẽ dễ nói",...
35. "Những kẻ khác có thể là ác hữu,
chúng ta ở đây sẽ là thiện hữu
36. "Những kẻ khác có thể phóng dật,
chúng ta ở đây sẽ không phóng dật",...
(như trên)...
37. "Những kẻ khác có thể là bất tín,
chúng ta ở đây sẽ có tín tâm",...
38. "Những kẻ khác có thể không xấu hổ,
chúng ta ở đây sẽ có xấu hổ",...
39. "Những kẻ khác có thể không sợ hãi,
chúng ta ở đây sẽ có sợ hãi",...
40. "Những kẻ khác có thể nghe ít, chúng
ta ở đây sẽ nghe nhiều"...
41. "Những kẻ khác có thể biếng nhác,
chúng ta ở đây sẽ siêng năng...
42. "Những kẻ khác có thể thất niệm,
chúng ta ở đây sẽ an trú niệm
43. "Những kẻ khác có thể liệt tuệ, chúng
ta ở đây thành tựu tuệ
44. "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục,
co hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta
ở đây sẽ không nhiễm thế tục, không cố

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                             323

chấp tư kiến, tánh dễ hành xả" như vậy
đoạn giảm được thực hiện.
Này Cunda, Ta nói rằng sự khởi tâm rất có lợi
ích cho các thiện pháp, còn nói gì thân nghiệp, khẩu
nghiệp phù hợp (với tâm ý).

Do vậy, này Cunda:

– "Những kẻ khác có thể làm hại, chúng ta
ở đây sẽ không làm hại", cần phải khởi
tâm như vậy.
– "Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta
ở đây sẽ từ bỏ sát sanh", cần phải khởi tâm
như vậy
– ... (như trên)...
– "Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục, co
hấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta ở
đây sẽ không nhiễm thế tục, không co hấp
tư kiến, tánh dễ hành xả", cần phải phát
tâm như vậy.
Này Cunda, giống như một con đường không
bằng phẳng, có một con đường bằng phẳng khác đối
trị.

Này Cunda, giống như một bến nước không bằng phẳng, có một bến nước bằng phẳng khác đối

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                324

trị.

Cũng vậy này Cunda:

– Đối với con người làm hại, có sự không
làm hại đối trị.
– Đối với con người sát sanh, có từ bỏ sát
sanh đối trị.
– Đối với con người lấy của không cho, có
từ bỏ lấy của không cho đối trị...,
– …không phạm hạnh, có phạm hạnh...;
– …nói láo, có từ bỏ nói láo...;
– …nói hai lưỡi, có từ bỏ nói hai lưỡi...;
– …nói ác khẩu, có từ bỏ nói ác khẩu;
– …nói phù phiếm, có từ bỏ nói phù
phiếm...;
– ... tham dục, có không tham dục...;
– ... sân tâm, có không sân tâm...;
– ... tà kiến, có chánh kiến...;
– ... tà tư duy, có chánh tư duy...;
– ... tà ngữ, có chánh ngữ...;
– ... tà nghiệp, có chánh nghiệp...;
– ... tà mạng, có chánh mạng...;

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    325

– ... tà tinh tấn, có chánh tinh tấn...;
– ... tà niệm, có chánh niệm...;
– ... tà định, có chánh định...;
– ... tà trí, có chánh trí...;
– ... tà giải thoát, có chánh giải thoát...;
– ... bị hôn trầm thụy miên chi phối, có
không bị hôn trầm thụy miên chi phối...;
– ... trạo hối, có không trạo hối...;
– ... nghi hoặc, có trừ diệt nghi hoặc...;...
phẫn nộ, có không phẫn nộ...;
– ... oán hận, có không oán hận...;
– ... hư ngụy, có không hư ngụy...;
– ... não hại, có không não hại...;
– ... tật đố, có không tật đố...;
– ... xan tham, có không xan tham...;
– ... man trá, có không man trá...;
– ... khi cuống, có không khi cuống...;
– ... ngoan cố, có không ngoan cố... cấp
tháo... mạn;
– ... quá mạn có không quá mạn...;
– ... khó thuyết, có không khó thuyết...;

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  326

– ... ác hữu, có thiện hữu...;
– ... phóng dật, có không phóng dật...;
– ... bất tín, có tín tâm...;
– ... không xấu hổ, có xấu hổ...;
– ... không sợ hãi, có sợ hãi...;
– ... nghe ít, có nghe nhiều...;
– ... biếng nhác, có siêng năng...;
– ... thất niệm, có an trú niệm...;
– ... liệt tuệ, có thành tựu tuệ...;
– đối với con người nhiễm thế tục, co hấp tư
kiến, tánh khó hành xả, có không nhiễm
thế tục, không co hấp tư kiến, tánh dễ hành
xả đối trị.
Này Cunda, ví như các bất thiện pháp, tất cả
đều hướng hạ, còn các thiện pháp, tất cả đều hướng
thượng.

Cũng vậy, này Cunda:

– con người không làm hại, hướng thượng
đối với người làm hại,
– con người từ bỏ sát sanh, hướng thượng
đối với người sát sanh,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                327

– con người từ bỏ lấy của không cho, hướng
thượng đối với người lấy của không cho
– ... (như trên)...
– con người không nhiễm thế tục, không co
hấp tư kiến, tánh dễ hành xả, hướng
thượng đối với người nhiễm thế tục, co
hấp tư kiến, tánh khó hành xả.
Này Cunda, con người tự mình bị rơi vào bùn
lầy có thể kéo lên một người bị rơi vào bùn lầy, sự
tình ấy không thể xảy ra.

Này Cunda, con người tự mình không rơi vào bùn lầy, có thể kéo lên một người bị rơi vào bun lầy, sự tình ấy có thể xảy ra.

Này Cunda, con người tự mình không được
nhiếp phục, không được huấn luyện, không được
hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp phục,
huấn luyện và hoàn toàn giải thoát người khác, sự
tình ấy không xảy ra.

Một người được nhiếp phục, được huấn luyện,
được hoàn toàn giải thoát, tự mình có thể nhiếp
phục, huấn luyện, hoàn toàn giải thoát người khác,
sự tình ấy xảy ra.

Cũng vậy, này Cunda:

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 328

– đối với người làm hại, không làm hại đưa
đến hoàn toàn giải thoát;
– đối với con người sát sanh, từ bỏ sát sanh
đưa đến hoàn toàn giải thoát;
– đối với con người lấy của không cho, từ bỏ
lấy của không cho đưa đến hoàn toàn giải
thoát;
– đối với con người không phạm hạnh, sống
phạm hạnh...;
– đối với con người nói láo, từ bỏ nói láo...;
– đối với con người nói hai lưỡi, từ bỏ nói
hai lưỡi...;
– đối với con người ác khẩu, từ bỏ nói ác
khẩu...;
– đối với con người nói phù phiếm, từ bỏ nói
phù phiếm...;
– đối với con người có tham dục, không
tham dục...;
– đối với con người có sân tâm, không sân
tâm...;
– đối với con người có tà kiến, chánh kiến...;
– đối với con người có tà tư duy, chánh tư
duy...;

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               329

– đối với con người có tà ngữ, chánh ngữ...;
– đối với con người có tà nghiệp, chánh
nghiệp...;
– đối với con người có tà mạng, chánh
mạng...;
– đối với con người có tà tinh tấn, chánh
tinh tấn...;
– đối với con người có tà niệm, chánh
niệm...;
– đối với con người có tà định, chánh
định...;
– đối với con người có tà trí, chánh trí...;
– đối với con người có tà giải thoát, chánh
giải thoát...;
– đối với con người bị hôn trầm thụy miên
chi phối, không bị hôn trầm thụy miên chi
phối...;
– đối với con người trạo hối, không trạo
hối...;
– đối với con người nghi hoặc, không nghi
hoặc...;
– đối với con người phẫn nộ, không phẫn
nộ...;

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  330

– đối với con người oán hận, không oán
hận...;
– đối với con người hư ngụy, không hư
ngụy...;
– đối với con người não hại, không não
hại...;
– đối với con người tật đố, không tật đố...;
– đối với con người xan tham, không xan
tham...;
– đối với con người man trá, không man
trá...;
– đối với con người khi cuống, không khi
cuống...;
– đối với con người ngoan cố, không ngoan
cố... cấp tháo... mạn...;
– đối với con người quá mạn, không quá
mạn...;
– đối với con người khó nói, dễ nói...;
– đối với con người ác hữu, thiện hữu...;
– đối với con người phóng dật, không phóng
dật...;
– đối với con người bất tín, tín tâm...;
– đối với con người không xấu hổ, có xấu

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               331

hổ...;
– đối với con người không sợ hãi, có sợ
hãi...;
– đối với con người nghe ít, nghe nhiều...;
– đối với con người biếng nhác, siêng
năng...;
– đối với con người thất niệm, an trú niệm...;
– đối với con người liệt tuệ, thành tựu trí
tuệ...;
– đối với con người nhiễm thế tục, co hấp tư
kiến, tánh khó hành xả, không nhiễm thế
tục, không co hấp tư kiến, tánh dễ hành xả,
đưa đến hoàn toàn giải thoát.
Này Cunda, như vậy Ta đã giảng PHÁP MÔN
ĐOẠN GIẢM, đã giảng PHÁP MÔN KHỞI TÂM, đã
giảng PHÁP MÔN ĐỐI TRỊ, đã giảng PHÁP MÔN
HƯỚNG THƯỢNG, đã giảng PHÁP MÔN GIẢI
THOÁT HOÀN TOÀN.

Này Cunda, những gì bậc Đạo Sư phải làm, vì hạnh phúc, vì lòng thương tưởng đệ tử, những việc ấy Ta đã làm, vì lòng thương tưởng cho các Người. Này Cunda, đây là những gốc cây, đây là những nhà không tịnh. Này Cunda, hãy Thiền định, chớ có phóng dật, chớ có hối tiếc về sau. Đó là lời giáo huấn

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   332

của Ta cho các Người.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Mahacunda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                           333

47         Quán sát hậu quả của tham sân si - Kinh BHADDIYA – Tăng II, 184

BHADDIYA – Tăng II, 184

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli tại Mahàvana trong
ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Licchavi Bhaddiya đi đến
Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi
xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Licchavi
Bhaddiya bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con nghe như sau: "Là một nhà
huyễn thuật, Sa-môn Gotama biết được huyễn thuật
lôi cuốn những đệ tử ngoại đạo". Bạch Thế Tôn,
những ai nói như sau: "Sa-môn Gotama là một huyễn
thuật sư, biết được huyễn thuật lôi cuốn những đệ tử
ngoại đạo", những người ấy, bạch Thế Tôn, có phải
nói đúng ý kiến của Thế Tôn, không có xuyên tạc
Thế Tôn với điều không thật. Có phải họ trả lời về
pháp hợp với chánh pháp? Và ai là vị đồng pháp,
theo đồng một quan điểm, không có lý do để chỉ
trích? Bạch Thế Tôn, chúng con không muốn xuyên
tạc Thế Tôn".

2.- Này Bhaddiya,

1.   Chớ có tin vì nghe truyền thuyết;

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                334

2.  Chớ có tin vì theo truyền thống;
3. Chớ có tin vì nghe người ta nói;
4. Chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng;
5. Chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình;
6. Chớ có tin vì đúng theo một lập trường;
7. Chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện;
8. Chớ có tin vì phù hợp với định kiến;
9. Chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền;
10. Chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của
mình.

Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ
như sau: "Các pháp này là bất thiện; các pháp này là
có tội; các pháp này là bị người có trí chỉ trích; các
pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến
bất hạnh và khổ đau", thời này Bhaddiya, Ông hãy
từ bỏ chúng!

3. Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya! Lòng tham khi khởi lên trong một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?

- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.

