Kinh NIKAYA Phân Loại theo Chủ Đề ( (HT Thích Minh Châu dịch; Chơn Tín Toàn phân loại)
(Thích Minh Châu dịch) - 416 - Uẩn
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Kinh tạng Pali
(Pali Nikaya)
HT. THÍCH MINH CHÂU
Việt dịch
Ấn bản năm 1991

Phân loại theo chủ đề: CHƠN TÍN TOÀN NIKAYA PHÂN LOẠI - CHỦ ĐỀ 416

UẨN Chịu trách nhiệm chính tả: TÂM MINH ANH

416

Ấn bản điện tử 2018

MỤC LỤC DẪN NHẬP .............................................................3 1     3 Thánh uẩn - Giới, định, tuệ - Kinh SUBHA – 10 Trường I, 353 ...............................................9 2     3 Vô học uẩn - Giới định tuệ - Kinh RỪNG KHỔNG TƯỚC – Tăng IV, 661 ....................18 3     3 Vô học uẩn - Giới, định, tuệ - Kinh MORANIVÀPA – Tăng I, 535 ......................22 4     4 uẩn - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567...................................................................24 5     4 uẩn - Kinh TẠI URUVELÀ 1 – Tăng I, 585 .........................................................................25 6     5 Vô học uẩn - Kinh CÁC CHI PHẦN – Tăng IV, 254 ............................................................29 7     5 Vô học uẩn - Kinh CỤ TÚC GIỚI – Tăng II, 747...................................................................32 8     5 uẩn - Giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến - Kinh Cung Kính – Tương I, 306 ..........34 9     5 uẩn - Giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến - Kinh GIỚI – Tăng II, 526.....................38

UẨN                                                                           1

10 5 uẩn - Kinh VÔ HỌC – Tăng II, 526 ............40 11 5 uẩn - Sắc, thọ, tưởng, hành, thức - Kinh Trăng Rằm – Tương III, 182 .....................................41 12 5 uẩn - Sắc, thọ, tưởng, hành, thức - ĐẠI Kinh MÃN NGUYỆT – 109 Trung III, 135 ...........50 13 5 uẩn khác - Kinh VACCHAGOTTA – Tăng I, 287...................................................................60 14 Thánh giới uẩn - Kinh UPÀLI – Tăng IV, 515 .........................................................................65

UẨN                                                                        2

DẪN NHẬP

1. Lời giới thiệu
 Sau khi nhận thấy tính thực tế, gần gũi, dễ hiểu và trí
tuệ tuyệt diệu trong những bài kinh của bộ ĐẠI TẠNG
KINH VIỆT NAM do Hoà Thượng Thích Minh Châu
dịch trực tiếp từ Kinh Tạng Pali, chúng tôi nhận thấy
rằng những bộ kinh này là những thực tế tuyệt diệu
trong cuộc sống và nếu những bài kinh này không
được tiếp cận và áp dụng trong cộng đồng Phật tử thì
thật là một thiệt thòi cho những người con của Phật.
 Ví như một người khi nếm được hương vị tuyệt vời của
một chiếc bánh ngon, lòng nghĩ tới những người thân
thương của mình và đem đến mời họ cùng ăn với
mình, đó chính là tâm niệm của chúng tôi khi thực
hiện công việc này. Chúng tôi với tấm lòng chân thành
sâu sắc cầu mong cho mọi người cùng có thể tiếp cận
được với Kinh Tạng Pali (kinh Nikaya) và tìm được
chân đứng trong bộ kinh này.
 Vì vậy, nhằm giới thiệu bộ kinh Nikaya đến với cộng
đồng Phật tử ở khắp nơi và nhằm giúp cho quý đạo
hữu dễ dàng tiếp cận với kinh Nikaya nên trong phiên
bản vi tính này chúng tôi đã mạo muội cẩn thận đánh

UẨN                                                      3

dấu, tô màu những điểm căn bản và trọng tâm trong
các bài kinh để quý đọc giả có thể nhanh chóng nắm
hiểu được nội dung, ý nghĩa và những điểm quan
trọng của bài kinh. Công việc này đã được chúng tôi
thực hiện dựa trên sự thấy biết và kinh nghiệm thực
hành của bản thân, quý đạo hữu cố gắng đọc đi đọc
lại và suy nghiệm kỹ từng lời kinh rồi đem áp dụng
thực hành để có thể tự mình thành tựu Tuệ giác như
Đức Phật đã chỉ dạy.
2. Lợi ích của việc nghiên cứu học hỏi bộ kinh này là gì?
 Đi thẳng vào lời dạy của Đức Phật, tiếp cận trực tiếp
với những lời dạy nguyên chất của Đức Phật khi Ngài
còn tại thế, tránh được sự truyền tải ý nghĩa giáo
pháp có khi đúng, có khi lệch của các vị này vị kia,
tránh được việc đến với đạo Phật nhưng nhìn nhận
và hiểu biết đạo Phật thông qua lăng kính của người
khác.
 Biết được với những sự kiện đã từng xảy ra trong thời
kỳ Đức Phật còn tại thế như: hoàn cảnh xã hội thời
đó, đời sống thực tế của Đức Phật và các cuộc thuyết
giảng Chánh Pháp của Ngài.
 Trí tuệ được mở rộng, biết được đôi phần về trí tuệ
thâm sâu vi diệu của Đức Phật qua các bài thuyết

UẨN                                                     4

giảng của Ngài và qua các cuộc cật vấn, chất vấn của
ngoại đạo.
 Được làm quen với các Pháp học và Pháp hành mà
Đức Phật đã trình bày dưới nhiều hình thức đa dạng
khác nhau. Học hỏi được nhiều cách tu tập, nhiều
phương diện tu tập, không bị hạn chế bó buộc trong
một phương diện tu tập theo một trường phái nào.
 Có được một cái nhìn trực tiếp, trực diện đối với
Chánh Pháp, giúp cho người tu tập không đi lệch ra
ngoài Chánh Pháp, không làm uổng phí thời gian và
công sức mà người tu tập đã bỏ ra để nghiên cứu tìm
hiểu học hỏi và thực hành Phật Pháp, giúp cho nhiệt
tình và ước nguyện của người tu học chân chánh được
thành đạt, có kết quả tốt đẹp và lợi ích thiết thực ngay
trong đời sống hiện tại.
 Có được đầy đủ những phương tiện để thực hiện Pháp
học vàPháp hành, biết rõ những gì mình cần phải làm
trên con đường đi đến sự chấm dứt khổ đau.
 Trong khi đọc, nghe, nghiên cứu, học hỏi các bản
kinh thì tâm được an trú vào trong Chánh Tri Kiến,
tham sân si được vắng mặt trong lúc ấy, tâm được an
trú vào trong Chánh Pháp.

UẨN                                                     5

 Ngay trong hiện tại gieo kết được những thiện duyên tốt lành đối với Chánh Pháp của Đức Phật, có thể thẳng tiến đến việc tu tập sự giải thoát sanh tử ngay trong kiếp hiện tại. Nhưng nếu ngay trong hiện tại không đạt được sự giải thoát thì những thiện duyên này sẽ giúp được cho các đời sau: khi được sanh ra, tâm luôn hướng về sự tìm cầu Chánh Pháp, yêu thích tìm kiếm những lời dạy nguyên gốc của Đức Phật, và đồng thời tâm cũng luôn hướng về sự không ưa thích đối với các tà Pháp, tránh xa các tà thuyết không chân chánh, không có cảm xúc cảm tình đối với các tà đạo, tránh được các con đường tu tập sai lệch làm uổng phí công sức và tâm nguyện của người tu tập mà vẫn không đạt được sự giải thoát khổ đau.  Trong quá trình học hỏi nghiên cứu cẩn thận các bản kinh này thì Chánh Tri Kiến đi đến thành tựu đầy đủ, Giới Hạnh đi đến thành tựu đầy đủ, ba kiết sử Thân Kiến, Hoài Nghi, Giới Cấm Thủ được đoạn tận, chứng được Dự Lưu Quả, là bậc Dự Lưu, chỉ còn tái sanh tối đa là bảy lần giữa chư Thiên và loài người, không còn bị đọa vào trong các đường ác sanh như địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.  Khi thân hoại mạng chung nếu bị thất niệm, tâm không được tỉnh giác, thì khi tái sanh đời sau, lúc đầu

UẨN                                                    6

không nhớ được đạo pháp, nhưng sau đó sẽ có những
nhân duyên đưa đến giúp cho tâm trí từ từ nhớ lại và
tiếp tục tu tập trong vòng tối đa bảy lần tái sanh là sẽ
đi đến sự chứng đạt được tâm hoàn toàn tịch lặng
thoát ly sanh tử, thoát ly đau khổ, thoát khỏi mọi ràng
buộc, phiền não đối với năm thủ uẩn.
3. Lòng tri ân
 Chúng ta, những người đến với đạo thoát ly sanh tử
của Đức Phật sau khi Ngài nhập diệt đã trên 2500
năm, nhưng may mắn quá lớn cho chúng ta đó là việc
chúng ta vẫn còn được thấy, được gặp, được học hỏi
và được hành trì theo những bản kinh nguyên chất
truyền thống của Đức Phật. Xin hạnh phúc tri ân sự
may mắn này của mình và xin chân thành vô lượng
cung kính tri ân Hòa Thượng Thích Minh Châu,
người đã bỏ nhiều thời gian, nhiều tâm huyết để làm
cho Chánh Pháp được sáng tỏ đối với những người
con của Đức Phật tại Việt Nam.
 Xin chân thành cung kính cúi đầu tri ân Hoà Thượng
- vị ân sư của Phật tử Việt Nam.

Pháp quốc, ngày 05 tháng 07 năm 2014 Người trình bày - Chơn Tín Toàn

UẨN                                                        7

UẨN   8

1     3 Thánh uẩn - Giới, định, tuệ - Kinh SUBHA – 10 Trường I, 353

KINH SUBHA (KINH TU-BÀ) – Bài kinh số 10 – Trường I, 35

I

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Đại đức Ànanda ở tại
Sàvatthi (Xá-vệ), tại rừng Jetavana (Kỳ-đà), vườn
ông Anàthapindika (Cấp Cô Độc), sau khi đức Thế
Tôn nhập diệt không bao lâu. Lúc bây giờ thanh niên
Bà-la-môn Subha Todeyyaputta ở tại Sàvatthi vì một
vài công việc.

