Kinh Pháp Cú [Dhammapada Sutta - The Path of Truth]
Tích Truyện Pháp Cú - 1 [Buddhist Legends] (Eugène Watson Burlingame; Thiền viện Viên Chiếu dịch)
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

TÍCH TRUYỆN PHÁP CÚ
Thiền Viện Viên Chiếu
Nguyên Tác: "Buddhist Legends",
Eugène Watson Burlingame
--------------------------------
Mục Lục Toàn Bộ
Lời nói đầu
Dẫn nhập

Phẩm I: Song Yếu
1. Nếu con mắt ngươi làm hại ngươi,
hãy móc bỏ nó đi
2. Khóc đòi những chuyện trên trời
3. Chàng mập Tissa
4. Không lấy oán trả oán
5. Những vị Tỳ-kheo hay cãi cọ xứ
Câu-thâm (Kosambi)
6. Kala anh và Kala em
7. Đề-bà-đạt-đa đắp y không tương
xứng.
8. Những đại đệ tử
9. Trưởng lão Nan-đà
10. Cunda - đồ tể mổ heo

11. Cư sĩ hiền thiện
12. Nghiệp của Đề-bà-đạt-đa
13. Bà Sumanà
14. Chuyện hai huynh đệ

Phẩm II: Không Phóng Dật
1. Những chuyện luân hồi quanh vua
Udena
2. Tiếng nói của một người giàu
3. Châu-lợi-bàn-đặc
4. Ngày lễ của kẻ ngu
5. Đại Ca-diếp
6. Hai huynh đệ
7. Magha trở thành trời Sakka
8. Một Tỳ-kheo chứng A-la-hán
9. Tissa ở phố chợ

Phẩm III: Tâm
1. Trưởng lão Meghiya
2. Người đọc được tâm
3. Một Tỳ-kheo bất mãn
4. Tăng hộ cháu
5. Trưởng lão tâm được điều phục
6. Tỳ-kheo và thần cây

7. Vì bạo ác nổi mụn nhọt 8. Nanda chăn bò 9. Vừa là mẹ vừa là cha

Phẩm IV: Hoa
1. Đất của tâm
2. Một Tỳ-kheo chứng A-la-hán
3. Vua Vidùdabha trả thù họ Thích-ca
4. Người tôn vinh chồng
5. Kosiya keo kiệt
6. Ẩn sĩ lõa thể Pàthika
7. Vua và vua các vua.
8. Đám cưới bà Tỳ-xá-khư
9. Câu hỏi của trưởng lão A-nan
10. Đế Thích cúng dường Đại Ca-diếp
11. Godhica chứng Niết-bàn
12. Sirigutta và Garahadinna

Phẩm V: Ngu
1. Nhà vua và người nghèo có vợ đẹp
2. Một tăng sinh khó dạy
3. Kẻ vận rủi trong nhà
4. Kẻ móc túi
5. Trí ngu

6. Từ trụy lạc tới đức hạnh
7. Một người cùi bị thử thách phủ
nhận niềm tin
8. Một nông dân bị kết tội oan
9. Sumana - người làm vườn
10. Uppalavannà bị cưỡng bức
11. Đạo sĩ lõa thể Jambuka
12. Quỷ rắn và quỷ quạ
13. Quỷ búa tạ
14. Citta và Sudhamma
15. Sa-di bảy tuổi được lòng mọi
người

Phẩm VI: Hiền Trí
1. Một người được kho báu tinh thần
2. Những Tỳ-kheo ương ngạnh
3. Trưởng lão Xa-nặc
4. Trưởng lão đại Kappina
5. Sa-di Pandita
6. Vững vàng như đá tảng
7. Yên lặng sau cơn bão
8. Một lũ lang thang
9. Chồng và vợ
10. Ít người đến bờ kia

11. Từ bỏ đen tối.

Phẩm VII: A La Hán
1. Đấng Như Lai không đau khổ
2. Thoát khỏi trói buộc
3. Một Tỳ-kheo trữ thức ăn
4. Tỳ-kheo và nữ thần
5. Đế Thích lễ kính một Tỳ-kheo
6. Tưởng mình bị khi dễ
7. Mất một mắt
8. Không tin vào ai khác
9. Trưởng lão Revata trong rừng keo
10. Một kỹ nữ cám dỗ một Tỳ-kheo

Phẩm VIII: Ngàn
1. Tên đao phủ
2. Sự chuyển hóa của Bàhiya
Dàruciriya
3. Cô gái lấy tên cướp
4. Được và mất
5. Chú của Xá-lợi-phất
6. Cháu của Xá-lợi-phất
7. Bạn của Xá-lợi-phất
8. Chàng trai tăng tuổi thọ

9. Sa-di Samkicca
10. Tỳ-kheo và kẻ cướp
11. Lưỡi dao cạo
12. Patacara bị mất cả gia đình
13. Kisà Gotami tìm hạt cải trị bệnh
cho đứa con đã chết
14. Góa phụ Bazhuputtikà và những
đứa con bất hiếu

Phẩm IX: Ác
1. Bà-la-môn tiểu nhất y
2. Một Tỳ-kheo bất mãn
3. Thiên nữ với Tỳ-kheo
4. Cấp Cô Độc và nữ thần
5. Tỳ-kheo không giữ gìn tốt đồ dùng
6. Chưởng khố chân mèo
7. Thương gia đại phú
8. Người thợ săn bắn mê muội
9. Thợ săn bị bầy chó của mình nuốt
sống
10. Thợ kim hoàn, Tỳ-kheo và con
ngỗng
11. Ba nhóm Tỳ-kheo
12. Suppabuddha lăng nhục đạo sư

Phẩm X: Hình Phạt
1. Lục quần Tỳ-kheo
2. Lục quần Tỳ-kheo
3. Một bầy trẻ
4. Tỳ-kheo và con ma
5. Tỳ-xá-khư và quyến thuộc giữ bát
quan trai
6. Ngạ quỷ hình trăn
7. Cái chết của Đại Mục-kiền-liên
8. Tỳ-kheo lắm của
9. Santati, quan đại thần của vua
10. Tỳ-kheo và bộ đồ rách
11. Sa-di Sukha

Phẩm XI: Già
1. Bạn của Tỳ-xá-khư say rượu
2. Đức Phật chữa trị một Tỳ-kheo lụy
tình
3. Bà ni già
4. Nhóm Tỳ-kheo cả tin
5. Ni cô và bóng sắc
6. Hoàng hậu Millikà và con chó
7. Một Tỳ-kheo thường nói không

đúng chỗ 8. Kệ của Trưởng lão A-nan 9. Đại phú, con của chưởng khố.

Phẩm XII: Tự Ngã
1. Hoàng tử Bồ-đề và con chim thần
2. Một Tỳ-kheo tham lam
3. Hãy hành động theo lời nói
4. Đừng ghét bỏ cha mẹ
5. Mahà Kàla bị giết
6. Đề-bà-đạt-đa tìm cách giết Phật
7. Đề-bà-đạt-đa gây chia rẽ trong
Tăng đoàn
8. Vị Tỳ-kheo đố kỵ
9. Cô gái giang hồ cứu mạng một cư
sĩ
10. Tu tập chân chánh để tôn quý
Thế Tôn

Phẩm XIII: Thế Gian
1. Một thiếu nữ chế giễu thầy Tỳ-
kheo trẻ
2. Đức Phật về thăm Ca-tỳ-la-vệ
3. Năm trăm Tỳ-kheo chứng quả

4. Hoàng tử Vô úy (Abhaya) mất hầu
thiếp
5. Thầy Tỳ-kheo và cây chổi
6. Câu chuyện của Chỉ Man
7. Cô bé dệt vải
8. Ba mươi vị Tỳ-kheo
9. Chiến Già vu khống Phật
10. Phẩm vật không thể nào so sánh
11. Đức hạnh được trả giả

Phẩm XIV: Phật
1. Đấng toàn giác
2. Thần thông song hành
3. Long vương và ái nữ
4. Phương cách giáo giới trong ngày
bố-tát của bảy đời đức Phật
5. Phật trị bệnh bất mãn cho thầy
Tỳ-kheo
6. Sa-môn và Long vương
7. Người cao quý sinh ra ở đâu?
8. Điều gì hạnh phúc nhất trên đời
9. Tôn kính những bậc đáng tôn kính

Phẩm XV: Hạnh Phúc

1. Mối tranh chấp giữa hai lân bang
2. Ma vương chế ngự thôn dân
3. Vua Ba-tư-nặc bại trận
4. Đừng nhìn say đắm nữ nhân
5. Phận ban thức ăn cho người đói
6. Ăn uống tiết độ
7. Sống chân chánh là tôn kính Phật
8. Đế Thích săn sóc Thế Tôn

Phẩm XVI: Hỷ Ái
1. Cha mẹ và con
2. Phật an ủi người phiền muộn
3. Phật an ủi kẻ ưu sầu
4. Các hoàng tử Lệ-xá và kỹ nữ
5. Cô nương tử kim
6. Đừng để tâm vào của cải thế gian
7. Ngài Ca-diếp được cúng bánh
8. Tôn giả chứng quả A-na-hàm
9. Nandiya được sanh thiên

Phẩm XVII: Sân Hận
1. Sân hận tàn phá dung nhan
2. Thọ thần và thầy Tỳ-kheo
3. Người nghèo và cô con gái

4. Việc thiện nhỏ đưa đến thiên giới
5. Bà-la-môn đón Phật như con
6. Có phải người tặng quà làm nên
quà tặng
7. Không có gì quá nhiều, quá ít
8. Lục quần Tỳ-kheo.

Phẩm XVIII: Cấu Uế
1. Người đồ tể và đứa con trai
2. Dần dà từng chút
3. Con rận tiếc của
4. Thầy Tỳ-kheo kiêu ngạo
5. Tà hạnh của nữ nhân
6. Lịch sự và thô lỗ
7. Tất cả giới cấm đều khó giữ
8. Kẻ bới lỗi người khác
9. Những người lơ đễnh
10. Trưởng giả Ram
11. Tỳ-kheo bới lỗi
12. Hư không có dấu chân?

Phẩm XIX: Công Bình Pháp Trụ 1. Quan tòa bất công 2. Lục quần Tỳ-kheo

3. Không phải vì nói nhiều mà được
ca tụng
4. Người trẻ có thể là trưởng lão?
5. Thế nào là người hoàn toàn?
6. Đầu trọc không làm nên Tỳ-kheo
7. Điều gì làm nên Sa-môn
8. Không phải im lặng làm nên bậc
thánh
9. Cao quí là hành động cao quí
10. Đừng tự mãn

Phẩm XX: Đạo
1. Bát chánh đạo là đường tối thượng
2. Vô thường
3. Khổ
4. Vô ngã
5. Chớ hẹn ngày mai
6. Con quỉ đầu heo
7. Pothila, ông sư rỗng
8. Các lão Tỳ-kheo và lão bà
9. Cỏ úa, hoa phai
10. Chắc chắn sẽ chết
11. Người mẹ mất con và những hạt
cải

12. Người đàn bà mất hết thân quyến

Phẩm XXI: Tạp Lục
1. Sông Hằng dâng nước
2. Không lấy oán báo oán
3. Các Tỳ-kheo phù hoa
4. Sa-môn giết cha mẹ
5. Cậu bé và quỉ dữ
6. Hoàng tử Bạt-kỳ làm sa-môn
7. Cư sĩ Tâm - người thành tín
8. Cô gái đức hạnh
9. Vị sa-môn độc cư

Phẩm XXII: Địa Ngục
1. Cái chết của Tôn-đà-ly
2. Con quỷ xương khô
3. Xảo thuật tìm thức ăn
4. Kẻ đào hoa
5. Thầy sa-môn tự phụ
6. Người vợ ghen tuông
7. Tự canh phòng như giữ thành
8. Các đạo sĩ lõa thể
9. Trẻ con quy y Phật

Phẩm XXIII: Voi
1. Phật bị lăng nhục
2. Thầy sa-môn luyện voi
3. Lão Bà-la-môn và các con
4. Ăn uống điều độ
5. Chú tiểu và dạ xoa
6. Con voi sa lầy
7. Voi làm thị giả Phật
8. Ma vương cám dỗ Phật

Phẩm XXIV:Tham Ái
1. Con cá vàng
2. Con heo nái tơ
3. Thầy Tỳ-kheo bỏ đạo
4. Ngôi nhà tù
5. Sắc đẹp phù du
6. Chàng trai có cô vợ diễn viên nhào
lộn
7. Xạ thủ trẻ tài ba
8. Ma vương chẳng nhát được La-
hầu-la
9. Nhà tu khổ hạnh hoài nghi
10. Pháp thí thắng mọi thí
11. Quan chưởng khố không con

12. Bố thí nhiều và bố thí ít

Phẩm XXV: Tỳ Kheo
1. Giữ gìn ngũ căn
2. Thầy Tỳ-kheo giết ngỗng
3. Thầy Tỳ-kheo không giữ gìn mồm
miệng
4. Bằng sự tinh tấn làm vinh dự cho
Phật
5. Thầy Tỳ-kheo lạc bầy
6. Người Bà-la-môn cúng dường năm
lần thành quả đầu tiên
7. Đảng cướp đi tu
8. Cỏ úa, hoa phai
9. Vị sa-môn nhàn tịnh
10. Vị sa-môn và chiếc khố rách
11. Người thầy chánh pháp là thầy ta
12. Vị sa-môn và long vương

Phẩm XXVI: Bà La Môn
1. Bà-la-môn đại hỉ
2. Thế nào là "hai trạng thái"?
3. Thế nào là bờ kia?
4. Thế nào là Bà-la-môn?

5. Đức Phật sáng ngời
6. Thế nào là Tỳ-kheo?
7. Đức nhẫn nại chinh phục sự tàn ác
8. Ngài di mẫu thọ giới
9. Tôn kính người đáng tôn kính
10. Thế nào là Bà-la-môn?
11. Người Bà-la-môn gian xảo
12. Bà Kisa Gotami, vị Tỳ-kheo ni tu
hạnh đầu đà
13. Thế nào là Bà-la-môn?
14. Diễn viên xiếc Uggasena
15. Tranh cãi về sức kéo
16. Đức Thế Tôn chế ngự kẻ sân giận
17. Tôn giả Xá-lợi-phất bị mẹ mắng
18. A-la-hán có phàm thân hay
không?
19. Người nô lệ trút gánh nặng
20. Khemà trí tuệ
21. Vị sa-môn và thiên thần
22. Vị sa-môn và người đàn bà

23. Bốn vị sa-di 24. Tôn giả Đại-bàn-đặc có còn sân giận không?

25. Sức mạnh tập khí
26. Thầy Tỳ-kheo bị kết tội trộm cắp
27. Tôn giả Xá-lợi-phất bị hiểu lầm
28. Tôn giả Mục-kiền-liên bị hiểu lầm
29. Bỏ cả tốt lẫn xấu
30. Tôn giả Nguyệt Quang
31. Bảy năm trong bụng mẹ
32. Cô gái giang hồ quyến rũ thầy
Tỳ-kheo Sundarasamudda

33. Jotika và Jatila
34. Vua A-xà-thế đánh chiếm lâu đài
Jotika
35. Người diễn kịch câm xuất gia làm
sa-môn
36. Người diễn kịch câm xuất gia làm
sa-môn
37. Người gõ đầu lâu
38. Ông bà Visàkha
39. Angulimàla, Vô não
40. Phạm hạnh của thí chủ quyết
định phước báo của cúng dường

41. Phần Kết

Lời Nói Đầu
Tập "Tích Truyện Pháp Cú" này được
dịch theo bản Anh ngữ "Buddhist
Legends" của học giả Eugène Watson
Burlingame. Nhà học giả này đã căn cứ
trên nguyên tác Pháp Cú Sớ Giải
(Dhammapada Commentary) bằng tiếng
Pàli. Tương truyền Pháp Cú Sớ Giải là
công trình của ngài Buddhaghosa (Phật
Âm), sống khoảng thế kỷ thứ V Tây lịch.

Nhận thấy sự lợi ích rộng lớn của nó,
chúng tôi phụng dịch để đóng góp vào
nền Phật học nước nhà. Tuy cố gắng hết
sức, nhưng không sao tránh khỏi những
thiếu sót, kính mong chư vị Cao Túc
thương tình tha thứ cho.

Chúng con cũng xin tri ân Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh đã

giúp đỡ cho việc in ấn dịch phẩm.

Kính ghi,
Thiền viện Viên Chiếu
Cuối năm Ất Hợi, 1995.
Dẫn Nhập
Kính lạy đức Thế Tôn Phật Đà, đấng
Toàn Thiện Toàn Giác.

Con xin cúi đầu đảnh lễ Phật, đảnh lễ Pháp, đảnh lễ Tăng.

Cả thế gian chìm trong đêm tối dày đặc
của vô minh phiền não. Ngài cũng ở thế
gian mà quét sạch được nó. Với năng lực
siêu phàm chứng đạt được, Ngài đã thắp
sáng ngọn đèn Chánh pháp.

Ngài là bậc Toàn Trí, phân biệt rành mạch chơn ngụy trong mọi vấn đề. Đấng Đạo sư đã thuyết nói chánh pháp, vì lòng

từ vô lượng đã giảng giải giáo pháp theo căn cứ, khiến trời người đều được an vui, mãn nguyện.

"Một bản chú giải thật sinh động được
lưu truyền qua bao thế hệ trên đảo Tích
Lan. Nhưng vì tác phẩm viết bằng thổ
ngữ địa phương nên sự lợi lạc chẳng đến
được các xứ xa xôi. Không chừng tác
phẩm sẽ góp phần đắc lực trong việc
mang lại an lạc cho hết thảy nhân loại".

Đấy là ước nguyện của Trưởng lão
Kumàra Kassapa đã thổ lộ với tôi, vị
Trưởng lão đã khéo tự điều phục được
mình, hằng sống với tâm an tịnh, chí
nguyện luôn kiên trì. Ngài chân tình
khuyến thỉnh tôi, do lòng mong muốn
Chánh pháp được trường tồn.

Vì vậy, tôi sẽ thay thế thổ ngữ đầy những

lối diễn đạt dài dòng này, phiên dịch tác
phẩm qua thứ tiếng thông dụng, êm ái,
dễ nghe của kinh điển. Những điểm nào
khó hiểu, chưa rõ nghĩa trong các câu kệ,
dù chữ hay lời, tôi xin sẽ làm sáng tỏ.
Phần còn lại, tôi sẽ trình bày bằng tiếng
Pàli, phù hợp với tinh thần các câu kệ.
Như thế, tôi mong sẽ đem đến an vui,
mãn nguyện cho tâm bậc hiền trí về cả
hai mặt đạo và đời.

Tác giả bản Pàli

I. Phẩm Song Yếu 1. Nếu Con Mắt Ngươi Làm Hại Ngươi, Hãy Móc Bỏ Nó Đi

Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo. Nếu với ý ô nhiễm,

Nói lên hay hành động, Khổ não bước theo sau Như xe, chân vật kéo.

Phật dạy Pháp Cú này tại đâu?

- Tại Xá-vệ.

- Cho ai?

- Cho Trưởng lão Cakkhupàla.

Tôi nghe như vầy: Tại Xá-vệ có một
Trưởng giả tên là Đại Phú (Mahà
Suvanna). Ông ta rất giàu, có nhiều của
cải và đủ trò vui chơi giải trí, nhưng lại
chẳng có con.

Ngày nọ trên đường đi tắm trở về nhà, ông trông thấy bên vệ đường một cây rừng thật lớn, tán lá to rộng. Nghĩ rằng

đây chắc là chỗ ở của một vị thần đầy uy
lực, Trưởng giả ra lệnh cho dọn sạch
miếng đất dưới gốc cây, rào tường chung
quanh và rải cát bên trong, rồi cho trang
hoàng đủ loại cờ xí và nguyện: "Nếu có
một đứa con, ta sẽ tạ ơn thần xứng
đáng".

Chẳng bao lâu vợ ông mang thai. Bà lập
tức báo tin cho chồng. Ông liền tổ chức
lễ Bảo thai cho bà. Sau mười tháng bà hạ
sinh một bé trai, và ông đặt tên con
là Pàla, có nghĩa là người Bảo Trợ, vì
nhờ sự bảo vệ và chăm sóc cội cây mới
sinh được đứa bé. Ít lâu sau, ông có thêm
đứa con nữa, bèn đặt tên là Culla
Pàla (Bảo Trợ em), đứa lớn là Mahà
Pàla (Bảo Trợ anh). Đến tuổi trưởng
thành ông bà cưới vợ cho hai con. Thời
gian sau, cả hai ông bà đều qua đời, để
lại cho hai anh em toàn bộ gia sản.

Lúc bấy giờ đứcPhật đang chuyển Pháp
Luân. Sau khi du hành từ nơi này đến nơi
nọ, Ngài trú tại Tinh Xá Kỳ Viên do
Trưởng Giả Cấp Cô Độc xây cất, trị gía
năm trăm bốn chục triệu đồng.

Suốt thời gian ngụ tại Kỳ Viên , đức Phật
dạy về pháp sanh thiên, pháp giải thoát
(Đức Thế Tôn chỉ ở lại một mùa an cư tại
ngôi tịnh xá do hai nhánh thân tộc Ngài
xây dựng, một nhánh gồm tám vạn gia
đình bên ngoại và một nhánh gồm tám
vạn gia đình bên nội. Ngài trú tạiKỳ Viên
suốt mười chín hạ, và sáu hạ
tại Pubbàràma, một tịnh xá do bà Tỳ-xá-
khư, một nữ cư sĩ lỗi lạc xây cất, trị giá
hai trăm bảy chục triệu đồng. Do công
đức lớn lao của hai gia đình Cấp Cô Độc
và Tỳ-xá-khư, đức Phật đã an cư gần Xá-
vệ trong suốt hai mươi lăm hạ).

Ông Cấp Cô Độc và bà Tỳ-xá-khư mỗi
ngày đều đặn đi đến Thế Tôn hai lần. Họ
không bao giờ đi tay không vì biết rằng
các thầy Sa-di trẻ đang chờ họ để bát.
Trước ngọ, họ dâng thức ăn loại cứng và
loại mềm. Sau ngọ, họ cúng năm thứ
dược liệu và tám thức uống. Ngoài ra họ
luôn dành sẵn chỗ tại nhà cho hai ngàn
Tỳ kheo. Bất cứ vị nào cần thức ăn, nước
uống hay thuốc men liền được cung cấp
như ý muốn.

Trưởng gỉa Cấp Cô Độc không hề thưa
hỏi Phật. Người ta nói rằng sở dĩ ông
không dám thưa hỏi vì Quá kính mến
Phật. Ông nghĩ rằng đức Thế Tôn là một
vị Phật cao qúy và là một thái tử phong
nhã. Sở dĩ Thế Tôn thuyết pháp cho ai vì
nghĩ đó là thí chủ của Ngài. Nếu bây giờ
phải thuyết pháp cho ta, Ngài sẽ nhọc
mệt thêm. Vì lý do đó, Trưởng giả Cấp

Cô Độc không hề thưa hỏi Phật. Nhưng
khi ông vừa ngồi xuống, đức Phật đã
nghĩ: "Trưởng giả này bảo trợ cho Ta khi
Ta không cần bảo trợ. Ta đã trải qua bốn
a-tăng-kỳ và trăm ngàn kiếp để thành tựu
đạo quả. Mái tóc đeo đầy trang sức Ta đã
cắt bỏ, đôi mắt Ta đã vứt đi, máu thịt tim
Ta cũng nhổ bỏ tận gốc. Con Ta, vợ Ta
thân thiết như chính mạng sống, Ta cũng
từ bỏ, chỉ vì muốn đem chánh pháp đến
cho chúng sanh. Người này bảo trợ cho
Ta khi Ta không cần bảo trợ". Rồi đức
Phật thuyết một bài pháp.

Lúc ấy có năm mươi triệu trong số bảy
mươi triệu cư dân thành Xá-vệ nghe
xong liền xin làm đệ tử tại gia của Phật.
Còn lại hai mươi triệu chưa tin đạo. Các
cư sĩ đệ tử của Phật có hai nhiệm vụ:
trước ngọ để bát cho chư Tăng, sau ngọ
cầm hương hoa và cùng với tôi tớ mang

y phục, thuốc men, thức uống đi đến đức Phật nghe pháp.

Một ngày nọ, Mahà Pàla trông thấy các cư sĩ đi đến tịnh xá với hương hoa trên tay, anh ta bèn hỏi:

- Các vị đi đâu vậy?

Và được trả lời:

- Đi nghe pháp.

- Cho tôi đi với.

Rồi anh ta đi theo họ đến đảnh lễ đức Phật và ngồi bên ngoài vòng pháp hội.

Khi chư Phật thuyết pháp, các Ngài luôn tùy theo căn cơ của thính chúng từng người một, xem người nào thích hợp để

quy y, để thọ giới hoặc xuất gia. Ngày
hôm ấy, đức Phật để ý đến căn cơ Mahà
Pàla và thuyết pháp cho anh ta. Ngài giải
thích rành rẽ, theo thứ lớp từng vấn đề về
trí tuệ, bố thí, giới luật, sự sanh thiên,
nghiệp báo, sự ngu si và uế trược của dục
lạc, và về phước lành của hạnh xuất gia.

Gia chủ Mahà Pàla chú tâm lắng nghe.
Anh nhận định khi con người từ giã cõi
đời sang bên kia thế giới, chẳng có thể
đem theo con cái hay tài sản; hơn nữa, cả
thân này cũng chẳng đi theo được, vậy
sống đời tục gia có lợi gì? Và anh định
xuất gia. Vì thế cuối thời pháp, Mahà
Pàla đến bên đức Phật xin gia nhập Tăng
đoàn.

Đức Phật hỏi:

- Con còn thân nhân nào không, để việc

xuất gia được đúng pháp?

- Bạch Thế Tôn! Con còn một em trai.

- Vậy thì hãy báo tin cho em con.

Mahà Pàlahoan hỷ thưa:

- Xin vâng.

Rồi chào Phật trở về nhà, gọi em đến bảo:

- Này chú! Mọi tài sản trong nhà, động sản và bất động sản, anh giao hết cho chú, hãy bảo quản.

Người em ngạc nhiên hỏi:

- Còn anh thì sao?

- Anh sẽ theo Phật, gia nhập Tăng đoàn.

- Anh nói gì vậy, anh thân yêu? Khi mẹ
mất anh chăm lo cho em như mẹ, đến
cha mất anh lại thay cha. Nhà anh đầy
của cải, chắc chắn anh sẽ làm được việc
thiện dù sống đời tại gia. Xin anh đừng
xuất gia.

- Này chú, sau khi nghe Phật thuyết
pháp, anh không muốn sống đời tại gia
nữa. Đức Phật đã giảng rất hay trong
phần đầu, phần giữa và phần cuối. Ngài
đã nêu lên một cách chính xác và đúng
đắn ba tính chất của các pháp: vô
thường, khổ và vô ngã. Anh không thể
hành trì trọn vẹn giáo pháp nếu còn bận
bịu việc nhà. Anh phải xuất gia em à!

- Anh ơi! Anh còn trẻ lắm, để lúc già hãy đi tu.

- Đợi đến già để thành lão khọm à! Tay

chân lụm khụm, không làm gì được theo
ý mình, lại thêm con cháu đùm đề.
Không, anh không thể nghe lời chú được.
Anh sẽ làm tròn bổn phận Tỳ-kheo.

Tuổi già tay yếu run chân Tu sao được nữa khi thân mỏi mòn?

Anh sẽ đi tu, dù chú cản trở cách gì.

Mặc người em than khóc, Mahà Pàla đi
đến gặp Phật và xin xuất gia vào Tăng
đoàn. Được thu nhận và tu học, Mahà
Pàla trải qua năm mùa hạ với thầy Tế độ
và Giáo thọ. Mãn hạ thứ năm và làm lễ
giải hạ xong, thấy đến chỗ Phật, đảnh lễ
và thưa hỏi:

- Bạch Thế Tôn! Nương theo Thế Tôn con có bao nhiêu bổn phận tu tập phải thọ trì?

- Này Tỳ-kheo! Chỉ có hai là Pháp học và Pháp thiền.

- Bạch Thế Tôn! Thế nào là Pháp học? Và thế nào là Pháp thiền?

- Pháp học là hiểu biết Phật ngôn tùy
theo căn cơ mỗi người, phải thông suốt
một hoặc hai bộ A Hàm, hay toàn bộ Tam
Tạng kinh điển, thuộc lòng, đọc tụng và
giảng dạy. Còn Pháp thiền sẽ dẫn đến
quả vị A-la-hán. Thiền định đòi hỏi một
đời sống đạm bạc, ưa thích ở nơi vắng,
luôn chuyên niệm về lão và tử, và khai
triển Minh sát tuệ bằng sự nỗ lực bền bỉ.

- Bạch Thế Tôn! Vì con đã lớn tuổi mới
xuất gia, con không thể làm tròn bổn
phận đối với Pháp học, nhưng con có thể
làm tròn bổn phận đối với Pháp thiền.
Xin dạy cho con thiền định.

Phật dạy cho thầy pháp tu dẫn đến quả vị
A-la-hán. Thầy đảnh lễ đức Phật và tìm
được sáu mươi vị Tỳ-kheo cùng đi với
mình. Thầy đi khoảng hai mươi dặm
(tám mươi cây số), đến một làng rộng
lớn gần biên giới, và cả đoàn vào làng
khất thực. Dân làng thấy các vị oai nghi
chỉnh tề, làm tròn bổn phận tăng sĩ và lại
dễ thân cận nên sanh lòng quý kính. Họ
mời các thầy ngồi, dâng những thức ăn
ngon.

Rồi họ hỏi:

- Thưa chư Tôn giả, các vị đi đâu?

- Này chư thiên tín, chúng ta đi đến một chỗ ẩn cư thích hợp.

Dân làng khôn ngoan tự hiểu rằng những vị Tỳ-kheo đáng kính đang tìm chỗ an cư

trong mùa hạ. Họ thỉnh cầu:

- Nếu chư Tôn giả bằng lòng ở đây suốt ba tháng hạ, chúng con xin quy y và thọ giới.

Nghĩ rằng nhờ những thí chủ này trợ
giúp để tu ra khỏi sanh tử luân hồi, các
thầy ưng thuận ở lại. Dân làng dựng ngay
một tịnh xá, xây khu vực ban đêm và khu
vực ban ngày, dâng cúng lên chư Tăng.
Các Tỳ-kheo chỉ có việc đều đặn vào
làng khất thực. Có một y sĩ phát tâm đến
tịnh xá chữa bệnh, ông đã trình lên chư
Tăng nguyện vọng của mình:

- Chư Tôn giả! Chỗ nào đông người đều không tránh khỏi bệnh tật. Nếu có người bệnh, xin nhắn tôi đến chữa trị.

Ngày đầu hạ, Trưởng lão Mahà Pàla đã

gọi tất cả Tỳ-kheo lại hỏi:

- Các huynh đệ, suốt ba tháng hạ các vị sẽ tu trong mấy oai nghi?

- Trong bốn oai nghi, bạch Đại đức.

- Nhưng có thích hợp không, các huynh đệ?

Chúng ta phải thật chánh niệm, chính vì
đức Phật chỉ dạy Pháp thiền mà chúng ta
đến đây hành trì. Sở dĩ chúng ta được
chư Phật gia hộ chẳng do nhờ dối trá hai
mặt, mà chính do hạnh tinh tấn tu tập.
Bốn thứ khổ sanh, lão, bệnh, tử đang chờ
người giải đải tán tâm, đó là cảnh giới họ
ra vào quen thuộc như nhà riêng của
mình. Vì thế, các huynh đệ hãy chánh
niệm.

- Còn Ngài, thưa Đại đức?

- Tôi chỉ dùng ba oai nghi. Tôi sẽ không đặt lưng nằm.

- Tốt lắm! Thưa Đại đức, hãy chánh niệm!

Sau tháng thứ nhất Trưởng lão Mahà
Pàla, người tự nguyện không ngủ, bắt
đầu thấy nhức mắt. Nước mắt chảy ra từ
mắt thầy giống như từ chiếc bình bể.
Suốt đêm dài, thầy dốc hết thân tâm ngồi
thiền, và chỉ đến sáng thầy mới vào liêu
ngồi nghỉ. Đến giờ đi bát, chư Tăng đến
chỗ Trưởng lão thưa:

- Bạch Trưởng lão! Đã đến giờ đi khất thực.

- Tốt lắm, huynh đệ, hãy lấy y và bát.

Bảo họ lấy y bát rồi, chính thầy cũng lên đường. Các Tỳ-kheo thấy thầy chảy nước mắt, hỏi:

- Có việc gì vậy, thưa Đại đức?

- Gió làm xốn mắt tôi.

- Sao ta chẳng mời y sĩ, thưa Đại đức? Chúng ta sẽ nhắn ông ta đến.

- Tốt lắm.

Các Tỳ-kheo báo tin cho y sĩ. Ông chế
một thứ thuốc gởi đến. Trưởng lão thoa
thuốc mỡ vào mũi và vẫn ngồi như
thường lệ. Rồi Ngài vào làng. Y sĩ gặp
Ngài hỏi thăm:

- Thưa Tôn giả, con nghe nói gió làm Ngài bị đau mắt?

- Đúng thế, thiện tín ạ.

- Thưa Tôn giả, Ngài có thoa vào mũi thuốc con đã chế và gởi đến không?

- Có, thiện tín ạ.

- Bây giờ Tôn giả thấy thế nào?

- Vẫn đau nhức như trước.

Y sĩ bán tín bán nghi, thuốc mình gởi đến chỉ thoa một lần là khỏi bệnh, vì sao Tôn giả không hết đau? Ông bèn hỏi tiếp:

- Khi thoa thuốc Ngài ngồi hay nằm?

Trưởng lão im lặng. Mặc cho y sĩ hỏi đôi
ba phen, Ngài vẫn không nói một lời. Y
sĩ không biết làm sao để giải quyết, chỉ
còn cách chào Ngài và đến tịnh xá xem

xét chỗ ở.

Liêu của Trưởng lão chỉ có lối kinh hành và một chỗ ngồi, không có chỗ nằm. Y sĩ thắc mắc:

- Thưa Tôn giả, khi thoa thuốc Ngài đã ngồi hay nằm?

Trưởng lão vẫn im lặng.

- Thưa Tôn giả, xin Ngài đừng làm vậy.
Việc tu tập chỉ có thể tiến hành khi nào
thân thể được chăm sóc cẩn thận. Ngài
có nằm khi thoa thuốc không?

Y sĩ hỏi đôi ba lần, Trưởng lão mới trả lời:

- Hãy về đi, Y sĩ. Tôi sẽ hội ý lại và quyết định việc này.

Trưởng lão không có ai thân thích ở đó
cả, vậy thì Ngài hội ý với ai? Ngài chỉ
bàn với chính mình: "Này Pàlita, thầy
quí con mắt hay quí Phật đạo? Trong
vòng luân hồi không manh mối, biết bao
lần thầy không được sáng mắt. Trong vô
số muôn ngàn đức Phật đã ra đời, thầy đã
không gặp được một vị nào. Giờ đây
trong mùa hạ này, thầy đã quyết không
nằm suốt ba tháng. Vậy cứ để cho đôi
mắt bị hư. Chỉ lo giữ giới luật, đừng giữ
con mắt".

Và để khiển trách thân, Ngài đọc bài kệ sau:

Mắt tai nay đã hỏng rồi, Cả
thân này nữa cũng thôi không
còn. Đó là chuyện mỏi mòn thân
ấy, Pàlita, sao vẫn tán tâm?

Mắt tai này đã hết mong, Cả
thân này nữa chẳng trông lâu
dài. Đó là chuyện hoại hư thân
ấy, Pàlita, sao vẫn tán tâm?
Mắt tai nay đã tiêu tan, Cả thân
này nữa tan hoang còn nào! Đó
là chuyện hư hao thân ấy,
Pàlita, sao vẫn tán tâm?

Tự khiển trách mình với ba câu kệ xong,
Trưởng lão thoa thuốc lên mũi, lại tiếp
tục ngồi như trước, rồi Ngài vào làng
khất thực. Y sĩ trông thấy hỏi:

- Thưa Tôn giả, Ngài có thoa thuốc vào mũi?

- Có.

- Ngài thấy thế nào?

- Vẫn đau như trước.

- Thưa Tôn giả, Ngài có ngồi khi thoa thuốc hay nằm xuống?

Trưởng lão im lặng. Y sĩ hỏi lại mấy lần, Trưởng lão vẫn không nói một lời. Y sĩ bảo:

- Ngài không chịu làm điều phải làm để
lành bệnh. Vì vậy Ngài không nên xin
thuốc, và tôi cũng sẽ không chế thuốc
cho Ngài. Tôi không còn cách nào hơn.

Bị y sĩ từ chối chữa bệnh, Trưởng lão trở
về tịnh xá, tự dặn dò: "Tỳ-kheo, dầu cho
thầy bị y sĩ từ bỏ, chớ từ bỏ tư thế ngồi
của mình".

Như con bệnh nan y, Y sĩ thôi chữa trị, Chắc chắn gặp tử

thần, Pàlita, sao còn tán tâm?

Tự khiển trách mình với bài kệ trên,
Trưởng lão lại tiếp tục thiền định. Vào
cuối đêm đôi mắt Ngài mù hẳn, các lậu
đồng thời hết sạch. Ngài chứng A-la-hán
an trú trong an lạc của Minh sát tuệ. Rồi
Ngài vào liêu ngồi nghỉ. Đến giờ khất
thực, các Tỳ-kheo đến bên Trưởng lão
thưa:

- Bạch Tôn giả, đã đến giờ chúng ta đi bát.

- Đến giờ rồi ư, chư hiền hữu?

- Thưa vâng.

- Thế thì các thầy hãy đi.

- Còn Ngài, thưa Tôn giả?

- Mắt tôi đã mù.

Họ nhìn vào mắt Ngài và mắt họ đẫm lệ:

- Đừng lo ngại, chúng con sẽ săn sóc Ngài.

Họ an ủi Trưởng lão, và sau khi xong bổn phận hành thiền, họ vào làng khất thực.

Không thấy Trưởng lão, dân làng hỏi thăm:

- Bạch quý thầy, Tôn giả Trưởng lão của chúng con đâu?

Khi rõ sự việc, họ gởi cháo về cúng
dường Ngài. Sau đó, từng người một
đem thức ăn đến đảnh lễ Trưởng lão, lăn
mình dưới chân Ngài, không ngớt than

khóc. Rồi họ an ủi Ngài:

- Thưa Tôn giả, xin đừng lo lắng, chúng con sẽ săn sóc Ngài.

Từ đó, dân làng đều đặn gởi cháo đến
tịnh xá. Trưởng lão thường răn nhắc sáu
mươi Tỳ-kheo, và các Tỳ-kheo đều tuân
hành theo lời Ngài, nghiêm chỉnh đến nỗi
vào ngày giải hạ tất cả đều chứng A-la-
hán và đắc thần thông.

Cuối mùa an cư, vì muốn gặp Phật, các
Tỳ-kheo thưa với Trưởng lão xin đi.
Trưởng lão không tránh khỏi đăm chiêu:
"Ta nay sức yếu, trên đường về lại đi qua
khu rừng có nhiều ma quỷ. Nếu ta cùng
đi, các thầy sẽ nhọc công và không thể
khất thực. Ta sẽ để họ đi trước".

Và Ngài bảo:

- Các thầy hãy đi trước.

Các Tỳ-kheo thắc mắc:

- Nhưng còn Tôn giả?

- Tôi ốm yếu, đường đi phải băng qua
khu rừng có nhiều ma quỷ, nếu tôi cùng
đi các thầy sẽ nhọc công. Các thầy hãy đi
trước.

- Không được, thưa Tôn giả. Chúng con chỉ đi cùng Ngài.

- Xin các thầy đừng làm thế, tôi chẳng
vui lòng. Nếu em tôi gặp các thầy và hỏi
thăm tôi, hãy bảo là tôi mù mắt, nó sẽ gởi
người đến và dẫn tôi về. Hãy nhân danh
tôi chào mừng đấng Thập Lực và tám
mươi vị Đại Trưởng lão.

Nói xong, Tôn giả bảo họ ra đi. Bắt buộc
phải lên đường, các Tỳ-kheo đành xin
phép Trưởng lão vào làng khất thực rồi
lên đường.

Dân làng mời ngồi, dâng thức ăn, năn nỉ
ở lại; nhưng biết các Tỳ-kheo phải về
gặp Phật, họ đành khóc lóc tiễn đưa. Du
hành một thời gian, các thầy đến Kỳ
Viên và nhân danh Trưởng lão chào
mừng Đạo sư cùng tám mươi vị Đại
Trưởng lão. Xong các thầy đi khất thực,
qua nhà gia chủ em của Trưởng lão. Gia
chủ nhận ra các thầy ngay, thân mật đón
tiếp, mời ngồi và hỏi thăm Trưởng lão.

Các Tỳ-kheo kể lại những gì đã xảy ra.
Người em lăn mình trên đất, than khóc
mếu máo, không biết phải làm sao bây
giờ.

Các Tỳ-kheo vỗ về:

- Trưởng lão muốn có ai đến đưa Ngài về.

- Thưa, đây là Pàlita, con của chị con. Xin gởi nó đi!.

- Để nó đi không ổn vì đường nhiều nguy hiểm. Nếu cho nó xuất gia thì an toàn hơn.

Người em bằng lòng.

Thế là các thầy làm lễ xuất gia cho chàng
trai, dạy anh ta cách thức đắp y v.v..
trong vòng hai tuần, rồi chỉ đường cho
anh ta đi.

Băng qua nhiều làng mạc, một hôm thầy Sa-di trẻ gặp một cụ già tại cổng làng đó

và hỏi thăm:

- Chào cụ, cụ có biết một tu viện ẩn cư nào gần đây không?

- Thưa Tôn giả, có.

- Ai sống ở đó?

- Có một Trưởng lão tên Pàlita.

- Hãy chỉ cho tôi đường đến đó.

- Tôn giả là ai?

- Tôi là con của em gái vị ấy.

Cụ già liền dẫn thầy đến nơi ẩn cư. Thầy
tới đảnh lễ Trưởng lão, và trong hai tuần
làm đủ bổn phận từ việc lớn đến việc nhỏ
đối với Trưởng lão, chăm sóc Ngài thật
tận tụy. Rồi thầy đề nghị với Trưởng lão:

- Thưa Tôn giả, cậu của con mong được gặp Ngài.

Chúng ta hãy trở về.

- Tốt lắm, hãy nắm lấy gậy của ta.

Và như thế tay không rời gậy, cả hai
người một già một trẻ đi vào làng. Dân
làng tìm hết cách thuyết phục Trưởng lão
ở lại nhưng vô hiệu, họ đành khóc lóc
đưa đi một đoạn đường. Họ đi đến ngôi
làng kế cận ở ven rừng tên
là Katthanagara, và lần bước ra khỏi
làng.

Bỗng từ xa cất tiếng hát của một cô gái
đang gom củi. Thầy Sa-di chợt cảm thấy
yêu mến ngay tiếng hát trong trẻo (Đức
Thế Tôn đã từng dạy: "Này các Tỳ-kheo!
Chưa từng có âm thanh nào khác thâu

nhiếp con tim người nam bằng tiếng người nữ"). Và quá xao xuyến thầy liền buông đầu gậy ra thưa với Trưởng lão:

- Thưa Tôn giả, chờ con một lát. Con bận một chút việc.

Nói xong thầy tất tả đi về hướng cô gái.
Trông thấy thầy, nàng ngừng hát và thầy
phạm giới tà hạnh với cô gái. Trưởng lão
đợi thầy Sa-di hồi lâu chưa thấy trở lại,
đoán ngay có điều bất thường, có tiếng
hát phụ nữ và chú Sa-di lại đi lâu quá,
chắc đã phạm giới rồi.

Thầy Sa-di sau đó trở về bên Trưởng lão, hối hả giục Ngài tiếp tục lên đường:

- Thôi ta đi, thưa Tôn giả.

Trưởng lão nghiêm giọng:

- Này Sa-di, con đã phạm tội phải không?

Thầy im lặng, và dù được hỏi lần nữa thầy vẫn nín khe. Trưởng lão răn tiếp:

- Một kẻ tội lỗi như chú không bao giờ được nắm đầu gậy của ta.

Thầy Sa-di quá ăn năn, cởi chiếc y vàng, khoác áo thế tục, cúi đầu nhận lỗi:

- Thưa Tôn giả, trước đây con là thầy tu,
nay trở lại làm cư sĩ. Con đi tu chẳng
phải do tín tâm, chỉ vì sợ những bất trắc
dọc đường. Giờ thì chúng ta đi thôi.

Trưởng lão vẫn không đổi ý:

- Một kẻ xấu ác, dù là bậc xuất gia hay tại gia vẫn là kẻ xấu ác. Khi là Sa-di chú

không giữ được phạm hạnh, thì liệu chú
có là người tốt khi làm cư sĩ không ? Một
kẻ tội lỗi như chú không bao giờ được
nắm đầu gậy của ta.

-Tôn giả ! Đường đầy ma qủy, Ngài lại mù, làm sao Ngài lại ở đây được ?

- Chú đừng lo việc ấy. Ta có nằm chết ở đây hay đi đâu chăng nữa, cũng không có gì quan trọng. Ta không đi với chú.

Nói xong, Trưởng lão ngâm đoạn kệ sau:

Ôi ánh sáng mắt ta đã mất! Con
đường dài mệt mỏi xiết chi. Đi
cùng với kẻ ngu si, Thà rằng
nằm xuống chẳng đi, không
màng. Ôi ánh sáng mắt ta đã
mất! Con đường dài mệt mỏi

xiết chi. Đi cùng với kẻ ngu si, Thà rằng phải chết, chẳng đi, không màng.

Chú nghe những lời này, hối hận, nghẹn ngào, cất tiếng than:

- Con đã phạm một tội ghê gớm, một lỗi lầm kinh khủng.

Rồi khóc lóc vặn vẹo đôi tay, chú lao vào rừng mất dạng.

Đức hạnh của Trưởng lão làm cho ngai
vàng Đế Thích dài sáu mươi dặm, rộng
năm mươi dặm, dày mười lăm dặm, rực
rỡ màu hoa hồng đỏ, tự động hạ thấp khi
Đế Thích ngồi, vương cao khi Đế Thích
đứng, bỗng nhiên nóng bỏng lên. Đế
Thích giật mình không hiểu ai có thể hắt
ngài ra khỏi ngai như thế này, và quan

sát thế gian, với thiên Nhản Ngài thấy Trưởng lão. Người xưa kể rằng:

Đế Thích có ngàn mắt, Làm thanh tịnh mắt thần. Pàla ghét tội lỗi, Làm thanh tịnh tâm thân.

Đế Thích có ngàn mắt, Làm thanh tịnh mắt thần. Pàla sùng giới luật, An lạc trong đạo tâm.

Đế Thích tự nhủ: "Nếu ta không đến giúp
một Trưởng lão ghê tởm tội lỗi và tôn
sùng giới luật như vậy, thì đầu ta sẽ bể
làm bảy mảnh. Ta sẽ đến giúp Ngài".

Vậy là:

Đế Thích có ngàn mắt, Thống lãnh hết chư thiên, Đến ngay

trong khoảnh khắc, Bên Cakkhupàla.

Và Đế Thích bay đến Trưởng lão. Khi đến gần, Ngài kéo lê chân.. Trưởng lão bèn hỏi:

- Ai đó?

- Tôi, một bộ hành.

- Này thiện tín, ngươi đi đâu vậy?

- Đến Xá-vệ, thưa Tôn giả.

- Hãy tiếp tục lộ trình.

- Nhưng thưa Tôn giả, Ngài đi đâu?

- Tôi cũng đến đó.

- Tốt quá, vậy thì chúng ta cùng đi.

- Này bạn, tôi ốm yếu, đi với tôi bạn sẽ chậm trễ.

- Tôi không có việc gì gấp. Hơn nữa nếu
đi với Ngài, tôi sẽ được công đức vì đã
làm một trong mười điều thiện. Ta hãy
cùng đi, thưa Tôn giả!

Nghĩ rằng đây là một người ngoan đạo, Trưởng lão bằng lòng:

- Tốt lắm, hãy nắm lấy đầu gậy của tôi.

Đế Thích y lời và làm phép thâu ngắn
đoạn đường để họ đến Kỳ Viên kịp trong
chiều ấy. Và rồi tiếng kèn, trống và
những nhạc cụ khác nổi lên bên tai,
Trưởng lão ngạc nhiên:

- Tiếng ấy ở đâu?

- Ở Xá-vệ.

- Này thiện tín, lần trước tôi đi lâu lắm mới đến, sao kỳ này nhanh vậy?

- Thưa Tôn giả, tôi biết một lối đi tắt.

Trưởng lão hiểu ngay đây không phải là người thường mà là một vị trời.

Phạm thiên có ngàn mắt, Thống
lãnh hết chư thiên, Thâu ngắn đi
khoảng cách, Đến Xá-vệ thật
nhanh.

Rồi Đế Thích dẫn Trưởng lão đến một
túp lều bằng lá và cỏ, nơi người em của
Trưởng lão dựng riêng cho anh mình ở
tạm, để Trưởng lão ngồi trên giường, và
hóa thành anh bạn đến thăm người em.
Anh bạn này kêu lên khi đến nhà:

- Bạn Pàla!

Pàla chào bạn:

- Gì vậy bạn?

- Anh có biết Trưởng lão đã về chưa?

- Chưa! Ngài về thật sao?

- Quả vậy, tôi vừa từ nơi ẩn cư về, thấy Trưởng lão đang ngồi trong lều của anh.

Nói xong anh bạn ra đi.

Vị gia chủ bèn đi đến lều cỏ. Vừa trông thấy Trưởng lão, anh gieo mình xuống chân Ngài, lăn trên đất khóc lóc:

- Con biết mà, Trưởng lão! Vì thế con không muốn để người đi tu.

Hàn huyên thăm hỏi xong, gia chủ bèn
trả tự do cho hai nô lệ, cho chúng xuất
gia làm đệ tử Trưởng lão để trông nom
Ngài. Anh dặn dò:

- Nhớ về làng lấy cháo và thức ăn, chăm lo săn sóc Trưởng lão.

Hai tân Sa-di chăm sóc Trưởng lão hết sức tận tụy, làm đủ các bổn phận từ việc lớn đến việc nhỏ.

Ngày nọ, một nhóm thầy Tỳ-kheo ở xứ
khác đến kính viếng Phật. Sau khi lễ Phật
và thăm tám mươi Đại Trưởng lão, họ đi
tham quan tịnh xá. Đến thất của Trưởng
lão Cakkhupàla họ bàn nhau đến vấn an
Ngài. Chiều hôm đó họ định vào thăm,
nhưng một cơn bão dữ dội nổi lên, họ
đành quay về và hẹn sáng hôm sau trở
lại. Cơn mưa lớn kéo dài suốt canh một,

đến canh hai thì dứt. Trưởng lão, một con
người giàu nghị lực đã quen kinh hành,
lần xuống hàng hiên vào canh năm, và vô
tình giẫm chết rất nhiều côn trùng bò lổn
ngổn trên nền đất ẩm. Các thầy Tỳ-kheo
ngụ tại đó không quét dọn sớm, nên khi
các thầy Tỳ-kheo ở xa đến thăm Trưởng
lão, thấy đủ loại côn trùng nằm chết rải
rác ngoài hàng hiên. Họ kinh ngạc lên
tiếng:

- Ai đã bước đi trên lối này?

Và được trả lời:

- Thưa Tôn giả, Thầy chúng tôi.

Họ bực bội nói:

- Xem một Tỳ-kheo kìa! Khi ông ấy sáng mắt thì nằm ngủ và không tạo tội. Còn

bây giờ mù mắt lại nghĩ: "Tôi sẽ kinh
hành". Và đã giết chừng ấy côn trùng.
Ông ấy nghĩ mình làm đúng, nhưng thật
chẳng đúng tí nào.

Rồi họ bỏ đi và bạch với Phật:

- Bạch Thế Tôn! Trưởng lão Cakkhupàla nghĩ "Tôi sẽ kinh hành", và đã giết hại nhiều côn trùng.

Thế Tôn gạn hỏi lại:

- Nhưng các ông có thấy ông ấy giết không?

- Thưa không thấy.

- Thực sự các ông không thấy ông ấy giết, cũng vậy, ông ấy không thấy côn trùng. Này Tỳ-kheo! Người giải thoát các

lậu hoặc, không còn ý sát sanh.

- Bạch Thế Tôn, vị ấy chắc chứng A-la- hán, vậy do đâu mà bị mù?

- Này các Tỳ-kheo, đó là vì lỗi lầm trong một kiếp quá khứ.

- Sao thế, bạch Thế Tôn, vị ấy đã làm gì?

- Các ông hãy lắng nghe!

Chuyện quá khứ

1-A. Người Đàn Bà Và Ông Thầy Thuốc Độc Ác.

Thuở xưa, khi vua Kàsi lên ngôi ở Ba-la-
nại, có một thầy thuốc đi dạo xóm làng
chữa bệnh. Gặp một người đàn bà đau
mắt, ông hỏi:

- Bà sao vậy?

- Tôi không thấy rõ.

- Tôi sẽ chữa cho bà.

- Xin thầy làm ơn chữa giùm.

- Bà sẽ trả công cho tôi thế nào?

- Nếu thầy chữa được cho tôi mắt sáng và khỏe mạnh lại như xưa, tôi và luôn cả con trai con gái tôi sẽ hầu hạ thầy.

- Tốt lắm.

Rồi ông kê toa cho thuốc. Chỉ sau một
lần dùng thuốc, đôi mắt của người đàn bà
sáng lại. Hạnh phúc vừa đến nhưng lại
kèm theo nỗi lo âu mãi lởn vởn trong
đầu: "Mình hứa làm nô lệ cho ông thầy,

cả các con mình cũng phải làm. Nhưng
xem ra lão ấy chẳng tử tế đâu. Chà! Làm
sao bây giờ đây? Phải tìm cách để gạt lão
mới được". Kịp đến lúc thầy thuốc trở lại
hỏi thăm bệnh tình, bà làm ra vẻ khổ sở:

- Trước đây mắt tôi đau ít, nay lại đau dữ dội hơn bao giờ.

Ông thầy đoán ngay là bà ta muốn lừa
mình để quỵt tiền công chữa bệnh. Ông
tức giận lầm bầm: "Được rồi, ta chẳng
cần mụ trả công, ta sẽ cho mụ mù luôn".
Và ông bỏ đi ngay không nói một lời,
trước cặp mắt ngơ ngác của người đàn bà
thất hứa.

Ông thầy thuốc về nhà, kể lại cho bà vợ
nghe cho hả tức. Vợ ông lặng thinh, còn
ông thì tức tốc bào chế một thứ thuốc mỡ
khác, mang đến cho người đàn bà và dặn

thoa vào mắt. Người đàn bà làm theo chẳng chút nghi ngờ và ánh sáng đôi mắt vụt tắt.

Ông thầy thuốc đó chính là Cakkhupàla.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

- Này các Tỳ-kheo! Đệ tử ta làm ác nên
bị ác nghiệp theo đuổi mãi mãi, vì việc
ác đi theo người làm ác như bánh xe lăn
theo chân con bò kéo xe.

Kể chuyện xong, đấng Pháp Vương, như
một vị vua đóng dấu ấn bằng con triện
hoàng gia lên sắc dụ đã được niêm
phong, tuyên đọc bài kệ sau:

(1) Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo. Nếu với ý ô nhiễm, Nói lên hay hành động, Khổ

não bước theo sau Như xe, chân vật kéo.

2. Khóc Đòi Những Chuyện Trên Trời

Pháp cú thứ hai cũng bắt đầu bằng câu:

Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm
chủ, ý tạo. Nếu với ý thanh
tịnh, Nói lên hay hành động,
An lạc bước theo sau, Như
bóng không rời hình.

Do Phật dạy tại thành Xá-vệ, từ câu chuyện Matthakunddali.

Tôi nghe như vầy: Tại Xá-vệ có một Bà- la-môn tên là Adinnapubbaka, có nghĩa là "không cho", vì ông ta không hề cho ai

vật gì. Ông có một đứa con trai duy nhất
hết sức cưng quí. Ông muốn cho con một
món đồ trang sức, nhưng biết rằng hễ
giao thợ bạc chạm trổ thì phải trả tiền
công, nên ông tự tay đập mỏng miếng
vàng, gò thành một đôi hoa tai sáng bóng
đeo cho con. Do đây mà con ông có tên
là Matthakundali, nghĩa là Hoa Tai Sáng
Bóng.

Lên mười sáu tuổi, con ông bị bệnh vàng
da. Bà mẹ trông thấy nóng ruột, hối ông
mời thầy thuốc đến chữa bệnh. Tuy
thương con ông vẫn lừng khừng, không
muốn đi, nên tìm cách thối thác với bà
vợ:

- Bà à! Nếu gọi thầy thuốc đến, tôi phải
trả công bằng lúa gạo, kho lẫm sẽ hao
hụt. Bà sao không để ý đến việc bảo
quản tài sản cho tôi chút nào!

Bà mẹ vẫn một mực lo lắng cho con:

- Vậy thì phải làm sao? Ông phải tính sao cho con tôi chớ?

- Yên chí! Tôi sẽ sắp xếp sao cho chẳng tốn xu nào.

Thế là ông đi đến từng thầy thuốc, tìm cách hỏi đon hỏi ren cho ra phương thuốc trị bệnh cho con ông:

- Này ông anh, nếu gặp một người bị bệnh như vầy.. như vầy..., thường thì ông trị liệu ra sao, cho uống thuốc gì?

Họ liền kể ra các thứ vỏ cây, tên cây, tên
khác.. Thế là ông đi kiếm đủ thứ vỏ cây,
lá rừng.. mang về sao chế thuốc cho con.
Nhưng dầu làm hết cách, bệnh trạng đứa
con càng ngày càng tệ. Cuối cùng hết

phương cứu chữa, ông mời hẳn một thầy thuốc đến. Nhìn thấy chàng trai quá yếu, thầy thuốc khéo léo từ chối:

- Tôi đang bận một việc quan trọng, xin mời một vị khác đến chữa trị. Tôi rất tiếc.

Và ông vội vàng rời khỏi nhà.

Thấy con mình gần chết, tuy có đau buồn
nhưng vẫn không quên tính keo kiệt, bo
bo giữ của, ông ra lệnh mang con ra khỏi
nhà, đặt nằm trên thềm, vì sợ những
người đến thăm con mình sẽ dòm ngó
luôn tài sản trong nhà.

Hôm ấy, từ sáng sớm, đức Thế Tôn đã
xuất định Đại Bi, và để tìm xem những ai
có lập nguyện trong đời chư Phật trước,
những người căn lành tròn đầy, những

đạo hữu có thể xuất gia, Ngài quán sát
với Phật nhãn mở rộng đến mười phương
thế giới, và thấy Matthakundali đang
nằm hấp hối ngoài thềm nhà. Đấng Đạo
sư biết ngay là anh ta vừa từ trong nhà
được khiêng ra đặt nằm đó, và cũng biết
rằng anh ta có nhân duyên với Phật, đặt
niềm tin nơi Phật, sẽ chết và sẽ tái sinh
lên cõi trời thứ ba mươi ba, sống trong
lâu đài bằng vàng, có một ngàn thiên nữ
theo hầu. Bà-la-môn sẽ thiêu xác con, rồi
đi quanh bãi thiêu khóc lóc. Vị trời sẽ tự
ngắm mình thân cao ba dặm, được trang
điểm với sáu mươi xe đầy ắp đồ trang
sức, có ngàn thiên nữ vây quanh. Vị ấy
thắc mắc không biết do công đức gì mà
được quả báo thù thắng như thế, và rồi vị
ấy biết là do tín tâm. Rồi vị ấy thấy cha
mình trước đây không chịu lo thuốc
thang cho mình, nay đang đi trong bãi
thiêu than khóc. Vị ấy liền quyết định sẽ

làm cho cha thay đổi tâm tánh.

Vị trời xúc động vì cha, sẽ hóa hình
thành Matthakundali đi đến bãi thiêu,
gieo mình xuống đất khóc lóc. Ông Bà-
la-môn sẽ hỏi:

- Người là ai?

Vị trời sẽ trả lời:

- Là Matthakundali, con của cha.

- Con tái sinh ở đâu?

- Ở tầng trời thứ ba mươi ba.

Ông Bà-la-môn sẽ hỏi tiếp:

- Con làm công đức gì mà được?

- Nhờ tin Phật.

Người Bà-la-môn chưa tin hẳn, sẽ hỏi lại Thế Tôn:

- Có ai do tin Phật mà được sanh thiên không?

Thế Tôn sẽ đáp:

- Chẳng phải có hằng trăm, hằng ngàn hay hằng trăm ngàn mà vô số người đều được.

Rồi Thế Tôn sẽ đọc một đoạn Pháp Cú.
Cuối đoạn Pháp Cú sẽ có tám vạn bốn
ngàn người được Pháp nhãn thanh
tịnh. Matthakundali sẽ chứng quả Dự
lưu, cả Bà-la-môn Adinnapubbaka cũng
chứng quả ấy. Như vậy nhờ chàng trai ưu
tú này mà nhiều người được Pháp nhãn
thanh tịnh.

Đức Phật biết rõ như đã kể trên, nên hôm
sau vệ sinh xong, Ngài đi giữa một đoàn
Tỳ-kheo vào thành Xa-vệ khất thực, và
trên đường đi Phật ghé nhà người Bà-la-
môn. Lúc ấy Matthakundali đang nằm
quay mặt vào nhà. Phật biết anh ta không
trông thấy Ngài, bèn phóng một luồng
hào quang. Chàng trai ngạc nhiên không
biết là ánh sáng gì, quay mặt ra định hỏi
thì nhìn thấy đức Phật, liền thưa thỉnh:

- Vì ông cha ngu xuẩn nên con không
được ân huệ đến với đức Phật tôn quí,
cũng không được hầu hạ Ngài, để bát
hoặc nghe pháp. Giờ đây tay con cũng
không nhúc nhích được, con chẳng làm
gì được nữa!.

Nói vậy rồi anh ta đặt trọn lòng tin nơi Phật.

Đức Đạo sư hoan hỷ bảo:

- Vậy là đủ!

Và Ngài bước đi.

Khi đức Phật xa dần khỏi tầm mắt, chàng
trai tắt thở trong tín tâm. Và như vừa ngủ
dậy, chàng tái sinh vào cõi trời, y như
Phật đã thấy biết trước. Và khi người Bà-
la-môn gặp lại chàng đứng khóc tại bãi
thiêu, đã đọc kệ hỏi lý do:

Trang sức sang trọng, bông tai
đeo vàng chói, Mang vòng hoa
có khảm gỗ đàn hương, Vặn bàn
tay và khóc lóc thảm thương,
Sao anh khổ giữa rừng sâu như
thế?

Chàng trai đáp:

Chiếc xe ngựa quý - thân tôi
Sáng chói bằng vàng nguyên
khối, Bánh xe tìm không ra
nổi, Đau buồn tôi sẽ chết thôi!

Người Bà-la-môn:

Bánh xe ấy bằng vàng hay bạc?
Bánh đồng hay ngọc quý kim
cương? Nói cho ta nghe thật rõ
ràng, Ta sẽ kiếm cho chàng đầy
đủ.

Chàng trai lạ lùng vì thái độ của ông Bà-
la-môn, lúc trước con đau thì bỏn xẻn
không dám mời thầy thuốc đến chữa trị,
nay thấy mình giống con ông ấy thì
không ngại tốn kém, hứa kiếm bánh xe
cho mình dù bằng vàng, kim cương hay
bạc đồng; do đó vì muốn trên chọc ông

ta, anh hỏi:

- Cặp bánh ông làm cho xe tôi lớn chừng nào?

- Lớn như ngươi muốn.

- Tôi muốn được mặt trời và mặt trăng làm bánh xe, hãy cho tôi đi!

Chàng bảo Ba-la-môn:

Ôi! Trăng trời là cặp sinh đôi
giữa ngàn. Xe tôi nguyên khối
bằng vàng, Có thêm đôi cánh rỡ
ràng biết bao!

Người Bà-la-môn trả lời:

Ngươi thật là một kẻ ngu Đi kiếm thứ ở xa mù Ta e rằng

ngươi sẽ chết Trời trăng há dễ được ru?

Nhưng chàng trai vặn lại:

- Nhưng ai ngu hơn? Người khóc đòi thứ hiện hữu hay người khóc đòi thứ không hiện hữu?

Trời trăng rạng rỡ đến đi, Đây
kia đều thấy chẳng khi nào lầm.
Con ông chết chẳng còn trông,
Ai người ngu ngốc khóc mong
suốt ngày?