- Người này có tham, này Bhaddiya, bị tham chinh phục, tâm mất tự chủ, giết loài hữu tình, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  335

khác cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

4. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, lòng sân
… lòng si … lòng hung bạo khi khởi lên trong một
nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh
phúc hay bất hạnh cho người ấy?

- Bất hạnh, bạch Thế Tôn.

- Người có lòng hung bạo, này Bhaddiya, bị hung bạo chinh phục, tâm mất tự chủ, giết loài hữu tình, lấy của không cho, đi đến vợ người, nói láo, khích lệ người khác cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy bất hạnh đau khổ lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

5. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, các pháp này là thiện hay bất thiện?

- Là bất thiện, bạch Thế Tôn.

- Có tội hay không có tội?

- Có tội, bạch Thế Tôn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 336

- Bị người có trí quở trách hay không bị người có trí quở trách?

- Bị người có trí quở trách, bạch Thế Tôn.

- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đem lại bất hạnh đau khổ không, hay ở đây là như thế nào?

- Được thực hiện, được chấp nhận, chúng đem lại bất hạnh đau khổ. Ở đây, đối với chúng con là như vậy.

6.- Như vậy, này Bhaddiya, điều ta vừa nói với các Ông: "chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa- môn là bậc Đạo sư của mình. Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ như sau: "Các pháp này là bất thiện; các pháp này là có tội; các pháp này là bị người có trí chỉ trích; các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến bất hạnh và khổ đau", thời này Bhaddiya, Ông hãy từ bỏ chúng!". Như vậy, đã được nói lên, chính do duyên này được nói lên như vậy.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  337

7. Này Bhaddiya, chớ có tin vì nghe truyền thuyết …
chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc Đạo sư của mình.
Nhưng này Bhaddiya, khi nào ông tự mình biết rõ
như sau: "Các pháp này là thiện; các pháp này không
có tội; các pháp này là không bị người có trí chỉ trích;
các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận, đưa
đến hạnh phúc an lạc", thời này Bhaddiya, Ông hãy
chứng đạt và an trú.

8. Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya! Không tham khi khởi lên trong một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại hạnh phúc hay bất hạnh?

- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.

- Người này không tham, này Bhaddiya, không bị
tham chinh phục, tâm không mất tự chủ, không giết
loài hữu tình, không lấy của không cho, không đi đến
vợ người, không nói láo, không khích lệ người khác
cùng làm như vậy, như vậy có làm cho người ấy hạnh
phúc an lạc lâu dài hay không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

9. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, không sân
… không si … không hung bạo khi khởi lên trong
một nội tâm người nào, khởi lên như vậy là đưa lại
hạnh phúc hay bất hạnh cho người ấy?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    338

- Hạnh phúc, bạch Thế Tôn.

- Người này không có lòng hung bạo, này Bhaddiya,
không bị lòng hung bạo chinh phục, tâm không mất
tự chủ, không giết loài hữu tình, không lấy của không
cho, không đi đến vợ người, không nói láo, không
khích lệ người khác cùng làm như vậy, như vậy có
làm cho người ấy hạnh phúc an lạc lâu dài hay
không?

- Thưa có, bạch Thế Tôn.

10. - Ông nghĩ như thế nào, này Bhaddiya, các pháp này là thiện hay bất thiện?

- Là thiện, bạch Thế Tôn.

- Có tội hay không có tội?

- Không có tội, bạch Thế Tôn.

- Bị người có trí quở trách hay không bị người có trí quở trách?

- Không bị người có trí quở trách, bạch Thế Tôn.

- Nếu được thực hiện, được chấp nhận, có đem lại hạnh phúc an lạc không, hay ở đây là thế nào?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 339

- Được thực hiện, được chấp nhận, chúng đem lại hạnh phúc an lạc. Ở đây, đối với chúng con là như vậy.

11.- Như vậy, này Bhaddiya, điều ta vừa nói với các Ông: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng; chớ có tin vì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì vị Sa- môn là bậc Đạo sư của mình. Nhưng này Bhaddiya, khi nào tự mình ông biết rõ như sau: "Các pháp này là thiện; các pháp này là không có tội; các pháp này được người có trí tán thán; các pháp này nếu được thực hiện và chấp nhận đưa đến hạnh phúc và an lạc", thời này Bhaddiya, Ông hãy chứng đạt và an trú. Điều này đã được nói lên, chính do duyên này được nói lên như vậy.

12. Này Bhaddiya, tất cả những bậc Chân nhân tịch tịnh ở đời, khích lệ đệ tử như sau: "Hãy đến, này bạn!

- Hãy nhiếp phục tham, hãy sống nhiếp phục tham! Do sống nhiếp phục tham, bạn sẽ không làm nghiệp do tham sanh, về thân, về lời, về ý!

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  340

- Hãy nhiếp phục sân! Hãy sống nhiếp phục sân!
Do sống nhiếp phục sân, bạn sẽ không làm
nghiệp do sân sanh, về thân, về lời, về ý!
- Hãy nhiếp phục si! Hãy sống nhiếp phục si! Do
sống nhiếp phục si, bạn sẽ không làm nghiệp
do si sanh, về thân, về lời, về ý!
- Hãy nhiếp phục hung bạo! Hãy sống nhiếp
phục hung bạo! Do sống nhiếp phục hung bạo,
bạn sẽ không làm nghiệp do hung bạo sanh, về
thân, về lời, về ý!".

13. Khi được nói như vậy, Bhaddiya người Licchavi bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

- Này Bhaddiya, Ta có nói với Ông như sau: "Hãy đến, này Bhaddiya; hãy đến làm đệ tử của Ta, này Bhaddiya! Ta sẽ là Đạo sư (của Ông)" không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

- Như vậy, này Bhaddiya, những Sa-môn, Bà-la-môn nói như sau, tuyên bố như sau, những vị ấy là không thiện, trống không, nói láo, xuyên tạc với điều không

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 341

thật: "Là một nhà huyễn thuật, Sa-môn Gotama biết được huyễn thuật lôi cuốn những đệ tử ngoại đạo!".

- Bạch Thế Tôn, hiền thiện là huyễn thuật dụ dỗ này.
Bạch Thế Tôn, hiền lành là huyễn thuật dụ dỗ này.
Con mong rằng, bạch Thế Tôn, các bà con huyết
thống thân ái của con được huyễn thuật dụ dỗ này dụ
dỗ. Như vậy, những bà con huyết thống của con tất
cả được hạnh phúc an lạc lâu dài! Bạch Thế Tôn, nếu
tất cả những người Sát-đế-lỵ được huyễn thuật dụ dỗ
này cám dỗ, tất cả các Sát-đế-lỵ được hạnh phúc an
lạc trong một thời gian dài! Bạch Thế Tôn, nên tất cả
người Bà-la-môn … tất cả người Phệ xá … tất cả Thủ
đà được huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, tất cả các
Thủ đà ấy được hạnh phúc an lạc trong một thời gian
dài!

- Như vậy là phải, này Bhaddiya! Như vậy là phải,
này Bhaddiya! Này Bhadiya, nếu tất cả những người
Sát-đế-lỵ được huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, tất cả
các Sát-đế-lỵ được hạnh phúc an lạc trong một thời
gian dài! Này Bhàddiya, nếu cả người Bà-la-môn …
tất cả người Phệ xá … tất cả mọi người Thủ đà được
cám dỗ (với sự dụ dỗ này) để đoạn tận các pháp bất
thiện, để đầy đủ các pháp thiện, như vậy tất cả các
Thủ đà được hạnh phúc an lạc trong một thời gian
dài!

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 342

Này Bhaddiya, nếu thế giới cùng với chư Thiên,
Màra, Phạm thiên, với quần chúng Sa-môn, Bà-la-
môn, chư Thiên và loài Người được huyễn thuật dụ
dỗ này cám dỗ, để đoạn tận các pháp bất thiện, để
đầy đủ các pháp thiện, như vậy chúng được hạnh
phúc an lạc trong một thời gian dài!

Này Bhaddiya, nếu các cây sala to lớn này được
huyễn thuật dụ dỗ này cám dỗ, để đoạn tận các pháp
bất thiện, để đầy đủ các pháp thiện, như vậy tất cả
cây sala to lớn này được hạnh phúc an lạc trong một
thời gian dài nếu chúng có thể suy nghĩ được, còn
nói gì với con người!

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               343

48    Ta giết hại người ấy - Kinh KESI – Tăng II, 26

KESI – Tăng II, 26

1. Rồi Kesi, người đánh xe điều phục ngựa đi đến
Thế tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế tôn rồi ngồi xuống
một bên. Thế tôn nói với Kesi, người đánh xe điều
phục ngựa đang ngồi một bên:

2. - Này Kesi, Ông là người đánh xe điều phục ngựa, có chế ngự. Và này Kesi, Ông nhiếp phục ngựa như thế nào?

- Bạch Thế tôn, con nhiếp phục ngựa đáng được điều
phục với lời nói mềm mỏng; con nhiếp phục ngựa
đáng được điều phục với lời thô ác; con nhiếp phục
ngựa đáng được điều phục với lời nói mềm mỏng và
thô ác.

- Này Kesi, nếu con ngựa đáng được điều phục
không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng, không
chịu nhiếp phục với lời nói thô ác, không chịu nhiếp
phục với lời nói mềm mỏng và thô ác, thời Ông làm
gì với con ngựa ấy?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                344

- Bạch Thế Tôn, nếu con ngựa đáng được điều phục không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng, không chịu nhiếp phục với lời nói thô ác, không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng và thô ác của con, thời bạch Thế Tôn, con giết nó. Vì sao? Vì mong rằng nó không làm mất danh dự cho gia đình thầy của con!

Nhưng bạch Thế Tôn, Thế Tôn là bậc Vô thượng,
đánh xe điều ngự những ai đáng được điều ngự, như
thế nào Thế Tôn nhiếp phục những ai đáng được điều
phục?

3 - Này Kesi, Ta nhiếp phục người đáng được nhiếp
phục với lời nói mềm mỏng, Ta nhiếp phục với lời
nói cứng rắn, Ta nhiếp phục với lời nói vừa mềm
mỏng, vừa cứng rắn.

 Tại đây, này Kesi, đây là với lời nói mềm mỏng:

- Đây là thân làm thiện, đây là quả báo thân làm
thiện.
- Đây là lời nói thiện, đây là quả báo lời nói
thiện.
- Đây là ý nghĩ thiện, đây là quả báo ý nghĩ thiện.
- Đây là chư thiên. Đây là loài Người.

 Tại đây, này Kesi, đây là với lời nói cứng rắn:

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  345

- Đây là thân làm ác, đây là quả báo thân làm ác.
- Đây là lời nói ác, đây là quả báo lời nói ác.
- Đây là ý nghĩ ác, đây là quả báo ý nghĩ ác.
- Đây là địa ngục. Đây là loài bàng sanh. Đây là
loại ngạ quỷ.

 Tại đây, này Kesi, đây là lời nói vừa mềm mỏng vừa cứng rắn:

- Đây là thân làm thiện, đây là quả báo thân làm
thiện.
- Đây là thân làm ác, đây là quả báo thân làm ác.
- Đây là lời nói thiện, đây là quả báo lời nói
thiện.
- Đây là lời nói ác, đây là quả báo lời nói ác.
- Đây là ý nghĩ thiện, đây là quả báo ý nghĩ thiện.
- Đây là ý nghĩ ác, đây là quả báo ý nghĩ ác.
- Đây là chư Thiên. Đây là loài Người.
- Đây là địa ngục. Đây là loài bàng sanh. Đây là
ngạ quỷ.

 Bạch Thế Tôn, nếu người đáng được điều phục
không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng của
Thế Tôn, không chịu nhiếp phục với lời nói cứng
rắn, không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng
và cứng rắn, thời Thế Tôn làm gì với người ấy?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 346

- Này Kesi, nếu người đáng được điều phục không
chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng của Ta, không
chịu nhiếp phục với lời nói cứng rắn, không chịu
nhiếp phục với lời nói vừa mềm mỏng vừa cứng rắn,
này Kesi, thời Ta giết hại người ấy!

