Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 386 - Trung Đạo
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 386

TRUNG ĐẠO Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

386

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC DẪN NHẬP .............................................................3 1     12 nhân duyên - Kinh Do Duyên Vô Minh – Tương II, 111 ....................................................9 2     12 nhân duyên - Kinh Jànussoni – Tương II, 138 .........................................................................19 3     12 nhân duyên - Kinh Kaccàyanagotta – Tương II, 36 ................................................................21 4     12 nhân duyên - Kinh Lõa Thể – Tương II, 39 .........................................................................24 5     12 nhân duyên - Kinh Một Vị – Tương II, 138 .........................................................................31 6     12 nhân duyên - Kinh Thuận Thế Phái – Tương II, 140 .............................................................38 7     12 nhân duyên - Kinh Timbaruka – Tương II, 45 .........................................................................41 8     37 Bồ đề phần - Kinh ĐẠO LỘ 1 – Tăng I, 542 .........................................................................45 9     37 Bồ đề phần - Kinh ĐẠO LỘ 2 – Tăng I, 545 .........................................................................52

TRUNG ĐẠO                                                                     1

10 8 chánh đạo - Kinh Như Lai Thuyết 1 – Tương V, 610..............................................................59 11 8 chánh đạo - Kinh THỪA TỰ PHÁP – 3 Trung I, 31 .................................................................66 12 Kinh VÔ TRÁNH PHÂN BIỆT – 139 Trung III, 527...................................................................76

TRUNG ĐẠO                                                                2

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

TRUNG ĐẠO                                                3

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

TRUNG ĐẠO                                               4

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

TRUNG ĐẠO                                               5

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

TRUNG ĐẠO                                              6

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

TRUNG ĐẠO                                                  7

TRUNG ĐẠO   8

1      12 nhân duyên - Kinh Do Duyên Vô Minh – Tương II, 111

Do Duyên Vô Minh – Tương II, 111

1)... Trú ở Sàvatthi...

2) - Này các Tỷ-kheo, do duyên vô minh nên có
hành. Do duyên hành nên có thức. Do duyên thức
nên có danh sắc, do duyên danh sắc nên có sáu xứ,
do duyên sáu xứ nên có xúc, do duyên xúc nên có
thọ, do duyên thọ nên có ái, do duyên ái nên có thủ,
do duyên thủ nên có hữu, do duyên hữu nên có sanh,
do duyên sanh nên có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
khởi lên. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn
này.

3) - Bạch Thế Tôn, thế nào là già chết? Và già chết này là của ai?

Thế Tôn đáp:

- Câu hỏi không thích hợp. Này Tỷ-kheo, Ông có thể
nói: "Thế nào là già chết, và già chết này là của ai?",
hay này Tỷ-kheo, Ông có thể nói: "Già chết là khác
và người già và chết là khác", hai câu hỏi này nghĩa
là một, chỉ có văn sai khác.

TRUNG ĐẠO                                            9

Này Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là một", chỗ ấy không có Phạm hạnh trú. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là khác", chỗ ấy không có Phạm hạnh trú.

Này Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan này, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo (và nói): "Do duyên sanh nên có già chết".

4) - Bạch Thế Tôn, thế nào là sanh và sanh này là của ai?

Thế Tôn đáp:

- Câu hỏi không thích hợp. Này Tỷ-kheo, Ông có thể
nói: "Thế nào là sanh, và sanh này là của ai?", hay
này Tỷ-kheo, Ông có thể nói: "Sanh là khác và người
sanh là khác", hai câu hỏi này có nghĩa là một, chỉ có
văn sai khác. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến:
"Sinh mạng và thân thể là một", chỗ ấy không có
Phạm hạnh trú. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến:
"Sinh mạng và thân thể là khác", chỗ ấy không có
Phạm hạnh trú.

Này Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan này, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo (và nói): "Do duyên hữu nên có sanh".

TRUNG ĐẠO                                           10

5) - Bạch Thế Tôn, thế nào là hữu và hữu này của ai?

Thế Tôn nói:

- Câu hỏi không thích hợp. Này Tỷ-kheo, Ông có thể hỏi: "Thế nào là hữu và hữu này của ai?", hay Ông có thể nói: "Hữu khác và người có hữu này khác", hai câu hỏi này là một, chỉ có văn sai khác. Này Tỷ- kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là một", chỗ ấy không có Phạm hạnh trú. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là khác", chỗ ấy không có Phạm hạnh trú.

Này Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan này, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo (và nói): " Do duyên thủ nên có hữu ".

6) Bạch Thế Tôn, thế nào là thủ và thủ này của ai?

...(như trên)... Do duyên ái nên có thủ.

7)... Do duyên thọ nên có ái...

8)... Do duyên xúc nên có thọ...

9)... Do duyên sáu xứ nên có xúc...

10)... Do duyên danh sắc nên có sáu xứ...

TRUNG ĐẠO                                           11

11)... Do duyên thức nên có danh sắc...

12)... Do duyên hành nên có thức...

13) Bạch Thế Tôn, thế nào là các hành, và các hành này là của ai?

Thế Tôn đáp:

- Câu hỏi không thích hợp. Này Tỷ-kheo, Ông có thể
nói: "Thế nào là các hành và các hành này là của ai?",
hay này Tỷ-kheo, Ông có thể nói: "Các hành là khác
và người có các hành này là khác", hai câu hỏi này
là một, chỉ có văn sai khác. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có
(tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là một", chỗ ấy
không có Phạm hạnh trú. Này Tỷ-kheo, chỗ nào có
(tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là khác", chỗ ấy
không có Phạm hạnh trú.

Này Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan này, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo và nói: "Do duyên vô minh nên có các hành".

Này Tỷ-kheo, do sự ly tham, đoạn diệt vô minh
một cách hoàn toàn, các tạp luận (hý luận), dị thuyết,
xuyên tạc liên hệ ấy hay bất cứ loại nào (sẽ được
đoạn tận...).

TRUNG ĐẠO                                           12

14) Như câu hỏi: "Thế nào là già chết và già chết này
là của ai?". Hay "Già chết là khác và người có già
chết là khác?" hay "Sinh mạng và thân thể này là
một", hay "Sinh mạng và thân thể là khác", tất cả đều
được đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân
cây ta-la, làm cho không thể hiện hữu, khiến cho
tương lai không thể sanh khởi.

Này Tỷ-kheo, do sự ly tham, đoạn diệt vô minh
một cách hoàn toàn, các tạp luận, dị thuyết, xuyên
tạc liên hệ ấy hay bất cứ loại nào (sẽ được đoạn
tận...).

15) Như câu hỏi: "Thế nào là sanh và sanh này là
của ai?". Hay "Sanh là khác và người có sanh là
khác", hay "Sinh mạng và thân thể là một", hay "Sinh
mạng và thân thể là khác", tất cả đều được đoạn tận,
cắt đứt từ gốc rễ làm cho như thân cây ta-la, làm cho
không thể hiện hữu, khiến trong tương lai không thể
sanh khởi. Này các Tỷ-kheo, do sự ly tham, đoạn diệt
vô minh một cách hoàn toàn, các tạp luận, dị thuyết,
xuyên tạc liên hệ ấy hay bất cứ loại nào (sẽ được
đoạn tận...).

16) Thế nào là hữu...

17) Thế nào là thủ...

TRUNG ĐẠO                                          13

18) Thế nào là ái...

19) Thế nào là thọ...

20) Thế nào là xúc...

21) Thế nào là sáu xứ...

22) Thế nào là danh sắc...

23) Thế nào là thức... Này các Tỷ-kheo, do sự ly
tham, đoạn diệt vô minh một cách hoàn toàn, các tạp
luận, dị thuyết, xuyên tạc liên hệ ấy hay bất cứ loại
nào (sẽ được đoạn tận...).

24) Như câu hỏi: "Thế nào là các hành và các hành này là của ai?". Hay "Các hành là khác và người có các hành này là khác", hay "Sinh mạng và thân thể là một ", hay "Sinh mạng và thân thể là khác"; tất cả đều được đoạn tận cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không thể hiện hữu, khiến cho trong tương lai không thể sanh khởi.

Do Duyên Vô Minh – 116tu2

1). .. Trú ở Sàvatthi.

TRUNG ĐẠO                                          14

2). ... Này các Tỷ-kheo, do duyên vô minh nên có
hành. Do duyên hành nên có thức. Do duyên thức
nên có danh sắc, do duyên danh sắc nên có sáu xứ,
do duyên sáu xứ nên có xúc, do duyên xúc nên có
thọ, do duyên thọ nên có ái, do duyên ái nên có thủ,
do duyên thủ nên có hữu, do duyên hữu nên có sanh,
do duyên sanh nên có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não
khởi lên. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn
này.

3) Này các Tỷ-kheo, các Ông có thể nói: "Thế nào là
già chết và già chết này của ai?" Hay này các Tỷ-
kheo, các Ông có thể nói: "Già chết là khác và người
có già chết là khác" hai câu này đồng một nghĩa, chỉ
có văn sai khác. Này các Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà)
kiến: "Sinh mạng và thân thể là một , chỗ ấy không
có Phạm hạnh trú. Này các Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà)
kiến: "Sinh mạng là khác, thân thể là khác", chỗ ấy
không có Phạm hạnh trú.

Này các Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan ấy Như Lai thuyết pháp theo trung đạo, nói rằng: "Do duyên sanh có già chết.."..

4) Thế nào là sanh?...

5) Thế nào là hữu?...

TRUNG ĐẠO                                          15

6) Thế nào là thủ?...

7) Thế nào là ái?...

8) Thế nào là thọ?...

9) Thế nào là xúc?...

10) Thế nào là sáu xứ?...

11) Thế nào là danh sắc?...

12) Thế nào là thức?...

13) Này các Tỷ-kheo, các Ông có thể nói: "Thế nào là các hành và các hành này là của ai?" Hay này các Tỷ-kheo, các Ông có thể nói: "Các hành và người có các hành này khác", hai câu hỏi ấy đồng nghĩa, chỉ có văn sai khác. Này các Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là một", chỗ ấy, này các Tỷ-kheo, không có Phạm hạnh trú. Này các Tỷ-kheo, chỗ nào có (tà) kiến: "Sinh mạng và thân thể là khác", chỗ ấy, này các Tỷ-kheo, không có Phạm hạnh trú.

Này các Tỷ-kheo, từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo nói rằng: "Do duyên vô minh, có các hành".

TRUNG ĐẠO                                           16

14) Do sự đoạn diệt, ly tham vô minh một cách hoàn toàn, các tạp luận, dị thuyết, xuyên tạc liên hệ ấy hay bất cứ loại nào...

15) Thế nào là sanh?...

16) Thế nào là hữu?...