Nghe xong, người Bà-la-môn như bừng tỉnh, thấy chàng trai có lý, ông kết luận:

Trong hai kẻ khóc than thảm thiết Ta, người ngu khôn xiết chẳng

sai Trăng kia, trẻ mãi khóc đòi Như ta mong gặp con trai chết rồi.

Hết cả đau buồn nhờ chàng trai giải thích nên người Bà-la-môn khen ngợi:

Tôi như ngọn lửa cháy hừng
Tưới thêm dầu mỡ có ngưng
được nào Người như một trận
mưa rào Tiêu tan sầu khổ lòng
nào vui hơn? Mũi tên đau đáu
sầu thương Nhờ người nhổ bỏ
hết vương lụy phiền Tôi nay vui
vẻ an nhiên Không còn buồn
khóc, lời khuyên ghi lòng.

Rồi người Bà-la-môn hỏi:

- Anh là ai?

Là trời, Càn-thát-bà, Hay Đế Thích thù thắng? Là ai? Con của ai? Làm sao tôi biết đặng?

Chàng trai đáp:

Tôi là người ông khóc than, Là
con ông, đã cháy tan nơi này.
Nhờ làm việc phước, quý thay!
Dứt hơi liền đã sanh ngay cõi
trời.

Bây giờ người Bà-la-môn hiểu hết tự sự, nhưng vẫn còn một điểm thắc mắc:

Lúc con còng ở tại nhà Tí ti
cũng chẳng bỏ ra cúng dường
Ăn chay cũng chẳng có luôn
Công đức nào được khiến con lên
trời?

Chàng trai trả lời:

Khi tôi nằm ở tại nhà Đau nhức
vì bệnh trầm kha May mắn được
trông thấy Phật Người không
dục vọng, nghi ngờ An vui, trí
tuệ cao tột. Lòng tin trong tôi
phát ra Cúi đầu chắp tay quỵ
ngưỡng. Sanh ngay cõi trời ba
mươi ba.

Nghe chàng nói, người Bà-la-môn thân tâm tràn ngập vui sướng, nên cất tiếng tán thán:

Kỳ diệu thay! Mầu nhiệm thay!
Kính lễ được quả báo này Hoan
hỷ và đầy tin tưởng Tôi quy y
Phật hôm nay.

Chàng trai đáp từ:

- Hôm nay quy y Phật, Pháp, Tăng với tín tâm, ông hãy lãnh thọ năm giới, giữ gìn nguyên vẹn không sai sót:

* Không được giết sinh mạng kể
từ phút này. * Không lấy của
không cho * Không uống rượu
* Không nói dối * Chung thủy
với vợ mình

Người Bà-la-môn ưng thuận và nói bài kệ:

Này Phạm thiên cao quý, Người
mong tôi an vui, Người mong tôi
hạnh phúc, Tôi xin vâng lời
người. Người là thầy của tôi,
Tôi xin quy y Phật, Quy y Pháp

và Tăng. Từ nay thôi giết hại,
Không lấy của không cho,
Không uống rượu, nói dối,
Chung thủy với vợ mình.

Vị trời, trước khi từ giã ngỏ ý khuyên bảo:

- Này Bà-la-môn, ông có nhiều của cải. Hãy đến đức Đạo sư, cúng dường, nghe pháp và thưa hỏi.

Rồi biến mất.

Người Bà-la-môn lòng vui mừng hớn hở về nhà dặn vợ:

- Bà à! Tôi sẽ thỉnh Sa-môn Cồ-đàm đến nhà và thưa hỏi. Hãy chuẩn bị tiếp đón.

Đoạn ông ta đi đến tịnh xá. Không lễ

Phật và cũng chẳng bày tỏ sự vui mừng được gặp Ngài, ông đứng một bên thưa:

- Ngài Cồ-đàm, xin Ngài và chúng Tăng nhận lời thỉnh thọ trai tại nhà tôi hôm nay.

Đức Đạo sư nhận lời. Ông liền nhanh chóng trở về chuẩn bị tại nhà các thức ăn loại cứng và mềm.

Đức Đạo sư cùng chúng Tăng đến nhà
ông, ngồi nơi chỗ đã dành sẵn, và được
ông cung kính hầu hạ. Một đám đông
không mời gọi đã tu tập không chậm trễ.
Khi một ngoại đạo thỉnh Phật, sẽ có hai
hạng người tụ đến. Những kẻ tà kiến sẽ
tụ đến với ý nghĩ hôm nay chúng ta sẽ
thấy Sa-môn Cồ-đàm bối rối vì những
câu hỏi bủa vây. Còn những người chánh
kiến sẽ nghĩ hôm nay chúng ta sẽ thấy

oai lực và sự thù thắng của đức Phật.

Đức Thế Tôn thọ thực xong, ông đến bên Ngài, ngồi xuống chỗ thấp và hỏi:

- Ngài Cồ-đàm, có ai được sanh thiên
chẳng phải vì cúng dường Ngài hay xưng
tán Ngài, cũng chẳng vì nghe pháp hay
ăn chay, mà chỉ do một hành vi đầy lòng
tín tâm?

- Này Bà-la-môn, tại sao ông hỏi Ta?
Chẳng phải con trai
ông Matthakundali đã nói cho ông nghe
rằng anh ta được sanh thiên nhờ kính tin
Ta sao?

- Hồi nào, Ngài Cồ-đàm?

- Chứ chẳng phải hôm nay ông đã đi đến bãi thiêu, và khi đang khóc lóc ông trông

thấy một chàng trai cũng vật vã than khóc. Và ông đã chẳng hỏi:

Trang sức sang trọng, bông tai đeo vàng chói Mang vòng hoa có khảm gỗ đàn hương.

Rồi đức Đạo sư tiếp tục kể rõ ràng chi tiết cuộc đối đáp giữa hai cha con và trọn vẹn câu chuyện của Matthakundali.

Do đây mà đức Phật nói lên đoạn kinh:

- Này Bà-la-môn, chẳng phải là một trăm hay hai trăm, mà có vô số người do đặt niềm tin nơi Ta mà được sanh thiên.

Thấy đám đông chưa hết nghi ngờ, đấng Đạo sư ra lệnh:

- Phạm thiên Matthakundali, hãy đến đây

với lâu đài của ngươi!

Tức thì Matthakundali hiện ra, thân cao
gần một dặm với nhiều đồ trang sức cõi
trời. Từ lâu đài bước xuống, Phạm thiên
đảnh lễ đức Đạo sư rồi cung kính đứng
một bên.

Đức Phật hỏi:

- Ngươi đã tạo lập công đức gì mà được phước báo thế này?

Phạm thiên với dung nhan thù
thắng. Chiếu sáng bốn phương
như sao trời, Hỡi vị trời oai lực
phi thường, Sinh thời làm công
đức gì thế?

Phật nói kệ xong, Phạm thiên đáp:

- Bạch Thế Tôn, con được phước báo thù thắng này do kính tin Ngài.

- Ngươi được phước báo sanh thiên nhờ kính tin Ta?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Đám đông chiêm ngưỡng vị trờ và đồng vui mừng thốt lên:

- Oai lực của chư Phật thật là kỳ diệu!
Con trai Ba-la-môn Adinnapubbaka được
phước báo như thế này chỉ do kính tin
Phật, chẳng phải do công đức nào khác!

Đức Đạo sư bèn thuyết giảng:

- Tâm ý là gốc của hành động, cả tốt lẫn xấu. Chính tâm ý điều khiển hành động. Bởi vì việc làm do lòng tin theo người đi

trong nhơn thiên như bóng theo hình.

Đấng Pháp Vương, như một vị vua đóng
dấu ấn bằng con triện hoàng gia lên sắc
dụ đã được niêm phong, tiếp tục đọc
Pháp Cú sau:

(2) Ý dẫn đầu các Pháp, Ý làm
chủ, ý tạo, Nếu với ý thanh
tịnh, Nói lên hay hành động,
An lạc bước theo sau, Như
bóng không rời hình.

(Xem tiếp Phần 2)

Phẩm 1: Song Yếu Phần 2

3. Chàng Mập Tissa

Nó mắng tôi, đánh tôi...

Lời giáo huấn này đức Đạo sư dạy Trưởng lão Tissa lúc Ngài trú tại tịnh xá Kỳ Viên.

Hình như Đại đức Tissa là con trai người
cô của Phật. Xuất gia khi đã lớn tuổi, lại
thêm dáng người mập mạp, Tissa ưa
thích lợi dưỡng và sự tôn kính riêng cho
Phật. Y áo của Đại đức lúc nào cũng giặt
ủi láng bóng, và ông luôn luôn ngồi giữa
giảng đường tinh xá.

Một hôm, vài du tăng đến viếng Thế Tôn
và tưởng Tissa là một Đại Trưởng lão, họ
xin được đặc ân hầu hạ, chùi chân
cho Tissa v.v.. Đại đức im lặng.

Lúc ấy một thầy tăng trẻ tuổi hỏi:

- Ngài được mấy hạ?

Tissa trả lời:

- Chưa có hạ nào cả. Tôi già rồi mới xin xuất gia.

Thầy tăng buột miệng:

- Ông Tỳ-kheo tồi! Ông cứ tưởng mình
là quan trọng. Gặp các vị Đại Trưởng lão
này, ông cư xử chẳng lễ độ một chút nào.
Khi họ xin hầu hạ ông các thứ, ông im
lặng nhận lời. Ông lại không tỏ ra một
chút ân hận về tư cách tồi tệ của mình!

Nói rồi, vị tăng búng tay cái tách.

Lòng kiêu hãnh của một người thuộc giai cấp chiến sĩ nổi dậy, Tissa gắt gỏng:

- Các ông đến gặp ai?

- Chúng tôi đến thăm đấng Đạo sư.

- Nhưng đối với ta, các ông cũng phải tìm hiểu xem người này là ai chứ? Ta sẽ giết tiệt dòng họ các ông!

Nói một mạch cho hả hơi, rồi Tissa đi đến chỗ Phật buồn rầu khóc lóc. Đấng Đạo sư thấy vậy mới hỏi:

- Tissa, sao vậy? Sao ông đến đây tèm lem nước mắt, sầu khổ thế kia?

Các du tăng trước đây có bàn với nhau
không dám để Tissa đi một mình e gây
nhiều chuyện rắc rối, nên đi theo Tissa,
đến đảnh lễ đức Đạo sư và cung kính
ngồi một bên.

Tissa nghe Phật hỏi liền đáp:

- Bạch Thế Tôn, những Sa-môn này lăng mạ con.

- Nhưng ông đang ngồi ở đâu?

- Ở giữa giảng đường tinh xá, bạch Thế Tôn!

- Khi những Sa-môn này đến, ông có thấy họ không?

- Con có thấy họ, bạch Thế Tôn!

- Ông có đứng dậy chào họ không?

- Thưa Thế Tôn, không.

- Ông có đỡ giùm đồ đạc giúp họ không?

- Bạch Thế Tôn, không. Con không đỡ

giùm đồ đạc cho họ.

- Ông có sẵn lòng phục vụ họ không? Và mời nước uống không?

- Không, bạch Thế Tôn! Con không phục vụ cũng chẳng mời nước uống.

- Ông có đem tọa cụ đến mời ngồi và chùi chân cho họ không?

- Thưa không, Thế Tôn!

- Tissa, ông nên làm các việc trên đối với
những Sa-môn lớn tuổi, vì ai không làm
thế sẽ không được quyền ngồi giữa tịnh
xá. Chỉ có ông là đáng bị rầy. Hãy xin lỗi
những Sa-môn này đi!

- Nhưng họ đã lăng mạ con, Thế Tôn! Con sẽ không xin lỗi họ.

- Tissa, chớ làm như vậy. Chỉ có ông mới đáng bị rầy. Xin lỗi họ đi!

- Con không xin lỗi họ, Thế Tôn!

Các Sa-môn bạch Phật:

- Ông ấy thật là cứng đầu, thưa Thế Tôn!

Đức Đạo sư trả lời:

- Này các Sa-môn, đây chẳng phải là lần thứ nhất ông ấy cứng đầu. Kiếp trước ông ấy cũng đã bướng bỉnh như thế.

- Chúng con đã rõ tính ương ngạnh của ông ấy trong hiện tại, bạch Thế Tôn. Nhưng còn kiếp trước ông đã làm gì?

- Này các Sa-môn hãy lắng nghe!

Và đức Phật kể câu chuyện.

Chuyện quá khứ

3A. Devala và Nàrada

Vào thuở nọ, dưới triều một vị vua ở Ba-
la-nại, có một nhà tu khổ hạnh tên
là Devala sau tám tháng ở Hy-mã-lạp-
sơn về thành kiếm muối và giấm. Ông
cũng muốn về ở gần thành phố trong bốn
tháng mùa mưa.

Gặp hai chú bé nơi cổng thành, ông hỏi:

- Các Sa-môn đến thành phố thường ngủ đêm tại đâu?

- Nơi nhà người thợ gốm, thưa Tôn giả.

Thế là Devala đi đến nhà người thợ gốm, đứng trước cửa hỏi:

- Gia chủ! Nếu người bằng lòng, tôi sẽ nghỉ lại một đêm trong nhà người.

Thợ gốm mở rộng cửa mời:

- Ban đêm tôi không làm việc, nhà lại rộng: xin Tôn giả cứ ngủ tại đây.

Devala vừa vào nhà và ngồi
xuống thì có một ẩn sĩ khác
tên Nàrada cũng từ Hy-mã-lạp-
sơn đến xin tá túc. Người thợ
gốm, với lòng tử tế và hiếu
khách đối với các Sa-môn, lo
lắng không biết vị ẩn sĩ đến
trước có chịu ngủ chung với vị
mới đến hay không, nên khéo
léo bảo Nàrada:

- Nếu vị ẩn sĩ đến trước đồng ý thì xin

mời Ngài.

Và Nàrada Nàradađến gặp Devala nói:

- Thưa thầy, nếu thầy đồng lòng, tôi xin ngủ lại đây một đêm.

Devala hoan hỷ:

- Nhà còn rộng, xin mời thầy vào và ngủ lại một bên này.

Rồi Nàrada bước vào, ngồi phía
sau Devala. Họ chào hỏi nhau một cách
thân thiện. Đến giờ ngủ, trước khi nằm
xuống, Nàrada cẩn thận ghi nhớ chỗ
của Devala và vị trí cửa ra vào.
Nhưng Devala, thay vì ngủ đúng chỗ của
mình, lại nằm ngay giữa lối đi. Hậu quả
là khi Nàrada bước ra ngoài ban đêm,
ông đạp nhằm bím tóc của Devala. Tức

thì nhà khổ hạnh la toáng lên:

- Ối! Ai dẫm lên bím tóc ta?

Nàrada từ tốn trả lời:

- Thưa thầy, tôi.

Devala, giọng nóng nảy tiếp tục la:

- Đồ đạo đức giả! Ngươi là đồ rừng rú. Ngươi đã đạp lên tóc ta!

- Thưa thầy, tôi không biết thầy nằm ở đây. Xin thứ lỗi cho tôi!.

Rồi Nàrada bước ra, để lại Devala một mình khóc lóc như bị ai bóp vỡ tim.

Chưa hết. Sau đó, Devala xoay ngược

người lại, nằm xuống, đặt đầu vào chỗ ban nãy đã để chân, cố ý để Nàrada giẫm lên mình.

Nàrada bước vào, lòng dặn lòng
hồi nãy mình đã lỡ xúc phạm vị
đạo sĩ, lần này mình sẽ đi mé
dưới chân người.

Tất nhiên là khi vừa bước vào, Nàrada dẫm ngay lên cổ Devala. Tức thì Devala hét ầm lên:

- Trời! Ai đó?

Nàrada vội vàng nói:

- Thưa thầy, tôi.

Devala lần này càng kêu to:

- Đồ đạo đức giả! Lần đầu ngươi dẫm lên tóc ta, lần này ngươi đạp lên cổ ta. Ta sẽ nguyền rủa ngươi!

- Thưa thầy, tôi không đáng bị khiển
trách. Tôi không biết thầy nằm ở phía
này. Khi bước vào tôi đã hết sức dè dặt,
tự nhắc nhở phải cẩn thận, đi phía dưới
chân đạo sĩ, tránh xúc phạm người. Xin
thầy thứ lỗi cho tôi!

Devala vẫn la oai oái:

- Đồ đạo đức giả! Ta sẽ nguyền rủa ngươi.

- Đừng làm vậy, thưa thầy!

Mặc những lời thiết tha xin lỗi của Nàrada, Devala vẫn rủa tiếp:

- Mặt trời có ngàn tia sáng, có trăm ánh
lửa xua tan bóng tối. Sáng mai vào lúc
mặt trời mọc, đầu ngươi sẽ vỡ làm bảy
mảnh.

Nàrada đáp:

- Thầy, tôi đã giải bày hết lời là không
phải lỗi tại tôi, thầy vẫn chẳng chịu nghe.
Đầu kẻ có lỗi sẽ vỡ làm bảy mảnh chớ
không phải đầu người vô tội.

Tức thì Nàrada đọc lời nguyền sau:

- Mặt trời có ngàn tia sáng, có trăm ánh
lửa xua ta bóng tối. Sáng mai vào lúc
mặt trời mọc, đầu người sẽ vỡ làm bảy
mảnh.

Ẩn sĩ Nàradacó đại thần thông, có thể thấy suốt tám mươi tiểu kiếp: bốn mươi

tiểu kiếp quá khứ và bốn mươi tiểu kiếp
tương lai. Vì vậy ông thấy lời nguyền sẽ
rớt trúng ngay ông thầy khổ hạnh bạn
mình. Ông cảm thấy thương xót, và vì
vậy làm phép không cho mặt trời mọc.

Không thấy mặt trời mọc, dân chúng tụ tập trước cổng cung vua, rên rỉ:

- Tâu Đại vương, mặt trời không mọc nữa! Ngài là vua, làm sao cho mặt trời mọc giùm chúng tôi với!

Nhà vua xét lại những hành động, lời nói
và ý nghĩ của mình, thấy chẳng có điều
gì sai trái, nên không hiểu nguyên nhân
nào mặt trời không mọc. Nhà vua suy
đoán rằng đây có thể là do tu sĩ cãi cọ bất
hòa với nhau nên hỏi thăm, và liền cầm
đuốc đi đến nhà thợ gốm cúi
chào Nàrada, cung kính ngồi xuống một

bên và nói:

- Bạch ngài Nàrada, dân xứ Diêm-phù-
đề không thể sinh hoạt như bình thường.
Tại sao bóng đêm bao trùm thế giới? Xin
trả lời câu hỏi của tôi.

Nàrada kể lại toàn bộ câu chuyện và hậu quả của lời nguyền.

Vua hỏi tiếp:

- Nhưng thưa Tôn giả, làm sao ông ta có thể thoát chết?

- Ông ấy sẽ thoát chết nếu xin lỗi tôi.

Vua bắt Devala phải xin lỗi Nàrada. Nhưng Devala một mực ngoan cố:

- Tâu Đại vương, ông bạn này đã dẫm

lên tóc tôi và đạp lên cổ tôi. Không đời nào tôi thèm xin lỗi đồ đạo đức giả đó!

Vua vẫn khẩn thiết yêu cầu Devala:

- Xin lỗi đi, Tôn giả! Đừng làm như vậy!

- Đại vương, tôi không thèm xin lỗi.

- Đầu Ngài sẽ bể làm bảy mảnh!

- Mặc kệ! Tôi cũng không xin lỗi.

Lần này vua gằn giọng:

- Ông vẫn không chịu xin lỗi phải không?

Thế rồi nhà vua nắm lấy tay, chân, bụng và cổ nhà ẩn sĩ, bắt cúi đầu dưới chân Nàrada. Nàrada lòng cởi mở:

- Hãy đứng lên thầy! Tôi đã tha lỗi cho thầy!

Rồi Nàrada tâu với vua:

- Đại vương, ẩn sĩ này không chịu xin lỗi
tôi. Hãy đem ông ta đến một cái hồ gần
thành, đặt một cục đất sét trên đầu ông,
bắt ông ta đứng dưới nước ngập cổ.

Vua y lời. Nàrada còn dặn thêm khi ông
làm phép cho mặt trời mọc trở
lại, Devala hãy lặn xuống nước và trồi
lên nơi khác rồi đi đi!

Quả đúng như rằng, ngay khi ánh mặt
trời lóe lên thì chạm vào cục đất sét làm
vỡ thành bảy mảnh. Tức thì Devala lặn
xuống nước, trồi lên nơi khác và đi mất.

Thế Tôn kết thúc câu chuyện:

- Này các Tỳ-kheo! Nhà vua lúc ấy
là Ananda, Devala là Tissa,
còn Nàrada chính là Ta. Thuở đó Tissa
cũng cứng đầu như vậy.

Rồi đức Đạo sư dạy Trưởng lão Tissa như sau:

- Tissa! Nếu một Tỳ-kheo cho phép mình
nghĩ rằng người này người kia mắng tôi,
người này người kia đánh đập tôi, người
này người kia đánh bại tôi, cướp giật của
tôi, ông ấy sẽ hận thù không nguôi.
Nhưng nếu Ty-kheo ấy không ôm ấp
những ý nghĩ như vậy, thù hận sẽ nguôi
ngoai.

Nói xong Phật đọc Pháp Cú:

(3) Nó mắng tôi, đánh tôi, Nó thắng tôi, cướp tôi, Ai ôm biềm

bận ấy, Hận thù không thể nguôi.

(4) Nó mắng tôi, đánh tôi, Nó
thắng tôi, cướp tôi, Không ôm
biềm bận ấy, Hận thù được tự
nguôi.

4. Không Lấy Oán Trả Oán

Với hận diệt hận thù...

Phật dạy Pháp Cú này cho một người hiếm muộn, lúc Ngài ngụ tại tinh xá Kỳ Viên.

Một người kia, sau khi cha chết, một mình lo liệu gánh vác tất cả việc nhà cửa ruộng vườn, lại còn chăm sóc bà mẹ.

Mẹ bảo anh:

- Con ạ, mẹ sẽ kiếm cho con một cô vợ trẻ.

Người con hiếu thảo bèn thưa:

- Mẹ thân yêu, đừng nói thế. Ước ao duy nhất của con là được phụng dưỡng mẹ suốt đời.

- Con ơi, mẹ không muốn một mình con phải gánh vác hết mọi việc trong nhà ngoài ruộng, hãy để mẹ kiếm vợ cho con.

Anh ta từ chối đôi ba phen, rồi đành im
lặng bằng lòng. Bà mẹ hớn hở rời khỏi
nhà, định đi đến một nhà nọ kiếm con
dâu đem về.

Anh ta bèn hỏi mẹ:

- Mẹ định đến nhà ai vậy?

Bà lão giơ tay chỉ:

- Đến nhà kia kìa!

Anh ta không để mẹ đi đến nhà theo dự
định, mà chỉ cho bà một nhà khác anh
thích hơn. Vậy là bà đến nhà con mình
thích, chọn nàng dâu rồi lựa ngày làm lễ
cưới. Rủi thay lại gặp một nàng dâu
không sinh đẻ. Bà mẹ nóng lòng bế cháu
nên vội vã bảo anh con trai:

- Con ạ, con đã bảo mẹ đem về người vợ
do con tự chọn, nhưng cô ấy lại chẳng
sinh đẻ. Gia đình không con cái sẽ lụn
bại, giống dòng sẽ tuyệt tự. Con hãy để
cho mẹ kiếm một nàng dâu khác nghe
con!

Anh con trai có vẻ không bằng lòng nên lắc đầu:

- Xin mẹ đừng nói nữa!

Nhưng bà mẹ vẫn nhai đi nhai lại điệp
khúc cũ nên lọt vào tai cô vợ hiếm muộn.
Lòng cô ngổn ngang trăm mối. Chắc
chắn là con phải vâng lời mẹ thôi, nếu bà
già kiếm được một người dễ sinh nở thì
cô sẽ bị nhà chồng xem thường, coi như
đầy tớ. Chi bằng chính cô chọn vợ cho
chồng.

Thế là người đàn bà hiếm muộn đi đến
nhà nọ kiếm một cô gái cho chồng.
Nhưng vừa hở môi bà đã gặp sự chống
đối của cha mẹ cô gái. Họ hỏi gặng lại
bà:

- Này, bà nói cái gì thế?

Người đàn bà không con trả lời:

- Thú thật ông bà thương, tôi chẳng may
xấu số không sinh đẻ, mà gia đình không
con sẽ tuyệt tự. Nếu con gái ông bà về
nhà tôi sinh được con trai, cô ấy sẽ là bà
chủ quán xuyến hết cả gia sản. Xin ông
bà hãy cho tôi cưới cô nhà về cho chồng
tôi.

Cuối cùng người đàn bà đã thuyết phục
được cha mẹ cô gái và rước cô về nhà.
Dù đã làm được theo ý mình, người đàn
bà hiếm con vẫn không an tâm, cứ lo sợ
đối thủ sinh con, sẽ là bà chủ trong nhà.
Rồi bà đến nói với đối thủ của mình:

- Nè em! Hễ em có thai thì cho chị biết nhé!

Cô kia ngoan ngoãn trả lời:

- Dạ.

Và như lời hứa, ngay khi mang thai cô
đến báo cho người vợ cả biết. Hằng ngày
vợ cả thường tự tay nấu cháo cho đối thủ
mình ăn. Thế là từ hôm đó bà bỏ vào
cháo một ít thuốc phá thai. Kết quả đối
thủ của bà bị sẩy thai. Lần thứ hai, người
vợ sau cũng lại báo tin cho vợ cả khi
mang thai. Vợ cả làm như lần trước và cô
này lại sẩy thai nữa. Các bà hàng xóm
thấy cô vợ sau ngây thơ, nên vừa thương
tình vừa tò mò mới hỏi thăm:

- Có phải đối thủ của chị thọc gậy bánh xe chị không?

Và khi nghe kể lại sự vụ, họ bảo:

- Đồ ngốc, sao chị dại dột như vậy? Bả sợ chị chiếm ưu thế trong gia đình nên

trộn thuốc phá thai cho chị ăn. Lần sau đừng có nói cho bả biết nữa nghe chưa!

Lần thứ ba người vợ sau không nói gì cả, nhưng bà hiếm con thấy bụng người vợ sau ngày càng to liền hỏi:

- Sao em có thai mà không nói cho chị biết?

Bà vợ sau thật thà nghĩ sao nói vậy:

- Chính chị mang tôi về đây, vậy mà hai lần rồi chị làm tôi hư thai. Tại sao tôi phải nói với chị kia chứ?

Bà không con thất vọng: "Hỏng, thế là ta
thua rồi!". Từ đó bà theo dõi, chờ cơ hội
đối thủ thiếu cảnh giác lại ra tay, vì bà
vẫn chưa chịu thua.

Khi đứa bé trong bụng mẹ đã thành hình,
bà cả thừa một dịp nọ trộn thuốc cho bà
vợ sau ăn, nhưng vì hình thể đã đầy đủ
nên thai nhi không bị hư, mà lại kẹt
ngang cổ tử cung. Ngay sau đó bà mẹ
đau bụng dữ dội và cảm thấy giờ chết
đến nơi. Bà la hoảng lên:

- Mày giết tao! Chính mày mang tao về
và cũng chính mày giết ba đứa con của
tao. Giờ tao sắp chết, kiếp sau tao sẽ
thành quỷ dạ xoa ăn thịt con mày!

Nguyền rủa rồi bà tắt hơi và lại sanh vào
nhà ấy thành một con mèo. Còn ông
chồng lúc ấy tóm bà vợ không con, nạt
nộ:

- Chính mày làm tan nát gia đình tao.

Rồi ông dùng cùi chỏ, đầu gối.. đánh đập

bà tàn nhẫn. Sau trận đòn, người vợ cả ốm nặng rồi chết, lại cũng sinh vào nhà ấy thành một con gà mái.

Như vậy bà vợ sau tái sinh là con mèo,
vợ cả là con gà. Khi gà mái đẻ trứng,
mèo đến ăn sạch hết. Ba lần như vậy gà
mái cất tiếng:

- Đã ba lần mày ăn trứng con tao, bây giờ mày còn chực ăn luôn cả tao. Kiếp sau tao sẽ ăn thịt mày và con mày.

Nguyền như vậy rồi nó chết và sinh làm
con beo cái. Còn mèo sinh làm con nai
cái. Ba lần nai cái sinh con, ba lần beo
đến nuốt tươi. Khi sắp chết, nai cái lại
nguyền rủa:

- Ba phen ác thú này nuốt sống con ta và giờ nó định nhai luôn cả ta nữa. Kiếp sau

ta sẽ nhai nuốt nó và con nó!Rồi nai cái
tái sinh là quỷ Dạ-xoa và beo chết đi đầu
thai thành một cô gái dòng tôn quý ở Xá-
vệ. Lớn lên, cô gái lập gia đình sống bên
nhà chồng tại một khu xóm nhỏ gần cổng
thành. Một thời gian sau cô có con. Quỷ
Dạ-xoa biến thành một người bạn thân
đến thăm cô gái và hỏi người nhà:

- Bạn tôi đâu?

- Ở phòng trong, cô ấy vừa sinh hạ một đứa bé.

Da-xoa hớn hở hỏi tiếp:

- Con trai hay con gái vậy? Tôi muốn thăm chị ấy.

Rồi tất tả bước vào trong, giả vờ nhìn ngắm đứa bé và nhanh tay chộp lấy nhai

nuốt xong đi ra. Lần thứ hai, quỷ cũng
nuốt tươi con của người vợ trẻ như vậy.
Đến lần thứ ba, thấy bụng đã lớn cô vợ
trẻ thủ thỉ với chồng:

- Anh à, tại đây có một con quỷ Dạ-xoa
đã nuốt chết hai đứa con của chúng ta và
trốn thoát. Lần này tôi định trở về nhà để
sinh nở.

Lúc bấy giờ đến phiên quỷ Dạ-xoa đi kéo
nước (Da-xoa thay phiên nhau kéo nước
từ hồ Anottatta đổ lên nguồn, mãn hạn
bốn hay năm tháng chúng được thả về,
nếu không bị chết vì kiệt sức). Ngay khi
vừa được thả ra, quỷ Da-xoa liền chạy
đến gặp người vợ trẻ hỏi:

- Bạn tôi đâu rồi?

Người trong nhà đáp:

- Chị chẳng gặp cô ấy đâu. Có một con
quỷ Dạ-xoa đã ăn thịt những đứa con cô
ấy sinh ra trong nhà này. Vì vậy cô ấy đi
về nhà cha mẹ ruột rồi.

Quỷ lầm bầm:

- Dù có chạy đằng trời, nó cũng không thoát khỏi tay ta!

Nôn nóng vì thù hận, Dạ-xoa tức tốc đi vào thành.

Đến ngày lễ đặt tên, bà mẹ tắm rửa và đặt tên cho đứa bé xong, thưa với chồng:

- Ông à, bây giờ chúng ta hãy trở về nhà.

Cô vợ ẵm con đi bên cạnh chồng. Trên con đường băng ngang tinh xá, khi đến hồ nước của tinh xá, người vợ trẻ giao

con cho chồng và xuống hồ tắm. Cô tắm
xong, đến phiên chồng, và cô ngồi đợi
gần đó và cho con bú. Ngày lúc ấy quỷ
Dạ-xoa xuất hiện. Cô vợ trông thấy nhận
ra nó, lập tức la lên:

- Ông ơi! Đến đây mau! Con quỷ đây nè!

Sợ chồng đến không kịp, cô xoay người
đâm đầu chạy vào tinh xá. Lúc ấy đức
Đạo sư đang thuyết pháp giữa chúng hội.
Người vợ trẻ đặt con dưới chân Phật
thưa:

- Con xin cúng dường Ngài đứa bé này. Xin hãy cứu lấy nó!

Quỷ cũng rượt theo tới nơi. Thiên
thần Sumana khi đó đang trú tại hốc cửa
bên trên cổng tinh xá, liền ngăn quỷ Dạ-
xoa lại không cho vào. Đức Đạo sư bảo

Trưởng lão A-nan:

- A-nan, ngươi hãy ra gọi quỷ Dạ-xoa vào đây!

Trưởng lão y lệnh. Người vợ vừa thấy quỷ lo sợ, kêu lên thất thanh:

- Nó đó, thưa Thế Tôn.

Đức Đạo sư dạy:

- Hãy để nó vào. Đừng làm ồn!

Dạ-xoa bước vào, đứng trước Phật. Phật hỏi:

- Sao ngươi làm như vậy? Nếu không
gặp một vị Phật như Ta, ngươi sẽ ôm ấp
mối hận đến ngàn đời, không khác gì con
Rắn và con Cáo run rẩy giận dữ, như

Quạ và Cú. Sao ngươi lấy oán trả oán? Chỉ có tình thương mới dập tắt được hận thù.

Và đức Phật đọc Pháp Cú:

(5) Với hận diệt hận thù, Đời
này không có được, Không hận
diệt hận thù, Là định luật ngàn
thu.

Nghe dứt bài kệ, Dạ-xoa liền đắc quả Dự
lưu. Phật bảo người đàn bà đưa đứa bé
cho Dạ-xoa. Người đàn bà vẫn còn sợ,
không dám đưa. Nhưng sau khi Phật cho
biết là không cần phải đề phòng, bà ta
mới dám trao. Dạ-xoa nhận đứa bé trong
tay, ôm hôn âu yếm rồi trả lại cho mẹ nó,
xong bắt đầu khóc. Nghe Phật hỏi tại
sao, Dạ-xoa liền thưa:

- Thưa Thế Tôn! trước đây con hết sứ xoay sở mà chẳng đủ ăn. Giờ con không biết sẽ sống ra sao.

Phật an ủi Dạ-xoa, rồi quay sang người mẹ, Ngài dạy:

- Hãy cho Dạ-xoa ở trong nhà con và nuôi bằng loại cháo ngon nhất.

Người đàn bà vâng lện đưa Dạ-xoa về
nhà, cho ở trên cây kèo giữa và nuôi
bằng loại cháo ngon. Khi đến mùa đập
lúa, máy đập vọt lên vọt xuống, Dạ-xoa
sợ máy đập vào đầu nên nói với bạn
không thể ở đây thêm, và xin đi nơi
khác. Dạ-xoa lần lượt được cho ở trong
chòi để máy đập lúa, chỗ giếng nước, lò
bánh mì, kho phân, đống tro và cổng
làng, nhưng không chịu ở đâu hết, luôn
cằn nhằn: chỗ thì máy đập lúa nâng lên e

rằng chẻ đầu ra làm hai, chỗ thì tụi nhóc
tiểu bậy, chỗ thì đàn chó nằm dài, hoặc
bầy trẻ phóng uế, có khi liệng rác, chỗ thì
trai làng đến xem bói. Vì thế cô ta đưa
Dạ-xoa về một nơi yên tĩnh ngoài làng,
mỗi ngày đều mang cháo ngon đến cho
ăn.

Một hôm Dạ-xoa nói với bạn mình:

- Năm nay trời sẽ mưa nhiều, nên trồng lúa ở nơi khô ráo.

Có khi Dạ-xoa cho biết:

- Năm nay hạn hán, nên trồng lúa nơi ẩm thấp.

Lúa của người khác bị hư vì lúc úng lúc hạn, nhưng lúa của người đàn bà trẻ thì bội thu. Dân làng ngạc nhiên đến hỏi cô:

- Này chị, lúa của chị chẳng bị úng, chẳng bị hạn. Chị làm mùa dường như biết trước thời tiết. Phải vậy không?

Cô ta đáp:

- Tôi có người bạn là Dạ-xoa cho tôi biết
trước sự thay đổi thời tiết, và tôi trồng
lúa trên đất cao hay đất thấp tùy theo sự
chỉ dẫn của chị ấy. Các bạn không thấy
sao, ngày nào tôi cũng mang cháo ngon
và các loại thức ăn đến cho chị ấy. Nếu
các bạn làm như tôi cũng sẽ được trúng
mùa.

Dân làng lập tức tôn vinh Dạ-xoa. Và từ
đó Dạ-xoa chăm sóc mùa màng cho mọi
người, nhận được nhiều quà biếu và
được nhiều người tôn kính. Dạ-xoa tạo
nên thông lệ bữa ăn tám món, còn được
duy trì mãi đến nay.

5. Những Vị Tỳ Kheo Hay Cãi Cọ Ở Xứ Câu Thâm (Kosambi)

Và người khác không biết...

Đức Phật thuyết bài pháp này cho các Tỳ-kheo ở Kosambi khi Ngài ngụ tại Kỳ Viên.

5A. Các Tỳ Kheo Cãi Nhau

Tại Kosambi, trong tinh xá Ghosita có
hai Tỳ-kheo trú ngụ, một vị là luật sư, vị
kia là pháp sư, mỗi vị dẫn đầu năm trăm
tăng. Một hôm, vị pháp sư sau khi tắm
xong đã chừa lại một ít nước trong bồn
tắm và đi ra. Kế đó, vị luật sư đi vào thấy
nước dư, lúc trở ra ngoài ông hỏi bạn:

- Này huynh, có phải huynh đã chừa nước lại không?

Vị pháp sư đáp:

- Vâng, huynh ạ!

- Nhưng huynh không biết là đã phạm lỗi sao?

- Thật ra tôi không biết.

-Này huynh, đó là một lỗi.

- Như thế, tôi sẽ sám hối về lỗi ấy.

- Dĩ nhiên, này huynh! Nếu huynh không cố ý làm, vô tâm thì không gọi là lỗi.

Nghe vị luật sư bảo thế, vị pháp sư yên trí xem như không có lỗi. Ấy thế mà vị luật sư lại nói với học chúng của mình:

- Vị pháp sư dù đã phạm lỗi vẫn không thấy lỗi.

Và nhóm học chúng này khi gặp nhóm học chúng của vị pháp sư liền kháo nhau:

- Thầy của các anh đã phạm lỗi mà không nhận lỗi.

Học chúng của vị pháp sư về kể lại với thầy mình. Vị pháp sư nghe qua liền đáp:

- Vị luật sư này trước đó đã nói là không lỗi, bây giờ nói có lỗi. Ông ta là người dối trá.

Học chúng của hai bên gặp nhau, rồi lời qua tiếng lại:

- Thầy của các huynh là người dối trá!

Họ tranh cãi nhau. Và vị luật sư thừa cơ
hội tuyên án tẩn xuất vị pháp sư vì đã
không nhận lỗi. Từ đó, ngay đến những
thí chủ cúng dường cho họ cũng chia làm
hai phe, ngay cả những cô ni được họ
dạy, cả thiện thần hộ pháp, bạn bè và
những người thân tín, chư thiên trên trời,
lan đến Phạm thiên đều như thế. Mọi
người, ngay cả những người chưa quy y
cũng chia làm hai phe. Sự tranh cãi lan
rộng từ trời Tứ thiên vương cho đến trời
Đế Thích.

Đến mức độ thì có một Tỳ-Kheo tới gần
thế Tôn thưa kể tự sự: "Những người
tuyên án tẩn xuất thì giữ quan điểm rằng
pháp sư bị tẩn xuất là đúng luật, ngược
lại những người bênh vực thì cho rằng
trái luật, và tụ họp lại để ủng hộ pháp sư
mặc dù những người tuyên bố tẩn xuất
cấm họ làm như vậy". Đã hai lần Thế

Tôn nhắn hai bên Tỳ-Kheo hãy đoàn kết, và đều nhận được câu trả lời:

- Bạch Thế Tôn! Họ không chịu đoàn kết.

Lần thứ ba, Thế Tôn bảo:

- Tăng đoàn đã bị chia rẽ!

Nói xong, Phật đến chỗ các Tỳ-kheo và
chỉ cho nhóm vị Tỳ-kheo luật sư, người
tuyên bố tẩn xuất, sự sai lầm trong quyết
định ấy, và đối với nhóm vị Tỳ-kheo
pháp sư, người không nhận lỗi, Ngài
cũng chỉ sự sai lầm trong hành động ấy.
Một lần nữa, Phật bắt các Tỳ-kheo kiết
trai và khiến họ hành sám ngay tại chỗ,
trong khu vực giới hạn. Ngài đặt luật cho
các Tỳ-kheo, nếu gây gỗ trong phòng ăn
hoặc các nơi khác, họ bắt buộc phải ngồi

chỗ riêng biệt trong trai đường.

Nhưng các Tỳ-kheo vẫn không ngừng gây nhau, đức Phật lại đi đến nơi và khuyên răn:

- Đủ rồi, các Tỳ-kheo! Đừng gây gỗ nữa!
Gây gỗ, đấu tranh, tranh chấp, tranh cãi,
mọi thứ này đều nguy hại. Bởi lẽ vì tranh
cãi một con chim bé bỏng cũng làm một
con voi quý phải chết.

Và đức Phật kể chuyện Bổn Sanh "Con Chim Nhỏ". Ngài dạy tiếp:

- Các Tỳ-kheo, hãy đoàn kết! Hãy dừng tranh cãi, vì sự tranh cãi mà hàng ngàn con chim nhỏ đã mất mạng.

Và Ngài kể chuyện Bổn Sanh "Những Con Chim". Nhưng dù vậy họ vẫn không

nghe lời Phật, và một ngoại đạo muốn Phật bớt phiền nhiễu, thưa rằng:

- Bạch Ngài, đấng Thế Tôn, đấng Pháp
Vương! Hãy ở nhà! Đấng Thế Tôn! Ngài
hãy sống một đời vô sự và tự tại ở cõi
này. Chúng con có gây gỗ, đấu tranh,
tranh chấp, tranh cãi nhau mới làm sáng
tỏ ai phải ai trái.

Liền đó, đức Phật kể chuyện Bổn Sanh
như sau: "Có một lần, này các Tỳ-kheo,
Phạm-ma-đạt trị vì Ba-la-nại, là vua
xứ Kàsi. Phạm-ma-đạt gây chiến với vua D
Kosala, đánh chiếm vương quốc và giết
vua khi đang cãi trang. Con trai
của Dìghati là hoàng tử Dìghàvu, mặc dù
biết rằng Phạm-ma-đạt là kẻ giết cha
mình, vẫn tha mạng kẻ thù. Do đó họ
sống hòa bình với nhau".

Và Ngài huấn thị các Tỳ-kheo:

- Này các Tỳ-kheo, lòng kiên nhẫn và tư
cách phong nhã của những ông vua hay
sử dụng dao gậy cao đẹp thế đó. Tỳ-
kheo, các ông là những kẻ xuất gia được
giáo huấn bằng Pháp và Luật chu đáo
như thế, phải làm sao chiếu sáng thế gian
hơn với lòng kiên nhẫn và tư cách cao
nhã của các ông chứ.

Dù đã được khuyên nhủ như thế, các Tỳ-
kheo vẫn không đoàn kết theo lời Phật.
Không vui vì phải sống trong cảnh ồn
náo, không thoải mái vì bị quấy rầy, hơn
nữa các Tỳ-kheo này không đếm xỉa đến
lời Phật dạy, nên Thế Tôn quyết định
sống độc cư tránh xa đám người chộn
rộn. Sau khi đi khất thực ở Câu-thâm,
không từ giã Tăng đoàn, đức Phật đắc y,
ôm bát, một mình đi đến Bàlaka, chỗ bán

muối, tại đây Ngài thuyết pháp cho
Trưởng lão Bhagu về đời sống độc cư.
Rồi Ngài đến Đông Trúc Lộc Giã, và
thuyết pháp cho ba chàng trai gia thế về
hạnh phúc an lành của sự hòa hợp. Và từ
đó, Ngài đến Pàrileyyaka. Ở đó, dưới
gốc cây Sala đẹp đẽ, trong rừng Bảo Hộ,
đức Thế Tôn đã trải qua một mùa hạ an
vui, có voi Pàrileyyaka phục vụ.

Khi nhóm cư sĩ ở Câu-thâm đến tinh xá và không gặp đấng Đạo sư, họ hỏi các Tỳ-kheo:

- Thưa chư Tôn giả, đấng Đạo sư đi đâu?

Các Tỳ-kheo đáp:

- Vào rừng Pàrileyyaka.

- Tại sao thế?

- Ngài cố gắng hòa hợp chúng tôi, nhưng chúng tôi không hòa hợp được.

- Này chư Tôn giả, có phải các vị, sau
khi được chấp nhận là Tỳ-kheo dưới sự
lãnh đạo của Đạo sư, lại cãi lời Ngài lúc
Ngài yêu cầu các vị hòa hợp?

- Đúng thế, đạo hữu.

Rồi có người nói tiếp:

- Những vị Tỳ-kheo này, sau khi được
thu nhận làm Tỳ-kheo dưới sự lãnh đạo
của Đạo sư, lại không muốn hàn gắn
những rạn nứt theo lời yêu cần của Ngài.
Đây hoàn toàn do lỗi của họ mà chúng ta
không được gặp Phật. Đối với những Tỳ-
kheo này, chúng ta nhất quyết sẽ không
mời ngồi và cũng không bao giờ kính lễ
hoặc cúng dường nữa.

Và từ đó họ không thèm cúng kính các
Tỳ-kheo nữa. Hậu quả là các Tỳ-kheo bị
thiếu vật thực và gần chết đói, nên chỉ
sau vài ngày các Tỳ-kheo đã biết phục
thiện. Rồi họ sám hối nhau, xin được tha
thứ. Họ bảo các cư sĩ:

- Đạo hữu! Chúng tôi đã hòa hợp. Xin đối với chúng tôi như xưa.

- Thưa chư Tôn giả, các vị xin sám hối với đức Thế Tôn chưa?

- Chưa, đạo hữu.

- Vậy thì hãy xin sám hối Thế Tôn. Và ngay khi được Phật tha lỗi, chúng tôi sẽ trở lại với các vị như trước.

Nhưng vì đang giữa mùa an cư, các Tỳ- kheo không thể đến gặp Phật, và họ kiết

hạ trong sự thiếu thốn, trong khi Phật thì
an vui, được voi hầu hạ. Con voi này là
voi đầu đàn đã rời bầy và vào rừng với lý
do độc nhất là muốn được an vui. Nó
nói:

5B. Đức Phật, Voi và Khỉ.

- Tôi sống ở đây bị voi cái, voi con, voi
trẻ làm phiền nhiễu. Đầu ngọn cỏ tôi
thường ăn bị chúng nhai nát, chúng ăn
hết nhánh cây này đến nhánh nọ khi tôi
vừa bẻ xuống, chúng quấy đục nước tôi
uống. Khi tôi xuống nước và lên bờ, voi
cái đến cọ xát vào thân tôi. Có lẽ tôi nên
rời đàn và sống một mình.

Rồi con voi đầu đàn bỏ bầy, đến
gần Pàerileyyaka, vào rừng Bảo Hộ,
dưới gốc cây Sala đẹp đẽ, ngay nơi Thế
Tôn ngụ, thân cận với Ngài. Đến trước

Thế Tôn, nó đảnh lễ Ngài, rồi nhìn quanh
quất tìm chổi, không thấy chổi, nó bèn
đạp cây Sala phía dưới và dùng vòi quật
phía trên cho ngã xuống rồi lấy một
nhánh cây quét đất. Sau đó, nó lấy vòi
quấn bình nước mang đi lấy nước. Vài
khi cần đến nước nóng, nó nấu nước
nóng (Sao có thể được chứ?). Đầu tiên
nó dùng vòi kéo dùi lửa cho bật lửa ra và
nhen củi chà vào. Nó nhóm lửa như thế
và nung những hòn đá nhỏ rồi dùng một
cây gậy lăn vào một lõm đá (có nước).
Xong nó hạ vòi xem nước đủ nóng chưa,
rồi đến cúi đầu trước Phật. Thấy voi đến,
đức Phật hỏi:

- Nước nóng chưa, Pàrileyyaka?

Và phật đến đó tắm. Sau đó voi dâng Phật những loại trái cây rừng.

Đến giờ Phật vào làng khất thực, voi lấy
y bát của Phật đặt lên đỉnh đầu và đi theo
Ngài. Đến ven làng, Phật bảo voi đưa trả
y bát:

- Pàrileyyaka! Chú không đi xa hơn được! Hãy giao y bát cho Ta.

Phật vào làng và voi đứng đó đợi Ngài
trở lại, tiến tới đón Ngài, để y bát lên đầu
như lúc trước và đem về chỗ Phật ngụ,
hầu hạ Ngài như thường lệ rồi quạt hầu
Phật với một nhánh cây. Ban đêm, để
ngừa thú dữ, nó dùng vòi nắm một cây
gậy lớn tự nhủ: "Ta sẽ bảo hộ Phật". Và
đi tới lui trong khu rừng cho tới khi mặt
trời mọc. (Từ đó khu rừng được gọi là
rừng Bảo Hộ). Buổi sáng, mặt trời lên,
voi lấy nước cho Phật rửa mặt, và theo
cách như đã nói trên, nó làm tròn mọi
bổn phận khác.

Bấy giờ, một con khỉ thấy cử chỉ và hành
động mỗi ngày của voi, làm những bổn
phận nhỏ nhặt hầu Phật, bèn phát tâm sẽ
làm giống như vậy. Một hôm, trong lúc
chạy nhảy tình cờ nó gặp một tổ mật trên
cây không có ong. Nó bẻ cành cây
xuống, cầm tổ mật còn nguyên trên cành
cây, hái một lá chuối, đặt tổ ong trên lá
và mang dâng Phật. Đức Phật nhận lấy.
Khỉ trố mắt xem Phật có dùng không và
ngạc nhiên thấy Phật không ăn. Khỉ thắc
mắc không biết có chuyện gì đây, bèn lật
qua lật lại tổ ong, vừa xem xét cẩn thận,
và khám phá có vài trứng sâu. Nhẹ nhàng
lấy trứng sâu ra, khỉ lại dâng tổ mật lên
Phật và Ngài hoan hỷ độ. Khỉ vui sướng
chuyền từ cành này sang cành khác và
nhảy nhót hân hoan vô kể. Nhưng đâu
ngờ những nhánh cây khỉ vừa nắm và
đạp lên bỗng gẫy lìa. Khỉ rơi xuống một
cọc cây, bị đâm xuyên người và chết tức

khắc. Vì đặt niềm tin trọn vẹn vào Phật,
nó được tái sinh vào cõi trời Ba mươi ba,
trong một cung điện bằng vàng cao ba
mươi dặm với một đoàn gồm một ngàn
thiên nữ hầu cận.

Cả vùng Diêm-phù-đề đều biết rằng đức
Phật đang ngụ trong rừng Bảo Hộ, được
voi đầu đàn phụng sự. Từ thành Xá-vệ,
ông Cấp Cô Độc và bà Tỳ-xá-khư - một
tín nữ lỗi lạc - cùng một số nhân vật
tiếng tăm khác đã gởi lời thỉnh nguyện
đến ngài A-nan xin được đặc ân gặp đức
Thế Tôn. Năm trăm Tỳ-kheo ngụ ở ngoài
thành mãn mùa an cư cũng thỉnh cầu
được nghe pháp từ kim khẩu Thế Tôn lâu
nay vắng tiếng.

Trưởng lão A-nan bèn hướng dẫn các Tỳ- kheo đến rừng Bảo Hộ. Với đức tính chu đáo của một thị giả, Ngài không dám đến

gặp Phật với đám đông Tỳ-kheo vì biết
Như Lai đã độc cư suốt ba tháng. Vì thế,
Ngài để các Tỳ-kheo chờ ở bên ngoài và
một mình đi đến gặp Phật. Khi
voi Pàrileyyaka thấy Trưởng lão, nó
quấn gậy xông tới. Đức Phật quay nhìn
và bảo voi:

- Trở lại! Pàrileyyaka! Đừng rượt ông ta. Đó là thị giả của Như Lai.

Voi lập tức ném gậy đi và thỉnh Trưởng
lão đưa y bát, Trưởng lão từ chối. Voi
thầm nghĩ nếu ông ta biết luật sẽ không
đặt pháp cụ của mình trên tảng đá Phật
thường ngồi. Voi đã quá lo xa vì Trưởng
lão A-nan đã đặt y bát trên đất (những
người biết luật không bao giờ đặt pháp
cụ cá nhân lên chỗ ngồi hoặc giường của
bậc tôn túc). Rồi Trưởng lão đảnh lễ
Phật, ngồi xuống một bên. Phật hỏi:

- Ông đến một mình thôi sao?

- Bạch Thế Tôn, con đến với năm trăm Tỳ-kheo.

- Họ ở đâu?

- Con chưa hiểu ý Phật thế nào, nên để họ đứng ngoài và vào đây một mình.

- Bảo họ vào!

Trưởng lão y lời. Đức Phật đáp lại lời chào hỏi của các Tỳ-kheo một cách thân tình. Các Tỳ-kheo thưa:

- Bạch Thế Tôn, Ngài là một vị Phật quý
phái, một ông hoàng mảnh mai. Chắc
Ngài đã chịu đựng nhiều gian khổ, đứng
và ngồi ở đây một mình suốt ba tháng
trời. Dĩ nhiên không có ai hầu Phật

những việc chánh và phụ, không có ai dâng nước rửa mặt hay làm mọi việc khác cho Ngài.

Đức Phật trả lời:

- Này các Tỳ-kheo! Voi Pàrileyyaka đã
làm hết những việc ấy cho Ta. Nếu ai có
được bạn đồng hành như nó thì cuộc
sống độc cư tốt đẹp. Nếu như không có
được, thì cuộc sống độc cư vẫn tốt đẹp
hơn.

Nói xong, Thế Tôn đọc ba câu Pháp Cú sau trong phẩm Voi:

Nếu được bạn hiền trí Đáng
sống chung, hạnh lành, Nhiếp
phục mọi hiểm nguy, Hoan hỷ
sống chánh niệm.

Không gặp bạn hiền trí, Đáng
sống chung, hạnh lành, Như
vua bỏ nước bại, Hãy sống
riêng cô độc, Như voi sống
rừng voi.

Tốt hơn sống một mình, Không
người ngu kết bạn, Độc thân,
không ác hạnh, Sống vô tư, vô
lự, Như voi sống rừng voi.

Ngay khi Thế Tôn kết thúc bài kệ, năm trăm Tỳ-kheo đắc quả A-la-hán.

Trưởng lão A-nan bèn đưa lời thỉnh cầu của ông Cấp Cô Độc và những người khác.

- Bạch Phật, năm mươi triệu thánh đệ tử do Cấp Cô Độc dẫn đầu mong mỏi Phật

trở về.

Phật chuẩn y:

- Tốt lắm! Hãy mang y bát.

Và Phật đi ra khỏi rừng. Voi thấy thế liền
đến và đứng chéo chân giữa đường. Các
Tỳ-kheo thấy lạ nên hỏi, và được Phật
đáp:

- Này các Tỳ-kheo, nó muốn cúng dường
các ông. Lâu nay nó đã phục vụ Ta,
không nên làm tổn thương tình cảm của
nó, hãy trở lại các Tỳ-kheo!

Phật và các Tỳ-kheo trở lại. Voi vào rừng
hái lượm chuối và những trái cây khác
gom lại, và ngày hôm sau dâng lên các
Tỳ-kheo. Năm trăm Tỳ-kheo không thể
nào dùng hết. Thọ thực xong đức Phật

ôm y bát đi ra khỏi rừng. Voi lại xen vào
giữa các Tỳ-kheo và đứng chéo chân
trước Phật. Các Tỳ-kheo không thể đoán
được ý nghĩa, liền hỏi Phật và được trả
lời: - Các Tỳ-kheo! Sau khi chào từ giã
các ông nó muốn Ta trở lại.

Và hướng về voi, Phật bảo:

- Này Pàrileyyaka! Ta sẽ đi bây giờ,
không trở lại nữa! Trong kiếp này, ngươi
không có hy vọng vào được các tầng
thiền, hay đạt đến trí tuệ, hay chứng
Thánh quả. Hãy dừng lại!

Voi nghe Thế Tôn nói rút vòi vào miệng,
từ từ lùi ra sau, vừa đi vừa khóc (nếu nó
thỉnh được Phật ở lại, nó sẽ săn sóc Phật
như trước đây cho đến hết đời). Đức Thế
Tôn tiếp tục đi, đến ven làng Ngài dừng
lại bảo voi:

- Pàrileyyaka! Đi xa hơn nữa ngươi sẽ không được an thân. Dân cư rất nguy hiểm cho ngươi. Hãy dừng lại!

Voi dừng lại nơi đó và khóc. Đức Phật
bước đi, và khi vừa khuất tầm mắt, voi
vỡ tim và chết. Vì đặt hết niềm tin vào
Như Lai, voi được tái sinh vào cõi trời ba
mươi ba, trong một cung điện bằng vàng
lớn ba mươi dặm, có ngàn thiên nữ hầu
cận. Voi tên là trời Pàrileyyaka.

Dọc đường, Phật ghé vào Kỳ Viên. Các
Tỳ-kheo xứ Câu-thâm nghe Phật về Xá-
vệ liền đến sám hối. Vua Kosala nghe tin
cũng đến chỗ Phật và thưa:

- Bạch Thế Tôn, con sẽ không cho các Tỳ-kheo này vào nước con.

Phật khuyên ngăn vua:

- Đại vương, những Tỳ-kheo này là
người tốt, chỉ vì họ tranh cãi lẫn nhau
nên không vâng lời Ta. Giờ đây họ đến
để sám hối. Hãy cho họ vào, đại vương!.

Ông Cấp Cô Độc cũng bạch với Phật là
không cho các Tỳ-kheo xứ Câu-thâm vào
tinh xá. Nhưng Phật không đồng ý và
ông ta đành im lặng. Bấy giờ, các Tỳ-
kheo ấy đến Xá-vệ. Thế Tôn ra lệnh
chuẩn bị chỗ ở riêng biệt cho họ. Những
Tỳ-kheo khác không đứng hay ngồi
chung với họ, lần lượt từng người đến
hỏi Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn! Những Tỳ-kheo xứ Câu-thâm hay tranh cãi đang ở đâu?

Thế Tôn chỉ họ và nói:

- Họ đó! Họ đó!

Những Tỳ-kheo từng người chỉ về phía
họ và bàn tán với nhau đến nỗi họ xấu hổ
không dám ngẩng đầu lên. Rồi họ gieo
mình dưới chân Phật xin sám hối. Phật
dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Tội lỗi các ông đã
phạm nặng nề biết bao! Sau khi được
nhận làm Tỳ-kheo dưới sự lãnh đạo của
một vị Phật, lại cãi lời mặc dù Ta đã cố
khuyên giải đủ điều. Ngay cả bậc trí giả
vẫn nghe kỹ lời dạy bảo của cha mẹ
trước khi chết. Họ không dám cãi lời khi
cha mẹ từ giã cuộc đời, và sau đó họ
được giao quyền lãnh đạo cả hai vương
quốc.

Rồi đức Phật lặp lại chuyện Bổn Sanh Kosambika một lần nữa, và kết luận:

- Này các Tỳ-kheo! Hoàng tử Dìghavu,
ngay khi cha mẹ mất mạng, ông vẫn
không dám cãi lời dạy bảo, sau đó ông
cưới con gái của vua Phạm-ma-đạt rồi trị
vì cả hai vương quốc Kàsi và Kosala.
Còn các ông vì không vâng lời Ta nên đã
phạm lỗi nặng.

Và đức Phật nói câu Pháp Cú:

(6) Và người khác không biết,
Chúng ta đây bị bại. Chỗ ấy ai
hiểu được, Tranh luận được
lắng êm.

Nghe xong Pháp Cú này, các Tỳ-kheo ở đó liền đắc quả Dự lưu.

6. Kala Anh và Kala Em

Ai sống nhìn tịnh tướng...

Câu Pháp Cú này được đức Phật nói khi
ngụ gần thành phố Setavya, dành
cho Kàla em và Kàla anh, tức Tiểu Hắc
(Culla Kàla) và Đại Hắc (Mahà Kàla).

Tiểu Hắc, Trung Hắc (Majjihima Kàla)
và Đại Hắc là ba gia chủ anh em sống
ở Setavya. Tiểu Hắc và Đại Hắc, tức
người em út và người anh cả, thường đi
qua xứ khác với một đoàn năm trăm xe
bò chở đầy đồ gia dụng để bán, còn
Trung Hắc thì ở nhà bán hàng hóa do họ
mang về.

Có một dịp, hai anh em mang đủ loại
hàng hóa trên năm trăm xe bò rời khỏi
Vệ-xá. Giữa đường Xá-vệ và Kỳ Viên họ
dừng lại, tháo yên cương các xe. Chiều
xuống, Đại Hắc thấy các Phật tử ở Xá-vệ

cầm hoa hương lũ lượt đi về hướng tinh
xá. Ông tò mò bèn chận một người lại để
hỏi thăm. Được biết họ đi nghe pháp,
ông cũng đồng tình muốn đi. Dặn dò cậu
em để ý coi chừng đoàn xe, ông ra đi.

Đến tinh xá, ông đảnh lễ Như Lai rồi
ngồi xuống bên vòng ngoài hội chúng.
Hôm ấy, Phật thuyết nhiều bài pháp tuần
tự theo căn cơ của Đại Hắc; Ngài nhấn
mạnh về khổ uẩn với những kinh nói về
tội lỗi, sự điên đảo cùng sự nguy hiểm
của dục lạc.

Đại Hắc nghe pháp xong, trong lòng băn
khoăn: "Ai cũng phải rời bỏ mọi vật sở
hữu khi qua đời, sang bên kia thế giới sẽ
không có tài sản hay thân quyến nào đi
theo được, vậy tại sao ta lại sống đời thế
tục?". Và ông phát tâm xuất gia.

Ông xin Phật gia nhập Tăng đoàn. Phật hỏi:

- Ông có còn thân quyến phải xin phép không?

- Con có một đứa em, bạch Thế Tôn!

- Hãy hỏi ý hắn!

- Vâng, bạch Thế Tôn!

Rồi Đại Hắc đến gặp Tiểu Hắc, bảo em hãy nhận hết tài sản.

Tiểu Hắc ngạc nhiên không hiểu tại sao,
và khi biết được ý định xuất gia theo
Phật của anh, không tránh khỏi bàng
hoàng. Ông tìm đủ cách thuyết phục anh
từ bỏ ý định xuất gia, nhưng vô hiệu.
Cuối cùng Tiểu Hắc đành tùy thuận.

Đại Hắc ra đi theo Phật và trở thành Tỳ-
kheo. Và thật lạ lùng, Tiểu Hắc cũng
xuất gia theo anh, nhưng với một ý định
khác hẳn, tức là chỉ đi tu một thời gian
rồi sẽ hoàn tục, và lúc đó sẽ kéo ông anh
theo.

Ít lâu sau, mãn hạn tập sự, Đại Hắc đến chỗ Phật thưa thỉnh:

- Bạch Thế Tôn, có bao nhiêu bổn phận tu tập trong giáo pháp?

Đức Phật cho biết là có hai, pháp học và pháp thiền. Đại Hắc thưa tiếp:

- Bạch Thế Tôn, con xuất gia khi đã lớn tuổi, con không thể làm tròn pháp học. Nhưng con có thể vâng giữ pháp thiền.

Và ông được Phật chỉ dạy chuyên tu

hạnh thanh tịnh bằng cách đến bãi thiêu để tu, nhắm đến quả vị A-la-hán.

Cuối thời thiền quán đầu hôm, khi mọi
người đều ngủ, ông đến bãi thiêu xác.
Hừng đông, khi chưa ai thức dậy, ông trở
về tinh xá. Bấy giờ, người giữ bãi thiêu
là một phụ nữ tên là Kàlì, có trách nhiệm
hỏa thiêu xác chết. Thấy Trưởng lão này
cứ đứng lên, ngồi xuống và bước quanh,
bà không khỏi thắc mắc và muốn tìm cho
ra xem người đó là ai. Nhưng bà không
biết được gì về Trưởng lão, nên một đêm
bà thắp đèn trong chòi ở bãi thiêu, cùng
con trai con gái núp vào một góc rình
xem. Khi thấy Trưởng lão đến, bà tới gần
đảnh lễ, hỏi:

- Thưa Tôn giả, bậc Tỳ-kheo tôn quý lại ở đây sao?

- Đúng vậy, bà chị.

- Thưa Tôn giả, ai đến ở bãi thiêu này cần phải chấp hành một số điều lệ.

Thay vì nói "Chị nghĩ rằng tôi phải vâng theo điều lệ của chị sao?" Trưởng lão lại nói:

- Tôi phải làm gì, đạo hữu?

- Thưa Tôn giả, người đến ở bãi thiêu bắt
buộc phải thông báo trước cho người giữ
bãi, với Trưởng lão Thượng thủ của tinh
xá và với thôn trưởng.

- Sao vậy?

- Những tên trộm, khi bị chủ nhân truy nã thường chạy trốn vào bãi thiêu và bỏ tang vật lại đây. Rồi chủ nhân mất của

đến đe dọa và gây hại cho người cư ngụ
nơi này. Nhưng nếu nhà cầm quyền được
báo tin một cách chính đáng, thì sẽ tránh
khỏi phiền phức bằng cách xác nhận vị
Tỳ-kheo tôn quý đã cư ngụ ở đây một
thời gian.. Ông ta không phải là kẻ trộm.
Vì vậy, Ngài bắt buộc phải cho nhà cầm
quyền biết ý định của Ngài.Đại Hắc hỏi
tiếp:

- Tôi còn phải làm gì nữa?