4. - Nhưng bạch Thế Tôn, sát sanh không xứng đáng với Thế Tôn. Tuy vậy, Thế Tôn nói: "Này Kesi, Ta giết hại người ấy".

- Thật vậy, này Kesi, sát sanh không xứng đáng với
Như Lai. Nhưng người đáng được điều phục ấy
không chịu nhiếp phục với lời nói mềm mỏng, không
chịu nhiếp phục với lời nói cứng rắn, không chịu
nhiếp phục với lời nói mềm mỏng và cứng rắn, Như
Lai nghĩ rằng người ấy không xứng đáng để được nói
đến, để được giáo giới. Và các vị đồng Phạm hạnh
có trí nghĩ rằng người ấy không xứng đáng để được
nói đến, để được giáo giới. Bị giết hại, này Kesi là
con người này, trong giới luật của bậc Thánh, bị Như
Lai nghĩ rằng không đáng được nói đến, không đáng
được giáo giới, bị các vị đồng Phạm hạnh có trí nghĩ
rằng không đáng được nói đến, không đáng được
giáo giới.

- Bạch Thế Tôn, người ấy bị bậc Thiện Thệ giết hại là người nào bị Như Lai nghĩ rằng không xứng đáng được nói đến, không xứng đáng được giáo giới, bị

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                347

các vị đồng Phạm hạnh có trí nghĩ rằng không đáng
được nói đến, không đáng được giáo giới. Thật vi
diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế
Tôn! … bắt đầu từ nay, mong Thế Tôn nhận con làm
đệ tử cư sĩ, cho đến mạng chung, con trọn đời quy
ngưỡng.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                348

49    Ta thuyết về hành động và không hành động - Kinh ĐẤT – Tăng I, 118

ĐẤT – Tăng I, 118
------------------------
3. Rồi một Bà-la-môn đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm,
sau khi nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi
thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Bà-la-môn
ấy nói với Thế Tôn:
- Tôn giả Gotama đã nói gì, đã thuyết gì?
- Này Bà-la-môn, Ta thuyết về hành động và Ta
thuyết về không hành động.
- Như thế nào, Tôn giả Gotama thuyết về hành động
và thuyết về không hành động?
 Ta thuyết không hành động, đối với thân làm
ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác. Ta thuyết không
hành động đối với nhiều loại pháp ác, bất
thiện.
 Ta thuyết hành động, đối với thân làm thiện,
miệng nói thiện, ý nghĩ thiện. Ta thuyết hành
động đối với nhiều loại pháp thiện.
Như vậy, này Bà-la-môn, Ta thuyết về hành động và
Ta thuyết về không hành động.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                349

- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama … từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng. -------------------------

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                            350

50      Thiện - 6 pháp an lạc ngay hiện tại và tiến tới lậu tận - Kinh LẠC HỶ – Tăng III, 243

LẠC HỶ –Tăng III, 243

1. - Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
ngay trong hiện tại sống với nhiều lạc hỷ, đối với vị
ấy nguyên nhân đã được hình thành để đoạn trừ các
lậu hoặc.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo:
- Tỷ-kheo ưa thích pháp,
- Ưa thích tu tập,
- Ưa thích đoạn trừ,
- Ưa thích viễn ly,
- Ưa thích không có sân hận,
- Ưa thích không có hý luận.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
ngay trong hiện tại sống với nhiều lạc hỷ, đối với vị
ấy, nguyên nhân đã được hình thành để đoạn trừ các
lậu hoặc.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 351

THIỆN VÀ BẤT THIỆN   352

51      Thiện - 6 pháp đưa đến tăng trưởng trong các thiện pháp - Kinh LỚN MẠNH – Tăng III, 244

LỚN MẠNH –Tăng III, 244

1. - Thành tựu sáu pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không bao lâu chứng đạt sự lớn mạnh, sự tăng trưởng
trong các thiện pháp.
Thế nào là sáu?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
- Tỷ-kheo nhiều ánh sáng,
- Nhiều quán hạnh,
- Nhiều hoan hỷ,
- Nhiều không tự bằng lòng,
- Không từ bỏ gánh nặng đối với các thiện pháp,
- Đi thẳng đến bờ kia.
Thành tựu sáu pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không bao lâu chứng đạt sự lớn mạnh, sự tăng trưởng
trong các thiện pháp.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               353

52    Thiện - Không phóng dật là tối thượng.. - Kinh KHÔNG PHÓNG DẬT – Tăng IV, 263

KHÔNG PHÓNG DẬT – Tăng IV, 263

1. Này các Tỷ-kheo, cho đến các loài hữu tình không chân, hay hai chân, hay nhiều chân, hay có sắc, hay không sắc, hay có tưởng, hay không tưởng, hay phi tưởng phi phi tưởng. Như Lai được gọi là tối thượng giữa họ, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những thiện
pháp nào, tất cả những pháp ấy lấy không phóng
dật làm căn bản, lấy không phóng dật làm chỗ quy
tụ, không phóng dật được gọi là tối thượng trong các
pháp ấy.

2. Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những dấu chân
của các loại chúng sanh bộ hành nào, tất cả đều hội
tập trong chân con voi và chân con voi được gọi là
tối thượng trong tất cả loại chân, tức là về phần to
lớn. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những
thiện pháp nào, tất cả chúng lấy không phóng dật làm
căn bản, lấy không phóng dật làm chỗ quy tụ, không
phóng dật được gọi là tối thượng trong tất cả thiện
pháp.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                354

Ví như, các đòn tay nào của một ngôi nhà có nóc
nhọn, tất cả đều đi đến mái nhọn, hướng đến mái
nhọn, quy tụ vào mái nhọn. Mái nhọn đối với chúng
được gọi là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo,
phàm có những thiện pháp nào, tất cả chúng lấy
không phóng dật làm căn bản, lấy không phóng dật
làm chỗ quy tụ, không phóng dật được gọi là tối
thượng trong tất cả thiện pháp.

Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những loại rể
hương nào, loại mủ keo đen được gọi là tối thượng.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có hững thiện
pháp nào.. trong tất cả các thiện pháp.

Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những loại lõi
hương nào, loại chiên-đàn đỏ được gọi là tối
thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những
thiện pháp nào... trong tất cả thiện pháp.

Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những loại hương
nào, vũ quý hoa được gọi là tối thượng. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, phàm có những thiện pháp nào...
trong tất cả thiện pháp.

Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có những tiểu vương nào, tất cả đều tùy thuộc vua Chuyển luân vương. Chuyển luân vương đối với họ được gọi là tối

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              355

thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những thiện pháp nào... trong tất cả thiện pháp.

Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm ánh sáng của bất loại
sao nào, tất cả đều không bằng một phần mười sáu
ánh sáng của mặt trăng. Ánh sáng mặt trăng đối với
chúng được gọi là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, phàm có những thiện pháp nào... trong tất cả
thiện pháp.

Ví như, này các Tỷ-kheo, vào mùa thu, khi hư không mở rộng, không có mây mù, mặt trời vươn thẳng lên trời, quét sạch mọi tối tăm trên trời, chói sáng, rực sáng, bừng sáng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những thiện pháp nào... trong tất cả thiện pháp.

Ví như, này các Tỷ-kheo, phàm có con sông ấy lớn
nào, ví như sông Hằng, sông Aciravatì, sông
Sarabhù, sông Maihì, tất cả con sông ấy đều đi đến
biển, hướng đến biển, thuận xuôi về biển, hướng
nhập vào biển, biển lớn được gọi là tối thượng với
chúng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có những
thiện pháp nào, tất cả những pháp ấy không
phóng dật làm căn bản, lấy không phóng dật làm
chỗ quy tụ, không phóng dật được gọi là tối
thượng trong các pháp ấy.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 356

53    Thiện - Thiện bạn hữu có tầm quan trọng ntn - Kinh NHỮNG NGƯỜI BẠN – Tăng III, 228

NHỮNG NGƯỜI BẠN –Tăng III, 228

1. - Thật vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy, là ác
thân hữu, ác bằng hữu, ác bạn bè, thân cận, hầu hạ,
tôn kính ác thân hữu, chấp nhận tà kiến của họ, sẽ
làm cho viên mãn hành trì pháp, sự kiện này không
xảy ra.
 Không viên mãn hành trì pháp, sẽ có thể làm cho
viên mãn hữu học pháp, sự kiện này không xảy ra.
 Không viên mãn hữu học pháp, sẽ viên mãn các
giới luật, sự kiện này không xảy ra.
 Không viên mãn các giới luật, sẽ từ bỏ dục tham,
sắc tham, hay vô sắc tham, sự kiện này không xảy
ra
2. Thật vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy, là thiện
thân hữu, thiện bằng hữu, thiện bạn bè, thân cận, hầu
hạ, tôn kính thiện thân hữu, chấp nhận chánh kiến
của họ, sẽ làm cho viên mãn hành trì pháp, sự kiện
này có thể xảy ra.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 357

 Sau khi viên mãn hành trì pháp, sẽ có thể làm cho
viên mãn hữu học pháp, sự kiện này có thể xảy ra.
 Sau khi làm cho viên mãn hữu học pháp, sẽ làm
cho viên mãn các giới luật, sự kiện này có xảy ra.
 Sau khi làm cho viên mãn các giới luật sẽ từ bỏ
dục tham, sắc tham, hay vô sắc tham, sự kiện này
có xảy ra.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                358

54      Thiện - Thiện bạn hữu là thức ăn cho Giới đức - Kinh KHẢ LẠC – Tăng IV, 418

KHẢ LẠC – Tăng IV, 418

1. - Có mười pháp này khả lạc, khả hỷ, khả ý, khó tìm được ở đời.

2. Thế nào là mười?

1.     Tài sản khả lạc, khả hỷ, khả ý, khó tìm được ở
đời.
2. Dung sắc...
3. Không bệnh...
4. Các giới đức...
5. Phạm hạnh...
6. Các bạn bè...
7. Nhiều trí....
8. Trí tuệ…
9. Các pháp...
10. Thiên giới, khả lạc, khả hỷ, khả ý khó tìm được
ở đời.

Này các Tỷ-kheo, mười pháp khả lạc, khả lạc, khả hỷ, khả này khó tìm ở đời.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    359

 Này các Tỷ-kheo, đối với mười pháp khả lạc, khả hỷ, khả ý khó tìm được ở này, mười pháp là những chướng ngại.

1.  Thụ động và không hăng hái là chướng ngại
cho tài sản.
2. Không trang sức, không tô điểm là chướng
ngại cho dung sắc.
3. Hành động không thích ứng là chướng ngại
cho không bệnh.
4. Ác bằng hữu là chướng ngại cho giới đức.
5. Không chế ngự các căn là chướng ngại cho
Phạm hạnh.
6. Lừa dối là chướng ngại cho các bạn bè.
7. Không học tập là chướng ngại cho nhiều trí.
8. Không nghe, không hỏi là chướng ngại cho trí
tuệ.
9. Không có chú tâm, không có quán sát là
chướng ngại cho các pháp.
10. Tà hạnh là chướng ngại cho Thiên giới.

Này các Tỷ-kheo, đối với mười khả lạc, khả hỷ, khả ý khó tìm ở đời này, mười pháp này là những chướng ngại.

 Này các Tỷ-kheo, đối với mười pháp khả lạc, khả hỷ, khả ý khó tìm được ở đời này, mười pháp là những thức ăn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              360

1.  Không thụ động, hăng hái là món ăn cho các
tài sản.
2. Trang sức, tô điểm là món ăn cho dung sắc.
3. Hành động thích ứng là món ăn cho không
bệnh.
4. Bạn bè với thiện là thức ăn cho các giới đức.
5. Chế ngự các căn là thức ăn cho Phạm hạnh.
6. Không có lừa dối là thức ăn cho các bạn bè.
7. Học tập là thức ăn cho nhiều trí.
8. Khéo nghe, biết hỏi là thức ăn cho trí tuệ.
9. Chú tâm quán sát là thức ăn cho các pháp.
10. Chánh hạnh là thức ăn cho Thiên giới.