17) Thế nào là thủ?...

18) Thế nào là ái?...

19) Thế nào là thọ?...

20) Thế nào là xúc?...

21) Thế nào là sáu xứ?...

22) Thế nào là danh sắc?...

23) Thế nào là thức?...

24) "Thế nào là hành và những hành này là của ai?" Hay "Các hành là khác và có ai có những hành này là khác", hay "Sinh mạng và thân thể là một", hay "Sinh mạng và thân thể là khác"; tất cả những loại liên hệ này được đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không thể hiện hữu, khiến cho trong tương lai không thể sanh khởi.

TRUNG ĐẠO                                            17

TRUNG ĐẠO   18

2      12 nhân duyên - Kinh Jànussoni – Tương II, 138

Jànussoni – Tương II, 138

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm...

Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:

3) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều có, ấy là một cực đoan.

4) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều không có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều không có, ấy là cực đoan thứ hai.

Này Bà-la-môn, từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo.

TRUNG ĐẠO                                         19

5) Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành
nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc, do
duyên danh sắc nên có sáu xứ, do duyên sáu xứ nên
có xúc, do duyên xúc nên có thọ, do duyên thọ nên
có ái, do duyên ái nên có thủ, do duyên thủ nên có
hữu, do duyên hữu nên có sanh, do duyên sanh nên
có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên. Như vậy
là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

6) Khi được nói vậy, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:

- Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama!...

TRUNG ĐẠO                                          20

3     12 nhân duyên - Kinh Kaccàyanagotta – Tương II, 36

Kaccàyanagotta – Tương II, 36

1) Trú ở Sàvatthi (Xá-vệ)...

2) Rồi Tôn giả Kaccàyanagotta đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Kaccàyanagotta bạch Thế Tôn:

- "Chánh kiến, chánh kiến", bạch Thế Tôn được nói đến như vậy. Bạch Thế Tôn, cho đến như thế nào là chánh kiến?

4) - Này Kaccàyana, thế giới này phần lớn y chỉ vào hai cực đoan này: có và không có.

5) Này Kaccàyana, ai với chánh trí tuệ thấy như chơn thế giới tập khởi, vị ấy không chấp nhận thế giới là không có.

Này Kaccàyana, ai với chánh trí tuệ thấy như chơn thế giới đoạn diệt, vị ấy không chấp nhận thế giới là có.

TRUNG ĐẠO                                          21

6) Này Kaccàyana, chấp thủ phương tiện và bị thiên kiến trói buộc, phần lớn thế giới này là vậy.

Và ai với tâm không trú trước, chấp thủ phương tiện
ấy, không chấp thủ thiên chấp tùy miên ấy, không có
chấp trước, không trú trước, vị ấy không có nghĩ:
"Đây là tự ngã của tôi". Khi khổ sanh thời xem là
sanh, khi khổ diệt thời xem là diệt; vị ấy không có
nghi ngờ, không có phân vân, không duyên vào ai
khác, trí ở đây là của vị ấy. Cho đến như vậy, này
Kaccàyana là chánh tri kiến.

7) "Tất cả là có", này Kaccàyana, là một cực đoan. "Tất cả là không có" là cực đoan thứ hai.

Xa lìa hai cực đoan ấy, này Kaccàyana, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo.

8) Vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức
duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu xứ, sáu xứ
duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ,
thủ duyên hữu, hữu duyên sanh, sanh duyên già,
chết, sầu, bi, khổ, ưu, não được khởi lên. Như vậy là
toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc

TRUNG ĐẠO                                          22

diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

TRUNG ĐẠO                                          23

4     12 nhân duyên - Kinh Lõa Thể – Tương II, 39

Lõa Thể – Tương II, 39

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào Ràjagaha để khất thực.

3) Lõa thể Kassapa thấy Thế Tôn từ xa đi đến. Sau
khi thấy, lõa thể Kassapa đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói
lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền đứng
một bên.

4) Đứng một bên, lõa thể Kassapa bạch Thế Tôn:

- Chúng tôi muốn hỏi Tôn giả Gotama về một vấn đề. Nếu Tôn giả Gotama cho phép, chúng tôi sẽ hỏi câu hỏi.

- Này Kassapa, nay không phải thời để hỏi. Chúng ta đã vào trong làng.

TRUNG ĐẠO                                          24

5) Lần thứ hai, lõa thể Kassapa bạch Thế Tôn:

- Chúng tôi muốn hỏi Tôn giả Gotama về một vấn đề. Nếu Tôn giả Gotama cho phép, chúng tôi sẽ hỏi câu hỏi.

- Này Kassapa, nay không phải thời để hỏi. Chúng ta đã vào trong làng.

6) Lần thứ ba, lõa thể Kassapa... (như trên)... Chúng ta đã vào trong làng.

Khi được nói vậy, lõa thể Kassapa bạch Thế Tôn:

- Nhưng không phải chúng tôi muốn hỏi Tôn giả Gotama nhiều chuyện.

- Vậy hãy hỏi đi, này Kassapa, như Ông muốn.

7) Thưa Tôn giả Gotama, có phải khổ do tự mình làm ra?

Thế Tôn đáp:

- Không phải vậy, này Kassapa.

8) Thưa Tôn giả Gotama, có phải khổ do người khác làm ra?

Thế Tôn đáp:

TRUNG ĐẠO                                          25

- Không phải vậy, này Kassapa.

9) Thưa Tôn giả Gotama, có phải khổ do mình làm ra và do người khác làm ra?

Thế Tôn đáp:

- Không phải vậy, này Kassapa.

10) Thưa Tôn giả Gotama, có phải khổ không do tự mình làm ra, không do người khác làm ra, khổ do tự nhiên sanh?

Thế Tôn đáp:

- Không phải vậy, này Kassapa.

11) Thưa Tôn giả Gotama, có phải khổ không có?

- Này Kassapa, không phải khổ không có. Khổ có, này Kassapa.

12) - Như vậy, Tôn giả Gotama không biết, không thấy khổ.

- Này Kassapa, không phải Ta không biết, không thấy khổ. Này Kassapa, Ta biết khổ, này Kassapa, Ta thấy khổ.

TRUNG ĐẠO                                        26

13) - Được hỏi: "Tôn giả Gotama, khổ có phải tự
mình làm ra", Ngài trả lời: "Không phải vậy, này
Kassapa". Được hỏi: "Tôn giả Gotama, khổ có phải
do người khác làm ra?", Ngài trả lời: "Không phải
vậy, này Kassapa". Được hỏi: "Tôn giả Gotama, khổ
có phải do tự mình làm ra và do người khác làm ra?",
Ngài trả lời: "Không phải vậy, này Kassapa". Được
hỏi: "Tôn giả Gotama, có phải khổ không do tự mình
làm ra và không do người khác làm ra, khổ do tự
nhiên sanh?", Ngài trả lời: "Không phải vậy, này
Kassapa". Được hỏi: "Tôn giả Gotama, có phải khổ
không có?", Ngài trả lời: "Không phải khổ không có.
Khổ có, này Kassapa". Được hỏi: "Như vậy Tôn giả
Gotama, không biết, không thấy khổ?", Ngài trả lời:
"Này Kassapa, không phải Ta không biết, không thấy
khổ. Này Kassapa, Ta biết khổ, này Kassapa, Ta thấy
khổ". Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy nói lên cho con
về khổ, bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết cho con
về khổ.

14) - Một người làm và chính người làm ấy cảm thọ
(kết quả). Này Kassapa, như Ông gọi ban đầu "khổ
do tự mình làm ra", như vậy có nghĩa là thường
kiến.

Một người khác làm và một người khác cảm thọ. Này Kassapa, như vậy đối với người bị cảm thọ, được xảy

TRUNG ĐẠO                                         27

ra như: "Khổ do người khác làm ra", như vậy có nghĩa là đoạn kiến.

15) Này Kassapa, từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai
thuyết pháp theo con đường trung đạo. Vô minh
duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc,
danh sắc duyên sáu xứ, sáu xứ duyên xúc, xúc duyên
thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu
duyên sanh, sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu,
não được khởi lên. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này
tập khởi.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

16) Khi được nghe nói vậy, lõa thể Kassapa bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những

TRUNG ĐẠO                                          28

gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ lạc hướng, đem đèn
sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể
thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn
dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Và nay
con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp, quy y chúng Tỷ-
kheo. Bạch Thế Tôn, con xin xuất gia với Thế Tôn,
con xin thọ đại giới.

17) - Này Kassapa, ai trước kia là ngoại đạo nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong Pháp và Luật này, phải sống bốn tháng biệt trú; sau khi sống bốn tháng biệt trú, nếu chúng Tăng đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng Ta nhận thấy cá tánh con người sai biệt nhau.

18) - Bạch Thế Tôn, nếu những người xưa kia là ngoại đạo nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong Pháp và Luật này, phải sống bốn tháng biệt trú; sau khi sống bốn tháng biệt trú, chúng Tăng nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới, thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm nếu chúng Tăng đồng ý, mong chúng Tăng cho con xuất gia, cho con thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo.

19) Và lõa thể Kassapa được xuất gia với Thế Tôn và được thọ đại giới.

TRUNG ĐẠO                                          29

20) Thọ đại giới không bao lâu, Tôn giả Kassapa ở
một mình, an tịnh, không phóng dật, sống nhiệt tâm,
tinh cần. Và không bao lâu vị này chứng được mục
đích tối cao mà con cháu các lương gia đã xuất gia,
từ bỏ gia đình, sống không gia đình hướng đến; đó là
vô thượng cứu cánh Phạm hạnh ngay trong đời sống
hiện tại, tự mình với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt
và an trú. Vị này chứng tri: " Sanh đã tận. Phạm hạnh
đã thành, những gì nên làm đã làm, không còn trở lại
trạng thái này nữa ".

21) Và Tôn giả Kassapa trở thành một vị A-la-hán nữa.

TRUNG ĐẠO                                          30

5      12 nhân duyên - Kinh Một Vị – Tương II, 138

Một Vị – Tương II, 138

1)... Trú Tại Sàvatthi.

2) Rồi một vị Bà-la-môn đi đến Thế Tôn; sau khi
đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi
thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm
thân hữu bèn ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, vị Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, có phải người hành động là người cảm thọ?

- Này Bà-la-môn, người hành động là người cảm thọ, ấy là một cực đoan.

4) Thưa Tôn giả Gotama, có phải người hành động khác, người cảm thọ khác?

- Người hành động khác, và người cảm thọ khác, ấy là cực đoan thứ hai.

TRUNG ĐẠO                                       31

Này Bà-la-môn, từ bỏ hai cực đoan ấy, Thế Tôn thuyết pháp theo trung đạo.

5) Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành
nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc, do
duyên danh sắc nên có sáu xứ, do duyên sáu xứ nên
có xúc, do duyên xúc nên có thọ, do duyên thọ nên
có ái, do duyên ái nên có thủ, do duyên thủ nên có
hữu, do duyên hữu nên có sanh, do duyên sanh nên
có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên. Như vậy
là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

6) Khi được nói vậy, vị Bà-la-môn ấy bạch Thế Tôn:

- Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật là vi
diệu, thưa Tôn giả Gotama!... Mong Tôn giả Gotama
nhận con làm đệ tử, từ nay cho đến mạng chung, con
xin trọn đời quy ngưỡng.

TRUNG ĐẠO                                          32

Jànussoni – Tương II, 138

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm...

Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:

3) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều có, ấy là một cực đoan.

4) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều không có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều không có, ấy là cực đoan thứ hai.

Này Bà-la-môn, từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai thuyết pháp theo trung đạo.

5) Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc, do duyên danh sắc nên có sáu xứ, do duyên sáu xứ nên

TRUNG ĐẠO                                         33

có xúc, do duyên xúc nên có thọ, do duyên thọ nên
có ái, do duyên ái nên có thủ, do duyên thủ nên có
hữu, do duyên hữu nên có sanh, do duyên sanh nên
có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên. Như vậy
là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

6) Khi được nói vậy, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:

- Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama!...

Thuận Thế Phái – Tương II, 140

1)... Trú ở Sàvatthi.

TRUNG ĐẠO                                          34

2) Rồi một Bà-la-môn thuộc phái Thuận Thế đi đến Thế Tôn...

Ngồi xuống một bên, vị Bà-la-môn thuộc phái Thuận Thế bạch Thế Tôn:

3) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều có, là chấp kiến thứ nhất của thế gian.

4) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều không có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều không có, là chấp kiến thứ hai của thế gian.

5) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều là một?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều là một, là chấp kiến thứ ba của thế gian.

6) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều là nhiều?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều là nhiều, là chấp kiến thứ tư của thế gian.

TRUNG ĐẠO                                           35

Này Bà-la-môn, từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai thuyết pháp theo con đường trung đạo.

7) Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành
nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc, do
duyên danh sắc nên có sáu xứ, do duyên sáu xứ nên
có xúc, do duyên xúc nên có thọ, do duyên thọ nên
có ái, do duyên ái nên có thủ, do duyên thủ nên có
hữu, do duyên hữu nên có sanh, do duyên sanh nên
có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên. Như vậy
là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

8) Khi nghe nói vậy, vị Bà-la-môn thuộc phái Thuận Thế bạch Thế Tôn:

- Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama!... con xin trọn đời quy ngưỡng.

TRUNG ĐẠO                                            36

TRUNG ĐẠO   37

6      12 nhân duyên - Kinh Thuận Thế Phái – Tương II, 140

Thuận Thế Phái – Tương II, 140

1)... Trú ở Sàvatthi.

2) Rồi một Bà-la-môn thuộc phái Thuận Thế đi đến Thế Tôn...

Ngồi xuống một bên, vị Bà-la-môn thuộc phái Thuận Thế bạch Thế Tôn:

3) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều có, là chấp kiến thứ nhất của thế gian.

4) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều không có?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều không có, là chấp kiến thứ hai của thế gian.

5) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều là một?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều là một, là chấp kiến thứ ba của thế gian.

TRUNG ĐẠO                                          38

6) Thưa Tôn giả Gotama, có phải tất cả đều là nhiều?

- Này Bà-la-môn, tất cả đều là nhiều, là chấp kiến thứ tư của thế gian.

Này Bà-la-môn, từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai thuyết pháp theo con đường trung đạo.

7) Do duyên vô minh nên có hành. Do duyên hành
nên có thức. Do duyên thức nên có danh sắc, do
duyên danh sắc nên có sáu xứ, do duyên sáu xứ nên
có xúc, do duyên xúc nên có thọ, do duyên thọ nên
có ái, do duyên ái nên có thủ, do duyên thủ nên có
hữu, do duyên hữu nên có sanh, do duyên sanh nên
có già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên. Như vậy
là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

TRUNG ĐẠO                                           39

8) Khi nghe nói vậy, vị Bà-la-môn thuộc phái Thuận Thế bạch Thế Tôn:

- Thật là vi diệu, thưa Tôn giả Gotama!... con xin trọn đời quy ngưỡng.

TRUNG ĐẠO                                            40

7      12 nhân duyên - Kinh Timbaruka – Tương II, 45

Timbaruka – Tương II, 45

1) Trú ở Sàvatthi...

2) Rồi du sĩ Timbaruka đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, du sĩ Timbaruka bạch Thế Tôn:

- Thưa Tôn giả Gotama, có phải lạc khổ tự mình làm ra?

Thế Tôn đáp: - Không phải vậy, này Timbaruka.

4) Thưa Tôn giả Gotama, vậy có phải lạc khổ do người khác làm ra?

Thế Tôn đáp: - Không phải vậy, này Timbaruka.

5) Thưa Tôn giả Gotama, vậy có phải lạc khổ do tự mình làm ra và do người khác làm ra?

Thế Tôn đáp: - Không phải vậy, này Timbaruka.

TRUNG ĐẠO                                        41

6) Thưa Tôn giả Gotama, lạc khổ không do tự mình làm ra, không do người khác làm ra; vậy có phải lạc khổ do tự nhiên sanh?

Thế Tôn đáp: - Không phải vậy, này Timbaruka.

7) - Thưa Tôn giả Gotama, vậy có phải không có lạc khổ?

8) - Này Timbaruka, không phải không có lạc khổ. Này Timbaruka, có lạc khổ.

- Nếu vậy, Tôn giả Gotama không biết, không thấy lạc khổ.

9) - Này Timbaruka, không phải Ta không biết, không thấy lạc khổ. Này Timbaruka, Ta biết lạc khổ. Này Timbaruka, Ta thấy lạc khổ.

10) - Được hỏi: "Thưa Tôn giả Gotama, có phải lạc
khổ do tự mình làm ra?", Ngài trả lời: "Không phải
vậy, này Timbaruka". Được hỏi: "Thưa Tôn giả
Gotama, có phải lạc khổ do người khác làm ra?",
Ngài trả lời: "Không phải vậy, này Timbaruka".
Được hỏi: "Thưa Tôn giả Gotama, có phải lạc khổ
do tự mình làm ra và do người khác làm ra?", Ngài
đáp: "Không phải vậy, này Timbaruka". Được hỏi:
"Thưa Tôn giả Gotama, không phải do tự mình làm

TRUNG ĐẠO                                        42

ra, không do người khác làm ra, có phải lạc khổ do
tự nhiên sanh?", Ngài đáp: "Không phải vậy, này
Timbaruka". Được hỏi: "Thưa Tôn giả Gotama, có
phải lạc khổ không có?", Ngài đáp: "Này Timbaruka,
không phải không có lạc khổ, này Timbaruka, có lạc
khổ". Được hỏi: "Như vậy Tôn giả Gotama không
biết, không thấy lạc khổ?", Ngài đáp: "Này
Timbaruka, không phải Ta không biết, không thấy
lạc khổ. Này Timbaruka, Ta biết lạc khổ. Này
Timbaruka, Ta thấy lạc khổ". Vậy Tôn giả Gotama
hãy nói lên cho con về lạc khổ. Vậy Tôn giả Gotama
hãy thuyết cho con về lạc khổ.

11) Sự cảm thọ và người cảm thọ là cùng một người. Này Timbaruka, như Ông nói ban đầu: "Lạc khổ do tự mình làm ra", Ta nói không phải vậy.

12) Cảm thọ và người cảm thọ là khác nhau, này Timbaruka, như vậy đối với người bị cảm thọ, "lạc khổ do người khác làm ra", Ta nói không phải vậy.

13) Này Timbaruka, từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai thuyết pháp theo con đường trung đạo.

Vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên sáu xứ, sáu xứ duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sanh, sanh duyên già, chết, sầu, bi,

TRUNG ĐẠO                                         43

khổ, ưu, não được khởi lên. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.

Nhưng do sự ly tham, đoạn diệt vô minh một cách
hoàn toàn, nên hành diệt. Do hành diệt nên thức
diệt. Do thức diệt nên danh sắc diệt. Do danh sắc
diệt nên sáu xứ diệt. Do sáu xứ diệt nên xúc diệt. Do
xúc diệt nên thọ diệt. Do thọ diệt nên ái diệt. Do ái
diệt nên thủ diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt. Do hữu
diệt nên sanh diệt. Do sanh diệt nên già chết, sầu,
bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn
này đoạn diệt.

14) Khi được nói vậy, du sĩ Timbaruka bạch Thế Tôn:

- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn... (như trên)... Và
nay con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp, quy y chúng
Tỷ-kheo Tăng. Xin Tôn giả Gotama nhận con làm đệ
tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời
quy ngưỡng.

TRUNG ĐẠO                                          44

8      37 Bồ đề phần - Kinh ĐẠO LỘ 1 – Tăng I, 542

ĐẠO LỘ 1 – Tăng I, 542

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba đạo lộ này. Thế nào là
ba?
- Thâm cố đạo lộ,
- Kịch khổ đạo lộ,
- Trung đạo lộ.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thâm cố đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người nói như sau,
thấy như sau: "Không có tội lớn trong các dục
vọng" và rơi vào say đắm trong các dục vọng. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là thâm cố đạo lộ.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là kịch khổ đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể,
sống phóng túng, không theo lễ nghi, liếm tay cho
sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất
thực không chịu đứng lại, không nhận đồ ăn mang
đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình,
không nhận mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nơi
nồi chảo, không nhận đồ ăn từ ngưỡng cửa, không
nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy, không nhận

TRUNG ĐẠO                                        45

đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo, không nhận đồ
ăn từ hai người đang ăn, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà có thai, không nhận đồ ăn từ người
đàn bà đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà đang giao cấu, không nhận đồ ăn đi
quyên, không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng,
không nhận đồ ăn từ chỗ có ruồi bu, không ăn cá,
thịt, không uống rượu nấu, rượu men, cho đến
không uống cháo. Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà,
chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại
hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận
ăn tại bảy nhà, chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi
sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát,
nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày
một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa.
Như vậy, vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống,
cho đến nửa tháng chỉ ăn một lần. Vị ấy ăn rau, ăn
cây kê, ăn gạo sống, ăn gạo rừng, ăn cây lau, ăn
bột gạo, ăn bột gạo cháy, ăn bột vừng, ăn cỏ, ăn
phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái
cây rụng để sống. Vị ấy mang vải gai thô, mặc vải
gai thô lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm
quăng đi, mặc vải lượm từ đống rác, dùng vỏ cây
làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện
từng mảnh da con sơn dương đen, mặc vải từ cỏ
Kusa bện lại, mặc áo bằng vỏ cây, mặc áo bằng
tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền,

TRUNG ĐẠO                                         46

mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông
cú. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người theo
tập tục sống nhổ râu tóc, là người theo hạnh
thường đứng, không dùng chỗ ngồi, là người ngồi
chỏ hỏ, sống theo hạnh ngồi chỏ hỏ một cách tinh
tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ
nằm trên giường gai, sống một đêm tắm ba lần,
theo hạnh xuống nước tắm để gột sạch tội lỗi. Như
vậy, dưới nhiều hình thức, vị ấy sống thực hành
các hạnh hành hạ, hành khổ thân thể. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là kịch khổ đạo lộ.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là trung đạo?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo quán thân
trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp
phục, tham ưu ở đời, quán thọ trên các cảm thọ
… quán tâm trên tâm … quán pháp trên các pháp,
nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp nhục tham
ưu ở đời.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là trung đạo. Ba pháp này,
này các Tỷ-kheo, là ba đạo lộ.