- Thưa Tôn giả, khi nào Ngài còn ở trong
bãi thiêu thì Ngài phải kiêng ăn cá, thịt,
mè, bột, dầu và mật. Ngài không được
ngủ ngày, không được hôn trầm. Ngài
phải sống tinh tấn cao độ, sử dụng hết
năng lực ý chí, tránh nói hai lưỡi, dối trá.
Chiều tối khi mọi người đã ngủ, Ngài
phải rời tinh xá đến đây. Hừng đông,
trước khi mọi người thức dậy, Ngài phải

trở về.

Thưa Tôn giả, trường hợp Ngài ngụ
trong bãi thiêu này và đạt được cứu cánh
đạo quả, và nếu có người mang xác đến
vứt đi, tôi sẽ đặt xác trên giàn hỏa và
cúng lễ như thường lệ với hương hoa,
làm đúng theo nghi thức thiêu xác.
Nhưng nếu Ngài không đạt đạo, tôi sẽ
châm lửa trên giàn hỏa, kéo xác chết với
một cây cọc để ở ngoài giàn hỏa, chặt
từng khúc bằng rìu rồi ném vào lửa thiêu
hết.

- Tốt lắm, bà chị. Nhưng trường hợp chị
thấy một tử thi có thể làm đề mục thích
hợp cho tôi thiền quán về sắc tướng, xin
mở lòng tốt cho tôi biết.

- Vâng, tôi xin hứa.

Theo đúng ý nguyện, Trưởng lão Đại
Hắc thiền quán trong bãi thiêu. Còn
Trưởng lão Tiểu Hắc thì bận rộn, lăng
xăng vì luôn luôn nghĩ đến đời sống gia
đình, nhớ con, nhớ vợ, cứ nghĩ là anh
mình đã dấn thân vào một việc làm hết
sức khó khăn.

Bấy giờ, có một phụ nữ trẻ con nhà thế
gia vọng tộc bị bệnh và chết vào chiều
hôm ấy, nhan sắc còn mặn mà. Thân
quyến và bạn bè đưa xác cô vào bãi thiêu
với củi, dầu và những món cần thiết
khác. Họ nói với người giữ bãi hãy thiêu
xác này.

Rồi họ thanh toán giá cả, giao tử thi và ra
về. Người giữ bãi cơiû y phục cô gái, chú
ý đến thân thể đẹp đẽ vàng chói, chợt
thân này thích hợp làm đề mục thiền
quán cho Tôn giả. Rồi bà đến chỗ

Trưởng lão thưa cho biết và thỉnh Ngài
đến. Trưởng lão đến nơi, yêu cầu bỏ áo
che thân tử thi và đứng quán sát từ chân
tơ kẽ tóc. Ngài dặn bà giữ bãi hãy ném
tấm thân vàng chói đẹp đẽ này vào lửa,
và khi ngọn lửa cháy bén, cho Ngài hay.
Xong Ngài về chỗ riêng của mình và
ngồi xuống. Người gác làm theo lời dặn
rồi đến báo. Trưởng lão đến lò thiêu và
quán sát tử thi. Chỗ thịt bị lửa táp, da của
cô gái giống da con bò vằn vện, bàn chân
lòi ra và thòng xuống, bàn tay co quắp,
trán bị lột da. Trưởng lão nghĩ thầm: "Ai
nhìn thấy thân này bây giờ mà không bỏ
hết những lời tán tụng, một thi thể đã
thối rữa, đã hoại diệt". Và Ngài về chỗ
riêng của mình ngồi xuống, nhận thức rõ
ràng về Hoại và Diệt:

Các hành vô thường, Là pháp

sanh diệt. Sanh diệt diệt rồi, Tịch diệt là vui.

Đọc Pháp Cú này xong, Đại Hắc khai mở Minh-sát-tuệ và đắc quả A-la-hán cùng các thần thông.

Khi Trưởng lão Đại Hắc đắc quả A-la-
hán, đấng Đạo sư đang du hành với
chúng Tỳ-kheo vây quanh. Ngài
đến Setavya và vào rừng Simsapà.
Những bà vợ của Tiểu Hắc nghe tin đức
Phật đã đến đều mưu toan giành lại
chồng mình. Họ sai người đi thỉnh Phật.
Trong khi chờ đợi Phật đến, theo lệ
thường họ phải sửa soạn chỗ ngồi không
hạn chế, và để đảm bảo sự sắp xếp được
chu đáo, một Tỳ-kheo được phái đến
trước, chuẩn bị Phật tòa đặt ở giữa, bên
phải là chỗ ngồi của Trưởng lão Xá-lợi-
phất, bên trái là Trưởng lão Mục-kiền-

liên, và kế đó ở hai bên phải xếp đặt chỗ
cho chúng Tỳ-kheo. Do đó, Trưởng lão
Đại Hắc là người có trách nhiệm giữ y
bát của chúng Tăng, gọi Tiểu Hắc lại
bảo:

- Ông hãy đến trước và điều khiển việc xếp chỗ ngồi.

Ngày từ lúc gặp lại Tiểu Hắc, các phu
nhân giễu cợt ông. Họ đặt những tòa thấp
ở phía đầu cho chúng Trưởng lão ngồi và
tòa cao cho các tân Tỳ-kheo ngồi. Tiểu
Hắc dặn họ sửa đổi lại:

- Đừng có đặt như thế, đừng để tòa thấp ở trên và tòa cao ở dưới.

Nhưng mấy bà không muốn nghe lời ông, họ còn hùng hổ:

- Ông đi tới đi lui làm gì ở đây? Ông lấy
quyền gì ra lệnh xếp chỗ? Ông đã bỏ ai
đi tu? Ai xuất gia cho ông? Ông đến đây
để làm gì?

Nhạo báng ông hết lời rồi, họ xé toạc y
thượng và hạ của ông, khoác bộ đồ trắng
thế tục vào, đặt một vòng hoa lên đầu và
đẩy ông ra ngoài, tặng thêm một câu:

- Hãy đi mà tìm Phật, để chúng tôi sẽ xếp đặt chỗ ngồi!

Vào thời đó, những người mới thọ Tỳ-
kheo trong thời gian ngắn, chưa từng an
cư kiết hạ, nếu hoàn tục thì không có gì
phải xấu hổ. Do đó Tiểu Hắc không
phiền hà gì về y phục của mình. Ông đến
đảnh lễ Phật và thỉnh Phật cùng Tăng
đoàn của Phật xong về nhà.

Khi đức Phật và chư Tăng thọ trai xong,
các bà vợ của Đại Hắc thấy vậy cũng
toan tính giành lại chồng. Thế là họ lại
thỉnh đức Phật vào ngày sau. Nhưng lần
này một Tỳ-kheo lại được phái đến sắp
xếp chỗ ngồi, và như thế các bà vợ của
Đại Hắc mất cơ hội gây phiền toái cho
Ngài. Dọn xong chỗ ngồi cho chúng
Tăng, các bà dâng thực phẩm. Những vị
tăng muốn thọ thực ngồi xuống và độ
ngọ, những vị tăng muốn ra ngoài đứng
lên và đi ra. Đức Phật ngồi xuống và thọ
thực. Đợi Ngài thọ thực xong, các bà vợ
liền thưa:

- Bạch Thế Tôn! Ngài Đại Hắc sẽ hồi hướng công đức rồi trở về sau, thỉnh Thế Tôn về trước.

Phật chuẩn y:

- Tốt lắm!

Phật về đến cổng làng, chúng Tăng bất bình nói với nhau:

- Chao ôi! Hành động của Đạo sư quả là
khó ổn. Không biết Ngài có để ý hay
không. Hôm qua Tiểu Hắc đến trước để
sắp chỗ thì đành chấm dứt đời sống
phạm hạnh. Còn hôm nay một vị tăng
khác được phái đến thì không việc gì xảy
ra.

Nhưng đức Phật vẫn để Đại Hắc ở lại và tiếp tục lên đường. Các Tỳ-kheo lại bàn tán:

- Tỳ-kheo Đại Hắc đức hạnh và cao thượng, không biết các bà vợ có khiến Ngài chấm dứt đời sống phạm hạnh?

Nghe xôn xao, đức Phật dừng lại và hỏi họ:

- Các ông đang bàn gì thế?

Họ kể lại, Ngài bảo:

- Nhưng này các Tỳ-kheo, các ông không nghĩ là Đại Hắc giống Tiểu Hắc chứ?

- Vâng, bạch Thế Tôn, Tiểu Hắc có hai
vợ, nhưng Đại Hắc có tới tám. Nếu bị
tám bà này vây quanh và bắt lấy thì
không biết Ngài sẽ xoay trở ra sao, thưa
Thế Tôn?

- Các Tỳ-kheo, đừng nói thế! Tiểu Hắc
sống bận rộn lăng xăng, để tâm tham
đắm trong những thú vui. Còn Đại Hắc,
con của Ta, trái hẳn, không chạy theo dục
lạc, không lay động như một ngọn núi

đá.

Rồi Phật nói Pháp Cú sau:

(7) Ai sống nhìn tịnh tướng,
Không bộ trì các căn, Ăn uống
thiếu tiết độ, Biếng nhác chẳng
tinh cần, Ma uy hiếp kẻ ấy,
Như cây yếu trước gió.

(8) Ai sống quán bất tịnh, Khéo
bộ trì các căn, Ăn uống có tiết
độ, Có lòng tin, tinh cần, Ma
không uy hiếp được, Như núi
đá trước gió.

Các bà vợ cũ của Đại Hắc vây quanh Tôn giả, hè nhau kể lể:

- Ai đã cho phép ông đi tu? Bây giờ ông

có chịu trở lại làm gia chủ không?

Nói xong, và mạnh bạo hơn lần trước,
các bà tìm cách lột y vàng của Ngài.
Nhưng Tôn giả đã đoán trước, dùng thần
thông bay xuyên qua nóc nhà, rồi bay
đến chỗ Phật, hạ xuống đất ngay lúc Thế
Tôn kết thúc Pháp Cú. Tôn giả ca ngợi
kim thân Phật và đảnh lễ dưới chân Ngài.

(xem tiếp Phần 3)

Phẩm 1: Song Yếu Phần 3

7. Đề Bà Đạt Đa Đắp Y Không Tương Xứng

Tâm chưa rời uế trược...

Lời dạy này được thuyết khi Phật ngụ tại

Kỳ Viên, dành cho buổi lễ thọ y vàng của Đề-bà-đạt-đa tại Vương Xá.

Vào dịp hai đệ tử Phật, mỗi người dẫn
đầu năm trăm Tỳ-kheo, từ biệt Phật đi từ
Kỳ Viên đến Vương Xá, dân Vương Xá -
nhóm từ hai, ba người hoặc đông hơn -
cúng dường theo nghi thức dâng cúng
cho khách tăng.

Một hôm, Tôn giả Xá-lợi-phất, trong
phần hồi hướng công đức nói: "Này các
cư sĩ, có người chính mình bố thí nhưng
không dạy người khác bố thí, người ấy
được phước báo giàu có nhiều đời liên
tiếp nhưng không có phước báo về thân
bằng quyến thuộc. Một người khác dạy
láng giềng mình bố thí nhưng chính mình
thì không, người ấy có phước báo về
thân bằng quyến thuộc trong nhiều đời
nhưng không có phước báo về tài sản.

Người khác tự mình không cho cũng
không dạy người khác bố thí, trong nhiều
đời liên tiếp người ấy không có cơm
cháo no bụng mà còn bị cô quạnh và
thiếu thốn. Lại nữa, một người vừa tự
mình bố thí và dạy người khác bố thí,
người đó nhiều đời liên tiếp, trong trăm
đời ngàn đời, trong trăm ngàn đời, vừa
được phước báo về tài sản vừa có nhiều
thân bằng quyến thuộc".

Tôn giả Xá-lợi-phất đã thuyết pháp như thế.

Một trí giả nghe xong tự nghĩ: "Thưa
Ngài, bài thuyết pháp này thật kỳ diệu,
giải thích ý nghĩa của hạnh phúc. Ta phải
tạo công đức đối với hai giác giả này".

Rồi ông ta mời Trưởng lão đến thọ thực, ông thưa:

- Bạch Tôn giả, xin Ngài cho tôi được phụng sự, cúng dường vào ngày mai.

- Cư sĩ, ông mời bao nhiêu Tỳ-kheo?

- Đoàn tùy tùng của Ngài gồm bao nhiêu Tỳ-kheo, thưa Tôn giả?

- Một ngàn Tỳ-kheo, cư sĩ ạ!

- Xin dẫn theo toàn thể Tỳ-kheo của Ngài vào ngày mai và cho tôi được phụng sự, cúng dường vào ngày mai.

Tôn giả nhận lời.

Rồi cư sĩ đi khắp đường phố, khuyên những người khác cúng dường.

- Các ông, các bà! Tôi đã thỉnh một ngàn vị Tỳ-kheo. Quý vị có thể dâng vật thực

cho bao nhiêu Tỳ-kheo? Quý vị có khả năng bao nhiêu?

Dân cư hứa dâng vật thực, mỗi người tùy phương tiện của mình, họ nói:

- Chúng tôi sẽ dâng cho mười vị.

- Chúng tôi sẽ dâng cho hai mươi vị.

- Chúng tôi sẽ dâng cho một trăm vị.

Cư sĩ hướng dẫn họ đem vật thực đến một nơi và bảo:

- Chúng ta hãy gom vật thực tại một chỗ
và nấu nướng chung. Tất cả các ông bà
hãy mang đến mè, gạo, bơ, sữa lỏng, mật
và những loại khác.

Bấy giờ một gia chủ dâng một bộ y vàng

ướp hương đáng giá một trăm ngàn đồng tiền, nói:

- Nếu những vật thực cúng dường góp lại
mà không đủ, hãy bán bộ y này lấy tiền
bù vào chỗ thiếu. Nếu vật thực đã đủ, các
ông bà có thể cúng bộ y này cho bất cứ
vị Tỳ-kheo nào mà quý vị đồng ý.

Vật thực góp lại đầy đủ theo ý của gia chủ, không còn thiếu gì nữa. Do đó, cư sĩ nói với những người đàn ông:

- Này quý ông! Lá y vàng này do một gia chủ cúng, vì mục đích như đã kể, nay dư thừa. Vậy chúng ta nên dâng cho ai?

Vài người nói:

- Chúng ta nên dâng cho Trưởng lão Xá- lợi-phất.

Người khác lại bảo:

- Trưởng lão Xá-lợi-phất chỉ tới lui khi
mùa xong lúa chín. Còn Đề-bà-đạt-đa
đến với chúng ta thường xuyên, ngày
mùa cũng như ngày thường, và lúc nào
cũng sẵn sàng như cái bình đựng nước.
Chúng ta hãy dâng cúng cho Ngài.

Sau một hồi lâu bàn cãi, phe đa số hơn
được bốn người đã quyết định dâng y
cho Đề-bà-đạt-đa. Rồi họ dâng cho Đề-
bà-đạt-đa. Đề-bà-đạt-đa cắt y ra làm hai,
may, nhuộm, để một phần làm thượng y
và phần kia làm hạ y; rồi mặc y vào khi
đi ra. Dân chúng lại bàn tán khi thấy ông
đắp y mới:

- Y này không tương xứng với Đề-bà- đạt-đa, mà tương xứng với Tôn giả Xá- lợi-phất. Đề-bà-đạt-đa đã đắp với bộ

thượng y và hạ y không tương xứng với ông ta.

Bấy giờ, có một Tỳ-kheo ở phương xa đi
từ Vương Xá đến Xá-vệ, ông ta đến đảnh
lễ đức Phật và bày tỏ niềm hoan hỉ được
gặp Ngài. Đức Phật hỏi ông về sự phúc
lợi của hai Đại đệ tử. Vị Tỳ-kheo liền kể
cho Ngài nghe toàn bộ câu chuyện về bộ
y từ đầu đến cuối.

Đức Phật nói:

- Này các Tỳ-kheo! Đây không phải là
lần đầu Đề-bà-đạt-đa đã đắp bộ y mà ông
không xứng đáng. Ở kiếp trước ông ta
cũng đã đắp y không tương xứng.

Nói xong, Ngài bèn kể câu chuyện sau:

7A. Thợ Săn và Voi Chúa

Thuở xưa một lần, khi vua Phạm-ma-
đạt (Brahmadatta) cai trị Ba-la-nại, có
một thợ săn voi sinh sống bằng nghề giết
voi, đem ngà, móng, bộ đồ lòng và thịt
chặt ra chợ bán. Bấy giờ trong một khu
rừng có hằng ngàn con voi đang kiếm cỏ.
Một hôm, vào rừng chúng gặp một vài vị
Phật Độc giác. Kể từ hôm đó, cả lượt đi
và về, chúng đều quỳ gối trước Phật Độc
giác rồi mới tiến bước tiếp.

Người thợ săn thấy hành động của bầy
voi, ông ta không khỏi thắc mắc: "Giết
bầy thú này thật là khó khăn, lần nào đến
và đi chúng đều đảnh lễ những vị Phật
Độc giác. Chúng thấy cái gì mà đảnh lễ
vậy kìa?". Đi đến kết luận rằng đó là vì
chiếc y vàng, hắn bèn quyết định: "Ta
cũng phải đắp một y vàng lập tức". Rồi
hắn đi đến cái ao nơi vị Phật Độc giác
thường đến. Trong khi Ngài đang tắm, lá

y để trên bờ, hắn trộm y của Ngài. Rồi
hắn đi săn, ngồi chờ trên con đường có
đàn voi thường qua lại, với cái giáo trong
tay và lá y phủ trên đầu. Đàn voi thấy
hắn, tưởng là Phật Độc giác, dừng lại
đảnh lễ hắn và bước đi. Con voi đến
đảnh lễ cuối cùng tức voi đầu đàn bị giết
với một nhát giáo. Lấy xong cặp ngà với
những phần có giá trị khác, chôn xác còn
lại xuống đất, hắn bỏ đi.

Ít lâu sau, Bồ-tát tái sanh làm voi, sau đó
trở thành voi đầu đàn của đàn voi ấy. Lúc
đó, người săn vẫn tiếp tục mưu chước cũ.
Voi chúa nhìn thấy số voi trong bầy sút
giảm liền hỏi:

- Chúng voi đi đâu mất vậy kìa, bầy chúng ta còn quá ít?

- Chúng con không biết, thưa Ngài.

Voi chúa tự nghĩ: "Chúng không thể đi
đâu khi không được phép của ta". Rồi
mối nghi hiện ra trong đầu voi: "Cái gã
ngồi ở chỗ nọ với tấm y trùm đầu, hẳn là
nguyên nhân gây ra lộn xộn, ta phải theo
dõi hắn".

Rồi voi đầu đàn để những con voi khác
đi trước và chính nó đi cuối cùng, bước
thật chậm. Khi những con voi cuối đảnh
lễ xong và đi qua, gã thợ săn thấy voi
chúa đến, lập tức hắn cuộn y lại và
phóng ngọn giáo. Voi chúa đã đề phòng
khi đến gần, nên bước lui tránh mũi giáo.
Biết ngay là người đã giết voi của mình,
voi chúa lập tức phóng tới để tóm hắn.
Nhưng gã thợ săn đã nhanh nhẹn nhảy
qua và núp sau một cội cây. Voi chúa dự
định sẽ lấy vòi quấn cả gã thợ săn với cội
cây, tóm lấy gã và quật gã xuống đất.
Ngay lúc đó, gã thợ săn nhanh trí chìa

tấm y vàng ra cho voi trông thấy. Thấy lá
y, voi khựng lại có vẻ đắn đo: "Nếu ta tấn
công người này, lòng quý trọng mà hàng
ngàn chư Phật, Phật Độc giác và A-la-
hán đã dành cho ta tất nhiên sẽ mất hết",
voi đành dằn lòng, hỏi thợ săn:

- Có phải anh đã giết hết những thân quyến kia của ta không?

Thợ săn trả lời:

- Vâng, thưa Ngài.

- Tại sao anh hành động xấu xa thế? Anh
đã khoác tấm y dành cho những vị đã
thoát khỏi tham dục, nhưng không xứng
hợp với anh. Khi làm như thế, anh đã
phạm tội nặng.

Nói xong, voi lại khiển trách hắn lần

cuối:

Ai mặc áo ca-sa, Tâm chưa rời uế trược, Không tự chế, không thực, Không xứng áo ca-sa.

Ai rời bỏ uế trược, Giới luật khéo nghiêm trì, Tự chế, sống chân thật, Thật xứng áo ca-sa

- Anh đã hành động không xứng đáng.

Con voi nói như thế.

Khi đấng đạo sư chấm dứt bài học này, Ngài đồng nhất những nhân vật trong truyện Bổn Sanh như sau:

- Người thợ săn lúc ấy là Đề-bà-đạt-đa, voi chúa đã quở trách hắn chính là Ta. Này các Tỳ-kheo! Đây không phải là lần

đầu Đề-bà-đạt-đa đã khoác tấm y mà hắn không xứng đáng, hắn đã làm như thế trong kiếp trước rồi.

Nói xong, Ngài đọc những Pháp Cú sau:

(9) Ai mặc áo ca-sa, Tâm chưa
rời uế trược, Không tự chế,
không thực, Không xứng áo
ca-sa.

(10) Ai rời bỏ uế trược, Giới
luật khéo nghiêm trì, Tự chế,
sống chân thật, Thật xứng áo
ca-sa.

8. Những Đại Đệ Tử

Không chân, tưởng chân thật...

Giáo lý này được đức Phật thuyết khi
Ngài ngụ tại tinh xá Trúc Lâm, và liên
quan đến việc những đại đệ tử Phật
tường trình rằng ngoại đạo Sanjaya chối
từ không đến quy y Phật. Đầu đuôi câu
chuyện như sau:

8A. Đời Sống Của Phật

Bốn A-tăng-kỳ và một trăm ngàn kiếp
quá khứ, đấng Đạo sư của chúng ta sanh
làm một hoàng tử Bà-la-môn trong
thành Amaravatì là Sumedha (Siêu
thuật). Sau khi đã thông đạt mọi xảo
thuật, Ngài từ bỏ di sản lên đến vô số
triệu của cha mẹ để lại, xuất gia, sống
đời ẩn sĩ, ngụ trong vùng Himalaya, và ở
đó tự mình thiền định đắc được thần
thông. Một hôm Phật Nhiên Đăng, đấng
Thập lực, rời tinh xá Sadassana đến
thành Ramma, dân chúng đi trước dọn

đường. Sumedha hôm đó bay trên không,
thấy con đường đã được dọn
sạch, Sumadha chọn một đoạn đường
chưa sạch, đợi đức Phật đến, lấy thân
mình làm cầu, trải áo bằng da hươu trên
bùn, nằm lên trên và nói: "Xin đừng để
đức Phật và Tăng chúng bước trên bùn,
xin Ngài hãy bước trên thân con, để tiếp
tục cuộc hành trình".

Khi Phật thấy Sumedha, Ngài nói: "Ông
hoàng kia là một vị Phật tương lai. Bốn
a-tăng-kỳ và một trăm ngàn kiếp sau này
ông ta sẽ thành Phật tên Cồ-đàm". Đó là
lời của Phật Nhiên Đăng thọ ký cho ông
hoàng Bà-la-môn Sumedha. Sau khi Phật
Nhiên Đăng đến những vị Phật
sau: Kodanna, Màngala, Sumana,
Revata, Sobhita, Anomadassì, Paduma,
Naràda, Padumuttara, Sumedha, Sujàta,
Piyadassì Atthadassì, Dhammadassì

Siddhattha, Tissa, Phussa, Vipassì(Tỳ-
bà-thi), Sikhì(Thi-khí), Vessabhù (Tỳ-xá-
phù), Kakusandha (Câu-lưu-tôn), Konàg
amana (Câu-na-hàm-mâu-ni)
và Kassapa (Ca diếp). Lần lượt hai mươi
bốn vị Phật ra đời và soi sáng thế gian.
Và từ mỗi vị Phật, ông hoàng Bà-la-
môn Sumedha đều nhận được lời thọ ký
sẽ thành Phật. Bấy giờ sau khi Sumedha
đã viên mãn 10 ba-la-mật, 10 ba-la-mật
bậc hạ và 10 ba-la-mật bậc thượng, tất cả
là 30 ba-la-mật, Ngài được tái sanh là
thái tử Vessantara và trong kiếp làm thái
tử Vessantara, Ngài hành các pháp đại
thí, hy sinh cả vợ và con làm chấn động
quả đất. Mạng chung, Ngài tái sanh vào
cõi trời Đâu suất, cũng trong kiếp sống
đó, các vị trời của mười ngàn thế giới tụ
họp lại xưng tán Ngài:

Thời đã đến, hỡi bậc Đại Lực,

Hãy giáng sanh thai mẹ đi thôi,
Cứu nhơn thiên chìm đắm nổi
trôi, Và khám phá con đường
bất tử.

Ngay sau đó Ngài tư duy năm điều đại
quán. Và qua kiếp đó Ngài sanh vào
dòng vua Thích ca, được nuôi dưỡng
trong nhung lụa hoàng gia. Suốt thời
gian này, Ngài tận hưởng tuổi xuân tốt
lành, ở ba lâu đài tùy theo mùa trong
năm, hưởng thụ nếp sống huy hoàng đế
vương có thể sánh ngang cõi trời. Thời
gian trôi qua, một hôm liên tiếp trong 8
ngày, Ngài đến khu vườn để giải trí thì
gặp ba thiên sứ, đó là một người già, một
người bệnh và một người chết. Trong ba
ngày đó, Ngài trở về hoàng cung lòng
chấn động khôn tả.

Vào ngày thứ tư Ngài gặp một người

xuất gia, sống đời tu sĩ. Một ý tưởng bừng nở trong tâm trí: "Tốt hơn hết, ta nên từ bỏ thế gian, sống đời tu sĩ".

Ôm ấp trong đầu ước mơ về đời sống tu
hành, Ngài tiếp tục đến khu vườn, suốt
ngày ngồi trên bờ hồ trong hoàng cung.
Khi Ngài ngồi đó, trời Vissakamma đến,
dưới dạng người thợ cạo và mặc vào
Ngài y phục quý giá, trang điểm Ngài
với mọi thứ trang sức. Ở đó Ngài nhận
được tin hoàng tử La-hầu-la vừa ra đời.
Cảm thấy lòng thương con mạnh mẽ trỗi
dậy, Ngài sáng suốt nhận định: "Ta phải
cắt đứt ngay sự ràng buộc này, nếu
không sẽ lớn mạnh thêm nữa". Chiều đó
Ngài trở về hoàng cung, Kisà
Gotamì con gái của bà bác Ngài, đọc câu
kệ sau đây:

Hạnh phúc thay người mẹ,

Hạnh phúc thay người cha, Hạnh phúc thay người vợ, Có người chồng như Ngài.

Kisà Gotamì đọc câu kệ trên khiến
Ngài phải buột miệng: "Gotamì
đã nói cho ta biết đâu là chân
hạnh phúc để tìm"

Rồi Ngài lấy một chuỗi ngọc gửi tặng cô.

Trở về cung, khi nằm xuống long sàng.
Ngài thấy rõ diện mạo dơ xấu của những
cung nữ đang ngủ. Ghê tởm, Ngài đánh
thức người coi ngựa Xa-nặc, bảo đem
ngựa Kiền-trắc đến, và Ngài cưỡi Kiền-
trắc mang theo Xa-nặc làm bạn đồng
hành, có chư thiên mười ngàn cõi giới
vây quanh. Ngài ra đi, thực hiện một
cuộc xả ly vĩ đại.

Phi ngựa đến bờ sông Anomà, Ngài rời bỏ thế gian và sống đời tu sĩ.

Sống đời tu sĩ, Ngài tiếp tục đến Vương
Xá và đi vào thành khất thực. Rồi Ngài
rút lui vào núi Pandava, ngồi tu trong
hang. Vua nước Ma-kiệt-đà đến nơi dâng
vương quốc cho Ngài nhưng Ngài liền từ
chối. Ngài hứa với vua là sẽ đến thăm
vương quốc ngay khi Ngài chứng đạo.
Rồi Ngài đến với Alàrà và Uddaka.
Nhưng sau khi tu theo giới pháp của hai
vị này. Ngài không chứng được đạo quả
(A-la-hán). Sau đó Ngài dấn thân vào
cuộc đại chiến trong sáu năm.

Một sáng sớm ngày rằm của
tháng Visìkhà, Ngài dùng bát cháo
do Sujàtà dâng cúng, thả cho bát vàng
trôi ngược trên sông Ni-liên, rồi suốt
ngày trong rừng Mahàana (Đại Lâm)

Ngài nhập định vào các tầng thiền. Buổi
chiều Ngài lằng nghe long vương Kàla
tán thán đức hạnh cao quý của Ngài.
Ngài bước lên tòa Bồ-đề, nhận bó cỏ
của Sotthiya dâng, rải ra trước mặt mình
và phát lời thệ nguyện: "Ta sẽ không rời
khỏi tòa ngồi này cho đến khi Ta hoàn
toàn dứt tham đắm ngũ dục thế gian và
tâm Ta hoàn toàn giải thoát hết lậu hoặc".

Sau đó Ngài ngồi quay mặt về hướng
đông và chiến thắng Ma vương trước khi
mặt trời lặn. Trong canh một Ngài chứng
Túc mạng minh, canh hai Ngài chứng
Thiên nhãn minh, cuối canh năm Ngài
chứng Lậu tận minh, đạt đến Toàn Giác
và đắc Thập lực, Tứ vô ngại biện và tất
cả đức hạnh cao thượng, Ngài ngồi trên
tòa Bồ-đề suốt bảy tuần. Vào tuần thứ
tám, Ngài ngồi dưới cội đa của người
chăn dê (cây-bồ-đề) và quán tưởng về sự

thậm thâm vi diệu của pháp, cuối cùng Ngài đâm ra e ngại không có khả năng thuyết pháp độ sanh.

Ngay lập tức, Phạm thiên Sahampati
cùng với chư thiên mười ngàn cõi giới
trong đó Đại Phạm thiên thường đi theo,
đến gặp Ngài và thỉnh cầu Ngài thuyết
pháp. Quan sát thế gian với Phật nhãn,
Ngài nhận lời thỉnh cầu của Phạm thiên.
Ngài nghĩ tiếp:

- Ta sẽ thuyết pháp cho ai trước tiên?

Nhìn quanh thế giới, Ngài thấy Alàra
và Uddaka đã qua đời, nhưng nhớ lại
năm Tỳ-kheo đã từng tận tình phục vụ
mình, Ngài đứng lên và đi đến Kàsipura,
và gặp Upaka trên đường và nói chuyện
với ông ta.

Vào ngày rằm tháng Aasalha, Ngài
đến Isipatana trong vườn Lộc Uyển, nơi
năm Tỳ-kheo cư ngụ. Năm Tỳ-kheo
xưng hô với Ngài không đúng cách, Ngài
dạy họ cách xưng hô đúng. Rồi Ngài bắt
đầu chuyển Pháp luân, ban nước bất tử
đến một trăm tám mươi triệu chư thiên,
nhưng trên hết cho Tỳ-kheo Annà-
Kondanna (A-nhã Kiều-trần-như). Sau
khi đã chuyển bánh xe pháp, vào ngày
thứ năm của nửa tháng, Ngài độ năm Tỳ-
kheo trên, tất cả đều chứng A-la-hán.
Cũng vào ngày ấy, Ngài thấy rằng chàng
vọng tộc trẻ tuổi Yasa đã đủ nhân duyên
xuất gia, và khi Yasa rời khỏi căn nhà,
lòng nhờm tởm những gì đã thấy trong
đêm, Ngài nhìn thấy anh gọi lại:

- Đến đây, Yasa!

Và cho anh xuất gia. Cũng trong đêm đó

Ngài độ cho Yasa chứng quả Dự lưu, và
ngày tiếp theo chứng A-la-hán. Sau đó
Ngài độ cho năm mươi bốn bạn hữu
của Yasa xuất gia.

Ngài gọi họ:

- Hãy đến đây, Tỳ-kheo!

Họ liền trở thành Tỳ-kheo, rồi Ngài độ họ chứng A-la-hán.

Vậy là có sáu mươi mốt A-la-hán trên thế
gian. An cư trong mùa mưa và làm lễ tự
tứ xong. Ngài phái sáu mươi Tỳ-kheo đi
khắp nơi:

- Hãy đi, các Tỳ-kheo! Hãy thuyết giảng!

Còn chính Ngài đến Uruvelà. Trên đường đi tại khu rừng Kappàsika, Ngài

thuyết giáo cho ba mươi chàng trai thuộc
nhóm Bhaddavaggiyas. Những người
kém nhất trong nhóm chứng Sơ quả (Dự
lưu) và những người ưu việt nhất chứng
Tam quả (A-na-hàm). Tất cả những
chàng trai này được nhận vào Tăng đoàn
chỉ với lời gọi "Đến đây, Tỳ-kheo!"
Xong, Ngài phái họ đi khắp nơi.
Đến Uruvelà, Ngài thi triển ba ngàn năm
trăm phép thần thông và xuất gia
cho Uruvelà-Kassapa, Nadì Kassapa và
Gayà-Kassapa. Đó là ba anh em Ca-
diếp, những vị khổ hạnh bện tóc, có một
ngàn đệ tử. Ngài dạy pháp cho những vị
khổ hạnh này xong, nhận họ vào Tăng
đoàn chỉ với lời nói: "Đến đây, Tỳ-
kheo!" Tại Gayàsìa, Ngài độ họ chứng
quả A-la-hán đi theo, Ngài đến
vườn Latthivana gần thành Vương Xá,
định thực hiện lời hứa với vua Bình-sa-
vương (Bimbisàra) nước Ma-kiệt-đà.

"Đấng Đạo sư đã đến!" Người ta kêu
vang rân. Nghe tin báo, vua Bình-sa-
vương đã đến cùng rất đông gia trưởng
Bà-la-môn theo hầu, và đức Phật đã hoan
hỉ thuyết pháp cho vua, độ vua và gần
hết số Bà-la-môn đó chứng quả dự lưu,
và quy y cho các Bà-la-môn còn lại.
Ngày sau Phật lắng nghe vua trời Đế
thích, dưới dạng một Bà-la-môn trẻ, đến
thành Vương Xá tán thán công đức cao
quý của Ngài, sau đó Ngài vào thành
Vương Xá. Thọ thực trong hoàng cung
xong, Ngài nhận lời vua cúng tinh
xáVeluvana (Trúc Lâm) và ngụ ở đấy. Và
tại đây, Xá-lợi-phất (Sàriputta), Mục-
kiền-liên (Moggallàna) đã đến với Ngài

8B. Cuộc Đời của Upatissa (Sarìputta ) và Kolita(Moggallaana)

Trước khi Phật xuất thế, có hai làng Bà-

la-môn không xa Vương xá tên Upatissa và Kolita.

Một hôm, vợ một người Bà-la-môn
tên Rùpasàri sống ở làng Upatissa biết
mình thọ thai, cũng cùng ngày đó vợ của
Bà-la-môn tên Moggalì sống ở
làng Kolita cũng biết mình thọ thai.
Nghe kể rằng trong bảy thế hệ, hai gia
đình ấy đã kết tình thân hữu chặt chẽ và
gắn bó mật thiết với nhau. Họ tổ chức lễ
Bảo-thai cho hai bà mẹ có mang trong
ngày đó.

Sau mười tháng âm lịch, cả hai bà đều hạ
sanh. Vào ngày đặt tên cho hai trẻ, họ đặt
tên Upatissa cho đứa con bà vợ Bà-la-
môn Sàri, vì cậu bé là con của trưởng tộc
trong làng Upatissa; và đứa bé kia, vì là
con của trưởng tộc trong làng Kolita nên
được tên là Kolita. Lớn lên, cả hai trẻ

đều tài giỏi hơn ai hết trong mọi xảo
thuật và học thuật. Mỗi khi
chàng Upatissa đi ra sông hay vườn để
du ngọan, có năm trăm kiệu vàng hộ
tống, còn Kolita có năm trăm xe ngựa
thuần chủng hộ tống. Hai chàng trai trẻ
mỗi người có năm trăm gia nhân theo
hầu.

Bấy giờ có một cuộc lễ hàng năm tại
Vương Xá tên là hội Đỉnh Núi. Một cái
giường dành cho hai chàng kê ở một nơi,
và hai chàng ngồi chung chứng kiến lễ
hội. Đến dịp cười, họ cười vang, có dịp
khóc, họ khóc thảm thiết, tới lúc bố thí
họ bố thí. Như thế, họ dự hội nhiều ngày.
Nhưng một hôm, tuổi khôn lớn, họ
không cười vào những dịp ngày xưa họ
cười, không có giọt nước mắt nào khi
gặp cảnh ngày xưa họ khóc và họ không
bố thí khi được yêu cầu.

Người ta kể rằng, hai chàng khởi tưởng
như sau: "Tại sao chúng ta lại xem
những thứ này? Trước khi một trăm năm
trôi qua, tất cả mọi người này sẽ mất đi
và không còn ai trong thấy họ nữa. Tốt
hơn chúng ta nên đi tìm con đường giải
thoát". Họ ôm ấp ý tưởng đó,
rồi Kolita bảo Upatissa:

- Bạn Upatissa! Bạn có vẻ không hài
lòng và không thích thú như ngày trước.
Hơn thế nữa, bạn ưu sầu phiền muộn.
Bạn nghĩ gì thế?

- Bạn Kolita, tôi cảm thấy chẳng có gì
toái ý lâu bền khi ngắm nhìn đám dân
này, những cái này thật hết sức vô ích;
tốt hơn tôi nên đi tìm con đường giải
thoát cho chính mình. Nhưng tại sao bạn
cũng phiền muộn?

Kolita cũng nói thế. Khi Upatissa
khám phá ra Kolita đồng tâm
trạng với mình, anh đi đến quyết
định:

- Cả hai chúng ta đều có một hoài bão
cao đẹp. Cả hai chúng ta cần phải đi tìm
con đường giải thoát và cùng nhau rời bỏ
thế gian. Chúng ta sẽ xuất gia với Đạo sư
nào đây?

Lúc bấy giờ, có một du sĩ khổ hạnh
tên Saniaya đến thành Vương Xá với
đông đảo du sĩ khổ hạnh tùy
tùng. Upsatissa và Kolita cùng nhất trí:

- Ta sẽ xuất gia và đi tu dưới sự lãnh đạo của Sanjaya.

Rồi cả hai người bạn đồng giải tán năm trăm người hầu và ra lệnh cho họ:

- Hãy lấy kiệu và xe ngựa rồi đi đi!

Với năm trăm người còn lại, họ cùng
nhau xuất gia và đi tu theo Sanjaya. Từ
ngày hai chàng trai trẻ xuất gia và đi
tu, Sanjaya đã tiến tới tuyệt đỉnh của
danh lợi. Nhưng trong vài ngày, sự thông
hiểu của họ vượt qua khả năng giảng dạy
của Sanjaya. Do đó, họ thưa với ông:

- Thưa thầy, đây có phải là toàn thể chân lý mà thầy biết, hay ngoài ra còn có những gì cao hơn nữa?

- Đây là tất cả, các con đã biết hết rồi.

Upatissa và Kolita đều băn khoăn:
"Nếu như thế, thật vô ích cho
chúng ta khi ở lại làm học trò vị
thầy này thêm nữa. Con đường
giải thoát mà chúng ta tìm kiếm

khi từ bỏ thế gian, chắc chắn
không thể đạt được từ vị thầy
này. Nhưng vùng Diêm-phù-đề
là một xứ to rộng, chúng ta hãy
du hành qua thôn xóm, thành
thị, hoàng thành. Chắc chắn
chúng ta sẽ tìm được bậc thầy
chỉ dạy chúng ta con đường giải
thoát".

Kể từ hôm đó, bất cứ nơi nào nghe có tu
sĩ hay Bà-la-môn uyên bác, họ đều tìm
đến và đàm luận. Những vấn đề Upatissa
và Kolita nêu ra các vị ấy đều không thể
trả lời; nhưng mọi vấn đề các vị ấy hỏi
đến, Upatissa và Kolita đều trả lời trôi
chảy.

Cứ như thế, họ du hành khắp vùng Diêm-phù-đề, rồi họ quay bước trở về

nhà riêng của mình. Trước khi từ giã, Upatissa giao ước với Kolita:

- Bạn Kolita, ai trong chúng ta đạt đến sự bất tử trước xin báo cho người kia.

Rồi họ chia tay.

Trong thời gian hai người bạn sống giao
ước như thế, đấng Đạo sư sau khi du
hành từ nơi này đến nơi khác, như đã kể
ở trên, đến Vương Xá. Đức Phật đã nhận
cúng tinh xá Veluvana và ở lại đó.

Sau đó đức Phật đã phái sáu mươi mốt A-la-hán đi rao giảng công đức của Tam Bảo.

- Hãy đi, này các Tỳ-kheo! Hãy giảng và dạy!

Một trong nhóm năm Tỳ-kheo, Đại
Trưởng lão Ác-bệ, quay lại về Vương
Xá, và vào sáng sớm hôm sau, đắp y ôm
bát vào thành khất thực. Cũng trong ngày
đó sáng sớm, du sĩ khổ hạnh Upatissa ăn
sáng xong đi đến khu ẩn dật của những
du sĩ khổ hạnh. Hình dáng Trưởng lão lọt
vào mắt Upatissa. Lòng đầy kinh ngạc
pha lẫn thán phục, Upatissa chăm chú
nhìn Trưởng lão:

- Trước đây ta chưa hề thấy một tu sĩ nào
như vị này. Ông phải là một trong những
tu sĩ đã đắc A-la-hán trên thế gian, nếu
không cũng là người đã bước vào con
đường đưa đến Thánh quả A-la-hán, ta
hãy thử đến gặp tu sĩ và hỏi Ngài: "Vì ai,
thưa hiền hữu, mà hiền hữu tử bỏ thế
gian? Ai là bậc thầy của hiền hữu? và
hiền hữu truyền giáo pháp của ai?"

Nhưng chàng dằn lại vì dè dặt, sợ mình quá đường đột:

"Thật không đúng lúc để hỏi tu sĩ những
câu như thế, vì ông đang đi khất thực
từng nhà. Ta có nên theo sát bước của tu
sĩ, như người ta vẫn thường làm để thỉnh
cầu ân huệ một vị nào đó?"

Upatissa bước theo Trưởng lão Ác-
bệ. Trưởng lão đã nhận xong
một phần khuất thực. Trên
đường đi tiếp đến một nơi nào
đó, thấy rằng Trưởng lão muốn
ngồi xuống, chàng liền đặt tọa
cụ của mình trên đất và dâng
cho Trưởng lão. Tu sĩ thọ thực
xong, chàng rót nước trong bình
của mình mời Ngài. Làm xong
bổn phận của một đệ tử đối với

thầy, và khi trưởng lão thọ thực xong, chàng lễ độ chào hỏi Trưởng lão, rồi thưa:

- Thưa hiền hữu, các căn của Ngài thật
thanh tịnh, nước da của Ngài thật sáng
bóng và trong trẻo. Vì ai, thưa hiền hữu,
Ngài đã từ bỏ thế gian? Ai là thầy của
Ngài? Và Ngài truyền bá giáo lý của ai?

Trưởng lão thầm nghĩ: "Những du sĩ khổ
hạnh hay chống đối tôn giáo ta theo, do
đó ta sẽ chỉ cho tu sĩ này sự thậm thâm
của đạo ta".

Nhưng trước hết Ngài giải thích rằng Ngài chỉ là một sơ cơ. Ngài nói:

- Này hiền hữu! Tôi chỉ là một sơ cơ, tôi đi tu chưa bao lâu, tôi mới đến với Pháp và luật này, ngay bây giờ tôi không có

nhiều lời để thuyết pháp.

Chàng tu sĩ khổ hạnh thầm nhủ: "Tôi
là Upatissa, xin nói nhiều hay ít theo khả
năng của Ngài, tôi nhất quyết sẽ tìm hiểu
ý nghĩa bằng trăm ngàn cách".

Do đó chàng nói:

Hãy nói ít hoặc nhiều, Nhưng nói điều cốt yếu, Tôi chỉ cần cốt yếu, Sao phải thốt nhiều lời?

Để trả lời, Trưởng lão dùng ngay dòng đầu của Pháp Cú:

Tất cả pháp từ nhân duyên sanh, Nhân duyên ấy, Như Lai đã chỉ.

Ngay dòng đầu tiên, chàng du sĩ khổ

hạnh đắc quả Dự lưu, hiểu hết ý nghĩa
bằng cả một ngàn cách. Chàng vừa đắc
quả Dự lưu xong, trưởng lão đọc nốt
dòng thứ hai:

Và cũng dạy thế nào chấm dứt. Đây, giáo huấn của Đại Sa-môn.

Chàng không chứng được quả vị cao hơn, chàng nghĩ là phải có một lý do nào đó, vì thế chàng trình Trưởng lão:

- Xin Ngài đừng thuyết pháp cao hơn nữa, đã đủ! Đạo sư của chúng ta hiện ngụ ở đâu?

- Tại Trúc lâm, hiền hữu!

- Vậy thì, thưa Tôn giả! Xin ngài đi trước đi. Tôi có một người bạn, anh ta và tôi đã giao ước với nhau: "Ai trong chúng ta

đạt đến sự bất tử trước tiên phải báo cho
người kia". Tôi phải giữ lời hứa này
trước đã. Tôi sẽ rủ bạn tôi cùng đến đấng
Đạo sư, đi theo con đường của Ngài.

Nói xong, Upatissa phủ phục năm vóc
dưới chân Trưởng lão, đi nhiễu bên phải
ba vòng và từ giã Ngài, đi đến gặp du sĩ
khổ hạnh bạn chàng.

Nhà du sĩ khổ hạnh Kolita thấy chàng từ
xa, không khỏi mừng thầm: "Hôm nay,
vẻ mặt bạn ta khác thường, chắc anh đã
đến sự bất tử".

Kolita nôn nóng hỏi ngay bạn mình:

- Bạn đã đạt được bất tử phải không?

Upatissa trả lời:

- Vâng, này huynh! Tôi đã đạt đến bất tử.

Nói xong, chàng nói Pháp Cú như Tôn
giả Ác-bệ đã nói. Ngay khi kết thúc bài
kệ, Kolita chứng quả Dự lưu.
Rồi Kolita hỏi tiếp:

- Này bạn, đấng Đạo sư ở đâu?

- Tại Trúc Lâm, bạn ạ. Trưởng Lão Ác- bệ, thầy chúng ta đã cho tôi biết.

_ Tốt lắm, này bạn! Chúng ta hãy đi, hãy đến gặp đức Phật.

Trưởng lão Xá-lợi-phất có một nét đặc biệt là luôn kính trọng sâu đậm vị thầy của mình. Do đó, Ngài bảo bạn:

- Này bạn, chúng ta hãy báo cho thầy mình, du sĩ khổ hạnh Sanjaya rằng chúng

ta đã đạt được đến bất tử, như thế tâm
ông sẽ thức tỉnh và trí ông sẽ hiểu biết.
Dù ông có thiếu sự hiểu biết đi chăng
nữa chắc chắn ông vẫn tin chúng ta
không nói dối, và ngay khi được nghe
Phật thuyết pháp, ông sẽ đạt đạo quả.

Hai du sĩ khổ hạnh liền đi đến Sanjaya.

Gặp lại họ Sanjaya hỏi ngay:

- Các đạo hữu! Các ông có thành công trong việc tìm người chỉ cho con đường bất tử không?

- Vâng, thưa Thầy, chúng tôi đã tìm được
người như thế. Đức Phật đã hiện trên thế
gian, Pháp đã xuất hiện, Tăng đã xuất
hiện. Còn Ngài, Ngài đi trong hư huyễn
phi thực. Hãy đến đây, thưa Ngài, đi đến
đấng Đạo sư với chúng tôi.

- Các ông có thể đi. Ta không đi được!

- Tại sao?

- Trước đây, ta đã là một bậc thầy của
nhiều người. Đối với ta, trở lại thành một
người đệ tử cũng vô lý như một tên
nhếch nhác được phép đi đến giếng
nước. Ta không thể sống cuộc đời người
đệ tử.

- Đừng làm vậy, Thầy ạ!

- Không sao, các bạn! Các bạn có thể đi, còn ta thì không đi được.

- Thưa Thầy! Từ khi Phật xuất hiện trên
thế gian, dân chúng mang hương hoa và
các thứ trong tay họ, đi đến và tôn kính
một mình Ngài thôi. Chúng ta hãy đi đến
đó. Thầy định làm gì?

- Này đạo hữu! Ai chiếm đa số trên thế gian này, người ngu hay người trí?

- Thưa Thầy, người ngu thì nhiều, người trí thì ít.

- Tốt lắm, đạo hữu! Hãy để người trí đến
với tu sĩ trí tuệ Cồ-đàm, và hãy để người
ngu đến với ngu phu là ta. Các anh có thể
đi, còn ta không đi.

- Thầy sẽ trở thành một người nổi tiếng, thầy ạ.

Hai đệ tử cũ nói thế và lên đường. Khi họ
đi rồi, giáo đoàn của Sanjaya tan rã, và
khu rừng trở nên vắng vẻ. Sanjaya không
chịu nổi trước cánh rừng vắng vẻ, ông
buồn tức hộc máu tươi. Năm trăm du sĩ
khổ hạnh tháp tùng Kolita và
Upatissa một đoạn đường. Sau đó, hai

trăm năm mươi người còn trung thành
với Sajaya trở về, còn lại hai trăm năm
mươi người, hai vị thu nhận họ làm đệ tử
và cho họ đi theo đến Veluvana.

Đức Phật đang ngồi giữa tứ chúng thuyết pháp, thấy hai du sĩ khổ hạnh từ xa đến, Ngài liền bảo các Tỳ-kheo:

- Này các Tỳ-kheo, có hai đạo hữu đến đây là Kolita và Upatissa. Họ sẽ là đôi đệ tử của ta, đôi đại đệ tử cao quý.

Hai du sĩ khổ hạnh đảnh lễ Phật, cung kính ngồi xuống một bên và thưa:

- Bạch Thế Tôn, chúng con xin được thu nhận vào Tăng đoàn theo Phật, chúng con xin quy y và xuất gia.

Đức Phật bảo:

- Hãy đến Tỳ-kheo! Pháp sẽ được thuyết, hãy sống đời phạm hạnh cho đến lúc lâm chung để mọi đau khổ dứt hẳn.

Ngay tức khắc, nhờ thần thông, họ tự nhiên được y bát, và trở thành những vị Tỳ-kheo Trưởng lão một trăm hạ lạp.

Bằng vào sự thuyết pháp của hội chúng
đệ tử, đức Phật gia tăng việc thuyết giảng
pháp. Trừ hai vị Đại đệ tử ra, mọi người
đều đắc quả A-la-hán. Lạ lùng thay, hai
vị Đại đệ tử vẫn không thành tựu thiền
định dẫn đến ba quả vị cao hơn (Lý do gì
như thế? Vì trí tuệ ba-la-mật của bậc Đại
đệ tử Phật có một tầm quan trọng).

Lúc bấy giờ Tôn giả Đại Mục-kiền-liên,
ngụ gần làng Kallavàla trong vương
quốc Ma-kiệt-đà, rơi vào trạng thái hôn
trầm dã dượi vào ngày thứ bảy sau ngày

được thu nhận vào Tăng đoàn. Nhưng
được đức Phật đánh thức, Ngài trừ khỏi
hôn trầm dã dượi và áp dụng đề mục
thiền quán về các đại mà đức Phật đã
trao cho Ngài. Ngài thành tựu thiền định
dẫn đến ba quả vị cao hơn và đạt được
cứu cánh của trí tuệ ba-la-mật của bậc
Đại đệ tử.

Còn Trưởng lão Xá-lợi-phất, hai tuần lễ
ở với đức Phật, từ ngày được thu nhận
vào Tăng đoàn, ngụ tại
hang Sưukarakhata cũng gần thành
Vương Xá. Khi nghe con của người chị
Ngài, Đạo sĩ Dìhanakha đọc lại bài
kinh Vedanà pariggaha, Ngài chú tâm
vào bài kinh, và giống như một người ăn
được cơm nấu cho người khác, Ngài đạt
được cứu cánh của trí tuệ ba-la-mật của
bậc Đại đệ tử.

(Chắc chắn Tôn giả Xá-lợi-phất là một
người đại trí tuệ. Vậy thì tại sao Ngài cần
đến một thời gian lâu hơn Đại Mục-kiền-
liên để đạt dến cứu cánh của trí tuệ ba-la-
mật của bậc Đại đệ tử? Bởi vì đối với
Ngài những việc chuẩn bị cần phải tỉ mỉ.
Chúng ta nên hiểu rằng đây là trường
hợp tương tự với một vị vua, khi muốn ra
ngoài du hành, cần phải chuẩn bị nhiều
thứ, như sắp xếp những tấm phủ lên lưng
những con voi sẽ cõi... Còn đối với một
người nghèo, dù muốn đi đâu, anh ta đi
được ngay không cần thêm gì lắm).

Ngay hôm Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên
được nhận vào Tăng đoàn, khi trời gần
tối, đức Đạo sư triệu tập những đệ tử tại
Trúc Lâm, đề cử địa vị Đại đệ tử cho hai
vị mới vào Tăng đoàn, và đọc giới
bổn Pàtimokkha. Các Tỳ-kheo bất bình
bàn tán với nhau:

- Đức Thế Tôn tỏ ra thiên vị trong việc
trọng vọng này. Địa vị Đại đệ tử, Ngài
phải ưu tiên cho những ai từ bỏ thế gian
đầu tiên, tức là nhóm năm vị Kiều-trần-
như. Nếu Ngài không đếm xỉa đến sự
thỉnh cầu của họ, Ngài phải dành ưu tiên
cho Trưởng lão Yasa và năm mươi bốn
bạn đồng hành của ông. Nếu Ngài không
cho những vị này làm Đại đệ tử, Ngài
phải dành ưu tiên cho nhóm ba mươi
thanh niên. Nếu Ngài bác bỏ nhóm này
thì phải dành ưu tiên cho ba anh
em Uruvela-Kassapa, Nadì-Kassapa và
Gayà-Kassapa. Khi bác bỏ tất cả những
Tỳ-kheo đến trước và dành địa vị Đại đệ
tử cho những người từ bỏ thế gian sau
hết, đức Đạo sư đã tỏ ra thiên vị.

Phật hỏi họ:

- Này các Tỳ-kheo! Các ông đang tranh

luận vấn đề gì?

Nghe họ kể lại, Phật nói:

- Này các Tỳ-kheo! ta không tỏ ra thiên
vị trong việc trọng vọng này. Trái lại, ta
dành cho các Tỳ-kheo này và cho tất cả
những Tỳ-kheo khác những gì mỗi người
mong ước khi phát lời thệ nguyện.
Còn Annà Kondana có cúng dường
những thành quả đầu mùa chín lần,
nhưng không có thệ nguyện làm Đại đệ
tử. Trái lại, lúc cúng dường, ông thệ
nguyện rằng ông phải là người đầu tiên
đạt đến quả vị tối thượng, đó là A-la-hán
quả.

- Bạch Thế Tôn, khi nào vậy?

- Hãy lắng nghe, các Tỳ-kheo!

- Vâng, Thế Tôn!

Sau đó, Thế Tôn kể:

Chuyện quá khứ

8C. Tiểu Kala và Đại Kala

Này các Tỳ-kheo! Chín mươi mốt kiếp
quá khứ, đức Phật Vipassì xuất hiện ở
đời. Lúc đó có hai anh em Đại Hắc và
Tiểu Hắc, cả hai gia chủ này cai quản
một cánh đồng rộng lớn trồng lúa. Môt
hôm Tiểu Hắc đến ruộng lúa bóc vỏ lúa
và ăn, thấy ngọt khác thường.

Sau đó không lâu, ông muốn dâng một
món quà bằng lúa non lên Tăng chúng do
Phật lãnh đạo. Vì thế ông đến ngỏ ý cùng
anh mình:

- Nè anh! Chúng ta hãy bóc vỏ lúa non và nấu nướng thích hợp để cúng dường những vị Phật.

Em nói gì thế, hở em? Chưa hề có người
nào bóc vỏ lúa non cúng dường, cũng
không ai thích làm như thế trong tương
lai, đừng có làm hỏng mùa màng.

Người em lặp lại ý kiến của mình nhiều lần. Cuối cùng người anh dứt khoát:

- Thôi được, hãy chia ruộng làm hai
phần. Đừng có đụng đến phần của anh,
nhưng hãy làm những gì em thích trên
phần ruộng của em.

Tiểu Hắc nói:

- Tốt lắm.

Rồi người em chia ruộng làm hai, thuê
một số lớn nông dân lao động lột vỏ lúa
non và nấu với rất nhiều sữa, thêm bơ
lỏng, mật, đường và dâng món cơm chín
đến Tăng đoàn do Phật lãnh đạo.

Bữa ăn chấm dứt, Tiểu Hắc thưa:

- Bạch Thế Tôn. do công đức cúng
dường thành quả đầu mùa này, cho con
được làm người đầu tiên đạt đến quả vị
tối thượng là A-la-hán quả.

- Sẽ được vậy.

Rồi đức Đạo sư hồi hướng công đức cho thí chủ.

Khi người em trở về, nhìn lại cánh đồng, ông ta thấy toàn bộ cánh đồng đầy những nhánh lúa nảy chồi, đan vào nhau như

được buộc thành bó. Cảnh tượng này
khiến ông cảm nhận được năm niềm vui.
Ông hân hoan: "Ta thật là may mắn". Khi
lúa trổ bông, ông cúng dường những
bông lúa đầu tiên. Cùng với dân làng
thành quả đầu tiên gặt được. Khi lúa
được bó lại, ông dâng những bó lúa đầu
tiên. Khi lúa gom thành đống, ông dâng
lúa đầu tiên trong đống. Khi lúa chất
thành ụ, ông dâng lúa đầu tiên trong ụ.
Khi đập lúa, ông dâng những lúa đầu tiên
xay xong. Khi đong, ông dâng phần lúa
đong đầu tiên. Khi chất vào kho, ông
dâng lúa đầu tiên vào kho lẫm. Như thế,
ông dâng thành quả đầu tiên của vụ mùa
đến chín lần để cúng dường. Bất cứ thứ
gì ông đem dâng được bù đắp lại, và ông
có một vụ mùa bội thu. Phước đức đến
với người biết làm phước.

Do đó, đức Thế Tôn nói:

- Thật vậy, Đại đức! Đạo đức bảo hộ
người biết giữ gìn đạo đức, sống đạo đức
đưa đến hạnh phúc. Đây là lợi lạc của
cuộc sống đạo đức, người nào sống trong
đạo đức sẽ không bao giớ đi đến tình
trạng đau khổ.

Vì thế, trong thời kỳ của Phật Vipassì,
Kiều-trần-như đã cúng dường thành quả
đầu tiên tới chín lần, thệ nguyện làm
người đầu tiên đạt được quả vị tối
thượng. Cũng thế, trong thời kỳ của
Phật Padumuttara, một trăm ngàn kiếp
về quá khứ, trong thành Hamsavatì, ông
đã cúng dường dồi dào, và phủ nhục
dưới chân đức Phật, thệ nguyện làm
người đầu tiên đạt được quả vị tối
thượng A-la-hán quả. Vì vậy, Ta đã dành
cho ông ta địa vị theo đúng thệ nguyện.
Ta không tỏ ra thiên vị trong sự trọng
vọng này.

Chuyện quá khứ

8D. Da-Xá (Yasa) và Năm Mươi Bốn Bạn Hữu

- Bạch Thế Tôn, năm mươi lăm thanh niên do Da-xá (yasa) cầm đầu tạo những công đức gì?

- Họ đã thệ nguyện dưới chân một vị
Phật được đạt quả vị A-la-hán, và đã tạo
nhiều công đức. Trước khi Phật hiện tại
xuất hiện ở đời, họ đã kết bạn với nhau
để thành tựu những công đức, và hết
lòng lo việc thiêu xác chết của người
nghèo khó. Một hôm, thấy xác chết của
một phụ nữ mang thai, họ đem xác chết
nghĩa trang để thiêu. Da-xá và bốn người
bạn được chỉ định việc thiêu xác, những
người còn lại trở về làng.

Khi Da-xá thiêu xác, chàng dùng cây
xiên xuyên suốt thân xác chết, lật qua lật
lại, và thấu rõ sự bất tịnh của thân xác.
Để chia xẻ sự hiểu biết này với bốn bạn
mình, chàng bày tỏ: "các bạn, hãy nhìn
thân này. Đây đó da dẻ nứt nẻ, không
khác gì da của con bò đốm, bất tịnh, nhơ
nhớp và gớm ghiếc."

Ngay đó, bốn bạn chàng cũng thấu triệt sự bất tịnh của thân xác.

Năm người bạn quay về làng và truyền
đạt lại cho những người kia. Về phần Da-
xá chàng về nhà và cũng truyền đạt cho
cha mẹ và vợ, họ đều thấu triệt sự bất
tịnh.

Đây là công đức mà họ đã tạo trong kiếp trước. Và do chính công đức này, Da-xá chứng nghiệm được sự bất tịnh của thân

xác khi ở trong phòng nhìn các mỹ nữ
ngủ. Thêm vào đó, căn cơ họ đã đến lúc
thuần thục, cho nên tất cả các chàng trai
đều đạt quả thánh. Như thế, những chàng
trẻ tuổi này đạt được điều mong muốn
đúng theo họ thệ nguyện. Ta không tỏ ra
thiên vị trong việc trọng vọng này.

Chuyện quá khứ

8 E. Ba Mươi Chàng Vọng Tộc

- Nhưng, bạch Thế Tôn! Ba mươi vị vọng tộc trẻ tuổi này đã tạo công đức gì?

Họ cũng thệ nguyện dưới chân chư Phật
quá khứ đạt thành quả vị A-la-hán và đã
tạo lập những công đức. Trước khi Phật
hiện tại xuất hiện ở đời, họ tái sanh làm
ba mươi kẻ ác, nhưng nghe lời khuyên
dạy dành cho ông Tudila, họ giữ năm

giới suốt sáu mươi ngàn năm. Rồi những
người này cũng chứng đạt đúng theo họ
thệ nguyện. Ta không tỏ ra thiên vị trong
việc trọng vọng này.

Chuyện quá khứ

8F. Anh Em Ca Diếp

- Nhưng, bạch Thế Tôn! Ba anh em Ca-
diếp là Uruvela Kassapa, Nadì-Kassapa,
Gayà-Kassapa (Ưu-lâu-tần-loa Ca-diếp,
Na-đề Ca-diếp, Gia-da Ca-diếp) tạo dựng
những công đức nào?

- Họ cũng tạo dựng những công đức và
thệ nguyện đạt thành quả vị A-la-hán.
Chín mươi hai kiếp quá khứ, hai đức
Phật Tissa và Phussa cùng một lúc xuất
hiện trên thế gian. Cha của Ngài Phussa
là vua Mahinda. Khi Ngài Phussa giác

ngộ thì người con út của vua trở thành
Đại đệ tử của Ngài và con của vị tư tế trở
thành đệ tử thứ hai. Nhà vua đến chỗ
Phật và bạch:

- Người con cả của tôi là Phật, người con
út của tôi là Đại đệ tử, và người con của
vị tư tế của tôi là Đại đệ tử thứ hai của
Phật.

Và nhìn cả ba, vua hoan hỉ:

- Đức Phật là của chính tôi, Pháp là của chính tôi, Tăng là của chính tôi.

Và ông long trọng xưng tụng ba lần:

- Xin tán thán Ngài là bậc Thế Tôn, Ứng Cúng, Toàn Giác.

Rồi ông gieo mình dưới chân đức Đạo sư

thưa:

- Bạch Thế Tôn, bây giờ vào cuối cuộc
đời kéo dài chín mươi ngàn năm, dường
như đã đến lúc để tôi ngồi nhắm mắt ngủ
yên. Lúc nào tôi còn sống, xin đừng đến
nhà người khác, hãy nhận tứ sự cúng
dường của mình tôi thôi.

Nhận được sự ưng thuận của Phật, nhà vua đều đặn cúng dường cho Ngài.

Bây giờ nhà vua có ba người con khác.
Người lớn nhất có năm trăm lính tùy
tùng, người giữa ba trăm và người trẻ
nhất hai trăm. Một hôm, họ xin phép cha
được cúng dường người anh cả là đức
Phật Phussa, nhưng bị từ chối. Việc này
xảy ra nhiều lần, ít lâu sau, một cuộc nổi
loạn bùng nổ ở biên giới và ba anh em
được vua cha phái đi dẹp giặc. Thành

công, trong việc khôi phục ở biên giới, họ trở về hoàng cung, vua cha ôm lấy họ, hôn lên tóc, ngợi khen và tưởng thưởng:

- Các con yêu của cha, cha sẽ cho những gì các con muốn.