Này các Tỷ-kheo, đối với mười pháp khả lạc, khả hỷ, khả ý khó tìm được ở đời này, mười pháp này là những thức ăn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               361

55    Thiện - Thiện nhân -                   Kinh Khomadusa – Tương I, 404

Khomadusa – Tương I, 404

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở giữa dân chúng Sakka, tại thị trấn của dân chúng Sakka tên là Khomadussa.

2) Rồi Thế Tôn vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát, đi vào thị trấn Khomadussa để khất thực.

3) Lúc bấy giờ các Bà-la-môn gia chủ ở Khomadussa đang tụ họp tại hội trường để giải quyết một vài vấn đề và trời đang mưa nhỏ hột.

4) Rồi Thế Tôn đi đến hội trường ấy.

5) Các Bà-la-môn gia chủ ở Khomadussa thấy Thế Tôn từ xa đi đến.

6) Thấy vậy, họ bèn nói:

- Những Sa-môn đầu trọc ấy là ai? Và họ có thể biết gì về quy tắc của hội trường?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                362

7) Rồi Thế Tôn nói lên bài kệ với các Bà-la-môn gia chủ ở Khomadussa:

Không thể có hội trường,
Nếu không có thiện nhân.
Không thể có thiện nhân,
Nếu không nói đúng pháp.
Những ai đã đoạn trừ,
Cả tham, sân và ái,
Nói lên lời đúng pháp,
Họ mới thật thiện nhân.

8) Khi được nghe nói vậy, các Bà-la-môn gia chủ ở Khomadussa bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu
thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama như người
dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi
bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc
hướng, đem ánh sáng vào trong bóng tối để những ai
có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã
được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương tiện trình
bày, giải thích. Chúng con xin quy y Thế Tôn
Gotama, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng. Mong
Tôn giả Gotama nhận chúng con làm đệ tử cư sĩ, từ
nay cho đến mạng chung, chúng con trọn đời quy
ngưỡng.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               363

THIỆN VÀ BẤT THIỆN   364

56      Thiện - Thân hành niệm là bao gồm tất cả các thiện pháp - Kinh PHẨM THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 88

PHẨM THIỀN ĐỊNH – Tăng I, 88

1-70.

1. - Như một ai, này các Tỷ-kheo, với tâm biến mãn
cùng khắp biển lớn, có thể bao gồm tất cả các con
sống bé nhỏ đổ vào biển cả. Cũng vậy, này các Tỷ-
kheo, ai tu tập, làm cho sung mãn Thân hành niệm,
cũng bao gồm tất cả thiện pháp, gồm những pháp
thuộc về Minh phần.

2-8. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, được tu tập,
được làm cho sung mãn, đưa đến cảm hứng lớn, lợi
ích lớn, an ổn lớn khỏi các khổ ách, chánh niệm tỉnh
giác, đưa đến chứng đắc tri kiến, đưa đến hiện tại lạc
trú, đưa đến chứng ngộ quả minh và giải thoát. Một
pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Đây là một
pháp, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho
sung mãn, đưa đến cảm hứng lớn … đưa đến chứng
ngộ quả minh và giải thoát.

9-12. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, thân được khinh an, tâm

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  365

được khinh an, tầm tứ được tịnh chỉ, toàn bộ các
pháp thuộc về minh phần đi đến tu tập, làm cho viên
mãn. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm.
Khi tu tập, làm cho sung mãn một pháp này, thân
được khinh an, tâm được khinh an, tầm và tứ được
chỉ tịnh, toàn bộ các pháp thuộc về minh phần đi đến
tu tập, được làm cho viên mãn.

13. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập,
được làm cho sung mãn, các pháp bất thiện chưa
sanh không sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh
bị đoạn tận. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành
niệm. Khi tu tập, khi làm cho sung mãn một pháp
này, này các Tỷ-kheo, các pháp bất thiện chưa sanh
… bị đoạn tận.

14-15. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh, đưa đến tăng trưởng, quảng đại. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi tu tập, khi làm cho sung mãn một pháp này, này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh … đưa đến tăng trưởng, quảng đại.

16-21. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, vô minh được đoạn tận, minh sanh khởi, ngã mạn được đoạn tận, các tùy miên được nhổ sạch, các kiết sử bị đoạn tận. Một

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                366

pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi một pháp này được tu tập, được làm cho sung mãn, vô minh bị đoạn tận… các kiết sử bị đoạn tận.

22-23. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự phân tích
của trí tuệ, đưa đến Niết-bàn không có chấp thủ. Một
pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi một
pháp này được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa
đến sự phân tích… không có chấp thủ.

24-26. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự thông đạt
của nhiều giới, sự thông đạt của nhiều giới sai biệt,
sự vô ngại giải của nhiều giới. Một pháp ấy là gì?
Chính là thân hành niệm. Khi một pháp này được
tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự thông đạt
… sự vô ngại giải của nhiều giới.

27-30. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu
tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự chứng ngộ
quả Dự lưu, đưa đến sự chứng ngộ quả Nhất lai, đưa
đến sự chứng ngộ quả Bất lai, đưa đến sự chứng ngộ
quả A-la-hán. Một pháp ấy là gì? Chính là thân
hành niệm. Khi một pháp này được tu tập, được làm
cho sung mãn, đưa đến sự chứng ngộ quả Dự lưu …
quả A-la-hán.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 367

31-46. Có một pháp, này các Tỷ-kheo, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự chứng đắc trí tuệ, đưa đến sự tăng trưởng trí tuệ, đưa đến quảng đại trí tuệ, đưa đến đại trí tuệ, đưa đến trí tuệ rộng rãi, đưa đến quảng đại trí tuệ, đưa đến thâm sâu trí tuệ, đưa đến vô song trí tuệ, đưa đến vô hạn trí tuệ, đưa đến nhiều trí tuệ, đưa đến trí tuệ nhanh lẹ, đưa đến trí tuệ nhẹ nhàng, đưa đến trí tuệ hoan hỷ, đưa đến trí tuệ tốc hành, đưa đến trí tuệ sắc sảo, đưa đến trí tuệ thể nhập. Một pháp ấy là gì? Chính là thân hành niệm. Khi một pháp này được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến sự chứng đắc trí tuệ… đưa đưa đến trí tuệ thể nhập.

--------------------

47-48. Những vị này không hưởng được bất tử, này
các Tỷ-kheo, là những vị không thực hiện thân hành
niệm. Những vị này hưởng được bất tử, này các Tỷ-
kheo, là những vị thực hiện thân hành niệm.

49-50. Những vị này không chia sẻ bất tử, này các
Tỷ-kheo, là những vị không chia sẻ thân hành niệm.
Những vị này chia sẻ bất tử, này các Tỷ-kheo, là
những vị chia sẻ thân hành niệm.

51-52. Bất tử bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo, đối với những ai đoạn tận thân hành niệm. Bất tử không bị

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  368

đoạn tận, này các Tỷ-kheo, đối với những ai không đoạn tận thân hành niệm.

53-54. Bất tử bị khiếm khuyết, này các Tỷ-kheo, đối
với những ai khiếm khuyết thân hành niệm. Bất tử
được viên thành, này các Tỷ-kheo, đối với những ai
viên thành thân hành niệm.

55-56. Bất tử bị xao lãng bỏ phế, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai bỏ phế thân hành niệm. Bất tử
không bị xao lãng bỏ phế, này các Tỷ-kheo, đối với
những ai không bỏ phế thân hành niệm.

57-58. Bất tử bị vong thất, này các Tỷ-kheo, đối với
những ai vong thất thân hành niệm. Bất tử không bị
vong thất, này các Tỷ-kheo, đối với những ai không
vong thất thân hành niệm.

59-60. Bất tử không được thực hiện, này các Tỷ-
kheo, đối với những ai không thực hiện thân hành
niệm. Bất tử được thực hiện, này các Tỷ-kheo, đối
với những ai thực hiện thân hành niệm.

61-62. Bất tử không được tu tập, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai không tu tập thân hành niệm. Bất tử
được tu tập, này các Tỷ-kheo, đối với những ai tu tập
thân hành niệm.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 369

63-64. Bất tử không được làm cho sung mãn, này các
Tỷ-kheo, đối với những ai không làm cho sung mãn
thân hành niệm. Bất tử được làm cho sung mãn, này
các Tỷ-kheo, đối với những ai làm cho sung mãn
thân hành niệm.

65-66. Bất tử không được thắng tri, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai không thắng tri thân hành niệm. Bất
tử được thắng tri, này các Tỷ-kheo, đối với những ai
thắng tri thân hành niệm.

67-68. Bất tử không được liễu tri, này các Tỷ-kheo,
đối với những ai không liễu tri thân hành niệm. Bất
tử được liễu tri, này các Tỷ-kheo, đối với những ai
liễu tri thân hành niệm.

69-70. Bất tử không được chứng ngộ, này các Tỷ-
kheo, đối với những ai không chứng ngộ thân hành
niệm. Bất tử được chứng ngộ, này các Tỷ-kheo, đối
với những ai chứng ngộ thân hành niệm.

Thế Tôn thuyết như vậy, các vị Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                370

57      Thiện - Toàn bộ đống thiện là 4 niệm xứ - Kinh Đống Thiện – Tương V, 291

Đống Thiện – Tương V, 291

1)...

2) -- Nói đến "Đống thiện", này các Tỷ-kheo, nói
một cách chơn chánh phải nói là bốn niệm xứ. Toàn
bộ đống thiện này, này các Tỷ-kheo, tức là bốn niệm
xứ.

Thế nào là bốn?

3) Ở đây, Tỷ-kheo trú, quán thân trên thân... trú, quán thọ trên các cảm thọ... trú, quán tâm trên tâm... trú, quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời.

4) Nói đến "Đống thiện", này các Tỷ-kheo, nói một
cách chơn chánh phải nói là bốn niệm xứ này. Toàn
bộ đống thiện này, này các Tỷ-kheo, chính là bốn
niệm xứ.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   371

58    Thiện - Tất cả thiện pháp đều tập trung trong 4 Thánh đế - ĐẠI Kinh DỤ DẤU CHÂN VOI – 28 Trung I, 409

ĐẠI KINH DỤ DẤU CHÂN VOI (Mahahatthipadopama suttam) – Bài kinh số 28 – Trung I, 409

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), tại
Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika
(Cấp Cô Độc). Ở đây, Tôn giả Sariputta (Xá-lợi-
phất) gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Hiền giả Tỷ-kheo!

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền giả, ví như tất cả dấu chân của mọi loại động vật đều thâu nhiếp trong dấu chân voi, vì dấu chân này được xem là lớn nhất trong tất cả dấu

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               372

chân về phương diện to lớn. Cũng vậy, chư Hiền giả,
tất cả các Thiện pháp đều tập trung trong Bốn Thánh
đế. Thế nào là trong Bốn Thánh đế? Trong Khổ
Thánh đế, trong Khổ tập Thánh đế, trong Khổ diệt
Thánh đế, trong Khổ diệt đạo Thánh đế.

Chư Hiền, thế nào là Khổ Thánh đế? - Sanh là khổ,
già là khổ, chết là khổ, sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ,
điều gì cầu không được là khổ, tóm lại Năm thủ uẩn
là khổ.

 Chư Hiền, thế nào là Năm thủ uẩn? - Chính là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.

 Chư Hiền, thế nào là sắc thủ uẩn? - Bốn đại và sắc khởi lên từ bốn đại.

 Chư Hiền, thế nào là bốn đại? - Chính là địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới.