ĐẠO LỘ 2 – Tăng I, 545

1. Này các Tỷ-kheo, có ba đạo lộ này. Thế nào là ba?

TRUNG ĐẠO                                          47

- Thâm cố đạo lộ,
- Kịch khổ đạo lộ,
- Trung đạo lộ.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thâm cố đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người nói như sau,
thấy như sau: "Không có tội lớn trong các dục
vọng" và rơi vào say đắm trong các dục vọng. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là thâm cố đạo lộ.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là kịch khổ đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể,
sống phóng túng, không theo lễ nghi, liếm tay cho
sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất
thực không chịu đứng lại, không nhận đồ ăn mang
đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình,
không nhận mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nơi
nồi chảo, không nhận đồ ăn từ ngưỡng cửa, không
nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy, không nhận
đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo, không nhận đồ
ăn từ hai người đang ăn, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà có thai, không nhận đồ ăn từ người
đàn bà đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà đang giao cấu, không nhận đồ ăn đi
quyên, không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng,
không nhận đồ ăn từ chỗ có ruồi bu, không ăn cá,
thịt, không uống rượu nấu, rượu men, cho đến

TRUNG ĐẠO                                           48

không uống cháo. Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà,
chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại
hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận
ăn tại bảy nhà, chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi
sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát,
nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày
một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa.
Như vậy, vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống,
cho đến nửa tháng chỉ ăn một lần. Vị ấy ăn rau, ăn
cây kê, ăn gạo sống, ăn gạo rừng, ăn cây lau, ăn
bột gạo, ăn bột gạo cháy, ăn bột vừng, ăn cỏ, ăn
phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái
cây rụng để sống. Vị ấy mang vải gai thô, mặc vải
gai thô lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm
quăng đi, mặc vải lượm từ đống rác, dùng vỏ cây
làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện
từng mảnh da con sơn dương đen, mặc vải từ cỏ
Kusa bện lại, mặc áo bằng vỏ cây, mặc áo bằng
tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền,
mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông
cú. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người theo
tập tục sống nhổ râu tóc, là người theo hạnh
thường đứng, không dùng chỗ ngồi, là người ngồi
chỏ hỏ, sống theo hạnh ngồi chỏ hỏ một cách tinh
tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ
nằm trên giường gai, sống một đêm tắm ba lần,
theo hạnh xuống nước tắm để gột sạch tội lỗi. Như

TRUNG ĐẠO                                         49

vậy, dưới nhiều hình thức, vị ấy sống thực hành
các hạnh hành hạ, hành khổ thân thể. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là kịch khổ đạo lộ.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là trung đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo với mục đích
khiến cho các ác, bất thiện pháp từ trước chưa
sanh, không cho sanh khởi, khởi lên ý muốn cố
gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm. Với mục đích
khiến cho các ác, bất thiện pháp đã sanh được trừ
diệt, khởi lên ý muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm,
trì tâm. Với mục đích khiến cho các thiện pháp từ
trước chưa sanh, nay cho sanh khởi, khởi lên ý
muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm. Với mục
đích khiến cho các thiện pháp đã được sanh có thể
duy trì, không có mù mờ, được tăng trưởng, được
quảng đại, được tu tập, được viên mãn, khởi lên ý
muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm.
- Vị ấy tu tập thần túc thông câu hữu với dục định
tinh cần hành, tu tập thần túc thông câu hữu với
tinh tấn định tinh cần hành, tu tập thần túc thông
câu hữu với tâm định tinh cần hành, tu tập thần
túc thông câu hữu với tư duy định tinh cần hành.
- Tu tập tín căn, tu tập tấn căn, tu tập niệm căn, tu
tập định căn, tu tập tuệ căn,
- Tu tập tín lực, tu tập tấn lực, tu tập niệm lực, tu
tập định lực, tu tập tuệ lực,

TRUNG ĐẠO                                          50

- Tu tập niệm giác chi, tu tập trạch pháp giác chi,
tu tập tinh tấn giác chi, tu tập hỷ giác chi, tu tập
khinh an giác chi, tu tập định giác chi, tu tập xả
giác chi,
- Tu tập chánh tri kiến, tu tập chánh tư duy, tu tập
chánh ngữ, tu tập chánh nghiệp, tu tập chánh
mạng, tu tập chánh tinh tấn, tu tập chánh niệm, tu
tập chánh định.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là trung đạo lộ.

TRUNG ĐẠO                                           51

9      37 Bồ đề phần - Kinh ĐẠO LỘ 2 – Tăng I, 545

ĐẠO LỘ 1 – Tăng I, 542

1. - Này các Tỷ-kheo, có ba đạo lộ này. Thế nào là
ba?
- Thâm cố đạo lộ,
- Kịch khổ đạo lộ,
- Trung đạo lộ.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thâm cố đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người nói như sau,
thấy như sau: "Không có tội lớn trong các dục
vọng" và rơi vào say đắm trong các dục vọng. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là thâm cố đạo lộ.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là kịch khổ đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể,
sống phóng túng, không theo lễ nghi, liếm tay cho
sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất
thực không chịu đứng lại, không nhận đồ ăn mang
đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình,
không nhận mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nơi
nồi chảo, không nhận đồ ăn từ ngưỡng cửa, không
nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy, không nhận

TRUNG ĐẠO                                        52

đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo, không nhận đồ
ăn từ hai người đang ăn, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà có thai, không nhận đồ ăn từ người
đàn bà đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà đang giao cấu, không nhận đồ ăn đi
quyên, không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng,
không nhận đồ ăn từ chỗ có ruồi bu, không ăn cá,
thịt, không uống rượu nấu, rượu men, cho đến
không uống cháo. Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà,
chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại
hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận
ăn tại bảy nhà, chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi
sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát,
nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày
một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa.
Như vậy, vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống,
cho đến nửa tháng chỉ ăn một lần. Vị ấy ăn rau, ăn
cây kê, ăn gạo sống, ăn gạo rừng, ăn cây lau, ăn
bột gạo, ăn bột gạo cháy, ăn bột vừng, ăn cỏ, ăn
phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái
cây rụng để sống. Vị ấy mang vải gai thô, mặc vải
gai thô lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm
quăng đi, mặc vải lượm từ đống rác, dùng vỏ cây
làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện
từng mảnh da con sơn dương đen, mặc vải từ cỏ
Kusa bện lại, mặc áo bằng vỏ cây, mặc áo bằng
tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền,

TRUNG ĐẠO                                         53

mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông
cú. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người theo
tập tục sống nhổ râu tóc, là người theo hạnh
thường đứng, không dùng chỗ ngồi, là người ngồi
chỏ hỏ, sống theo hạnh ngồi chỏ hỏ một cách tinh
tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ
nằm trên giường gai, sống một đêm tắm ba lần,
theo hạnh xuống nước tắm để gột sạch tội lỗi. Như
vậy, dưới nhiều hình thức, vị ấy sống thực hành
các hạnh hành hạ, hành khổ thân thể. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là kịch khổ đạo lộ.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là trung đạo?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo quán thân
trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp
phục, tham ưu ở đời, quán thọ trên các cảm thọ
… quán tâm trên tâm … quán pháp trên các pháp,
nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp nhục tham
ưu ở đời.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là trung đạo. Ba pháp này,
này các Tỷ-kheo, là ba đạo lộ.

ĐẠO LỘ 2 – Tăng I, 545

1. Này các Tỷ-kheo, có ba đạo lộ này. Thế nào là ba?

TRUNG ĐẠO                                          54

- Thâm cố đạo lộ,
- Kịch khổ đạo lộ,
- Trung đạo lộ.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là thâm cố đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người nói như sau,
thấy như sau: "Không có tội lớn trong các dục
vọng" và rơi vào say đắm trong các dục vọng. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là thâm cố đạo lộ.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là kịch khổ đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể,
sống phóng túng, không theo lễ nghi, liếm tay cho
sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất
thực không chịu đứng lại, không nhận đồ ăn mang
đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình,
không nhận mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nơi
nồi chảo, không nhận đồ ăn từ ngưỡng cửa, không
nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy, không nhận
đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo, không nhận đồ
ăn từ hai người đang ăn, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà có thai, không nhận đồ ăn từ người
đàn bà đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ
người đàn bà đang giao cấu, không nhận đồ ăn đi
quyên, không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng,
không nhận đồ ăn từ chỗ có ruồi bu, không ăn cá,
thịt, không uống rượu nấu, rượu men, cho đến

TRUNG ĐẠO                                           55

không uống cháo. Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà,
chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại
hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận
ăn tại bảy nhà, chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi
sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát,
nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày
một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa.
Như vậy, vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống,
cho đến nửa tháng chỉ ăn một lần. Vị ấy ăn rau, ăn
cây kê, ăn gạo sống, ăn gạo rừng, ăn cây lau, ăn
bột gạo, ăn bột gạo cháy, ăn bột vừng, ăn cỏ, ăn
phân bò, ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái
cây rụng để sống. Vị ấy mang vải gai thô, mặc vải
gai thô lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm
quăng đi, mặc vải lượm từ đống rác, dùng vỏ cây
làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện
từng mảnh da con sơn dương đen, mặc vải từ cỏ
Kusa bện lại, mặc áo bằng vỏ cây, mặc áo bằng
tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền,
mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông
cú. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người theo
tập tục sống nhổ râu tóc, là người theo hạnh
thường đứng, không dùng chỗ ngồi, là người ngồi
chỏ hỏ, sống theo hạnh ngồi chỏ hỏ một cách tinh
tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ
nằm trên giường gai, sống một đêm tắm ba lần,
theo hạnh xuống nước tắm để gột sạch tội lỗi. Như