2. Rồi thanh niên Bà-la-môn Subha Todeyyaputta gọi một thanh niên Bà-la-môn khác:

- Này thanh niên Bà-la-môn, hãy đi đến chỗ Sa-môn Ànanda ở, thay mặt ta hỏi thăm Sa-môn Ànanda có ít bệnh ít não, khinh an, khí lực an ổn: "Thanh niên Bà-la-môn Subha Todeyyaputta hỏi thăm Tôn giả Ànanda có ít bệnh ít não, khinh an, khí lực an ổn", và nói thêm: "Hân hạnh thay, nếu Tôn giả Ànanda có lòng từ mẫn đến tại trú xứ của thanh niên Subha

UẨN                                               9

Todeyyaputta".

3. - Tôn giả, xin vâng.

Thanh niên Bà-la-môn vâng lời thanh niên Bà-la-
môn Subha Todeyyaputta đến tại chỗ của Tôn giả
Ànanda, sau khi đến, nói lên những lời chúc tụng
thân hữu xã giao với Tôn giả Ànanda rồi ngồi xuống
một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, thanh niên Bà-
la-môn ấy nói với Tôn giả Ànanda: "Thanh niên Bà-
la-môn Subha Todeyyaputta hỏi thăm Tôn giả
Ànanda ít bệnh ít não, khinh an, khí lực an ổn. Hân
hạnh thay, nếu Tôn giả Ànanda có lòng từ mẫn đến
tại trú xá của thanh niên Bà-la-môn Subha
Todeyyaputta".

4. Khi được nói vậy Tôn giả Ànanda nói với thanh niên Bà-la-môn ấy:

- Này thanh niên Bà-la-môn, nay không phải thời, vì hôm nay tôi vừa mới uống thuốc. Ngày mai tôi sẽ đến, vừa hợp thời, hợp nghi.

Rồi thanh niên Bà-la-môn ấy từ chỗ ngồi đứng dậy,
đến tại chỗ của thanh niên Bà-la-môn Subha
Todeyyaputta; khi đến xong, liền thưa với thanh niên
Bà-la-môn Subha Todeyyaputta:

UẨN                                               10

- Chúng tôi đã thay mặt Tôn giả thưa với Tôn giả
Ànanda:     "Thanh      niên    Bà-la-môn      Subha
Todeyyaputta hỏi thăm Đại đức Ànanda có ít bệnh ít
não, khinh an, khí lực an ổn. Hân hạnh thay, nếu Tôn
giả Ànanda có lòng từ mẫn đến tại trú xá của thanh
niên Bà-la-môn, Subha Todeyyaputta". Này Tôn giả,
khi được nói vậy Sa-môn Ànanda nói với tôi: "Này
thanh niên Bà-la-môn, nay không phải thời, vì hôm
nay tôi mới vừa uống thuốc. Ngày mai, tôi sẽ đến,
vừa hợp thời hợp nghi". Này Tôn giả, sự việc đã như
vậy, khiến Tôn giả Ànanda đã có cơ hội ngày mai
đến.

5. Và Tôn giả Ànanda, sau khi đêm ấy đã mãn, vào buổi sáng đắp y, đem theo y bát, với vị Tỷ-kheo người xứ Cetiya làm vị Sa-môn tùy hành, đến tại chỗ ở của thanh niên Bà-la-môn Subha Todeyyaputta, sau khi đến, liền ngồi tại chỗ đã soạn sẵn. Rồi thanh niên Subha Todeyyaputta đến trước Tôn giả Ànanda, sau khi đến, nói lên những lời chúc tụng thân hữu và xã giao với Tôn giả Ànanda, rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, thanh niên Bà-la-môn Subha Todeyyaputta nói với Tôn giả Ànanda:

- Tôn giả Ànanda đã lâu ngày là thị giả của Tôn giả Gotama, sống gần và ở một bên Ngài. Tôn giả Ànanda chắc biết Tôn giả Gotama đã tán thán những

UẨN                                                11

pháp nào và Ngài đã khích lệ, khuyến đạo, y chỉ mọi
người theo những pháp ấy. Tôn giả Ànanda, những
pháp Tôn giả Gotama tán thán là những pháp gì và
Ngài đã khích lệ, khuyến đạo, y chỉ mọi người theo
những pháp ấy?

6. - Này thanh niên Bà-la-môn, Thế Tôn tán thán
ba pháp uẩn và Ngài đã khích lệ, khuyến đạo, y chỉ
mọi người theo những pháp ấy. Ba pháp ấy là gì?
Chính là Thánh giới uẩn, Thánh định uẩn, Thánh
tuệ uẩn. Thế Tôn tán thán ba pháp uẩn ấy. Ngài đã
khích lệ, khuyến đạo, y chỉ mọi người theo những
pháp ấy.

- Tôn giả Ànanda, thế nào là Thánh giới uẩn, Tôn giả Gotama tán thán và Ngài đã khích lệ, khuyến đạo, y chỉ mọi người theo pháp ấy?

7. - Này thanh niên Bà-la-môn, ở đây Như Lai sanh
ra đời, vị A-la-hán. Chánh Đẳng Giác... như vậy này
thanh niên Bà-la-môn là Tỷ-kheo đầy đủ giới đức.
(Xem kinh Sa-môn Quả số 40 - 63).

8. - Này thanh niên Bà-la-môn, đó là Thánh giới uẩn
Thế Tôn tán thán và Ngài đã khích lệ khuyến đạo, y
chỉ mọi người theo pháp ấy. Và còn pháp uẩn khác
cao thượng hơn cần phải hành trì?

UẨN                                              12

- Thật vi diệu thay, Tôn giả Ànanda, thật hy hữu thay, Tôn giả Ànanda, Thánh giới uẩn này thật viên mãn, không phải không viên mãn; Tôn giả Ànanda, tôi không thấy Thánh giới uẩn viên mãn này ở những Sa-môn, Bà-la-môn nào ngoài giáo hội này. Tôn giả Ànanda, và nếu những Sa-môn, Bà-la-môn khác có thấy Thánh uẩn này tự nơi mình, các vị này cũng đã thỏa mãn với pháp ấy: "Hành trì như vậy là đầy đủ, chứng đạt như vậy là đầy đủ. Đó là mục đích Sa-môn hạnh của chúng tôi, không có gì cao thượng hơn cần phải hành trì nữa!" Nhưng Tôn giả Ànanda còn nói: "Còn pháp uẩn cao thượng hơn cần phải hành trì".

II

1. Tôn giả Ànanda, thế nào là Thánh định uẩn, Tôn giả Gotama tán thán và Ngài đã khích lệ, khuyến đạo y chỉ mọi người theo pháp ấy?

- Này thanh niên Bà-la-môn, thế nào là Tỷ-kheo hộ trì các căn?... Không một chỗ nào trên toàn thân không được hỷ lạc do y dục sanh ấy thấm nhuần.

(xem kinh Sa-môn Quả, số 64 - 76).

13. Này thanh niên Bà-la-môn, Tỷ-kheo ly dục, ly ác

UẨN                                                 13

pháp, chứng và trú thiền thứ nhất một trạng thái hỷ
lạc do ly dục sanh, với tầm với tứ. Tỷ-kheo thấm
nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn tràn đầy thân
mình với hỷ lạc do ly dục sanh, không một chỗ nào
trên toàn thân không có hỷ lạc do ly dục sanh ấy thấm
nhuần. Đó là thiền định của vị ấy.

14. Này thanh niên Bà-la-môn, lại nữa Tỷ-kheo ấy diệt tầm diệt tứ... không thấm nhuần.

(xem kinh Sa-môn Quả, số 77-78)...

Đó là thiền định của vị ấy.

16. Lại nữa, này thanh niên Bà-la-môn, ly hỷ trú xả... không thấm nhuần. (Xem kinh Sa-môn Quả, số 79- 82)... Đó là thiền định của vị ấy.

19. Này thanh niên Bà-la-môn, đó là Thánh định uẩn
Tôn giả Gotama tán thán và Ngài đã khích lệ, khuyến
đạo, y chỉ mọi người theo pháp ấy và còn pháp uẩn
khác cao thượng hơn cần phải hành trì.

- Thật vi diệu thay, Tôn giả Ànanda! Thật hy hữu thay, Tôn giả Ànanda! Thánh định uẩn này thật viên mãn, không phải không viên mãn; Tôn giả Ànanda, tôi không thấy Thánh định uẩn viên mãn này ở những Sa-môn, Bà-la-môn nào ngoài giáo hội này. Tôn giả

UẨN                                                 14

Ànanda, và nếu những Sa-môn khác có thấy Thánh
định uẩn này tự nơi mình, các vị này cũng đã thỏa
mãn với pháp ấy: "Hành trì như vậy là đầy đủ. Đó là
mục đích Sa-môn hạnh của chúng tôi. Không còn gì
cao thượng hơn cần phải hành trì nữa". Nhưng Tôn
giả Ànanda còn nói: "Còn pháp uẩn cao thượng hơn
cần phải hành trì".

20. Tôn giả Ànanda, thế nào là Thánh tuệ uẩn, Tôn giả Gotama tán thán và Ngài đã khích lệ, khuyến đạo, y chỉ mọi người theo pháp ấy?

- Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm... và bị trói buộc (xem kinh Sa-môn Quả, số 83-84).

22. Này thanh niên Bà-la-môn, với tâm định tĩnh,
thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu
nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy,
Tỷ-kheo dẫn tâm hướng tâm đến chánh trí, chánh
kiến, vị ấy biết: "Thân này của ta là sắc pháp, do bốn
đại thành, do cha mẹ sanh, do cơm cháo nuôi dưỡng,
vô thường, biến hoại, phấn toái, đoạn tuyệt, hoại diệt,
trong thân ấy thức ta nương tựa và bị trói buộc". Đó
là trí tuệ của vị ấy.

23. Với tâm định tĩnh... không thiếu một căn nào (xem kinh Sa-môn Quả, số 85-86). Đó là trí tuệ của vị ấy.

UẨN                                                  15

25. Với tâm định tĩnh... Sau đời sống hiện tại, không có đời sống nào khác nữa (xem kinh Sa-môn Quả, số 87-98).

36. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đưa đến lậu tận trí. Vị ấy tuệ tri như thật: "Đây là khổ", Tuệ tri như thật: "Đây là nguyên nhân của khổ", tuệ tri như thật: "Đây là sự diệt khổ", tuệ tri như thật: "Đây là con đường đưa đến diệt khổ", tuệ tri như thật: "Đây là những lậu hoặc", tuệ tri như thật: "Đây là nguyên nhân của lậu hoặc", tuệ tri như thật: "Đây là sự diệt trừ các lậu hoặc", tuệ tri như thật: "Đây là con đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc", nhờ hiểu biết như vậy, nhận thức như vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự biết: "Ta đã giải thoát". Vị ấy biết: "Sanh đã diệt, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa". Đó là trí tuệ của vị ấy.