 Chư Hiền, thế nào là địa giới? - Có nội địa giới, có ngoại địa giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội địa giới? - Cái gì thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thô phù, kiên cứng, bị chấp thủ, như tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  373

xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách,
phổi, ruột, màng ruột, bao tử, phân, và bất cứ vật
gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thô phù,
kiên cứng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như vậy gọi là
nội địa giới.

Những gì thuộc nội địa giới và những gì thuộc ngoại địa giới đều thuộc về địa giới. Cần phải như thật quán sát địa giới với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật quán sát địa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với địa giới, tâm từ bỏ địa giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi ngoại thủy giới
dao động, trong thời ấy ngoại địa giới bị biến mất.
Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại địa giới xưa ấy
có thể nêu rõ, tánh hủy hoại có thể nêu rõ, tánh đoạn
diệt có thể nêu rõ, tánh biến dịch có thể nêu rõ. Như
vậy còn nói gì đến thân thể yểu thọ do khát ái chấp
thủ này? Ở đây không có gì để có thể nói là tôi, là
của tôi, hay tôi là.

Chư Hiền, nếu có những người khác mắng
nhiếc, chỉ trích, chọc tức, nhiễu não Tỷ-kheo, vị ấy
biết rõ như sau: "Khổ thọ khởi lên nơi tôi, thọ này
thuộc tai xúc chạm, thọ này do nhân duyên, không

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   374

phải không do nhân duyên, do nhân duyên gì? Do
nhân duyên xúc". Vị ấy thấy xúc là vô thường, thấy
thọ là vô thường, thấy tưởng là vô thường, thấy
hành là vô thường, thấy thức là vô thường. Tâm của
vị này hoan hỷ, thích thú, tịnh chỉ, quyết định, tùy
thuộc giới đối tượng.

Chư Hiền, nếu những người khác xử sự với Tỷ- kheo không có hoàn hảo, không có tốt đẹp, không có khả ái, hoặc dùng tay xúc chạm, hoặc dùng đá xúc chạm, hoặc dùng gậy xúc chạm, hoặc dùng gươm xúc chạm, vị ấy tuệ tri như sau: "Sự thể của thân này là như vậy, nên tay có thể xúc chạm, đá có thể xúc chạm, gậy có thể xúc chạm, gươm có thể xúc chạm. Thế Tôn đã dạy như sau trong ví dụ cái cưa: "Chư Tỷ-kheo, nếu có kẻ trộm cướp hạ tiện lấy cái cưa hai lưỡi cắt từng phần tay và chân. Nếu ai ở đây sanh ý phẫn nộ, người ấy không làm đúng lời Ta dạy"... Ta sẽ tinh cần, tinh tấn, không dải đãi. Niệm được an trú không có loạn niệm, thân thể được khinh an, không dao động, tâm được định tỉnh nhất tâm. Nay mặc cho tay xúc chạm thân này, mặc cho đá xúc chạm thân này, mặc cho gậy xúc chạm thân này, mặc cho gươm xúc chạm thân này, lời dạy chư Phật cần phải được thực hành. Chư Hiền, Tỷ-kheo ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 375

trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh:
"Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật
rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có
niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng
như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được
an trú".

Chư Hiền, ví như một người dâu, khi thấy ông
nhạc, bị dao động, bị dao động mạnh. Cũng vậy, chư
Hiền, nếu Tỷ-kheo ấy niệm Phật như vậy, niệm Pháp
như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng
với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao
động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật
không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt
đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp
như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng
với thiện không được an trú". Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo
ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm
Tăng như vậy, và xả tương ưng với thiện được an trú,
thì Tỷ-kheo ấy được hoan hỷ. Chư Hiền, đến mức độ
này, Tỷ-kheo đã làm thật nhiều.

 Chư Hiền, thế nào là thủy giới? -Có nội thủy giới, có ngoại thủy giới.

 Chư Hiền thế nào là nội thủy giới? - Cái gì thuộc về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc nước, thuộc chất

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                376

lỏng, bị chấp thủ, như mật, (viêm đàm dịch) mủ,
máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng,
nước mủ, nước ở khớp xương, nước tiểu, và bất
cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc
nước, thuộc chất lỏng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như
vậy gọi là nội thủy giới.

Những gì thuộc nội thủy giới và những gì thuộc ngoại thủy giới, đều thuộc về thủy giới. Cần phải như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với thủy giới, tâm từ bỏ thủy giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi ngoại thủy giới dao động, nước cuốn trôi làng, cuốn trôi thị trấn, cuốn trôi thành phố, cuốn trôi xứ, cuốn trôi quốc độ. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương hạ thấp một trăm do-tuần, hạ thấp hai trăm do-tuần, hạ thấp ba trăm do-tuần, hạ thấp bốn trăm do-tuần, hạ thấp năm trăm do-tuần, hạ thấp sáu trăm do-tuần, hạ thấp bảy trăm do-tuần. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương dâng cao đến bảy cây ta-la, dâng cao đến sáu cây ta-la, dâng cao đến năm cây ta- la, dâng cao đến bốn cây ta-la, dâng cao đến b ây ta- la, dâng cao đến hai cây ta-la, dâng cao chỉ đến một

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   377

cây ta-la. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển
đại dương cao đến bảy đầu người, dâng cao đến sáu
đầu người, dâng cao đến năm đầu người, dâng cao
đến bốn đầu người, dâng cao đến ba đầu người, dâng
cao đến hai đầu người, dâng cao chỉ đến một đầu
người. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại
dương dâng cao đến nửa thân người, dâng cao chỉ
đến hông, dâng cao chỉ đến đầu gối, dâng cao chỉ đến
gót chân. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển
đại dương không có để thấm ướt đốt ngón chân. Chư
Hiền, tánh vô thường của ngoại thủy giới xưa ấy có
thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu; tánh đoạn diệt
có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể nêu rõ... (như
trên)... và xả tương ứng với thiện được an trú. Chư
Hiền, cho đến mức độ này, vị Tỷ-kheo đã làm thật
nhiều.

 Chư Hiền, thế nào là hỏa giới? - Có nội hỏa giới, có ngoại hỏa giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội hỏa giới? - Cái gì thuộc
về nội thân, thuộc về cá nhân, thuộc lửa, thuộc
chất nóng, bị chấp thủ. Như cái gì khiến cho hâm
nóng, khiến cho hủy hoại, khiến cho thiêu cháy;
cái gì khiến cho những vật được ăn uống, nhai,
nếm, có thể khéo tiêu hóa, hay tất cả những vật gì
khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc lửa,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                378

thuộc chất nóng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như vậy gọi là nội hỏa giới.

Những gì thuộc nội hỏa giới và những gì thuộc ngoại hỏa giới, đều thuộc về hỏa giới. Cần phải như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau khi như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với hỏa giới, tâm từ bỏ hỏa giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi hỏa giới dao
động. Lửa thiêu cháy làng, thiêu cháy thị trấn, thiêu
cháy thành phố, thiêu cháy xứ, thiêu cháy quốc độ.
Lửa cháy cho đến cuối hàng cây cối, cho đến cuối
hàng đường lớn, cho đến cuối hàng chân núi, cho đến
cuối hàng thủy biên, hay cho đến cuối hàng khu đất
khả ái, rồi lửa bị tắt vì không nhiên liệu. Chư Hiền,
một thời xảy ra khi loài người đi kiếm lửa phải dùng
lông gà và dây gân.

Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại hỏa giới
xưa ấy có thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu rõ;
tánh đoạn diệt có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể
nêu rõ... (như trên)... và xả tương ưng với thiện được
an trú. Chư Hiền, cho đến mức độ này, Tỷ-kheo đã
làm thật nhiều.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  379

 Chư Hiền, thế nào là phong giới? - Có nội phong giới, có ngoại phong giới.

 Chư Hiền, thế nào là nội phong giới? Cái gì thuộc
về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió, thuộc động
tánh, bị chấp thủ, như gió thổi lên, gió thổi xuống,
gió trong ruột, gió trong bụng dưới, gió thổi ngang
các chi tiết (tay chân), hơi thở vô, hơi thở ra, và
bất cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân,
thuộc gió, thuộc tánh động, bị chấp thủ. Chư Hiền,
như vậy gọi là nội phong giới.

Những gì thuộc nội phong giới và những gì
thuộc ngoại phong giới đều thuộc về phong giới. Cần
phải như thật quán sát phong giới với chánh trí tuệ
như sau: "Cái này không phải của tôi, cái này không
phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Sau
khi thấy như thật phong giới với chánh trí tuệ như
vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với phong giới, tâm từ bỏ
phong giới.

Chư Hiền, một thời xẩy ra khi ngoại phong giới dao động, gió thổi bay làng, thổi bay thị trấn, thổi bay thành phố, thổi bay xứ, thổi bay quốc độ. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi trong tháng cuối mùa hạ, loài người tìm cầu gió nhờ lá cây ta-la, nhờ cây quạt, và người ta không mong tìm được cỏ tại chỗ có rạch

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  380

nước chảy. Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại phong giới xưa ấy có thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu rõ; tánh đoạn diệt có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể nêu rõ. Như vậy còn nói gì đến thân thể yểu thọ do khát ái chấp thủ này? Ở đây không có gì để có thể nói là tôi, là của tôi, hay tôi là.

Chư Hiền, nếu có những người khác mắng
nhiếc, chỉ trích, chọc tức, nhiễu não Tỷ-kheo, vị ấy
biết rõ như sau: "Khổ thọ khởi lên nơi tôi này thuộc
tai xúc chạm; thọ này do nhân duyên, không phải
không do nhân duyên. Do nhân duyên gì? Do nhân
duyên xúc vậy". Vị ấy thấy xúc là vô thường; vị ấy
thấy thọ là vô thường; vị ấy thấy tưởng là vô thường;
vị ấy thấy hành là vô thường; vị ấy thấy thức là vô
thường; tâm của vị này hoan hỷ, thích thú, tịnh chỉ,
quyết định, tùy thuộc giới đối tượng.

Chư Hiền, nếu những người khác xử sự với Tỷ- kheo, không có hoàn hảo, không có tốt đẹp, không có khả ái, hoặc dùng tay xúc chạm, hoặc dùng đá xúc chạm, hoặc dùng gậy xúc chạm, hoặc dùng gươm xúc chạm, vị ấy biết như sau: "Sự thể của thân này là như vậy nên tay có thể xúc chạm, đá có thể xúc chạm, gậy có thể xúc chạm, gươm có thể xúc chạm". Thế Tôn đã dạy như sau trong ví dụ cái cưa: "Chư Tỷ-kheo, nếu có kẻ trộm cướp hạ tiện lấy cái cưa hai

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 381

lưỡi cắt từng phần tay và chân, nếu ai ở đây sanh ý
phẫn nộ thì người ấy không làm đúng lời ta dạy". Ta
sẽ tinh cần, tinh tấn, không dải đãi, niệm được an
trú, không có loạn niệm, thân thể được khinh an,
không dao động, tâm được định tĩnh nhất tâm. Nay
mặc cho tay xúc chạm thân này, mặc cho đá xúc
chạm, mặc cho gậy xúc chạm, mặc cho gươm xúc
chạm thân này. Lời dạy chư Phật cần phải được thực
hành".

Chư Hiền, Tỷ-kheo ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú". Chư Hiền, ví như một người dâu, khi thấy ông nhạc, bị dao động, bị dao động mạnh. Cũng vậy, chư Hiền, nếu Tỷ-kheo ấy niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: "Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 382

được an trú".

Chư Hiền, nếu Tỷ- Kheo ấy niệm Phật như vậy,
niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, và xả tương
ưng với thiện được an trú. Do vậy, Tỷ-kheo ấy được
hoan hỷ. Chư Hiền, cho đến mức độ này, Tỷ-kheo đã
làm thật nhiều.

Chư Hiền, như một khoảng trống được bao
vây bởi cây gậy, bởi dây leo, bởi cỏ, bởi bùn, được
biết là một nhà ở. Cũng vậy, Chư Hiền, một khoảng
trống được bao vây bởi xương, bởi dây gân, bởi thịt,
bởi da, được biết là một sắc pháp.