TRUNG ĐẠO                                         56

vậy, dưới nhiều hình thức, vị ấy sống thực hành
các hạnh hành hạ, hành khổ thân thể. Này các Tỷ-
kheo, đây gọi là kịch khổ đạo lộ.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là trung đạo lộ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo với mục đích
khiến cho các ác, bất thiện pháp từ trước chưa
sanh, không cho sanh khởi, khởi lên ý muốn cố
gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm. Với mục đích
khiến cho các ác, bất thiện pháp đã sanh được trừ
diệt, khởi lên ý muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm,
trì tâm. Với mục đích khiến cho các thiện pháp từ
trước chưa sanh, nay cho sanh khởi, khởi lên ý
muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm. Với mục
đích khiến cho các thiện pháp đã được sanh có thể
duy trì, không có mù mờ, được tăng trưởng, được
quảng đại, được tu tập, được viên mãn, khởi lên ý
muốn cố gắng, tinh tấn, sách tâm, trì tâm.
- Vị ấy tu tập thần túc thông câu hữu với dục định
tinh cần hành, tu tập thần túc thông câu hữu với
tinh tấn định tinh cần hành, tu tập thần túc thông
câu hữu với tâm định tinh cần hành, tu tập thần
túc thông câu hữu với tư duy định tinh cần hành.
- Tu tập tín căn, tu tập tấn căn, tu tập niệm căn, tu
tập định căn, tu tập tuệ căn,
- Tu tập tín lực, tu tập tấn lực, tu tập niệm lực, tu
tập định lực, tu tập tuệ lực,

TRUNG ĐẠO                                          57

- Tu tập niệm giác chi, tu tập trạch pháp giác chi,
tu tập tinh tấn giác chi, tu tập hỷ giác chi, tu tập
khinh an giác chi, tu tập định giác chi, tu tập xả
giác chi,
- Tu tập chánh tri kiến, tu tập chánh tư duy, tu tập
chánh ngữ, tu tập chánh nghiệp, tu tập chánh
mạng, tu tập chánh tinh tấn, tu tập chánh niệm, tu
tập chánh định.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là trung đạo lộ.

TRUNG ĐẠO                                           58

10    8 chánh đạo - Kinh Như Lai Thuyết 1 – Tương V, 610

Như Lai Thuyết 1 – Tương V, 610

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Bàrànasi, tại Isipatana, chỗ Vườn Nai.

2) Tại đấy, Thế Tôn bảo chúng năm Tỷ-kheo:

-- Có hai cực đoan này, này các Tỷ-kheo, một người xuất gia không nên thực hành theo.

3) Thế nào là hai?

- Một là đắm say trong các dục (kàmesu), hạ liệt,
đê tiện, phàm phu, không xứng bậc Thánh,
không liên hệ đến mục đích.
- Hai là tự hành khổ mình, khổ đau, không xứng
bậc Thánh, không liên hệ đến mục đích.
- Tránh xa hai cực đoan này, này các Tỷ-kheo, là
con đường Trung đạo, do Như Lai chánh
giác, tác thành mắt, tác thành trí, đưa đến an
tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

TRUNG ĐẠO                                        59

4) Và thế nào là con đường Trung đạo, này các Tỷ-
kheo, do Như Lai chánh giác, tác thành mắt, tác
thành trí, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-
bàn?

Chính là con đường Thánh đạo Tám ngành, tức là:
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm,
chánh định.

Đây là con đường trung đạo, này các Tỷ-kheo, do Như Lai chánh giác, tác thành mắt, tác thành trí, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

5) Đây là Thánh đế về Khổ, này các Tỷ-kheo. Sanh
là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ, sầu, bi,
khổ, ưu, não là khổ, oán gặp nhau là khổ, ái biệt ly
là khổ, cầu không được là khổ. Tóm lại, năm thủ uẩn
là khổ.

6) Đây là Thánh đế về Khổ tập, này các Tỷ-kheo,
chính là ái này đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và
tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia. Tức là dục ái,
hữu ái, phi hữu ái.

7) Đây là Thánh đế về Khổ diệt, này các Tỷ-kheo, chính là ly tham, đoạn diệt, không có dư tàn khát ái

TRUNG ĐẠO                                           60

ấy, sự quăng bỏ, từ bỏ, giải thoát, không có chấp trước.

8) Đây là Thánh đế về Con Đường đưa đến Khổ diệt, này các Tỷ-kheo, chính là con đường Thánh đạo Tám ngành, tức là chánh tri kiến... chánh định.

9) Này các Tỷ-kheo,

- Đây là Thánh đế về Khổ, đối với các pháp từ
trước Ta chưa từng được nghe, nhãn sanh, trí
sanh, tuệ sanh, minh sanh, quang sanh.
- Đây là Thánh đế về Khổ cần phải liễu tri, đối
với các pháp, từ trước Ta chưa từng nghe, nhãn
sanh, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, quang sanh.
- Đây là Thánh đế về Khổ đã được liễu tri, đối
với các pháp từ trước Ta chưa từng được nghe,
nhãn sanh, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, quang
sanh.

10) Này các Tỷ-kheo,

- Đây là Thánh đế về Khổ tập, đối với các pháp,
từ trước Ta chưa từng nghe, nhãn sanh, trí sanh,
tuệ sanh, minh sanh, quang sanh.
- Đây là Thánh đế về Khổ tập cần phải đoạn tận,
đối với các pháp, từ trước Ta chưa từng nghe,

TRUNG ĐẠO                                         61

nhãn sanh, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, quang
sanh.
- Đây là Thánh đế về Khổ tập đã được đoạn tận,
đối với các pháp, từ trước Ta chưa từng nghe,
nhãn sanh, trí sanh, tuệ sanh, minh sanh, quang
sanh.

11) Này các Tỷ-kheo,

- Đây là Thánh đế về Khổ diệt, đối với các
pháp... quang sanh.
- Đây là Thánh đế về Khổ diệt cần phải chứng
ngộ, đối với các pháp... quang sanh.
- Đây là Thánh đế về Khổ diệt đã được chứng
ngộ, đối với các pháp... quang sanh.

12) Này các Tỷ-kheo,

- Đây là Thánh đế về Con Đường đưa đến khổ
diệt, đối với các pháp... quang sanh.
- Đây là Thánh đế về Con Đường đưa đến Khổ
diệt cần phải tu tập, đối với các pháp... quang
sanh.
- Đây là Thánh đế về Con Đường đưa đến Khổ
diệt đã được tu tập, đối với các pháp từ trước
Ta chưa từng được nghe, nhãn sanh, trí sanh,
tuệ sanh, minh sanh, quang sanh.

TRUNG ĐẠO                                        62

13) Cho đến khi nào, này các Tỷ-kheo, trong bốn
Thánh đế này, với ba chuyển và mười hai hành
tướng như vậy, tri kiến như thật không khéo thanh
tịnh ở nơi Ta; thời này các Tỷ-kheo, cho đến khi ấy,
trong thế giới này với Thiên giới, Ma giới, Phạm
thiên giới, với quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư
Thiên và loài Người, Ta không chứng tri đã chánh
giác vô thượng Chánh Đẳng Giác.

14) Và cho đến khi nào, này các Tỷ-kheo, trong bốn Thánh đến này, với ba chuyển và mười hai hành tướng như vậy, tri kiến như thật đã được khéo thanh tịnh ở nơi Ta; cho đến khi ấy, này các Tỷ-kheo, trong thế giới này với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, với quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người, Ta mới chứng tri đã chánh giác vô thượng Chánh Đẳng Giác. Tri kiến khởi lên nơi Ta: "Bất động là tâm giải thoát của Ta. Đây là đời sống cuối cùng, nay không còn tái sanh nữa".

15) Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Chúng năm Tỷ- kheo hoan hỷ, tín thọ lời Phật dạy. Trong khi lời dạy này được tuyên bố, Tôn giả Kondanna khởi lên pháp nhãn thanh tịnh, không cấu uế như sau: "Phàm vật gì được tập khởi, tất cả pháp ấy cũng bị đoạn diệt".

16) Và khi Pháp luân này được Thế Tôn chuyển vận như vậy, chư Thiên cõi đất này lớn tiếng nói lên:

TRUNG ĐẠO                                           63

"Nay vô thượng Pháp luân này được Thế Tôn ở Ba-
la-nại, chỗ chư Tiên đọa xứ, tại Vườn Nai, chuyển
vận một Pháp luân chưa từng được ai chuyển vận,
Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên, Ma vương, Phạm
thiên, hay bất cứ một ai ở đời".

17) Sau khi được nghe tiếng chư Thiên ở cõi đất, Tứ
đại Thiên vương thiên lên tiếng nói lên: "Nay vô
thượng Pháp luân này được Thế Tôn ở Ba-la-nại, chỗ
chư Tiên đọa xứ, tại Vườn Nai, chuyển vận một Pháp
luân chưa từng được ai chuyển vận, Sa-môn, Bà-la-
môn, chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên hay bất cứ
một ai ở đời".

18) Sau khi được nghe tiếng của chư Thiên ở Tứ đại Thiên vương thiên, thời chư Thiên ở cõi trời Ba mươi ba...

.... chư Thiên Yàmà... chư Thiên Tusità... chư Hóa
lạc thiên... chư Tha hóa tự tại thiên... chư Thiên ở
Phạm thiên giới lớn tiếng nói lên: "Nay vô thượng
Pháp luân này được Thế Tôn ở Ba-la-nại, chỗ chư
Tiên đọa xứ, tại Vườn Nai, chuyển vận... bất cứ một
ai ở đời".

19) Như vậy, trong sát-na ấy, trong khoảnh khắc ấy, trong giây phút ấy, tiếng ấy lên đến Phạm thiên giới. Và mười ngàn thế giới chuyển động, rung động,

TRUNG ĐẠO                                          64

chuyển động mạnh. Và một hào quang vô lượng, quảng đại phát chiếu ra ở đời, vượt quá uy lực chư Thiên.

20) Rồi Thế Tôn thốt lên lời cảm hứng sau đây:
"Chắc chắn đã giác hiểu là Kondanna (Kiều-
trần-như)! Chắc chắn đã giác hiểu là
Kondanna!"

Như vậy Tôn giả Kondanna được tên là Annàta Kondanna (A-nhã Kiều-trần-như).