37. Này thanh niên Bà-la-môn, đó là Thánh tuệ uẩn,
Thế Tôn tán thán và Ngài đã khích lệ, khuyến đạo, y
chỉ mọi người theo pháp ấy. Không còn pháp nào cao
thượng hơn cần phải hành trì.

UẨN                                                   16

- Thật vi diệu thay, Tôn giả Ànanda, thật hy hữu thay, Tôn giả Ànanda! Tôn giả Ànanda, Thánh tuệ uẩn này thật viên mãn, không phải không viên mãn. Tôn giả Ànanda, tôi không thấy Thánh tuệ uẩn viên mãn này ở những Sa-môn, Bà-la-môn nào ngoài giáo hội này. Không còn pháp nào cao thượng hơn cần phải hành trì. Thật vi diệu thay, Tôn giả Ànanda!

Thật vi diệu thay, Tôn giả Ànanda! Như người dựng
đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra
những gì bị che kín, chỉ đường cho những người bị
lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để
những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, chánh
pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình
bày giải thích. Tôn giả Ànanda, con xin quy y Thế
Tôn Gotama, quy y Pháp, và quy y chúng Tỷ-kheo
Tăng. Mong Tôn giả Ànanda nhận con làm đệ tử, từ
nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy
ngưỡng.

UẨN                                                 17

2      3 Vô học uẩn - Giới định tuệ - Kinh RỪNG KHỔNG TƯỚC – Tăng IV, 661

RỪNG KHỔNG TƯỚC – Tăng IV,661

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Ràjagaha (Vương Xá) tại chỗ nuôi dưỡng khổng tước ở khu vườn các du sĩ. Tại đấy, Thế Tôn gọi là Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

2. Thành tựu ba pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt
được cứu cánh của cứu cánh, cứu cánh an ổn khỏi
các khổ ách, cứu cánh Phạm hạnh, cứu cánh mục
đích, bậc tối thượng giữa chư Thiên và loài Người

3. . Thế nào là ba?

- Vô học giới uẩn. - Vô học định uẩn. - Vô học tuệ uẩn.

UẨN                                             18

Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-
kheo đạt được cứu cánh của cứu cánh, cứu cánh an
ổn khỏi các khổ ách, cứu cánh Phạm hạnh, cứu cánh
mục đích, bậc tối thượng giữa chư Thiên và loài
Người.

4. Lại thành tựu ba pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt được cứu cánh của cứu cánh... chư Thiên và loài Người.

5. Thế nào là ba?

- Thần biến thần thông. - Ký tâm thần thông. - Giáo hóa thần thông.

Thành tựu với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo đạt đến cứu cánh của cứu cánh... chư Thiên và loài Người.

6. Lại thành tựu ba pháp khác, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo đạt được cứu cánh của cứu cánh... chư Thiên và loài Người.

7. Thế nào là ba?

- Với chánh tri kiến. - Với chánh trí.

UẨN                                              19

- Với chánh giải thoát.

Thành tựu ba pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt đến cứu cánh của cứu cánh... chư Thiên và loài Người.

8. Thành tựu với hai pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo đạt được cứu cánh của cứu cánh... chư Thiên và loài Người.

9. Thế nào là hai?

- Với minh. - Và với hạnh.

Thành tựu hai pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đạt đến cứu cánh của cứu cánh... chư Thiên và loài Người.

10. Này các Tỷ-kheo, đây là những bài kệ do Phạm thiên Sanamkumàra nói lên:

Sát-ly, chúng tối thắng,
Với người tin chủng tánh,
Bậc Minh Hạnh đầy đủ,
Tối thắng giữa Nhân, Thiên.

Này các Tỷ-kheo, những bài kệ này được khéo hát lên, không phải vụng hát, được khéo nói lên, không

UẨN                                              20

phải vụng nói, liên hệ đến mục đích, không phải không liên hệ đến mục đích, và được Ta chấp nhận. Này các Tỷ-kheo, Ta cũng nói lên như vậy:

Sát-ly, chúng tối thắng,
Với người tin chủng tánh,
Bậc Minh Hạnh đầy đủ,
Tối thắng giữa chư Thiên.

UẨN                                            21

3      3 Vô học uẩn - Giới, định, tuệ - Kinh MORANIVÀPA – Tăng I, 535

MORANIVÀPA – Tăng I, 535

1. Một thời, Thế Tôn ở Ràjagaha tại Moranivàpa. Tại
đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo.
- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, Thế Tôn nói
như sau:
- Đầy đủ ba pháp, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đạt
đến tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ ách,
tột cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, tối thượng
giữa chư Thiên và loài Người. Thế nào là ba?
- Với vô học giới uẩn,
- Với vô học định uẩn,
- Với vô học tuệ uẩn,
Đầy đủ ba pháp này, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo là
tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ ách, tột
cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, bậc Tối thượng
giữa chư Thiên và loài Người.

UẨN                                                 22

2. Đầy đủ với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-
kheo là tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ
ách, tột cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, bậc Tối
thượng giữa chư Thiên và loài Người. Thế nào là ba?
- Với thần biến thần thông,
- Với ký thuyết thần thông,
- Với giáo giới thần thông;
Đầy đủ với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-
kheo là tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ
ách, tột cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, bậc Tối
thượng giữa chư Thiên và loài Người
3. Đầy đủ với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-
kheo là tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ
ách, tột cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, bậc Tối
thượng giữa chư Thiên và loài Người. Thế nào là ba?
- Với chánh tri kiến,
- Với chánh trí,
- Với chánh giải thoát,
Đầy đủ với ba pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-
kheo là tột cùng tối hảo, tột cùng an ổn khỏi các khổ
ách, tột cùng Phạm hạnh, tột cùng cứu cánh, bậc Tối
thượng giữa chư Thiên và loài Người.

UẨN                                                23

4        4 uẩn - Kinh PHÚNG TỤNG – 33 Trường II, 567

KINH PHÚNG TỤNG – Bài kinh số 33 – Trường II, 567 (Trích đoạn)

1.   Bốn pháp uẩn:

- Giới uẩn, định uẩn, công đức uẩn, giải thoát uẩn.

UẨN                                              24

5      4 uẩn - Kinh TẠI URUVELÀ 1 – Tăng I, 585

TẠI URUVELÀ 1 – Tăng I, 585

1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi, tại Jetanava, ở khu vườn ông Anàthapindika. Tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:

- Này các Tỷ-kheo.

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Thế Tôn nói như sau:

- Một thời, này các Tỷ-kheo, Ta trú ở Uruvelà trên
bờ sông Neranjarà, dưới cây bàng Ajapàla, khi mới
thành Chánh giác. Trong khi Ta Thiền tịnh độc cư,
này các Tỷ-kheo, tư tưởng sau đây được khởi lên:
"Thật là khó khăn, sống không cung kính, không
vâng lời, vậy Ta hãy cung kính, đảnh lễ và sống y chỉ
vào một vị Sa-môn hay Bà-la-môn".

Rồi này các Tỷ-kheo, Ta suy nghĩ:

 "Với mục đích làm cho đầy đủ Giới uẩn chưa được đầy đủ, Ta hãy cung kính, đảnh lễ và sống y chỉ vào một vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào

UẨN                                                25

khác. Nhưng Ta không thấy một chỗ nào trong
thế giới chư Thiên, Ác ma và Phạm thiên, giữa
quần chúng Sa-môn và Bà-la-môn, chư Thiên
hay loài Người, không có một vị Sa-môn hay
Bà-la-môn nào khác với giới đầy đủ hơn Ta,
mà ta có thể sống cung kính, đảnh lễ, sống y
chỉ.
 Với mục đích làm cho đầy đủ Định uẩn chưa
được đầy đủ, Ta hãy cung kính, đảnh lễ và sống
y chỉ vào một vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào
khác …
 Với mục đích làm cho đầy đủ Tuệ uẩn chưa
được đầy đủ, Ta hãy cung kính, đảnh lễ và sống
y chỉ vào một vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào
khác …
 Với mục đích làm cho đầy đủ Giải thoát uẩn
chưa được đầy đủ, Ta hãy cung kính, đảnh lễ
và sống y chỉ vào một vị Sa-môn hay Bà-la-
môn nào khác. Nhưng Ta không thấy một chỗ
nào trong thế giới chư Thiên, Ác ma và Phạm
thiên, giữa quần chúng Sa-môn và Bà-la-môn,
chư Thiên hay loài Người, không có một vị Sa-
môn hay Bà-la-môn nào khác với giới đầy đủ
hơn Ta, mà ta có thể sống cung kính, đảnh lễ,
sống y chỉ.

UẨN                                            26

Rồi này các Tỷ-kheo, ta suy nghĩ như sau: "Với pháp này mà Ta đã chơn chánh giác ngộ, Ta hãy cung kính đảnh lễ và sống y chỉ pháp ấy".

2. Rồi Phạm thiên Sahampati với tâm tư của mình
biết tâm tư của ta, như một nhà lực sĩ duỗi cánh tay
đang co lại, hay co lại bàn tay đang duỗi ra. Cũng
như vậy, Phạm thiên Sahampati biến mất ở Phạm
thiên giới và hiện ra trước mặt ta.

Rồi Phạm thiên Sahampati đắp thượng y vào một bên
vai, với đầu gối chân mặt quỳ trên đất, chắp tay
hướng đến ta và thưa với ta: "Như vậy là phải, bạch
Thế Tôn! Như vậy là phải, bạch Thiện Thệ! Bạch Thế
Tôn, trong thời quá khứ, các vị A-la-hán, Chánh
Đẳng Giác, chư Tôn giả ấy đã cung kính đảnh lễ,
sống y chỉ vào Chánh pháp. Bạch Thế Tôn, trong
thời vị lai, các vị sẽ thành A-la-hán, Chánh Đẳng
Giác, các Tôn giả ấy sẽ cung kính đảnh lễ, sống y chỉ
vào Chánh pháp. Bạch Thế Tôn, mong rằng thời hiện
tại, Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, hãy
cung kính đảnh lễ, sống y chỉ vào Chánh pháp".
Phạm thiên Sahampati nói như vậy. Sau khi nói như
vậy, lại nói thêm như sau:

Chư Phật thời quá khứ Chư Phật thời vị lai Và đức Phật hiện tại

UẨN                                                27

Đoạn sầu muộn nhiều người.
Tất cả các vị ấy
Đã đang và sẽ sống
Cung kính và đảnh lễ
Pháp chơn chánh vi diệu
Pháp nhĩ là như vậy
Đối với chư Phật-đà.
- Vậy muốn lợi cho mình
Ước vọng làm đại nhân
Hãy cung kính đảnh lễ
Pháp chơn chánh vi diệu
Hãy ghi nhớ giáo pháp
Chư Phật Chánh Đẳng Giác.