 Chư Hiền, nếu nội mắt không bị hư hại, nhưng
ngoại sắc không vào trong tầm mắt, không có
sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần
thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, nếu nội mắt không bị hư hại, ngoại
sắc vào trong tầm mắt, nhưng không có sự quy
tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp
không có hiện khởi.
 Chư Hiền, chỉ khi nào nội mắt không bị hư hại,
ngoại sắc vào trong tầm mắt, có sự quy tụ xúc
chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp có
hiện khởi.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                383

 Bất cứ sắc pháp gì được hiện khởi như vậy đều
quy tụ trong sắc thủ uẩn. Bất cứ cảm thọ gì
được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thọ
thủ uẩn. Bất cứ tưởng gì được hiện khởi như
vậy đều được quy tụ trong tưởng thủ uẩn. Bất
cứ hành gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ
trong hành thủ uẩn. Bất cứ thức gì được hiện
khởi như vậy đều quy tụ trong thức thủ uẩn. Vị
ấy tuệ tri như sau: "Như vậy, như người ta nói,
có sự quy tụ, sự tập hợp, sự hòa hợp của năm
thủ uẩn này. Thế Tôn đã nói như sau: "Ai thấy
được lý duyên khởi, người ấy thấy được pháp.
Ai thấy được pháp, người ấy thấy được lý
duyên khởi". Những pháp này do duyên khởi
lên chính là năm thủ uẩn. Sự tham dục, chấp
trước, tham đắm, mê say trong năm thủ uẩn
này tức là khổ tập. Sự nhiếp phục tham dục, sự
từ bỏ tham dục tức là sự khổ diệt". Cho đến
mức độ này, Chư Hiền, Tỷ-kheo đã làm rất
nhiều.
Chư Hiền, nếu nội tai không bị hư hại... nếu lỗ
mũi không bị hư hại... nếu lưỡi không bị hư hại... nếu
thân không bị hư hại...

 Chư Hiền, nếu nội ý căn không bị hư hại nhưng ngoại pháp không vào trong tầm của ý căn, không có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  384

thức phần thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, nếu nội ý căn không bị hư hại, ngoại
pháp vào trong tầm của ý căn, nhưng không có
sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần
thích hợp không có hiện khởi.
 Chư Hiền, chỉ khi nào nội ý căn không bị hư
hại, ngoại pháp vào trong tầm của ý căn, có sự
quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích
hợp có hiện khởi.
 Bất cứ sắc pháp gì được hiện khởi như vậy đều
quy tụ trong sắc thủ uẩn; bất cứ cảm thọ gì
được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thọ
thủ uẩn; bất cứ tưởng gì được hiện khởi như
vậy đều quy tụ trong tưởng thủ uẩn; bất cứ
hành gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ
trong hành thủ uẩn; bất cứ thức gì được hiện
khởi như vậy đều quy tụ trong thức thủ uẩn. Vị
ấy tuệ tri như sau: "Như vậy, như người ta nói,
có sự quy tụ, sự tập họp, sự hòa hợp của năm
thủ uẩn này. Thế Tôn đã nói như sau: "Ai thấy
được lý duyên khởi, người ấy thấy được pháp;
ai thấy được pháp, người ấy thấy được lý duyên
khởi". Những pháp này do duyên khởi lên
chính là năm thủ uẩn. Sự tham dục, chấp
trước, tham đắm, mê say trong năm thủ uẩn
này tức là khổ tập. Sự nhiếp phục tham dục, sự

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               385

từ bỏ tham dục tức là sự khổ diệt". Cho đến
mức độ này, chư Hiền, Tỷ-kheo đã làm rất
nhiều.
Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-
kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Sariputta dạy.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                               386

59    Thiện pháp bị cắt đứt khi tâm bị lđckdv xâm chiếm và chi phối - Kinh Gốc – Tương II, 417

Gốc – Tương II, 417

1) Sàvatthi.

2) - Khổ lụy, này các Tỷ-kheo, là lợi đắc, cung kính,
danh vọng, thật là đắng cay, ác độc, là chướng ngại
pháp để chứng đạt vô thượng an ổn, khỏi các khổ
ách.

3) Bị lợi đắc, cung kính, danh vọng chi phối, tâm bị xâm chiếm, này các Tỷ-kheo, thiện căn của Devadatta bị cắt đứt.

5) Như vậy khổ lụy, này các Tỷ-kheo, là lợi đắc,
cung kính, danh vọng, thật là đắng cay, ác độc, là
chướng ngại pháp để chứng đạt vô thượng an ổn,
khỏi các khổ ách.

5) Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 387

Pháp – 418tu2

1) Sàvatthi.

2) - Khổ lụy, này các Tỷ-kheo, là lợi đắc, cung kính,
danh vọng, thật là đắng cay, ác độc, là chướng ngại
pháp để chứng đạt vô thượng an ổn, khỏi các khổ
ách.

3) Bị lợi đắc, cung kính, danh vọng chi phối, tâm bị xâm chiếm, này các Tỷ-kheo, thiện pháp của Devadatta bị cắt đứt.

4) Như vậy khổ lụy, này các Tỷ-kheo, là lợi đắc, cung kính, danh vọng...

5) Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 388

60    Thân khẩu ý ác đưa đến hại mình, hại người - Kinh BA PHÁP – Tăng I, 204

BA PHÁP – Tăng I, 204

 Có ba pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến hại
mình, đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai.
Thế nào là ba? Thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác.
Ba pháp này, này các Tỷ-kheo, đưa đến hại mình,
đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai.
 Có ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không đưa đến
hại mình, không đưa đến hại người, không đưa
đến hại cả hai.
Thế nào là ba? Thân làm thiện, miệng nói thiện, ý
nghĩ thiện. Có ba pháp này, này các Tỷ-kheo, không
đưa đến hại mình, không đưa đến hại người, không
đưa đến hại cả hai.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                389

61    Thế nào là người bất thiện sống chung với nhau - Kinh PHẨM NGƯỜI – Tăng I, 144

PHẨM NGƯỜI – Tăng I, 144
--------------------
11. Ta sẽ giảng cho các Thầy, về sự cọng trú của
người bất thiện và sự cọng trú của người thiện. Hãy
nghe và khéo tác ý, ta sẽ nói.
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế tôn nói như
sau:
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự cọng trú của
người bất thiện, và thế nào là người bất thiện cọng
trú với nhau?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị trưởng lão Tỷ-kheo suy
nghĩ như sau:
- "Mong rằng vị trưởng lão không nói với ta, vị
trung niên không nói với ta, vị tân học không
nói với ta, và ta cũng không nói với vị trưởng
lão, ta cũng không nói với vị trung niên, ta cũng
không nói với vị tân học!
- Nếu vị trưởng lão nói với ta, vị ấy nói với ta
với ý muốn làm hại ta, không phải vì hạnh phúc

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  390

cho ta. Ta hãy nói "không" với vị ấy, ta hãy làm
cho vị ấy phật lòng, và nếu thấy vị ấy nói đúng,
ta không có đáp ứng thích hợp.
- Nếu vị trung niên nói với ta….,
- Nếu vị tân học nói với ta, vị ấy nói với ta với ý
muốn làm hại ta, không phải vì hạnh phúc cho
ta. Ta hãy nói "không" với vị ấy, ta hãy làm cho
vị ấy phật lòng, và nếu thấy vị ấy nói đúng, ta
không có đáp ứng thích hợp".
Vị trung niên Tỷ-kheo suy nghĩ như sau …
Vị tân học Tỷ-kheo suy nghĩ như sau ….
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự cọng trú của người
bất thiện và như vậy là người bất thiện cọng trú với
nhau.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự cọng trú của
người thiện và thế nào là người thiện cọng trú với
nhau?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị trưởng lão Tỷ-kheo suy
nghĩ như sau:
- "Mong rằng vị trưởng lão nói với ta, vị trung
niên nói với ta, vị tân học nói với ta, và ta cũng
sẽ nói với vị trưởng lão, ta cũng sẽ nói với vị
trung niên, ta cũng sẽ nói với vị tân học!
- Nếu vị trưởng lão nói với ta, vị ấy nói với ta
với ý muốn hạnh phúc cho ta, không với ý

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  391

muốn làm hại ta. Ta sẽ nói "lành thay" với vị
ấy, ta sẽ không làm cho vị ấy phật lòng, và nếu
thấy vị ấy nói đúng, ta có đáp ứng thích hợp.
- Nếu vị trung niên nói với ta, …
- Nếu vị tân học nói với ta, vị ấy nói với ta với ý
muốn hạnh phúc cho ta, không với ý muốn làm
hại ta. Ta hãy nói "lành thay" với vị ấy, ta sẽ
không làm cho vị ấy phật lòng, và nếu thấy vị
ấy nói đúng, ta sẽ đáp ứng thích hợp".
Này các Tỷ-kheo, vị trung niên Tỷ-kheo suy nghĩ
như sau …
Này các Tỷ-kheo, vị tân học Tỷ-kheo suy nghĩ như
sau: "Mong rằng vị trưởng lão nói với ta, vị trung
niên nói với ta, vị tân học nói với ta....., và nếu thấy
vị ấy nói đúng, ta sẽ đáp ứng thích hợp".
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự cọng trú của người
thiện và như vậy là người thiện cọng trú với nhau.
--------------------

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    392

62    Thế nào là người ác tánh - Kinh ÁC TÁNH – Tăng II, 247

KẺ ĐỘC ÁC 1 – Tăng II, 245

1.- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Thầy về người độc ác và người độc ác hơn cả người độc ác; về người hiền thiện và người hiền thiện hơn cả người hiền thiện. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế tôn nói như sau:

2.- Này các Tỷ-kheo, thế nào là người độc ác?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sát sanh … (như 204,2) … có tà kiến. Người này, này các Tỷ-kheo, được gọi là người độc ác.

3. Này các Tỷ-kheo, thế nào là người độc ác còn hơn cả người độc ác?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự mình sát sanh, còn khích lệ người khác sát sanh …; có người tự mình có tà kiến, còn khích lệ người khác có tà kiến.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                393

Người này, này các Tỷ-kheo, được gọi là người độc ác còn hơn người độc ác.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người hiền thiện?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ sát sanh … có chánh kiến.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người hiền thiện còn hơn cả người hiền thiện?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự mình từ bỏ sát sanh, còn khích lệ người khác từ bỏ sát sanh …; tự mình có chánh kiến, còn khích lệ người khác có chánh kiến. Người này, này các Tỷ-kheo, được gọi là người hiền thiện còn hơn cả bậc hiền thiện.

KẺ ÁC ĐỘC 2 – Tăng II, 247

(Giống như kinh 206 với mười đức tánh, chỉ khác ở đây có kẻ ác độc và người hiền thiện, kinh trước nói đến người không Chân nhân và bậc Chân nhân).

ÁC TÁNH – Tăng II, 247

1.- Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Thầy về có người ác tánh và người có ác tánh hơn cả người có

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                394

ác tánh; về người có tánh hiền thiện và người có tánh hiền thiện hơn cả người có tánh hiền thiện. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2.- Này các Tỷ-kheo, thế nào là người ác tánh?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sát sanh … có tà kiến.Người này, này các Tỷ-kheo, được gọi là người có ác tánh.

3. Này các Tỷ-kheo, thế nào là người có ác tánh còn hơn cả người có ác tánh?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự mình sát sanh,
còn khích lệ người khác sát sanh …; có người tự
mình có tà kiến, còn khích lệ người khác có tà kiến.
Người này, này các Tỷ-kheo, được gọi là người độc
ác còn hơn người có ác tánh.

4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người có tánh hiền thiện?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 395

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người từ bỏ sát sanh … có chánh tri kiến. Người này, này các Tỷ-kheo, được gọi là người có tánh hiền thiện.