Họ vâng lệnh:

- Tâu phụ vương! Chúng con xin nhận ân huệ của cha.

Sau vài ngày, khi cha họ nhắc lại:

- Các con yêu, ta sẽ cho bất cứ điều gì các con muốn.

Họ liền ngỏ ý:

_ Tâu phụ vương! Chúng con không cần gì khác ngoài việc từ nay trở đi chúng

con xin được cúng dường anh cả của chúng con, hãy ban cho chúng con ân huệ này!

- Ta không ban cho các con ân huệ này được, các con yêu!

- Nếu cha không muốn ban cho chúng con đặc ân này thường xuyên, thì hãy ban cho chúng con bảy năm.

- Ta không muốn thế, con yêu!

- Thế thì hãy ban đặc ân cho chúng con
sáu năm hay năm năm, bốn, ba hay hai
năm, hay một năm, hoặc là bảy tháng,
hay sáu, năm, bốn, ba hay hai tháng hoặc
một tháng.

- Ta không muốn thế, các con yêu!

- Thế thì tâu phụ vương! Hãy cho mỗi đứa con một tháng, ban ơn cho chúng con tất cả ba tháng!

- Thôi được, các con yêu! Hãy cúng dường anh các con trong ba tháng.

Bây giờ cả ba anh em chỉ có một thủ khố và một quản gia. Viên quản gia có đến một trăm hai mươi ngàn người phụ việc.

Ba anh em cho vời thủ khố và quản gia lại chỉ thị:

- Trong vòng ba tháng tới, chúng tôi sẽ
thọ giữ mười giới, đắp y vàng và an cư
với đấng Đạo sư. Khi chúng tôi vắng
mặt, bổn phận các anh phải coi sóc lương
thực cúng dường, mỗi ngày các anh phải
cung cấp đầy đủ thức ăn, cả cứng và
mềm, cho chín mươi ngàn Tỳ-kheo và

một ngàn lính. Từ nay trở đi chúng ta sẽ không dặn dò gì nữa.

Rồi ba anh em đem theo một ngàn lính tùy tùng tuân giữ mười giới, đắp y vàng và bắt đầu an cư trong tinh xá.

Người thủ khố và quản gia hợp lực thay
phiên nhau hoàn tất bổn phận cúng
dường, lấy lương thực từ kho của ba anh
em để cúng dường. Nhưng khi đám con
của những người phục vụ đòi món cháo
yến mạch và những thức ăn chúng đòi,
trước cả lúc Tăng đoàn đến. Hậu quả là
Tăng đoàn chỉ nhận được thức ăn thừa và
không được cung cấp thức ăn nào mới
nguyên. Cuối cùng, người thủ khố và
viên quản gia cũng thèm ăn đến nỗi họ
lấy bớt thức ăn, rồi làm ra vẻ như đưa
cho đám trẻ, nhưng thực họ ăn hết. Thấy
thức ăn ngon không nhịn thèm được, họ

và nhóm tám mươi bốn ngàn người của
họ đã ăn thực phẩm mà họ có bổn phận
phải dâng cho Tăng đoàn, nên khi chết
và thân bị tan rã, họ tái sanh vào loài ngạ
quỷ.

Khi mạng chung, ba anh em và một ngàn
người tùy tùng được sanh lên thiên giới
và sống chín mươi hai kiếp qua lại từ cõi
trời này đến cõi trời khác. Đó là những
công đức mà ba anh em đã tạo dựng
trong thời gian đó vì lập nguyện thành
tựu quả vị A-la-hán. Những gì họ nhận
được chỉ là do lời thệ nguyện của họ. Ta
không tỏ ra thiên vị trong việc ban cho
điều gì cần ban. Viên quản gia bây giờ là
Bình-sa-vương, thủ khố là cư sĩ
nữ Visàkha (Tỳ-xá-khư) và ba hoàng tử
là ba nhà khổ hạnh bên tóc.

Nhữnh gia nhân phục vụ của họ tái sanh

trong loài ngạ quỷ. Một thời gian sau khi
trải qua từ kiếp này đến kiếp khác, cả tốt
và xấu, họ được tái sanh trong tiểu kiếp
này ở cõi ngạ quỷ suốt bốn đời đức Phật.
Trong tiểu kiếp này, đầu tiên họ đến gặp
vị Phật Kakusandha, trụ thế bốn mươi
ngàn năm, và hỏi Ngài:

- Xin Phật nói cho chúng con biết khi nào chúng con nhận được thức ăn?

Đức Phật đáp:

- Các người sẽ không có gì để ăn trong
thời kỳ hóa độ của Ta, nhưng sau Ta đại
địa sẽ được nâng cao một dặm, và đức
Phật Konàgamana sẽ xuất hiện, tốt nhất
các ngươi hãy hỏi Ngài.

Họ chờ đợi suốt thời gian đó, và khi đức Phật Konàgamana xuất hiện, họ liền hỏi

và được Ngài trả lời:

- Các ngươi sẽ không có gì để ăn trong
thời kỳ hóa độ của Ta, nhưng sau Ta, đại
địa sẽ nâng cao một dặm, và đức
Phật Kassapa sẽ xuất hiện, tốt nhất các
người hãy hỏi Ngài.

Họ chờ đợi suốt thời gian đó, và khi nghe đức Phật Kassapa xuất hiện, lại đến thưa hỏi và lại được nghe:

- Các ngươi sẽ không nhận được gì để ăn
trong thời kỳ của Ta, nhưng sau Ta, đại
địa sẽ được nâng cao một dặm, và đức
Phật Gotama sẽ xuất hiện. Vào thời đó,
thân quyến của các anh là Bình-sa-vương
sẽ làm vua, ông ta sẽ cúng dường đức
Đạo sư và sẽ hồi hướng công đức tạo
được cho các ngươi, và lúc đó các ngươi
sẽ nhận được thức ăn.

Thời kỳ giữa hai đức Phật sau này đối
với chúng cũng nhanh giống như hôm
nay qua ngày hôm sau. Khi Như Lai xuất
hiện ở thế gian và vua Bình-sa-vương
cúng dường ngày thứ nhất, chúng không
nhận được thức ăn. Chúng chờ đến đêm,
và tạo một tiếng ồn đáng sợ và hiện ra
trước vua. Nhà vua đến Veluvana vào
ngày hôm sau, và thuật lại tình tiết cho
Như Lai. Đức Đạo sư giải thích:

- Đại vương, chín mươi hai kiếp trong
quá khứ, dưới thời Phật Phussa, những
ngạ quỷ ấy là thân quyến của đại vương.
Họ lén ăn thực phẩm mà họ có bổn phận
dâng đến Tăng đoàn, họ đã hỏi
Phật Kakusandha, Konàganama, và
Kassapa khi nào họ được ăn và chư Phật
đã nói với họ như thế, như thế. Suốt thời
gian này, họ rất muốn nhận sự bố thí của
đại vương. Sở dĩ họ làm ồn đêm hôm qua

vì đại vương có bố thí nhưng họ không nhận được phước báo bố thí đó.

- Nhưng bạch Thế Tôn! Trong trường hợp con bố thí bây giờ, họ có nhận được không?

- Sẽ nhận được, Đại vương!

Ngày hôm sau, vua thỉnh Tăng đoàn do Phật lãnh đạo, dâng thức ăn dồi dào và thưa:

- Bạch Thế Tôn, từ nay trở đi vật ẩm thực từ cõi trời xin cho những ngạ quỷ này có phần.

Và khi vua hồi hướng đến những ngạ quỷ công đức cúng dường của ông, chúng nhận được vật ẩm thực từ cõi trời.

Ngày hôm sau, những ngạ quỷ lại xuất hiện trần truồng. Đức vua trình lên Phật:

- Hôm nay, bạch Thế Tôn, những ngạ quỷ này lại xuất hiện trần truồng, con không biết phải làm gì?

Đức Phật giải thích:

- Đại vương, vì ông không cho họ quần áo.

Ngày hôm sau, nhà vua dâng y đến Tăng
đoàn do Phật lãnh đạo và cũng nguyện từ
nay trở đi mong họ được quần áo từ cõi
trời.

Và khi vua hồi hướng công đức cúng
dường của ông cho họ như thế, lập tức
họ được quần áo từ cõi trời, ngay lúc ấy
họ bỏ thân ngạ quỷ và nhận thân chư

thiên.

Khi đức Phật hồi hướng công đức, Ngài đọc bài kinh chú nguyện: "Ngạ quỷ đứng ngoài vách nhà"

Khi ngài kết thúc phần hồi hướng công đức, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đạt được Pháp nhãn thanh tịnh.

Trên đây đức Phật đã giảng pháp, thuật lại chuyện của ba anh em bện tóc.

Chuyện quá khứ

8G. Sarada và Sirivaddha

Nhưng, bạch Thế Tôn! Các Đại đệ tử đã thành tựu công đức gì?

- Họ đã thệ nguyện đạt đến địa vị Đại đệ

tử. Trong một a-tăng-kỳ kiếp thêm một
trăm ngàn kiếp quá khứ, Xá-lợi-phất
được tái sanh vào một gia đình Bà-la-
môn giàu có, là ông hoàng Sarada. Mục-
kiền-liên được sanh trong gia đình
trưởng giả giàu có, tên là Sirivaddha. Hai
chàng trai trẻ làm bạn với nhau từ khi
còn nghịch đất.

Ông hoàng Sarada được hưởng của thừa
kế to tát khi cha chết. Một hôm, ở một
mình, anh băn khoăn: "Ta chỉ biết một ít
về đời sống của thế giới này thôi, ta
chẳng biết gì về đời sống của thế giới
bên kia. Ai sinh ra đều chắc chắn phải
chết. Ta phải từ bỏ thế gian, gia nhập
Tăng đoàn và đi tìm con đường giải
thoát".Do đó, anh đến gặp bạn và tâm sự:

- Bạn Sirivaddha, tôi dự định rời bỏ thế gian và đi tìm con đường giải thoát. Anh

có thể rời bỏ thế gian với tôi hay không?

- Này bạn, tôi không thể rời bỏ thế gian, bạn hãy ra đi một mình.

Bạn từ chối, ông hoàng Sarada vẫn không thay đổi ý định, và lập luận rằng:

- Không ai đi đến đời sau với những người đồng hành hay thân quyến hay bạn bè. Ta muốn làm gì phải làm một mình.

Vì vậy, anh mở cửa kho và bố thí rộng
rãi cho người nghèo khổ, du sĩ và ăn
mày. Xong, anh rút vào chân núi và sống
đời ẩn sĩ... Đầu tiên một, rồi hai, rồi ba,
rồi nhiều người khác theo gương anh
chọn đời sống tu hành. Cuối cùng, ẩn sĩ
bện tóc lên đến bảy mươi bốn
ngàn, Sarada chứng được ngũ thông và
bát định, và dạy những người ẩn sĩ bện

tóc này phương thức tụ tập thiền định. Tất cả đều chứng ngũ thông và bát định.

Lúc ấy, Phật Anomadassì xuất hiện ở đời.
Thành của Ngài tên Candavatì Cha
là Yasavanta thuộc giai cấp chiến sĩ, và
mẹ là bà Yasodharà. Cây thành đạo của
Ngài là cây Ajjuna. Nisabha và Anoma là
Đại đệ tử của Ngài, Varuna là thí chủ, và S
Sumanà là nữ cư sĩ nòng cốt. Ngài trụ thế
một trăm năm, vóc dáng cao năm mươi
tám cubits, và phát hào quang từ thân xa
đến mười hai dặm (năm mươi cây số).
Ngài có một trăm ngàn Tỳ-kheo nương
học.

Một hôm, bình minh vừa ló dạng, sau khi
xuất định Đại bi, Ngài quan sát thế gian
và thấy ẩn sĩ Sarada và nhận ra rằng:
"Hôm nay, khi Ta đến gặp ẩn sĩ Sarada,
sẽ có một buổi đại thuyết

pháp. Sarada sẽ lập nguyện đạt đến địa
vị Đại đệ tử, và bạn ông ta, trưởng
giả Sirivaddha sẽ lập nguyện đạt địa vị
Đại đệ tử thứ hai. Cuối bài thuyết pháp,
bảy mươi bốn ngàn ẩn sĩ bện tóc nương
học sẽ chứng quả A-la-hán. Vì vậy Ta
phải đến đó"

Rồi đức Phật Anomadassì đắp y ôm bát,
không nói một lời với ai, độc hành như
một con sư tử, với ý định hiển hiện để
cho Sarada biết mình là một vị Phật.

Và trong khi môn đệ của ẩn
sĩ Sarada vắng mặt vì đi tìm các loại trái
cây, đức Phật từ trên trời hạ xuống đất
ngay trước mắt Sarada.

Khi ẩn sĩ Sarada thấy thần thông và tướng hảo của Phật, ông thầm nhớ lại những câu thơ liên quan đến đặc tính của

một bậc đại nhân. Ông biết rằng một
người được phú cho những hình tướng
như thế, nếu sống tại gia là một ông vua,
một bậc chuyển luân thánh vương, sống
đời xuất gia sẽ là người tận diệt tham
dục, là một vị Phật toàn giác. Vì
thế, Sarada đoan chắc người này là một
vị Phật không nghi ngờ gì nữa.

Do đó, ông đến gặp Phật, năm vóc đảnh
lễ, sửa soạn một chỗ ngồi dâng Ngài, đức
Phật ngồi vào chỗ đã được sửa soạn, và
ẩn sĩ Sarada chọn chỗ ngồi thích hợp,
kính cẩn ngồi xuống một bên.

Bảy mươi bốn ngàn ẩn sĩ bện tóc lúc nãy
vắng mặt vì đã đi tìm các loại trái cây
ngọt và nhiều nước, bây giờ vừa trở về
với thầy họ. Thấy đức Phật ngồi giữa và
thầy họ ngồi kế bên, họ nói:

- Thưa Thầy, chúng tôi thường đi khắp
nơi và đều cho rằng không có ai cao cả
hơn thầy. Nhưng với vị này, chúng tôi cả
quyết rằng Ngài cao cả hơn thầy.

- Đạo hữu! Các ông nói gì thế? Có phải ý
các ông đang so sánh một hột cải với núi
Tu-di cao sáu mươi tám ngàn dặm
không? Hỡi những đứa con ngây thơ!
Đừng so sánh ta với một vị Phật toàn
giác.

Những ẩn sĩ đều đồng ý rằng: "Nếu đây
là một người tầm thường, thầy chúng ta
sẽ không so sánh như thế. Vị này quả
thật cao cả làm sao!" lập tức họ phủ phục
trước chân Phật.

Rồi thầy họ, ẩn sĩ Sarada bảo họ rằng:

- Các bạn, chúng ta không có một phẩm

vật xứng đáng dâng lên chư Phật ở đây,
và đấng Đạo sư đã đến đây đúng lúc
chúng ta thường đi khất thực. Chúng ta
hãy dâng Ngài phẩm vật theo khả năng
của chúng ta. Tìm và mang đến đây tất
cả những loại trái cây hảo hạng.

Vì vậy, họ đi kiểm trái cây, ẩn
sĩ Sarada rủa tay và đích thân đặt trái cây
vào bình bát của Như Lai. Ngay khi đấng
Đạo sư vừa cầm đến những trái cây cúng
dường Ngài, chư thiên gia thêm hương vị
của cõi trời vào những trái cây đó. Ẩn
sĩ Sarada cũng đích thân lọc nước dâng
lên Phật.

Sau bữa ăn, khi đấng Đạo sư vẫn còn
ngồi tại chỗ, Sarada kêu gọi tất cả các
môn đệ vào ngồi xuống, hoan hỉ đàm
luận với đấng Đạo sư.

Và đấng Đạo sư thầm nghĩ: "Hai Đại đệ
tử và chúng Tỳ-kheo hãy đến đây". Ngay
lập tức, hai Đại đệ tử cùng với một trăm
ngàn A-la-hán tháp tùng hiện đến, đảnh
lễ đấng Đạo sư và kính cẩn ngồi một
bên. Rồi ẩn sĩ Sarada nói với môn đệ
mình như sau:

- Các bạn, chỗ ngồi của Phật thì thấp và
không có chỗ ngồi cho một trăm ngàn
Tỳ-kheo. Hôm nay các bạn hãy lễ kính
đức Phật. Hãy đi tìm ở chân núi mang về
đây những bông hoa màu sắc rực rỡ và
hương thơm ngào ngạt.

Có câu nói rằng thời gian bỏ ra để nói
bàn chỉ phí phạm thôi, người có thần
thông thì phạm vi thần lực không thể
tưởng tượng được. Do đó, trong thoáng
chốc những ẩn sĩ đem về những bông
hoa màu sắc rực rỡ, hương thơm ngào

ngạt và họ kết thành một nệm hoa dài
một dặm (gần năm km) cho Phật. Rồi họ
kết tiếp một nệm hoa đài ba phần tư dặm
cho hai Đại đệ tử. Những nệm hoa cho
những Tỳ-kheo còn lại dài nửa dặm hay
ngắn hơn, nệm dành cho tân Sa-môn dài
một usabha (120 cubit). Không nên thắc
mắc tại sao những chỗ ngồi có kích
thước vĩ đại như thế lại được xếp gọn
vào tu viện khổ hạnh này. Sở dĩ có thể
được do bởi năng lực huyền nhiệm. Khi
chỗ ngồi đã sẵn sàng, ẩn sĩ Sarada đứng
trước Thế Tôn và chắp tay cung kính
thưa:

- Bạch Thế Tôn, xin hãy lên nệm hoa này để con được cứu độ và ân triêm công đức.

Do đó người ta kể rằng:

Ông góp nhiều loại hương hoa
Sửa soạn giường tòa, cung kính
thỉnh thưa: "Đây con đã soạn
sẵn sàng, Chỗ ngồi thích hợp
kết bằng hương hoa. Thế Tôn,
xin ngự vào tòa Xin cho con
được tâm hòa lòng an. Bảy ngày
đêm, Phật ngồi trên Nệm hoa
con kết và liền cho con Tâm
bình tịch lặng an nhiên Từ
người cho đến chư thiên đều
mừng".

Khi đức Phật ngồi rồi, hai Đại đệ tử và
những Tỳ-kheo mỗi người ngồi vào chỗ
dành cho mình. Ẩn sĩ Sarada lấy một
lọng hoa lớn che trên đầu Như Lai. Đấng
Đạo sư bảo:

- Nguyện cho những ẩn sĩ bện tóc dâng

vinh dự này cho ta sẽ gặt được quả báo
tốt lành. Và lập tức, Ngài nhập vào Diệt
tận định. Nhận thấy đức Đạo sư đã nhập
Diệt tận định, hai Đại đệ tử cũng nhập
định và vào Diệt tận định. Trong bảy
ngày đức Đạo sư ngồi đó, hưởng niềm an
lạc của Diệt tận định. Khi đến giờ đi tìm
thức ăn, môn đệ của Sarada đi vào rừng
và dùng những trái cây dại và nhiều thứ
trái khác. Thời gian còn lại, họ đứng
chấp tay cung kính trước Phật. Ẩn
sĩ Sarada không đi tìm thức ăn, nhưng
trong bảy ngày liên tục cẩm lọng hoa che
đức Phật, đã tìm được niềm vui và hạnh
phúc sung mãn.

Khi đức Đạo sư xuất định, Ngài nói với vị Đại đệ tử, Trưởng lão Nisabha, ngồi bên tay phải Ngài.

- Nisabha! Hãy hồi hướng công đức cho

những ẩn sĩ đã dâng chúng ta hoa và chỗ ngồi.

Sau đó, Trưởng lão, như một dũng tướng
vừa nhậm chức vị cao trọng từ tay
Chuyển luân Thánh vương, lòng tràn đầy
niềm hân hoan, hiển bày trí tuệ ba-la-mật
của bậc Đại đệ tử, bắt đầu bài hồi hướng.
Khi Ngài chấm dứt, đức Phật bảo Đại đệ
tử thứ nhì như sau:

- Con cũng hãy thuyết pháp cho các Tỳ- kheo!

Vâng lời Phật dạy, Trưởng
lão Anoma suy nghiệm đến Tam tạng
kinh điển, lời dạy của chư Phật, rồi
thuyết pháp. Nhưng dù hai Đại đệ tử đã
thuyết pháp, không có một Tỳ-kheo nào
đạt được Pháp nhãn thanh tịnh. Rồi đức
Đạo sư hiển lộ năng lực vô biên của

Phật, bắt đầu thuyết pháp. Khi bài giảng
kết thúc, tất cả bảy mươi bốn ngàn ẩn sĩ
bện tóc đắc A-la-hán trừ ẩn sĩ Sarada.
Đạo sư khi đó duỗi tay ra và cất tiếng:

- Hãy đến, Tỳ-kheo!

Lập tức râu tóc họ rụng mất, và tám món cần thiết được khoác vào người họ.

Độc giả có thắc mắc vì sao ẩn
sĩ Sarada không chứng A-la-hán không?
Bởi vì ông tán tâm. Người ta kể rằng
trong khi vị Đại đệ tử ngồi tòa thứ hai kế
bên Phật hiển bày trí tuệ ba-la-mật của
bậc Đại đệ tử đang thuyết pháp, ngay lúc
ẩn sĩ bắt đầu lắng nghe bài pháp, ông đã
khởi niệm: "Ồ! ước mong sao, vào một
lúc nào đó ở tương lai, trong Giáo đoàn
của một vị Phật tương lai, ta được nhận
trọng trách mà vị đệ tử này đã nhận!" Vì

lẽ đó, ông không thể chứng đạo quả.

Sarada, tuy thế vẫn đảnh lễ Như lai, và đứng đối diện với Ngài, bạch:

- Bạch Thế Tôn! vị Tỳ-kheo ngồi tòa cạnh Ngài mang danh hiệu gì trong Giáo đoàn của Ngài?

- Đó là người theo Ta trong buổi đầu
Chuyển pháp luân, đó là người đã đạt
đến tột đỉnh của trí tuệ ba-la-mật của bậc
Đại đệ tử, đó là người đã hiểu thấu mười
sáu thể của Tri thức. Do đó, ông ta được
gọi là Đại đệ tử trong Giáo đoàn của Ta.

- Bạch Thế Tôn! Ở đây, trong bảy ngày
con đã đứng cầm lọng hoa che Ngài,
bằng cách ấy dâng vinh dự lên Ngài. Quả
báo của công đức này, con không mong

cầu đời sau làm Đế Thích hay Phạm
thiên, nhưng trong tương lai, con nguyện
được trở thành Đại đệ tử của một đức
Phật, giống như Trưởng lão Nisabha hiện
tại.

Sarada lập nguyện xong, đức Đạo
sư muốn biết ước nguyện của
người này có thành tựu không,
Ngài bèn phóng thiên nhãn và
quan sát những thời kỳ tương
lai, thấy sau một a-tăng-kỳ kiếp
cộng thêm một trăm ngàn kiếp,
ước nguyện của Sarada sẽ thành
tựu. Ngài cho ẩn sĩ Sarada biết:

- Ước nguyện này của ông sẽ không viễn
vông. Cuối một a-tăng-kỳ kiếp cộng
thêm một trăm ngàn kiếp nữa,
Phật Gotama sẽ xuất hiện trên thế gian.

Mẹ của Ngài là hoàng hậu Mahà màya,
cha Ngài làvua Shudhodana, con Ngài là R
Ananda, và Đại đệ tử thứ hai của Ngài
là Moggallàna, và ông sẽ là Đại đệ tử
nguyên soái của niềm tin, và tên ông
là Sàriputta.

Sau khi đức Đạo sư thọ ký cho ẩn sĩ,
Ngài thuyết pháp, và rồi cùng Tăng
chúng vây quanh, Ngài bay lên không
mà đi. Ẩn sĩ Sarada tìm môn đệ và các
trưởng lão của mình, nhờ họ nhắn tin cho
bạn là trưởng giả Sirivaddha rằng: "Bạn
ông, ẩn sĩ Sarada đã phủ phục dưới chân
Phật Anomadassì và ước nguyện được
địa vị Đại đệ tử trong Giáo đoàn của
Phật Gotama, người sẽ xuất hiện sau này
của thế gian. Ông hãy ước nguyện được
ở địa vị Đại đệ tử thứ hai".

Xong, ông đi trước những Trưởng lão

bằng một đường khác và đến đứng tại cửa nhà Sirivadha.

Gặp lại người bạn cũ, Sirivaddha hân hoan chào mừng:

- Cuối cùng, sau một thời gian dài vắng bóng, người bạn quí của tôi đã trở về.

Và lập tức Sirivaddha mời bạn ngồi tòa, và tự mình ngồi một ghế thấp hơn, thăm hỏi:

- Nhưng, này ông Tôn giả! ông không có môn đệ và những người cận sự?

- Có chứ, này bạn! đức
Phật Anomadassì đã đến tu viện của
chúng tôi, và chúng tôi đã tôn kính Ngài
trong phạm vi quyền năng của chúng tôi.
Đức Đạo sư thuyết pháp cho mọi người,

và cuối bài giảng, tất cả số hội chứng trừ
tôi đều đắc quả A-la-hán và đều gia nhập
Tăng đoàn. Trông thấy vị Đại đệ tử của
đức Đạo sư là Trưởng lão Nisabha, tôi
ước nguyện được địa vị Đại đệ tử dưới
Giáo đoàn của Phật Gotama, Người sẽ ra
đời sau này. Anh cũng nên ước nguyện
được địa vị Đại đệ tử thứ hai trong Giáo
đoàn của Phật.

- Nhưng, Tôn giả! Tôi không có những quan hệ thân thiện với Phật.

- Tôi sẽ gánh vác trọng trách thưa với Phật, anh hãy chuẩn bị một quyết tâm vĩ đại.

Nghe lời như mở tấc lòng, Sirivsaddha
liền về trang hoàng một khoảng rộng
tám karisas (tám mẫu) trước cửa nhà
mình thật long trọng xứng với một vị

vua, rải cát, tung năm loại hoa, có cả
hoa làja, dựng một lều che mái lợp toàn
bằng hoa sen xanh, khiến dọn sẵn toà của
Phật, và tòa của các Tỳ-kheo cũng được
sửa soạn. Và biết bao phẩm vật được
chuẩn bị chu đáo. Xong chàng nhờ ẩn
sĩ Sarada đến mời Phật và A-la-hán. Vui
lòng đẹp dạ, ẩn sĩ Sarada đưa Tăng đoàn
do Phật lãnh đạo cùng đi đến nhà người
bạn tâm giao. Sirivaddha ra trước nhà để
gặp Tăng đoàn, đỡ bình bát từ tay Như
Lai, hướng dẫn đoàn vào lều, mời ngồi
trên toà đã dành sẵn, dâng nước và cung
cấp những thức ăn chọn lọc.

Cuối bữa ăn, chàng dâng y đắt gia lên Tăng đoàn, và bạch đức Đạo sư:

- Bạch Thế Tôn, chúng con cúng dường vì lập nguyện đạt đến địa vị không tầm thường. Xin Ngài rủ lòng từ bi ở lại đây

trong bảy ngày như thế.

Đức Đạo sư thuận ở lại. Trong bảy
ngày Sirivaddha dâng phẩm vật dồi dào
như đã kể. Cuộc lễ cúng dường viên
mãn, Sirivaddha đảnh lễ đức Đạo sư, và
đứng trước chắp tay cung kinh bạch:

- Bạch Thế Tôn, bạn con, ẩn
sĩ Sarada ước nguyện trở thành Đại đệ tử
của một vị Phật. Con cũng nguyện xin
trở thành Đệ nhị Đại đệ tử của một vị
Phật ấy.

Đức Đạo sư quán sát tương lai, và thấy chàng sẽ được mãn nguyện. Ngài bèn thọ ký như sau:

- Cuối một a-tăng-kỳ kiếp và cộng thêm một trăm ngàn kiếp, ông sẽ trở thành Đệ nhị Đại đệ tử của Phật Gotama.

Nghe lời thọ ký của Phật, Sirivaddha tràn
đầy sung sướng, mãn nguyện. Đức Đạo
sư hồi hướng công đức về sự cúng dường
thức ăn rồi cùng Tăng chúng trở về tinh
xá.

Và Phật kết luận:

- Này các Tỳ-kheo! Đây là ước nguyện
của các đệ tử Ta lúc ấy. Họ đã thọ nhận
đúng với ước nguyện của họ. Khi Ta ban
bố một điều gì, Ta không thiên vị người
nào.

(Chấm Dứt Chuyện Quá Khứ)

Đức Đạo sư thuật xong, hai vị Đại đệ tử cùng đảnh lễ Ngài và thưa thỉnh:

- Bạch Thế Tôn, khi chúng con còn là gia chủ, chúng con đã đến xem lễ Đỉnh Núi.

Hai vị kể lại toàn bộ câu chuyện đã xảy
ra, cho đến khi chứng được thánh quả Dự
lưu ngay lời đầu tiên Trưởng
lão Assaji (Ác Bệ) thuyết pháp. Rồi họ
thưa tiếp:

- Bạch Thế Tôn, chúng con đến gặp vị
thầy cũ của chúng con, cốt hướng dẫn
ông ấy nương theo Phật, và chỉ cho ông
ấy thoát ra khỏi bóng tối của tư kiến,
không quên nhấn mạnh đến lợi lạc tốt
lành nếu như ông ấy chịu đến đây.
Nhưng ông ấy bảo với chúng con: "Đối
với ta, bây giờ sống cuộc đời một môn
sinh thì thật là vô lý, như kẻ quen ở dơ
lại đi đến giếng nước. Ta không thể sống
nổi cuộc đời một môn sinh". Chúng con
cố giải bày: "Thưa Thầy, dân chúng hiện
giờ tay ôm hương hoa và các thứ đến
dâng cúng riêng cho đấng Đạo sư. Vậy
Thầy định sao?" Ông ấy hỏi ngược lại

chúng con. "Trong thế gian này người
ngu và người khôn ai đông hơn?" Chúng
con đáp: "Thưa Thầy, người ngu thì
nhiều kẻ khôn thì ít". Ông liền dứt khoát:
"Vậy thì người khôn hãy đi đến vị Tỳ-
kheo trí tuệ là Gotama (Cồ-đàm), và
người ngu hãy đến với ta là kẻ ngu. Còn
các ông, hãy đi đến chỗ các ông ưa
thích". Với lời lẽ như thế, bạch Thế Tôn,
ông ấy đã từ chối đến đây.

Đức Đạo sư nghe thế liền dạy các Tỳ- kheo:

- Này các Tỳ-kheo, do chấp thủ tà
kiến, Sanjaya đã lầm lẫn cho hư vọng là
chân lý và cho chân lý là hư vọng.
Nhưng các ông, do trí tuệ riêng của mỗi
người, đã phân biệt đúng đắn cái gì là
chân thật trong tính chân thật và cái gì hư
vọng trong tính hư vọng. Các ông đã

sáng suốt loại trừ điều gì hư vọng và chấp nhận điều gì chân thật.

Rồi Ngài nói Pháp Cú sau:

(11) Không chân, tưởng chân
thật, Chân thật thấy không
chân. Chúng không đạt chân
thật, Do tà tư tà hạnh.

(12) Chân thật, biết chân thật,
Không chân, biết không chân,
Chúng đạt được chân thật, Do
chánh tư, chánh hạnh.

(xem tiếp Phần 4)

Phẩm 1: Song Yếu Phần 4

9. Trưởng Lão Nan Đà

Như mái nhà vụng lợp, Mưa liền xâm nhập vào...

Giáo lý này đức Thế Tôn đã dạy cho Đại đức Nan-đà khi Ngài ngụ tại Kỳ Viên.

9A. Nan Đà Trở Thành Một Tỳ Kheo Bất Đắc Dĩ

Sau khi bắt đầu chuyển pháp luân, Thế
Tôn rời Vương Xá và đến ngụ
tại Veluvana. Ngay sau đó, cha Ngài, Đại
vương Tịnh Phạn gởi sứ giả đến, người
này tiếp người nọ, mỗi người mang theo
một ngàn tuỳ tùng với lời dặn dò:

- Hãy tìm con trai ta và rước mời về trước mặt ta.

Chín sứ giả đã đến nơi, chứng A-la-hán
và không trở về, sau cùng Trưởng
lão Kàla Udàyi đến và cũng chứng A-la-
hán. Biết rằng đã đến lúc Đạo sư lên
đường, Trưởng lão mô tả những cái hay
cái đẹp trong cuộc hành trình và hướng
dẫn đức Phật cùng hai mươi ngàn A-la-
hán đi Kapilapura. Tại đây, giữa thân tộc
vây quanh, đức Đạo sư đã lấy trận mưa
rào làm đề tài giảng pháp, và kể chuyện
bổn sanh Bồ- tát Vessantara, tiền thân
Ngài.

Ngày hôm sau, Ngài vào thành khất thực.
Với bài kệ bắt đầu bằng câu: "Nỗ lực chớ
phóng dật! Hãy sống theo chánh hạnh,"
đức Phật độ vua Tịnh Phạn chứng quả
Dự lưu. và với câu" hãy khéo sống chánh
hạnh..." Ngài độ Mahà Pàjapatì đắc Sơ
quả, và vua Tịnh Phạn đắc thêm Nhị quả.
Cuối bữa ăn, Phật thuật lại truyện Bổn

Sanh Canda Kinnara vì ân nghĩa của mẹ La-hầu-la đối với Ngài.

Ngày hôm sau, trong khi nghi lễ Quán
đảnh và đám cưới của hoàng tử Nan-đà
đang tiến hành, đức Đạo sư bước vào nhà
khất thực, đặt bình bát vào tay Nan-đà và
chúc phúc. Rồi từ chỗ ngồi đứng lên, đức
Đạo sư ra đi không lấy lại bình bát trong
tay Nan-đà không dám hở môi "Bạch
Thế Tôn, xin Ngài lấy lại bình bát", mà
tự an ủi "Thế Tôn sẽ lấy lại bình bát ở
đầu thềm". Nhưng khi đến đầu thềm, Thế
Tôn đã không lấy bình bát. Nan-đà lại
nuôi hy vọng" Thế Tôn sẽ lấy lại bình bát
ở chân thềm". Nhưng Đạo sư vẫn không
lấy bình bát. Nan-đà lại nghĩ "Thế Tôn sẽ
lấy bình bát ở sân cung điện". Nhưng
Đạo sư cũng không lấy bình bát. Hoàng
tử Nan-đà tuy rất muốn trở lại với cô dâu
nhưng phải bấm bụng đi theo Đạo sư. Vì

lòng quý kính Đạo sư quá sâu đậm chàng
không dám nói "Thế Tôn hãy nhận bình
bát", mà đành tiếp tục bước theo, trong
lòng vẫn chưa tắt hy vọng: "Thế Tôn sẽ
lấy bình bát ở đây, Thế Tôn sẽ lấy bình
bát ở đó, Thế Tôn sẽ lấy bình bát ở kia".

Lúc ấy người ta nhắn với cô dâu mới "giai nhân của xứ sở" Janapada-Kalyànì:

- Thưa công nương, Thế Tôn đã đem hoàng tử Nan-đà đi với Ngài, mục đích của Ngài là chia uyên rẽ thúy.

Lập tức Janapada-Kalyànì, khuôn mặt
đầm đìa nước mắt và đầu tóc chưa chải
xong, tung mình lao theo vị hôn phu
khẩn khoản:

- Công tử, xin trở lại ngay!

Lời của nàng làm tim Nan-đà chấn động. Nhưng đấng Đạo sư vẫn không lấy lại bình bát, dẫn chàng về tinh xá và bảo:

- Nan-đà, ông có muốn đi tu không?

Vì lòng tôn kính Phật của Nan-đà quá
sâu đậm nên chàng cố nín để đừng thốt:
"Con không muốn tu", thay vào đó chàng
thưa:

- Vâng, con muốn đi tu.

Đấng Đạo sư ưng thuận ngay:

- Tốt lắm, hãy xuất gia cho Nan-đà!

Thế là, vào ngày thứ ba sau khi Phật đến Kapilapura, Ngài đã tạo duyên cho Nan-đà thành Tỳ-kheo.

Vào ngày thứ bảy, mẹ của La-hầu-la trang điểm cho cậu hoàng con và gởi đến Thế Tôn, bà dặn dò:

- Con cưng, hãy đến xem vị Sa-môn này,
người có hai ngàn tăng sĩ tùy tùng, có
một thân hình vàng óng, có một dáng vóc
đẹp đẽ của Đại Phạm thiên. Sa-môn này
là cha của con. Ngày xưa Ngài đã sở hữu
những kho tài sản vĩ đại. Từ lúc Ngài
xuất gia, chúng ta không được gặp Ngài.
hãy đòi Ngài gia tài của con, hãy nói:
"Cha thân yêu, con là hoàng thái tử, và
ngay khi nhận lễ Quán đảnh, con sẽ trở
thành Chuyển Luân Thánh Vương. Con
cần có tài sản, cha hãy ban của cải cho
con, vì một người con có quyền hưởng
tài sản của cha để lại".

Hoàng tử La-hầu-la vâng lời đi đến Thế Tôn. Khi thấy ngài, cậu ta cảm thấy một

tình cảm nồng ấm của cha dành cho
mình, trong lòng sanh tâm hoan hỷ nên
thỏ thẻ: "Bạch Thầy, dưới bóng mát của
Thầy con thật hạnh phúc". Và cậu còn
nói nhiều nữa, với những lời ngây thơ
của trẻ con ở lứa tuổi ấy.

Thế Tôn thọ thực xong, hồi hướng công
đức và từ chỗ ngồi đứng lên, bước đi.
Hoàng tử La-hầu-la nối bước theo Thế
Tôn, thưa:

- Bạch Thầy, hãy cho con gia tài mà con được thừa hưởng! Bạch Thầy hãy cho con gia tài mà con được thừa hưởng!

Đức Thế Tôn im lặng, ngay cả chư Tăng cũng để mặc không ngăn cậu bé theo Thế Tôn.

Cứ thế, hoàng tử theo Thế Tôn đến khu

rừng. Rồi một tư tưởng nảy sanh trong trí
Thế Tôn: "Gia tài của cha mà cậu bé đòi
sẽ không tránh khỏi hậu quả là mang đến
sự hủy diệt. À, Ta sẽ ban cho nó bảy
thánh tài mà Ta đã nhận được dưới cội
Bồ-đề. Ta sẽ khiến La-hầu-la làm chủ
một gia tài xuất thế gian".

Thế rồi, Thế Tôn bảo Tôn giả Xá-lợi- phất:

- Xá-lợi-phất, ông hãy xuất gia cho La- hầu-la.

Nhưng khi hoàng tử La-hầu-la gia nhập
tăng đoàn, vua Tịnh Phạn (ông nội) rất
sầu muộn. Không chịu đựng nổi sự buồn
rầu, ông bày tỏ với Thế Tôn và thỉnh cầu:

- Bạch Thế Tôn, sẽ phải lẽ hơn nếu chư Tăng đừng nhận những người vị thành

niên vào Tăng đoàn khi cha mẹ không cho phép.

Đức Thế Tôn chấp nhận lời thỉnh cầu
này. Lại một hôm, đức Thế Tôn ngồi
trong hoàng cung sau bữa ăn sáng, đức
vua cung kính ngồi một bên bạch:

- Bạch Thế Tôn, trong khi Ngài đang
hành trì khổ hạnh, một vị trời đến và nói
với tôi: "Con ông đã chết". Nhưng tôi
không tin và trả lời: "Con tôi sẽ không
chết cho đến khi giác ngộ:.

Đức Thế Tôn nói:

- Phụ vương tin chuyện này không?
Trong một kiếp trước đây, khi một vị trời
chỉ một nắm xương và bảo phụ vương:
"Con ông đã chết" phụ vương cũng đã
không tin.

Và Ngài thuật lại truyện Bổn Sanh Mahà
Dhammapàla, liên quan đến câu chuyện.
Sau khi câu chuyện chấm dứt, nhà vua
đắc quả A-na-hàm.

9B. Nan Đà Và Những Thiên Nữ

Thế Tôn độ cho cha Ngài đắc Tam quả
xong, Ngài lại trở về Vương Xá cùng với
Tăng đoàn. Bấy giờ Ngài đã hứa với ông
Cấp Cô Độc đến thăm Xá-vệ, ngay khi
đại tinh xá Kỳ Hoàn được hoàn thành.
Chẳng bao lâu, Ngài nhận được lời báo:
"Tinh xá đã hoàn thành". Ngài liền đến
Kỳ Viên cư ngụ. Đại đức Nan-đà lúc đó
trở nên bất mãn, tỏ sự buồn phiền của
mình với các Tỳ-kheo:

- Chư huynh, tôi bất mãn. Tôi đang sống đời xuất gia, nhưng tôi không thể chịu đựng lâu hơn nữa. Tôi dự định xả bỏ

những giới luật cao cả và trở về đời sống thấp hơn, đời sống của một cư sĩ thế tục?

Thế Tôn nghe được việc này, cho gọi Tôn giả Nan-đà đến bảo:

- Nan-đà, có phải thật sự ông đã nói với
nhiều Tỳ-kheo rằng: "Chư huynh, tôi bất
mãn. Tôi đang sống đời xuất gia nhưng
tôi không thể chịu đựng lâu hơn nữa. Tôi
dự định xả bỏ những giới luật cao cả và
trở về đời sống thấp hơn, đời sống của
một cư sĩ thế tục".

- Bạch Thế Tôn, hoàn toàn đúng thế.

- Nhưng Nan-đà, tại sao ông bất mãn với
cuộc sống đạo hạnh mà ông đang sống?
Tại sao ông không thể chịu đựng lâu
hơn? Tại sao ông định xả bỏ những giới
luật cao đẹp và trở về đời sống thấp hơn,

đời sống của cư sĩ thế tục?

- Bạch Thế Tôn! Khi con rời nhà vị hôn
thê yêu quí Janapada Kalyànì của con,
với đầu tóc rối bời, từ giã con và khẩn
khoản: "Công tử, xin hãy mau trở về!"
Bạch Thế Tôn, vì con vẫn nhớ nàng nên
con bất mãn đời sống xuất gia hiện con
đang sống. Con không thể chịu đựng
cuộc sống này lâu hơn, và con dự định xả
bỏ những giới luật cao cả để trở về cuộc
sống thấp hơn, cuộc sống của cư sĩ thế
tục.

Khi ấy, đức Thế Tôn nắm tay Đại đức
Nan-đà, dùng thần lực đưa chàng đến cõi
trời Ba mươi ba. Trên đường đi, đức Thế
Tôn chỉ cho Tôn giả Nan-đà thấy trên
một cánh đồng bị lửa rụi, một con khỉ
háu ăn đang ngồi trên một gốc cây đã
cháy rụi và lửa cũng đã thiêu đốt tai, mũi

và đuôi của nó. Đến cõi trời ba mươi ba,
Ngài chỉ năm trăm thiên nữ gót son đang
hầu hạ Sakka, vua của chư thiên (thiên
chủ). Khi Thế Tôn cho thấy hai cảnh
tượng đó rồi, Ngài hỏi Nan-đà:

- Nan-đà, ông thấy ai đẹp đẽ, ưa nhìn và
duyên dáng hơn? Cô vợ quí Janapada
Kalyànì của ông hay năm trăm thiên nữ
gót son này?

- Bạch Thế Tôn, Nan-đà đáp,
thật Janapada Kalyànì kém xa, giống
như con khỉ háu ăn đã mất tai, mũi và
đuôi. Bạch Thế Tôn, cô vợ quí
Janapada Kalyànìi đối với năm trăm
thiên nữ này, nàng còn kém xa hơn
nhiều. So sánh với những thiên nữ này,
vị hôn thê của con chẳng đáng kể, cô ta
không bằng một phần nhỏ của họ, không
bằng một phần nhỏ của một phần nhỏ

của một phần nhỏ của họ. Ngược lại, năm trăm thiên nữ gót son này đẹp đẽ, ưa nhìn và duyên dáng vô cùng.

- Hãy vui lên, Nan-đà! - Đức Thế Tôn trả lời - Ta bảo đảm ông sẽ được năm trăm thiên nữ gót son này.

Đại đức Nan-đà thưa:

- Bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn bảo đảm
con sẽ được năm trăm thiên nữ gót son
này, thì trong trường hợp đó, bạch Thế
Tôn, con sẽ sung sướng vô cùng để sống
cuộc sống cao thượng của người xuất
gia.

Rồi Thế Tôn đem Đại Nan-đà theo Ngài,
biến mất khỏi cõi trời ba mươi ba và hiện
ra tại Kỳ Viên. Không bao lâu, những
Tỳ-kheo được nghe kể như sau:

- Vì mong muốn được các thiên nữ mà
Đại đức Nan-đà, em đức Thế Tôn, con bà
Di mẫu, tiếp tục sống đời tu sĩ. Đức Thế
Tôn đã bảo đảm rằng ông ta sẽ được năm
trăm thiên nữ gót son.

Kết quả là những Tỳ-kheo huynh đệ của
Đại đức Nan-đà đã xem chàng như một
người đi tu mướn, như người đã bị mua
chuộc và họ nói về Ngài:

- Đại đức Nan-đà là một người đi tu
mướn, Tôn giả Nan-đà là một người bị
mua chuộc, vì hy vọng được các thiên nữ
mà ông ta sống đời tu sĩ, Thế Tôn đã bảo
đảm rằng ông ta sẽ được năm trăm thiên
nữ gót son.

Đại đức Nan-đà, mặc dù bị các bạn đồng tu xem thường, xấu hổ vì chàng và làm khổ chàng khi gọi chàng là "người tu

mướn" và "bị mua chuộc", Đại đức vẫn
sống độc cư, xuất ly, chánh niệm, tinh
tấn, dõng mãnh. Không bao lâu, ngay
trong đời này, chính Nan-đà an trú trong
tuệ trí giác ngộ và đạt được đạo quả tối
thượng của đời sống tu hành, đạo quả mà
vì nó biết bao thanh niên thiện tín đã
vĩnh viễn từ bỏ đời sống thế tục sống đời
xuất gia. Đại đức đã biết: "Sanh tử đã
tận, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong,
ta không còn trở lại đời này nữa". Vậy là
thêm một Đại đức Trưởng lão nhập vào
hàng ngũ A-la-hán.

Bấy giờ, một vị trời đến chỗ Thế Tôn vào ban đêm, chiếu sáng cả Kỳ Viên, cúi đầu đảnh lễ Thế Tôn bạch rằng:

- Bạch Thế Tôn! Đại đức Nan-đà, con trai bà Di mẫu của Phật đã lậu tận; ngay trong đời này, chính Đại đức đã an trụ

trong chánh trí, đã được giải thoát khỏi dục lậu, tâm giải thoát tuệ giải thoát.

Thế Tôn cũng đã biết như thế. Trong đêm ấy, Tôn giả Nan-đà cũng đến chỗ Thế Tôn đảnh lễ và thưa:

- Bạch Thế Tôn, con xin bãi bỏ lời hứa của Thế Tôn bảo đảm con sẽ được năm trăm thiên nữ gót son.

Thế Tôn trả lời:

- Nan-đà, chính tâm Ta đã thấu hiểu tâm
ông và thấy do lậu tận, ngay trong đời
này, chính ông đã an trú trong chánh trí,
được giải thoát khỏi dục lậu, tâm giải
thoát, tuệ giải thoát. Một vị trời cũng đã
đến cho ta hay điều đó. Do đó, này Nan-
đà, khi ông không còn tham đắm vào ngũ
dục thế gian, tâm ông thoát khỏi dục lậu,

ngay lúc ấy Ta không còn bị ràng buộc bởi lời hứa cũ.

Rồi Thế Tôn, thấu rõ ý nghĩa thâm sáu thực sự của việc này đã tuyên đọc Thánh ngôn sau:

Diệt sạch vọng tưởng nguy hại. Ông sẽ bình thản, an nhiên, Khi gặp hạnh phúc, đau khổ.

Một hôm, các Tỳ-kheo đến gặp Tôn giả Nan-đà và hỏi Ngài:

- Sư huynh Nan-đà! Lúc trước huynh nói: "Tôi bất mãn", bây giờ huynh có nói như thế không?

- Chư huynh, tôi chẳng còn ưa thích đời sống thế tục.

Khi các Tỳ-kheo nghe Ngài trả lời, họ nói:

- Tôn giả Nan-giả nói không thật, hoàn
toàn nói láo. Ngày trước ông ta nói: "Tôi
bất mãn". Nhưng bây giờ ông ta nói:
"Tôi chẳng còn ưa thích đời sống thế
tục".

Và lập tức họ đến và trình lại câu chuyện với Thế Tôn. Thế Tôn đáp:

- Này Tỳ-kheo! Ngày trước nhân cách
của Nan-đà như một nhà lợp vụng,
nhưng nay giống như một nhà lợp kín.
Từ ngày ông ấy thấy những thiên nữ, ông
ấy đã cố gắng hành trì để đạt đến cứu
cánh của đạo nghiệp và bây giờ ông ta đã
đạt được.

Nói xong, Ngài đọc những Pháp Cú sau:

(13) Như mái nhà vụng lợp,
Mưa tiền xâm nhập vào. Cũng
vậy tâm không tu, Tham dục
liền xâm nhập.

(14) Như ngôi nhà khéo lợp,
Mưa không xâm nhập vào.
Cũng vậy tâm khéo tu, Tham
dục không xâm nhập.

Các Tỳ-kheo bắt đầu bàn tán chuyện trên trong Pháp đường:

- Chư huynh! Chư Phật thật kỳ diệu! Đại
đức Nan-đà đã bất mãn đời tu sĩ vì
cô Janapada Kalyànì, nhưng đấng Đạo
sư dùng những thiên nữ làm mồi, khiến
ông ta vâng phục hoàn toàn.

Đức Phật đi đến và hỏi họ:

- Các Tỳ-kheo! Các ông ngồi đây bàn tán chuyện gì?

Nghe họ kể xong, Ngài nói:

- Này các Tỳ-kheo! Đây không phải lần
đầu tiên Nan-đà đã vâng phục bởi mồi
nhử bằng người khác phái, kiếp trước
cũng xảy ra tương tự như thế.

Nói xong, Ngài kể như sau:

Chuyện quá khứ

9C. Kappata và Con Lừa

Ngày xưa, khi Brahmadatta (Phạm-ma-
đạt) trị vì Benàres. Có một con lừa chở
đồ gốm cho ông và mỗi ngày ông thường
đi bảy dặm. Vào một dịp
nọ, Kappata chất một lô đồ gốm lên lưng

lừa và đi đến Takkasilà (thành Hoa Thị).

Trong khi ông bận sắp xếp hàng hoá, ông
cho lừa chạy rong. Chàng lừa ta bèn lang
thang dọc theo bờ mương, bỗng thấy một
nàng lừa liền chạy thẳng đến. Nàng lừa
chào hỏi thân mật và mở đầu câu chuyện:

- Anh từ đâu đến?

- Từ Benàres.

- Mục đích gì?

- Buôn bán.

- Anh mang hàng gì nhiều thế?

- Một lô đồ gốm thật nhiều.

- Anh đi bao nhiêu dặm mà mang số hàng nhiều thế?

- Bảy dặm.

- Trong những nơi anh đi qua, có ai xoa bóp chân và lưng anh không?

- Không!

- Nếu thế, anh phải chịu đường dài khắc nghiệt kinh khủng!

(Dĩ nhiên loài vật không ai xoa bóp chân và lưng, cô lừa nói chỉ vì để kết mối thân tình với anh lừa).

Lời cô lừa khiến chàng lừa trở nên bất
mãn. Sau khi nhà buôn đã xếp đặt hàng
hóa xong, ông chạy đến chàng lừa và
nói:

- Nào, Jack, chúng ta đi!

- Ông đi đi, tôi không đi!

Nhà buôn cố gắng lặp đi lặp lại với
những lời lẽ dịu dàng để thuyết phục nó
đi. Mặc dù ông dỗ hết sức, lừa ta vẫn dở
chứng, ông bèn trút hết lời chửi rủa nó.
Cuối cùng ông nghĩ: Ta sẽ biết cách làm
cho nó đi, và nói kệ sau:

Ta sẽ làm cây gậy Có mũi nhọn thật dài Sẽ đâm xẻ thân này Nhớ đó nghe, lừa hỡi!

Lừa đáp:

- Nếu vậy, tôi biết ngay phải làm gì với ông.

Rồi nó đọc kệ:

Ông bảo sẽ làm gậy Có mũi

nhọn thật dài Tốt thôi! Tôi cũng
sẽ Chân trước bấm chặt sâu
Tung vó hai chân sau Đá cho
răng ông gãy Nhớ nghe,
Kappaka!

Khi nhà buôn nghe thế, ông thắc mắc
không biết lý do gì khiến nó nói thế. Ông
ta nhìn lại con đường và cuối cùng bắt
gặp con lừa cái. À ra thế! Ông hiểu ngay.
Cô ả đã dạy chàng lừa nhà ta mấy trò này
đây. Ta sẽ hứa mang về nhà một con lừa
cái như thế cho nó. Như vậy, dùng con
lừa cái làm mồi, ta sẽ khiến nó phải đi.

Ông bèn đọc kệ:

Một lừa cái bốn chân Mặt như dáng vỏ trai Đầy đủ muôn vẻ đẹp Sẽ đi mua cho mày Nghe

ra chưa lừa hỡi?

Nghe thế, tim chàng lừa rộn rã và trả lời:

Một lừa cái bốn chân, Mặt như
dáng vỏ trai, Đầy đủ muôn vẻ
đẹp, Ông hứa mua cho liền.
Xưa đi ngày bảy dặm Nay tôi
chạy gấp đôi!

Kappata nói:

- Vậy thì tốt, đi!

Và ông dắt lừa lại chỗ để xe.

Vài ngày sau con lừa nói với ông ta:

- Chẳng phải ông đã nói với tôi là sẽ đem cho tôi một cô bạn ư?

Thương gia trả lời:

- Phải, ta đã nói thế, và ta không nuốt lời.
Ta sẽ cho mi một cô bạn về nhà. Nhưng
ta chỉ cung cấp thức ăn cho mi thôi.
Không biết có đủ hay không cho cả mi
và cô ả, nhưng việc đó mi giải quyết một
mình. Sau khi hai đứa mi sống với nhau,
sẽ sinh những chú lừa con. Thức ăn ta sẽ
cho mi, không biết có đủ cho mi, bạn mi
và những lừa con nữa hay không, việc
này mi tự giải quyết lấy.

Thương gia nói rồi, con lừa hết mơ ước hy vọng.

Đạo sư chấm dứt bài học này:

- Lúc đó, các Tỳ-kheo! Con lừa cái là Janapada Kalyànì, con lừa đực là Nan-đà và người thương gia chính là Ta.

Khi xưa Nan-đà cũng đã chịu vâng phục vì miếng mồi khác phái.

10. Cunda - Đồ Tể Mổ Heo

Nay sầu, đời sau sầu...

Giáo pháp này đức Đạo sư dạy khi Ngài cư ngụ tại Veluvana (tinh xá Trúc Lâm) nhắm đến Cunda, người đồ tể mổ heo.

Chuyện kể rằng trong năm mươi lăm
năm Cunda sống bằng nghề mổ heo để
ăn hay bán. Nhằm lúc đói kém, ông ta đi
về nông thôn với chiếc xe đầy nhóc gạo
và trở về đầy ắp heo con, mua trong các
làng, với giá mỗi con chỉ nửa lít hoặc
một lít gạo. Sau nhà, ông ta có một
miếng đất rào lại thành một chuồng heo,

và ông ta nuôi heo với tất cả các loại cây
cỏ và phân. Khi nào ông ta muốn giết
heo, ông ta trói heo thật chắc chắn vào
một cây cột và nện nó bằng một cây chày
vuông để làm thịt nó sưng phồng lên và
mềm đi. Rồi, banh hàm heo và lồng vào
miệng nó một cái nêm nhỏ, ông ta rót
nước thật nóng từ một nồi đồng đổ
xuống họng nó. Nước nóng thấm vào dạ
dày heo, làm lỏng phân, và tống ra ngoài
hậu môn phân nóng với nước. Nếu còn
một cục phân nhỏ sót lại trong bao tử
heo, thì nước chảy ra biến màu và đục,
nhưng khi bao tử heo đã sạch, nước chảy
ra sẽ trong và sạch. Chỗ nước còn lại ông
ta đổ lên lưng heo, và nước sẽ làm tuột
da, lột lớp da đen. Rồi ông ta thui lớp
lông cứng bằng một cây đuốc. Cuối cùng
ông cắt đầu heo bằng một thanh kiếm
nhọn. Khi máu phun ra, ông ta hứng vào
dĩa, rồi ông quay heo, bôi máu hứng

được lên da. Và ông ta ngồi vào bàn
cùng vợ con ăn thịt heo quay. Thịt còn
lại, ông ta bán. Theo cách này, ông ta đã
sinh sống trong năm mươi lăm năm. Dù
đức Đạo sư ở tinh xá bên cạnh mà không
có một ngày nào Cunda cúng dường
Ngài, dù là một nắm hoa hay một muỗng
cơm, cũng không làm một việc công đức
nào cả.

Một hôm ông mắc bệnh, và dù ông ta
vẫn còn sống, ngọn lửa của đại địa ngục
A-tỳ đã bốc cháy trước mặt. (Ngọn lửa
A-tỳ là một cực hình có sức thiêu đốt
kinh khủng có thể phá huỷ mắt người
nào nhìn cách một trăm dặm).

Thật ra, ngọn lửa ấy được mô tả như sau:
"Ngọn lửa luôn luôn phụt ngọn liên tục
vào mọi phía, xa đến một trăm dặm".
Trưởng lão Nàgasena (Tỳ-kheo Na- tiên)

đã dùng lối so sánh sau để chỉ sức nóng
mãnh liệt biết bao so với ngọn lửa
thường: "Đại vương! Hãy nghĩ xem, một
khối đá to bằng một ngôi chùa đưa vào
ngọn lửa địa ngục sẽ tan chảy chỉ trong
chốc lát. Tuy nhiên, chúng sanh bị tái
sanh ở đó, vì quả báo của việc làm quá
khứ, không bị chết tiêu mà cảm thấy như
đang nằm trong thai mẹ".

Khi cực hình của đại địa ngục A-tỳ giáng
xuống đồ tể mổ heo Cunda, hành động
của ông ta thay đổi tương xứng với
nghiệp quá khứ. Dù còn ở trong nhà, ông
ta bắt đầu kêu ủn ỉn như heo và bò bằng
tay và đầu gối, bỏ ra trước nhà rồi bò đến
phía sau. Những người trong gia đình áp
đảo và bịt miệng ông ta. Nhưng dù họ
làm đủ cách (bởi không ai có thể ngăn
được quả báo xảy đến cho một người do
hành động quá khứ của chính người đó),

ông ta vẫn bò lui và kêu ủn ỉn liên tục như một con heo.

Bảy nhà xung quanh không ai có thể ngủ
được. Thân quyến của ông ta khủng
khiếp vì sợ chết, không có cách nào khác
có thể ngăn ông ta đi ra, họ chặn các cửa
và nhốt ông ta ở trong nhà. Xong, họ bao
vây nhà và đứng canh Cunda bò tới bò
lui trong nhà suốt bảy ngày, chịu sự đau
khổ cùng cực của địa ngục, kêu ủn ỉn và
rống eng éc như heo.

Qua bảy ngày bò như thế, ông ta chết và bị đọa vào đại địa ngục A-tỳ.

Vài Tỳ-kheo đi ngang qua cửa nhà ông,
nghe tiếng eng éc ồn ào, chỉ nghĩ là tiếng
của những con heo, họ đi về tinh xá, ngồi
một bên đức Đạo sư và bạch:

- Bạch Thế Tôn, trong bảy ngày cửa nhà
đồ tể Cunda đóng kín, và suốt bảy ngày
vẫn tiếp tục giết heo, chắc chắn ông ta
định làm tiệc chiêu đãi. Thế Tôn nghĩ
xem, bao nhiêu heo bị giết ! Hiển nhiên
ông ta không có một chút từ bi và hoàn
toàn thiếu lòng trắc ẩn. Thật từ trước tới
giờ chúng tôi chưa thấy ai độc ác và man
rợ như thế!

Đức Đạo sư nói:

- Này các Tỳ-kheo! Ông ta không giết
heo trong bảy ngày qua. Sự trừng phạt
phù hợp với việc làm quá khứ của ông ta
đã xảy đến bất ngờ đối với ông ta. Ngay
khi ông ta còn sống, cực hình của đại địa
ngục A-Tỳ đã hiển hiện. Vì cực hình này,
ông ta bò tới lui trong nhà suốt bảy ngày,
kêu la eng éc như một con heo. Hôm nay
ông ta chết và bị đọa vào ngục A-tỳ.

Khi đức Phật nói xong, các Tỳ-kheo thưa:

- Bạch Thế Tôn! Đã đau khổ ở đây trong thế gian này, ông ta lại đi đến chỗ đau khổ nữa và tái sanh ở đó.

- Đúng thế, các Tỳ-kheo!

Đức Thế Tôn nói tiếp:

- Người nào sống buông lung, dù cư sĩ hay tu sĩ, đều bị đau khổ ở cả hai nơi.

Nói xong, Ngài đọc Pháp Cú:

(15) Nay sầu, đời sau sầu, Kẻ ác hai đời sầu, Nó sầu, nó ưu não, Thấy nghiệp uế mình làm.

11. Cư Sĩ Hiền Thiện

Nay vui, đời sau vui...

Giáo lý này được Thế Tôn dạy cho một cư sĩ hiền thiện khi Ngài ngụ ở Kỳ Viên.

Chúng ta nghe kể ở Xá-vệ có năm trăm
thiện tín sinh sống, mỗi người có năm
trăm cư sĩ tuỳ tùng. Người thiện tín lớn
nhất có bảy con trai và bảy con gái. Mỗi
đứa con thường xuyên cúng dường theo
lối rút thăm để dâng món cháo đặc và các
thức ăn khác, ngoài ra còn cúng thức ăn,
thức ăn cuối tháng, thức ăn đầu tháng,
thức ăn chiêu đãi, thức ăn ngày chay,
thức ăn cho khách viếng thăm, và thức
ăn mùa mưa (hạ). Tất cả những người
con đó đều là "thế hệ sau', cho nên thiện
tín cùng vợ và mười bốn con duy trì
mười sáu cách cúng dường. Và vị thiện

tín đức hạnh, chính trực cùng với vợ con đều hoan hỷ trong việc sắp đặt bố thí.

Sau một thời gian, vị thiện tín mắc bệnh
và sức khoẻ suy sụp. Mong muốn được
nghe pháp, ông gởi lời đến Thế Tôn xin
cử tám hay mười sáu Tỳ-kheo đến. Đức
Thế Tôn gởi các Tỳ-kheo và họ đi ngay
đến vây quanh giường ông ta, rồi ngồi
xuống chỗ được dành sẵn.

Vị thiện tín nói:

- Chư Tôn giả! Bây giờ muốn thấy các Ngài khó lắm vì tôi yếu quá, xin tụng lại cho tôi nghe một bài kinh thôi.

- Ông thích nghe kinh gì hở thiện tín?

- Kinh Tứ Niệm Xứ, phổ cập đối với tất cả chư Phật.

Thế là chư Tăng bắt đầu tụng bài kinh,
mở đầu bằng những lời: "Chỉ có đường
này, này các Tỳ-kheo, con đường duy
nhất này dẫn đến sự cứu độ chúng sanh".

Vào lúc ấy từ sáu cõi trời hiện đến sáu
chiếc xe dài một trăm năm mươi dặm do
một ngàn con ngựa Sindth thuần chủng
kéo, trang hoàng với đủ loại trang sức
rực rỡ. Trên mỗi chiếc xe ngựa có một vị
trời đứng, và mỗi vị trời nói:

- Cho phép chúng tôi chở Ngài về thiên giới của chúng tôi.

Và họ nói tiếp:

- Giống như ta đập bể một bình đất và
thay bằng một bình vàng, cũng như thế
chúng sanh sanh thiên sẽ được hạnh phúc
trên cõi trời của chúng tôi.

Vị cư sĩ không muốn bị ngắt quãng trong khi nghe pháp, liền van xin:

- Hãy khoan! Hãy khoan!

Các Tỳ-kheo nghĩ rằng ông ta nói với mình nên dừng tụng pháp. Con trai và con gái của ông khóc thét:

- Trước kia cha chúng tôi không bao giờ
cho rằng mình đã được nghe pháp đầy
đủ, mà nay sau khi thỉnh các Tỳ-kheo
đến và yêu cầu tụng pháp, chính ông
ngăn họ lại. Rốt cuộc không ai mà không
sợ chết.

Các Tỳ-kheo bàn với nhau:

- Không phải lúc ở lại.

Và lập tức họ đứng lên ra đi.