TRUNG ĐẠO                                       65

11    8 chánh đạo - Kinh THỪA TỰ PHÁP – 3 Trung I, 31

KINH THỪA TỰ PHÁP (Dhammadayada sutta) – Bài kinh số 3 – Trung I, 31

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Khi ở tại chỗ ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo",

– "Bạch Thế Tôn", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói:

- Này các Tỷ-kheo, hãy là người thừa tự pháp
của Ta, đừng là những người thừa tự tài vật. Ta có
lòng thương tưởng các Người và Ta nghĩ: "Làm sao
những đệ tử của Ta là những người thừa tự pháp của
Ta, không phải là những người thừa tự tài vật".

Và này các Tỷ-kheo, nếu các Người là những người thừa tự tài vật của Ta, không phải là những

TRUNG ĐẠO                                       66

người thừa tự pháp, thì không những các Người trở
thành những người mà người ta nói: "Cả thầy và trò
đều là những người thừa tự tài vật, không phải là
những người thừa tự pháp", mà cả Ta cũng trở thành
người mà người ta nói: "Cả thầy và trò đều là những
người thừa tự tài vật, không phải là những người thừa
tự pháp".

Và này các Tỷ-kheo, nếu các Người là những
người thừa tự pháp của Ta, không phải là những
người thừa tự tài vật, thời không những các người trở
thành những người mà người ta nói: "Cả Thầy và trò
là những người thừa tự pháp, không phải là những
người thừa tự tài vật", mà cả Ta cũng trở thành người
mà người ta nói: "Cả Thầy và trò đều là những người
thừa tự pháp, không phải là những người thừa tự tài
vật". Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy là những người
thừa tự pháp của Ta, đừng là những người thừa tự tài
vật. Ta có lòng thương tưởng các Người và Ta nghĩ:
"Làm sao những đệ tử của Ta là những người thừa tự
pháp của Ta, không phải là những người thừa tự tài
vật".

Này các Tỷ-kheo, ở đây, một thời Ta ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý, và còn lại đồ ăn tàn thực của Ta đáng được quăng bỏ. Khi ấy có hai Tỷ-kheo đến, đói

TRUNG ĐẠO                                          67

lả và kiệt sức. Ta có thể nói với hai vị ấy: "Này các Tỷ-kheo, Ta ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý, và còn lại đồ ăn tàn thực này của Ta đáng được quăng bỏ. Nếu các Người muốn, hãy ăn đi. Nếu các Người không muốn ăn, Ta sẽ quăng đồ ăn ấy tại chỗ không có cỏ xanh, hay Ta sẽ bỏ xuống chỗ nước không có chúng sanh trong ấy". Rồi một Tỷ-kheo có thể nghĩ như sau: "Nay Thế Tôn ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý; và đây là đồ ăn tàn thực của Thế Tôn, đáng được quăng bỏ. Nếu chúng ta không ăn, Thế Tôn sẽ quăng đồ ăn ấy tại chỗ không có cỏ xanh, hay sẽ bỏ xuống chỗ nước không có chúng sanh trong ấy. Nhưng Thế Tôn có dạy như sau: "Này các Tỷ-kheo, hãy là người thừa tự pháp của Ta, đừng là người thừa tự tài vật". Đây là loại tài vật; món đồ ăn này, ta hãy không ăn loại đồ ăn này và trải qua đêm ngày hôm nay, bị đói lả và kiệt sức". Rồi vị ấy không ăn loại đồ ăn này và trải qua đêm ngày ấy, đói lả và kiệt sức.

Tỷ-kheo thứ hai nghĩ như sau: "Thế Tôn ăn đã xong, thỏa mãn, đầy đủ, đã chấm dứt buổi ăn, tự cảm thỏa thích, vừa ý; và đây là đồ ăn tàn thực của Thế Tôn, đáng được quăng bỏ. Nếu chúng ta không ăn, Thế Tôn sẽ quăng đồ ăn ấy tại chỗ không có cỏ xanh, hay sẽ bỏ xuống chỗ nước không có chúng sanh

TRUNG ĐẠO                                          68

trong ấy. Vậy ta hãy ăn loại đồ ăn này, trừ bỏ đói lả và kiệt sức, và trải qua đêm ngày hôm nay như vậy". Rồi vị ấy ăn loại đồ ăn ấy, trừ bỏ đói lả và kiệt sức, và trải qua đêm ngày hôm ấy như vậy.

Này các Tỷ-kheo, dầu cho Tỷ-kheo này, sau khi ăn loại đồ ăn ấy, trừ bỏ đói lả và kiệt sức, và trải qua đêm ngày hôm ấy như vậy, nhưng đối với Ta, Tỷ- kheo đầu tiên đáng được kính nể hơn, và đáng được tán thán hơn. Vì sao vậy? Vì như vậy sẽ đưa đến cho Tỷ-kheo ấy, trong một thời gian lâu ngày, ít dục, biết đủ, khổ hạnh, dễ nuôi dưỡng, tinh cần, tinh tấn. Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy là người thừa tự pháp của Ta, đừng là người thừa tự tài vật.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Nói xong, Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy, đi vào tịnh xá.

Lúc ấy, Tôn giả Sariputta, sau khi Thế Tôn đi chẳng bao lâu, liền gọi các Tỷ-kheo: "Này các Hiền giả Tỷ-kheo!"

- "Thưa vâng Hiền giả", các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta.

Tôn giả Sariputta nói: "Này các Hiền giả, như thế nào vị Đạo sư sống viễn ly mà các đệ tử không tùy học viễn ly? Và như thế nào vị Đạo sư sống viễn

TRUNG ĐẠO                                             69

ly và các đệ tử tùy học viễn ly?"

- "Này Hiền giả, chúng tôi từ xa lại để được hiểu
nghĩa lý câu nói này từ Tôn giả Sariputta. Lành thay,
nếu Tôn giả Sariputta thuyết giảng nghĩa lý câu nói
ấy. Sau khi được nghe Tôn giả Sariputta thuyết
giảng, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì"

- "Chư Hiền, vậy hãy nghe và khéo tác ý, ta sẽ
giảng" - "Thưa vâng, Hiền giả", những Tỷ-kheo ấy
vâng đáp Tôn giả Sariputta. Tôn giả Sariputta nói
như sau:

– Này chư Hiền, ở đây vị Đạo Sư sống viễn ly
các đệ tử không tùy học viễn ly. Những pháp nào vị
Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ không từ
bỏ, và họ sống trong sự đầy đủ, lười biếng, dẫn đầu
về đọa lạc, bỏ rơi gánh nặng sống viễn ly.

Này chư Hiền, các Thượng Tọa Tỷ-kheo có ba trường hợp, đáng bị quở trách.

 Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử không tùy học
viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các Thượng
Tọa Tỷ-kheo đáng bị quở trách.
 Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ,
những pháp ấy họ không từ bỏ. Đó là trường hợp
thứ hai, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng bị quở

TRUNG ĐẠO                                          70

trách.
 Và họ sống đầy đủ, lười biếng, dẫn đầu về đọa lạc,
bỏ rơi gánh nặng sống viễn ly. Đó là trường hợp
thứ ba, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng bị quở
trách.
Này chư Hiền, các Thượng tọa Tỷ-kheo do ba
trường hợp này đáng bị quở trách.

Này chư Hiền, các Trung tọa Tỷ-kheo... (như trên)

... các vị mới thọ Tỷ-kheo có ba trường hợp đáng bị quở trách. Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử không tùy học viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng bị quở trách. Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ không từ bỏ. Đó là trường hợp thứ hai, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng bị quở trách. Và họ sống đầy đủ, lười biếng, dẫn đầu về đọa lạc, bỏ rơi gánh nặng sống viễn ly. Đó là trường hợp thứ ba, các vị mới thọ Tỷ- kheo đáng bị quở trách. Này chư Hiền, các vị mới thọ Tỷ-kheo do ba trường hợp này, đáng bị quở trách. Này chư Hiền, như vậy là những trường hợp vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử không tùy học viễn ly.

Và như thế nào, vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học viễn ly?

TRUNG ĐẠO                                          71

Này chư Hiền, vị Đạo Sư sống viễn ly các đệ tử
tùy học viễn ly. Những pháp nào, vị Đạo Sư dạy nên
từ bỏ, những pháp ấy họ từ bỏ; và họ không sống
trong sự đầy đủ, không lười biếng, họ bỏ rơi gánh
nặng về đọa lạc và dẫn đầu về sống viễn ly.

Này chư Hiền, các Thượng tọa Tỷ-kheo có ba trường hợp đáng được tán thán. Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ từ bỏ. Đó là trường hợp thứ hai, các Thượng tọa Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và họ không sống trong sự đầy đủ, không lười biếng, họ bỏ rơi gánh nặng về đọa lạc và dẫn đầu về sống viễn ly. Đó là trường hợp thứ ba, các Thượng Tọa Tỷ-kheo đáng được tán thán. Này chư Hiền, các Thượng tọa Tỷ-kheo do ba trường hợp này, đáng được tán thán.

Này chư Hiền, các Trung tọa Tỷ-kheo... (như trên)... các vị mới thọ Tỷ-kheo có ba trường hợp đáng được tán thán. Vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học viễn ly. Đó là trường hợp thứ nhất, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và những pháp nào vị Đạo Sư dạy nên từ bỏ, những pháp ấy họ từ bỏ. Đó là trường hợp thứ hai, các vị mới thọ Tỷ-kheo đáng được tán thán. Và họ không sống trong sự đầy

TRUNG ĐẠO                                          72

đủ, không lười biếng, họ bỏ rơi gánh nặng về đọa lạc
và dẫn đầu về viễn ly. Đó là trường hợp thứ ba, các
vị mới thọ Tỷ-kheo đáng được tán thán. Này chư
Hiền, các vị mới thọ Tỷ-kheo do ba trường hợp này,
đáng được tán thán. Này chư Hiền, như vậy là những
trường hợp vị Đạo Sư sống viễn ly, các đệ tử tùy học
viễn ly.

Ở đây, này chư Hiền, tham là ác pháp, và sân
cũng là ác pháp, có một con đường Trung đạo diệt
trừ tham và diệt trừ sân, khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến
(chân) trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

Và này chư Hiền con đường Trung đạo ấy là gì,
(con đường) khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân) trí
sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-
bàn?