5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người có tánh hiền thiện còn hơn cả người có thánh hiền thiện?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người tự mình từ bỏ sát
sanh, còn khích lệ người khác từ bỏ sát sanh …; tự
mình có chánh tri kiến, còn khích lệ người khác có
chánh tri kiến. Người này, này các Tỷ-kheo, được
gọi là người có tánh hiền thiện còn hơn cả người có
tánh hiền thiện.

TÁNH ÁC ĐỘC – Tăng II, 249

(Như kinh 208)

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                396

63    Thế nào là ác pháp - Kinh THỪA TỰ PHÁP – 3 Trung I, 31

KINH THỪA TỰ PHÁP (Dhammadayada sutta) – Bài kinh số 3 – Trung I, 31

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Khi ở tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo",

– "Bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói:

- Này các Tỷ-kheo, hãy là người thừa tự pháp
của Ta, đừng là những người thừa tự tài vật. Ta có
lòng thương tưởng các Người và Ta nghĩ: "Làm sao
những đệ tử của Ta là những người thừa tự pháp của
Ta, không phải là những người thừa tự tài vật".

Và này các Tỷ-kheo, nếu các Người là những người thừa tự tài vật của Ta, không phải là những

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                              397

người thừa tự pháp, thì không những các Người trở
thành những người mà người ta nói: "Cả thầy và trò
đều là những người thừa tự tài vật, không phải là
những người thừa tự pháp", mà cả Ta cũng trở thành
người mà người ta nói: "Cả thầy và trò đều là những
người thừa tự tài vật, không phải là những người thừa
tự pháp".

Và này các Tỷ-kheo, nếu các Người là những
người thừa tự pháp của Ta, không phải là những
người thừa tự tài vật, thời không những các người trở
thành những người mà người ta nói: "Cả Thầy và trò
là những người thừa tự pháp, không phải là những
người thừa tự tài vật", mà cả Ta cũng trở thành người
mà người ta nói: "Cả Thầy và trò đều là những người
thừa tự pháp, không phải là những người thừa tự tài
vật". Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy là những người
thừa tự pháp của Ta, đừng là những người thừa tự tài
vật. Ta có lòng thương tưởng các Người và Ta nghĩ:
"Làm sao những đệ tử của Ta là những người thừa tự
pháp của Ta, không phải là những người thừa tự tài
vật".

Này các Tỷ-kheo, ở đây, một thời Ta ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý, và còn lại đồ ăn tàn thực của Ta đáng được quăng bỏ. Khi ấy có hai Tỷ-kheo đến, đói

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 398

lả và kiệt sức. Ta có thể nói với hai vị ấy: "Này các Tỷ-kheo, Ta ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý, và còn lại đồ ăn tàn thực này của Ta đáng được quăng bỏ. Nếu các Người muốn, hãy ăn đi. Nếu các Người không muốn ăn, Ta sẽ quăng đồ ăn ấy tại chỗ không có cỏ xanh, hay Ta sẽ bỏ xuống chỗ nước không có chúng sanh trong ấy". Rồi một Tỷ-kheo có thể nghĩ như sau: "Nay Thế Tôn ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý; và đây là đồ ăn tàn thực của Thế Tôn, đáng được quăng bỏ. Nếu chúng ta không ăn, Thế Tôn sẽ quăng đồ ăn ấy tại chỗ không có cỏ xanh, hay sẽ bỏ xuống chỗ nước không có chúng sanh trong ấy. Nhưng Thế Tôn có dạy như sau: "Này các Tỷ-kheo, hãy là người thừa tự pháp của Ta, đừng là người thừa tự tài vật". Đây là loại tài vật; món đồ ăn này, ta hãy không ăn loại đồ ăn này và trải qua đêm ngày hôm nay, bị đói lả và kiệt sức". Rồi vị ấy không ăn loại đồ ăn này và trải qua đêm ngày ấy, đói lả và kiệt sức.

Tỷ-kheo thứ hai nghĩ như sau: "Thế Tôn ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý; và đây là đồ ăn tàn thực của Thế Tôn, đáng được quăng bỏ. Nếu chúng ta không ăn, Thế Tôn sẽ quăng đồ ăn ấy tại chỗ không có cỏ xanh, hay sẽ bỏ xuống chỗ nước không có chúng sanh

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 399

trong ấy. Vậy ta hãy ăn loại đồ ăn này, trừ bỏ đói lả và kiệt sức, và trải qua đêm ngày hôm nay như vậy". Rồi vị ấy ăn loại đồ ăn ấy, trừ bỏ đói lả và kiệt sức, và trải qua đêm ngày hôm ấy như vậy.

Này các Tỷ-kheo, dầu cho Tỷ-kheo này, sau khi ăn loại đồ ăn ấy, trừ bỏ đói lả và kiệt sức, và trải qua đêm ngày hôm ấy như vậy, nhưng đối với Ta, Tỷ- kheo đầu tiên đáng được kính nể hơn, và đáng được tán thán hơn. Vì sao vậy? Vì như vậy sẽ đưa đến cho Tỷ-kheo ấy, trong một thời gian lâu ngày, ít dục, biết đủ, khổ hạnh, dễ nuôi dưỡng, tinh cần, tinh tấn. Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy là người thừa tự pháp của Ta, đừng là người thừa tự tài vật.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Nói xong, Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy, đi vào tịnh xá.

Lúc ấy, Tôn giả Sariputta, sau khi Thế Tôn đi chẳng bao lâu, liền gọi các Tỷ-kheo: "Này các Hiền giả Tỷ-kheo!"

- "Thưa vâng Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta.

Tôn giả Sariputta nói: "Này các Hiền giả, như thế nào vị Đạo sư sống viễn ly mà các đệ tử không tùy học viễn ly? Và như thế nào vị Đạo sư sống viễn

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    400

ly và các đệ tử tùy học viễn ly?"

- "Này Hiền giả, chúng tôi từ xa lại để được hiểu
nghĩa lý câu nói này từ Tôn giả Sariputta. Lành thay,
nếu Tôn giả Sariputta thuyết giảng nghĩa lý câu nói
ấy. Sau khi được nghe Tôn giả Sariputta thuyết
giảng, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì"

- "Chư Hiền, vậy hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ
giảng" - "Thưa vâng, Hiền giả", những Tỷ-kheo ấy
vâng đáp Tôn giả Sariputta. Tôn giả Sariputta nói
như sau:

– Này chư Hiền, ở đây vị Đạo Sư sống viễn ly
các đệ tử không tùy học viễn ly. Những pháp nào vị
Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ không từ
bỏ, và họ sống trong sự đầy đủ, lười biếng, dẫn đầu
về đọa lạc, bỏ rơi gánh nặng sống viễn ly.

Này chư Hiền, các Thượng Tọa Tỷ-kheo có ba trường hợp, đáng bị quở trách.

 Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử không tùy học
viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các Thượng
Tọa Tỷ-kheo đáng bị quở trách.
 Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ,
những pháp ấy họ không từ bỏ. Đó là trường hợp
thứ hai, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng bị quở

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 401

trách.
 Và họ sống đầy đủ, lười biếng, dẫn đầu về đọa lạc,
bỏ rơi gánh nặng sống viễn ly. Đó là trường hợp
thứ ba, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng bị quở
trách.
Này chư Hiền, các Thượng tọa Tỷ-kheo do ba
trường hợp này đáng bị quở trách.

Này chư Hiền, các Trung tọa Tỷ-kheo... (như trên)

... các vị mới thọ Tỷ-kheo có ba trường hợp đáng bị quở trách. Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử không tùy học viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng bị quở trách. Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ không từ bỏ. Đó là trường hợp thứ hai, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng bị quở trách. Và họ sống đầy đủ, lười biếng, dẫn đầu về đọa lạc, bỏ rơi gánh nặng sống viễn ly. Đó là trường hợp thứ ba, các vị mới thọ Tỷ- kheo đáng bị quở trách. Này chư Hiền, các vị mới thọ Tỷ-kheo do ba trường hợp này, đáng bị quở trách. Này chư Hiền, như vậy là những trường hợp vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử không tùy học viễn ly.

Và như thế nào, vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học viễn ly?

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 402

Này chư Hiền, vị Đạo Sư sống viễn ly các đệ tử
tùy học viễn ly. Những pháp nào, vị Đạo Sư dạy nên
từ bỏ, những pháp ấy họ từ bỏ; và họ không sống
trong sự đầy đủ, không lười biếng, họ bỏ rơi gánh
nặng về đọa lạc và dẫn đầu về sống viễn ly.

Này chư Hiền, các Thượng tọa Tỷ-kheo có ba trường hợp đáng được tán thán. Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ từ bỏ. Đó là trường hợp thứ hai, các Thượng tọa Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và họ không sống trong sự đầy đủ, không lười biếng, họ bỏ rơi gánh nặng về đọa lạc và dẫn đầu về sống viễn ly. Đó là trường hợp thứ ba, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng được tán thán. Này chư Hiền, các Thượng tọa Tỷ-kheo do ba trường hợp này, đáng được tán thán.

Này chư Hiền, các Trung tọa Tỷ-kheo... (như trên)... các vị mới thọ Tỷ-kheo có ba trường hợp đáng được tán thán. Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ từ bỏ. Đó là trường hợp thứ hai, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và họ không sống trong sự đầy

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 403

đủ, không lười biếng, họ bỏ rơi gánh nặng về đọa lạc
và dẫn đầu về viễn ly. Đó là trường hợp thứ ba, các
vị mới thọ Tỷ-kheo đáng được tán thán. Này chư
Hiền, các vị mới thọ Tỷ-kheo do ba trường hợp này,
đáng được tán thán. Này chư Hiền, như vậy là những
trường hợp vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học
viễn ly.

Ở đây, này chư Hiền, tham là ác pháp, và sân
cũng là ác pháp, có một con đường Trung đạo diệt
trừ tham và diệt trừ sân, khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến
(chân) trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

Và này chư Hiền con đường Trung đạo ấy là gì,
(con đường) khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân) trí
sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-
bàn?

Đó là con đường Thánh tám ngành, tức là:
Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh
nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm,
Chánh định. Này chư Hiền, đó là con đường Trung
đạo, khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân) trí sanh,
hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

Ở đây, này chư Hiền,

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   404

 Phẫn nộ là ác pháp và hiềm hận cũng là ác
pháp,
 Giả dối là ác pháp và não hại cũng là ác pháp,
 Tật đố là ác pháp và xan lẫn cũng là ác pháp,
 Man trá là ác pháp và phản bội cũng là ác pháp,
 Ngoan cố là ác pháp và bồng bột nông nổi cũng
là ác pháp,
 Mạn là ác pháp và tăng thượng mạn cũng là ác
pháp,
 Kiêu là ác pháp và phóng dật cũng là ác pháp.
Có một con đường Trung đạo diệt trừ kiêu và
diệt trừ phóng dật, khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến
(chân) trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

Và này chư Hiền, con đường Trung đạo ấy là
gì, (con đường) khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân)
trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ,
Niết-bàn? Đó là con đường Thánh đạo tám ngành,
tức là: Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ,
Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh
niệm, Chánh định. Này chư Hiền, đó là con đường
Trung đạo khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân) trí
sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-
bàn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 405

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sariputta.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                406

64    Trước ta có tham, tham ấy là bất thiện, nay ta không có nữa, như vậy là thiện - Kinh SÀLHA – Tăng II, 204

SÀLHA – Tăng II, 204

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Vesàli (Tỳ-xá-ly) tại Đại
Lâm, trong ngôi nhà có nóc nhọn. Rồi Licchavì Sàlha
và Licchavì Abhaya đi đến Thế Tôn; sau khi đến,
đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống
một bên, Licchavì Sàlha bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, có những Sa-môn, Bà-la-môn trình
bày sự vượt qua dòng nước mạnh với hai pháp môn:
nhân giới thanh tịnh và nhân khổ hạnh nhàm chán.
Ở đây, bạch Thế Tôn, Thế Tôn có nói gì?