Sau một lúc, thiện tín tỉnh lại và hỏi các con:

- Tại sao các con khóc?

Họ đáp:

- Cha thân yêu, cha mời các Tỳ-kheo lại,
và ngay khi đang nghe pháp, chính cha
ngăn họ tụng pháp. Chúng con khóc vì
nghĩ rằng rốt cuộc không ai là không sợ
chết.

- Nhưng các vị Tỳ-kheo quí kính đâu rồi?

- Các Tỳ-kheo đã bảo nhau: "Đây không phải là lúc nên ở lại", và lập tức họ từ chỗ ngồi đứng lên ra đi.

- Các con yêu, ta không phải nói với các Tỳ-kheo quí kính như vậy.

- Vậy thì cha nói với ai, cha thân yêu?

- Từ sáu cõi trời có sáu vị trời hiện đến
trong sáu xe ngựa trang hoàng lộng lẫy,
và đứng trên xe ngựa lơ lửng trên không,
họ nói với cha: "Hãy hưởng hạnh phúc
trên thiên giới của chúng tôi". Và cha đã
trả lời với họ: "Hãy khoan! Hãy khoan!"

- Cha thân yêu, những xe ngựa ở đâu, sao chúng con không thấy?

- Ta có vòng hoa nào không?

- Có, thưa cha.

- Cõi trời nào vui sướng nhất?

- Cha thân yêu! Vui sướng nhất là cõi trời Đâu-suất nơi cha mẹ chư Phật cư trú, cùng với tất cả các vị Phật tương lai.

- Tốt lắm, vậy hãy ném lên không một
vòng hoa mà nói: "Hãy khiến vòng hoa
này mắc vào chiếc xe ngựa của cõi trời
Đâu-suất".

Những người con của của vị thiêïn tín
ném lên và vòng hoa mắc vào gọng xe
ngựa treo lơ lửng trên không. Đám con
thấy vòng hoa lơ lửng trên không, nhưng
không thấy xe ngựa. Vị thiện tín hỏi:

- Các con có thấy vòng hoa không?

- Vâng, chúng con thấy.

- Vòng hoa này treo lơ lửng nơi chiếc xe
ngựa đến từ cõi trời Đâu-suất. Cha sắp đi
đến cõi trời Đâu-suất, đừng lo lắng. Nếu
các con muốn tái sanh theo cha, hãy làm
những công đức như cha đã làm.

Khi dứt lời, ông chết và đặt chân lên
chiếc xe ngựa, lập tức ông tái sanh thành
một vị trời thân cao ba phần tư dặm,
được trang điểm với sáu mươi xe đồ
trang sức. Ông có một ngàn thiên nữ theo
hầu và ở trong cung điện bằng vàng rộng
hai mươi lăm dặm.

Khi những Tỳ-kheo về đến tinh xá, đức Phật hỏi họ:

- Các Tỳ-kheo, vị thiện tín có nghe tụng đọc pháp không?

- Có, bạch Thế Tôn! Nhưng nửa chừng
ông ta kêu lên: "Hãy khoan! Hãy khoan!"
và ngăn chúng con lại. Rồi con trai và
con gái ông ta bắt đầu khóc. Lập tức,
chúng con bảo nhau: "Đây không phải là
lúc nên ở lại", và chúng con ttuừ chỗ
ngồi đứng lên ra đi.

- Các Tỳ-kheo! Ông ấy không nói với
các ông. Từ sáu tầng trời có sáu vị trời
đến trên sáu chiếc xe ngựa lộng lẫy, và
họ gọi vị thiện tín ấy đi với họ; nhưng
thiện tín không muốn bài pháp đang đọc
bị ngắt quãng nên nói với sáu vị trời như
thế.

- Thật vậy sao, Thế Tôn?

- Đó là sự thật, các Tỳ-kheo ạ!

- Bạch Thế Tôn, bây giờ ông ấy tái sinh nơi nào?

- Trên cõi trời Đâu-suất, các Tỳ-kheo!

- Bạch Thế Tôn, nhưng gần đây ông sống
rất vui sướng giữa các thân tộc của mình,
và bây giờ ông ấy cũng đi tái sanh một
nơi vui thú.

- Đúng vậy, các Tỳ-kheo! Ông là người giác tỉnh. Dù cư sĩ hay tu sĩ, ông được sung sướng cả hai nơi như nhau.

Nói xong, Ngài đọc Pháp cú:

(16) Nay vui, đời sau vui, Làm
phước, hai đời vui, Nó vui, nó
an vui, Thấy ngiệp tịnh mình
làm.

12. Nghiệp Của Đề Bà Đạt Đa

Nay than, đời sau than...

Giáo lý này do đức Đạo sư dạy khi ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Đề-bà-đạt-đa.

Chuyện của Đề-Bà-Đạt-Đa, từ lúc trở

thành Tỳ-kheo đến lúc mặt đất nứt ra và nuốt ông ta, đều có trong mọi chuyện Bổn Sanh.

Sau đây là tóm tắt câu chuyện:

Khi Thế Tôn ngụ tại vườn xoài Anupiya,
gần Anupiya, một thị trấn của thị
tộc Mallas, tám mươi ngàn quyến thuộc
của ngài một hôm bổng nhận ra những
đặc điểm của đấng Như Lai nơi Ngài, và
tám mươi ngàn chàng trai con của họ
đồng tình rằng Ngài là vua hay một vị
Phật, Ngài cũng sẽ sống với một đoàn
tùy tùng gồm những ông hoàng dòng
Sát-đế-lợi. Sau đó trừ sáu ông hoàng trẻ
tất cả đều xuất ly thế gian và trở thành
Tỳ-kheo.

Thấy sáu ông hoàng trẻ họ Thích này là vua Bhaddiya, và các ông

hoàng Anuruddha, Ananda, Bhayu, Kimbila và Devadatta chưa xuất thế, hoàng tộc họ Thích thảo luận với nhau:

- Chúng ta chỉ cho chính con của chúng
ta vào Tăng đoàn. Còn sáu ông hoàng họ
thích này chắc không phải quyến thuộc
của Phật nên không xuất gia làm Tỳ-
kheo.

Vì vậy, một hôm, ông hoàng họ Thích tên Mahanama đến gặp em là A-nậu-lâu- đà (Anuruddha), tâm sự:

- Này em, trong gia đình ta chưa có ai xuất gia, em hãy xuất gia trở thành Tỳ- kheo và anh sẽ theo gương em.

Thuở đó, A-lậu-nâu-đà là người được nuôi dưỡng trong nhung lụa và sự cưng chìu, chàng chưa bao giờ nghe tiếng

"không có". Thí dụ, một hôm sáu ông
hoàng họ Thích này chơi bắn bi. A-nậu-
lâu-đà lấy bánh ra đánh cuộc. Khi thua,
chàng nhắn về nhà đòi bánh. Mẹ chàng
làm bánh đưa cho họ. Mấy ông hoàng ăn
bánh xong tiếp tục chơi. A-nậu-lâu-đà
thua liên tiếp. Ba lần mẹ chàng phải gởi
bánh tới. Lần thứ tư bà nhắn:

- Không có bánh để gởi.

Trước đó A-nậu-lâu-đà chưa hề nghe chữ
"không có". Do đó chàng nghĩ rằng đó là
một loại bánh khác, chàng nhắn bảo tên
tiểu đồng về nhà:

- Hãy gởi cho tôi mấy cái bánh không có.

Khi mẹ chàng nhận được tin "Mẹ ơi! Hãy gởi cho con mấy cái bánh không có", bà tự nghĩ:

- Từ trước con ta chưa hề nghe chữ không có, vậy thì ta sẽ dạy cho nó biết nghĩa ấy.

Rồi bà lấy một bát vàng rỗng chụp lên một bát vàng khác và gởi cho con trai.

Chư thiên bảo vệ thành biết được khi xưa
A-nậu-lâu-đà là Annabhara đã bố thí
thức ăn phần mình cho Phật Đốc
Giác Uparritha và ước nguyện: "Không
bao giờ bị nghe tiếng 'không có', không
bao giờ cần biết thức ăn từ đâu đến". Bây
giờ nếu để A-nậu-lâuđa thấy bát rỗng,
các vị trời sẽ không bao giờ dự được hội
trời, ngoài ra có thể đầu bị bể làm bảy
mảnh nữa.

Vì thế chư thiên bỏ đầy bánh trời vào bát. Ngay khi bát được đặt xuống trên chiếc dĩa tròn và mở ra, mùi bánh thơm

tỏa khắp thành. Hơn nữa, lúc miếng bánh
đuợc đặt vào miệng, bảy ngàn thần kinh
vị giác rung lên. A-nậu-lâu-đà thưởng
thức xong liền kết luận:

- Mẹ ta chẳng thương ta, mọi khi mẹ
chẳng hề chiên bánh không có này cho
ta. Từ đây trở đi ta sẽ không ăn loại bánh
nào khác.

Rồi chàng về nhà hỏi mẹ:

- Mẹ, mẹ có thương con hay không?

- Con cưng của mẹ, con ví như con mắt
quí báu của một người chỉ có một con
mắt, và cũng giống như trái tim mẹ yêu
quí con còn hơn thế nữa.

- Vậy thì mẹ thương, tại sao mấy lần trước mẹ không chiên bánh "không có"

cho con?

Người mẹ hỏi chú tiểu đồng:

- Nhỏ, không có gì trong bát chứ?

- Thưa bà, chiếc dĩa tràn đầy bánh, và thứ bánh này tôi chưa hề thấy trước kia.

Người mẹ liền hiểu: "Thật là con ta có
công đức lớn. Chắc là nó có một ước
nguyện. Những vị trời chắc đã bỏ bánh
dầy đĩa và gởi cho nó".

Đứa con nói tiếp với mẹ:

- Từ nay con sẽ không ăn loại bánh nào khác hơn.

Từ nay về sau xin mẹ hãy chỉ chiên bánh "không có" cho con.

Từ lần đó, khi con bà nói "Con muốn ăn
bánh" bà liền gởi một bát không, đậy
bằng một bát khác, và suốt thời gian
chàng sống ở nhà, những vị trời gởi bánh
trời cho chàng. Vì A-nậu-lâu-đà quá
ngây thơ với mọi sự như thế làm sao
chàng có thể nghĩ ra để hiểu ý nghĩ của
từ ngữ "trở thành một Tỳ-kheo".

Vì lý do đó chàng hỏi anh mình:

- Trở tnành một Tỳ-kheo là sao?

Anh chàng trả lời:

- Đời sống của một Tỳ-kheo gồm cạo bỏ
râu tóc, ngủ trong bụi gai cũng bình
thường như y trong giường đẹp và đi
khắp nơi khất thực.

A-nậu-lâu-đà bày tỏ ý mình:

- Này anh, em quá sung sướng, em sẽ không bao giờ có thể thành một Tỳ-kheo.

- Tốt lắm, em thân yêu, vậy hãy học nghề
nông và sống đời sống của một gia chủ.
Nhưng ít nhất, một trong hai anh em
chúng ta phải trở thành Tỳ-kheo.

A-nậu-lâu-đà nói:

- Làm nông là sao?

Làm sao có thể trông mong một chàng
trai biết được ý nghĩ của chữ nông
nghiệp khi anh ta không biết được thức
ăn từ đâu đến? Như một ngày nọ, ba ông
hoàng Kimbila, Bhaddiya và A-nậu-lâu-
đà bàn lận với nhau về thức ăn từ đâu
đến.

Kimbila nói:

- Nó đến từ kho lúa.

Bhaddiya nói với chàng:

- Anh không biết thức ăn từ đâu đến, nó đến từ cái nồi.

A-nậu-lâu-đà nói:

- Cả hai anh đúng là chẳng biết thức ăn đến từ đâu cả. Nó đến từ một bát vàng đậy nắp ngọc.

Người ta kể rằng: Một hôm Kimbila thấy
gạo được chuyển ra từ kho thóc, và lập
tức chàng nghĩ "những hạt gạo được sản
xuất trong kho". Cũng vậy, một
hôm Bhaddiya thấy thức ăn được múc ra
từ một cái nồi, và chàng cho rằng "nó có
được từ trong nồi".

A-nậu-lâu-đà chưa hề thấy người ta chứa
gạo, nấu cơm hay múc ra khỏi nồi,
nhưng chỉ thấy sau khi đã múc ra khỏi
nồi và đặt trước chàng. Vì vậy chàng cho
rằng khi người ta muốn ăn, thức ăn xuất
hiện ngay trong một bát vàng. Đó là sự
ngu dốt của cả ba ông hoàng về việc thức
ăn đến từ đâu.

Bấy giờ trở lại khi A-nậu-lâu-đà hỏi:

- Làm nông nghĩa là sao?

Chàng nhận được câu trả lời sau:

- Trước hết cánh đồng phải được cày lên,
và sau đó những việc khác như thế, như
thế phải làm. Và những việc ấy phải làm
từ năm này đến năm khác.

Chàng tự nhủ:

- Những bổn phận ràng buộc với nghề
nông như thế thì đến bao giờ mới hết.
Bao giờ chúng ta mới có thời gian vui
hưởng tài sản của mình một cách an
nhàn?

Và vì cho rằng những bổn phận ràng buộc vào đồng áng không bao giờ hết và không bao giờ dừng, chàng liền đổi ý:

- Thôi thì, nếu như vậy anh phải sống đời sống của một gia chủ; còn em, em không sống như vậy.

Sau đó, chàng đến nói với mẹ:

- Mẹ! Hãy cho phép con! con muốn xuất
gia trở thành một Tỳ-kheo. Ba phen
chàng đòi mẹ cho phép trở thành Tỳ-
kheo và ba lần bà từ chối. Cuối cùng bà
nói với chàng:

- Nếu vua Bhaddiya, bạn con xuất gia, con có thể xuất gia với anh ta.

Sau đó, chàng đến Bhaddiya bạn mình và nói:

- Này bạn, tôi có xuất gia được hay không với điều kiện là bạn xuất gia đấy!

A-nậu-lâu-lâu-đà thúc giục
bạn Bhaddiya bằng mọi lý lẽ khiến anh
cùng đi xuất gia. Và cuối cùng, vào ngày
thứ bảy Bhaddiya hứa khả.

Rồi sáu ông hoàng thuộc giai cấp Sát-đế-
lợi - Bhaddiya, vua của những người họ
Thích (Sakyans), A-nậu-lậu-đá, Ananda,
Bhagu, Kimbila và Đề-bà-đạt-đa - kèm
thêm người hớt tóc là Upali thành bảy
người, sau bảy ngày vui hưởng hạnh
phúc thần tiên như những vị trời, bắt đầu

ra đi với trang phục nhiều gấp bốn lần,
như thể trên đường đến vườn giải trí. Khi
họ tới lãnh thổ nước khác, họ ra lệnh
quân lính trở về. Họ cởi những đo trang
sức, gói lại và đưa cho Upali, nói:

- Này Upali, bây giờ hãy trở về. Tất cả tài sản này sẽ đủ cung cấp cho anh sanh nhai.

Upali gieo mình xuống chân họ,
lặn lộn trên đất và khóc thảm
thiết. Nhưng không giám cãi
lệnh, đứng lên và trở về. Giờ
chia tay rừng rủ lá, đất rung
động. Upali đi được một quãng
ngắn không an lòng vì nghĩ rằng
những người Sakyans họ Thích
ác nghiệt và tàn bạo có thể giết
mình vì nghĩ rằng mình đã giết

anh em họ. Những ông hoàng
họ Thích Sakyans này đã từ bỏ
nếp sống lộng lẫy xa hoa, đã lột
bỏ những trang sức vô giá xem
như một đống đờm dãi và dự
định xuất gia trở thành Tỳ-kheo.
Sao mình lại không?

Rồi ông mở gói, treo những đồ trang sức trên cây để mặc, ai muốn hãy đến lấy!

Xong, ông đến chỗ những ông hoàng. Họ
ngạc nhiên hỏi ông tại sao ở lại, ông kể
với họ toàn bộ câu chuyện. Như vậy sáu
ông hoàng đem theo người thợ
cạo Upali đến Thế Tôn và bạch:

- Bạch Thế Tôn, chúng con là những
người họ Thích kiêu hãnh. Người thợ cạo
này là người phục vụ chúng con từ lâu.
Xin thu nạp ông ta vào Tăng đoàn trước,

vì để ông ta vào trước chúng con sẽ cung kính ông ta, do sự kiêu hãnh của chúng con sẽ được giảm bớt.

Vậy là trước tiên họ đã xin cho thợ cạo Upali xuất gia trước và sau đó chính họ xin vào Tăng đoàn.

Trong sáu ông hoàng họ Thích này , Tôn
giả Bhaddiya chứng Tam minh ngay mùa
hạ đầu. Tôn giả A-nậu-lâu-đà chứng
Thiên nhãn thông, và sau nghe bài kinh
đầu đề "Những điều suy niệm của một
bậc đại nhân", Ngài chứng A-la-hán. Tôn
giả A-nan chừng quả Dự lưu, Trưởng
lão Bhaya và Trưởng lão Kimbila sau đó
khai mở Minh-sát-tuệ và chứng A-la-hán.
Đề-bà-đạt-đa chứng thần thông thấp hơn.

Sau một thời gian, khi Thế Tôn ngụ tại Kossambi, của cải và tiếng tăm đều

dồn về Thế Tôn và chúng đệ tử của Ngài.
Mọi người đến tinh xá thường mang
trong tay y phục, thuốc men và những
vật cúng dường khác, và hỏi:

- Đức Đạo sư ở đâu?

- Trưởng lão Xá-lợi-phất đâu?

- Trưởng lão Mục-kiền-liên đâu?

- Trưởng lão Ca-diếp đâu?

- Trưởng lão Bhaddiya đâu?

- Trưởng lão A-nậu-lâu-đà đâu?

- Trưởng lão A-nan đâu?

- Trưởng lão Bhagu đâu?

- Trưởng lão Kimbila đâu?

Nói xong, họ đi tìm chỗ ngồi của tám mươi vị Đại đệ tử.

12A. Những Hành Động Ác Của Đề Bà Đạt Đa.

Nhưng chẳng ai hỏi đến Đề-bà-đạt-đa.
Từ đó ông sanh lòng bất mãn: "Ta đi tu
cùng lúc với những Tỳ-kheo kia, cũng
thuộc giai cấp chiến sĩ như họ. Vậy mà
các thí chủ mang phẩm vật cúng dường
kia chỉ đến tìm những Tỳ-kheo ấy, chẳng
ai nhắc đến tên ta. Ta sẽ về phe ai, thâu
phục cảm tình ai để có được lợi dưỡng
và sự tôn kính?" Và ông toan tính ly
khai. Sau đó ông nghĩ tiếp: "Vua Bình-sa
ngay hôm đầu gặp Phật cùng mười một
vạn tùy tùng, đã chứng quả Dự lưu, ta
không thể về phe ông. Ta cũng không thể
theo phe vua Kosala, nhưng ta sẽ đến với
hoàng tử A-xà-thế, kẻ không biết nhìn

người".

Từ Kosambi, Đề-bà-đạt-đa đi đến Vương
Xá, tự biến thành một chàng trai, với bốn
con rắn ở tay chân, một con quanh cổ,
một con cuộn tròn trên đầu như búi nệm,
một con vắt trên vai. Trang điểm đầy rắn
như thế ông từ không trung bay xuống
ngồi ngay trong lòng A-xà-thế hết hồn
hỏi:

- Người là ai?

- Tôi là Đề-bà-đạt-đa.

Để A-xà-thế hết sợ, Đề-bà-đạt-đa biến
nguyên hình trở lại là một Tỳ-kheo, đắp
y mang bát và ông chiếm được cảm tình
của A-xà-thế cùng lợi dưỡng và sự tôn
kính.

Được lợi dưỡng và sự tôn kính rồi, Đề-
bà-đạt-đa quyết định: "Ta phải là người
lãnh đạo Tăng đoàn". Vừa khởi ác niệm,
Đề-bà-đạt-đa mất hết thần thông. Bấy
giờ đức Đạo sư đang thuyết pháp cho
Tăng chúng ở Trúc Lâm tinh xá, cũng có
nhà vua trong chúng hội. Giữa thời pháp
Đề-bà-đạt-đa đảnh lễ Phật, từ chỗ ngồi
đứng dậy chấp tay thỉnh cầu:

- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nay đã già yếu,
mệt mỏi, hãy sống an nhàn không lo
lắng. Tôi sẽ lãnh đạo Tăng đoàn, hãy
giao phó Tăng đoàn cho tôi.

Đức Đạo sư, thay vì chấp nhận sự sắp
xếp của Đề-bà-đạt-đa, đã từ chối lời
thỉnh cầu và gọi ông là hạng người ăn
đờm dãi. Đề-bà-đạt-đa căm phẫn tột độ
ra đi. Đây là lần thứ nhất ông oán hận
đức Đạo sư. Đức Phật cho công bố câu

chuyện Đề-bà-đạt-đa tại Vương Xá.

Đề-bà-đạt-đa hận thù không nguôi vì bị đức Phật khai trừ nên rắp tâm phá Phật. Ông đến gặp A-xà-thế bày kế:

- Này chàng tuổi trẻ, con người trước đây
sống lâu, nhưng nay chết sớm. Một ông
hoàng như anh chẳng bao lâu cũng sẽ
chết. Vậy thì, anh hãy giết cha rồi lên
làm vua, còn ta sẽ giết đức Thế Tôn và
lên làm Phật.

Mưu kế thành tựu, A-xà-thế giết cha rồi
lên ngôi, còn Đề-bà-đạt-đa không bỏ
cuộc, tự thân leo lên đỉnh núi lòng dặn
lòng: "Một mình ta sẽ dứt đời Sa-môn
Cồ-đàm". Rồi ông lăn đá xuống, nhưng
chỉ làm thân Phật chảy máu. Thất bại lần
nữa trong việc giết Phật, ông lại tính keo
khác là thả voi Nàlàgiri hại Phật. Khi voi

đến gần, Đại đức A-nan đứng mũi chịu
sào hy sinh cản đường cứu Phật. Đức
Đạo sư nhiếp phục được voi và rời thành
trở về tinh xá. Sau khi dự buổi thọ trai do
hằng ngàn thiện tín cúng dường, đức Đạo
sư đúng thời nói pháp cho cư dân Vương
Xá, đông đến một trăm tám mươi triệu
người. Có tám mươi bốn ngàn người
được Pháp nhãn thanh tịnh. Các Tỳ-kheo
lúc đó không ngớt tán thán A-nan:

- Đại đức A-nan thật cao thượng! Khi
con voi hung tợn chạy đến, người dám
hy sinh mạng sống đứng chắn cho đức
Đạo sư.

Đức Phật nghe các Tỳ-kheo khen vậy liền bảo:

- Các thầy, đây chẳng phải là lần đầu A- nan hy sinh vì ta. Trong kiếp quá khứ,

ông ấy cũng làm như vậy.

Và đáp lời thỉnh cầu của các Tỳ-kheo, Phật kể chuyện tiền thân Culla Hamsa và Kakkata.

Qua việc bày mưu giết vua, mướn người
giết Phật, lăn đá, tính ác độc của Đề-bà-
đạt-đa chưa gây chấn động dư luận như
lần thả voi hại Phật. Dân chúng biết
chuyện xôn xao bàn tán: "Đề-bà-đạt-đa
một mình đã giết vua, mướn kẻ sát nhân
ném đá, nay còn thả voi Nàlàgiri. Nhà
vua đang thân cận một kẻ ác độc đến
thế!" Nhà vua nghe được bèn bãi bỏ năm
trăm nồi nấu thức ăn cho Đề-bà-đạt-đa
và từ đó không cung cấp, đáp ứng các
nhu cầu của Đề-bà-đạt-đa nữa. Dân
chúng cũng vậy, khi ông đến nhà khất
thực, họ vẫn không cúng dường.

Danh và lợi đều mất, Đề-bà-đạt-đa lại
giở trò quỷ quyệt. Ông đi đến đức Phật
đưa ra năm điểm nhưng đức Đạo sư bác
bỏ:

- Đủ rồi, Đề-bà-đạt-đa! Ai muốn như vậy, hãy làm một nhà khổ hạnh ở trong rừng.

Đề-bà-đạt-đa quay sang các Tỳ-kheo:

- Chư huynh đệ, lời dạy nào cao thượng
hơn, lời Phật hay lời tôi vừa nói? Được
rồi, Thế Tôn. Sa-môn suốt đời nên sống
trong rừng, đi khất thực, mặc áo bằng giẻ
rách lấy từ đống rác, ở dưới gốc cây,
không ăn cá thịt. Ai muốn giải thoát đau
khổ, hãy để người ấy đến với tôi.

Nói rồi, Đề-bà-đạt-đa ra đi.

Một vài Sa-môn vừa mới xuất gia, thiếu
trí, nghe những lời này nghĩ là Đề-bà-
đạt-đa nói đúng. Rồi họ đi theo Đề-bà-
đạt-đa cùng năm trăm Tỳ-kheo bằng mọi
cách thuyết phục mọi người từ người dễ
tin đến người dày dạn, chấp thuận năm
điểm, và sống bằng cách khất thực từ
nhiều gia đình. Đồng thời Đề-bà-đạt-đa
vẫn tìm cách tạo sự chia rẽ trong Giáo
đoàn.

Đức Thế Tôn nghe ra bèn bảo:

- Đề-bà-đạt-đa, có đúng như người ta nói, ông đang cố tình gây chia rẽ Tăng đoàn không?

Đề-bà-đạt-đa trả lời:

- Đúng!

Phật dạy:

- Đề-bà-đạt-đa, chia rẽ Tăng đoàn là một tội ác ghê gớm.

Đức Đạo sư tiếp tục răn nhắc Đề-bà-đạt-
đa. Nhưng ông không để ý đến lời Phật
dạy. Đề-bà-đạt-đa ra đi, gặp Đại đức A-
nan đang đi khất thực trong thành Vương
Xá, ông nói:

- Sư huynh A-nan, kể từ hôm nay tôi sẽ
làm lễ phát lồ và tăng sự riêng biệt,
không cần Tăng đoàn, không cần Thế
Tôn.

Đại đức A-nan kể lại cho đức Phật nghe,
bậc Đạo sư đã phẫn nộ một cách chính
đáng, và biết rằng Đề-bà-đạt-đa làm như
vậy là tự đóng cửa nhơn-thiên, sẽ phải
chịu đau khổ nơi đại ngục A-tỳ.

Và Ngài suy nghĩ như vầy:

Dễ làm thay việc ác, Việc chỉ gây tai hại. Những việc lành đem lại Hạnh phúc, rất khó làm.

Rồi, đức Đạo sư lại nói lên câu kinh sau:

Dễ thay cho người lành, Làm
những việc thiện tốt. Khó thay
cho người ác, Làm những việc
thiện lành. Người ác khó làm
lành, Người lành khó làm ác.

Vào ngày phát lồ, Đề-bà-đạt-đa ngồi về một phía với những người theo ông, nói:

- Ai đồng ý năm điểm hãy lấy một lá phiếu.

Năm trăm hoàng tử Lệ-xá, những Sa-di ít

lòng biết ơn, lấy phiếu. Đề-bà-đạt-đa
đem những thầy này đến Gayàsìsa. Đức
Đạo sư biết tin họ đến đó, liền phái hai
đại đệ tử đi dẫn họ về. Hai vị đến đó, trổ
hết thần thông thuyết pháp khiến năm
trăm vị Tỳ-kheo nếm được vị Niết-bàn,
liền theo hai vị bay về tinh xá hầu Phật.

Tỳ-kheo Kokàlika, người cùng âm mưu với Đề-bà-đạt-đa, thấy vậy, đã vào đánh thức ông dậy:

- Dậy đi huynh Đề-bà-đạt-đa, Xá-lợi-
phất và Mục-kiền-liên đã đoạt hết các
Tỳ-kheo của anh rồi, anh chẳng nhớ tôi
đã nói là đừng tin Xá-lợi-phất và Mục-
kiền-liên sao?

Đề-bà-đạt-đa nói:

- Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên ôm lòng

ác độc.

Vừa nói lên câu ấy, đầu gối Đề-bà-đạt-đa đã dộng trúng tim mình và miệng hộc máu tươi ra.

Các Tỳ-kheo trông thấy Tôn giả Xá-lợi- phất bay trong không giữa một đoàn Sa- môn tùy tùng, báo tin cho Phật:

- Bạch Thế Tôn! Đại đức Xá-lợi-phất đi chỉ với một người mà trở về huy hoàng với cả đám đông.

Đức Đạo sư đáp:

- Các Tỳ-kheo, đây không phải lần đầu
xảy ra sự việc này. Khi Xá-lợi-phất sinh
trong thân thú, ông cũng đã trở về với Ta
huy hoàng như vậy.

Và Phật nói bài kệ chuyện tiền
thân Lakkhana (Tiền thân của Xá-lợi-
phất đã bảo vệ được năm trăm con nai
trong đàn an toàn trở về sau mùa săn.
Còn nai Kàla, tiền thân của Đề-bà-đạt-đa
không bảo vệ được đàn mình, để năm
trăm con nai bị chết hết).

Người đạo đức, thân thiện, Mọi
sự đều tốt lành. Kìa, Lakkhana
xuất hiện! Dắt theo đủ bà con.
Và kìa, xem Kàla, Chẳng bà con
nào còn!

Các Tỳ-kheo lại kể tiếp:

- Bạch Thế Tôn, người ta đồn rằng Đề-
bà-đạt-đa cũng đặt hai vị Đại đệ tử ngồi
hai bên và bắt chước Thế Tôn nói: "Ta sẽ
thuyết pháp như Phật".

Đức Đạo sư nói:- Này các Tỳ-kheo, đây
không phải là lần đầu ông ấy làm như
vậy. Trong một kiếp quá khứ ông ấy
cũng bắt chước ta, nhưng đã thất bại.

Vìraka! Có thấy Chồng tôi,
Savitthaka (1), đâu không?
Tiếng chàng thanh dịu ngọt Cổ
rực rỡ như công? Savitthaka
ham bắt chước Vĩraka, quạ
nước Lặn bắt cá trong hồ
Vướng rong rêu, đã chết.

(1) Quạ Savitthaka - tiền thân
của Đề-bà-đạt-đa - muốn bắt
chứơc con quạ nước Vĩraka (tiền
thân của Phật) lặn xuống hồ bắt
cá, bị mắc giữa đám rong và
chết.

Để kể hết câu chuyện, đức Thế Tôn thuật
chuyện tiền thân Vìraka. Mấy hôm sau,
cũng với đề tài này, Ngài kể các chuyện
tiền thân Kandagalaka và Virokana:

Chim gõ mõ (2) bay trong rừng
mổ Cây cành mềm, hư đổ, kiếm
ăn. Cây keo gỗ chắc một khi
Hắn lầm mổ phải đầu thì bể ngay
Óc não mày nát chảy,(3) Đầu
thì vỡ tan hoang, Bao
xương sườn gãy vụn,
Thật thảm thương kinh
hoàng,

(2) Chim gõ mõ Kandagalaka,
tiền thân của Đề-bà-đạt-đa bắt
chước chim bạn-tiền thân của
Phật mổ cây leo kiếm sâu ăn. Vì
khác loài, không đủ khả năng nó

bị gãy mỏ, mắt lồi ra, đầu bể.

(3)Dã can (tiền thân của Đề-bà-
đạt-đa) sống nhờ ăn đồ thừa của
sư tử - tiền thân Phật- một hôm
dã can bắt chước sư tử, giết voi,
bị voi đạp nát xương thịt rồi đi
đại tiểu tiện lên.

Một ngày nọ, nghe lời nhận xét "Đề-bà- đạt-đa là kẻ bội ơn", đức Đạo sư kể lại chuyện tiền thân Java Sakuna:

Chúng tôi đã hết lòng phục vụ.
Và vô cùng tôn kính chúa công.
Vậy nay xin được cầu mong,
Chúa ban ơn huệ mở lòng tha
cho. Ta đã ngặm chắc ngươi
trong mõm, Ta sống bằng uống
máu ăn tươi. Thói ưa giết chóc

ta nuôi. Quá lâu ngươi đã sống rồi, tiếc chi!

Phật lại kể chuyện tiền thân Kurunga, cho thấy Đề-bà-đạt-đa đi đây đi kia chỉ để sát hại:

Con nai biết quá rõ, Chính
ngươi (4) thả trái rơi: "Ta
mau đến cây khác Cây
không thích, nên rời."

(4) Người thợ săn chài lưới (tiền
thân Đề-bà-đạt-đa) liệng trái cây
nhử nai (tiền thân Phật) để giết
nhưng không thành công.

Lại nữa, khi người ta bàn bạc: "Đề-bà-
đạt-đa mất cả lợi dưỡng danh dự và địa
vị tôn quý của một Sa-môn", đức Đạo sư
nói:

- Các Tỳ-kheo, đây chẳng phải là lần đầu
ông ấy mất hết, trong một kiếp quá khứ
cũng vậy; và Phật kể chuyện tiền
thân Ubhataobhattha:

Mắt hư, áo bị mất (5), Cãi vả
đến trong nhà, Việc làm
ăn hỏng cả Dưới nước lẫn
trên bờ.

(5) Một người chài lưới (tiền
thân Đề-bà-đạt-đa) câu nhằm
khúc cây tưởng là cá lớn, cởi áo
lặn xuống bắt, bị va vào khúc cây
mù hai mắt áo trên bờ bị lấy cắp.
Vợ người ấy ở nhà sợ phải chia
phần cá, cãi vã với hàng xóm và
bị phạt vạ.

Trong lúc đức Đạo sư ngự tại Vương Xá, Ngài đã kể chuyện tiền thân của Đề-bà-

đạt-đa như vậy. Rồi Ngài đến Xá-vệ ở tại Kỳ Viên.

Đề-bà-đạt-đa bị đau trong chín tháng. Sau cùng, muốn gặp đức Phật, ông nói với đệ tử của ông:

- Ta muốn gặp đức Đạo sư, hãy giúp ta đến gặp Người:

Họ trả lời:

- Khi còn sức khỏe, thầy đã đối xử thù nghịch với đức Đạo sư, chúng tôi sẽ không dẫn thầy đến gặp Phật.

Đề-bà-đạt-đa nói:

- Xin đừng hại tôi! Tôi thật có lòng thù hận đức Thế Tôn, nhưng Ngài không hề ghét tôi dầu chỉ mảy lông.

Và thật vậy:

Kẻ sát nhân Đề-bà-đạt-đa Và kẻ
cướp Ương-quật-ma-la. Voi
Dhanapàla hay La-hầu-la Với
ai Phật cũng ôn hòa điềm nhiên.

- Cho tôi gặp đức Thế Tôn.

Đề-bà-đạt-đa năn nỉ mãi.

Sau cùng họ để Đề-bà-đạt-đa trên cái cáng khiêng đi. Các Sa-môn nghe Đề-bà- đạt-đa đến, thông báo với Phật:

- Bạch Thế Tôn, Đề-bà-đạt-đa đang đến gặp Thế Tôn.

Phật dạy:

- Ông ấy sẽ không gặp Ta trong kiếp này

nữa.

(Người ta nói rằng, kể từ lúc các Sa-môn đưa ra năm điều, họ đã không còn gặp Phật được nữa).

- Bạch Thế Tôn, họ đã đến nơi đó... nơi đó... rồi.

- Ông ấy làm gì thì làm, cũng chẳng bao giờ gặp lại Ta.

- Bạch Thế Tôn, hiện ông ấy chỉ còn
cách một dặm, chỉ còn cách nửa dặm, chỉ
còn cách một khoảng... ông ấy đến hồ
sen.

- Dầu cho ông ấy vào đến Kỳ Viên, cũng không gặp được Ta.

Những người khiêng Đề-bà-đạt-đa đến

hồ sen tinh xá, đặt cáng và xuống tắm
trước khi vào hầu Phật. Đề-bà-đạt-đa
ngồi dậy, bỏ chân xuống đất, và bị lún
xuống đất, và bị lún ngay tại đó. Ông bị
lún từ từ, ban đầu là mắt cá, rồi đến đầu
gối, hông, ngực, rồi đến cổ... Sau cùng,
khi làm sát đất, ông đọc đoạn kệ sau:

Với xương và thịt này Cùng với
hơi thở còn Con xin quy y
Phật Thiên Nhơn Sư, Thế Tôn
Điều Ngự, đấng Toàn Giác Đức
hạnh hằng tỏa rạng Trăm hảo
tướng chói ngời.

Theo truyền thuyết, khi đức Phật thấy sự
việc như vậy, Ngài lại xuất gia cho Đề-
bà-đạt-đa làm Sa-môn, vì Phật biết nếu
Đề-bà-đạt-đa là một cư sĩ, chưa được
xuất gia, với chừng ấy tội ác đã tạo, ông

sẽ không thể còn có hy vọng, tin tưởng gì
ở kiếp tương lai. Nhưng nếu ông là một
Sa-môn thì dầu có phạm tội ghê gớm
mức nào, vẫn có thể vững lòng tin vào
kiếp tương lai. (Sau trăm ngàn kiếp Đề-
bà-đạt-đa sẽ thành Phật Độc Giác hiệu
là Atthissara-Thiên Vương Như Lai, cõi
nước tên là Thiện Đạo).

Sau khi chết lún trong đất, Đề-bà-đạt-đa
đọa vào địa ngục A-Tỳ. "Vì ông phạm tội
với một đức Phật thường hằng, hãy để
ông chịu cực hình không gián đoạn". Và
đó là sự đau đớn Đề-bà-đạt-đa phải chịu.
Vì ngục A-tỳ rộng lớn một trăm dặm nên
thân ông cao một trăm dặm. Cả đầu đến
lỗ tai ông bị ở trong một cáo sọ sắt và
chân lún đến mắt cá nằm trong mặt nền
bằng sắt. Một cọc sắt to bằng thân cây
thốt nốt từ vách phía tây của chiếc ngục
sắt đâm ngang thắt lưng, suốt qua ngực

và xuyên qua vách sắt phía đông. Một
cọc sắt khác từ vách sắt phía bắc. Một
cọc khác từ đỉnh sọ sắt, đâm qua sọ của
Đề-bà-đạt-đa, suốt xuống phần dưới và
xuyên đến mặt nền bằng sắt. Đề-bà-đạt-
đa chịu sự đau đớn trong tư thế không
thể nhúc nhích này.

Các Tỳ-kheo bắt đầu bàn bạc: "Đề-bà- đạt-đa từ xa đến nhưng không gặp được đức Đạo sư, lại bị chôn sống".

Đức Phật dạy:

- Đây không phải là lần đầu Đề-bà-đạt-đa
phạm tội với Ta và bị chôn sống. Trong
một kiếp trước ông cũng bị chôn sống
như vậy.

Để minh chứng, Ngài kể câu chuyện đã xảy ra trong một tiền thân của Ngài làm

voi chúa. Có một người bị lạc đường, voi
để anh ta ngồi trên lưng và chở về nơi an
toàn. Sau đó người ấy trở lại chỗ voi ba
lần liên tiếp cưa lấy phần đầu, phần giữa
và phần gốc ngà của voi. Vừa đi khuất
tầm mắt voi chúa, anh ta liền bị đất chôn
sống.

Và đức Đạo sư kết thúc câu chuyện tiền thân Sìlava Nàga:

Một người ưa bội bạc Và luôn
tìm cơ hội Dầu cho cả quả đất
Cũng không thấy thỏa lòng. Mọi
người bàn tán mãi chuyện này.

Vì thế đức Phật kể lại câu
chuyện Kalàburàjà (tiền thân Đề-bà-đạt-
đa) bị đất nứt chôn sống vì làm
hại Khantivàdi (tiền thân đức Phật). Rồi
đức Đạo sư lại kể

chuyện Mahàpatàparàjà (tiền thân Đề- bà-đạt-đa) bị đất chôn sống vì làm hại Culla Dhammapàla (tiền thân Phật).

Giờ đây khi Đề-bà-đạt-đa đã bị đất nuốt,
dân chúng vui mừng, treo cờ, dựng cây
chuối rẻ quạt, bày những lu hũ đầy nước,
mở hội lớn: "Cái chết của hắn quả là
thắng lợi lớn đối với chúng ta".

Khi các Tỳ-kheo bạch lại chuyện này cho đức Đạo sư, Ngài dạy:

- Đây không phải là lần đầu dân chúng
vui mừng vì Đề-bà-đạt-đa chết. Trong
quá khứ họ cũng vui mừng như vậy. Rồi
Ngài kể câu chuyện tiền
thân Pingala vua xứ Ba-la-nai, bị dân
chúng oán ghét vì quá ác độc. Họ rất vui
mừng khi vua chết:

Chính vua Pingala, Làm hại
khắp mọi người. Nay vua kia đã
chết, Ai cũng an vui cười. Này,
anh chàng gác cổng! Có phải
ngươi khóc than Vì lòng ngươi
thương tiếc Lão vua cặp mắt
vàng? Chẳng phải thương tiếc
chi Lão vua mắt vàng đó Tôi
khó vì lo sợ Lão trở lại nơi
này. Lão đi đến cõi chết Hại
đến cả thần chết Thần chết ngán
ắt quẳng Lão trở lại cõi này!

Sau cùng, các Tỳ-kheo hỏi Phật:

- Bây giờ, bạch Thế Tôn, hãy cho chúng con biết Đề-bà-đạt-đa tái sanh nơi nào?

- Ông ấy ở nơi địa ngục A-tỳ.

- Bạch Thế Tôn, lúc sống, ông ấy chịu khổ, và khi chết đi, tái sinh ở cảnh khổ.

- Đúng vậy, Tỳ-kheo. Người không chánh niệm, dù là tu sĩ hay cư sĩ, chịu khổ cả hai nơi.

Và đức Phật đọc câu kệ:

(17) Nay than, đời sau than, Kẻ ác, hại đời than, Nó than: "Ta làm ác" Đọa cõi dữ,than hơn.

13 . Bà Sumanà

Nay sướng, đời sau sướng...

Pháp Cú này đức Đạo sư nói lúc ở tại Kỳ Viên tinh xá, liên quan đến

bà Sumanaqa.

Mỗi ngày có hai ngàn Tỳ-kheo thọ thực
tại nhà Trưởng giả Cấp Cô Độc ở Xá-vệ,
và hai ngàn vị tại nhà bà đại thí chủ Tỳ-
xá-khư (Visàkhà).

Tại Xá-vệ, ai muốn cúng dường, trước
hết đều tìm đến hai thiện tín này. Bạn có
thắc mắc lý do không? Giá như có ai hỏi
bạn: "Liệu ông Cấp Cô Độc và bà Tỳ-xá-
khư cúng dường có được nhiều bằng của
bạn không?" Và nếu bạn trả lời không
bằng, thì bạn có thể để ra một trăm ngàn
đồng tiền để lo cúng dường, và dầu vậy,
các Tỳ-kheo cũng không hoan hỷ, sẽ
thầm thì: "Cúng dường kiểu gì vậy?" Sự
thật là cả hai vị thí chủ trên biết tường
tận khẩu vị của chư Tăng và biết chính
xác việc gì phải làm. Vì vậy, tất cả những
ai muốn cúng dường đều mời hai vị này

cùng đi. Và nếu thỉnh chư Tăng về nhà riêng thì các thí chủ chẳng thể tự mình lo chu đáo được bằng họ.

Gặp những trường hợp này, Tỳ-xá-khư
đâm ra lo lắng không biết ai sẽ thay bà
hộ cho chư Tăng. Bà trông thấy đứa cháu
nội và chỉ định cô ta thay thế bà. Từ đó,
cháu gái bà Tỳ-xá-khư hộ cho chư Tăng
tại nhà bà. Còn ông Cấp Cô Độc thì chỉ
định cô con gái lớn Mahà Subhaddà, cô
gái này chăm sóc chúng Tăng như lệ
thường, lắng nghe pháp, và sau đó chứng
quả Dự lưu. Rồi cô ta kết hôn và đến
sống với gia đình chồng. Ông Cấp Cô
Độc chỉ định cô em là Cullà Subhaddà,
và cũng như chị cô chứng quả Dự lưu, và
sau đó lấy chồng và đến sống bên nhà
chồng. Cuối cùng ông chỉ định cô em
út Sumanà. Cô này chứng quả Tư-đà-
hàm, nhưng vẫn độc thân. Thất vọng vì

không gặp được một người chồng, cô nhịn ăn. Và vì muốn gặp cha, cô cho người mời ông đến.

Ông Cấp Cô Độc đang ở trong phòng ăn khi nhận được lời nhắn tin của con gái. Ông đi đến ngay và hỏi:

- Chuyện gì vậy, con gái cưng Sumanà?

Sumanà bảo:

- Em nhỏ hỏi gì?

- Con nói chuyện thật lộn xộn.

- Này em nhỏ, tôi không nói lộn xộn.

- Con sợ hả, con gái cưng?

- Tôi không sợ, em nhỏ.

Cô không nói nữa, chết ngay.

Dầu đã chứng quả Dự lưu, ông Trưởng
giả cũng không chịu nổi sự buồn phiền.
Nên vừa chôn cất con xong, ông liền đến
Phật khóc lóc.

Đức Phật bảo:

- Này gia chủ, sao ông đến Ta buồn rầu, đầy nước mắt như vậy?

- Bạch Thế Tôn, con gái Sumanà của con đã chết.

- Rồi tại sao ông khóc? Cái chết không đến với mọi người sao?

- Con biết, bạch Thế Tôn. Nhưng con gái con quá hiền lành lương thiện, vậy mà khi chết nó không tỉnh táo, lại nói mê

sảng. Thật quá đỗi đau buồn!

- Nhưng này Trưởng giả, con gái út của ông đã nói gì?

- Bạch Thế Tôn, con gọi nó "con
cưng Sumanà" và nó trả lời "em nói gì,
em nhỏ"; rồi con bảo nó "con nói thật lộn
xộn" và nó trả lời "tôi không nói lộn xộn,
em nhỏ"... Rồi nó không nói nữa, nó
chết.

- Này ông Trưởng giả, con ông không nói nhảm đâu?

- Nhưng tại sao nó trả lời như vậy?

- Chỉ vì ông là "em nhỏ của cô ấy". Này
gia chủ, con gái ông lớn về quả vị tu
chứng. Trong khi ông chỉ chứng quả Dự
lưu, con ông đã chứng Tứ-đà-hàm. Con

gái ông lớn về quả vị tu chứng nên nói như vậy.

- Lý do là vậy sao, bạch Thế Tôn?

- Lý do là Thế, gia chủ.

- Bạch Thế Tôn, giờ nó tái sanh ở đây?

- Ở cõi trời Đâu-suất.

- Bạch Thế Tôn, khi con gái còn sống ở
đây với anh em thân thuộc, nó đi lại vui
vẻ, và khi ra đi, nó lại tái sinh cõi phước
lạc, an vui.

Đức Đạo sư bảo ông Cấp Cô Độc:

- Đúng như vậy, gia chủ! Người chánh niệm, dù tại gia hay xuất gia, đều an vui đời này và đời sau.

Phật đọc bài kệ:

(18) Nay sướng, đời sau
sướng, Làm phước, hai đời
sướng. Nó sướng: "Ta làm
thiện". Sanh cõi lành sướng
hơn.

14. Chuyện Hai Huynh Đệ

Nếu người nói nhiều kinh...

Pháp Cú này Phật dạy lúc trú tại Kỳ Viên liên hệ đến hai vị Tỳ-kheo đồng tu.

Tại Xá-vệ có hai chàng trai thuộc hạng
khá giả vốn là bạn thân thiết không rời.
Một dịp nọ, họ đến tinh xá nghe Phật nói
pháp, liền bỏ hết dục lạc thế gian dấn

thân vào phật đạo và trở thành Sa-môn.
Sau năm năm an cư với các vị thầy
hướng dẫn, họ đến gặp đức Đạo sư và
hỏi về bổn phận tu tập. Sau khi được
nghe trình bày chi tiết về pháp thiền và
pháp học, một người nói:

- Bạch Thế Tôn, vì con xuất gia khi đã lớn tuổi, con không thể làm tròn pháp học nhưng có thể làm tròn pháp thiền.

Vị này được đức Đạo sư hướng dẫn thiền
định hướng đến quả vị A-la-hán và ông
đã cố gắng phấn đấu, đạt quả vị này cùng
với các thần thông.

Còn người kia nói:

- Con sẽ làm tròn pháp học.

Dần dà vị này thuộc hết Tam tạng kinh

điển, Phật ngôn. Đi đến đâu ông cũng
giảng pháp và đọc tụng. Ông du hành
thuyết pháp cho năm trăm Sa-môn, và
làm thầy giáo thọ của mười tám hội
chúng.

Bấy giờ một nhóm Tỳ-kheo được Phật
chỉ dạy thiền định đi đến trú xứ của vị sư
già chuyên tu thiền định nói trên. Và nhờ
tinh tấn tu tập theo lời chỉ bảo của vị ấy
họ đã chứng quả A-la-hán.

Sau đó, họ đến xá chào Tôn giả Trưởng lão thầy họ và nói:

- Chúng con muốn gặp đức Đạo sư.

- Hãy đi, các huynh đệ. Cho tôi kính lời
thăm hỏi đức Thế Tôn, tám mươi vị Đại
Trưởng lão và sư đệ tôi, nói rằng: "Thưa
Tôn giả, thầy chúng con xin kính chào".

Các Tỳ-kheo đi đến tinh xá, đảnh lễ đức
Đạo Sư và các Trưởng lão: "Thưa Tôn
giả, thầy chúng con xin kính chào". Khi
họ đến chào Tôn giả huynh đệ của thầy
họ chuyên về pháp học, vị này nói:

- Thầy chư hiền giả là ai?

- Thưa Tôn giả, là huynh đệ của Ngài.

- Nhưng chư vị học được gì từ ông ấy?
có học được kinh nào trong Trường Bộ
kinh và các kinh bộ khác? Có học được
tạng nào trong ba tạng kinh không?

Và Tôn giả này tự nghĩ: "Ông ấy chẳng
biết ngay cả bài kệ bốn câu. Vừa xuất gia
liền mặc áo giẻ rách, vào rừng rồi tụ tập
đông đảo đồ chúng. Khi ông ấy trở về
đây mình phải hỏi vài câu mới được."

Chẳng bao lâu, vị sư già về thăm đức
Phật. Tôn giả gởi y bát nơi người huynh
đệ, đi gặp đức Đạo sư và tám mươi đại
Trưởng lão rồi trở lại trú xứ của vị huynh
đệ. Tỳ-kheo trẻ tuổi này tiếp đón ân cần
như thông lệ, mời ngồi tòa tương đương,
và khi đã ngồi nhủ thầm: "Mình sẽ hỏi
ông ấy một câu".

Đức Đạo sư biết trước "nếu Tỳ-kheo này
quấy rầy con của Phật, ông ấy sẽ rơi vào
địa ngục". Vì lòng từ, đức Đạo sư giả vờ
đi kinh hành quanh xá, đến nơi hai huynh
đệ đang ngồi và Phật ngồi vào ghế dành
sẵn (bất cứ nơi nào, trước khi ngồi, các
Tỳ-kheo đều dành sẵn một chỗ cho đức
Phật).

Khi đã an tọa, đức Phật hỏi Tôn giả chuyên học tập một câu hỏi về Sơ thiền, vị này trả lời đúng. Đức Phật hỏi tiếp về

Nhị thiền, về Bát định, về sắc giới và vô
sắc giới... thầy đều đáp đúng cả. Đến lúc
đức Phật hỏi về quả Dự lưu, thầy không
đáp được. Ngài liền hỏi vị sư già đã
chứng A-la-hán và vị này đáp đúng ngay.

- Tốt lắm! Tốt lắm! Đức Đạo sư tán thán một cách hoan hỷ.

Rồi Ngài hỏi về các quả vị tiếp theo, Tôn
giả chuyên học không đáp được lấy một
câu, trong khi vị sư già đã chứng A-la-
hán trả lờii thông suốt. Đức Đạo sư đều
khen ngợi sau mỗi câu trả lời đúng. Nghe
lời khen của Phật, tất cả chư thiên từ địa
thần đến Phạm thiên, luôn cả long vương
và kim xí điểu đều tán thán vang dội.

Nghe tiếng tán thán, những đệ tử của Tôn giả trẻ bất bình đức Phật. Họ nói với nhau:

- Tại sao đức Thế Tôn làm như vậy?
Ngài khen ngợi sau mỗi câu trả lời của
ông sư già chẳng biết gì! Còn đối với
thầy chúng ta, thuộc lòng toàn bộ kinh
điển và đang lãnh đạo năm trăm chúng,
Ngài chẳng khen một lời.

Đức Đạo sư hỏi họ:

- Tỳ-kheo, các ông đang nói gì?

Khi họ trả lời, đức Phật dạy:

- Trong đạo của Ta, thầy các ông như kẻ
chăn bò mướn, còn con của Ta như ông
chủ được thọ hưởng năm sản phẩm của
bò.

Rồi Phật nói bài kệ sau:

(19) Nếu người nói nhiều

kinh, Không hành trì, phóng dật. Như kẻ chăn bò người, Không phần Sa-môn hạnh.

(20) Dầu nói ít kinh điển,
Nhưng hành pháp, tùy pháp,
Từ bỏ tham, sân si, Tỉnh giác,
tâm giải thoát, Không chấp thủ
hai đời, Dự phần Sa-môn
hạnh.

Hết Phẩm I

II. Phẩm Không Phóng Dật 1.- Những Chuyện Luân Hồi Quanh Vua Udena ( hay Udayna)

Không phóng dật, đường sống...

Pháp Cú này do đức Đạo sư nói tại tinh
xá Ghosita gần Kosambi, liên hệ đến cái
chết của bà Sàmàvatì với năm trăm tỳ nữ
và bà Màgandiyà cùng năm trăm thân
thuộc.

Phần 1: Thời Niên Thiếu Của Udena

Một thuở nọ, vua Allakappa cai trị
vương quốc Allakappa và
vua Vethadìpaka cai trị vương
quốc Vrthadìpaka. Họ là bạn thân từ thuở
bé, cùng học một thầy. Sau khi phụ
hoàng băng hà, họ nối ngôi cai trị vương
quốc rộng hơn mười dặm.

Họ gặp nhau thường xuyên, ăn cùng
mâm ngủ cùng giường. Nhận thấy con
người cứ sinh ra rồi lại chết đi, cả hai
cùng kết luận rằng sau khi chết ta chẳng
đem theo được gì, kể cả xác thân, vậy thì

có ích lợi gì nếu sống đời tại gia, ta nên xuất gia.

Vì vậy hai vua nhường ngôi cho vợ con
và đi tu, sống đời khổ hạnh trong dãy
Hy-mã-lạp-sơn. Rồi họ nghĩ từ bỏ ngai
vàng, sống đời xuất gia cũng chẳng khó
khăn gì, nhưng nếu sống chung thì chưa
phải là nếp sống khổ hạnh. Do đó họ
sống riêng biệt ở hai ngọn núi, cứ hai
tuần vào ngày phát lồ họ lại gặp nhau.
Tuy không thường xuyên liên lạc với
nhau, họ vẫn biết được bạn mình sống
hay chết nhờ mỗi người đều đốt ngọn lửa
trên núi cho người kia thấy.

Một thời gian sau, tu sĩ Vethadiipaka
chết, tái sinh làm con trai Phạm thiên có
quyền năng phi thường. Hai tuần
sau, Allakappa không thấy ngọn lửa trên
núi, biết rằng bạn mình đã

chết. Vethadìpaka vừa được tái sinh liền
quan sát, tầng trời của mình, xét lại việc
làm đời trứơc, những sự khổ hạnh từ
ngày xuất gia, và muốn đi thăm bạn
mình. Ngài bỏ lớp trời, hoá thành một
bộä hành đi đến gặp Allakappa, đảnh lễ
rồi cung kính đứng một bên.

Allakappa hỏi:

- Ông từ đâu đến?

- Tôi là một bộ hành từ xa đến. Nhưng thưa tôn giả, Ngài ở đây có một mình sao?

- Tôi chỉ có một người bạn.

- Người ấy đâu rồi?

- Ông ta ở trên ngọn núi kia, không thấy

đốt lửa vào ngày phát lồ, tôi biết ông ta đã chết.

- Tôi chính là bạn Ngài, thưa tôn giả.

- Bạn tái sinh ở đâu?

- Ở cõi trời, là con trai Phạm thiên có
quyền năng phi thường. Tôi trở lại đây
để thăm Ngài. Ngài sống ở đây có an ổn
không, hay bị quấy rầy?

- Tôi rất bực lũ voi.

- Tôn giả, chúng quấy rầy gìNgài?

- Tôn vừa quét dọn xong chúng đã đến ị đầy, rồi lại dậm chân tung bụi mù. Phần hốt phân, phần dọn đất, tôi mệt lử.

- Vậy Ngài có muốn đuổi chúng đi

không?

- Muốn!

- Được rồi. Tôi sẽ giúp Ngài.

Vethadìpaka cho Allakappa một cây đàn ba dây và chỉ cách đọc ba câu chú để mê hoặc lũ voi:

- Đánh dây thứ nhất và đọc thần chú này
lũ voi sẽ bỏ chạy, không dám nhìn Ngài
một chút nào. Đánh dây thứ hai và đọc
thần chú này, chúng cũng sẽ bỏ chạy,
mỗi bước mỗi nhìn Ngài. Đánh dây thứ
ba và đọc thần chú này, voi đầu đàn sẽ
chạy đến cho Ngài cưỡi. Đây, hãy sử
dụng theo ý muốn.

Nói rồi, Vethadìpaka ra đi. Từ đó vị ẩn sĩ sống yên ổn.

Thuở ấy vua xứ Kosambi là Parantapa.
Một sáng nọ, vua ngồi phơi nắng sớm
với hoàng hậu đang mang thai. Hoàng
hậu khoác chiếc long bào đỏ tía của vua
đáng giá một trăm ngàn đồng tiền, và
đang khi trò chuyện bà tháo ngọc ấn nơi
ngón tay vua đáng giá một trăm ngàn
đồng vàng, đeo vào tay mình.

Ngay lúc ấy, một quái điểu mỏ lớn như
vòi voi hay liệng trên không, trông thấy
hoàng hậu và lầm bà là một miếng thịt
tươi nên dang rộng cánh nhào xuống.
Nghe tiếng chim sà xuống, nhà vua bật
dậy lao vào cung. Còn hoàng hậu, vừa có
thai, vừa chậm chạp yếu đuối không
chạy nhanh được, bị chim đâm bổ xuống,
dùng vuốt quắp lấy rồi bay vút lên không
(Giống chim này mạnh bằng năm con
voi, có thể quắp mồi bay đi đến nơi nào
tùy ý rồi ăn thịt). Tuy khiếp hãi hoàng

hậu vẫn tỉnh táo. Biết rằng nếu la lên,
chim sợ tiếng người sẽ buông ra ngay,
nhưng lại nguy hiểm cho mình và đứa
con trong bụng. Cho nên bà kiên nhẫn
chịu đựng, chờ khi chim dđáp xuống sẽ
la lớn cho nó sợ bay đi.

Quái điểu như thường lệ mang hoàng hậu
đặt trên nhánh chĩa ba một cây đa khá lâu
năm, có tán che rộng trong dãy Hy-mã-
lạp-sơn, vừa trông chừng dưới đất.
(Người ta nói loài chim này có thói quen
trông chừng con đường dẫn đến cây nó
đang ở).

Biết đã đến lúc, hoàng hậu đưa tay lên vỗ, hét lớn đuổi chim đi.

Đến chiều, trong lúc giông bão nổi lên bốn phía, bà chuyển dạ, yếu quá, gần ngất đi vì đau đớn, chẳng có ai bên cạnh

để an ủi.

Suốt đêm bà không ngủ. Khi trời sáng
dần, mây tan, đứa trẻ ra đời. Vì sinh giữa
cơn bão trên đỉnh núi lúc mặt trời mọc,
bà đặt tên con là Udena. Cách đó không
xa là trú xứ của ẩn sĩ Allakappa. Vào
những ngày mưa ẩn sĩ không vào rừng
hái vì sợ lạnh, mà thường đi đến gốc cây
đa nhặt những mẫu xương thừa của
chim, gĩa nhỏ và nấu nước xúp uống.
Hôm ấy, Alakappa đi đến gốc cây lượm
xương, nghe tiếng trẻ khóc trên cành và
nhìn lên thấy hoàng hậu, Ngài hỏi:

- Ai đó?

- Tôi là một phụ nữ.

- Sao bà ở trên ấy?

- Con quái điểu mang tôi đến.

- Xuống đi!

- Thưa ngài, tôi không dám xuống vì sợ khác giai cấp.

- Bà thuộc giai cấp nào?

- Giai cấp chiến sĩ.

- Tôi cũng vậy.

- Ngài hãy đọc khẩu lệnh của giai cấp chiến sĩ.

Ẩn sĩ đọc lên, hoàng hậu đồng ý cho ngài
leo lên cây đem đứa bé xuống. Vâng lệnh
hoàng hậu không được chạm đến bà,
Ngài ẵm đứa bé rồi đặt xuống đất, để
hoàng hậu tự leo xuống.

Ẩn sĩ dẫn hoàng hậu về túp lều của mình.
Ngài săn sóc và phục vụ bà với mật ong,
nấu xúp và cháo với lúa đã trồng, mà
không phạm giới cấm. Thời gian trôi
qua, vì lo sợ bị ẩn sĩ bỏ rơi, phần vì
không biết đường đến cả đường về, nên
hoàng hậu nảy sinh ý định quyến rũ ẩn
sĩ. Và ẩn sĩ đã phạm giới với bà, từ đó
hai người chung sống với nhau.

Một hôm xem thiên văn, ẩn sĩ thấy sao
chiếu mệnh của Parantapa vua
xứ Kosambi mờ đi, bèn nói với hoàng
hậu:

- Này bà, vua xứ Kosambi đã chết.

- Tôn giả, sao ngươi nói vậy? Sao ngươi có ác tâm với nhà vua?

- Tôi không có ác tâm. Tôi nói vậy vì

thấy ngôi sao của vua mờ đi.

Hoàng hậu bật khóc. Ẩn sĩ ngạc nhiên hỏi:

- Sao bà khóc?

Lúc đó hoàng hậu mới cho biết vua Paratapa chính là chồng bà. Ẩn sĩ an ủi:

- Đừng khóc. Ai sinh ra cũng đều phải chết.

- Tôi biết.

- Vậy sao bà vẫn khóc?

- Tôi khóc vì buồn cho con tôi, đáng lý phải được nối ngôi, được che lọng trắng. Giờ đây nó chỉ là thường dân.

- Không sao, bà đừng lo. Nếu bà muốn
nó làm vua, tôi sẽ có
cách. Allakappa bèn cho chú bé cây đàn
và dạy các câu chú mê hoặc voi. Ngày
thứ nhất, chú bé búng sợi dây đàn thứ
nhất và đọc câu chú đầu tiên, bầy voi
đang tụ tập quan gốc cây đa bỗng chạy
hết, không dám nhìn lại một chút nào.
Qua ngày hôm sau, chú búng sợi dây đàn
thứ hai và câu chú thứ hai, bầy voi chạy
đi mỗi bước mỗi nhìn chú bé. và trước
khi chỉ dạy câu chú thứ ba, ẩn sĩ bảo
hoàng hậu dạy chú bé thông điệp lên
ngôi vua: "Con phải nói con là con trai
vua Parantapa xứ Kosambi, bị một quái
điểu bắt đem đi, rồi con đọc tên tổng tư
lệnh quân đội và các đại tướng. Nếu
người ta vẫn chưa tin, con sẽ cho họ xem
chiếc áo choàng này và chiếc nhẫn ngọc
ấn này của cha con". Đến ngày thứ ba,
chú bé theo lời ẩn sĩ ngồi trên nhánh cây

đa thấp nhất, búng sợi dây đàn và đọc câu chú thứ ba, voi đấu đàn chạy đến cho chú cưỡi lên, chú thì thầm bên tai voi:

- Tôi là con trai vua xứ Kosambi. Hãy mang tôi đến ngai vàng của cha tôi.

Voi đầu đàn liền rống lên:

- Ngàn voi, tập hợp!

Hàng ngàn voi tụ lại. Voi rống lần thứ hai:

- Các voi già yếu ở lại!

Các voi già yếu bèn rút lui.

Voi rống lần thứ ba:

- Các voi con ở lại.

Các voi con bèn rút lui.

Như thế, chú bé ra đi giữa hàng ngàn voi dũng sĩ. Đến một làng biên giới, chú tuyên bố:

- Ta là con trai của đức vua, ai muốn ấm no thịnh vượng hãy đến với ta!

Rồi chú tiến lên, tuyển thêm quân, bao
vây thành phố và gởi thông điệp "Hoặc
đánh nhau, hoặc trao ngai vàng". Dân
chúng trả lời:

- Cả hai là không. Hoàng hậu của chúng
tôi bị quái điểu bắt mang đi khi đang có
thai. Chúng tôi không biết bà còn sống
hay đã chết. Chúng tôi không đánh nhau
hay trao ngôi vua cho đến bao giờ được
tin tức hoàng hậu.