Này các Tỷ-kheo, Phạm Thiên Sahampati nói như
vậy; nói vậy xong, đảnh lễ ta, thân hữu hướng về bên
ta rồi biến mất tại chỗ. Rồi này các Tỷ-kheo, sau khi
biết được thỉnh nguyện của Phạm thiên, và thích ứng
với Ta, Ta sống cung kính, tôn trọng và y chỉ pháp
ấy và ta đã tự Chánh Đẳng Giác. Và này các Tỷ-
kheo, vì rằng chúng Tăng thành tựu sự cao cả nên Ta
tôn trọng đặc biệt chúng Tăng.

UẨN                                                28

6      5 Vô học uẩn - Kinh CÁC CHI PHẦN – Tăng IV, 254

CÁC CHI PHẦN – Tăng IV, 254

1. - Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn tận năm chi
phần, thành tựu năm chi phần được gọi trong Pháp
và Luật này là vị toàn hảo, đã thành tựu viên mãn,
là bậc tối thượng.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo đoạn tận năm chi phần?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

1. Đoạn tận dục tham.
2. Đoạn tận sân.
3. Đoạn tận hôn trầm thụy miên.
4. Đoạn tận trạo hối.
5. Đoạn tận nghi.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, là Tỷ-kheo đoạn tận năm chi phần.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thành tựu năm chi phần?

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo:

UẨN                                             29

1. Thành tựu vô học giới uẩn.
2. Thành tựu vô học định uẩn.
3. Thành tựu vô học tuệ uẩn.
4. Thành tựu vô học giải thoát uẩn.
5. Thành tựu vô học giải thoát tri kiến uẩn.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thành tựu năm chi phần.

Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đoạn tận năm chi phần,
thành tựu năm chi phần, được gọi trong Pháp và Luật
này, là vị toàn hảo, đã thành tựu viên mãn, là bậc tối
thượng.

Không dục tham, không sân,
Không hôn trầm thụy miên
Không trạo cử, không nghi,
Tỷ-kheo hoàn toàn không
Với vô học giới uẩn,
Với vô học định uẩn,
Đầy đủ với giải thoát,
Với tri kiến như vậy.
Vị Tỷ-kheo như vậy,
Đầy đủ năm chi phần,
Đoạn tận năm chi phần,
Trong Pháp và Luật này,
Được gọi vị đầy đủ
Hoàn toàn mọi phương diện.

UẨN                                                 30

UẨN   31

7     5 Vô học uẩn - Kinh CỤ TÚC GIỚI – Tăng II, 747

CỤ TÚC GIỚI – Tăng II, 747

1. - Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo cần được trao cụ túc giới. Thế nào là năm?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thành tựu vô học
giới uẩn, thành tựu vô học định uẩn, thành tựu vô học
tuệ uẩn, thành tựu vô học giải thoát uẩn, thành tựu
vô học giải thoát tri kiến uẩn.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cần được trao cụ túc giới.

CHE CHỞ VÀ PHỤC VỤ – Tăng II, 747

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cần phải cho sở y chỉ... cần phải được một Sa-di làm thị giả. Thế nào là năm?

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo thành tựu vô học
giới uẩn, thành tựu vô học định uẩn, thành tựu vô học
tuệ uẩn, thành tựu vô học giải thoát uẩn, thành tựu
vô học giải thoát tri kiến uẩn.

UẨN                                                32

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cần phải được một sa-di làm thị giả.

UẨN                                           33

8     5 uẩn - Giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến - Kinh Cung Kính – Tương I, 306

Cung Kính – Tương I, 306

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Uruvelà trên bờ sông Neranjarà, dưới gốc cây Ajapàla Nigrodha, khi Ngài mới thành đạo.

2) Và Thế Tôn trong khi Thiền tịnh độc cư, tư tưởng
sau đây được khởi lên: "Thật là khó khăn, sống
không có cung kính, không có vâng lời. Vậy Ta hãy
cung kính, tôn trọng và sống y chỉ vào một Sa-môn
hay Bà-la-môn".

3) Rồi Thế Tôn, suy nghĩ: "Với mục đích làm cho
đầy đủ giới uẩn chưa được đầy đủ, Ta hãy cung kính,
tôn trọng và sống y chỉ vào một Sa-môn hay Bà-la-
môn khác. Nhưng Ta không thấy một chỗ nào trong
thế giới chư Thiên, Ác ma và Phạm thiên, giữa các
Sa-môn, giữa quần chúng loài Trời hay loài Người,
không có một vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác,
với giới uẩn cụ túc, tốt đẹp hơn Ta mà Ta có thể cung
kính, tôn trọng và sống y chỉ".

UẨN                                                34

4) "Với mục đích làm cho đầy đủ định uẩn chưa được đầy đủ, Ta hãy cung kính, tôn trọng và sống y chỉ vào một Sa-môn hay Bà-la-môn khác..."

5) "Với mục đích làm cho đầy đủ tuệ uẩn chưa được đầy đủ..."

6) "Với mục đích làm cho đầy đủ giải thoát uẩn chưa được đầy đủ..."

7) "Với mục đích làm cho đầy đủ giải thoát tri kiến
uẩn chưa được đầy đủ, Ta hãy cung kính, tôn trọng
và sống y chỉ vào một Sa-môn hay Bà-la-môn khác.
Nhưng Ta không thấy một chỗ nào trong thế giới
chư Thiên, Ác ma và Phạm thiên, giữa quần chúng
Sa-môn và Bà-la-môn, giữa loài Trời hay loài Người,
không có một vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác,
với giải thoát tri kiến uẩn tốt đẹp hơn Ta mà Ta có
thể cung kính, tôn trọng và sống y chỉ ".

8) "Với pháp này, Ta đã chánh đẳng giác, Ta hãy cung kính, tôn trọng và sống y chỉ pháp này".

9) Rồi Phạm thiên Sahampati với tâm tư của mình
biết được tâm tư của Thế Tôn, như một nhà lực sĩ
duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh tay đang
duỗi ra; cũng vậy, vị ấy biến mất ở Phạm thiên giới
và hiện ra trước mặt Thế Tôn.

UẨN                                              35

10) Rồi Phạm thiên Sahamapati đắp thượng y vào một bên vai, chấp tay hướng đến Thế Tôn và bạch Thế Tôn:

11) -- Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy là
phải, bạch Thiện Thệ! Bạch Thế Tôn, trong thời quá
khứ, các vị A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác, chư
Thế Tôn ấy cung kính, tôn trọng và sống y chỉ vào
(Chánh) pháp.

- Bạch Thế Tôn, trong thời vị lai, các vị ấy sẽ thành
A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác, chư Thế Tôn ấy
sẽ cung kính, tôn trọng và sẽ sống y chỉ vào (Chánh)
pháp.

- Bạch Thế Tôn, mong rằng trong thời hiện tại, Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác cũng cung kính, tôn trọng và sống y chỉ vào (Chánh) pháp.

12) Phạm thiên Sahampati nói như vậy, sau khi nói như vậy, lại nói thêm như sau:

Chư Phật thời quá khứ,
Chư Phật thời vị lai,
Và đức Phật hiện tại,
Đoạn sầu muộn nhiều người.
Tất cả các vị ấy,
Đã, đang và sẽ sống,

UẨN                                                36

Cung kính và tôn trọng,
Pháp chơn chánh vi diệu,
Pháp nhĩ là như vậy,
Đối với chư Phật-đà.
Do vậy, muốn lợi ích,
Ước vọng làm Đại nhân,
Hãy cung kính, tôn trọng
Pháp chơn chánh vi diệu,
Hãy ghi nhớ giáo pháp,
Chư Phật Chánh Đẳng Giác.

UẨN                               37

9        5 uẩn - Giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến - Kinh GIỚI – Tăng II, 526

GIỚI – Tăng II, 526

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-
kheo đáng được cung kính, đáng được tôn trọng,
đáng được cúng dường, đáng được chắp tay, là
phước điền vô thượng ở đời.

2. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo,

-   Tỷ-kheo đầy đủ giới,
-   Đầy đủ định,
-   Đầy đủ tuệ,
-   Đầy đủ giải thoát,
-   Đầy đủ giải thoát tri kiến.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-
kheo đáng được cung kính, đáng được tôn trọng,
đáng được cúng dường, đáng được chắp tay, là
phước điền vô thượng ở đời.

UẨN                                             38

VÔ HỌC – Tăng II, 526

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-
kheo đáng được cung kính, đáng được tôn trọng,
đáng được cúng dường, đáng được chắp tay, là
phước điền vô thượng ở đời.

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

-   Tỷ-kheo thành tựu vô học giới uẩn,
-   Thành tựu vô học định uẩn,
-   Thành tựu vô học tuệ uẩn,
-   Thành tựu vô học giải thoát uẩn,
-   Thành tựu vô học giải thoát tri kiến uẩn.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đáng được cung kính... là phước điền vô thượng ở đời.

UẨN                                               39

10     5 uẩn - Kinh VÔ HỌC – Tăng II, 526

VÔ HỌC – Tăng II, 526

1. - Thành tựu năm pháp, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-
kheo đáng được cung kính, đáng được tôn trọng,
đáng được cúng dường, đáng được chắp tay, là
phước điền vô thượng ở đời.

2. Ở đây, này các Tỷ-kheo,

-   Tỷ-kheo thành tựu vô học giới uẩn,
-   Thành tựu vô học định uẩn,
-   Thành tựu vô học tuệ uẩn,
-   Thành tựu vô học giải thoát uẩn,
-   Thành tựu vô học giải thoát tri kiến uẩn.

Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đáng được cung kính... là phước điền vô thượng ở đời.

UẨN                                               40

11    5 uẩn - Sắc, thọ, tưởng, hành, thức - Kinh Trăng Rằm – Tương III, 182

Trăng Rằm – Tương III,182

1) Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi (Xá-vệ), Đông Viên, Lộc Mẫu giảng đường, cùng với đại chúng Tỷ-kheo.

2) Lúc bấy giờ, Thế Tôn nhân ngày lễ Bố-tát, ngày rằm, đêm trăng tròn, giữa trời, có chúng Tỷ-kheo đoanh vây.

3) Rồi có Tỷ-kheo, từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp thượng y vào một bên vai, chấp tay hướng đến Thế Tôn và bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con muốn hỏi Thế Tôn một vấn đề, nếu Thế Tôn cho phép, và trả lời câu hỏi của con.