Đó là con đường Thánh tám ngành, tức là:
Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh
nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm,
Chánh định. Này chư Hiền, đó là con đường Trung
đạo, khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân) trí sanh,
hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

Ở đây, này chư Hiền,

TRUNG ĐẠO                                            73

 Phẫn nộ là ác pháp và hiềm hận cũng là ác
pháp,
 Giả dối là ác pháp và não hại cũng là ác pháp,
 Tật đố là ác pháp và xan lẫn cũng là ác pháp,
 Man trá là ác pháp và phản bội cũng là ác pháp,
 Ngoan cố là ác pháp và bồng bột nông nổi cũng
là ác pháp,
 Mạn là ác pháp và tăng thượng mạn cũng là ác
pháp,
 Kiêu là ác pháp và phóng dật cũng là ác pháp.
Có một con đường Trung đạo diệt trừ kiêu và
diệt trừ phóng dật, khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến
(chân) trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.

Và này chư Hiền, con đường Trung đạo ấy là
gì, (con đường) khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân)
trí sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ,
Niết-bàn? Đó là con đường Thánh đạo tám ngành,
tức là: Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ,
Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh
niệm, Chánh định. Này chư Hiền, đó là con đường
Trung đạo khiến (tịnh) nhãn sanh, khiến (chân) trí
sanh, hướng đến tịch tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-
bàn.

TRUNG ĐẠO                                          74

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sariputta.

TRUNG ĐẠO                                         75

12    Kinh VÔ TRÁNH PHÂN BIỆT – 139 Trung III, 527

KINH VÔ TRÁNH PHÂN BIỆT (Anaravibhanga suttam) – Bài kinh số 139 – Trung III, 52

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), tại tịnh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Độc). Tại đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

– "Này các Tỷ-kheo".

– "Bạch Thế Tôn". Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông Vô tránh phân biệt. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

TRUNG ĐẠO                                        76

 Chớ có hành trì dục lạc, hạ liệt, đê tiện, phàm
phu, không xứng bậc Thánh, không liên hệ
mục đích. Và cũng không nên hành trì tự kỷ
khổ hạnh, đau khổ, không xứng bậc Thánh,
không liên hệ mục đích.
 Từ bỏ hai cực đoan ấy, có con đường Trung
đạo đã được Như Lai giác ngộ, tác thành mắt,
tác thành trí, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác
ngộ, Niết-bàn.
 Nên biết tán thán và nên biết chỉ trích. Sau
khi biết tán thán và sau khi biết chỉ trích,
không tán thán, không chỉ trích, chỉ nên
thuyết pháp.
 Nên biết phán xét về lạc. Sau khi biết phán
xét về lạc, nên chú tâm vào nội lạc.
 Không nên nói lên lời bí mật.
 Mặt đối mặt (với ai), không nên nói lời mất
lòng.
 Nên nói thật từ từ, không có vội vàng.
 Chớ có chấp trước địa phương ngữ, chớ có đi
quá xa ngôn ngữ thường dùng.
 Như vậy là tổng thuyết về vô tránh phân
biệt.

TRUNG ĐẠO                                         77

 Khi được nói đến "Chớ có hành trì dục lạc, hạ
liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc Thánh,
không liên hệ mục đích, và cũng không nên
hành trì tự kỷ khổ hạnh, đau khổ, không xứng
bậc Thánh, không liên hệ mục đích", do duyên
gì được nói đến như vậy?

 Phàm lạc gì liên hệ với dục nhưng đam mê loại
hỷ hạ liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc
Thánh, không liên hệ mục đích, pháp như vậy
là có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có nhiệt
não, thuộc tà đạo.
 Phàm lạc gì liên kết với dục, nhưng không đam
mê loại hỷ hạ liệt, đê tiện, phàm phu, không
xứng bậc Thánh, không liên hệ mục đích, pháp
như vậy không có đau khổ, không có phiền lao,
không có ưu não, không có nhiệt não, thuộc
chánh đạo.
 Phàm hành trì tự kỷ khổ hạnh nào, khổ đau,
không xứng bậc Thánh, không liên hệ mục
đích, pháp như vậy có đau khổ, có phiền lao,
có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà đạo.
 Phàm không hành trì khổ hạnh nào, đau khổ
không xứng bậc Thánh, không liên hệ mục
đích, pháp như vậy không có đau khổ, không
có phiền lao, không có ưu não, không có nhiệt

TRUNG ĐẠO                                         78

não, thuộc chánh đạo".

Khi được nói đến "Chớ có hành trì dục lạc, hạ
liệt, đê tiện, không xứng bậc Thánh, không liên hệ
mục đích, và cũng không nên hành trì tự kỷ khổ
hạnh, đau khổ, không xứng bậc Thánh, không liên hệ
mục đích", chính do duyên này, được nói đến như
vậy.

 Khi được nói đến "Từ bỏ hai cực đoan ấy, có
con đường Trung đạo đã được Như Lai giác
ngộ, tác thành mắt, tác thành trí, đưa đến an
tịnh, thượng trí, giác ngộ, Niết-bàn", do duyên
gì được nói đến như vậy?

 Đây là con đường Thánh tám ngành, tức là
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh
nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh
niệm, chánh định.
Khi được nói đến "Từ bỏ hai cực đoan ấy, có
con đường Trung đạo đã được Như Lai giác ngộ..
giác ngộ, Niết-bàn", chính do duyên này, được nói
đến như vậy.

 Khi được nói đến "Nên biết tán thán và nên biết chỉ trích; sau khi biết tán thán và sau khi biết chỉ trích, không tán thán, không chỉ trích, chỉ nên

TRUNG ĐẠO                                           79

thuyết pháp", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Này các Tỷ-kheo, thế nào là tán thán, thế nào là chỉ trích, nhưng không thuyết pháp?

 Vị ấy chỉ trích một số người và nói như sau:
"Những ai tìm thấy lạc liên hệ với dục nhưng
đam mê loại hỷ hạ liệt, đê tiện, phàm phu,
không xứng bậc Thánh, không liên hệ mục
đích, tất cả những người ấy có đau khổ, có
phiền lao, có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà
đạo".
 Vị ấy tán thán một số người và nói như sau:
"Những ai tìm thấy lạc liên hệ với dục,
nhưng không đam mê loại hỷ hạ liệt, đê tiện,
phàm phu, không xứng bậc Thánh, không
liên hệ mục đích, tất cả những vị ấy không
có đau khổ, không có phiền lao, không có
ưu não, không có nhiệt não, thuộc chánh
đạo".
 Ở đây, vị ấy chỉ trích một số người và nói
như sau: "Những ai đam mê hành trì tự kỷ
khổ hạnh, đau khổ, không xứng bậc Thánh,
không liên hệ mục đích, tất cả những vị ấy
đều có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có

TRUNG ĐẠO                                      80

nhiệt não, thuộc về tà đạo".
 Ở đây, vị ấy tán thán một số người và nói
như sau: "Những ai không đam mê hành trì
tự kỷ khổ hạnh; đau khổ, không xứng bậc
Thánh, không liên hệ mục đích, tất cả những
vị ấy đều không có đau khổ, không có phiền
lao, không có ưu não, không có nhiệt não,
thuộc chánh đạo".
 Ở đây, vị ấy chỉ trích một số người và nói
như sau: "Những ai chưa đoạn tận hữu kiết
sử, tất cả những vị ấy đều có đau khổ, có
phiền lao, có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà
đạo".
 Ở đây, vị ấy tán thán một số người và nói
như sau: "Những ai đã đoạn tận hữu kiết sử,
tất cả những vị ấy không có đau khổ, không
có phiền lao, không có ưu não, không có
nhiệt não, thuộc chánh đạo".
 Như vậy, này các Tỷ-kheo là có tán thán và
có chỉ trích nhưng không thuyết pháp.

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không có tán thán và không có chỉ trích, nhưng có thuyết pháp?

 Vị ấy không nói như sau: "Những ai tìm thấy

TRUNG ĐẠO                                      81

lạc liên hệ với dục, nhưng đam mê loại hỷ
hạ liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc
Thánh, không liên hệ mục đích, tất cả những
vị ấy có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não, thuộc tà đạo". Vị ấy chỉ thuyết
pháp và nói như sau: "Sự đam mê là một
pháp có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não, thuộc tà đạo".
 Vị ấy không nói: "Những ai tìm thấy lạc liên
hệ với dục, nhưng không đam mê loại hỷ hạ
liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc
Thánh, tất cả những vị ấy không có đau khổ,
không có phiền lao, không có ưu não, không
có nhiệt não, thuộc chánh đạo". Vị ấy chỉ
thuyết pháp và nói như sau: "Không đam mê
là một pháp không đau khổ, không có phiền
lao, không có ưu não, không có nhiệt não,
thuộc chánh đạo".
 Vị ấy không nói: "Những ai đam mê hành trì
tự kỷ khổ hạnh, đau khổ, không xứng bậc
Thánh, không liên hệ mục đích, tất cả những
vị ấy có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não, thuộc tà đạo". Vị ấy chỉ thuyết
pháp và nói như sau: "Sự đam mê là một
pháp có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não, thuộc tà đạo."

TRUNG ĐẠO                                       82

 Vị ấy không nói: "Những ai không đam mê
hành trì tự kỷ khổ hạnh, đau khổ, không
xứng bậc Thánh, không liên hệ đến mục
đích, tất cả những vị ấy đều không có đau
khổ, không có phiền lao, không có ưu não,
không có nhiệt não, thuộc chánh đạo". Vị ấy
chỉ thuyết pháp và nói như sau: "Sự không
đam mê là không đau khổ, pháp này không
có phiền lao, không có ưu não, không có
nhiệt não, thuộc về chánh đạo".
 Vị ấy không nói: "Những ai chưa đoạn tận
hữu kiết sử, tất cả những vị ấy đều có đau
khổ, có phiền lao, có ưu não, có nhiệt não".
Vị ấy chỉ thuyết pháp và nói như sau: "Khi
hữu kiết sử chưa đoạn tận, hữu chưa đoạn
tận".
 Vị ấy không nói như sau: "Những ai đã đoạn
tận hữu kiết sử, tất cả những vị ấy không có
đau khổ, không có phiền lao, không có ưu
não, không có nhiệt não. "Vị ấy chỉ thuyết
pháp và nói như sau: "Và khi hữu kiết sử
được đoạn tận, hữu được đoạn tận". Như
vậy, này các Tỷ-kheo là không tán thán,
không chỉ trích, nhưng chỉ thuyết pháp.