Chú bé liền nói:

- Chính ta là con của hoàng hậu.

Rồi chú đọc tên vị tổng tư lệnh, tên các
đại tướng. Thấy dân chúng chưa tin, chú
đưa ra áo choàng và chiếc nhẫn. Dân
chúng nhận ra, liền mở cổng thành, tung
hô chú bé lên ngôi vua.

Phần 2. Thời Niên Thiếu Của Ghosaka

Câu chuyện tiền thân - Kotuuhalaka Vứt Con

Một thuở nọ, tại vương quốc Ajita xảy ra
nạn đói. Một người
tên Kotùhalaka không đủ ăn, định
đến Kosambi để kiếm sống. Ông cùng
con trai nhỏ Kapi và vợ Kali ra đi với
một ít lương thực. (Cũng có người nói

ông bỏ nhà đi vì dân ở đó đang chết vì bệnh dịch tả).

Họ đi mãi cho đến lúc hết lương thực. Sau cùng, đói quá họ không bồng nổi đứa con. Người chồng bảo vợ:

- Này bà, nếu chúng ta còn sống thì sẽ có đứa con khác. Hãy bỏ đứa nhỏ lại để đi tiếp.

Lòng mẹ lúc nào cũng từ ái nên người vợ trả lời:

- Tôi không bao giờ vứt bỏ đứa con còn sống.

- Vậy ta phải làm sao?

- Thay phiên nhau ẵm nó.

Phiên bà mẹ bồng thì bà đỡ đứa bé như
nâng một vòng hoa, ôm vào lòng hoặc
mang bên hông. Đến phiên người cha,
ông bồng kiểu nào cũng thấy nặng nhọc,
khổ sở còn hơn cả cơn đói. Ông cứ lặp đi
lặp lại mãi điệp khúc: "Này bà, nếu
chúng ta còn sống sẽ có đứa con khác,
vứt đứa nhỏ này đi!" Nhưng người mẹ
nhứt quyết không chịu. Đứa bé bị bồng
tới bồng lui tới một lúc thì quá mệt nên
ngủ thiếp trên tay người
cha. Kotuhalaka bèn chậm chân để người
mẹ đi trước, rồi lén đặt đứa bé trên đệm
lá dưới một cây, và lập tức đi tiếp. Đi
một đoạn bà mẹ bỗng quay lại, không
thấy đứa bé liền hỏi:

- Ông! Con tôi đâu rồi?

- Bỏ nó dưới bụi cây rồi!

- Trời! Ông đừng có giết tôi Thiếu nó tôi sống sao nổi. Trả con lại cho tôi!

Thấy bà đấm ngực khóc lóc, ông chồng
phải đi lui tìm đứa bé trao lại cho vợ.
(Do một lần vứt con này mà kiếp sau
đó, Kotuhalaka bị cha mẹ vứt bỏ bảy lần.
Ta chớ có xem thường việc ác và bảo
rằng chỉ là việc nhỏ).

Tiếp tục cuộc hành trình, họ đến nhà
người chăn nuôi gia súc. Hôm ấy có con
bò cái đẻ nên chủ nó làm tiệc ăn mừng.
Sau khi cúng dường vị Bích Chi Phật
thường đến khất thực, ông nấu đãi rất
nhiều cháo và xúp. Trông thấy hai người
khách lỡ đường và thương xót cho hoàn
cảnh của họ, ông bố thì cháo và nhiều bơ
sữa. Bà vợ thì đặt bơ sữa lỏng và bánh
sữa trước mặt, nhường cho chồng ăn
uống thỏa thích sau những ngày đói khổ,

còn mình thì ăn chút ít. Ông chồng thì ăn
ngốn ăn nghiến vẫn chưa thấy no vì đã
nhịn đói sáu bảy ngày trước. Thấy người
chăn bò đang dùng bữa, thỉnh thoảng cho
con chó cái nằm chực dưới ghế vài
muỗng cháo, ông chồng lại khởi tâm
thèm muốn, bảo con chó tốt phước được
ăn ngon lành và no đủ. Tối đến, ông
chồng bị đầy bụng và qua đời, thác sinh
vào bụng con chó cái.

Người vợ chôn cất chồng xong, ở lại làm
thuê cho ấy luôn. Được trả công nửa lít
gạo, bà nấu cơm để bát cúng dường vị
Bích Chi Phật, hồi hướng phước báo cho
con mình. Nghĩ rằng dù có cúng dường
hay không, cũng được đặc ân đảnh lễ và
hầu hạ vị Bích Chi Phật mỗi ngày, do đó
sẽ được phước lành an lạc, bà bèn quyết
định ở lại đây luôn.

Sáu, bảy tháng sau, con chó cái xinh một
chú chó con. Người chủ nhà dành riêng
sữa một con bò cho nó. Chẳng bao lâu nó
lớn thành một con chó to khỏe. Còn vị
Bích Chi Phật mỗi khi thọ thực đều dành
cho nó một phần cháo nên nó cứ quấn
quýt bên Ngài.

Mỗi ngày người chăn bò đều đến viếng
thăm vị Bích Chi Phật với con chó theo
sau. Trên đường đi, đến một hang thú
ông ta thường đập gậy vào bụi cây và
dộng gậy xuống đất, kêu lên ba lần
"su,su" cho thú sợ. Ngày kia, ông ta bạch
với Phật rằng khi nào không đến được sẽ
gởi con chó đến tìm, và xin Phật hiểu cho
là ông đang mong Ngài đến. Quả nhiên
vài ngày sau, ông thấy khó chịu trong
mình nên để con chó đến thỉnh Phật.
Nghe lệnh chủ, con chó chạỵ đi. Ngang
qua nơi hang thú, chú ta sủa ba lần rồi

mới đi tiếp. Sáng sớm, đi vệ sinh xong
chú mới vào lều tranh sủa ba tiếng ra mắt
vị Bích Chi Phật, rồi nằm về một bên.
Biết đã đến lúc, Ngài đứng dạy lên
đường. Chú chó chạy phía trước sửa từng
chặp. Nhiều lần vị Bích Chi Phật vờ đi
nhầm đường để thử chú, nhưng lần nào
chú cũng biết, đứng chận lại sủa vang, ra
dấu cho Phật đi đường khác. Một hôm,
chú cũng cản lại khi Phật đi nhầm
đường, nhưng lần này Phật không trở lui,
chỉ lấy chân đẩy nó ra rồi đi tiếp. Chú
chó liền cắn tà áo trong của Phật và kéo
trở lui cho đến khi Ngài đi đúng đường.
Chú quả là trung thành và nhiệt tình với
Phật.

Rồi đến một ngày y Phật rách, người
chăn bò cúng dường vải để may y mới,
và Phật phải đi đến chỗ khác để nhờ may
giúp. Ngài bay lên không về

hướng Gandhamadana. Chú chó sủa và
chu lên cho đến khi bóng Ngài khuất
dần, rồi vỡ tim ngay đó. (Người ta
thường nói loài vật sống chơn chất không
biết lừa dối, còn con người tâm một
đường miệng một nẻo. Vì vậy Thế Tôn
có dậy một Sa-môn: "Lòng người khó
lường còn loài thú lại đơn giản").

Chú chó chết đi, do lòng ngay thẳng
trung hậu, tái sinh lên cõi trời ba mươi ba
với một ngàn thiên nữ tùy tùng, hưởng
phúc lạc vô kể. Vị trời này chỉ cần thì
thầm âm thanh đã vang xa mười sáu
dặm. Khi nói năng bình thường khắp cõi
trời rộng ngàn dặm đều nghe (Đó là do
thân chó kiếp trước đã sủa và chu vì
thương mến vị Bích Chi Phật).

Ở tầng trời ba mươi ba không còn lâu, vị này mạng chung (Chư thiên mạng chung

do bốn nguyên nhân: mạng tận, phước
tận, thực phẩm tận và sân hận. Nếu nhiều
phước, ở tầng trời này đủ hạn kỳ rồi sanh
thiên cao hơn nữa, đó là "mạng tận". Nếu
ít phước, giống như một, hai lít gạo bỏ
vào kho chẳng nhằm đâu cả, không bao
lâu sẽ chết, gọi là "phước tận". Trường
hợp thứ ba, vị trời ham hưởng lạc, quên
cả ăn uống, sức khoẻ suy sụp và chết, đó
là "thực phẩm tận". Thứ tư là do ganh tỵ
với sự sáng chói của vị khác, sân hận mà
chết).

Câu chuyện hiện tại - Bảy Lần Ghosaka Bị Vứt Bỏ

Ghosaka, tiền kiếp là chú chó, ở
cõi trời Ba mươi ba thụ hưởng
lạc thú quên cả uống nên mạng
chung, thác sinh làm con một kỹ

nữ ở Kosambi. Vừa lâm bồn, cô
ta đã hỏi ngay nàng hầu là trai
hay gái. Biết là con trai cô ra
lệnh bỏ đứa bé trong cái giỏ cũ,
đem vất ngoài đống rác. (Kỹ nữ
chỉ nuôi con gái vì sẽ kế nghiệp
họ).Qụa và chó xúm quanh
nhưng do phước báo kiếp trước,
chẳng con nào làm hại đứa bé.
Lúc đó có người đi đến, thấy
chuyện lạ, tiến lại xem, gặp đứa
bé trai liền thương ngay và nhặt
lên mang về nuôi.

Hôm đó viên chưởng khố ở Kosambi vào
cung vua gặp thầy tế lễ xem thiên văn
cho biết là một bé trai ra đời hôm nay sẽ
thành vị chưởng khố trọng yếu. Lúc bấy
giờ vợ viên chưởng khố đang có mang
gần ngày sinh, nhưng hôm đó thì chưa

sinh. Viên chưởng khố bèn gọi một bà nô
lệ tên Kàkì cho một ngàn đồng tiền, bảo
đi lùng khắp thành tìm đứa bé vừa mới
sinh ra hôm nay đem về gấp. Bà nô lệ
sục sạo khắp nơi. Khi đến nhà đứa bé
vừa được lượm về, bà liền trả giá, từ một
xu rồi tăng dần đến một ngàn đồng tiền
thì xin được đứa bé mang về cho viên
chưởng khố. Ông ta nuôi đứa bé trong
nhà, định bụng nếu sau này con mình là
gái sẽ cho nó làm rễ để nối nghiệp
chưởng khố, nếu là trai sẽ giết đứa bé đi.

Ít ngày sau vợ ông hạ sinh một bé trai.
Ông bèn bảo Kaalii mang đứa bé nuôi để
ngay lối vào chuồng bò vào giờ bò đi ăn,
để chúng giẫm chết nó. và còn dặn thêm
xem kỹ nó chết rồi hãy về báo cho ông.
người nô lệ làm y theo lời ông dặn.Ngay
khi cửa chuồng vừa mở, con bò đực đầu
đàn xông ra trước tiên, khác với thường

lệ là nó đi sau rốt. Đến chỗ đứa bé, nó
dùng bốn chân che kín lại và đứng yên ở
đó. Hàng trăm con bò lần lượt đi ra hai
bên, chạm sát vào sườn nó. Quanh cảnh
này không lọt khỏi cặp mắt người chăn
bò đang đứng gần đấy. Ông đi đến gần,
ngạc nhiên thấy đứa trẻ nằm ngay chân
bò. Ông thấy thương nó ngay và liền
mang về nuôi.

Kaalii thấy hết từ đầu đến cuối, trở về kể
rõ tự sự cho viên chưởng khố. Ông lại
bảo Kaalii đi gặp thằng chăn bò, cho một
ngàn đồng tiền để bắt đứa bé lại. Tiếp
theo ông ra lệnh cho Kaalii mang đứa bé
đặt nơi bánh xe bò, vì biết rằng sáng mai
năm trăm cỗ xe này sẽ lên đường đi một
chuyến buôn xa, mấy con bò không dậm
chết nó thì bánh xe cũng nghiến nát nó.
Và ông không quên dặn Kaalii phải xem
thằng bé chết ra sao rồi mới về báo cho

ông. Sáng sớm trưởng đoàn buôn đến
tròng ách vào cổ bò và thúc chúng bước
đi. Nhưng chúng vùng ra không chịu đi.
Mấy lần như thế cũng không được, ông
vật lộn đàn bò cho đến mặt trời mọc.
Ông thắc mắc không hiểu tại sao, chợt
nhìn xuống đường thấy đứa bé nằm ờ đó.
Ông bế lên, lòng vui mừng vì được một
đứa con trai. Kaalii vẫn theo dõi từ nãy
giờ, lúc này mới trở về báo tin cho viên
chưởng khố. Ông lại bảo Kaalii đến gặp
trưởng đoàn buôn đưa một ngàn đồng
tiền để chuộc lại thằng bé, rồi quăng nó
trong lùm cây nơi bãi thiêu cho chim thú
ăn thịt hay ma quỷ giết nó. Kaalii lại
mang đứa bé đi, nhưng chẳng có con thú
hay ma quỷ nào làm hại đứa bé vì qủa
báo đời trước đã che chở cho nó. Chợt có
một đàn dê đi qua bãi thiêu. Một chị dê
đi len trong lùm bụi ăn lá cỏ, thấy đứa trẻ
liền quỳ xuống cho bú. Người chăn dê

gọi mãi chị ta vẫn không chun ra. Cuối
cùng chủ nó phải cầm gậy xông vào và
bắt gặp đứa trẻ, hớn hở đem về. Đến lần
này đứa trẻ vẫn chưa yên vì viên chưởng
khố vẫn chưa chịu thua. Kaalii lại được
lệnh chuộc nó từ người chăn dê và leo
lên ngọn Dốc Đá Cướp ném nó xuống
sườn núi, nó sẽ va vào vách đá rồi rớt
xuống khe núi tan xác. Nhưng dọc sườn
núi lại có một bụi tre dày và trên chót núi
nhiều bụi gunjà bao phủ. Đứa bé rơi
xuống ngay giữa đám tre như trên một
nệm lông dê. Ngày hôm đó, người
trưởng nhóm đánh tre vừa nhận một mối
bán tre hời. Và khi ông cùng con trai lia
dao vào bụi tre định chặt thì đứa bé bị tre
lay động bật khóc. Ông ngạc nhiên nghe
sao giống tiếng trẻ khóc, vội trèo lên xem
thì thấy ngay một đứa con trai. Ông lại
hân hoan mang về nhà. Kaalii lại đi
chuộc đứa bé một lần nữa. Cho đến lần

này đứa bé vẫn sống mạnh khỏe đến lớn,
tên nó là Ghosaka, nhưng cũng còn là cái
gai trước mắt viên chưởng khố. Ông vẫn
tìm mọi cách để giết cậu bé. Lần này ông
đích thân đến gặp người bạn làm nghề
gốm, đưa trước một ngàn đồng tiền và
dặn dò như sau:

- Tôi có một đứa con tư sinh và sẽ gởi nó
đến cho anh. Cho nó vào một phòng kín
lấy búa bén băm nó ra thành từng mảnh
rồi thảy vào lò nung đốt hết. Đây là một
ngàn đồng tiền như đã giao hẹn. Việc
xong tôi sẽ thưởng thêm cho anh xứng
đáng.

Thợ gốm đồng ý. Về nhà, viên chưởng khố gọi Ghosaka sai đến thợ gốm.

- Hôm qua ta có nhờ thợ gốm làm một ít việc cho ta. Hãy đến bảo ông ấy hoàn tất

công việc cha tôi đã giao hôm qua.

- Thưa vâng.

Và Ghosaka lên đường. Rời khỏi nhà
một quãng anh ta gặp con trai viên
chưởng khố đang chơi bắn bi với chúng
bạn. Nó chận Ghosaka lại hỏi.

- Mày đi đâu vậy?

- Tôi mang lời cha đến cho người thợ gốm.

- Để tao đi! Mấy đứa này ăn hết tiền của tao, mày đánh ăn lại cho tao.

- Tôi sợ cha lắm!

- Đừng sợ, tao sẽ nói cho. Tao đã thua nhiều tiền rồi, mày chơi cho đến lúc tao

trở về, ráng ăn lại số tiền của tao.

Ghosaka bắn bi rất giỏi nên anh
nuôi nó cứ nài nỉ mãi. Cuối
cùng Ghosaka bằng lòng. Vậy là
chính con đẻ của chưởng khố
chuyển lời đến thợ gốm, và đúng
như lệnh giao hẹn anh ta giết
người đưa tin rồi ném thây vào
lò nung.

Ghosaka chơi bi suốt ngày, chiều mới về. Viên chưởng khố ngạc nhiên hỏi ngay:

- Mày về đó ư?

Ghosaka liền kể lại tự sự. Chưởng khố tái nhợt như mất hết máu, gầm lên;

- Trời ơi! Khổ tôi chưa!

Rồi ông tức tốc đi đến thợ gốm, vặn vẹo đôi tay rên rỉ:

- Thợ gốm ơi! Ông giết tôi mất rồi! Tôi chết mất! Tôi chết mất!

Thợ gốm thấy ông hốt hoảng như vậy vội trấn tỉnh ông;

- Thưa Ngài, đừng làm ồn. Công việc xong rồi.

Đau buồn như một trái núi úp chụp
xuống, viên chưởng khố phải gánh chịu
sự đau khổ cùng cực như tất cả những ai
đã làm hại người vô tội.

Vì vậy đức Thế Tôn dạy:

(137) Dùng trượng phạt không
trượng, Làm ác, người không
ác. Trong mười loại khổ đau,
Chịu gấp một loại khổ.

(138) Hoặc khổ thọ khốc liệt,
Thân thể bị thương vong, Hoặc
thọ bệnh kịch liệt, Hay loạn ý
tán tâm

(139) Hoặc tai vạ từ vua, Hay bị vu trọng tội, Bà con phải ly tán, Tài sản bị nát tan.

(140) Hoặc phòng ốc nhà cửa,
Bị hỏa tai thiên đốt. Khi thân
hoại mạnh chung, Ác tuệ sanh
địa ngục.

Viên chưởng khố không thể nào nguôi

ngoai nổi khi thấy mặt Ghosaka, nên cứ
phải tìm cách giết cậu ta. Lần này ông sai
cậu mang lá thư đến người quản lý trăm
ngôi làng của ông, trong thư ông dặn giết
cậu ta rồi liệng xuống hầm phân. Lá thư
được cột nơi viền áo của Ghosaka. Cậu
ta không biết chữ vì từ khi chào đời đến
khôn lớn viên chưởng khố luôn âm mưu
giết cậu, nên cậu không được đi học. Và
với lệnh giết mình, cậu xin cha lương
thực để lên đường. Người cha ác nghiệt
của cậu bảo rằng trên đường đi, ở làng
đó làng đó có người bạn của ông cũng
làm quản khố, và hãy ăn ở đó rồi đi tiếp.

Đến làng đó, Ghosaka hỏi nhà người
quản khố và gặp được bà vợ. Biết đó là
con trai của bạn mình, bà có cảm tình
ngay với chàng trai. Viên quản khố này
có cô con gái chừng mười lăm mười sáu
tuổi, xinh đẹp tuyệt vời. Để giữ tiếng tốt

và an toàn cho con, hai ông bà cho cô ở
trên tầng cao nhất trong toà lâu đài bảy
tầng, cung vi lộng lẫy như trong hoàng
cung với một nàng hầu.

Hôm đó, cô gái sai nàng hầu đi chợ.
Giữa đường nàng hầu gặp bà mẹ và được
bà nhờ trải chỗ ngồi cho Ghosaka, rửa
chân và xức dầu rồi trải giường cho
chàng. Nàng hầu đi chợ về trễ, bị cô chủ
rầy, phải kể lại việc hầu hạ Ghosaka.
Nghe đến tên chàng trai, cô gái thương
ngay thấu tận xương tủy tim gan. Cô
chính là vợ của Kotùhalaka kiếp trước,
nhờ cúng dường vị Bích Chi Phật được
phước báo sanh vào nhà viên quản khố
giàu có. Do đó lòng luyến ái kiếp trước
sống lại. Đức Thế Tôn có dạy;

Do liên hệ đời trước, Hay lợi lộc hôm nay, Lòng mến thương

bừng dậy, Như hoa vươn mặt hồ.

Cô hân hoan hỏi thăm về chàng trai. Khi
được biết chàng trai đang nằm ngủ với lá
thư nơi viền áo, cô lén đi xuống gỡ lấy lá
thư mang về phòng, đóng cửa lớn, mở
cửa sổ và đocï thư.

Xem xong cô gái buột miệng:

- Ố! Anh chàng ngốc, ra đi với lệnh giết mình buộc nơi áo. Nếu mình không lén đọc thư trước chắc hẳn anh ta sẽ bị giết.

Rồi cô xé phăng lá thư, viết một cái
khác, nhại giọng viên chưởng khố: "Đây
là Ghosaka con tôi. Hãy kiếm lễ vật từ
trăm ngôi làng của ta cho nó. Sửa soạn lễ
cưới cho nó với con gái viên quản khố
vùng này. Xây một ngôi nhà hai tầng

ngay giữa làng cho hai vợ chồng mới ở,
có tường vách bao quanh và người canh
gác bảo vệ cẩn thận. Xong việc, hãy báo
tin cho ta rằng đã làm đúng như vậy, ta
sẽ hậu thưởng xứng đáng". Xong, buộc
lá thư vào viền áo chàng trai như cũ.

Ngủ nguyên một ngày, Ghosaka thức
dậy, ăn uống, lấy lại sức rồi đi tiếp. Sáng
hôm sau chàng đến ngôi làng nơi viên
quản lý trăm ngôi làng của cha nuôi cư
ngụ. Chào hỏi xong, chàng trao ngay bức
thư của viên chưởng khố. Viên quản lý
xem thư xong reo lên mừng rỡ, và ra
lệnh cho gia nhân chở gỗ và các vật liệu
xây dựng khác đến cất một ngôi nhà hai
tầng ngay giữa làng như lời dặn trong
thư. Rồi ông mang lễ vật của trăm ngôi
làng đến nhà viên quản khố cách đó
không xa để xin làm lễ cưới. Đồng thời
ông cũng báo tin cho viên chưởng khố

thành phố biết là đã làm đúng như vậy.

Viên chưởng khố nhận được tin xây nhà
và cưới vợ cho Ghosaka muốn bật ngửa,
chỉ còn biết than thầm: "Mưu sự tại
nhơn, thành sự tại thiên!" Phần rầu buồn
vì con chết, phần đau tức kế mưu sụp đổ,
lòng ông lúc nào cũng như lửa đốt, và
còn sinh ra chứng tiêu chảy. Ông vẫn
không hạ được cơn tức tối về Ghosaka:
"Bằng mọi giá ta không để cho thằng
khốn nạn này thừa kế gia sản". Và ông
sai viên thư lại phái người đi
gọi Ghosaka về.

Cô gái viên quản khố, bây giờ là vợ
của Ghsaka, đã dặn trước đám gia nhân
khi có ai từ viên chưởng khố thành phố
đến, hãy báo cho cô ta biết trước khi nói
với Ghosaka. Vì thế khi người của viên
thư lại đến, cô liền chận lại hỏi thăm.

Người này thật thà cho biết là viên
chưởng khố bệnh tình chưa trầm trọng,
ăn uống cũng còn được, và xin
gặp Ghosaka để chuyển lời cha chàng bị
bệnh muốn gặp chàng. Cô vợ không để
cho Ghosaka biết, ra lệnh cung cấp cho
người này chỗ ở và tiền công, và bảo y ở
lại đi, khi nào cô ta sai y hãy đi.

Viên chưởng khố đợi mãi chẳng thấy
người nhắn tin về, hỏi viên thư lại, cũng
không có tin tức gì, bèn phái thêm người
đi nữa. Cô vợ làm y như trước. Khi
người thứ ba đến, biết tin rằng viên
chưởng khố bệnh đã nặng, không ăn
uống nằm liệt giường, phải đổ bô luôn,
cô liền cho Ghosaka hay và khuyên
chàng mang phẩm vật từ trăm ngôi làng
về thăm cha. Nhưng khi phẩm vật được
chở tới quá nhiều, nếu chất hết mọi thứ
lên xe cùng đi e chậm trễ, do đó cô gái

bảo chồng nên để lại nhà, chỉ có hai vợ
chồng đi, và không quên dặn rằng: "Anh
nhớ đứng đằng chân cha, còn em sẽ đứng
bên gối nằm của ông". Và khi vào nhà cô
ra lệnh cho gia nhân của mình đứng canh
cả phía trước và phía sau nhà.

Viên chưởng khố đang nằm trên giường
bệnh, có viên thư lại chà xát bàn chân, và
báo cho ông là con trai và dâu đã về. Khi
biết rằng Ghosaka đang đứng dưới chân
mình, ông gọi viên thủ quỹ đọc cho ông
nghe số tài sản và lợi tức của mình như
sau: "Tiền mặt là bốn trăm triệu đồng.
Còn dụng cụ và đồ giải trí, những ngôi
làng, đất ruộng, người hầu, súc vật, xe
bò, xe ngựa, tổng cộng là chừng ấy,
chừng ấy..." Viên chưởng khố nghe qua,
định nói:

- Tất cả tài sản này ta không cho con trai

ta Ghosaka.

Nhưng lại nói:

- Ta cho.

Cô vợ Ghosaka nghe xong, nghĩ rằng
nếu để ông ta nói lại lần nữa, e sẽ khác
đi. Vì thế cô giả vờ như quá đau buồn,
bứt tóc kêu khóc:

- Cha thân yêu, cha nói thật chứ? Dù vậy chúng con cũng thật là bất hạnh khi nghe những lời của cha.

Rồi với vẻ sầu khổ cùng cực cô ngã lên
người ông, đập đầu vào ngực ông, lại lăn
đầu ngay giữa ngực ông khiến ông không
thể nói thêm được nữa. Viên chưởng khố
chết trong lúc ấy.

Người ta đi báo tin cho vua Udena biết.
Vua tổ chức tang lễ xong liền hỏi về con
cái của viên chưởng khố. Biết ông ta có
một người con trai là Ghosaka và đã giao
hết tài sản, vua triệu anh ta
đến. Ghosaka vào cung. Vua nhìn anh
qua cửa sổ, thấy anh nhảy qua các vũng
nước. Rồi vua an ủi anh và ban chức
chưởng khố thành phố cho anh. Anh cảm
tạ vua rồi ra về. Vua lại đứng nhìn anh
rời cung điện. Lần này, anh không nhảy
qua vũng nước mà lội qua một cách tề
chỉnh. Vua ngạc nhiên, truyền gọi anh ta
lại hỏi;

- Này Ghosaka! Có đúng là khi đến đây ngươi nhảy qua vũng nước, còn lúc trở về thì nghiêm chỉnh bước qua?

- Tâu bệ hạ, quả như vậy.

- Tại sao vậy?

- Tâu bệ hạ, khi bước vào hạ thần vẫn
còn là một chú thanh niên ham chơi,
nhưng bây giờ đã được bệ hạ ban cho
chức tước, thần phải dẹp bỏ những ưa
thích cũ và phải cư xử nhã nhặn, đàng
hoàng.

Vua nghe nói, đẹp dạ, liền phong chức
cho anh ta ngay. Anh được thừa hưởng
gia sản trước đây của cha nuôi với địa vị
chưởng khố và trăm ngôi làng.

Sau này, một dịp nọ, cô vợ Ghosaka mới
tiết lộ cho bà vú Kaalii về việc tráo lá thư
để cứu mạng Ghosaka, và từ đó mới có
được vinh quang như hôm nay. Sẵn dịp
đó, vú Kaalii mới khai ra Ghosaka đã bị
cha nuôi mưu hại bảy lần như thế nào.
Khi chồng về, cô vợ thuật lại hết câu

chuyện, nhưng anh ta không tin bèn đi
hỏi bà vú. Nghe kể lại tự
sự, Ghosaka bàng hoàng cả người và
thấy mình quả có phước đức mới thoát
khỏi bảy lần chết khủng khiếp. Do đó
anh ta tự hứa với lòng là sẽ không sống
đời phóng dật nữa, mà cố gắng chuyên
tâm chánh niệm. Anh không quên bố thí
cho người nghèo khó mù loà một ngàn
đồng mỗi ngày, và giao cho người quản
lý thuở trước việc đó.

Phần 3: Thời Niên Thiếu Của Saamaavatì

Tại thành phố Bhaddavatì có viên
chưởng khố tên là Bhaddavatiya, vốn là
bạn chưởng khố Ghosaka. Họ chưa hề
gặp mặt, chỉ kết bạn vì nghe thương
buôn qua lại giữa hai thành phố ca tụng
tuổi tác và tài sản hai bên, và từ đó họ

trao tặng phẩm vật cho nhau.

Về sau, bệnh dịch tả hoành hành trong
nhà Bhaddavatiya. Trước hết là ruồi, côn
trùng chết, rồi lần lượt chuột, gà vịt, heo
bò, nô lệ trai và gái, cuối cùng là người
trong gia đình. Bhaddavatiya cùng vợ và
con gái, nhờ phá tường chạy trốn nên
thoát chết. Họ nhắm hướng Kosambi
định tìm đến Ghosaka. Dọc đường lương
thực khô cạn, họ kiệt sức vì đói khát và
phải phơi mình dưới nắng gió. Vất vả
lắm họ mới đến được Kosambi. Sau khi
tắm xong trong một hồ nước họ thấy dễ
chịu, rồi vào nghỉ trong nhà trạm ở cổng
thành. Viên chưởng khố kể cho vợ con
biết là bạn của ông, viên chưởng khố tại
đây, mỗi ngày đều phân phát một ngàn
đồng tiền cho kẻ nghèo khó mù loà, và
ông quyết định ở lại đây vài ngày, cho
con gái đến chỗ bố thí xin thức ăn về, lấy

lại sức rồi mới đi gặp bạn.

Thế là cô gái nhà giàu, hết cả kiêu hãnh
trong cơn hoạn nạn, cố giấu xấu hổ, cầm
bát đi với đám dân nghèo xin ăn. Người
ta hỏi cô xin mấy phần. Lúc đầu cô xin
ba phần, ngày hôm sau cô xin hai phần,
và hôm sau nữa chỉ còn có một phần.
Ngày đầu tiên cha cô được mẹ cô an ủi
và nài nỉ mãi mới chịu ăn của bố thí đó,
nhưng vẫn không tiêu nổi, do đó sáng
sớm hôm sau ông qua đời. Rồi hôm sau
đến lượt mẹ cô cũng bỏ cô mà đi theo
cha. Còn lại một mình, cô gái nằm lăn
khóc lóc than van cho số phận bất hạnh
và cảnh đời bất trắc của mình. Nhưng
cơn đói cào cấu ruột gan đã khiến cô
ngồi dậy, vừa khóc vừa đi theo đoàn ăn
mày xin cơm.

Người quản lý Mitta nhớ rằng cô gái đã

nhận thức ăn ba ngày liên tiếp, nên nạt đùa:

- Hỏng! Thứ đàn bà tồi! Rốt cuộc hôm nay mày đã biết cái bụng mày chứa được bao nhiêu chưa?

Vốn con nhà thế phiệt, lại hiền lành nhút nhát, cô nghe như bị kim châm muối xát. Cô chỉ biết nghẹn ngào hỏi:

- Thưa Ngài, vậy nghĩa là sao?

- Hôm kia mày lấy ba phần, hôm qua lấy
hai, còn hôm nay chỉ lấy một. Vậy là đến
hôm nay mày mới biết bụng mày chứa
được bao nhiêu cơm.

- Thưa Ngài, không phải tôi lấy những phần ấy cho tôi.

- Vậy tại sao mày lấy?

- Hôm kia tôi có ba người, hôm qua có hai, bây giờ chỉ còn một mình tôi.

- Cô gái kể lại câu chuyện từ đầu đến
cuối. Mitta nghe xong không cầm được
nước mắt. Ông bảo cô gái, lòng đầy trắc
ẩn:

- Con thân yêu, trước đây con là con gái của Bhaddavatiya, nhưng từ nay trở đi con là con gái của ta.

Một hôm cô nhận thấy chỗ phân phát
thức ăn luôn ồn náo, bèn góp ý với cha
nuôi làm lối đi từ hai cổng ra vào đến
chỗ phát thức ăn, có hàng rào bao quanh.
Người ta sẽ vào bằng cửa này, lãnh thức
ăn xong ra bằng cửa kia lần lượt theo lối
đi, như vậy sẽ trật tự và êm thắm. Cha cô

bằng lòng và cho thi hành. Từ đấy cô gái vốn tên là Sàmà, nay thêm Vatì nghĩa là hàng rào.

Chưởng khố Ghosaka lâu nay đã nghe
quen tiếng ồn náo nơi phân phát thức ăn,
và cũng thích thú xem đó là sinh hoạt
trong nhà ăn của mình. Hôm nay lại im
lặng, ông ngạc nhiên hỏi quản lý Mitta,
và nhờ đó được biết con gái mồ côi
của Bhaddavatiya bạn mình. Ghosaka
liền nhận cô gái làm con nuôi.

Vào ngày lễ hội trong thành, các tiểu thư
con nhà vọng tộc được phép ra ngoài tắm
sông. Và khi Saamaavatii, con gái nuôi
của Ghosaka cùng năm trăm tỳ nữ đi
tắm, ngang qua cung điện, lọt vào mắt
vua Udena, nên được lệnh tiến cung. Ban
đầu Ghosaka không tuân lệnh vì sợ mang
tiếng là bạc đãi con gái nuôi, nhưng sau

bị vua niêm phong hết nhà cửa và
chính Sàmàvatì bằng lòng, ông mới vâng
lệnh thánh chỉ. Từ đó nàng trở thành
hoàng hậu.

Phần 4: Udena Được Vaasuladattà

Vua Udena còn có một thứ phi khác là Vàsuladattà con gái của vuaCanda Pajjota xứ Ujjeni. Câu chuyện như sau:

Một hôm, từ hoa viên trở về, vua Canda Pajjota nhìn ngắm vẻ đẹp rực rỡ của mình rồi hỏi đám cận thần:

- Còn có ai đẹp đẽ rực rỡ như ta chăng?

Họ đáp:

- Vua Udena xứ Kosambi rực rỡ hơn bội phần.

- Vậy thì hãy bắt ông ta làm tù binh.

- Không bắt hắn được đâu, tâu bệ hạ.

- Sao vậy?

- Vì ông ta biết cách dẫn dụ loài voi. Có
thể đuổi voi đi hay bắt voi lại tuỳ ý bằng
cách đọc chú và chơi đàn. Không ai có
nhiều voi cưỡi như Udena.

- Vậy là không thể bắt được ông ta sao?

- Nếu bệ hạ nhất quyết muốn bắt, hãy
làm một con voi bằng gỗ, đưa đến gần
vua Udena, lại tạo thêm tiếng ngựa hí,
vua sẽ đi ra xa để xem là voi hay ngựa,
và sẽ bị bao vây, lúc đó Ngài có thể bắt
vua.

- Quả là diệu kế!

Rồi vua cho làm một con voi máy bằng
gỗ, bọc vải và sơn thật khéo, xong mang
đặt trên bờ hồ gần xứ của kẻ thù mình.
Trong bụng voi có sáu mươi người đi tới
lui. Thỉnh thoảng họ xúc những xẻng
phân voi đổ ra ngoài. Một tiều phu trông
thấy voi, liền tâu lên vua Udena. Vua và
đám tuỳ tùng liền theo tiều phu đi xem
voi. Đường đi của họ đều bị gián điệp
theo dõi và báo tin cho vua Canda
Pajjota, và một toán quân được phái đến
sát bên Udena, nhưng không để cho vua
biết. Rồi Udena gảy đàn và đọc thần chú
thâu phục voi, nhưng không kết quả. Voi
được những người núp trong bụng điều
khiển, chạy như vũ bão như không hề
nghe bùa phép. Vua thúc ngựa phi nước
đại để cố theo kịp voi, nên quân lính bị
rớt lại đằng sau xa lắc. Khi chỉ còn một
mình, người của Canda Pajjota, mai
phục sẵn hai bên, ùa ra bắt Udena. Quân

lính của Udena thấy vua mình bị sa vào tay kẻ thù, bèn xây một doanh trại ngay bên ngoài xứ ujjeni và ở lại đó.

Canda Pajjota bắt sống và bắt
giam kẻ thù xong, mở tiệc ăn
mừng ba ngày. Udena nằm
trong ngục tối đến ngày thứ ba
đánh bạo hỏi người gác ngục.

- Này anh, vua của anh ở đâu?

- Đang chè chén say sưa thì bắt được kẻ thù.

- Vua của anh hành động chẳng khác gì
đàn bà. Hắn đã bắt được ta một là tha hai
là giết đi, lẽ nào đã làm nhục ta mà chè
chén say sưa nữa!

Gác ngục đi báo và nhà vua liền đến

hỏi Udena:

- Có phải mi đã nói...như thế, như thế?

- Vâng, đại vương.

- Tốt lắm, ta sẽ tha ngươi nếu như ngươi chịu trao bùa chú cho ta.

- Đồng ý, nhưng khi Ngài nhận bùa chú, ngài có chịu lễ kính ta không?

- Lễ kính ngươi à, không!

- Thế thì ta sẽ trao cho Ngài.

- Ta sẽ hành hình ngươi.

- Ta không sợ, vì Ngài chỉ làm chủ thân xác ta chứ không làm chủ tâm hồn ta.

Nghe Udena trả lời bướng bỉnh như thế,

nhà vua bối rối không biết làm sao để đoạt được phù phép. Bỗng vua nghĩ ra một kế, liền bảo:

- Người bảo ta sẽ tiết lộ bài chú cho người nào lễ kính ngươi phải không?

- Vâng đại vương.

- Tốt lắm. Trong nhà ta có một mụ lưng gù. Bà ta sẽ ngồi sau bức màn đề nghe ngươi dạy thần chú.

- Gù hay què gì cũng được, miễn là lễ kính ta thì ta dạy thần chú.

Rồi nhà vua đến gặp công chúa Vàsuladattà.

- Con cưng, có một người cùi biết được câu thần chú linh nghiệm và qúi báu.

Con hãy ngồi bên trong bức màn đề hắn
dạy con thần chú. Con nên học với hắn vì
cha không muốn ai khác biết, rồi cha sẽ
học lại với con.

Sở dĩ nhà vua phải bịa ra gù lưng và cùi hủi vì sợ hai người yêu nhau.

Một hôm, đến một câu chú sao đó
mà Vàsuladattà không thể đọc lại cho
đúng, dù Udena đã lặp đi lặp lại nhiều
lần. Tức quá Udena la lên:

- Đồ gù đần độn! Môi dày mo, má chư bự! Mi đáng nhận mấy cái tát!

Vàsuladattà cũng giận dữ không kém:

- Đồ hủi hung tợn! Mi nói gì? Dám gọi ta là đồ gù hả?

Udena ngạc nhiên, vén màn lên và hỏi:

- Cô là ai?

- Tôi là công chúa Vàsuladattà.

- Cha cô bảo với tôi cô là người gù lưng.

- Còn ông, vua nói là bị cùi.

Rồi cả hai đồng nói một lượt:

- Vua nói thế vì sợ chúng ta yêu nhau.

Và quả như thế, tình yêu đến, nên từ đó trở đi họ hết học hết dạy.

Nhà vua không biết, thỉnh thoảng lại hỏi con gái:

- Này con, con đang học bài hả?

Công chúa tỉnh bơ đáp:

- Vâng thưa cha.

Ngày kia, Udena bảo với người yêu rằng
một người chồng có thể làm được những
việc mà cha, mẹ, anh, chị không làm
được, và nếu nàng cứu được Udena thì
sẽ được ban năm trăm người tùy tùng và
phong làm hoàng hậu. Công chúa bằng
lòng và đến gặp cha xin mở cửa và một
con voi để cưỡi vì cần đi ra ngoài ban
đêm, theo sự chỉ dẫn của các tinh tú, tìm
một loài dược thảo dùng trong chú thuật.
Vua thuận cho, và họ được phép đi lúc
nào tùy ý. Lúc bấy giờ vua có năm vật
chuyên chở: một voi cái
tên Bhaddavatì có thể đi năm mươi dặm
một ngày, một nô lệ tên Kàka có thể đi
sáu mươi dặm một ngày, hai ngựa
cái Celakanthì và Munjakesì có thể đi

một trăm dặm một ngày và một voi tên Nàlàgiri có thể đi một trăm hai mươi dặm một ngày.

Chuyện quá khứ - Canda Pajjota Được Năm Vật Chuyên chở

Hình như trước khi Phật hiện tại ra đời
nhà vua đã là nô lệ cho một Trưởng giả.
Có lần trưởng giả đi ra ngoài thành tắm,
trở về gặp một vị Phật Độc Giác khất
thực trong thành trở ra, với bình bát sạch
như lau, bèn hỏi:

- Bạch Tôn giả! Ngài có nhận được gì không?

- Tôi đã đi một vòng và giờ ra khỏi thành, đạo hữu ạ.

Ngài không trả lời ngay câu hỏi mà nói

ra điều không hỏi, nhưng vẫn có nghĩa là
không nhận được thức ăn. Nhìn vào bình
bát, thấy trống không, Trưởng giả thỉnh
Ngài đợi một lát rồi vội vã về nhà. Lúc
bấy giờ áp lực xấu ác của Marà trùm
khắp thành, nó còn giả dạng đến hỏi
Ngài sao không nhận được thức ăn và
khuyên Ngài trở lui. Nhưng Ngài đã
quyết chí không trở lui, vì biết rằng một
lần nữa Marà sẽ dùng quyền lực sai
khiến dân cư reo hò và chọc phá Ngài.

Thấy nhà có thức ăn sẵn, Trưởng giả vội
bảo tên hầu chạy hết sức mình đến gặp
Phật và lấy bình bát mang về gấp.
Trưởng giả để thực phẩm đầy bát xong,
lại bảo tên hầu tức tốc mang bát giao lại
cho Phật, với lời hứa rằng sẽ nhường cho
anh ta công đức này.

Tên hầu đi và về mau như tên bắn, và khi

đưa bát cho Phật đã bạch rằng:

- Bạch Tôn giả, trong thời gian ngắn con
đã đi và về nhanh hết sức mình. Do
phước báo của sự nhanh nhẹn này, con
mong rằng sẽ được năm vật chuyên chở
có thể đi năm mươi, sáu mươi, một trăm
và một trăm hai mươi dặm một ngày.
Thời gian đi và về đó thân con hun nóng
dưới tia nắng mặt trời. Do phước báo
việc làm này con mong rằng dù tái sanh
ở nơi nào, con cũng sẽ được quyền lực
bằng sức mạnh những tia nắng mặt trời.
Chủ con đã nhường công đức của sự
cúng dường này, do phước báo đó con
mong được dự phần vào giáo pháp Ngài
đã ngộ.

Phật hứa khả:

- Sẽ được vậy.

Và Ngài nói kệ:

Mong mọi sở nguyện thí chủ
Được thành tựu tốt đẹp Mong
mọi sở nguyện thí chủ Viên mãn
như trăng rằm Mong mọi sở
nguyện thí chủ Được thành tựu
tốt đẹp Mong mọi sở nguyện thí
chủ Viên mãn như ngọc lộ
quang

Đó là việc làm của vua Canda Pajjota trong kiếp trước, và do phước báo này vua có năm vật chuyên chở

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Một hôm nhơn kúc vua Canda Pajjota dạo chơi vườn thượng uyển, Udena bỏ trốn. Ông nhét đầy tiền

vàng và bạc vào nhiếu túi da lớn, xong
đặt lên lưng voi cái, rồi đỡ vàsuladattà
lên yên và họ ra đi. Quân thị vệ trông
thấy liền phi báo cho vua. Vua sai lính
tức tốc đuổi theo. Udena bèn mở túi
vàng rải tiền vàng xuống đường. Quân
truy nã dừng lại nhặt vàng rồi mới đuổi
tiếp. Ông lại mở túi bạc rải xuống đất.
Quân truy nã vì cứ mãi ngừng lại để nhặt
bạc nên chậm trễ, để Udena chạy thoát
về doanh trại dựng ngoài thành. Quân
lính của Udena trông thấy ông nhiệt liệt
đón mừng và hộ tống ông về Kosambi.
Sau đó ông tổ chức lễ cưới và tấn
phong Vàsuladattà lên ngôi thứ phi.

Phần 5: Đức Phật Từ Chối Màgandiyà

Một thứ phi khác của vua Udena là Migandiyànguyên là con gái của Bà- la-môn tên là Màgandiyà, sống ở

xứ Kuru. Mẹ cô và cả chú út, em của cha
cô, cũng tên là Màgandiyà. Cô ta đẹp
như thiên nữ nên ông Bà-la-môn khó tính
không thấy ai, kể cả những chàng trai
vọng tộc nhất trong xứ đã đến cầu hôn,
xứng đáng làm rễ đông sàng.

Ngày kia, sáng sớm đức Đạo sư quan sát
thế gian, nhận thấy Bà-la-môn
Maagandiyaa và vợ ông có đủ duyên
lành chứng quả A-na-hàm. Ngài đắp y
ôm bát đến vùng ven phố thị nơi Bà-la-
môn đang tế thần lửa. Ông ta ngắm nhìn
thân Như Lai thấy toàn hảo, thầm nghĩ
không ai trên thế gian có thể so bì với
người này, ta sẽ gả con gái cho ông để
nâng khăn sửa túi. Ông ta nói với đức
Đạo sư:

- Này, Tỳ-kheo! Tôi có cô con gái độc nhất và chưa thấy ai xứng với nó trừ ông.

Ông phải có một người vợ và nó phải có
một người chồng. Tôi sẽ gả nó cho ông.
Hãy đứng đợi tại đây cho đến khi tôi trở
lại.

Đức Đạo sư đứng yên, không nói một
lời. Người Bà-la-môn vội vã về nhà, hớn
hở bảo với bà vợ:- Bà ơi! tôi đã gặp một
người xứng với con gái ta. Mau lên! Mặc
cho nó bộ đẹp đẽ vào!

Rồi ông dẫn vợ con vào gặp đức Đạo sư. Cả thành xôn xao:

- Một khi lão này chê bai đủ kiểu người
nào đến cầu hôn con gái lão. Nhưng nghe
đồn rằng hôm nay lão ta gặp một người
môn đăng hậu đối rồi. Không biết mặt
mũi anh chàng này ra sao mà lão chấm
đậu vậy?

Rồi họ theo ông đi xem anh chàng tốt số.
Trong thời gian đó, đức Đạo sư thay vì
đứng yên chờ đợi, Ngài bỏ đi, để lại một
dầu chân. (Dầu chân Phật chỉ xuất hiện
trên chỗ đã bước, không có chỗ nào
khác, và chỉ người nào đủ phước duyên
mới thấy được. Dù voi rừng hay thú
hoang có giẫm lên hay mưa bão dữ dội,
gió giông gào thét thổi đến, cũng không
xóa được dấu chân của Phật). Đến nơi
cũ, người Bà-la-môn ngạc nhiên không
thấy Phật. Nhìn quanh quất một hồi ông
phát hiện dấu chân. Vợ người Bà-la-môn
thuộc lòng ba bộ Vệ-đà, luôn cả những
bài thơ liên quan đến tướng số. Bà lẩm
bẩm đọc lại và xem xét tỉ mỉ hình nét dấu
chân trước mặt. Cuối cùng bà kết luận:

- Ông ơi! Đây không phải dầu chân của người chạy theo ngũ dục.

Rồi bà đọc kệ:

Dấu chân người tham dục cạn
cợt, của ác nhơn, lún mạnh
xuống đường. Người ngu si, dấu
thường lết bết. Đây, dấu chân
người hết dục tham.

Người Bà-la-môn không tin lời vợ nên nạt đùa:

- Khéo tưởng tượng! Bà lúc nào cũng thấy cá sấu trong chậu nước, ăn trộm núp trong nhà! Hãy im đi!

Bà vợ vẫn một mực đoan chắc:

- Ông ưa nói gì thì nói. Nhưng đây không phải dấu chân người chạy theo ngũ dục.

Người Bà-la-môn vẫn đi lòng vòng tìm kiếm, chợt thấy đức Đạo sư liền mừng rỡ reo lên:

- Ông ta đây rồi!

Và ông thưa với Phật:

- Tỳ-kheo! Tôi gả con gái cho ông để nâng khăn sửa túi.

Đức Đạo sư thay vì trả lời ưng thuận hay không, lại bảo:

- Bà-la-môn! Ta có vài việc để nói với ông.

Và ông ta lắng nghe đức Đạo sư kể
chuyện Ma vương đã theo đuổi Ngài như
thế nào, từ lúc xuất gia tới khi ngồi dưới
cội Bồ đề, cuối cùng chính Ma vương

ngồi dưới cây Bồ đề, thiểu não buồn rầu
vì thấy quyền lực của mình không làm gì
Phật được. Con gái Ma vương bèn đến
an ủi cha, rồi biến thành thiếu nữ trẻ và
đàn bà đứng tuổi để cố quyến rũ Phật.
Đức Đạo sư lúc đó nói rằng:

Đã thấy rõ Khát ái, Sầu buồn,
Dục lạc Ta đâu còn ưa hạnh
phúc tình yêu Tấm thân kia,
chứa các thứ tiểu, tiêu. Ta
không muốn, dù dùng chân chạm
đến.

Ngay khi Phật kết thúc bài kệ, người Bà-
la-môn và vợ chứng A-na-hàm.
Còn Màgandiyà tự nhủ: "Nếu ông này
không cần ta, kể cũng đúng, nhưng nói
người ta chứa đầy phần tiểu thì thật quá
lắm. Được rồi! Với dòng dõi, địa vị xã
hội, tài sản và sức quyến rũ của tuổi

thanh xuân sẵn có, ta sẽ được một tấm
chồng xứng đáng, và rồi ta sẽ biết làm gì
đối với Sa-môn Cồ-đàm". Từ đó cô nuôi
lòng căm ghét đức Phật (Đức Phật biết
cô căm ghét Ngài, nhưng Ngài vẫn đọc
kệ vì lợi ích cho hai người kia, để họ
chứng thánh quả, chớ không quan tâm
đến lòng thù hận trực tiếp chống lại
mình)

Cha mẹ cô gởi cô cho chú Culla
Màgandiyà biết cháu mình chỉ xứng
đáng làm vợ vua, nên trang điểm cho
nàng đủ món trang sức rồi đưa
đến Kosambi dâng cho vua Udena. Vua
hài lòng, làm lễ đăng quang cho nàng lên
ngôi thứ phi với năm trăm thị nữ.

Vậy là vua Udena có ba bà vợ với một ngàn năm trăm thị nữ.

Phần 6: Cái Chết Của Sàmàvati và Màgandiyà, Các Chưởng Khố, Các Tỳ Kheo Và Vị Thần Cây.

Có ba vị chưởng khố cùng
ở Kosambi là Ghosaka, Kukkuta và pàvà
riya. Mùa mưa gần đến, năm trăm ẩn sĩ
từ Hy-mã-lạp sơn về thành khất thực. Cả
ba vị chuởng khố hoan hỷ cung cấp tọa
cụ và cúng dường thức ăn, và còn dâng
cúng phòng ốc trong nhà mình suốt bốn
tháng mưa khi các vị ẩn sĩ chịu ở lại. Từ
đó, thường thường sau tám tháng trong
Hy-mã-lạp-sơn, các ẩn sĩ về ngụ bốn
tháng mưa nơi ba chưởng khố.

Một lần từ Hy-mã-lạp-sơn trở về thành,
các ẩn sĩ ngồi nghỉ dưới gốc một cây đa
to trong rừng vắng. Vị già nhất vừa nghĩ
đến xin nước uống nơi vị thần cây - chắc
là một vị đại lực thần vương - thì lập tức

họ được nước uống. Nghĩ đến thức ăn thì
cũng được thức ăn, rồi muốn nhìn thấy
cây thần cây cũng được nhìn thấy. Thần
cây tách khỏi thân cây chui ra. Các vị ẩn
sĩ đến gần ông và hỏi làm thế nào ông
được đại thần lực như vậy. Vị thần khiêm
tốn, thấy công đức mình nhỏ nhoi không
muốn nói, nhưng vì bị nài nỉ mãi đành
phải kể lại chuyện Quá khứ.

Việc Làm Của Thần Cây

Thần cây xưa là người nghèo, sinh sống
nhờ tìm được việc làm với ông Cấp Cô
Độc. Vào ngày Bát quan trai, từ tinh xá
trở về nhà, Cấp Cô Độc hỏi gia nhân có
cho người làm này biết hôm nay là ngày
trai giới không. Họ chưa cho biết. Ông
liền bảo nấu cho anh ta phần ăn tối.
Nhưng khi dọn cơm lên, anh ta đã từ
chối không ăn, dù đã làm việc cực nhọc

suốt ngày trong rừng. Sở dĩ ông ta nhịn
ăn vì được hôm nay là ngày trai giới.
Chiều nay thật là im lìm, khác với mọi
chiều tiếng ồn vang dội, nào là cho tôi
cơm, cho tôi nước xúp, càri... Mọi người
đều giữ giới không ăn chiều, ngay cả đứa
bé còn ẵm ngữa; sau khi súc miệng họ
chỉ ngậm bốn viên kẹo. Một đèn dầu
thơm thắp sáng cả phòng, và già trẻ đều
đọc lên ba mươi hai yếu tố của thân.
Riêng anh vì hay tin trễ, mới bắt đầu
ngày trai chiều nay nên được hưởng nửa
công đức. Đến tối anh bắt đầu thấy khó
chịu vì quá đói. Anh nịt một sợi dây
quanh mình, và nắm đuôi dây nịt trong
tay anh cứ siết thêm mãi. Trưởng giả hay
được, cầm đuốc đến chỗ anh và lấy bốn
viên kẹo cho anh, nhưng anh vẫn không
ăn vì không muốn mất luôn nửa công
đức ngày trai. Anh kiên trì giữ giới như
thế cho đến khi mặt trời mọc thì lìa đời

như một vòng hoa héo, và tái sanh vào cây đa này.

Phần kết: Chuyện chưởng khố, Tỳ kheo và thần cây.

Rồi thần cây kết luận: "Trưởng giả đã
cúng dường Phật, cúng dường Pháp,
cúng dường Tăng. Và nhờ ông ta, tôi
hưởng được phước báo nửa ngày trai
giới nên mới có đại thần lực này".

Năm trăm ẩn sĩ nghe đến danh hiệu Phật
liền chỗi dậy, dang tay ra trong thái độ
tôn kính và khẩn cầu vị thần cây hãy nói
"Phật đà". Họ yêu cầu thần cây nói lên
niềm tin của mình bằng cách lặp lại ba
lần "Phật đà" rồi họ trịnh trọng tuyên bố:

- Rất khó mà nghe được danh hiệu này trên thế gian!

Và kết luận:

- Thần nhân! Ông đã cho chúng tôi nghe được một âm thanh mà biết bao trăm ngàn kiếp chúng tôi không hề nghe.

Rồi các môn đệ ngỏ ý với thầy họ muốn
đi đến Đức đạo sư. Và tất cả đều đồng ý
là ngày mai, sau khi nhận thức ăn nơi ba
vị chưởng khố, nói cho ba vị ấy biết ý
định rồi sẽ lên đường. Cả ba, sau khi
dâng tọa cụ và cúng dường cháo đặc tại
nhà mình, được biết đoàn ẩn sĩ sẽ đi ngay
thì không tránh khỏi ngạc nhiên nên hỏi:

- Chư Tôn giả! Không phải các ngài đã hứa ở lại với chúng tôi bốn tháng mưa sao? Bây giờ các Ngài đi đâu?

- Đức Phật đã xuất hiện trên thế gian, Pháp đã ra đời, Tăng đã ra đời. Do đó

chúng tôi đi gặp Đạo sư.

- Nhưng chỉ có các Ngài mới xứng đáng đi đến đức Đạo sư sao?

- Không ngăn cấm ai hết, đạo hữu ạ.

- Vậy thì chúng tôi cùng đi.

Vì phải chuẩn bị nên ba vị chưởng khố
để đoàn ẩn sĩ đi trước. Họ đến Thế Tôn,
xưng tán, đảnh lễ Ngài và cung kính ngồi
xuống một bên. Thế Tôn thuyết pháp
tuần tự cho họ, và ngay khi kết thúc bài
pháp, tất cả đều chứng A-la-hán cùng các
thứ thần thông. Rồi họ xin gia nhập Tăng
đoàn, Phật bảo: "Hãy đến, các Tỳ-kheo!"
Họ liền trở thành Tỳ-kheo có đầy đủ y
bát do thần lực tạo ra.

Phần ba chưởng khố thì sắm những thứ

cúng dường cần thiết gồm y phục, ngọa
cụ, bơ, mật, ... chở mỗi thứ năm trăm xe
đi đến Xá vệ. Gặp Phật, họ đảnh lễ, nghe
pháp và cuối bài pháp chứng quả Dự lưu.
Họ ở lại với Thế Tôn hai tuần, cúng
dường và thỉnh Phật đến Kosambi.

Trở về xứ, chưởng khố Ghosaka xây tinh
xá Ghosita, Kukkuta xây tinh
xá Kukkuta, Pàvàriya cất tinh
xá Pàvàriya. Xong họ thỉnh Phật đến và
lần lượt hầu hạ Đức Phật ở mỗi tinh xá
một ngày và thọ thực tại đó. Cả ba
chưởng khố có người hầu là Sumana làm
vườn, phục vụ họ đã lâu. Anh ta xin cúng
dường Phật và được dành cho ngày mai.

Khujjuttarà Chuyển Hóa Sàmàvatì

Anh làm vườn Sumana vẫn thường bán hoa cho Khujjuttarà, nữ tỳ hoàng

hậu Sàmàvatì. Nhưng hôm đó anh không
cắt hoa giao cho hoàng cung mà dành để
dâng Phật vì anh đã thỉnh Phật về nhà
cúng dường. Ngoài những lời xin
lỗi Khujjuttarà, anh còn mời nàng ở lại.

- Xin cô đợi tôi hầu Phật và nghe pháp. Sau đó cô có thể lấy hết số hoa còn lại.

Cô đồng ý.

Khi Phật dẫn đầu Tăng đoàn đến
nhà, Sumana đỡ lấy bình bát và được
Phật hồi hướng công đức. Những lời này
đã khiến Khujjuttarà chứng quả Dự lưu.

Từ trước đến giờ, trong số tiền tám đồng
của vua Udena dành cho hoàng hậu
Saamaavaatii mua hoa, cô thường cất
riêng bốn đồng cho mình và chỉ mua bốn
đồng hoa. Hoàng hậu ngạc nhiên thấy số

hoa gấp đôi mọi ngày, hỏi ra mới biết tự
sự, và lý do nhờ nghe bài thuyết pháp
của đấng Giác Ngộ Tối Thượng. Thay vì
nổi giận nhiếc mắng cô tỳ nữ và đòi lại
số tiền cô đã bớt xén bà lại sanh tâm
hoan hỷ muốn được uống dòng pháp bất
tử đó. Và trước khi trùng tuyên bài pháp
của Như Lai, Khujjuttarà được hoàng
hậu tắm cho với mười sáu bát nước
thơm, được mặc vào y phục đẹp bằng vải
mịn, từ đồ lót đến áo khoác vai, và cũng
được dọn sẵn một chỗ ngồi. Cô đã thuyết
pháp cho năm trăm cung nữ nghe y như
Thế Tôn đã thuyết, ngồi pháp tòa tay
cầm chiếc quạt có hình vẽ. Mọi người
nghe xong đều vui mừng bảo cô:

- Này bạn, từ nay trở đi đừng làm việc tội
lỗi. Hãy làm một bà mẹ và một đạo sư
của chúng tôi. Hãy đến Thế Tôn nghe đủ
hết pháp đã giảng và về đây trùng tuyên

lại cho chúng tôi.

Cô đã thi hành thật trung thực lời dặn dò
đến nỗi sau đó cô thuộc lòng hết Tam
tạng, và đức Phật cũng đã xác nhận là
trong hàng cư sĩ nữ, người đã học thuộc
thánh điển và có thể giảng giải pháp đệ
nhất là Khujjuttarà.

Năm trăm cung nữ, sau những thời pháp
của Khujjuttarà đều phấn khởi và mong
muốn gặp Thế Tôn. Nhưng với luật lệ
cung cấm, cung nữ không thể tự do đi ra
ngoài, vì vậy Khujjuttarà bảo họ hãy đục
lỗ trên tường, mang sẵn hương hoa để
đó, khi Thế Tôn đến cửa nhà ba chưởng
khố, từ trong phòng mỗi người nhìn qua
lỗ tường sẽ thấy được Ngài để đảnh lễ và
xưng tán.

Màgandiyà Âm Mưu Chống Lại

Sàmàvatì và Đức Phật

Một hôm, Màgandiyà rời cung điện đi bộ
đến dãy phòng cung nữ, và ngạc nhiên
khi thấy những lỗ hổng trên tường, hỏi ra
mới biết là vìcác cung nữ muốn chiêm
ngưỡng và cung tán Phật. Bà muốn mưu
hại Sàmàvatì và Phật nên tâu với
vua Udena là Sàmàvatì và đám cung nữ
tùy tùng sẽ phản bội vua, và trong vài
hôm nữa sẽ hại mạng vua. Nhưng vua
không tin. Bà cứ tâu tới tâu lui bên tai
nhưng vua vẫn không tin. Bà bèn thỉnh
vua đến khu vực của Sàmàvatì chỉ những
lỗ hỏng trên tường. Vua hỏi tại sao và khi
hiểu được lý do vua không nói lời nào,
chỉ truyền lấp hết lỗ hổng và cho làm cửa
sổ có một khoảng hở ở trên, tại tất cả các
phòng. Người ta nói loại cửa sổ hở bên
trên ra đời từ đó. Không bôi nhọ
được Sàmàvatì cùng các cung

nữ, Màgandiyà quay sang tìm cách lăng
nhục đức Phật. bà xúi giục những tên côn
đồ đi sau Phật mắng nhiếc và nhục mạ
Ngài với đủ lời lẽ nặng nề:

- Mi là một tên trộm, đồ ngu ngốc, đồ
điên, đồ lạc đà, bò tót, đồ lừa, đồ ở địa
ngục, đồ thú vật, mi không có hy vọng
được giải thoát. Những trừng phạt sẽ đến
với mi.

Tôn giả A-nan nghe những lời chửi bới quá thậm tệ, không chịu nổi, bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn! Dân ở đây mắng nhiếc và nhục mạ chúng ta. Chúng ta hãy đi nơi khác!

- Ta sẽ đi đâu A-nan?

- Đến thành phố khác, thưa Thế Tôn.

- Nêú ở đó người ta cũng chửi mình thì sẽ đi đâu, A-nan?

- Sẽ đi chỗ khác nữa, thưa Thế Tôn.

- Nêú ở đó người ta cũng chủi mình nữa thì sao?

- Chúng ta lại đi đến chỗ khác, thưa Thế Tôn.

- A-nan đừng nói thế. Ở đâu có khó khăn
thì giải quyết ở đó. Ổn thỏa rồi mới được
phép đi nơi khác. Nhưng ai chửi ông, A-
nan?

- Bạch Thế Tôn! Mọi người đều mắng nhiếc chúng ta, bọn côn đồ và cả đám dân kia.

- A-nan, Ta như con voi xông ra trận.

Bổn phận của voi xông trận là hứng chịu
những mũi tên từ bốn phía. Đúng thế,
bổn phận của ta là kham nhẫn những lời
nói độc ác.

Rồi Phật thuyết pháp về chính Ngài với ba pháp cú như sau trong phẩm Voi:

(320) Ta như voi giữa trận,
Hứng chịu cung tên rơi, Chịu
đựng mọi phỉ báng, Ác giới rất
nhiều người.

(321) Voi luyện đưa dự bội,
Ngựa luyện được vua cưỡi.
Người luyện, bậc tối thượng,
Chịu đựng mọi phỉ báng.

(322) Tốt thay con la thuần, Thuần chủng loài ngựa

Sindh [*]. Đại tượng, voi có ngà, Tự điều mới tối thượng.

[*] loài ngựa đẹp ở vùng sông Sindha, Ấn Độ

Bài pháp đã đem lại lợi ích cho những người lúc ấy đang tụ tập chung quanh. Rồi đức Phật khuyên A-nan.

- A-nan, đừng phiền muộn. Những người
này chỉ mắng nhiếc ông trong bảy ngày,
đến ngày thứ tám họ sẽ yên lặng. Khó
khăn đến với Phật không kéo dài quá bảy
ngày.

Màgandiyà tuy thất bại trong âm
mưu đẩy Phật rời khỏi thành,
vẫn không lùi bước. Bà lập kế
hại bọn cung nữ kính tín Phật.