- Này Tỷ-kheo, hãy ngồi tại chỗ và hỏi theo ý Ông muốn.

4) Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, ngồi tại chỗ ngồi của mình và bạch Thế Tôn:

UẨN                                              41

- Bạch Thế Tôn, có phải có năm thủ uẩn này: tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn?

- Này Tỷ-kheo, có năm thủ uẩn, tức là sắc thủ uẩn... thức thủ uẩn.

5) - Lành thay, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy, rồi hỏi thêm Thế Tôn một câu khác:

- Bạch Thế Tôn, năm thủ uẩn này lấy gì làm căn bản?

- Này Tỷ-kheo, năm thủ uẩn này lấy dục làm căn bản.

6) - Lành thay, bạch Thế Tôn...

- Bạch Thế Tôn, chấp thủ ấy là năm thủ uẩn ấy hay chấp thủ ngoài năm thủ uẩn?

- Này Tỷ-kheo, chấp thủ ấy không tức là năm thủ uẩn
ấy và chấp thủ cũng không phải ngoài năm thủ uẩn.
Nhưng chỗ nào có tham và dục, chỗ ấy có chấp
thủ.

7) - Lành thay, bạch Thế Tôn.

UẨN                                               42

Tỷ-kheo ấy... hỏi Thế Tôn một câu hỏi khác:

- Có thể chăng, bạch Thế Tôn, trong năm thủ uẩn, có sự sai khác về dục và tham?

Thế Tôn đáp:

- Có thể có, này Tỷ-kheo.

Ở đây, này Tỷ-kheo, có người nghĩ như sau: "Mong
rằng trong tương lai, ta sẽ có sắc như vậy! Mong rằng
trong tương lai ta sẽ có thọ như vậy! Mong rằng trong
tương lai, ta sẽ có tưởng như vậy! Mong rằng trong
tương lai ta sẽ có các hành như vậy! Mong rằng trong
tương lai ta sẽ có thức như vậy!" Như vậy, này Tỷ-
kheo, có thể có sự sai khác về dục và tham trong
năm thủ uẩn.

8) Lành thay, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy... hỏi thêm câu hỏi nữa:

- Dưới hình thức nào, bạch Thế Tôn, có định nghĩa về uẩn của các uẩn?

- Phàm sắc gì, này Tỷ-kheo, thuộc quá khứ, vị lai, hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt hay thắng, hoặc xa hay gần; đây gọi là sắc uẩn. Phàm thọ gì... Phàm tưởng gì... Phàm các hành gì...

UẨN                                                43

Phàm thức gì thuộc quá khứ, vị lai, hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt hay thắng, hoặc xa hay gần; đây gọi là thức uẩn. Dưới hình thức như vậy, này Tỷ-kheo, có định nghĩa về uẩn của các uẩn.

9) - Lành thay, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy... hỏi thêm câu hỏi nữa:

- Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, được gọi là sắc uẩn? Do nhân gì, do duyên gì, được gọi là thọ uẩn? Do nhân gì, do duyên gì, được gọi là tưởng uẩn? Do nhân gì, do duyên gì, được gọi là hành uẩn? Do nhân gì, do duyên gì, được gọi là thức uẩn?

-       Do nhân bốn đại, này Tỷ-kheo, do duyên bốn
đại, được gọi là sắc uẩn.
-       Do nhân xúc, do duyên xúc, được gọi là thọ
uẩn.
-       Do nhân xúc, do duyên xúc, được gọi là
tưởng uẩn.
-       Do nhân xúc, do duyên xúc, được gọi là hành
uẩn.
-       Do nhân danh sắc, do duyên danh sắc, được
gọi là thức uẩn.

10) Lành thay, bạch Thế Tôn.

UẨN                                                 44

Tỷ-kheo ấy... hỏi thêm câu khác:

- Như thế nào, bạch Thế Tôn, là có thân kiến?

- Ở đây, này Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không thấy rõ bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh; không thấy rõ các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự ngã, hay quán tự ngã như là có sắc, hay quán sắc ở trong tự ngã, hay quán tự ngã ở trong sắc... thọ... tưởng.. hành... quán thức như là tự ngã, hay quán tự ngã như là có thức, hay quán thức ở trong tự ngã, hay quán tự ngã ở trong thức. Như vậy, này Tỷ-kheo, là có thân kiến.

11) - Lành thay, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy... hỏi thêm câu nữa:

- Như thế nào, bạch Thế Tôn, là không có thân kiến?

- Ở đây, này Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử thấy rõ các bậc Thánh, khéo thuần thục pháp các bậc Thánh, khéo tu tập pháp các bậc Thánh; thấy rõ các bậc Chân nhân, khéo thuần thục pháp các bậc Chân nhân, khéo tu tập pháp các bậc Chân nhân, không quán sắc như là tự ngã, hay không quán tự ngã như là có sắc, hay

UẨN                                                45

không quán sắc ở trong tự ngã, hay không quán tự
ngã ở trong sắc, không quán thọ... không quán
tưởng... không quán các hành... không quán thức
như là tự ngã, hay không quán tự ngã như là có thức,
hay không quán thức ở trong tự ngã, hay không quán
tự ngã ở trong thức. Như vậy, này Tỷ-kheo, là không
có thân kiến.

12) - Lành thay, bạch Thế Tôn. Tỷ-kheo ấy... hỏi thêm một câu nữa:

- Bạch Thế Tôn, cái gì là vị ngọt, là sự nguy hiểm, là
sự xuất ly của sắc?... của thọ... của tưởng... của các
hành? Cái gì là vị ngọt, là sự nguy hiểm, là sự xuất
ly của thức?

- Này Tỷ-kheo, do duyên sắc, khởi lên lạc hỷ gì, đó
là vị ngọt của sắc. Sự vô thường, khổ, chịu sự biến
hoại của sắc, đó là sự nguy hiểm của sắc. Sự nhiếp
phục dục và tham, sự đoạn tận dục và tham đối với
sắc, đó là sự xuất ly của sắc. Do duyên thọ... Do
duyên tưởng... Do duyên các hành... Do duyên thức
khởi lên lạc hỷ gì, đó là vị ngọt của thức. Sự vô
thường, khổ, chịu sự biến hoại của thức, đó là sự
nguy hiểm của thức. Sự nhiếp phục dục và tham, sự
đoạn tận dục và tham đối với thức, đó là sự xuất ly
của thức.

UẨN                                                 46

13) - Lành thay, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy, lại hỏi Thế Tôn thêm câu nữa:

- Bạch Thế Tôn, do biết như thế nào, do thấy như thế
nào, đối với thân có thức này và đối với tất cả tướng
ở ngoài, không có (quan điểm): ngã kiến, ngã sở
kiến, mạn tùy miên?

- Này Tỷ-kheo, phàm sắc gì thuộc quá khứ, vị lai, hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt hay thắng, hoặc xa hay gần; tất cả sắc, Tỷ-kheo như thật quán với chánh trí tuệ như sau: "Đây không phải của tôi, đây không phải là tôi, đây không phải tự ngã của tôi". Phàm thọ gì... Phàm tưởng gì... Phàm các hành gì... Phàm thức gì thuộc quá khứ, vị lai, hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt hay thắng, hoặc xa hay gần; tất cả thức, Tỷ-kheo như thật quán với chánh trí tuệ như sau: "Đây không phải của tôi, đây không phải là tôi, đây không phải tự ngã của tôi!" Này Tỷ-kheo, do biết như vậy, thấy như vậy, đối với thân có thức này và đối với tất cả tướng ở ngoài, không có (quan điểm): ngã kiến, ngã sở kiến, mạn tùy miên.

14) Lúc bấy giờ, một Tỷ-kheo khác khởi lên suy nghĩ sau đây: "Nếu Ngài nói sắc là vô ngã, thọ... tưởng...

UẨN                                                   47

các hành... thức là vô ngã, thời các nghiệp do vô ngã tạo ra, thời ngã nào lãnh thọ?"

15) Rồi Thế Tôn với tâm tư của mình biết rõ suy nghĩ của Tỷ-kheo ấy, liền nói với các Tỷ-kheo:

- Sự kiện này xảy ra, này các Tỷ-kheo, là có kẻ ngu si, vô trí, chìm đắm trong vô minh, tâm bị khát ái chi phối, nghĩ rằng có thể vượt qua lời dạy bậc Đạo Sư, nghĩ rằng: "Nếu Ngài dạy rằng sắc là vô ngã, thọ... tưởng... các hành... thức là vô ngã, thời các nghiệp do vô ngã làm, các nghiệp ấy do ngã nào lãnh thọ?" Này các Tỷ-kheo, các câu vấn nạn đã được Ta khéo dạy cho các Ông, chỗ này, chỗ kia trong các pháp ấy.

16) Này các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào, sắc là thường hay vô thường?

- Là vô thường, bạch Thế Tôn.

17-19) Thọ... tưởng... các hành...

20) Thức là thường hay vô thường?

- Là vô thường, bạch Thế Tôn.

- Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

- Là khổ, bạch Thế Tôn.

UẨN                                                 48

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng, nếu quán cái ấy là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi"?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

- Thấy vậy, bậc Thánh đệ tử nhàm chán đối với sắc...
đối với thọ... đối với tưởng... đối với các hành...
nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán, vị ấy ly
tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong sự giải
thoát, trí khởi lên: "Ta đã được giải thoát". Vị ấy biết
rõ: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc
nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này
nữa".

UẨN                                                   49

12    5 uẩn - Sắc, thọ, tưởng, hành, thức - ĐẠI Kinh MÃN NGUYỆT – 109 Trung III, 135

ĐẠI KINH MÃN NGUYỆT (Mahapunnama suttam) – Bài kinh số 109 – Trung III, 135

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Savatthi (Xá-vệ),
Pubbarama (Đông Viên), Migaramatupasada (Lộc
Mẫu Giảng đường). Lúc bấy giờ trong ngày Bố-tát,
ngày trăng tròn, trong đêm trăng rằm, Thế Tôn đang
ngồi giữa trời, xung quanh có chúng Tỷ-kheo đoanh
vây. Rồi một Tỷ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp y
vào một bên vai, chấp tay vái Thế Tôn và bạch Thế
Tôn:

– Con muốn hỏi Thế Tôn một vấn đề đặc biệt, nếu Thế Tôn cho con được phép nói lên câu hỏi.

– Vậy này Tỷ-kheo, hãy ngồi trên chỗ của Ông và hỏi như ý Ông muốn.

UẨN                                             50

Rồi vị Tỷ-kheo ấy, sau khi ngồi xuống trên chỗ ngồi của mình, bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, có phải có năm thủ uẩn này, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn và thức thủ uẩn?