Khi được nói đến "Nên biết tán thán và nên biết

TRUNG ĐẠO                                       83

chỉ trích; sau khi biết tán thán và sau khi biết chỉ trích, chớ có tán thán, chớ có chỉ trích, chỉ nên thuyết pháp", chính do duyên này được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Nên biết phán xét về lạc; sau khi biết pháp xét về lạc, nên chú tâm vào nội lạc", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Này các Tỷ-kheo, có năm dục trưởng dưỡng
này. Thế nào là năm? Các sắc pháp do mắt nhận
thức, khả ái, khả lạc, khả ý, khả hỷ, liên hệ đến
dục, hấp dẫn; các tiếng do tai nhận thức, ...; các
hương do mũi nhận thức, ....; các vị do lưỡi
nhận thức....; các xúc do thân cảm giác, khả ái,
khả lạc, khả ý, khả hỷ, liên hệ đến dục, hấp dẫn.
Này các Tỷ-kheo, như vậy là năm dục trưởng
dưỡng.
 Này các Tỷ-kheo, do duyên năm dục trưởng
dưỡng này khởi lên lạc và hỷ, như vậy gọi là
dục lạc, uế lạc, phàm phu lạc, phi Thánh lạc.
Ta nói loại lạc này không nên thực hành,
không nên tu tập, không nên làm cho sung mãn,
nên sợ hãi.
 Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly bất
thiện pháp chứng đạt và an trú Thiền thứ nhất,
một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có

TRUNG ĐẠO                                             84

tứ. Đình chỉ tầm và tứ, chứng đạt và an trú
Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định
sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhứt tâm...
Thiền thứ ba... chứng đạt và an trú Thiền thứ
tư. Như vậy gọi là xuất ly lạc, viễn ly lạc, an
tịnh lạc, giác ngộ lạc. Ta nói loại lạc này nên
thực hành, nên tu tập, nên làm cho sung mãn,
không nên sợ hãi.
Khi được nói đến "Nên biết phán xét về lạc; sau
khi phán xét về lạc, hãy chú tâm vào nội lạc", do
chính duyên này được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Không nên nói lên lời bí mật. Mặt đối mặt (với ai), không nên nói lời mất lòng", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, biết được một lời bí
mật là không thực, hư vọng, không liên hệ mục
đích, nếu có thể được, chớ nói lên lời bí mật ấy.
 Và nếu biết được một lời bí mật là thực, không
hư vọng, nhưng không liên hệ mục đích, hãy
tự tập đừng nói lời ấy.
 Và nếu biết được một lời bí mật là thực, không
hư vọng, có liên hệ mục đích; ở đây nên biết
thời nói lên lời bí mật ấy.
 Nếu biết một lời mất lòng, mặt đối mặt (với ai)

TRUNG ĐẠO                                          85

là không thực, hư vọng, không liên hệ mục
đích, nếu có thể được, mặt đối mặt; chớ có nói
lên lời nói mất lòng ấy.
 Nếu biết một lời mất lòng, mặt đối mặt (với ai)
là thực, không hư vọng, nhưng không liên hệ
mục đích, hãy tập chớ nói lên lời ấy.
 Và nếu biết một lời mất lòng, mặt đối mặt (với
ai) là thực, không hư vọng, có liên hệ mục đích;
ở đây nên biết thời nói lên lời mất lòng ấy.
Khi được nói đến "Không nên nói lên lời bí mật,
mặt đối mặt (với ai), không nên nói lên lời mất lòng",
do chính duyên này được nói đến như vậy.

 Khi được nói đến "Nên nói thật từ từ, chớ có vội vàng", do duyên gì được nói đến như vậy?

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, nếu nói vội vàng, thời
thân mệt mõi, tâm bị tổn hại, tiếng bị tổn hại và
cổ họng bị đau.
 Lời nói một người vội vàng không được rõ ràng
và không được nhận hiểu.
 Tại đây, này các Tỷ-kheo, nói lời từ từ, thân
không mệt mỏi, tâm không tổn hại, tiếng không
tổn hại và cổ họng không bị đau.
 Lời nói một người nói từ từ được rõ ràng và

TRUNG ĐẠO                                           86

được nhận hiểu.
Khi được nói đến "Nên nói thật từ từ, chớ có nói
vội vàng ", chính do duyên này được nói đến như
vậy.

 Khi được nói đến "Chớ có chấp trước địa phương ngữ, chớ có đi quá xa ngôn ngữ thường dùng", do duyên gì, được nói đến như vậy?

 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là chấp trước địa
phương ngữ và đi quá xa ngôn ngữ thường
dùng? Ở đây, này các Tỷ-kheo, trong nhiều
quốc độ, người ta biết (những chữ) Pati...
Patta... Vittha.. Sarava.. Dharopa.. Pona...
Pisila. Như vậy, như họ biết trong các quốc độ
ấy những chữ là như vậy, như vậy, có người lại
làm như vậy, kiên trì chấp thủ, chấp trước và
nói: "Chỉ như vây là sự thật, ngoài ra là hư
vọng". Như vậy, này các Tỷ-kheo, là chấp
trước địa phương ngữ, là đi quá xa ngôn ngữ
thường dùng.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không chấp
trước địa phương ngữ, không đi quá xa ngôn
ngữ thường dùng? Ở đây, này các Tỷ-kheo,
trong nhiều quốc độ, người ta biết những chữ
Pati.. Patta... Vittha.. Sarava... Dharopa...

TRUNG ĐẠO                                          87

Pona.. Pisila.. Như vậy, như họ biết trong các
quốc độ ấy, những chữ là như vậy, như vậy,
một người không chấp thủ mà giải thích: "Các
vị ấy y cứ như thế này, giải thích như vậy". Như
vậy, này các Tỷ-kheo là không chấp trước địa
phương ngữ, không đi quá xa ngôn ngữ thường
dùng.
Khi được nói đến "Chớ có chấp trước địa
phương ngữ, chớ có đi quá xa ngôn ngữ thường
dùng", do chính duyên này được nói đến như vậy.

 Ở đây, này các Tỷ-kheo, phàm lạc gì liên hệ
với dục nhưng có đam mê loại hỷ, hạ liệt, đê
tiện, phàm phu, không xứng bậc Thánh, không
liên hệ mục đích, pháp như vậy có đau khổ, có
phiền lao, có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà đạo.
Do vậy, pháp này là pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lạc gì, liên kết
với dục, nhưng không có đam mê loại hỷ, hạ
liệt, đê tiện, phàm phu, không xứng bậc Thánh,
không liên hệ mục đích, pháp như vậy không
có đau khổ, không có phiền lao, không có ưu
não, không có nhiệt não, thuộc chánh đạo. Do
vậy, pháp này là pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm hành trì tự kỷ

TRUNG ĐẠO                                          88

khổ hạnh, đau khổ, không xứng bậc Thánh,
không liên hệ mục đích, pháp như vậy có đau
khổ, có phiền lao, có ưu não, có nhiệt não,
thuộc tà đạo. Do vậy, pháp này là pháp hữu
tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm không có hành
trì tự kỷ khổ hạnh, không đau khổ, không xứng
bậc Thánh, không liên hệ mục đích, pháp như
vậy không có đau khổ, không có phiền lao,
không có ưu não, không có nhiệt não, thuộc
chánh đạo. Do vậy, pháp này là pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, đây là Trung đạo đã
được Thế Tôn giác ngộ, tác thành mắt, tác
thành trí, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác ngộ,
Niết-bàn. Pháp này không có đau khổ, không
có phiền lao, không có ưu não, không có nhiệt
não, thuộc chánh đạo. Do vậy, pháp này là pháp
vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, pháp tán thán và chỉ
trích nhưng không thuyết pháp này, pháp này
có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có phiền
não, thuộc tà đạo. Do vậy, pháp này là pháp
hữu tránh.

TRUNG ĐẠO                                        89

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, pháp không tán thán,
cũng không chỉ trích, chỉ có thuyết pháp, pháp
này không có đau khổ, không có phiền lao,
không có ưu não, không có nhiệt não, thuộc
chánh đạo. Do vậy, pháp này là pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, pháp dục lạc này là
uế lạc, phàm phu lạc, phi Thánh lạc, pháp này
là pháp có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não. Do vậy, pháp này là pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, pháp xuất ly lạc,
viễn ly lạc, an tịnh lạc, pháp này là pháp không
đau khổ, không phiền lao, không ưu não, không
nhiệt não, thuộc chánh đạo. Do vậy, pháp này
là pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói bí mật
nào không thật, hư vọng, không liên hệ mục
đích, pháp này là pháp có đau khổ, có phiền
lao, có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà đạo. Do
vậy, pháp này là pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói bí mật
nào là chân thật, không hư vọng, không liên hệ
mục đích, pháp này là pháp có đau khổ, có
phiền lao, có ưu não, có nhiệt não, thuộc tà đạo.

TRUNG ĐẠO                                         90

Do vậy, pháp này là pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói bí mật
nào là chân thật, không hư vọng, có liên hệ mục
đích, pháp này là pháp không đau khổ, không
có phiền lao, không có ưu não, không có nhiệt
não, thuộc chánh đạo. Do vậy, pháp này là pháp
vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói mất
lòng nào, mặt đối mặt (với ai), không chân thật,
hư vọng, không liên hệ mục đích, pháp này là
pháp có đau khổ, có phiền lao, có ưu não, có
nhiệt não, thuộc tà đạo. Do vậy, pháp này là
pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói mất
lòng nào, mặt đối mặt (với ai) là chân thật,
không hư vọng, không liên hệ mục đích, pháp
này là pháp có đau khổ, có phiền lao, có ưu não,
có nhiệt não, thuộc tà đạo. Do vậy, pháp này là
pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói mất
lòng nào, mặt đối mặt (với ai) là chân thật,
không hư vọng, liên hệ mục đích, pháp này là
pháp không đau khổ.. thuộc chánh đạo. Do vậy,

TRUNG ĐẠO                                        91

pháp này là pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, phàm lời nói nào được nói lên một cách vội vàng, pháp này có đau khổ... tà đạo... pháp hữu tránh.

 Tại đây này các Tỷ-kheo, phàm lời nói nào được nói lên một cách từ từ, pháp này không có đau khổ.. chánh đạo.. pháp vô tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, chấp trước địa
phương ngữ và đi quá xa ngôn ngữ thường
dùng, pháp này là pháp có đau khổ.. thuộc về
tà đạo... pháp hữu tránh.

 Tại đây, này các Tỷ-kheo, không chấp trước
địa phương ngữ và không đi quá xa ngôn ngữ
thường dùng, pháp này là pháp không có đau
khổ... thuộc về chánh đạo... pháp vô tránh.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông phải tự tu
học như sau: "Chúng ta sẽ biết hữu tránh pháp và
chúng ta sẽ biết vô tránh pháp. Sau khi biết hữu
tránh pháp và sau khi biết vô tránh pháp, chúng ta
sẽ hành trì vô tránh đạo". Và này các Tỷ-kheo, Thiện
gia nam tử Subhuti (Tu-bồ-đề) đã hành trì vô tránh
pháp.

TRUNG ĐẠO                                         92

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

TRUNG ĐẠO                                     93