Bà dặn chú của bà là thầy Tư tế
trong cung mang theo tám con
gà sống và tám con gà chết vào
hầu vua, lúc đó đang uống rượu
với bà. Người chú vào cung, đến
bậc thềm cao nhất thì đứng ở
đó, không muốn vào chốn ngự
ẩm. Bà liền bảo tiểu đồng đến
đó lấy tám con gà sống dâng
vua và xúi vua ra lệnh cho cung
nữ của Sàmàvatì nấu nướng
dâng lên vua. Vua chuẩn tấu.
Tiểu đồng y lệnh ra đi rồi trở về
tâu lời của các cung nữ.

- Chúng ta không giết hại sinh vật.

Màgandiyà lại tiếp tục ton hót:

- Đại vương! Muốn biết họ có thật sự

giết hại sinh vật hay không, xin bệ hạ cứ bảo nấu nướng gửi đến Sa-môn Cồ-đàm.

Vua nghe theo, lại sai tiểu đồng đi đến
các cung nữ lần nữa. Nhưng lần này chú
mang tám con gà sống đến thầy Tư tế
trước để đổi lấy tám con gà chết rồi mới
giao lệnh vua đến các cung nữ.

- Vua ra lệnh nấu những con gà này dâng đức Phật.

Lần này họ nhận lời.

- Dĩ nhiên, đây là bổn phận của chúng tôi.

Tiểu đồng trở về tâu lại đúng như vậy. Màgandiyà không bỏ lỡ dịp gièm pha với vua.

- Đại vương thấy chưa! Họ không làm theo ý Ngài, mà chỉ hướng về người khác.

Nhưng vua vẫn giữ yên lặng, tha thứ cho
họ. Màgandiyà tức tối nhưng không biết
làm gì hơn đành cố nuốt hận chờ dịp
khác.

Nhà vua có thói quen đến với mỗi hoàng
hậu bảy ngày. Biết rằng ngày hôm sau
vua sẽ đến cung của Sàmàvatì,
Màgandiyà nhắn người chú gởi cho bà
một con rắn đã tẩm thuốc độc vào răng.
Đi đâu vua Udena vẫn mang theo cây
đàn dùng chú thuật lũ voi, trong bao đàn
có thủng một lỗ, và bà đã bỏ con rắn vào
đó song bít lại với một bó hoa.

Khi vua sắp đi đến cung Sàmàvatìi, bà bèn kể cơn mộng dữ và xin can vua đừng

đến đó. Vua không nghe. Bà lại đòi đi
theo, dù nhà vua không đồng ý lắm.
Được Sàmàvatì và cung nữ hầu cận mặc
y phục, xông ướp hương hoa và trang
sức xong, vua ăn uống thân mật và lên
giường, để đàn bên gối. Màgandiyà giả
vờ đi tới lui, thừa lúc không ai để y rút
bó hoa trong cây đàn ra. Con rắn đã bị bỏ
đói trước đó mấy ngày, trườn ngay khỏi
lỗ thủng, ngóc đầu và rít lên, cuốn mình
trên đầu giường. Màgandiyà làm như bất
ngờ thấy con rắn hoảng hốt la lên:

- Ồ! Đại vương, con rắn kìa!

Và bà càm ràm, trách móc:

- Ông vua dại dột, xui xẻo này chẳng
chịu nghe ta nói gì cả. Những tên vô lại
này thật không biết hổ thẹn, chúng làm
như không nhận được ân huệ gì của vua

mà còn muốn vua chết để sống sung
sướng. Nhưng khi nào vua còn sống thì
chúng sẽ còn chật vật. Đại vương, thiếp
đã báo động về cơn ác mộng và đã can
Ngài đừng đến cung Sàmàvatì, mà Ngài
nào có nghe đâu!

Nhà vua thấy rắn sợ chết khiếp, lửa giận phừng phừng, ông gầm lên:

- Chúng đã cả gan làm việc tày trời như
vậy! Thật là tội lỗi! Ta đã không
nghe Màgandiyà khi nàng kể ra nết xấu
tật hư của chúng, nào là đục lỗ trên
tường nhà để ngồi nhìn ở đó, bảo nấu gà
cho ta thì chúng trả lại và hôm nay bỏ
rắn lên giường ta.

Trong khi đó Sàmàvatì hết lời khuyên giải năm trăm cung nữ của nàng.

- Các bạn, chúng ta không còn nơi nương
tựa nào khác. Hãy thật tình yêu mến vua
và hoàng hậu như thương chính mình.
Đừng giận dữ bất cứ ai.

Rồi nhà vua ra lệnh mang chiếc cung của
mình, một cây cung khổng lồ phải một
ngàn người mới khiêng nổi. Để Sàmàvatì
đứng trước còn tất cả cung nữ đứng
nhắm ngay ngực Saamaavatii, nhưng nhờ
thần lực xuất phát từ lòng từ bi của bà,
mũi tên quay ngược lại theo con đường
đã đến, nhắm ngay tim nhà vua.

Vua thầm nghĩ: "Mũi tên này có thể
xuyên qua cả tảng đá và không có vật gì
trong trời đất này khiến nó quay mũi lại.
Giờ đây nó đã quay trở lại khi
gặp Sàmàvatì. Tuy vô tri giác và không
có sự sống, nó vẫn biết Săamàvatì là con
người hiền thiện, thế mà một vị vua, một

con người như ta, lại không biết được".
Vua ném cung đi, quỳ xuống
trước Sàmàvatì, hai tay dang ra, cung
kính nói kệ:

Ta quá sức hoang mang bối rối
Bốn phương trời đảo lộn trong
tâm Sàmàvatì hỡi, xin nàng che
chở Hãy làm nơi nương tựa cho
ta.

Sàmàvatì, đệ tử của đấng Đại Giác cũng đáp lại bằng bài kệ:

Đừng tìm nương tựa nơi tôi,
Hãy tìm nương tựa ở nơi Phật-đà
Đấng Vô Thượng; Ngài chính
là Người tâm tôi hướng tới mà
náu nương. Đại vương nương
đấng pháp vương Tôi xin nương

tựa đại vương một lòng.

Nhưng nỗi sợ hãi của vua cứ gia tăng
khiến vua phải lặp lại kệ xin nương tựa
nơi Sàmàvatì. Bà cương quyết từ chối.
Cuối cùng vua bằng lòng.

- Vậy thì, ta xin nương tựa nơi nàng và nơi đức Đạo sư, ta sẽ ban ơn cho nàng.

Bà hoan hỷ;

- Tôi xin nhận.

Nhà vua đến chỗ Phật xin quy y và thỉnh Phật nhận cúng dường rộng rãi trong bảy ngày. Rồi quay sang Sàmàvatì, vua bảo;

- Hãy đứng lên và chọn gì tuỳ ý.

- Đại vương, tôi không cần vàng bạc,

nhưng chúng tôi xin đặc ân này. Xin
Ngài sắp xếp sao cho Thế Tôn có thể đến
đây mỗi ngày cùng với năm trăm Tỳ-
kheo để tôi được nghe pháp.

Nhà vua quay lại đảnh lễ Phật và cung
thỉnh Phật cùng với năm trăm Tỳ-kheo.
Vì Phật không thể đến hoài một chỗ
trong khi nhiều nơi cần, nên Ngài gởi
Trưởng lão A-nan đến hoàng cung mỗi
ngày.

Hôm đó, như thường lệ, họ dâng thức ăn
và lắng nghe Trưởng lão thuyết pháp.
Lòng tràn đầy an lạc, họ dâng lên Trưởng
lão năm trăm bộ y vàng đang khoác trên
vai, mỗi bộ trị giá năm trăm đồng tiền.
Khi nhà vua không thấy họ khoác y
vàng, hỏi ra biết đã dâng cúng, liền đến
Trưởng lão hỏi tiếp;

- Bạch Tôn giả! Ngài làm gì với số y nhiều thế?

- Tôi sẽ giữ đủ số y cần thiết, số còn lại sẽ trao cho những vị đã rách y.

- Những vị đó làm gì với y rách?

- Với những y rách nát đó họ sẽ làm gì?

- Làm khăn trải giường.

- Còn khăn trải giường cũ?

- Làm thảm chùi chân.

- Còn tấm thảm cũ?

- Sẽ làm khăn lau chân.

- Rồi khăn lau chân cũ?

- Sẽ được cắt ra từng mảnh nhỏ trộn với hồ để trét vách.

- Như vậy, bạch Tôn gỉả, dù tất cả y đều dâng lên Tôn giả, nhưng không phung phí.

- Hoàn toàn đúng vậy, thưa đại vương.

Nhà vua hài lòng đến nỗi truyền đem
thêm năm trăm y đặt dưới chân Trưởng
lão. (Tục truyền rằng Trưởng lão đã từng
nhận một ngàn chiếc y trị giá năm trăm
đồng tiền đến một trăm ngàn lần, một
ngàn chiếc y trị giá một ngàn đồng tiền
đến một ngàn lần, một ngàn chiếc y trị
giá một ngàn đồng tiền đến một trăm lần.
Với số y lẻ tẻ, từ một, hai...đến mười thì
Ngài nhận không kể nổi. Đến khi đức
Phật nhập diệt, trưởng lão A-nan du hành
khắp xứ Diêm-phù-đề, và Ngài đã tặng

Tỳ-kheo trong các tinh xá y bát của chính Ngài)

Sàmàvatì Bị Thiêu Và MàgandiyàBị Trừng Phạt

Màgandiyà thấy rằng bất cứ mưu
tính nào đưa ra hậu quả đều
ngược với sự mong đợi của bà.
Lần này bà cho tiến hành một kế
hoạch khác. Bà ra lệnh cho
người chú đến cung điện
của sàmàvatì, mở cửa kho lấy
vải nhúng dầu rồi nhúng vào cột
nhà. Tập hợp tất cả các cung nữ
vào trong nhà, đóng cửa lại
không chờ một ai, rồi lấy đuốt
châm lửa đốt, xong tụt xuống đi
về.

Sàmàvatì thấy người chú bao
quanh cột với vải nhúng dầu
ngạc nhiên hỏi và được biết là
để cho chắc cột. Và ông ta bắt
họ vào phòng, châm lửa đốt.
Trong đám lửa đang cháy lan
thật nhanh, Sàmàvatì khuyên
nhắc các tỳ nữ.

- Dù với trí tuệ của Phật cũng khó xác
định được trong vòng luân hồi từ vô
thủy, thân xác chúng ta đã bị thiêu đốt
bao nhiêu lần. vậy, các ngươi hãy chánh
niệm.

Trong khi lửa đang cháy thật
nhanh, Sàmàvatì và các cung nữ chuyên
tâm thiền định về đề mục "sự đau đớn"
và họ đã chứng các quả Thánh.

Thế Tôn, khi nghe các Tỳ kheo kể
chuyện Sàmàvatì và năm trăm cung nữ bị
mất mạng, để giải đáp câu hỏi về số phận
của họ trong kiếp sau, đã cho biết là có
người chứng Sơ quả, có người chứng
Nhị quả, có người chứng Tam quả do
phước báo của việc làm quá khứ và Ngài
nói kệ:

Với xiềng xích vô minh vọng
tưởng Thấy thế gian như đẹp
như bền Do vô minh, nhân
duyên ràng buộc Kẻ ngu cho thế
giới trường tồn Người khôn
nghe thấy như thật biết Chẳng
có gì ra thoát diệt sanh

Rồi Phật thuyết pháp:

- Này các Tỳ-kheo! Trong vòng luân hồi,

chúng sanh không phải lúc nào cũng
chuyên niệm nhất tâm, đôi khi họ đã
phạm ác hạnh, do đó họ kinh qua cả hai
lạc và khổ

Lúc bấy giờ nhà vua đang ở vườn giải trí.
Nghe tiếng la cung của Sàmàvatì bị cháy,
ông vội đến đó, nhưng tất cả đã bị cháy
rụi. Ông ngồi xuống bậc thềm triều thần
vây quanh, vô cùng thương tiếc
Saamaavatii khi nhớ lại đức hạnh của
nàng. Ông thắc mắc không biết ai có thể
gây ra việc đau thương này và nghĩ ngay
đến Màgandiyà. Ông muốn dùng mẹo dò
hỏi bà ta nên nói với những người tùy
tùng:

- Thế cũng xong! Bây giờ ta hết bị lôi
kéo hay bận rộn nữa. Sàmàvatì luôn luôn
tìm cớ giết ta khiến ta sợ hãi và ngờ vực.
Nhưng giờ đây tâm ta sẽ yên ổn và ta có

thể nằm ngủ yên lành.

- Ai đã làm việc này, đại vương?

- Người mà thật sự yêu ta nhất đã làm.

Màgandiyà tình cờ đứng gần đó
nghe thế liền hãnh diện nhận
ngay mình là thủ phạm cùng với
người chú. Vua vẫn bình tĩnh
khen rằng không ai thật sự yêu
vua bằng bà và sẽ ban cho bà
cùng với quyến thuộc một ân
huệ. Bà nhắn tin thân quyến gần
xa đến hoàng cung, ngay cả
những kẻ không họ hàng nghe
chuyện cũng đút lót để được làm
bà con. Khi đã tập trung họ, vua
ra lệnh đào hố sâu đến thắt
lưng, bỏ họ xuống trải rơm lên

trên rồi đốt rơm. Khi lửa đốt da
thịt họ đến giòn rụm, vua cho
cày sắt cày lấp thân thể họ đập
vụn ra. Đối với Màgandiyà, vua
cho dùng dao nhọn xẻ những
chỗ thịt rắn chắc trên người bà
ra từng mảnh, bỏ vào thùng dầu
đặt trên lò than, chiên như bánh
và bắt bà ăn.

Trong Pháp đường, đức Phật nghe các
Tỳ-kheo thắc mắc bàn tán về cái chết
của Sàmàvatì với năm trăm cung nữ, nên
kể:

Chuyện quá khứ - Sàmàvati Âm Mưu Đốt Một Vị Bích Chi Phật

Ngày xưa, khi vua Phạm-ma-đạt cai trị Ba-la-nại, có tám vị Bích Chi Phật

thường được cúng dường thức ăn trong
hoàng cung với trăm cung nữ hầu hạ.
Bảy vị trở về Hy-mã-lạp-sơn, còn lại một
vị ngồi nhập định trên bờ sông nơi đám
cỏ rối.

Một dịp theo vua đi tắm chơi, các cung
nữ đã nô đùa suốt ngày trong nước, bây
giờ lên bờ và run lên vì lạnh. Họ tìm chỗ
đốt lửa để sưởi ấm. Thấy đám cỏ họ
chẳng buồn ngó trước xem sau vội châm
lửa và xúm xít quanh. Khi cỏ cháy xẹp
xuống, họ phát giác vị Bích Chi Phật,
hoảng hốt không biết tính sao. Cuối cùng
vì sợ nhà vua truy ra bắt tội, họ muốn phi
tang hẳn xác của Phật nên đem củi đến từ
mọi ngả, chất đóng thành một giàn thiêu
lớn, đổ dầu và châm lửa. Xong họ bỏ đi.

Hành động đầu tiên của các cung nữ thì vô tâm. Nhưng sau đó họ phạm lỗi nặng

vì có tính toán kỹ, do đó bị quả báo đau
khổ. Riêng vị Bích Chi Phật đang đắm
mình trong thiền định thì dù có một trăm
ngàn xe củi với dầu đốt lên, Ngài cũng
không thấy nóng. Vì vậy, vào ngày thứ
bảy Phật xuất định và đi đến nơi Ngài
thích.

Những cung nữ này, không những bị
nung nấu nhiều trăm ngàn năm trong địa
ngục, mà nhà họ còn bị đốt và họ chết
cháy trong nhà mình suốt một trăm kiếp
liên tiếp.

Đức Phật kể xong chuyện thì các Tỳ- kheo hỏi tiếp:

- Nhưng bạch Thế Tôn! Tại
sao Khujjuttà trở thành một người gù?
Sao cô ta lại thông minh thế? Sao cô ta
chứng quả Dự lưu và sao lại thành một tỳ

nữ?

Đức Phật kể tiếp:

Chuyện quá khứ: Những Việc Làm Kiếp Trước Của Khujjuttarà

Này các Tỳ-kheo, cũng trong triều đại
của vị vua Phạm-ma-đạt trị vì Ba-la-nại,
có một Phật Độc Giác hơi gù. Một tỳ nữ
trông thấy Ngài bèn quấn một cái mền
trên vai và tay ôm một bình bằng vàng,
lưng còng xuống y như một người gù, rồi
chậm rãi vừa bước đi vừa nói:

- Ông Phật Độc Giác đi như thế này đây!

Vì cô nhại tướng đi của Ngài nên cô ta thành gù lưng.

Tuy nhiên, ngày đầu tiên cô đã dâng lên

các vị Phật Độc Giác chỗ ngồi trong
hoàng cung, lấy bình bát múc đầy cháo
đặc cúng dường. Phật nhận lãnh, nhưng
vì cháo quá nóng nên phải chuyền bình
bát từ tay này sang tay khác. Cô thấy vậy
bèn dâng tám vòng tay bằng ngà lót dưới
bình bát. Xong Phật nhìn cô, lập tức cô
thưa:

- Chư Tôn giả! Chúng tôi không dùng
những vòng này nữa, xin các Ngài nhận
cho, xem như một món quà của chúng tôi
dâng cúng trước khi lên đường.

Các vị Phật Độc Giác mang những chiếc
vòng này về hang núi Nandamùla, và
đến ngày nay vẫn còn nguyên vẹn. Nhờ
phước báo của việc làm này, cô thuộc
lòng Tam tạng kinh điển và trí huệ uyên
bác, và cũng do đó cô chứng quả Dự lưu.
Đó là việc làm của cô trong thời kỳ giữa

hai vị Phật.

Thời Phật Ca-diếp, có cô con gái viên
chưởng khố ở Ba-la-nại, một hôm khi
bóng chiều đổ xuống, lấy gương ra soi và
trang điểm. Một ni cô bạn thân của cô,
người đã dứt hết dục lạc, đến thăm.
(Thường những ni cô đã dứt hết dục lạc,
hay đến thăm gia chủ ủng hộ mình vào
xế chiều). Lúc đó các nàng hầu của cô
vắng mặt nên cô bảo vị ni lấy giùm giỏ
trang điểm. Nếu không làm theo ý cô, có
thể cô nổi sân và như thế sẽ tái sanh vào
địa ngục, nhưng nếu nghe lời cô sai bảo
thì cô sẽ làm người hầu ở kiếp sau. Làm
người hầu dù sao cũng không khổ bằng ở
địa ngục, nên vị ni lấy giỏ trang điểm
đưa cho cô. Do đó cô trở thành nàng hầu.

Lại một hôm các Tỳ-kheo bàn cãi trong Pháp đường:

- Sàmàvatì và năm trăm cung nữ bị thiêu
ngay trong nhà mình. Còn Màgandiyà và
quyến thuộc thân bị lửa rơm đốt, bị cày
sắt cày nát nhừ, riêng Màgandiyà bị nấu
trong dầu sôi. Như vậy ai sống và ai
chết?

Đức Phật nghe qua, đáp rằng:

- Này các Tỳ-kheo, những người phóng
dật buông lung dù sống một trăm năm
cũng như chết. Những người sống chú
tâm chuyên niệm, dù chết hay sống vẫn
là đang sống. Này các Tỳ-khep, có chú
tâm chánh niệm thì không bao giờ chết
cả.

Rồi đức Phật đọc Pháp Cú sau:

(21) Không phóng dật, đường sống, Phóng dật là đường

chết. Không phóng dật, không chết, Phóng dật như chết rồi.

(22) Biết rõ sai biệt ấy, Người
trí không phóng dật, Hoan hỷ,
không phóng dật, An vui hạnh
bậc Thánh.

(23) Người hằng tu thiền định,
Thường kiên trì tinh tấn, Bậc
trí hưởng Niết-bàn, Ắt thanh
tịnh vô thượng.

(xem tiếp Phần 2)

Phẩm 2: Không Phóng Dật (2)

2. Tiếng Nói Của Một Người Giàu

Nỗ lực, giữ chánh niệm...

Giáo lý này được đức Phật nói khi Ngài ngụ tại Veluvana, liên quan đến Kumbhaghosaka.

Ngày xưa, một trận dịch hạch hoành
hành tại Vương Xá, ngay trong ngôi nhà
của vị chưởng khố. Thú vật, ruồi rồi đến
gia súc chết đầu tiên, tiếp theo là đám gia
nhân và vợ chồng quản gai. Cuối cùng
bệnh dịch tấn công viên chưởng khố và
vợ ông ta. Biết rằng đã mắc bệnh, hai
ông bà nhìn đứa con trai đang đứng gần,
mắt đẫm lệ bảo nó hãy đạp đổ bức tường
và trốn đi, đừng quan tâm đến cha mẹ mà
hãy cứu mạng mình, rồi sau đó trở về
nhà đào kho tàng bốn tỷ tại nơi đó, nơi
đó... để sinh sống. Người con trai nghe
nói vậy khóc sướt mướt, giã biệt cha mẹ,
đạp đổ bức tường và trốn đi. Anh vào

rừng tìm nơi ẩn náu, ở đó suốt mười hai năm rồi về nhà.

Khi ra đi anh chỉ là một đứa bé, giờ trở
về tóc và râu mọc dài, không ai nhận ra
anh. Anh tìm được kho tàng và thấy còn
nguyên, nhưng anh không dám lấy ra xài
sợ làng xóm nghi kỵ quấy nhiễu hoặc bắt
bớ mình. Vì vậy anh tìm chỗ làm thuê để
kiếm sống. Anh ăn mặc rách rưới đến
khu những người lao dộng và hỏi thăm
xem có ai cần người làm không. Họ trả
lời anh:

- Nếu anh làm một phần việc của chúng tôi, chúng tôi sẽ trả gạo cho anh.

- Làm việc gì thế các bạn ?

- Ra lệnh và điều khiển công việc của chúng tôi. Anh phải dậy thật sớm, đi

quanh những người làm và ra lệnh cho
họ: "Các ông, thức dậy đi, đem xe ra,
thắng ách vào bò, đã đến giờ cho voi
ngựa đi ăn cỏ! Các bà ơi, dậy đi, lo nấu
cơm, nấu nước!".

- Hay quá !

Và anh nhà giàu nhận việc. Họ cho anh nhà ở và anh làm việc đều đặn thật hết lòng.

Một hôm vua Bình-sa-Vương, người có thể nhận dạng mọi người qua tiếng nói, nghe tiếng của anh ông nói ngay:

- Đây là tiếng nói của một người giàu có.

Một tỳ nữ đứng gần vua nghe thế nghĩ rằng không thể xảy ra một chuyện như vậy được, và cô ta muốn điều tra nên

phái người đi dò hỏi, biết đó là một
người nghèo làm việc cho những người
hầu. Nhà vua nghe báo cáo không nói gì
thêm, nhưng mấy ngày sau nghe tiếng
anh cất lên vẫn đoan chắc là giọng nói
của một nhà giàu. Năm lần bảy lượt hỏi
tới hỏi lui, dò xét đủ kiểu, cô tỳ nữ tâu
với vua anh chàng đó là một người
nghèo, vua vẫn không tin. Cô nghĩ chắc
là vua nói đúng nên cô thấy mình có bổn
phận phải tìm hiểu sự thật. Cô xin vua
cho một ngàn đồng, sẽ đem con gái mình
đến gặp người đàn ông này, và hứa sẽ
đem kho tàng về hoàng cung.

Rồi hai mẹ con ăn mặc rách rưới đến khu
lao động xin tá túc vài ngày trước khi đi
xa. Những người tại đó chỉ nhà
của Kumbhaghosaka, Ban đầu anh ta
không chịu cho ở, sau hai mẹ con cứ nằn
nì mãi anh buộc lòng phải chấp nhận. Cô

tỳ nữ làm đủ cách để lấy lòng anh ta, nào
là nấu cơm hảo hạng theo hoàng gia với
nước sốt và cà-ri ... Cuối cùng cô ta cắt
dây giường nệm, mỗi ngày một ít trong
ba ngày liên tiếp. Kumbhaghosaka cáu
kỉnh trách móc thì cô ta cứ trả lời là
không thể ngăn tụi nhóc nhảy tưng tưng
lên đó. Rồi đến một hôm toàn bộ tấm
nệm rơi xuống đất vì đã đứt hết dây. Lần
này anh không kiềm chế, nổi giận đùng
đùng vì không còn giường để nằm nữa.
Anh ta rên rỉ:

- Trời! Tôi biết đi đâu bây giờ đây?

Cô tỳ nữ không bỏ lỡ dịp, đáp ngay:

- Anh bạn! Tôi biết làm sao, tôi không
thể đuổi bọn trẻ hàng xóm cứ đến chơi
giỡn và nhảy tưng lên giường. Xin đừng
phiền, xem nào, tôi có thể làm gì được

cho anh, à được rồi!

Rồi quay sang cô con gái, bà mẹ ngọt ngào bảo:

- Con gái cưng, dọn chỗ cho anh con nằm.

Cô con gái vâng lời, nằm lăn qua một
bên và anh ta qua nằm kế. Đêm đó họ
thành thân với nhau. Hôm sau cô con gái
khóc kể tự sự với mẹ. Bà mẹ an ủi con:

- Ồ, có sao đâu! Con rồi cũng phải có chồng, anh ta phải có vợ.

Rồi bà nhận anh ta làm rể. Bà tiếp tục kế
hoạch của mình bằng cách cho người về
tâu với vua xin ra lệnh cho nghỉ việc tại
khu lao động, ai bất tuân sẽ bị xử phạt.
Vua chuẩn y. Bà mẹ vợ bối rối bàn với

chàng rể phải làm sao vì nghỉ làm sẽ
không có lương, mà lệnh vua thì không
dám cãi. Cuối cùng bà xúi chàng rể đi
vay nợ để ăn vào ngày nghỉ đó. Anh ta
không còn cách nào khác. Đành phải trở
về nơi chôn dấu kho tàng lấy đúng một
đồng cho mẹ vợ. Bà nhận tiền nhưng
đem gởi cho vua và lấy tiền riêng của
mình chi tiêu trong nhà.

Sau đó vài ngày, bà lại xin vua truyền
lệnh như thế một lần nữa. Anh ta phải trở
lại kho tàng lấy thêm ba đồng nữa đem
về.

Phần chót kế hoạch của bà là xin vua cho
mời Kumbhaghosaka về triều. Anh ta
không chịu đi nên bị quân lính áp đảo,
nắm tay chân lôi đi. Bà trấn an anh ta,
bảo cứ đi; khi gặp vua bà sẽ tâu với vua
để xử phạt những kẻ đã dám bắt lôi rể bà.

Rồi bà cùng cô con gái đi trước. Đến
hoàng cung, bà cởi bỏ lớp rách rưới, mặc
y phục sang trọng với đầy đồ trang sức
lấp lánh, đứng một bên vua.
Rồi Kumbhaghosaka bị điệu đến trước
bệ rồng để đối đáp những lời chất vấn
của vua:

- Ngươi là Kumbhaghosaka

- Tâu vâng.

- Tại sao ngươi dối trá khi tiêu pha tài sản kếch sù của mình?

- Tài sản của tôi? Ở đâu, đại vương? Tôi sống bằng sự làm thuê.

- Không phải thế. Sao ngươi lừa dối ta?

- Tâu đại vương, tôi không dối Ngài. Tôi

không có tài sản.

Vua chỉ những đồng tiền do mẹ vợ anh gởi đến và hỏi anh:

- Thế những đồng tiền này của ai?

Kumbhaghosaka nhận ra đồng tiền
của mình, sợ hãi đến chết cứng.
Anh nhìn về phía vua, thấy hai
người đàn bà kia trang điểm
lộng lẫy mới vỡ lẽ tại sao đồng
tiền của mình lại lọt vào tay vua.
Thì ra đây là một âm mưu đã
được chuẩn bị kỹ lưỡng và kín
đáo, và hai người đàn bà này đã
bị nhà vua mua chuộc. Anh sững
sờ, đứng chết lặng, không biết
phải ăn nói ra sao. Nhà vua
đoán biết hỏi dồn anh:

- Nói đi! Tại sao anh làm thế?

Anh run rẩy trả lời:

- Tôi không có người bảo vệ, đại vương!

- Không ai bảo vệ anh bằng ta.

- Tâu đại vương, tôi rất sung sướng được đại vương bảo vệ.

- Ta bảo vệ anh. Tài sản của anh lớn lao đến mức nào?

- Bốn trăm triệu đồng tiền, tâu đại vương.

- Được rồi, ta sẽ cho chở tài sản của anh đến đây. Nhưng bằng cách nào?

- Dạ, bằng xe, tâu đại vương.

Khi cả gia tài của Kumgbaghosaka chất
đống trước hoàng cung, vua tập hợp dân
chúng trong thành Vương Xá hỏi có ai
trong thành có được tài sản nhiều như thế
này không? Không ai đáp được, và mọi
người đồng thỉnh cầu vua ban cho anh ta
chức vị. Vua đồng ý và bổ nhiệm cho anh
ta làm chưởng khố rồi gả công chúa cho
anh. Sau đó vua dẫn anh đến đảnh lễ đức
Phật đồng thời ca ngợi hạnh tốt của anh,
không ỷ lại tài sản lớn lao để hưởng thụ,
chịu khó làm người nghèo sống bằng sức
lao động của mình.

Phật nghe xong hoan hỷ dạy rằng:

- Một người sống như thế, này đại
vương, là một người sống chân chánh.
Trộm cắp và những hành vi xấu ác khác
sẽ đè bẹp chúng ta không những ở đời
này mà còn gây đau khổ cho kiếp sau.

Ngược lại, một người như thế nỗ lực hết
sức mình, luôn luôn chánh niệm, thân
khẩu ý đều thanh tịnh, biết dè dặt từng cử
chỉ hành động, biết chế ngự thân hành,
khẩu hành và ý hành, sống chân chánh,
sống chân chánh, không bao giờ buông
mông lung, người như thế càng ngày
càng dũng mãnh.

Và kết thúc bằng Pháp Cú:

(24) Nỗ lực, giữ chánh niệm,
Tịnh hạnh, hành thận trọng,
Tự điều, sống theo pháp, Ai
sống không phóng dật, Tiếng
lành ngày tăng trưởng.

3.- Châu-Lợi-Bàn-Đặc

Nỗ lực, không phóng dật...

Giáo pháp này được Phật nói tại Veluvana, liên quan đến Trưởng lão Châu-lợi-bàn-đặc.

3A. Châu-Lợi-Bàn-Đặc Ra Đời

Một thương gia giàu có ở Vương Xá có
cô con gái đến tuổi dậy thì. Hai ông bà
cho cô ở tầng lầu cao nhất của tòa lâu đài
bảy tầng và được gìn giữ chu đáo. Nhưng
dù vậy, cô không kiềm chế được nhiệt
tình của tuổi thanh xuân nên đã lầm lỡ
với người nô lệ của mình, có thể bị cha
mẹ cho xé xác mình, cô gái bảo anh nô lệ
cùng nhau trốn đi.

Họ lấy theo vài món cần thiết và ra đi bằng cửa chính, và từ đó chung sống với nhau. Khi đứa con trong bụng đã lớn, lo

sợ khi phải sanh con ở nơi xa xôi không
bà con thân thuộc, cô vợ khuyên anh
chồng nên trở về nhà cha mẹ. Nhưng anh
chồng vẫn còn e ngại ông bà chủ có thể
giết mình nên cứ hẹn lần hẹn lữa, hết mai
rồi mốt. Cô vợ chờ mãi sốt ruột và cũng
biết anh chồng ngốc của mình nhận biết
tội lỗi của hai người sợ không dám về,
nên một hôm cô gác lại việc bếp núc, báo
cho hàng xóm biết là trở về nhà cha mẹ,
xong lên đường. Anh chồng về nhà thấy
vắng vẻ, hỏi thăm hàng xóm rồi tức tốc
rượt theo và bắt kịp giữa đường, ngay lúc
cô ta lâm bồn. Anh chàng hối hả hỏi vợ:

- Gì thế em?

- Một đứa con trai, anh ạ.

- Chúng ta phải làm gì bây giờ?

- Sở dĩ tôi muốn trở về nhà cha mẹ là vì
cậu con, nay hắn đã ra đời giữa đường,
vậy chúng ta không cần đi nữa, hãy trở
về nhà mình.

Vì đứa con sanh ra giữa đường nên được
đặt tên là Bàn-đặc. Rồi đến đứa con thứ
hai cũng lại diễn tiến như trước và mang
tên Châu-lợi Bàn-đặc, còn đứa lớn là Đại
Bàn-đặc.

Lớn lên, Đại-Bàn-đặc nghe bè bạn kháo
với nhau về chú bác ông bà của mình,
bèn hỏi mẹ xem nhà mình có bà con họ
hàng không. Và khi được biết ông ngoại
là một thương gia giàu có đang ở tại
Vương Xá, thân bằng quyến thuộc cũng
ở cả đó, Đại-Bàn-đặc đòi đến thăm. Bà
mẹ bối rồi hỏi ý kiến chồng, cả hai khổ
sở không biết tính sao vì họ vẫn còn sợ
sệt, cuối cùng họ chiều ý đứa nhỏ đi đến

Vương Xá, trọ tại một nhà gần cổng
thành rồi nhắn tin về nhà. Hai ông bà
thương gia trong nhiều kiếp luân hồi đã
không có con trai con gái, nên vui mừng
nhận cháu ngoại, còn hai vợ chồng thì
được cho tiền để đi nơi khác sinh sống.

Châu-lợi-bàn-đặc lúc đó còn nhỏ, Đại-
Bàn-đặc đã lớn khôn nên thường đi theo
ông ngoại nghe Phật thuyết pháp, và lòng
chàng muốn từ bỏ thế gian. Ông thương
gia nghe cháu nhỏ trình hày ý định như
vậy, vô cùng hoan hỷ và dẫn chàng đến
Đức Phật.

3B- Châu-Lợi-Bàn-Đặc Thành Tỳ Kheo

Đức Phật chấp nhận cho Đại-Bàn-đặc xuất gia, nhập Tăng đoàn, giao chàng cho một Trưởng lão. Chàng nhận từ

Trưởng lão đề mục thiên quán về "Năm
yếu tố đầu tiền cấu tạo thân". Thuộc lòng
hết Phật ngôn, an cư suốt mùa mưa, miên
mật tu hành, và do chuyên cần tinh tấn
hành thiền của chàng đắc A-la-hán, được
hưởng nguồn hỷ lạc của thiên định, cũng
như niềm an lạc của Thánh quả. Đại-
Bàn-đặc nghĩ rằng em mình cũng có khả
năng chứng nhiệm được pháp lạc này,
nên trở về nhà ông ngoại xin cho Châu-
lợi-bàn-đặc đi tu. Ông ngoại cũng rất tin
vào Tam Bảo và cảm thấy hổ thẹn khi ai
hỏi về hai đứa cháu ngoại, con của cô gái
bỏ nhà trốn đi, vì hai lý do đó ông rất vui
mừng cho phép chúng đi tu.

Châu-lợi-bàn-đặc được gia nhập Tăng
đoàn và thọ giới. Nhưng anh chàng quả
là đần độn, bốn tháng trời trôi qua cũng
không thuộc nỗi bài kệ:

Như hoa sen thắm đượm, Tròn
nở sáng tinh sương, Ngào ngạt
trinh nguyên hương, Kìa, xin
mời chiêm ngưỡng, Đấng Thế
Tôn chói lọi, Như mặt trời lừng
không.

Vào thời Phật Ca-diếp, Châu-lợi-bàn-đặc
rất thông minh, nhưng khi vào Tăng
chúng, ông đã chế nhạo và đùa cợt một
Tỳ-kheo kém trí. Vị này vì bị làm trò
cười nên không học thuộc, thậm chí
không lặp lại được lời kinh. Do quả báo
này ông tái sanh thành người đần độn.
Vừa học xong một câu sau thì câu trước
đã quên mất. Bốn tháng trôi qua, ông vẫn
không thuộc nổi bài kệ. Đại-Bàn-đặc
thấy em mình như vậy, nghĩ rằng không
thể đạt cứu cánh tối thượng của Đạo, nên
đuổi em ra khỏi Tăng đoàn. Nhưng

Châu-lợi-bàn-đặc rất tha thiết với giáo lý
Phật-đà. Rời khỏi Tăng đoàn trở về đời
sống thế tục là điều ông không muốn
nhất trong cõi đời.

Lúc bấy giờ Jìvaka Komaràbhacca mang
thật nhiều hương hoa đến vườn xoài của
mình cúng dường Phật, nghe Pháp xong,
ông đảnh lễ đức Thế Tôn, rồi tiến đến vị
quản chúng là Đại-Bàn-đặc xin thỉnh
chúng Tỳ-kheo đến thọ thực tại nhà.
Trưởng lão Đại-Bàn-đặc nhận lời mời cả
chúng Tỳ-kheo trừ vị Tỳ-kheo đần độn
không thuộc kinh kệ. Châu-lợi-bàn-đặc
thấy anh mình quả không đoái hoài đến
em một chút nào, không ích lợi gì mà
kéo dài đời tu sĩ, nên quyết định rời Tăng
đoàn, về nhà hành hạnh bố thí và các
công đức khác. Sáng hôm sau ông rời
tinh xá rất sớm. Cũng sáng sớm đó, Thế
Tôn quan sát thế gian, thấy rõ việc này,

đến trước cổng chờ Châu-lợi-bàn-đặc.

Khi ông đến, thấy Phật bèn đảnh lễ. Được Phật hỏi ông đi đâu vào giờ này, ông kể tự sự, Phật bảo ông:

- Chính Ta thu nhận ông vào Tăng đoàn.
Nay anh ông đuổi đi, tại sao ông không
đến Ta? Đến đây! Ông hoàn tục thì làm
được gì? Hãy ở lại với Ta.

Phật xoa đầu ông, với lòng bàn tay mang
đường chỉ bánh xe Pháp, và dẫn ông đến
ngồi cạnh hương thất. Xong Ngài dùng
thần lực tạo ra một miếng vải thật sạch
đưa cho ông, bảo:

- Châu-lợi-bàn-đặc, ông hãy ngồi tại đây,
quay mặt về hướng đông, vừa lau khăn
này vừa nói: "Tẩy sạch dơ bẩn, tẩy sạch
dơ bẩn!"

Đúng lúc ấy giờ thọ thực được báo. Đức
Phật hướng dẫn Tăng chúng đến
nhà Jìvaka và ngồi xuống chỗ đã dành
sẵn.

Về phần Châu-lợi-bàn-đặc, ông vâng lời
Thế Tôn, vừa lau tay vào miếng vãi vừa
bảo: "Tẩy sạch dơ bẩn, tầy sạch dơ
bẩn!". Chiếc khăn ban đầu sạch, bây giờ
nhớp nhúa. Từ đó ông nhận ra, vì thân
này mà khăn đã mất hết sự sạch sẽ tinh
khiết ban đầu và trở thành nhiễm ô cáu
bẩn, nên thốt lên: "Các pháp là vô
thường". Và chuyên chú vào kiến giải
sinh diệt này, ông khai mở tuệ giác. Đấng
đạo sư biết ông đã khai mở tuệ giác liền
bảo: "Châu-lợi-bàn-đặc, đừng nghĩ rằng
chỉ mảnh vãi ấy trở thành cáu bẩn mà
ngay trong tâm ông tham ái, bất tịnh và
những cấu uế khác cũng đầy rẫy; ông
hãy tẩy sạch chúng". Rồi Ngài phóng hào

quang hiện thân đến ngồi trước mặt ông đọc Pháp Cú:

Tham ô nhiễm, chẳng phải là bụi
bẩn. Ô nhiễm chính dùng để chỉ
lòng tham. Các Tỳ-kheo, hãy tẩy
sạch tham lam. Và sống đúng
giáo pháp bậc vô nhiễm Sân ô
nhiễm, chẳng phải là bụi bẩn. Ô
nhiễm chính để dùng chỉ bận sân.
Các Tỳ-kheo, hãy tẩy sạch lòng
sân. Và sống đúng giáp pháp
bậc vô hận. Si ô nhiễm, chẳng
phải là bụi bẩn. Ô nhiễm chính
dùng để chỉ ám si. Các Tỳ-kheo,
hãy tẩy sạch si đi, Giáo pháp
bậc không si, nên theo đúng.

Dứt bài kệ, Châu-lợi-bàn-đặc chứng A- la-hán và các thứ thần thông, và cùng với

thần thông, ông thông suốt cả ba tạng kinh điển.

Trong một kiếp trước, Châu-lợi-bàn-đặc
là một vị vua. Có lần trong một buổi lễ đi
diễn quanh thành, mồ hôi tươm ướt trán,
ông lau trán với một chiếc khăn sạch và
sau đó khăn thành lem luốt. Ông nhận ra
thân thể nhơ bẩn của mình đã khiến chiếc
khăn trước sạch sau dơ, và sau đó biết
các pháp là vô thường. Hiểu rõ tính vô
thường nên ở kiếp sau tẩy sạch ô nhiễm
đã giúp ông giải thoát.

(Trong buổi trai Tăng tại nhà)

Jìvaka Komàrabhacca dâng nước lên đấng Thập Lực. Ngài lấy tay đậy bình bát và hỏi:

- Jìvaka, không còn Tỳ-kheo nào ở tinh

xá sao?

Đại-Bàn-đặc đáp:

- Bạch Thế Tôn, không còn Tỳ-kheo nào trong tinh xá.

Phật bảo:

- Này Jìvaka, có đấy!

Jìvaka thưa:

- Dạ được.

Rồi ông cho người đến tinh xá xem còn vị Tỳ-kheo nào không.

Do thần thông, Châu-lợi-bàn-đặc nghe anh mình trả lời như thế bèn hiển lộng thần thông biến ra hằng ngàn tỳ-kheo

đông dày trong vườn xoài, người may y,
kẻ nhuộm y, người khác đang tụng đọc
kinh, chẳng người nào giống người nào.
Khi gia nhân của Jìvaka thấy các Tỳ-
kheo, ông liền quay về, nói:

- Thưa gia chủ, các thầy Tỳ-kheo ở vườn xoài rất đông.

Tại vườn xoài, Trưởng lão Bàn-đặc:

Hóa thân ngàn vị xong thì Vườn xoài tịnh tọa đến khi được mời.

Đức Phật bảo gia nhân trở lại tinh xá nói
Thế Tôn cho đòi Châu-lợi-bàn-đặc.
Nhưng khi ông nói đến câu ấy, cả ngàn
miệng các Tỳ-kheo đồng thanh la lên "Ta
là Châu-lợi-bàn-đặc". Ông ta ra về thưa
lại, đức Phật bảo hãy trở về tinh xá lần
nữa và nắm tay người đầu tiên nói "Ta là

Châu-lợi-bàn-đặc" mời đi, những người
còn lại sẽ biến mất tức khắc. Sự việc xảy
ra như vậy, và ông ta trở về với Châu-lợi-
bàn-đặc.

Cuối buổi thọ thực, đức Phật dạy Jìvaka
giữ bình bát của Châu-lợi-bàn-đặc hồi
hướng công đức cúng dường. Châu-lợi-
bàn-đặc khi ấy như một con sư tử con
rống tiếng rống của loài sư tử, hồi hướng
công đức xuyên suốt Tam tạng kinh điển.
Rồi Phật từ chỗ ngồi đứng lên, với Tăng
chúng vây quanh cùng trở về tinh xá. Sau
khi được các Tỳ-kheo chăm sóc như
thường lệ, Phật trở về hương thất, ban
cho các Tỳ-kheo lời khuyên dạy của một
đấng An Lạc, cho đề mục thiên quán và
giải tán Tăng chúng. Thế Tôn vào nghỉ
trong hương thất, nằm xuống, nghiêng
mình bên phải như sư tử.

Chiều đến, các Tỳ-kheo từ bốn phía tụ
đến, giống như những tấm màn đỏ thắm
di động, ngồi xuống trong Pháp đường,
tán thán công hạnh của đức Đạo sư, đấng
Toàn Giác, Pháp Vương Tối Hậu, chỉ
trong khoảng bữa ăn đã độ cho một
người đần độn, bốn tháng trời không
thuộc nổi một câu kệ, chứng A-la-hán
cùng các thần thông và thông suốt luôn
cả ba tạng kinh điển. Đức Phật biết các
Tỳ-kheo đang thảo luận như thế bèn rời
tòa báu, đắp thượng và hạ y nhuộm màu
rực rỡ hào quang, thắt lưng nhẹ như chớp
hiện, và khoác trên vai chiếc đại y, giống
như chiếc mền đỏ thắm của bậc An Lạc,
rời hương thất. Ra khỏi chiếc thất tỏa
mùi hương quý, Phật bước đi như voi
chúa, dáng trang nghiêm khó sánh của
một vị Phật, đến Pháp đường. Ngài bước
lên Pháp tòa uy nghi lộng lẫy, từ thân
phóng hòa quang sáu màu như vầng thái

dương vừa mọc trên đỉnh núi Yugandhara làm rung động tận đáy biển sâu, và ngồi xuống ngay giữa.

Lúc Thế Tôn đến, cả hội chúng ngừng
chuyện lặng im. Ngài nhìn khắp hội
chúng với lòng trìu mến, tự nghĩ: "Hội
chúng này làm Ta mãn nguyện vô cùng.
Đâu yên đó, không một bàn tay, một bàn
chân lộn xộn, không một tiếng ho hen,
không một tiếng hắt hơi. Toàn chúng Tỳ-
kheo này tôn kính Ta với lòng tôn kính
rất mực dành cho một vị Phật, thuần thục
Ta vì sự oai nghiêm của Như Lai. Dù ta
có ngồi đây im lặng suốt một kiếp thì họ
cũng sẽ làm thinh không dám cất tiếng
trước, ngay cả hé môi cũng không. Chỉ
có Ta mới quyết định khi nào nói đúng
thời. Vì vậy Ta sẽ nói trước tiên."

Và với giọng nói ngọt ngào của Đại

Phạm thiên, Ngài hỏi:

- Này các Tỳ-kheo, các ông tụ hội ở đây bàn luận việc gì? Các ông đang nói gì mà ngưng ngang ?

Nghe các Tỳ-kheo kể xong, Ngài dạy rằng:

- Các Tỳ-kheo, đây không phải lần đầu
tiên Châu-lợi-bàn-đặc tỏ ra đần độn và
cũng đã nương tựa vào Ta, trong một
kiếp trước ông đã là một người đần độn
và cũng đã nương tựa Ta. Nhưng ở kiếp
đó Ta khiến ông ấy làm chủ tài sản thế
gian, còn bây giờ Ta độ ông ấy làm chủ
tài sản xuất thế gian.

Các Tỳ-kheo muốn nghe chuyện này, Phật kể.

Chuyện quá khứ

3C - Vị Thầy Lỗi LạcChàng Trẻ Tuổi Và Vua Ba La Nại

Ngày xưa, một chàng trẻ tuổi ở Ba-la-nại
đi đến Takkasilà (thành Hoa Thị) để học
nghề với một vị thầy rất lỗi lạc có năm
trăm học trò dưới tay. Anh làm hết mọi
việc lặt vặt, đỡ đần cho thầy nhiều nhất,
từ việc rửa và sức dầu thơm chân thầy,
anh đều làm một cách tận tụy. Nhưng
anh lại đần độn, không thuộc nhớ một
điều gì. Dù vị thầy thấy anh rất đắc lực,
cố gắng dạy nghề cho anh nhưng chỉ mất
công vô ích. Thời gian đã lâu mà anh ta
vẫn không thuộc nỗi một câu kệ nào,
chán nản anh muốn rời thầy về nhà.

Vị thầy thấy anh ta hết lòng hầu hạ mình, nên cũng muốn dạy cho anh ta thành một

nhà thông thái nhưng không được. Do
đó, để đền ơn phần nào, ông dạy cho anh
ta một câu chú. Ông dẫn anh ta vào rừng
và bắt học thuộc câu: "Ngươi đang âm
mưu, ngươi đang âm mưu! Tại sao ngươi
âm mưu? Ta biết rồi! " Tuy anh ta phải
vất vả lắm mới học thuộc hết, nhưng một
khi đã thuộc rồi thì không bao giờ quên
nữa. Rồi ông cho chàng một số tiền làm
lộ phí và dặn dò:

- Bây giờ anh hãy đi kiếm sống bằng bài
chú này. Nhưng điều kiện bắt buộc là anh
không được quên, phải lặp đi lặp lại hoài
hoài.

Và anh lên đường trở về Ba-la-nại. Mẹ anh gặp lại con mừng rỡ vì nghĩ con đã học thành tài, và mở tiệc ăn khao.

Lúc bấy giờ vua Ba-la-nại đang trong

thời kỳ chú tâm xem xét từng hành động
của thân khẩu ý, hầu phát hiện lỗi lầm
của mình. Ông tự tìm mà không thấy lỗi.
Sau, ông tự nghĩ mình sẽ không thấy
được lỗi của mình và phải nhờ người
khác. Vì thế ông đi khắp hoàng thành để
lắng nghe thiên hạ phê bình vua. Ông
biết rằng thói thường khi đã no bụng
người ta ưa ngồi lê đôi mách đủ thứ
truyện trên cõi đời, và nếu vua cai trị bất
công họ sẽ kể lể nào là đời sống suy sụp
vì sưu cao thuế nặng, bị hôn quân áp
bức, còn vua cai trị công minh sẽ được
tán thán về đức tính cao quý và được
tung hô vạn tuế.

Do đó đêm xuống, vua cải trang ra khỏi
cung điện, đi đến nhà dân. Nhằm lúc có
bọn trộm đang đào một đường hầm giữa
hai nhà để chui vào. Một là nhà của
chàng trẻ tuổi vừa học nghề về. Bọn trộm

vào được nhà và bắt đầu dòm ngó đồ
đạc. Vừa đúng lúc, chàng trai thức giấc,
miệng lẩm nhẩm câu chú: "Ngươi đang
âm mưu, ngươi đang âm mưu! Tại sao
ngươi làm thế? Ta biết rồi! " Bọn trộm
nghe qua thất kinh hồn vía, tưởng là đã
bị phát giác, sợ nguy đến tính mạng liền
tháo chạy xuống đường hầm bất kể
phương hướng, quăng lại bộ quần áo trên
người. Vua đang ở gần đó, thấy bọn trộm
chạy và nghe chàng trai đọc thần chú,
ông đi tiếp đến khi trời gần sáng sớm
mới về hoàng cung, và ra lệnh đòi chàng
trai đến để bắt truyền dạy câu chú. Anh
ta đồng ý và dạy xong được vua ban một
ngàn đồng.

Viên tướng thống lãnh quân đội thời đó
muốn soán ngôi nên âm mưu với anh thợ
cạo cắt cổ vua, thành công thì chức thống
lãnh quân đội sẽ dành cho anh ta. Đến

ngày cạo râu cho vua, anh thợ cạo vào
cung thấm ướt râu vua với nước hoa, mài
dao và áp vào cằm vua. Cứa cổ vua tốt
nhất chỉ với một nhát dao nhưng thấy
con dao hơi lụt nên anh ta mài dao thêm
một lần nữa. Nhà vua bỗng nhớ đến câu
chú muốn đọc lại "Ngươi đang âm mưu,
ngươi đang âm mưu! Tại sao ngươi làm
thế? Ta biết rồi!" Anh thợ cạo hết hồn,
mồ hôi ướt trán từng giọt vì tưởng rằng
vua đã biết toan tính của mình. Anh ta
ném dao, quỳ mọp sát chân vua run rẩy.
Vua đoán ngay việc gì xảy ra nên giận dữ
bảo:

- Tên vô lại! Mi nghĩ rằng vua không biết gì ư?

- Tâu bệ hạ, xin tha mạng cho thần!

- Thôi được, đừng sợ. Nói hết đầu đuôi

cho ta nghe.

Nghe xong, vua gọi viên tướng lãnh đến
trục xuất khỏi vương quốc và giao chức
thống lãnh quân đội cho chàng trai để
đền ơn.

Thế Tôn kết thúc câu chuyện:

- Chàng trai chính là Châu-lợi-bàn-đặc và vị thầy lỗi lạc là Ta.

Lại một hôm, các Tỳ-kheo bảo Thế Tôn
là nơi nương tựa cho Châu-lợi-bàn-đặc.
Phật kể thêm chuyện quá khứ Culla
Setthi trong Bổn sanh:

Người khôn ngoan thông minh,
Có thể nâng đời mình, Lên địa
vị cao sang Bằng chút ít tài
sản, Như thổi ngọn lửa nhỏ,

Gây nên đám lửa to.

Và bảo các Tỳ-kheo:

- Lúc đó học trò là Châu-lợi-bàn-đặc, còn thương gia là Ta.

Một hôm khác, các Tỳ-kheo nhắc lại chuyện Châu-lợi-bàn-đặc:

- Trong bốn tháng Châu-lợi-bàn-đặc
không thuộc nỗi một câu kệ. Nhưng vì
trong tâm ông vẫn nung nấu ý nguyện
không hề lơi lỏng nên ông ta đã chứng
A-la-hán, và giờ đây đang làm chủ tài
sản xuất thế gian.

Phật đến, nghe kể lại bèn dạy rằng:

- Này các Tỳ-kheo! Một Tỳ-kheo khi nỗ lực hết sức mình tuân giữ giới luật thì

không thể nào không làm chủ tài sản xuất thế gian.

Và nói Pháp Cú sau:

(25) Nỗ lực, không phóng dật
Tự điều, khéo chế ngự, Bậc trí
xây hòn đảo, Nước lụt khó
ngập tràn.

4. Ngày Lễ Của Kẻ Ngu

Chúng ngu si thiếu trí ...

Phật nói câu Pháp Cú này lúc ở Kỳ Viên liên quan đến ngày lễ của kẻ ngu, Bàlanakkhatta.

Một thuở nọ, tại Xá-vệ có một ngày lễ

của những tên ngu kéo dài trong bảy
ngày. Chúng trét tro phân đầy mình và
tha hồ nói đủ kiểu thô tục. Nếu chúng
gặp thân quyến bè bạn hay người tu nào,
chúng sẽ chẳng nể nang gì, có thể đứng
tại cửa lăng mạ với những lời lẽ thô tục.
Ai không chịu nổi thì phải trả cho chúng
một đồng, một nữa hay một phần tư tuỳ
theo túi tiền. Có tiền rồi, chúng mới chịu
đi tới chỗ khác.

Năm mươi triệu thánh đệ tử Phật tại Xá-
vệ lúc đó bèn gửi lời xin Thế Tôn cùng
Tăng chúng chớ vào thành trong bảy
ngày lễ này, và họ gửi thực phẩm đến tận
tinh xá cúng dường, và chính họ cũng
không dám ra khỏi nhà.

Đến ngày thứ tám khi cuộc lễ kết thúc, họ cung thỉnh Phật và Tăng đoàn đến cúng dường đầy đủ, xong kính cẩn ngồi

một bên thưa:

- Bạch Thế Tôn! Chúng con đã trải qua
bảy ngày thật khó chịu. Lỗ tai chúng con
muốn nổ tung khi nghe những câu nói
tục tĩu của lũ điên. Không ai tôn trọng ai
hết. Vì thế chúng con không dám để Thế
Tôn vào thành. Chính chúng con cũng
không ra khỏi nhà.

Phật nghe xong bảo họ:

- Kẻ ngu cư xử điên rồ như thế. Còn
người khôn giữ gìn chánh niệm xem như
kho tàng quý báu nhất, và do hành động
như thế sẽ đạt đến Bất Tử và Niết Bàn.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(26) Chúng ngu si thiếu trí, Chuyên sống đời phóng dật,

Người trí, không phóng dật. Như giữ tài sản quý.

(27) Chớ đời sống phóng dật
Chờ mê sau dục lục, Không
phóng dật, thiền định, Đạt
được an lạc lớn.

5. Đại Ca Diếp

Người trí dẹp phóng dật ...

Thế Tôn nói Pháp Cú này khi ngụ tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Đại Ca- diếp.

Khi Trưởng lão còn ở trong hang Pipphali, một hôm vào thành Vương Xá khất thực xong, trở về độ ngọ,

rồi Ngài ngồi xuống khai mở Tuệ giác,
dùng Thiên nhãn xem xét chúng sanh, kẻ
buông lung, người chánh niệm, chúng
sanh trong nước trên đất, trên núi và
khắp mọi nơi, kẻ ra đời người quá vãng.

Bấy giờ đấng Đạo sư tại Kỳ Viên cũng
dùng Thiên nhãn xem xét, và thấy đệ tử
Ngài là Đại Ca-diếp đang quán sát chúng
sanh trong vòng sanh tử. Chúng sanh trôi
lăn từ kiếp sống này đến kiếp sống khác,
và thọ mạng trong bào thai của mẹ mình
mà không hề biết gì cả cha lẫn mẹ. Biết
rằng Ngài Ca-diếp chưa đủ năng lực để
thấu triệt điều này, chỉ có chư Phật mới
thông suốt toàn bộ vòng luân hồi sanh tử
của chúng sanh, nên Thế Tôn nói cho
Tôn giả hay điều đó, và phóng quang ánh
kim thân Phật ngồi trước mặt Ca-diếp,
đọc câu Pháp Cú:

(28) Người trí dẹp phóng dật,
Với hạnh không phóng dật,
Leo lầu cao trí tuệ, Không sầu
nhìn khổ sầu, Bậc trí đứng núi
cao, Nhìn kẻ ngu đất bằng

6.- Hai Huynh Đệ

Tinh cần giữa phóng dật ...

Phật nói Pháp Cú này khi ngụ tại Kỳ Viên, liên quan đến hai huynh đệ.

Có hai Tỳ-kheo nhận đề mục thiền quán
từ Phật xong, lui vào rừng ẩn cư. Sáng
sớm người thứ nhất lo mang củi, nhúm lò
than và suốt canh một ngồi tán gẫu với
các cận sự và Sa-di. Người kia thì tinh
cần chánh niệm lo tọa thiền, khuyên bạn

chớ nên buông lung vì tứ khổ luôn chực
sẵn ở đó chờ người buông lung như ngôi
nhà của mình vậy, và không thể được ân
huệ của chư Phật với lòng tráo trở.
Nhưng vị Tỳ-kheo lười biếng không
nghe. Thấy không thể khuyên nhắc gì
bạn mình, vị kia vẫn hết mình an trú
trong chánh niệm, tiếp tục ngồi thiền.

Vị Tỳ-kheo lười ngồi sưởi hết canh một,
rồi đứng dậy trở về tinh xá cùng lúc với
vị kia vừa kinh hành xong trở về liêu. Đã
vậy ông còn lên giọng răn dạy vị huynh
đệ của mình:

- Anh thực là biếng nhác, lui vào rừng
chỉ để nằm dài và ngủ khì. Nhận đề mục
thiền quán từ Thế Tôn đáng lý anh phải
thức dậy và nổ lực tọa thiền mới đúng
chứ!

Buông ra những lời dạy khôn xong, ông
ta vào liêu đến chỗ mình điềm nhiên nằm
xuống và ngủ liền. Còn vị kia, sau khi
kinh hành suốt canh một, nghỉ trong canh
hai thức dậy vào canh cuối và dốc hết
sức tọa thiền. Sống chánh niệm như thế
chẳng bao lâu vị Tỳ-kheo tinh cần chứng
A-la-hán cùng các thần thông. Còn vị
lười biếng kia phí hết thì giờ trong sự
buông lung.

Mãn thời gian an cư, cả hai đi đến Thế Tôn, đảnh lễ cung kính và ngồi xuống một bên. Phật thăm hỏi họ và bảo:

- Ta tin các ông đã sống tinh cần chánh niệm, miên mật hành thiền. Chắc các ông đạt được quả thánh ?

Tỳ-kheo lười lẹ miệng thưa:

- Bạch Thế Tôn, ông kia chẳng tinh cần chút nào cả. Từ lúc rời Phật chỉ có nằm và ngủ.

- Còn ông thì sao ?

- Bạch Thế Tôn, vừa sáng sớm con đã
mang củi nhúm lò than và ngồi sưởi
trong canh một. Con không phí thì giờ để
ngủ.

- Ông đã phí thời giờ sống buông lung
mà còn dám bảo là mình siêng năng. Ông
đã sai quấy sống buông lung thay vì sống
tinh cần chánh niệm. So với con của ta
như con tuấn mã, ông như con ngựa hèn
yếu.

Rồi Thế Tôn đọc Pháp Cú:

(29) Tinh cần giữa phóng dật,

Tỉnh thức giữa quần mê, Người trí như tuấn mã, Bỏ sau con ngựa hèn.

7. Magha Trở Thành Trời Sakka (Đế Thích)

Đế Thích không phóng dật ...

Thế Tôn dạy Pháp Cú này trong tinh xá mùa hè gần Tỳ-xá-ly liên quan đến vua trời Đế Thích.

Chuyện hiện tại.

7A. Câu Hỏi Của Mahàli

Một ông hoàng dòng Lệ-xá tên Mahàli Tỳ-xá-ly, nghe Thế Tôn đọc bài kinh tựa

đề là "Câu hỏi của Đế Thích", trong đó
Ngài nói những sự tốt đẹp huy hoàng của
Đế Thích, ông đem lòng thắc mắc không
hiểu Ngài có trông thấy hay quen biết với
Đế Thích không. Và ông ta đến gần Thế
Tôn, ngồi xuống một bên thưa hỏi. Thế
Tôn giải đáp rằng trong một tiền kiếp,
vua trời Đế Thích đã từng làm người là
ông hoàng Magha nên được gọi là
đức Maghavà; một kiếp khác là một
người cúng dường nên tên là Purindada;
một kiếp nữa là người ham bố thí nên tên
là Sakka; là người có thể nghĩ đến ngàn
việc trong một lúc tên là Sahassakkha, có
vợ A-tu-la nên tên là Sujampati; đã từng
thống lãnh các vị trời cõi ba mươi ba nên
được gọi là vua trời. Ngoài những công
đức này, đức Phật giải thích thêm, trong
một tiền kiếp khác vua trời Đế Thích đã
làm tròn bảy điều thệ nguyện là suốt đời:

1) Phụng dưỡng cha mẹ, 2) Lễ
kính bậc trưởng thượng, 3) Nói
những lời hòa nhã, 4) Không
bao giờ nói xấu ai sau lưng, 5)
Làm gia chủ với tâm không tham
lam keo kiệt, tay rộng mở buông
xả những gì thuộc về mình, hoan
hỷ rộng lượng, ân cần với người
cầu xin, hoan hỷ trong sự bố
thí, 6) Nói sự thật, 7) Dứt bỏ
sân hận, nếu sân hận nổi lên xin
mau buông bỏ.

Đó là những việc làm của Đế Thích khi
ông là ông hoàng Magha xử sự ra sao
nên Mahàli thỉnh cầu Thế Tôn kể chuyện
quá khứ. Ngài kể:

7B. Magha Trở Thành Vua Trời Sakka

Xưa có một ông hoàng tên Magha sống
trong làng Macala thuộc vương quốc
Ma-kiệt-đà. Một hôm ông đến chỗ buôn
bán thị tứ, lấy chân gạt sạch bụi đất để có
một chỗ đứng thoải mái. Nhưng một
người khác lại đến đẩy ông ra chiếm chỗ.
Thay vì giận người ấy, ông kiếm một chỗ
khác dọn sạch để đứng. Lại một người
cũng đến đẩy ông ra chiếm chỗ. Ông dặn
lòng đừng giận và lại tìm chỗ khác. Rồi
hết người này đến người nọ tiếp tục đuổi
ông đi. Ông nghĩ rằng những người này
dường như khoái chí, việc làm của ông
mang đến niềm vui cho họ, quả là một
việc đáng làm. Hôm sau ông mang cuốc
dẹp dọn một khoảng đất rộng bằng sân
phơi lúa, tức thì thiên hạ đến chiếm chỗ.
Mùa lạnh ông đốt lò sưởi ấm họ, vì thế
đây là nơi mọi người thích đến. Rồi ông
thấy có bổn phận phải làm một con
đường bằng phẳng dễ đi, nên sáng sớm

ông bắt đầu làm đường, chặt bỏ hết những cành cây vướng víu. Ông đã dành thì giờ để làm những việc như thế.

Có người thấy vậy bèn hỏi ông:

- Thưa Ngài, Ngài đang làm gì thế?

- Tôi đang bước trên đường dẫn đến cõi trời.

- Cho tôi cùng đi với.

- Thưa Ngài, hãy đi với tôi; thiên đường là nơi an lạc cho nhiều người.