– Này Tỷ-kheo, có năm thủ uẩn này, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.

– Lành thay, bạch Thế Tôn.

Tỷ-kheo ấy sau khi hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn nói, hỏi Thế Tôn một câu hỏi khác:

– Bạch Thế Tôn, năm thủ uẩn này, lấy gì làm căn bản?

– Này Tỷ-kheo, năm thủ uẩn này lấy dục làm căn bản.

– Bạch Thế Tôn, có phải chính chấp thủ ấy là năm thủ uẩn, hay là ngoài năm thủ uẩn, có một chấp thủ (khác)?

– Này Tỷ-kheo, không phải chính chấp thủ ấy là năm thủ uẩn, cũng không phải ngoài năm thủ uẩn có

UẨN                                               51

sự chấp thủ. Này Tỷ-kheo, khi nào có lòng dục, lòng tham đối với năm thủ uẩn, ở đấy chính là chấp thủ.

– Bạch Thế Tôn, phải chăng có thể có sự sai khác trong lòng dục, lòng tham đối với năm thủ uẩn?

Thế Tôn trả lời:

– Này Tỷ-kheo, có thể có. Ở đây, này Tỷ-kheo
có người nghĩ như sau: "Mong rằng có sắc như thế
này trong tương lai! Mong rằng có thọ như thế này
trong tương lai! Mong rằng có tưởng như thế này
trong tương lai! Mong rằng có hành như thế này
trong tương lai! Mong rằng có thức như thế này trong
tương lai!" Như vậy, này Tỷ-kheo, có sự sai khác
trong lòng dục, lòng tham đối với năm uẩn.

– Nhưng bạch Thế Tôn, cho đến như thế nào là ý nghĩa chữ uẩn trong các uẩn?

– Này Tỷ-kheo, phàm sắc gì, quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, như vậy là sắc uẩn. Phàm cảm thọ gì, quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, như vậy là thọ uẩn. Phàm tưởng gì, quá khứ, vị lai hay hiện tại.. (như trên)... xa hay gần, như vậy là tưởng uẩn. Phàm những hành gì,

UẨN                                                    52

quá khứ, vị lai hay hiện tại... (như trên).. xa hay gần,
như vậy là hành uẩn. Phàm thức gì, quá khứ, vị lai
hay hiện tại.. (như trên)... xa hay gần, như vậy là thức
uẩn. Cho đến như vậy, này Tỷ-kheo là ý nghĩa chữ
uẩn trong các uẩn.

– Do nhân gì, bạch Thế Tôn, do duyên gì được
chấp nhận gọi là sắc uẩn? Do nhân gì, duyên gì được
chấp nhận gọi là thọ uẩn? Do nhân gì, duyên gì được
chấp nhận gọi là tưởng uẩn? Do nhân gì, duyên gì
được chấp nhận gọi hành uẩn? Do nhân gì, duyên gì
được chấp nhận gọi là thức uẩn?

 Bốn đại là nhân, này Tỷ-kheo, bốn đại là
duyên được chấp nhận gọi là sắc uẩn.
 Xúc là nhân, xúc là duyên được chấp nhận
gọi là thọ uẩn.
 Xúc là nhân, xúc là duyên được chấp nhận
gọi là tưởng uẩn.
 Xúc là nhân, xúc là duyên được chấp nhận
gọi là hành uẩn.
 Danh sắc là nhân, này Tỷ-kheo, danh sắc là
duyên được chấp nhận gọi là thức uẩn.

– Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào là thân kiến?

UẨN                                                   53

– Ở đây, này Tỷ-kheo, có kẻ vô văn phàm phu
không hiểu rõ các bậc Thánh, không thuần thục pháp
các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh,
không hiểu rõ các bậc Chơn nhân, không thuần thục
pháp các bậc Chơn nhân, không tu tập pháp các bậc
Chơn nhân, xem sắc như là tự ngã, hay xem tự ngã
như là có sắc, hay xem sắc như là trong tự ngã, hay
xem tự ngã như là trong sắc; xem thọ như là tự ngã,
hay xem tự ngã như là có thọ, hay xem thọ như là
trong tự ngã, hay xem tự ngã như là trong thọ; xem
tưởng như là tự ngã, hay xem tự ngã như là có tưởng,
hay xem tưởng như là trong tự ngã, hay xem tự ngã
như là trong trưởng; xem hành như là tự ngã, hay
xem tự ngã như là có hành, hay xem hành như là
trong tự ngã, hay xem tự ngã như là trong hành; xem
thức như là tự ngã, hay xem tự ngã như là có thức,
hay xem có thức như là trong tự ngã, hay xem tự ngã
như là trong thức.

– Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào là không thân kiến?

– Ở đây, này Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử,
đi đến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc
Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đi đến các bậc
Chơn nhân, thuần thục pháp các bậc Chơn nhân, tu
tập pháp các bậc Chơn nhân, không xem sắc như là

UẨN                                               54

tự ngã, hay không xem tự ngã như là có sắc, hay không xem sắc như là trong tự ngã, hay không xem tự ngã như là trong sắc; không xem thọ như là tự ngã.... không xem tự ngã như là trong thọ, không xem tưởng như là tự ngã.. , hay không xem tự ngã như là trong tưởng; không xem hành như là tự ngã... hay không xem tự ngã như là trong hành; không xem thức như là tự ngã.. không xem tự ngã như là trong thức. Như vậy, này Tỷ-kheo, là không thân kiến.

 Bạch Thế Tôn, cái gì là vị ngọt của sắc, cái
gì là sự nguy hiểm, cái gì là sự xuất ly?
 Cái gì là vị ngọt của thọ, cái gì là sự nguy
hiểm, cái gì là sự xuất ly?
 Cái gì là vị ngọt của tưởng, cái gì là sự nguy
hiểm, cái gì là sự xuất ly?
 Cái gì là vị ngọt của hành, cái gì là sự nguy
hiểm, cái gì là sự xuất ly?
 Cái gì là vị ngọt của thức, cái gì là sự nguy
hiểm, cái gì là sự xuất ly?

– Này Tỷ-kheo, lạc hỷ gì duyên sắc khởi lên, như vậy là vị ngọt của sắc. Cái gì vô thường, khổ, bị biến hoại trong sắc như vậy là sự nguy hiểm của sắc. Sự nhiếp phục dục tham đối với sắc, sự đoạn diệt dục tham, như vậy là sự xuất ly của sắc. Này Tỷ-kheo,

UẨN                                                55

lạc hỷ gì duyên thọ khởi lên, như vậy là vị ngọt của
thọ... như vậy là sự xuất ly của thọ. Này Tỷ-kheo, lạc
hỷ gì duyên tưởng khởi lên như vậy là vị ngọt của
tưởng.... là sự xuất ly của tưởng. Này Tỷ-kheo, lạc
hỷ gì duyên hành khởi lên như vậy là vị ngọt của
hành... là sự xuất ly của hành. Này Tỷ-kheo, lạc hỷ
gì duyên thức khởi lên, như vậy là vị ngọt của thức.
Cái gì vô thường, khổ, bị biến hoại trong thức, như
vậy là sự nguy hiểm của thức. Sự nhiếp phục dục
tham đối với thức, sự đoạn diệt dục tham, như vậy là
sự xuất ly của thức.

– Bạch Thế Tôn, do biết gì, do thấy gì, mà không
có mạn tùy miên rằng: "Ta là người làm, sở thuộc
của ta là người làm", đối với tự thân có ý thức, và đối
với cả tưởng ở ngoài?

– Này Tỷ-kheo, phàm có sắc gì, quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, đối với tất cả sắc, thấy được như thật với trí tuệ là: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Phàm có thọ gì... tưởng gì... hành gì... phàm có thức gì, quá khứ vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, đối với tất cả thức, thấy được như thật với trí tuệ là: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi. Cái này không phải tự ngã

UẨN                                                   56

của tôi". Này Tỷ-kheo, do biết như vậy, thấy như
vậy, nên không có mạn tùy miên rằng: "Ta là người
làm, sở thuộc của ta là người làm", đối với tự thân có
ý thức, và đối với tất cả tướng ở ngoài.

Rồi một Tỷ-kheo khác khởi lên sự suy tư như
sau: "Nếu được nói rằng, chư Tôn giả, sắc là vô ngã,
thọ là vô ngã, tưởng là vô ngã, hành là vô ngã, thức
là vô ngã; như vậy những hành động do vô ngã làm
đã được ngã nào cảm thọ kết quả?"

Thế Tôn biết được tâm tư của Tỷ-kheo ấy với tâm tư của mình liền nói với các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, sự kiện này xảy ra, khi ở đây có kẻ ngu si, vô tri, vô minh, với tâm bị tham dục chi phối, lại nghĩ cần phải vượt qua lời dạy của bậc Đạo sư với (câu hỏi): "Nếu được nói rằng, chư Tôn giả, sắc là vô ngã, thọ là vô ngã, tưởng là vô ngã, hành là vô ngã, thức là vô ngã; như vậy những hành động do vô ngã làm đã được ngã nào cảm thọ kết quả?" Này các Tỷ-kheo, các Ông đã được Ta huấn luyện tìm kiếm nhân duyên, chỗ này chỗ kia, đối với những pháp này, pháp khác. Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?

– Vô thường, bạch Thế Tôn.

UẨN                                                 57

– Những gì vô thường là khổ hay lạc?

– Là khổ, bạch Thế Tôn.

– Những gì vô thường, khổ, bị biến hoại, có hợp lý chăng khi xem: "Cái này của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi?"

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Các Ông nghĩ thế nào, này các Tỷ-kheo, thọ.. (như trên).. tưởng.. hành... thức là thường hay vô thường?

– Vô thường, bạch Thế Tôn.

– Những gì vô thường, là khổ hay lạc?

– Là khổ, bạch Thế Tôn.

– Những gì vô thường, khổ, bị biến hoại, có hợp lý chăng khi xem: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi?"

– Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

– Do vậy, này các Tỷ-kheo, phàm có sắc gì, quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại... tất cả loại

UẨN                                                  58

sắc, cần phải như thật quán: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Phàm có thọ gì, phàm có tưởng gì, phàm có hành gì, phàm có thức gì quá khứ, vị lai hay hiện tại, nội hay ngoại.. tất cả loại thức, cần phải như thật quán: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi". Như vậy, này các Tỷ-kheo, vị Đa văn Thánh đệ tử yếm ly đối với sắc, yếm ly đối với thọ, yếm ly đối với tưởng, yếm ly đối với hành, yếm ly đối với thức. Do yếm ly nên ly tham, do ly tham nên được giải thoát. Trong sự giải thoát, vị ấy biết được vị ấy đã giải thoát. Vị ấy biết: "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm. Từ nay không còn trở lại đời sống thế này nữa".