- Này Sàlha, Ta nói rằng giới thanh tịnh là một chi
phần của Sa-môn hạnh. Các vị Sa-môn, Bà-la-môn
nào, này Salha, sống chủ trương nhân khổ hạnh
nhàm chán, xem khổ hạnh nhàm chán là lõi cây, chấp
chặt vào khổ hạnh nhàm chán, những vị ấy không thể
nào vượt qua dòng nước mạnh.

Các vị Sa-môn, Bà-la-môn nào, này Sàlha, thân hành không thanh tịnh, lời nói không thanh tịnh, ý hành không thanh tịnh, sanh sống không thanh tịnh, những

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                407

vị ấy không có thể đạt được tri kiến vô thượng Bồ- đề.

3. Ví như, này Sàlhà, một người muốn vượt qua sông, cầm một cây búa sắc bén đi vào rừng. Tại đấy, nó thấy một cây sàla lớn, cao, thẳng, còn trẻ, không có lồi lõm. Nó chặt cây ấy tại gốc, sau khi chặt ở gốc, nó đốn ngọn. Sau khi đốn ngọn, nó tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru. Sau khi tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru, nó gọt đẽo với cái búa. Sau khi gọt đẽo với cái búa, nó gọt đẽo với con dao. Sau khi gọt đẽo với con dao, nó bào sạch với cái bào. Sau khi bào sạch với cái bào, nó bào sạch với hòn đá mài. Sau khi bào sạch với hòn đá mài, nó đem cây ấy xuống sông. Ý Ông nghĩ thế nào, này Sàlhà người ấy có thể vượt qua sông được không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

4. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì cây sàla ấy, tuy bề ngoài
rất khéo làm, nhưng bề trong không được làm sạch.
Do vậy, sự việc chờ đợi rằng: "Cây sàla ấy chìm
xuống và người ấy rơi vào ách nạn".

- Cũng vậy, này Sàlhà, những Sa-môn, Bà-la-môn
nào chủ trương sống khổ hạnh nhàm chán, xem khổ
hạnh nhàm chán là lõi cây, chấp chặt lấy khổ hạnh
nhàm chán, những vị ấy không có thể vượt qua dòng

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   408

nước mạnh. Này Sàlhà, những vị Sa-môn, Bà-la-môn
nào, thân hành không thanh tịnh, lời nói không thanh
tịnh, ý hành không thanh tịnh, sinh sống không thanh
tịnh, chúng không có thể chứng được tri kiến vô
thượng Bồ-đề.

Này Sàlhà, những Sa-môn, Bà-la-môn nào sống
không chủ trương khổ hạnh nhàm chán, không xem
khổ hạnh nhàm chán là lõi cây, không chấp chặt lấy
khổ hạnh nhàm chán, những vị ấy có thể vượt qua
dòng nước mạnh. Này Sàlhà, những vị Sa-môn, Bà-
la-môn nào, thân hành thanh tịnh, lời nói thanh tịnh,
ý hành thanh tịnh, sinh sống thanh tịnh, những vị ấy
có thể chứng được tri kiến vô thượng Bồ-đề.

5. Ví như, này Sàlhà, một người muốn vượt qua sông, cầm một cây búa sắc bén đi vào rừng. Tại đấy, người ấy thấy một cây sàla lớn, cao, thẳng, còn trẻ, không có lồi lõm. Nó chặt cây ấy tại gốc, sau khi chặt ở gốc, người ấy đốn ngọn. Sau khi đốn ngọn, người ấy tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru. Sau khi tỉa cành lá và làm cho thân cây trơn tru, người ấy gọt đẽo với cái búa. Sau khi gọt đẽo với cái búa, người ấy gọt đẽo với con dao. Sau khi gọt đẽo với con dao, người ấy bào sạch với cái bào. Sau khi bào sạch với cái bào, người ấy bào sạch với hòn đá mài. Sau khi bào sạch với hòn đá mài, người ấy làm thành chiếc

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                   409

thuyền, cột với cái chèo và bánh lái, rồi cuối cùng người ấy thả xuống sông. Ý Ông nghĩ thế nào, này Sàlhà người ấy có thể vượt qua sông được không?

- Thưa được, bạch Thế Tôn.

6. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì cây sàla ấy, bề ngoài rất
khéo làm, bề trong được làm sạch, được cột với cái
chèo và bánh lái. Do vậy, sự việc chờ đợi rằng:
"Chiếc thuyền ấy không chìm, và người ấy sẽ đến bờ
bên kia an toàn".

- Cũng vậy, này Sàlhà, những Sa-môn, Bà-la-môn
nào không chủ trương khổ hạnh nhàm chán, những
vị ấy có thể vượt qua dòng nước mạnh. Này Sàlhà,
những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào, thân hành thanh
tịnh, lời nói thanh tịnh, ý hành thanh tịnh, sinh sống
thanh tịnh, những vị ấy có thể chứng được tri kiến vô
thượng Bồ-đề".

7. Ví như, này Sàlhà, một chiến sĩ dầu nó biết được
nhiều cung thuật, nhưng về ba phương diện nó xứng
đáng là của vua, thuộc sở hữu của vua, đi đến làm
biểu tượng của vua. Thế nào là ba?

- Bắn xa, - Bắn nhanh như chớp nhoáng, - Và bắn thủng được vật lớn.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                  410

8. Ví như, này Sàlhà, người chiến sĩ bắn xa, cũng vậy, này Sàlhà, là Thánh đệ tử có chánh định. Phàm có sắc gì quá khứ, vị lai, hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt hay thắng, hoặc xa hay gần, cần phải như thật thấy với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi". Phàm có thọ gì … phàm có tưởng gì … phàm có hành gì … phàm có thức gì, quá khứ, vị lai, hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt hay thắng, hoặc xa hay gần, cần phải như thật thấy với trí tuệ rằng: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi".

9. Ví như, này Sàlhà, người chiến sĩ bắn như chớp
nhoáng. Cũng vậy, này Sàlhà là vị Thánh đệ tử có
chánh tri kiến. Vị Thánh đệ tử này Sàlhà, có chánh
tri kiến như thật quán tri: "Đây là khổ … Đây là khổ
tập…, Đây là khổ diệt …, Đây là con đường đưa đến
khổ diệt".

10. Ví như, này Sàlhà, người chiến sĩ đâm thủng
được thân hình lớn. Cũng vậy, này Sàlhà là vị Thánh
đệ tử có chánh giải thoát. Vị Thánh đệ tử này Sàlhà,
có chánh giải thoát đâm thủng được vô minh uẩn to
lớn

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    411

65     Tín tàm quý tấn tuệ - Kinh BƯỚC VÀO – Tăng II, 310

BƯỚC VÀO – Tăng II, 310

1. - Không có sự bước vào bất thiện, này các Tỷ-
kheo, cho đến khi nào có lòng tin an trú vào các thiện
pháp. Khi nào lòng tin biến mất, này các Tỷ-kheo,
lòng không tin khởi lên và tồn tại, thời có sự bước
vào bất thiện.

2-5. Không có sự bước vào bất thiện, này các Tỷ- kheo, cho đến khi nào có lòng hổ thẹn... lòng sợ hãi... tinh tấn... trí tuệ an trú vào các thiện pháp. Khi nào lòng hổ thẹn... lòng sợ hãi... tinh tấn... trí tuệ biến mất, này các Tỷ-kheo, không xấu hổ... không sợ hãi... biếng nhác... ác tuệ khởi lên và tồn tại, thời có sự bước vào bất thiện.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                    412

66      Từ bỏ bất thiện có thể làm được - Kinh CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102

CÁC SỨC MẠNH – Tăng I, 102
----------------------------
9. Này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện.
- Này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện có thể làm
được. Nếu từ bỏ bất thiện không thể làm được
thời Ta đã không nói như sau: "Này các Tỷ-
kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Vì rằng, này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện có thể
làm được, do vậy Ta mới nói rằng: "Này các
Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Và nếu, này các Tỷ-kheo, từ bỏ bất thiện đưa
đến bất hạnh, đau khổ, thời Ta không nói như
sau: "Này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
- Và này các Tỷ-kheo, vì từ bỏ bất thiện đưa đến
hạnh phúc, an lạc, nên Ta đã nói như sau: "Này
các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện".
Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện.
- Này các Tỷ-kheo, tu tập thiện có thể làm được.
- Nếu tu tập thiện không thể làm được, này các
Tỷ-kheo, thời Ta đã không nói như sau: "Này
các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 413

- Vì rằng, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện có thể
làm được, do vậy Ta mới nói rằng: "Này các
Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
- Và nếu, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện đưa đến
bất hạnh, đau khổ, thời Ta đã không nói như
sau: "Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
- Và vì rằng, này các Tỷ-kheo, tu tập thiện đưa
đến hạnh phúc, an lạc, nên Ta đã nói như sau:
"Này các Tỷ-kheo, hãy tu tập thiện".
---------------------------

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                414

67      Ý khởi trước, các pháp thiện bất thiện theo sau - Kinh TÂM ĐƯỢC TU TẬP – Tăng I, 25

TÂM ĐƯỢC TU TẬP – Tăng I, 25

1. Tâm này, là sáng chói. Và tâm này bị ô nhiễm bởi
các cấu uế từ ngoài vào. Kẻ phàm phu ít nghe, không
như thật rõ biết tâm ấy. Do vậy, Ta nói rằng tâm kẻ
phàm phu ít nghe, không được tu tập .

2. Tâm này, là sáng chói. Và tâm này được gột sạch các cấu uế từ ngoài vào. Bậc Thánh đệ tử nghe nhiều, như thật rõ biết tâm ấy. Do vậy, Ta nói rằng tâm bậc Thánh đệ tử nghe nhiều có được tu tập.

-----------------

3. Nếu chỉ trong khoảnh khắc búng móng tay, vị
Tỷ-kheo phát từ tâm; vị ấy, này các Tỷ-kheo, được
gọi là vị Tỷ-kheo trú Thiền tịnh không có trống không
làm theo lời dạy bậc Đạo Sư, là người làm theo giáo
giới, ăn đồ ăn khất thực của xứ không có uổng phí.
Còn nói gì những người làm cho sung mãn từ tâm
ấy.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 415

4-5. Nếu chỉ trong khoảnh khắc búng móng tay, vị
Tỷ-kheo tu tập từ tâm... tác ý từ tâm; vị ấy, này các
Tỷ-kheo, được gọi là vị Tỷ-kheo trú Thiền tịnh không
có trống không, làm theo lời dạy bậc Đạo Sư, là
người làm theo giáo giới, ăn đồ ăn khất thực của xứ
không có uổng phí. Còn nói gì những người làm cho
sung mãn từ tâm ấy.

--------------------

6. Phàm những pháp nào, là bất thiện, thuộc thành
phần bất thiện, đứng về phía bất thiện, tất cả các
pháp ấy đều được ý đi trước. Ý khởi trước các pháp
ấy. Các pháp bất thiện theo sau.

7. Phàm những pháp nào, là thiện, thuộc thành phần
thiện, đứng về phía thiện, tất cả các pháp ấy đều
được ý đi trước. Ý khởi trước các pháp ấy. Các pháp
thiện theo sau.

----------------------

8. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các
pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp thiện đã sanh bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như phóng dật. Với người phóng dật, này các Tỷ-
kheo, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi,
và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 416

9. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh được đoạn tận, này các Tỷ-kheo, như không phóng dật. Với người không phóng dật, này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh bị đoạn tận.

10. Ta không thấy một pháp nào khác, do pháp ấy,
các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các
pháp thiện đã sanh bị đoạn tận, này các Tỷ-kheo,
như biếng nhác. Với người biếng nhác, này các Tỷ-
kheo, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi,
và các pháp thiện đã sanh bị đoạn tận.

THIỆN VÀ BẤT THIỆN                                 417