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi sự giảng giải này được nói lên, tâm của sáu mươi vị Tỷ-kheo được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.

UẨN                                                   59

13    5 uẩn khác - Kinh VACCHAGOTTA – Tăng I, 287

VACCHAGOTTA – Tăng I, 287

Rồi du sĩ Vacchagotta đi đến Thế Tôn, … Ngồi
xuống một bên, du sĩ Vacchagotta thưa với Thế Tôn:
- Tôi có được nghe, thưa Tôn giả Gotama, Sa-môn
Gotama nói như sau: "Cần phải bố thí cho Ta, không
cần bố thí cho người khác. Cần phải bố thí cho đệ tử
của Ta, không cần bố thí cho đệ tử những người
khác. Bố thí cho Ta có quả lớn, bố thí cho những
người khác không có quả lớn. Bố thí cho các đệ tử
của ta có quả lớn, bố thí cho những đệ tử của người
khác không có quả lớn!". Thưa Tôn giả Gotama,
những ai nói rằng Sa-môn Gotama nói như sau: "Cần
phải bố thí cho Ta … không có được quả lớn!".
Những người nói như vậy, có phải nói đúng lời nói
của Tôn giả Gotama, không có xuyên tạc Tôn giả
Gotama với điều không thật? Có phải họ nói như vậy
là đúng pháp và thuận pháp, và những ai là người
đồng pháp, nói lời đúng pháp và thuận pháp,không
có cơ hội để chỉ trích? Họ không muốn xuyên tạc
Tôn giả Gotama?

UẨN                                               60

- Này Vaccha, những ai nói rằng Sa-môn nói như
sau: "Cần phải bố thí cho Ta … có được quả lớn!",
những người ấy không nói đúng với lời nói của ta,
họ đã xuyên tạc Ta với điều không thật, họ đã nói
láo.
 Này Vaccha, ai ngăn chận người khác bố thí,
người ấy tạo ra ba chướng ngại pháp và đánh cắp
mất ba vật. Thế nào là ba?
- Người ấy làm chướng ngại người cho không
được công đức,
- Người ấy ngăn chận người nhận không được
bố thí,
- Và tự ngã người ấy trước đã mất gốc, lại càng
bị thương tổn hơn.
Này Vaccha, ai ngăn chận người cho không bố thí
người khác, tạo ra ba chướng ngại như vậy, và đánh
cắp mất ba vật.
 Này Vaccha, ta nói như sau:
 "Những ai đổ đồ phế thải trên mâm bàn, hay
đồ rửa chén bát vào hố phân hay hố rác rưởi
(với ý nghĩ) để các loài hữu tình trong ấy nhờ
đấy được ăn để sống". Do nhân duyên ấy, này
Vaccha, Ta nói có đem lại công đức, còn nói gì
đối với loài Người.

UẨN                                              61

 Lại nữa, này Vaccha, Ta tuyên bố rằng, cho
người có giới hạnh được quả lớn, cho người ác
giới không phải như vậy. Người có giới hạnh
là người đã đoạn tận năm pháp và đã đầy đủ
năm pháp.
Thế nào là năm pháp đã được đoạn tận?
- Dục tham đã được đoạn tận,
- Sân đã được đoạn tận,
- Hôn trầm thùy miên đã được đoạn tận,
- Trạo hối đã được đoạn tận,
- Nghi đã được đoạn tận. Năm pháp này đã được
đoạn tận.
Năm pháp nào đã được đầy đủ?
- Đầy đủ vô học giới uẩn,
- Đầy đủ vô học định uẩn,
- Đầy đủ vô học tuệ uẩn,
- Đầy đủ vô học giải thoát uẩn,
- Đầy đủ vô học giải thoát tri kiến uẩn.
Vị ấy được đầy đủ năm pháp này. Ở đây, Ta tuyên
bố rằng, bố thí cho người đoạn tận năm pháp, đầy đủ
năm pháp có quả lớn.
Như trong một đàn bò,
Có con đen, trắng, đỏ

UẨN                                              62

Màu hung hay có đốm,
Có con màu bồ câu
Dầu con bò màu gì,
Kiếm được con bò thuần,
Con vật kéo sức mạnh,
Đẹp, lanh và hăng hái,
Mặc kệ nó màu gì,
Liền mắc vào gánh nặng.

Cũng vậy, giữa loài người,
Dầu có sinh chỗ nào,
Hoàng tộc, Bà-la-môn
Thương gia, hay nô bộc,
Kẻ không có giai cấp,
Hay hạ cấp đổ phân,
Giữa những người như vậy.
Ai điều phục thuần thục,
Ngay thẳng, đủ giới đức
Nói thực, biết tàm quý,
Sanh tử đã đoạn tận,
Phạm hạnh được vẹn toàn
Gánh nặng đã hạ xuống,
Không còn bị trói buộc,
Việc cần làm đã làm,
Không còn bị lậu hoặc,
Đã đến bờ bên kia,
Không chấp pháp, tịch tịnh,

UẨN                                 63

Phước điền ấy vô cấu.
Quả lớn đáng cúng dường;
Như kẻ ngu không biết,
Thiếu trí, ít nghe nhiều,
Chỉ bố thí bên ngoài,
Không đến gần kẻ thiện,
Những ai gần kẻ thiện,
Có tuệ, tôn bực hiền
Họ tin bậc Thiện Thệ,
An trú tận gốc rễ.
Sanh Thiên hay ở đây
Được sanh gia đình tốt
Bậc trí tuần tự tiến
Chứng được cảnh Niết bàn.

UẨN                               64

14    Thánh giới uẩn - Kinh UPÀLI – Tăng IV, 515

UPÀLI – Tăng IV, 515

1. Bấy giờ có Tôn giả Upàli đi đến Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Upàli bạch Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, con muốn sống trong rừng núi cao nguyên, tại các trú xứ xa vắng.

2. Này Upàli, không dễ dàng là sống tại các rừng núi
cao nguyên, các trú xứ xa vắng, khó khăn là đời sống
viễn ly, khó ưa thích là đời sống độc cư. Ta nghĩ
rằng: "Các ngôi rừng làm loạn ý Tỷ-kheo chưa
được Thiền định". Này Upàli, ai nói như sau: "Dầu
tôi chưa được Thiền định, tôi sẽ sống tại các rừng núi
cao nguyên, tại các trú xứ xa vắng", thời người ấy
được chờ đợi như sau: "Vị ấy sẽ chìm xuống (đáy)
hay nổi lên (mặt nước)".

3. Ví như, này Upàli, một hồ nước lớn, có con voi lớn đi đến, bảy thước hay tám thước cao. Con voi ấy suy nghĩ: "Ta hãy lặn vào hồ nước này, rồi chơi trò chơi rửa tai, rồi chơi trò chơi rửa lưng; sau khi chơi trò chơi rửa tai, sau khi chơi trò chơi rửa lưng, sau

UẨN                                                 65

khi tắm, sau khi uống nước, sau khi từ hồ bước lên,
ta đi chỗ nào ta muốn". Rồi con voi ấy lặn vào hồ
nước ấy, có thể chơi trò chơi rửa tai, có thể chơi trò
chơi rửa lưng, sau khi chơi trò chơi rửa tai, sau khi
chơi trò rửa lưng, sau khi tắm, sau khi uống nước,
sau khi từ hồ bước lên, nó đi chỗ nào nó muốn. Vì
sao? Vì tự ngã to lớn tìm được chân đứng trong chỗ
nước.

Rồi có con thỏ hay con mèo đến, nó suy nghĩ: "Ta
là ai, con voi lớn là ai? Vậy ta sau khi lặn xuống hồ
nước này, có thể chơi trò chơi rửa tai, có thể chơi trò
chơi rửa lưng; sau khi chơi trò chơi rửa tai, sau khi
chơi trò chơi rửa lưng, sau khi tắm, sau khi uống
nước, sau khi từ hồ bước lên, ta sẽ đi chỗ nào ta
muốn". Rồi nó nhảy vào hồ nước ấy lập tức, không
có tính toán. Với nó, được chờ đợi rằng: "Nó sẽ chìm
hay nổi trên mặt nước" Vì sao? Này Upàli, vì tự
ngã nhỏ bé không tìm được chân đứng trong nước
sâu.

Cũng vậy, này Upàli, ai nói rằng: "Dầu tôi không được định, tôi sẽ sống trong các rừng núi cao nguyên, tại các trú xứ xa vắng". Với vị ấy, được chờ đợi rằng: "Nó sẽ chìm xuống hay nổi trên mặt nước".

4. Ví như: này Upàli, một đứa trẻ, còn nhỏ, còn yếu, nằm ngửa, chơi với phân và nước tiểu của mình.

UẨN                                                  66

Thầy nghĩ thế nào, này Upàli, trò chơi con nít này có thiệt là toàn diện đầy đủ không?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Này Upàli, đứa con nít ấy, sau một thời gian, sau khi lớn lên, sau khi các căn được thuần thục, có được các đồ chơi của những con nít, như trẻ con chơi khăng, chơi nhảy lộn nhào, chơi chong chóng, chơi với đồ đong bằng lá, chơi xe con, chơi cung nhỏ, và nó chơi với những đồ chơi ấy. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli, trò chơi này so sánh với trò chơi trước, có đi đến thù diệu hơn, thù thắng hơn?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Rồi này Upàli, đứa trẻ ấy, sau một thời gian, sau khi lớn lên, sau khi các căn được thuần thục, thọ hưởng đầy đủ năm món dục lạc, với các sắc do mắt nhận thức, khả hỷ, khả ý, khả ái, kích thúc lòng dục, hấp dẫn, với các tiếng do tai nhận thức... với các hương do mũi nhận thức... với các vị do lưởi nhận thức... với các xúc do thân cảm giác, khả lạc, khả hỷ, khả ý, khả ái, kích thích lòng dục, hấp dẫn. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli, trò chơi này, so sánh với các trò chơi trước có thù diệu hơn, thù thắng hơn không?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

UẨN                                                 67

5. Ở đây, này Upàli, Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc
A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện
Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự
Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai
sau khi tự chứng ngộ với thắng trí, tuyên bố cho biết
về thế giới này, các chư Thiên, các ma, các Phạm
thiên, với chúng Sa-Môn, Bà-la-môn, chư Thiên và
loài Người. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện,
hậu thiện, có nghĩa, có văn, nêu rõ phạm hạnh hoàn
toàn viên mãn thanh tịnh. Người gia chủ, hay con
người gia chủ hay một người tái sanh trong một gia
đình khác nghe Pháp ấy, sau khi nghe Pháp, vị ấy
sanh lòng tin vào Như Lai. Vị ấy thành tựu với lòng
tin ấy, suy xét như sau: "Đời sống gia đình đầy
những triền phược, con đường đầy những bụi đời,
đời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật
rất khó cho một người sống ở gia đình có thể sống
theo phạm hạnh hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn
thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta hãy cạo bỏ
râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống
không gia đình.

Một thời gian sau, vị ấy bỏ tài sản hỏ hay tài sản lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vị ấy đã xuất gia như

UẨN                                                  68

vậy, thọ lãnh đầy đủ sự học tập và nếp sống của các Tỷ-kheo.

- Sau khi đoạn tận sát sanh, sống từ bỏ sát sanh, bỏ
trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống
thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng sanh
và loài hữu tình.
- Sau khi đoạn tận lấy của không cho, vị ấy sống từ
bỏ lấy của không cho, chỉ lấy những vật đã cho,
chỉ mong những vật đã cho, tự mình sống thanh
tịnh không có trộm cướp.
- Sau khi đoạn tận không Phạm hạnh, vị ấy sống
Phạm hạnh, sống đời sống viễn ly, từ bỏ dâm dục
hèn hạ.
- Sau khi đoạn tận nói láo, vị ất sống từ bỏ nói láo,
nói lời chơn thật, nói lời liên hệ đến chân thật,
vững chắc, đáng tin cậy, không lường gạt lời hứa
đối với đời.
- Sau khi đoạn tận nói hai lưỡi, vị ấy sống từ bỏ nói
hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, không đi nói đến
chỗ kia để sanh chia rẽ ở những người này, nghe
điều gì ở chỗ kia, không đi nói với những người
này để sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy,
vị ấy sống kết hợp những kẻ bị chia rẽ, tăng
trưởng những kẻ đã hòa hợp, ưa thích hòa hợp,
thích thú hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, nói
những lời tác thành hòa hợp.

UẨN                                                69

- Sau khi đoạn tận lời nói độc ác, vị ấy sống từ bỏ
lời nói độc ác; những lời nói không lỗi lầm, đẹp
tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp
lòng nhiều người, thích ý nhiều người, vị ấy nói
những lời như vậy.
- Sau khi đoạn tận nói lời phù phiếm, vị ấy sống từ
bỏ nói lời phù phiếm, nói lời đúng thời, nói lời
chân thật, nói lời có ý nghĩa, nói lời về Chánh
pháp, nói lời về Luật, nói những lời đáng được gìn
giữ, những lời hợp thời thuận lý, có mạch lạc hệ
thống, có ích lợi.
- Vị ấy sống từ bỏ làm hại các hột giống và các loại
cây cỏ; dùng mỗi ngày một bữa, từ bỏ ăn ban đêm,
từ bỏ ăn phi thời; từ bỏ đi xem múa, hát, nhạc,
diễn kịch, từ bỏ trang sức bằng vòng hoa, hương
liệu, dầu thoa và các thời trang, từ bỏ dùng giường
cao và giường lớn, từ bỏ nhận vàng và bạc, từ bỏ
nhận các hạt sống, từ bỏ nhận thịt sống, từ bỏ nhận
đàn bà, con gái; từ bỏ nhận nô tỳ gái và trai; từ bỏ
nhận cừu và dê; từ bỏ nhận gia cầm và heo; từ bỏ
nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái; từ bỏ nhận ruộng
nương đất đai; từ bỏ việc phái người làm môi giới,
hoặc tự mình làm môi giới, từ bỏ buôn bán; từ bỏ
các sự gian lận bằng cân, tiền bạc và đo lường; từ
bỏ các tà hạnh, như hối lộ, gian trá, lừa đảo; từ bỏ
làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bứt đoạt, trộm
cắp, cướp phá.

UẨN                                                 70

- Vị ấy, biết đủ, bằng lòng với tấm y để che thân,
với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi đến chỗ nào
cũng mang theo y và bình bát như con chim bay
đến chỗ nào cũng mang theo hai cánh; cũng vậy,
vị ấy bằng lòng với tấm y để che thân, với đồ ăn
khất thực để nuôi bụng, đi đến chỗ nào cũng mang
theo.
- Vị ấy thành tựu với thành tựu giới uẩn này, nội
tâm cảm thọ sự an lạc không có phạm lỗi.

6. Vị ấy, khi mắt thấy sắc, không nắm giữ tướng
chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên
nhân gì, vì nhãn căn không được chế ngự, khiến tham
ái ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, vị ấy tự chế
ngự nguyên nhân ấy, hộ trì nhãn căn, thật hành sự hộ
trì nhãn căn. Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi hương...
lưỡi nếm vị... thân cảm xúc... ý nhận thức các pháp,
vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ
tướng riêng. Những nguyên nhân gì ý căn không
được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác bất thiện
pháp khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì
ý căn, thật hành sự hộ trì ý căn. Vị ấy thành tựu
Thánh hộ trì các căn này, nên hưởng lạc thọ nội tâm,
không có xen lẫn.

7. Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác; khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác; khi co tay; khi

UẨN                                                  71

duỗi tay đều tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát,
thượng y đều tỉnh giác; khi ăn, uống, nuốt đều tỉnh
giác; khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều
tỉnh giác.

Vị ấy thành tựu với Thánh giới uẩn này, thành tựu
với Thánh hộ trì các căn này, thành tựu với Thánh
chánh niệm tỉnh giác này, chọn một trú xứ thanh
vắng như rừng, gốc cây, núi, khe đá, hang đá, bãi tha
ma, khu rừng xa vắng, ngoài trời, đống rơm. Vị ấy đi
đến rừng hay đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà
trống, ngồi kiết-già, lưng thẳng và an trú chánh niệm
trước mặt.

- Vị ấy, sau khi đoạn tận tham ái ở đời, sống với
tâm thoát ly tham ái, gột rửa tâm khỏi tham ái.
- Sau khi đoạn tận sân, vị ấy sống với tâm không
sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng
hữu tình, gột rửa tâm hết sân hận.
- Sau khi đoạn tận hôn trầm thụy miên, sống với
tâm thoát ly hồn trầm thụy miên, với tâm tưởng
hướng về ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, vị ấy
gột rửa tâm hết hôn trầm thụy miên.
- Sau khi đoạn tận trạo hối, sống không trạo hối,
với nội tâm trầm lặng, vị ấy gột rửa hết tâm trạo
cử hối tiếc.

UẨN                                                 72

- Sau khi đoạn tận nghi ngờ, vị ấy sống thoát ly nghi ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với thiện pháp.

8. Vị ấy sau khi đoạn tận năm triền cái này, những
pháp làm uế nhiễm tâm, làm hèn yếu trí tuệ, ly dục,
ly các pháp bất thiện, chứng đạt và an trú Thiền thứ
nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm,
có tứ. Vì sao, này Upàli, có phải sự an trú này, sánh
với các an trú trước, được thù diệu hơn, thù thắng
hơn?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Này Upàli, các đệ tử của Ta, thấy được Pháp này
trong tự ngã, sống tại các rừng núi cao nguyên, các
trú xứ xa vắng, cho đến khi mục đích của mình chưa
đạt, thời họ vẫn trú (tại các chỗ ấy), (hay như mục
đích của mình chưa đạt, tức là định chưa đạt; thời
không sống trong rừng núi cao nguyên tại các trú xứ
xa vắng).

9. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo làm cho tịnh chỉ tầm
và tứ... chứng đạt và an trú Thiền thứ hai. Thầy nghĩ
thế nào, này Upàli, có phải sự an trú này, sánh với
những an trú trước, được thù diệu hơn, được thù
thắng hơn?

UẨN                                                73

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Này Upàli, các đệ từ của Ta, khi quán thấy Pháp
này trên tự ngã, họ mới đến ở các rừng núi cao
nguyên, các trú xứ xa vắng. Họ sẽ không trú nếu mục
đích của mình chưa đạt được.

10. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo ly hỷ... chứng và trú
Thiền thứ ba. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli, có phải
sự an trú này, sánh với những an trú trước, được thù
diệu hơn, được thù thắng hơn?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Này Upàli, các đệ từ của Ta, khi quán thấy Pháp
này trên tự ngã, họ mới đến ở các rừng núi, cao
nguyên, các trú xứ xa vắng. Họ sẽ không trú nếu mục
đích của mình chưa đạt được.

11. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo đoạn lạc... chứng đạt và an trú Thiền thứ tư. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli... chưa đạt được...? ...

12. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo vượt qua các sắc tưởng một cách hoàn toàn, chấm dứt các tưởng đối ngại, không tác ý đến các tưởng sai biệt, nghĩ rằng: "Hư không là vô biên", chứng đạt và an trú Không

UẨN                                                74

vô biên xứ. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli...? ... mục đích của mình chưa đạt được.

13. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo vượt qua một cách
hoàn toàn Không vô biên xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô
biên", chứng đạt và an trú Thức vô biên xứ. Thầy
nghĩ thế nào, này Upàli...? ... mục đích của mình
chưa đạt được.

Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo vượt qua một cách hoàn
toàn Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có sở
hữu", chứng đạt và an trú Vô sở hữu xứ. Thầy nghĩ
thế nào, này Upàli...? ... mục đích của mình chưa đạt
được.

Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo vượt qua một cách hoàn
toàn Vô sở hữu xứ, nghĩ rằng: "Đây là tịch tịnh, đây
là thù diệu", chứng đạt và an trú Phi tưởng phi phi
tưởng xứ. Thầy nghĩ thế nào, này Upàli, có phải sự
an trú này sánh với các an trú trước, được thù diệu
hơn, được thù thắng hơn?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn... mục đích của mình chưa đạt được.

14. Lại nữa, này Upàli, Tỷ-kheo sau khi vượt qua một cách hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng đạt và an trú Diệt thọ tưởng định, vị ấy sau

UẨN                                                75

khi thấy với trí tuệ, các lậu hoặc được đoạn tận. Thầy
nghĩ thế nào, này Upàli, có phải sự an trú này sánh
với các an trú trước, được thù diệu hơn, được thù
thắng hơn?

- Thưa có vậy, bạch Thế Tôn.

- Này Upàli, các đệ tử của Ta, sau khi quán thấy Pháp
này trên tự ngã đã đến ở trong các rừng núi cao
nguyên, tại các trú xứ xa vắng, họ không trú nếu mục
đích của mình chưa đạt được.

 Vậy này Upàli, Thầy hãy sống giữa chúng Tăng. Sống giữa chúng Tăng, Thầy sẽ được an ổn.

UẨN                                                 76