Thấy hai người đang làm việc, người thứ
ba đến, và tương tự như trước, xin gia
nhập. Rồi người thứ tư, thứ năm, cuối
cùng là đến người thứ ba mươi ba. Họ
dùng cuốc và rìu làm một con đường dễ

đi và bằng phẳng dài chừng một hai dặm.
Thôn trưởng nghe tin đến xem xét việc
họ làm và tỏ vẻ bực bội vì không kiếm
chác gì được cho riêng mình. Ông thuyết
phục họ đừng làm nữa vì không phải là
việc của người tại gia, và ông khuyên họ
đi câu cá, săn thú rừng, hoặc chè chén
say sưa, hoặc vui chơi thỏa thuê. Nhưng
họ không nghe ông, vẫn một mực làm
con đường dẫn lên cõi trời. Thôn trưởng
tức giận muốn phá họ bèn tâu dối vua đó
là một bọn cướp. Vua truyền lệnh bắt ba
mươi ba chàng trai cho voi chà. Trước
cơn nguy khốn, Magha nhắn nhủ đồng
bọn:

- Các bạn, chúng ta không còn chỗ nào
để ẩn náu ngoài lòng từ bi. Hãy để tâm
an tĩnh. Hãy yêu thương, đừng sân giận
bất cứ ai. Nên rải tâm từ đến nhà vua,
thôn trưởng và đến cả con voi sắp giẫm

chân lên chúng ta.

Ba mươi ba chàng trai vâng lời thủ lãnh của họ. Sức mạnh của tình thương đã khiến con voi không dám đến gần họ.

Vua nghe báo tưởng rằng vì nhiều người
nên voi không dám đến, nên ra lệnh phủ
lên người họ tấm thảm dày. Nhưng từ xa
voi đã thối lui. Vua đoán biết chắc là có
lý do gì đây, nên gọi họ lại xem có phải
bọn họ là băng ăn cướp len lỏi trong rừng
hay không, được biết họ bị thôn trưởng
vu oan. Vua ra lệnh bắt thôn trưởng cùng
với vợ con làm nô lệ cho họ, tặng một
con voi để cưỡi và cả ngôi làng ấy để tùy
nghi sử dụng. Ba mươi ba chàng trai thấy
rõ công đức mang đến lợi lạc ngay đời
này, họ càng thêm phấn khởi, nên khi
cưỡi voi về làng họ bàn tính sẽ làm thêm
nhiều công đức nữa. Cuối cùng họ nhất

trí xây dựng một nhà khách cho dân
chúng tại ngã tư đường lớn, một tòa nhà
an toàn và kiên cố. Họ mời chủ thầu đến
giao việc, và cấm không cho phụ nữ dự
phần vào, vì họ đã dứt được lòng tham
dục đối với phụ nữ.

Lúc bấy giờ có bốn bà ở trong
nhà Magha là Hoan Hỷ, Trầm Tư, Thiện
Tánh và Thiện Sanh. Thiện Tánh bí mật
đến gặp chủ thầu hối lộ để ông ta chạm
câu "Căn nhà này của Thiện Tánh" vào
tháp nhọn trên mái nhà. Chủ thầu vớ
được món bở, đồng ý ngay và cho hạ
một cây khô. rồi đẽo, bào, khoan thành
một tháp nhọn, xong quấn vải cất lại.

Khi căn nhà đã hoàn thành, đến ngày
dựng tháp chủ thầu giả bộ hoảng hốt tìm
ba mươi ba chàng trai báo tin là còn
thiếu cây tháp. Họ hối phải làm ngay,

nhưng không thể làm với cây tươi được.
Chủ thầu lúc đó bảo họ tốt nhất là đi tìm
nhà nào đã làm sẵn tháp để bán. Họ tìm
kiếm khắp nơi và chỉ trong nhà Thiện
Tánh là có sẵn tháp. Họ chịu mua với giá
một ngàn đồng, nhưng Thiện Tánh
không bán mà chỉ muốn góp phần vào
công trình xây dựng. Các chàng trai ban
đầu từ chối viện dẫn không muốn cho
phụ nữ tham gia, nhưng sau bị chủ thầu
thuyết phục là chỉ có cõi Phạm Thiên
mời loại trừ đàn bà, nên họ nhận tháp để
công trình sớm hoàn tất. Rồi họ chia căn
nhà ra ba phòng, một dành cho vua, một
cho người nghèo và một cho người bệnh.

Họ xây tiếp ba mươi ba chỗ ngồi, dặn
con voi khi có khách đến ngồi vào chỗ
nào thì mời khách đến nơi vị chủ của chỗ
ngồi đó, để chủ làm bổn phận với khách
như xoa bóp chân và lưng khách, dâng

thức ăn cứng và mềm dọn chỗ ở, tức là làm tốt mọi việc phục vụ khách.

Magha trồng một cây mun gần
tòa nhà và xây một ghế đá dưới
gốc cây. Khách vào tòa nhà.
Nhìn tháp nhọn đọc tên của
Thiện Tánh đã khắc chạm vào
đó, mà không thấy tên ba mươi
ba chàng trai đâu cả.

Hoan Hỷ thấy Thiện Tánh khéo góp phần
vào, trong khi mình chưa có gì hết, bèn
nghĩ cách đào một hồ nước, để cung cấp
nước uống và nước tắm cho khách. Đến
lượt Trầm Tư cũng vậy, biết rằng ai đã
bước vào tòa nhà, sau khi uống nước và
tắm đều trang điểm vòng hoa trước khi đi
ra, nên cho trồng một vườn hoa tráng lệ
với nhiều hoa đẹp và trái quý đến nỗi

không ai bảo bông trái này chắc chắn là
từ vườn hoa của Trầm Tư. Riêng phần
Thiện Sanh là em họ và cũng là vợ
của Magha nên nghĩ rằng công đức
của Magha nàng sẽ được hưởng lây.
Cũng như công đức của nàng Magha vẫn
hưởng chung, do đó nàng chẳng làm gì
cả, chỉ lo trang điểm.

Như vậy, Magha người phụng dưỡng cha
mẹ, tôn kính bậc trưởng thượng, nói sự
thật, không lỗ mãng, không nói sau lưng,
bỏ lòng tham, không nổi sân, tức là đã
làm tròn bảy giới luật nên được làm vua
trời cõi ba mươi ba sau khi tái sanh. Các
bạn đồng hành cũng đều sanh thiên nơi
đó. Còn người chủ thầu thì làm
trời Vissakamma.

Khoảng thời gian đó còn loài A-tu-la sống ở cõi trời ba mươi ba, và khi họ biết

có những vị trời mới sinh lên đó bèn
chuẩn bị tiệc rượu cho họ. Nhưng vua
trời Đế Thích cấm nhóm bạn mình không
được uống nước đó. Các A-tu-la thì uống
thỏa thuê và say nhè. Đế Thích không
muốn cho A-tu-la sống chung với mình
nên ra hiệu cho nhóm bạn mình đá họ rơi
xuống biển. Nhờ có công đức nên dưới
chân núi Tu-di mọc lên tòa lâu đài cho A-
tu-la và cây hoa Kèn nhiều màu.

Cuộc xung đột giữa chư thiên và A-tu-la
kết thúc, phần thắng về chư thiên. Từ đó
thành lập cung trời ba mươi ba. Khoảng
cách từ cổng Đông sang cổng Tây là
mười ngàn dặm, từ cổng Bắc đến cổng
Nam cũng vậy. Cung trời có một ngàn
công tô điểm với vườn cảnh và hồ nước.
Do quả báo từ việc xây cất nhà khách,
nổi lên ngay giữa cung một điện các tên
là Chiến Thắng. Cao bảy trăm dặm, cờ

phướn dài ba trăm dặm treo la liệt. Trên
cột vàng treo cờ ngọc, trên cột ngọc treo
cờ vàng, trên cột san hô treo cờ hổ
phách, trên cột hổ phách treo cờ san hô,
trên cột bằng bảy loại đá quý treo cờ
bằng bảy loại đá quý.

Quả báo việc trồng cây mun khiến mọc
lên cây san hô ôm một trăm dặm. Quả
báo của việc xây chỗ ngồi dưới gốc cây
khiến hiện ra dưới gốc san hô một ngai
bằng đá vàng, màu vàng ửng đỏ giống
như hoa Lài, dài sáu mươi dặm, rộng
năm mươi dặm và dày mười lăm dặm.
Khi Đế Thích ngồi lên ngai thì bị lún
xuống một nữa, nếu đứng dậy thì trồi lên
hết, vì được tái sanh làm trời Eràvana.
Vì cõi trời không có loài vật nên muốn
đến vườn giải trí voi phải bỏ thân trời
hiện tướng voi trở lại, cao lớn cỡ một
trăm năm mươi dặm. Voi Eràvana làm ra

ba mươi ba vại nước cho ba mươi ba
chàng trai, mỗi cái chu vi ba phần tư
dặm. Đúng ngay trung tâm voi tạo một
bồn nước tên là Mỹ Lệ dành cho trời Đế
Thích, chu vi ba mươi dặm, bên trên có
che một vòm làm toàn bằng ngọc quý
rộng mười hai dặm. Quanh vòm cách
khoảng đều treo những lá cờ dài một
dặm bằng bảy báu. Một hàng chuông
leng keng dính vào biên dưới lá cờ, mỗi
khi gió thổi rung lên một điệu nhạc êm
dịu như âm thanh phát ra từ năm loại
nhạc cụ hay tiếng hòa của chư thiên.
Giữa lầu các đặt sẵn một giường bằng
ngọc dài một dặm cho Đế Thích tựa
mình trang trọng. Trong ba mươi ba vại
nước của ba mươi ba vị trời, mỗi vại mọc
lên bảy ngà voi, mỗi cái dài năm mươi
dặm và chứa bảy hồ sen, mỗi hồ sen nhô
lên bảy cọng sen, mỗi cọng sen nở bảy
hoa sen, mỗi hoa có bảy nhánh và trên

bảy nhánh có bảy thiếu nữa đang múa.
Như thế trong phạm vi năm mươi dặm ở
mọi phía đều có hội chúng nhảy múa lơ
lửng trên vô số ngà voi. Vua Đế Thích đã
thụ hưởng lạc thú sung mãn như vậy.

Thiện Tánh qua đời cũng tái sanh về cõi
trời, đồng thời xuất hiện giảng đường
Thiện Tánh, nhà luận nghị của chư thiên
rộng chín trăm dặm đẹp không nơi nào bì
kịp, và tại đó vào ngày thứ tám hàng
tháng có thuyết pháp. Từ đó trở đi ai
trông thấy nơi nào lộng lẫy cũng nói
giống nhà nghị luận của chư thiên tức
giảng đường Thiện Tánh.

Hoan Hỷ và Trầm Tư đều sanh thiên,
đồng thời hiện ra một hồ sen tên Hoan
Hỷ rộng năm trăm dặm và một khu rừng
dây leo tên Trầm Tư rộng năm trăm dặm.
Nhưng riêng Thiện Sanh tái sanh thành

một con sếu ở trong hang núi.

Nhận biết tình trạng những người vợ cũ
mình như thế, Đế Thích tìm cách giúp
cho Thiện Sanh có cơ hội tạo lập công
đức. Ông cởi bỏ lớp trời đến bên Sếu trò
chuyện. Ông phải xưng tên là Magha vì
Sếu không nhận ra và kể cho nàng biết là
bạn bè đều sanh thiên, hỏi nàng muốn
gặp họ không, nàng ưng thuận. Ông đặt
nàng trong lòng bàn tay mang lên trời
đến bên hồ sen Hoan Hỷ rồi gọi những
bà kia đến. Họ thấy Sếu, chế nhạo một
hồi, nào là mỏ nàng, bàn chân rồi đến
cặp chân, kết luận một câu:

- Hãy xem quả báo của quý nương, người chỉ dành thời giờ để tô son chuốt phấn cho riêng mình!

Xong kéo đi hết.

Đế Thích mang nàng trở về chỗ cũ trên
mặt nước và dọ ý xem nàng có thích cõi
trời hay không. Nàng rất ưa thích vì thấy
trên đó vui sướng đẹp đẽ. Ông dạy cho
nàng năm giới. Ba lần Đế Thích hóa làm
cá giả như chết để thử nàng, khi nàng lấy
mỏ quắp cá vẫy đuôi, nàng liền không
ăn. Nàng Sếu giữ giới không ăn cá sống,
chỉ ăn cá đã chết rồi hoặc không ăn gì
hết, chẳng bao lâu nàng héo mòn và chết.
Do phước báo của việc giữ giới này nàng
tái sanh làm con gái người thợ gốm ở
Ba-la-nại. Khi cô gái lên mười lăm, mười
sáu tuổi, Đế Thích bỏ lốt trời, lấy bảy
báu đã hóa thành dưa chuột chất đầy xe
đẩy vào thành Ba-la-nại rao bán. Người
ta cầm tiền đến mua, giá nào ông cũng
không bán. Có người thắc mắc hỏi tới,
ông đáp là chỉ cho người nào giữ giới, họ
lại hỏi tiếp giới là gì, không giữ giới, nên
ông đẩy xe đi. Có người chỉ cho ông con

gái thợ gốm thường nói "Tôi giữ giới",
ông đánh xe đến nhà cô và giao cho cô
kho báu của trời trong lớp dưa chuột
không hề mất mát.

Qua kiếp này cô gái tái sanh làm con của
vua A-tu-la là Vepacitti. Vì giữ giới trong
hai kiếp liên tiếp nên cô rất duyên dáng
mỹ miều từ thân hình đến nước da màu
vàng chưa từng thấy. Cha cô rất kén rể,
ai cũng không vừa ý, cuối cùng ông mời
hết A-tu-la đến, đặt tay vào con gái một
vòng hoa bảo nàng tự chọn người chồng
vừa ý. Đế Thích biết được biến thành
một A-tu-la lọm khọm đứng vòng ngoài
các chàng trai. Cô gái vì ở một kiếp
trước đã từng làm vợ Đế Thích nên khi
thấy ông mãnh lực ái tình tuôn tràn, nàng
liệng vòng hoa lên đầu ông và la lên:

- Ông ta là chồng tôi!

Các chàng trai A-tu-la buồn bã bảo nhau:

- Đúng là già kén kẹn hom, chàng phò mã này đáng ông nội cô ta!

Lúc đó Đế Thích hiện nguyên hình trời, nắm tay cô gái bay lên không la lên:

- Ta là Đế Thích!

Các A-tu-la đồng thanh hô lớn:

- Lão Đế Thích này lừa chúng ta rồi!

Và họ rượt đuổi theo.

Người đánh xe Màtali đem xe chiến
thắng đến ngừng giữa đường rước Đế
Thích và cô dâu chạy về cung trời. Đến
rừng cây Bông và Tơ bầy chim
non Garuda (Kim Xí Điểu) nghe tiếng

bánh xe sợ bị nghiến nát kêu cứu inh ỏi.
Đế Thích liền ra lệnh cho Màtali quất roi
khiến ngàn tuấn mã Sindh quay đầu chạy
trở lại. Các A-tu-la thấy vậy nghĩ rằng
Đế Thích đã có viện binh nên cũng trở
lui về thành bằng con đường cũ, và
không bao giờ dám ló đầu ra nữa. Từ đó
cô gái A-tu-la Thiện Sanh được tấn
phong lên cầm đầu hai mươi lăm triệu
thiên nữ. Nàng chỉ có một mình trên
thiên giới, không cha mẹ, anh em ... nên
thường xin đi theo Đế Thích.

Thời gian sau khi cây hoa Kèn nhiều
màu nở hoa, các A-tu-la reo lên là cây
san hô trên thiên giới trổ bông và họ
xông lên tấn công Đế Thích. Vua trời bèn
đặt trạm gác để ngăn chặn giúp loài
rồng Nàgas dưới biển và cho bảo vệ
chim thần Supannas và chư
thiên Kumbhandas, trời Dạ-xoa

(Yakkhas) và cả Tứ Thiên Vương. Để
ngăn ngừa tai họa, ông đặt trước cổng
thành ảnh Đế Thích tay cầm lưỡi tầm sét.
A-tu-la đánh thắng loài rồng Nàgas và
các phi nhân khác xong tiến đến cổng
thiên giới họ thấy ảnh Đế Thích hô hoán
lên "Đế Thích xông ra kia kìa!" và vội bỏ
chạy.

Thế Tôn kết luận:

- Này Mahàli ! Ông hoàng Magha đã
chọn con đường tinh cần chánh niệm thế
đó, và đạt đến ngôi vị tối cao cai quản
hai thiên giới. Tinh cần chánh niệm được
chư Phật và mọi người tán thán, nhờ thế
sẽ đạt quả vị cao tột thế gian và xuất thế
gian.

Rồi Ngài đọc Pháp Cú:

(30) Đế Thích không phóng
dật, Đạt ngôi vị thiên chủ.
Không phóng dật được khen,
Phóng dật thường bị trách.

8. Một Tỳ Kheo Chứng A-La-Hán

Vui thích không phóng dật ...

Giáo lý này Thế Tôn nói trong khi ngụ ở Kỳ Viên liên quan đến một Tỳ-kheo.

Một Tỳ-kheo nhận đề tài thiền quán từ
Thế Tôn xong lui vô rừng. Dù cố gắng
hết sức mình ông vẫn không chứng được
quả A-la-hán. Ông rời nơi an cư trở về
chỗ Thế Tôn định xin đổi đề tài thiền
quán khác. Trên đường đi ngang một khu
rừng lớn đang cháy dữ dội, ông trèo lên

đỉnh một ngọn núi trọc và ngồi xuống
ngắm ngọn lửa bừng cháy đang thiêu đốt
mọi vật lớn và nhỏ. Ông cũng muốn tất
cả những chướng ngại lớn và nhỏ sẽ
được ngọn lửa trí tuệ của Thánh đạo đốt
cháy hết.

Đức Phật ngồi trong hương thất thấy hết
diễn biến tư tưởng của Tỳ-kheo liền
phóng quang đến trước mặt Tỳ-kheo nói
kệ:

(31) Vui thích không phóng
dật, Tỳ-kheo sợ phóng dật
Bước tới như lửa bừng, Thiêu
kiết sử lớn nhỏ.

Dứt câu kệ, vẫn ngồi tại chỗ, Tỳ-kheo
thiêu đốt hết mọi trói buộc và chứng A-
la-hán cùng những thần thông Sau đó
ông bay lên không đến gặp Thế Tôn, tán

thán và ca ngợi kim thân Phật.

9. Tissa Ở Phố Chợ

Vui thích không phóng dật ...

Giáo lý này Thế Tôn dạy khi ngụ tại Kỳ Viên liên quan đến Trưởng lão Tissa ở phố chợ, tức Nigamavàsì Tissa.

Một chàng trai có địa vị sinh sống tại phố
thị không xa Xá-vệ, một hôm xuất gia
thành Tỳ-kheo trong giáo đoàn của Phật.
Nhờ làm tròn bổn phận ông thường được
gọi là Tissa ở phố chợ. Ông nổi tiếng
sống thanh đạm, trí túc, trong sạch và
kiên quyết. Ông hay đi khất thực trong
làng có thân quyến cư ngụ mà không bao
giờ đến Xá-vệ ở gần bên, dù ông Cấp Cô Đ

hạng.

Các Tỳ-kheo bàn tán về ông, cho rằng
ông chỉ giao thiệp thân mật với quyến
thuộc mà chớ hề đến Xá-vệ nơi được
cúng dường dồi dào. Chuyện đến tai
Phật, ông được gọi đến. Phật hỏi:

- Tỳ-kheo, có thật ông đã sống như người ta báo không?

Tissa đáp:

- Bạch Thế Tôn, không đúng sự thật khi
nói con giao thiệp thân thiết với họ hàng.
Con chỉ nhận nơi họ thức ăn vừa đủ. Chỉ
vì nhu cầu gìn giũ mạng sống, nên dù
ngon dù dở, con thấy rằng không cần
phải trở về tinh xá để tìm vật thực nữa.
Con không giao thiệp thân mật với quyến
thuộc, bạch Thế Tôn!

Phật biết được tâm ý của Tỳ-kheo liền khen:

- Lành thay! Lành thay! Tỳ-kheo! Không
có gì lạ, là đệ tử của Ta tất nhiên ông
phải biết sống thiểu dục. Thiểu dục là ý
hướng và thói quen của Ta.

Chuyện quá khứ

9A. Sakka Và Con Vẹt

Ngày xưa mấy ngàn con vẹt sống ở rừng
cây sung xứ Hy-mã-lạp-sơn trên bờ sông
Hằng. Khi những trái trên cây nơi con
vẹt chúa đậu rụng hết, nó bèn ăn những
gì tìm được dù chồi non, lá xanh hay cỏ
cây, ống nước sông Hằng và rất hạnh
phúc mãn nguyện ở lại nơi ấy. Vẹt hạnh
phúc và mãn nguyện đến nỗi cung trời
của Đế Thích (Sakka) rúng động. Đế

Thích tìm lý do, thấy là vì chim vẹt liền
quyết định thử thách nó. Ông dùng thần
lực giáng xuống cây sung làm cành lá đổ
la liệt, chỉ còn gốc cây đầy lỗ hổng và vết
nứt. Khi tiếng ầm vang lên từ bên trong
cây bụi tuôn mù mịt, và đó là nguồn thức
ăn của chim vẹt cùng với nước sông
Hằng, nó không đi đâu khác, nó vẫn đậu
trên cây sung chẳng ngại gì nắng gió.

Đế Thích thấy vẹt vẫn hạnh phúc và mãn
nguyện, bèn biến thành ngỗng chúa có
Thiện Sanh trong hình dáng nữ
thần Asura dẫn đường đến rừng cây
sung. Ông đậu xuống một cây gần chỗ
của vẹt và mở đầu câu chuyện bằng bài
kệ:

Có những cây lá xanh Những cây nặng trĩu trái Tại sao vẹt lại thích Ở trên cây bị đốn ngã trơ

trọi?

Kể đến đây đức Phật nói tiếp:

- Lúc ấy Đế Thích là Ananda là vẹt chúa
chính là Ta. Vì thế này các Tỳ-kheo,
thiểu dục là ý hướng và thói quen của Ta.
Do đó không có gì lạ khi đệ tử của Ta
là Nigamavàsì Tissa biết sống hạnh phúc
và mãn nguyện không bị sa đọa, không
những thế còn gần đến Niết-bàn.

Đức Phật nói tiếp Pháp Cú sau:

(32) Vui thích không phóng
dật, Tỳ-kheo sợ phóng dật,
Không thể bị thối đọa, Nhất
định gần Niết-bàn.

III. Phẩm Tâm 1. Trưởng Lão Meghiya

Tâm hoảng hốt giao động ...

Thế Tôn dạy giáo lý này khi ngụ trên núi Càlikà liên quan đến Tôn giả Meghiya.

Trưởng lão Meghiya bị tam độc tham sân
si quấy nhiễu không thể hành thiền tinh
tấn trong khu rừng xoài, nên trở về chỗ
Thế Tôn.

Thế Tôn dạy ông:

- Meghiya, ông đã phạm một lỗi lớn. Ta
đã bảo rằng Ta chỉ một mình, ông nên ở
lại đợi đến khi có Tỳ-kheo khác đến hãy
đi. Nhưng ông không đếm xỉa đến lời Ta,

cứ làm theo ý mình. Một Tỳ-kheo không
bao giờ nên bỏ Ta mà đi khi Ta yêu cầu ở
lại. Một Tỳ-kheo không bao giờ nên để
tâm ý dẫn dắt như thế. Khi tâm ý giao
động, ta phải luôn luôn biết chế ngự.

Và Thế Tôn nói hai câu Pháp Cú sau:

(33) Tâm hoảng hốt giao động,
Khó bộ trì, khó nhiếp, Người
trí làm tâm thẳng, Như thợ tên,
làm tên.

(34) Như cá quăng lên bờ, Vất
ra ngoài thủy giới, Tâm này
vùng vẫy mạnh, Hãy đoạn thế
lực ma.

Ngay khi Thế Tôn dứt câu, Trưởng lão Meghiya chứng quả Dự lưu và nhiều

người khác chứng Nhị quả và Tam quả.

2. Người Đọc Được Tâm

Khó nắm giữ, khinh động ...

Đức Phật dạy câu này khi ở Xá-vệ, liên quan đến một Tỳ-kheo.

Trong xứ của vua Ba-tư-nặc, dưới chân
một ngọn núi, có một làng an cư lạc
nghiệp tên Màtika. Sau khi nhận đề tài
thiền quán từ Phật, một hôm sáu mươi
Tỳ-kheo đến làng khất thực. Mẹ của thôn
trưởng Màtika trông thấy liền mời các
Tỳ-kheo ngồi, dâng cúng cháo đặc nấu
thật ngon với gia vị chọn lọc, và hỏi
thăm. Biết các Tỳ-kheo tìm một chỗ
thích hợp để an cư trong mùa mưa, bà

gieo mình xuống chân họ thưa thỉnh:

- Xin chư Tỳ-kheo ở đây an cư trong ba tháng hạ, tôi sẽ tuân giữ Tam quy và Ngũ giới, và sẽ làm tròn bổn phận ngày chay.

Các Tỳ-kheo chấp nhận. Với sự giúp đỡ của bà họ sẽ khỏi lo lắng về ăn uống, và có thể tu chứng giải thoát sanh tử.

Mẹ của Màtika xây cất tinh xá xong, rước các Tỳ-kheo đến ở. Họ nhắc nhở lẫn nhau:

- Chư huynh đệ! Chúng ta không nên
sống phóng dật, vì trước mặt chúng ta là
tám cửa địa ngục sừng sững luôn rộng
mở như cửa nhà chúng ta. Chúng ta đã
nhận đề tài thiền quán từ Thế Tôn và đã
đến đây. Ân huệ của chư Phật không thể
đến với người dối trá, dù hắn có bước

theo dấu chân của các Ngài. Chỉ khi nào
hành theo ý chư Phật dạy mới được ân
huệ của các Ngài. Vì vậy chúng ta phải
chú tâm tỉnh giác. Hai Tỳ-kheo không
được đứng hay ngồi chung một chỗ.
Chúng ta chỉ phải gặp nhau vào buổi
chiều để hầu hạ Trưởng lão và sáng sớm
trước khi đi khất thực. Những lúc khác,
chúng ta không được tụ tập hai người.
Nếu có Tỳ-kheo mắc bệnh, hãy đưa ông
ta đến trước sân tinh xá và đánh chuông,
lúc đó chúng ta sẽ tụ đến lo chữa trị.

Tất cả đều đồng ý.

Một buổi chiều, bà mẹ của Màtika mang
bơ, mật mía và những thức ăn khác cùng
đám người hầu đến tinh xá. Không thấy
bóng dáng các Tỳ-kheo, bà ngạc nhiên
hỏi thăm và được biết các Tỳ-kheo đã
quy định với nhau như thế, và bà đã

được khuyên hãy đánh chuông nếu muốn
gặp họ. Khi tiếng chuông vang lên,
tưởng rằng có người bị bệnh. Các Tỳ-
kheo từ chỗ riêng của mình đến họp
trước sân tinh xá, không có hai Tỳ-kheo
đến cùng một đường. Bà cư sĩ thấy vậy
lại đoán họ cãi nhau, nên đảnh lễ Tăng
chúng xong bà liền hỏi thăm:

- Các Ngài đã cãi nhau phải không, chư Tôn giả?

- Không đâu, cư sĩ.

- Thế tại sao khi đến nhà chúng tôi, các Ngài đi chung mà bây giờ mỗi người từ chỗ riêng của mình đến từng người một?

- Cư sĩ! Chúng tôi đang hành thiền ở thất riêng.

- Hành thiền là sao, chư Tôn giả?

- Chúng tôi tu tập ba mươi hai yếu tố của thân, từ đó nhận thức rõ ràng sự hoại diệt nằm trong thân.

- Chư Tôn giả, chỉ có các Ngài mới được phép tu tập, còn chúng tôi có được phép không?

- Pháp tu này không cấm cản ai, cư sĩ ạ!

- Vậy xin chư Tôn giả giảng dạy cho tôi.

- Tốt lắm !

Học xong bà bắt đầu ngay tu tập về ba
mươi hai yếu tố của thân. Kết quả là,
trước cả các Tỳ-kheo, bà chứng quả A-
na-hàm đạt tứ thông và những thần thông
khác cao hơn.

Từ niềm an lạc của đạo quả, vì muốn biết
lúc nào những đứa con trai của mình (bà
quý trọng các Tỳ-kheo và xem họ như
con) chứng đạo, bà dùng Thiên nhãn xem
xét và thấy rằng họ vẫn còn bị trói buộc
trong tham sân si, tuy có hành thiền
nhưng vẫn chưa đạt Minh sát tuệ. Bà
thắc mắc không biết họ có đủ khả năng
chứng A-la-hán không và thấy rằng họ
có. Chỗ ở có thích hợp hay không? Thính
hợp. Bạn đồng tu có xứng đáng hay
không? Có. Thức ăn có đủ hay không?
Không đủ.

Từ đó bà cung cấp cho những Tỳ-kheo
nhiều loại cháo đặc vớt tất cả thức ăn
cứng và mềm, nêm nếm bằng nhiều loại
gia vị chọn lọc. Các Tỳ-kheo thọ nhận
thức ăn tốt lành, tâm trở nên yên tĩnh, và
do tĩnh tâm họ khai mở Minh sát tuệ,
chứng A-la-hán cùng những thần thông.

Hết thời gian an cư, hành lễ Tự Tứ xong,
các Tỳ-kheo từ giã bà Màtika về thăm
Thế Tôn. Bà đưa tiễn một đoạn đường và
thỉnh cầu họ mùa an cư năm sau trở lại.

Đến Xá-vệ, các Tỳ-kheo đảnh lễ thế Tôn và kính cẩn ngồi một bên. Phật hỏi thăm:

- Các Tỳ-kheo Trông các ông có vẽ khỏe mạnh, được bồi dưỡng đầy đủ, không lo lắng về ăn uống.

Các Tỳ-kheo thưa:

- Chúng con được khỏe mạnh, bạch Thế
Tôn, được bồi dưỡng đầy đủ và khỏi bận
tâm về ăn uống là nhờ mẹ của Màtika
biết được tâm ý của chúng con. Bà ta nấu
đúng món ăn chúng con nghĩ đến.

Một Tỳ-kheo nghe huynh đệ mình ca

ngợi những đặc tính của bà cư sĩ thí chủ,
muốn đến nơi đó. Ông nhận đề tài thiền
quán từ Thế Tôn và xin đi. Rời Kỳ-viên,
ông đến làng Màtika. Bước vào tinh xá,
ông khởi nghĩ bà cư sĩ này biết được tâm
người khác chắc sẽ hiểu rằng ta đi đường
mệt mõi không thể quét dọn được, và
chắc chắn bà sẽ cho người tạp dịch. Quả
nhiên bà cho người đến. Và cứ thế Tỳ-
kheo này nghĩa đến nước uống thì có
nước uống, nghĩ đến cháo đặc với nhiều
bơ cùng thức ăn ngon liền có ngay, muốn
có thức ăn cứng cũng có, thậm chí muốn
gặp bà cư sĩ cùng thức ăn mềm nêm nếm
với gia vị chọn lọc thì bà đích thân mang
tới ngay. Khi ăn xong, Tỳ-kheo hỏi bà:

- Cư sĩ, bà là mẹ Màtika?

- Phải con ạ.

- Bà biết được tâm ý người khác phải không?

- Tại sao con hỏi ta như thế?

- Vì bà đã mang đến cho tôi mọi thứ tôi mong muốn.

- Có nhiều Tỳ-kheo biết được tâm ý người khác con ạ.

- Tôi không hỏi người khác, tôi hỏi bà.

Bà Màtika tránh không xác nhận là mình đọc được tư tưởng người khác, thay vào đó bà bảo:

- Những ai không biết tư tưởng người khác mới làm vậy, con ạ.

Vị Tỳ-kheo cảm thấy bối rối. Ông nghĩ:

"Người chưa chứng quả đều có những ý
tưởng thầm kín có thể cao qúy hoặc ti
tiện. Nếu ta khởi nghĩ một tư tưởng tội
lỗi nào, chắc chắn bà ta như đi guốc
trong bụng ta, sẽ nắm chóp ta ngay, tóm
gọn cả bao lẫn bị như chộp bắt một tên
trộm, ôi thôi tai hại! Ba mươi sáu kế chỉ
có chuồn đi là tốt nhất."

Ông liền từ giã bà cư sĩ trở về Thế Tôn, và kể lại tự sự. Thế Tôn khuyên:

- Tỳ-kheo, chỉ nơi ấy là nơi ông cần phải ở lại.

- Con không thể, bạch Thế Tôn! Con không muốn ở lại đó nữa.

- Vậy Tỳ-kheo! Ông có canh chừng được một việc duy nhất hay không?

- Nghĩa là gì, bạch Thế Tôn?

- Chỉ canh chừng tâm của ông. Tâm ý rất
khó kiểm soát. Đứng nghĩ thêm việc gì
khác, hãy chế ngự tâm mình vì tâm
thường chao động.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(35) Khó nắm giữ, khinh động, T cuồng, Lành thay, điều phục tâm, Tâm điều, an lạc đến.

Rồi Thế Tôn dạy Tỳ-kheo hãy tiếp tục
trở lại chỗ cũ, và không nên lo nghĩ gì
khác ngoài việc canh chừng tâm ý của
mình. Bà cư sĩ biết trước Tỳ-kheo sắp trở
lại, nên chuẩn bị sẵn thức ăn ngon dâng
cúng, và chỉ trong vài ngày ông chứng
quả A-la-hán. Nếm được pháp lạc của
đạo quả và một lòng biết ơn bà cư sĩ, ông

muốn biết xem trong quá khứ bà có từng
giúp đỡ mình hay không. Ông nhớ lại
được chín mươi chín kiếp trước và thấy
bà đã từng là vợ ông, nhưng lại dành tình
cảm cho người đàn ông khác, và bà đã
khiến ông mất mạng. Thật độc ác làm
sao!

Bà cư sĩ ngồi tại nhà quan sát thấy Tỳ-
kheo đã đạt đến cứu cánh đạo quả, và
cũng biết là ông đã nhớ lại chín mươi
chín kiếp trước và đã biết tâm độc ác của
bà trong quá khứ. Bà bèn nhớ lại tới kiếp
thứ một trăm bà cũng là vợ ông, và trong
hoàn cảnh phải giết chồng, bà đã tha
mạng ông. Bà liền bảo vị Tỳ-kheo hãy
nhớ đến tiền kiếp xa hơn và quan sát sự
việc. Nhờ thiên nhĩ thông, vị Tỳ-kheo
nghe được lời bà và làm theo. Ông nhận
ra quả bà cư sĩ đã giúp đở ông nhiều.
Ông giải đáp cho bà cư sĩ những vấn đề

liên quan đế A-la-hán quả. Sau đó, ông nhập Vô dư y Niết-bàn.

3. Một Tỳ Kheo Bất Mãn

Tâm khó thấy, tế nhị ...

Phật dạy câu này khi ngụ tại Kỳ-Viên vì một Tỳ-kheo bất mãn.

Tại Xá-vệ, con của một chưởng khố đến
vị Trưởng lão thường khất thực tại nhà
mình, xin dạy con đường giải thoát phiền
não. Trưởng lão khuyên anh ta hãy bố thí
những thứ như thức ăn chia theo phiếu,
thức ăn ngày rằm và ba mươi, phòng xá
trong mùa mưa đến an cư, y bát và
những nhu cầu khác. Ngài còn dạy thêm
nên chia tài sản ra làm ba, một phần để

làm ăn sinh sống, một phần dành cấp dưỡng cho vợ con và phần thứ ba cúng dường Tam Bảo.

Anh ta thi hành đúng lời dạy, rồi đến gặp
lại Trưởng lão, hỏi xem còn phải làm
điều gì nữa. Ngài dạy anh tuân giữ Tam
quy Ngũ giới. Và anh hỏi tiếp thì được
khuyên giữ mười giới, cứ thế anh hoàn
tất từ từ việc công đức này đến công đức
khác nên được gọi là Anupubla. Anh lại
tiếp tục hỏi Trưởng lão và được dạy là
nên xuất gia. Lập tức anh từ bỏ thế gian
đi tu, và dưới quyền dạy dỗ của một Giáo
thọ sư thông thuộc tạng Luận và một
Giám luật thông thuộc tạng Luật. Sau khi
làm tròn bổn phận anh đến vị Giáo thọ
thưa thỉnh và được dạy bảo theo tạng
Luận:

- Trong giáo lý Phật đà điều này đúng

pháp, điều kia không đúng pháp.

Nếu thưa thỉnh với vị Giám luật thì cũng được dạy bảo theo tạng Luật:

- Trong giáo lý Phật đà điều này chính đáng, điều kia không chính đáng.

Thời gian trôi qua, anh chán nản vì cảm
thấy khó nhọc với nhiệm vụ tu sĩ. Anh
muốn giải thoát mà giờ đây ngay cả chỗ
để duỗi thẳng tay cũng không có. Sống
đời cư sĩ có khi cũng được giải thoát
phiền não. Vì thế anh có ý định hoàn tục.

Từ đó anh bất mãn và khó chịu trong
lòng, thôi không tu tập ba mươi hai yếu
tố thân nữa, và cũng không nghe lời dạy
bảo nữa. Mặt anh trở nên hốc hác,da dẻ
nhăn nheo, nổi gân xanh, mệt nhọc đè
nặng, ghẻ chóc đầy người. Những người

tu tập và Sa-di hỏi thăm, anh cũng kể
thật là đang bất mãn. Họ cho vị Giáo thọ
và Giám luật của anh hay, và hai vị này
đưa anh đến Thế Tôn. Anh thuật lại tâm
tư mình cùng ý định hoàn tục, Phật bảo:

- Tỳ-kheo! Nếu ông chỉ canh chừng được một việc mà thôi, thì khỏi phải cần để ý đến những việc khác.

- Việc đó là gì, thưa Thế Tôn?

- Ông có thể canh chừng tâm ý của ông chăng?

- Dạ được, bạch Thế Tôn.

- Vây thì ông chỉ canh chừng tâm của ông.

Rồi Thế Tôn nói Pháp Cú:

(36) Tâm khó thấy, tế nhị, Theo
các dục cuồng quay, Người trí
phòng hộ tâm, Tâm hộ an lạc
đến.

4. Tăng Hộ Cháu

Chạy xa sống một mình ...

Thế Tôn dạy lời này khi ở Xá-vệ liên quan đến ngài Tăng Hộ (Sangharakkhita).

Thành Xá-vệ có một chàng trai thuộc gia
đình khá giả, sau khi nghe Thế Tôn
thuyết pháp, đã từ bỏ thế gian, được nhận
vào Tăng đoàn, làm tròn bổn phận, và
chỉ trong mấy ngày đắc quả A-la-hán. Đó
là Trưởng lão Tăng Hộ.

Người em gái út của Trưởng lão sanh bé
trai cũng đặt tên là Tăng Hộ, tức Tăng
Hộ cháu. Đến tuổi trưởng thành Tăng Hộ
cháu gia nhập Tăng đoàn theo Trưởng
lão, và khi làm tròn bổn phận, ông an cư
suốt mùa hạ trong tinh xá một làng nọ.
Nhận được hai bộ y dành cho Tỳ-kheo
mặc trong mùa mưa, một cái dài bảy
cubits, một cái dài tám cubits, ông chọn
chiếc dài định dâng cúng cho vị thân
giáo sư của mình và giữa lại chiếc ngắn,
Mãn hạ, ông rời tinh xá về thăm thầy,
vừa đi, vừa khất thực. Đến nơi ông quét
dọn, lấy nước rữa chân, sửa soạn chỗ
ngồi cho Trưởng lão rồi ngồi ngắm con
đường Trưởng lão sẽ đi qua. Ông Trưởng
lão đến, ông xá chào, đở y bát và mời
ngồi. Rồi ông lấy cây quạt lá cọ quạt cho
trưởng lão, dâng nước uống, nước rữa
chân, cuối cùng dâng y, đặt dưới chân
Trưởng lão thưa:

- Tôn giả! Xin đắp y này!

- Tăng Hộ! Ta đủ y rồi, ông cứ mặc y này đi!

- Bạch Tôn giả, tự lúc nhận y con đã định dâng cho Ngài. Xin Ngài nhận cho.

- Đừng bận tâm, Tăng Hộ, ta đã đủ y.

- Tôn giả, xin đừng từ chối. Ngài nhận y con sẽ được phước baó lớn.

Dù Tăng Hộ cháu lặp đi lặp lại lời thỉnh
cầu nhiều lần, Trưởng lão vẫn từ chối
chiếc y tặng. Ông vừa quạt cho Trưởng
lão lòng ngỗn ngang trăm mối: "Lúc còn
cư sĩ ta là cháu, xuất gia thì cùng ở
chung, nhưng Trưởng lão vẫn không
muốn với cương vị thầy nhận cho ta
cúng dường. Như vậy ta còn ở lại đây tu

nữa làm gì, ta nên hoàn tục." Nhưng ông
lại lo là không biết trở lại làm gia chủ sẽ
sống ra sao. À, ta sẽ bán chiếc y dài tám
cubits này để mua một con dê cái. Có dê
cái nhiều rồi ta bán dê con, cứ thế túi tiền
sẽ to dần, chẳng mấy chốc giàu sang đến
nơi. Rồi ta sẽ tìm một cô vợ, vợ ta sẽ
sinh cho ta một đứa con. Thế rồi những
hình ảnh kế tiếp lần lượt xuất hiện trong
đầu ông. Ông và vợ đẩy đứa bé trong xe
đi thăm người chú, vừa đi vừa trò
chuyện:

- Này, đưa con cho tôi bế một tí nào!

- Lắm chuyện, bế nó làm chi. Đến đây mà đẩy cái xe này!

Miệng nói tay bế, khốn khổ cô vộ lính quính thế nào làm rớt tọt đứa bé xuống đường ngay dưới bánh xe. Ông ta giận

dữ giáng một cây gậy vào lưng cô ta,
đồng thời chiến quạt lá cọ cũng bay
xuống đầu Trưởng lão. Trưởng lão quán
sát và hiểu hết chuyện, bảo:

- Tăng Hộ ! Ông không đánh trúng người đàn bà, nhưng một Trưởng lão già đã làm gì để đáng ăn một gậy?

Vị tăng trẻ hoảng hốt:

- Ôi! Chết ta rồi! Thầy ta đã hiểu biết hết mọi ý nghĩa của ta. Làm sao dám ở lại tu nữa?

Ông ném quạt đi và bỏ chạy. Những
người tập tu và Sa-di đuổi theo, bắt ông
dẫn đến Phật kể hết mọi chuyện, Phật
dạy:

- Tỳ-kheo! Tại sao ông lại phạm lỗi nặng

như thế? Ông không phải là đệ tử của
một vị Phật có thần lực vô hạn hay sao?
Đã từ bỏ thế gian sống trong Giáo đoàn
của Phật, mà ông lại quên không tự điều
phục mình hướng đến Sơ quả, Nhị quả,
Tam quả hay A-la-hán. Tại sao ông lại
phạm lỗi trầm trọng như thế?

- Bạch Thế Tôn, con bất mãn.

- Tại sao ông bất mãn?

Tăng Hộ cháu thuật lại toàn bộ câu
chuyện, từ ngày nhận y nơi an cư đến lúc
đập quạt lên đầu Trưởng lão, và ông thưa
tiếp:

- Bạch Thế Tôn, đó là lý do tại sao con muốn bỏ đi không tu nữa.

Phật dạy:

- Này, Tỳ-kheo! Đừng bối rối. Tâm
thường chạy theo những chuyện dẫn đi
rất xa. Ta phải cố gắng thoát khỏi sự trói
buộc của tham sân, si.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(37) Chạy xa, sống một mình,
Không thân, ẩn hang sâu, Ai
điều phục được tâm, Thoát
khỏi ma trói buộc.

5. Trưởng Lão Tâm Được Điều Phục

Ai không tâm an trú ...

Lúc ngụ tại Xá-vệ, Phật đã dạy Trưởng lão Cittahattha, người-bị- tâm-sai-sử câu

kệ trên.

Một chàng trai thuộc gia đình khả kính
sống ở Xá-vệ vào rừng kiếm con bò bị
lạc. Giữa trưa anh tìm thấy và đưa nó về
bầy. Nhưng đói khát quá, anh vào tinh xá
gặp các Tỳ-kheo cúi chào và đứng cung
kính một bên. Thấy anh quá kiệt sức, các
Tỳ-kheo chỉ thức ăn thừa trong bình, bảo
anh lấy ăn (khi Phật còn hiện đời luôn
luôn có cháo được cùng dường dồi dào
cùng với nhiều thứ nước sốt và cà ri).
Chàng trai ăn uống no nê xong rửa tay,
chào các Tỳ-kheo và hỏi:

- Chư Tôn giả! Chắc hôm nay nhà nào mới thỉnh các Ngài?

- Không cư sĩ ạ! Các Tỳ-kheo thường xuyên nhận được thức ăn như thế.

Chàng trai thấy rằng dù làm lụng tích
cực vất vả liên tục ngày và đêm cũng
không bao giờ được chaó ngon như vậy.
Trong khi các Tỳ-kheo, theo lời họ, vẫn
được ăn liên miên. Thế tại sao ta cứ sống
đời cư sĩ ? Ta sẽ xuất gia. Anh đến các
Tỳ-kheo xin và được nhận vào Tăng
đoàn. Sau khi làm tròn bổn phận chính
và phụ chỉ trong vài ngày được chia phần
trong số phẩm vật cúng dừơng, anh tròn
trịa và phương phi hẵn ra, nhưng rồi anh
hết thích đời sống khất thực nên hoàn
tục. Trở về nhà làm việc chỉ vài ngày
thân hình anh lại tiều tụy. Anh lại xuất
gia, rồi bất mãn, rồi lại về nhà. Thời gian
ở chung, anh hay giúp đở các Tỳ-kheo
nên về nhà rồi xin tu trở lại, họ nghĩ tình
chấp nhận. Cứ như thế anh ra vào đến
sáu lần liên tiếp. Các Tỳ-kheo đặt tên anh
là Cittahattha, tức người bị tâm sai sử.

Ra vào lui tới như thế, vợ anh mang thai.
Lần thứ bảy anh từ rừng trở về mang
theo nông cụ. Cất nông cụ xong anh
bước vào phòng, lòng phân vân ray rứt
muốn khoác y trở lại. Bấy giờ vợ anh
đang ngủ, quần áo trong tuột ra, nước
miếng nhễ nhại, miệng mở toang hoác,
ngáy vang trời, trông chẳng khác nào
một tử thi trương phình lên. Anh thấy rõ
trong thế gian này tất cả đều vô thường
và khổ não. Liền đó anh nhận ra suốt thời
gian đi tu chỉ vì nghĩ đến cô ta mà anh
thối tâm nản chí. Tay nắm viền chiếc y
vàng vừa anh quấn vào bụng vừa chạy ra
khỏi nhà.

Mẹ vợ anh chợt thấy anh phóng vụt qua,
kêu lên thất thanh, nhưng anh chẳng
thèm nghe, một mực chạy thẳng. Bà chỉ
còn biết lầm bầm:

- Cái gã phản bội này, vừa mới từ rừng về, lại bỏ nhà, mình quấn y mà chạy vào tinh xá. Thế là sao?

Bước vào nhà thấy con gái nằm ngủ, bà hiểu ngay lý do. Bà lay con gái dậy mắng:

- Dậy đi, đồ phù thủy! Chồng mày thấy
mày nằm ngủ, nó gớm ghiếc quá nên bỏ
đi rồi. Mày không còn chồng nữa kể tù
đây!

Cô gái dịu mắt, giọng lè nhè:

- Đi đi, mẹ! Anh ta đi hay ở có gì quan trọng đâu! Vài bữa nữa anh ta lại về.

Trên đường, Cittahattha ôn đi ôn lại câu "Các pháp trong thế gian đều vô thường, trói buộc trong đau khổ", và anh chứng

quả Dự lưu. Đến gặp các Tỳ-kheo anh cúi chào và xin vào Tăng đoàn. Lần này anh bị từ chối quyết liệt:

- Không! Chúng tôi không thể nhận anh. Tại sao anh đi tu nữa? Đầu anh cứng như cục đá mài.

Anh khẩn khoản:

- Chư Tôn giả! Hãy nhận con vào Tăng đoàn một lần nữa thôi!

Và chỉ sau vài ngày ông chứng quả A-la-
hán cùng các thần thông. Các Tỳ-kheo
không hiểu tại sao lần này ông ở lâu,
được các ông giải thích là trước đây ông
còn quyến luyến thế gian nên rời bỏ
Tăng đoàn, nay đã cắt hết mọi trói buộc
nên không bỏ đi nữa. Các Tỳ-kheo không
tin, thưa lại với Thế Tôn câu chuyện.

Phật bảo:

- Đúng vậy, các Tỳ-kheo! Đệ tử của Ta
khi tâm không kiên định, khi không biết
pháp lành thì đi tu cứ hay về nhà. Nhưng
bây giờ ông ta đã buông bỏ cả thiện và
ác.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(38) Ai tâm không an trú,
Không biết chân diệu pháp,
Tịnh tín bị rúng động, Trí tuệ
không viên thành.

(39) Tâm không đầy tràn dục
Tâm không (bận) công phá,
Đoạn tuyệt mọi thiện ác, Kẻ
tỉnh không sợ hãi.

Một hôm các Tỳ-kheo lại bàn tán về Tỳ-

kheo đi tu bảy lần và hoàn tục bẩy lần,
cũng vì tham dục xấu xa tại hại ghê gớm.
Phật vào Pháp đường ngồi xuống Phật
tòa, nghe thế liền dạy:

- Quả vậy các Tỳ-kheo! Tham dục xấu xa
rất là tai hại. Giả sử mấy thứ tham dục ấy
có hình dạng cụ thể để ta đem bỏ đâu, thì
một thế giới cũng còn quá nhỏ, cõi trời
Đại Phạm cũng còn quá thấp, không
chứa nổi chúng. Ta không thể đắt chúng
vào đâu cả. Ngay một người trí tuệ và
dòng dõi cao qúy như Ta cũng bị chúng
áp đảo nữa. Thử hỏi ai có thể tả được ảnh
hưởng của nó? Trong một tiền kiếp, chỉ
vì một xị đậu giống và cái cuốc cùn mà
Ta đã đi tu và ra đời sáu lần liên tiếp.

Các Tỳ-kheo hỏi:

- Chuyện đó xảy ra hồi nào, Bạch Thế

Tôn?

- Các ông muốn nghe sao? Đó là:

Chuyện quá khứ

Kuddàla Và Cái Cuốc

Ngày xưa, thời Phạm-ma-đạt cai trị Ba-
la-nại, có một người thiện trí
tên Kuddàla, có nghĩa là "vị Thánh
Cuốc"

Ông là một tu sĩ ngoại đạo đã sống tám
tháng trong Hy-mã-lạp-sơn. Một đêm
vào mùa mưa, thấy mặt đất ẩm ướt ông
nhớ đến ở nhà còn một chai đậu giống.
Sợ giống hư ông trở lại thế gian lấy cuốc
dọn một miếng đất nhỏ, tỉa đậu và rào
chung quanh. Đậu già, ông hái xuống, để
một số trong chai làm trái giống, phần

còn lại thì ăn. Nhưng chẳng bao lâu ông
lại chán cuộc sống thế gian, vào núi tu
suốt tám tháng. Cứ như thế, chỉ vì chai
đậu giống và cái cuốc cùn, ông đi tu đến
bảy lần.

Lần thứ bảy, ông chợt nghiệm ra rằng chỉ
vì cây cuốc cùn này mà phải đi tu rồi lại
hoàn tục mãi nên quyết định ném bỏ nó,
luôn cả chai đậu giống. Ông đến bờ sông
Hằng buộc cái chai đậu giống trong một
miếng vải buộc vào cán cuốc, tay nắm
chạt đầu cuốc, nhắm mắt lại, quay cuốc
ba vòng trên đầu rồi ném xuống sông.
Ông cố tình làn như thế để đừng thấy chỗ
cuốc rơi, sợ sau này động tâm lại xuống
sông vớt lên. Và ông la lớn ba lần lớn:

- Ta đã chiến thắng! Ta đã chiến thắng!

Lúc bấy giờ vua Ba-la-nại vừa trở về sau

cuộc dẹp loạn ở biên giới, cắm trại bên bờ sông Hằng và xuống sông tắm. Chợt nghe tiếng Kuddàla vang lên liền hỏi:

- Chỉ có ta vừa mới hạ được kẻ thù mới gọi là chiến thắng, còn ngươi cũng xưng chiến thắng, nghĩa là sao?

Kuddàla đáp:

- Ngài đã chiến thắng bọn giặc cướp ở
bên ngoài. Chiến thắng của Ngài có thể
sẽ bị thua trở lại. Còn tôi đã chiến thắng
một kẻ thù ở bên trong, kẻ cướp tên
là Tham Dục. Hắn sẽ không bao
giờ thắng tôi được nữa. Chiến
thắng được hắn mới thực sự là
chiến thắng.

Rồi ông đọc bài kệ sau:

Chiến thắng không thực sự. Khi bị thua trở lại. Chiến thắng là thật sự. Khi chẳng còn bị bại.

Cùng lúc ấy, do nhìn sông Hằng và quán
tưởng về yếu tố nước, ông đạt thần
thông. Ông bay lên trời, ngồi kiết già
trong hư không.

Nhà vua sau khi nghe bài thuyết của Bồ-
tát Kuddaala liền đảnh lễ Ngài, xin được
nhận làm tu sĩ. Vua cùng toàn quân đông
dài khoảng một dặm đường đều đi tu.
Vua nước láng giềng nghe tin muốn đánh
chiếm vương quốc Ba-la-nại, nhưng khi
thấy thành quách thịnh vượng đó trống
không, mới hiểu rằng một vị vua từ bỏ
một kinh thành tráng lệ như thế để đi tu
chắc chắn là không phải muốn bị trói
buộc. Vua bèn đảnh lễ Bồ-tát xin được đi
tu với đoàn tùy tùng của mình. cứ như

thế bảy vị vua lần lượt đi tu. Cùng với
hội chúng đông đảo đó, Bố-tát Kuddaala
sống đời Phạm hạnh và sanh lên cõi trời
Đại phạm.

Thế Tôn kết luận:

- Các Tỳ-kheo! Lúc đó Ta là Kuddàla. Hãy học từ chuyện này để biết tham dục nguy hiểm trầm trọng đến mức nào.

6. Tỳ Kheo Và Thần Cây

Biết thân như đồ gốm ...

Thế Tôn đã dạy như thế khi ngụ tại Xá- vệ, liên quan đến các Tỳ-kheo khai mở Minh-sát-tuệ.

Tại Xá-vệ có năm trăm Tỳ-kheo nhận từ
Phật để mục thiền quán hướng đến quả vị
A-la-hán. Với ý định hết lòng hành thiền,
họ đi xa một trăm dặm đến một làng rộng
lớn. Dân làng dâng chỗ ngồi, cúng cháo
ngon và các loại thức ăn khác, và khi biết
các Tỳ-kheo cần chỗ ở thích hợp, liền
mời thỉnh ở lại suốt ba tháng, nghĩ rằng
dưới sự chỉ dạy của các Ngài họ sẽ có
nơi vững vàng để thọ Tam quy Ngũ giới.
Các Tỳ-kheo ưng thuận và được chỉ đến
khu rừng lớn kế cận.

Kể từ đó những vị thần đức hạnh trong
rừng lo lắng không dám để vợ con trèo
lên cây trú ngụ. Họ tuột hết xuống đất,
chưa biết tính sao, cứ đoán già đoán non
là nếu các Tỳ-kheo ngồi dưới cội cây
đêm nay thì sáng mai họ sẽ rời khỏi
rừng. Nhưng ngày kế, sau khi khất thực
trong làng các Tỳ-kheo lại trở về khu

rừng cũ. Thần cây lại hy vọng nếu bây
giờ các Tỳ-kheo chưa đi thì ngày mai có
người thỉnh cúng chắc sẽ đi. Nhưng ngày
qua ngày chẳng có gì thay đổi, thần cây
và vợ con rất khổ sở vì phải ở dưới đất
hết nữa tháng. Vì nghi các tỳ-kheo có thể
sẽ ở lại đến ba tháng, họ tính kế đuổi các
Tỳ-kheo đi. Họ biến hóa cho các Tỳ-
kheo thấy những chiếc đầu không thân,
những thân mình không đầu và cho nghe
tiếng yêu quái. Đồng thời các Tỳ-kheo
phiền não vì hắt hơi, ho và những bệnh
tật khác nữa, nên quyết định rời khu rừng
trở về chỗ của Phật. Sau khi đảnh lễ
Phật, cung kính ngồi xuống một bên và
được Phật hỏi, các Tỳ-kheo thưa:

- Bạch Thế Tôn, nhiều việc đáng sợ đã
xuất hiện trước mặt chúng con, Chỗ đó
thật khó ở, chúng con phải quyết định ra
di.

Phật dạy:

- Các Tỳ-kheo, các ông nên trở về ở lại chính ngay chỗ đó mới tốt.

- Chúng con không dám, bạch Thế Tôn.

- Các Tỳ-kheo, lần đầu đến đó các ông không đem theo vũ khí. Bây giờ các ông phải đem theo vũ khí.

- Vũ khí gì, bạch Thế Tôn?

- Ta sẽ cho.

Và Ngài đọc toàn bộ kinh Từ Bi, bắt đầu
là người muốn tìm lợi ích tinh thần cho
mình, tức là muốn đạt đến cõi tịch tĩnh
an lạc, cần phải lương thiện, chánh trực,
hiền lành, hoà nhã và không tự cao tự
đại. Ngài dạy tiếp:

- Các Tỳ-kheo, hãy tụng đọc kinh này trong rừng, bên ngoài ngôi tinh xá ẩn tu, thì các ông sẽ vào được tinh xá.

Các Tỳ-kheo vâng theo, đảnh lễ Thế tôn
rồi ra đi. Đến bên ngoài nơi ẩn tu, họ
đồng loạt tụng bài kinh và vào chỗ cư
ngụ. Kết quả, những vị thần khắp khu
rừng đều có cảm tình thân thiện với các
Tỳ-kheo. Họ đến gặp các Ngài, xin cho
đỡ y bát, dâng nước rửa tay chân, bố trí
canh gác bảo vệ khắp nơi và cùng ngồi
chung với các Tỳ-kheo. Không còn nghe
tiếng ma quái, tâm các Tỳ-kheo trở nên
yên tĩnh. Tọa thiền dù đêm dù ngày, các
Tỳ-kheo đều cố gắng đạt Minh sát tuệ.
Họ chuyên tâm thiền quán về tính hoại
diệt ngay trong thân mình: "Thân này
mỏng manh, không bền, như chiếc bình
gốm." Cuối cùng các Tỳ-kheo khai mở
Minh sát tuệ.

Đức Thế Tôn ngồi ở hương thất biết như thế liền dạy:

- Đúng vậy, các Tỳ-kheo! Thần này mỏng manh không bền, giống như chiếc bình gốm.

Rồi vẫn ngồi ở hương thất cách các Tỳ-
kheo một trăm dặm, Ngài phóng quang
ảnh, hiện đến trước mặt các Tỳ-kheo,
thân phát hào quang sáu màu rực rỡ và
dạy Pháp Cú:

(40) Biết thân như đồ gốm, Trú
tâm như thành trì, Chống ma
với gươm trí, Giữ chiến thắng
không tham.

7.Vì Bạo Ác Nổi Mụn Nhọt

Không bao lâu thân này ...

Đức Phật dạy câu trên lúc ở Xá-vệ liên quan đến Trưởng lão Pùtigatta Tissa.

Một chàng trai sống ở Xá-vệ, nghe Phật
thuyết pháp liền hướng tâm về đạo, xin
được xuất gia vào Tăng đoàn, khi thành
Tỳ-kheo được gọi là Trưởng lão Tissa.
Thời gian sau, mụn nhọt bỗng nổi lên
khắp người ông. Trước tiên là những mụt
mủ không lớn hơn hột cải, rồi tăng dần
bằng hột đậu tây, đậu Hà Lan, hạt táo,và
bằng trái "vilva". Cuối cùng mụn nhọt vỡ
ra và toàn thân trưởng lão lở loét, vì thế
Ngài có tên là Pùtigatta tissa. Về sau
xương Ngài bắt đầu hư thối, không ai
muốn săn sóc Ngài. Y trong và ngoài của
Ngài bị dính máu khô nhìn như bánh
lưới. Bạn cùng liêu không thể săn sóc
nên đuổi Ngài ra khỏi liêu, để nằm dưới

đất chẳng ai giúp đỡ.

Đức Phật không bao giờ quên quan sát
thế gian mỗi ngày hai lần, bình minh và
chiều đến. Ngài nhìn từ chân trời đến
hương thất không thiếu sót, và thấy
Trưởng lão Tissa. Biết rằng ông sắp
chứng A-la-hán và không còn ai nương
tựa ngoài Phật, Thế tôn từ hương thất đi
một vòng tinh xá đến nhà bếp. Ngài rửa
nồi nước đặt lên lò than và đợi. Khi nước
đã nóng Ngài đến nắm lấy chân
giường tissa.

Lúc đó các Tỳ-kheo thưa với Phật:

- Xin Thế Tôn đi trước, chúng con sẽ khiêng ông ta đến nhà bếp.

Thế Tôn bảo mang đến một cái chậu và đổ nước nóng vào. Ngài bảo các Tỳ-kheo

cởi ngoại y của Tissa, giặt bằng nước
nóng cho thật sạch rồi phơi khô dưới ánh
nắng. Sau đó, Ngài dùng nước nóng lau
mình, kỳ cọ và tắm nắng. Tắm xong thì
ngoại y của ông cũng vừa khô. Thế Tôn
sai mặc ngoại y cho ông và bảo lấy nội y
giặt nước nóng và vừa khô. Khi người
ông đã khô ráo thì nội y cũng vừa khô.
Được mặc y vàng làm nội y và một cái
khác làm ngoại y Tissa nằm xuống
giường, thân khỏa khắn và tâm an tĩnh.
Thế Tôn đứng nơi đầu giường bảo ông:

- Tỳ-kheo, thần thức sắp rời ông, chẳng bao lâu thân ông sẽ thành vô dụng như khúc gỗ nằm lăn trên đất.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(41) Không bao lâu thân này, Sẽ nằm dài trên đất, Bị vất bỏ,

vô thức, Như khúc cây vô dụng.

Cuối Bài kệ Trưởng lạo Pùtigatta
Tissa chứng A-la-hán và nhập Niết-bàn.
Thế Tôn cho tiến hành lễ Trà-Tỳ, lấy xá-
lợi và xây bảo tháp thờ phụng.

Các Tỳ-kheo thắc mắc hỏi Thế Tôn:

- Bạch Thế tôn! Trưởng lão Tissa tái sanh về đâu?

- Ông ta nhập Niết-bàn.

- Bạch thế tôn! một Tỳ-kheo sắp chứng
A-la-hán tại sao thân còn bệnh như thế,
xương ung thối? Hành nghiệp kiếp trước
của ông như thế nào mà ông chứng được
A-la-hán?

- Các Tỳ-kheo, mọi việc xảy ra đều do hành nghiệp kiếp trước.

- Ông ta đã làm gì, thưa Thế Tôn?

- Các Ông hãy lắng nghe:

Chuyện quá khứ:

Người Bẫy Chim Bạo Ác.

Trong thời Phật Ca-diếp, trưởng
lão Tissa là người bẫy chim. Ông bắt
được rất nhiều chim, đa số mang vào
hoàng cung hoặc mang đi bán. Nếu giết
chim đi và cất lại quá lâu không đem bán
thì thịt chim sẽ hư thối, và để giữ chim
khỏi bay mất ông thường bẻ xương chân
và xương cánh của chúng, dồn đống
chúng lại một chỗ để đem ra bán ngày
hôm sau. Nếu bẫy được quá nhiều, ông

cũng đánh chén vài con.

Một hôm thức ăn nấu chín thơm phức
vừa dọn lên, có một vị A-la-hán dừng
chân trước cửa nhà ông khất thực. Ông
bỗng thấy lòng thanh thản, thầm nghĩ
mình đã giết hại và thịt nhiều sinh mạnh
nên muốn cúng dường Ngài. Và ông đỡ
bình bát, bỏ đầy những món ăn thơm,
năm vóc gieo xuống đất, đảnh lễ về thưa:

- Tôn giả! Xin cho con được vào quả vị cao nhất mà Ngài đã chứng.

Trưởng lão hồi hướng công đức cho ông sẽ được như vậy.

Các Tỳ-kheo, do công đức đã làm này,
phước báo đã đến với ông như thế. Vì
ông đã bẻ chân chim nên tứ chi ông bệnh
hoạn và xương ông ung thối. Vì ông

cúng dường thức ăn ngon cho A-la-hán nên ông chứng quả A-la-hán.

8. Nanda Chăn Bò

Kẻ thù hại kẻ thù...

Đức Phật lúc ngụ tại Kosala đã dạy cho Nanda người chăn bò giáo lý này.

Trưởng giả Cấp-cô-độc ở Xá-vệ có người
chăn bò tên Nanda. Ông giàu có, tài sản
dư dả, nhiều thú vui. Người ta nói, giống
như nhà ẩn sĩ bện tóc Kennigan xuất gia
làm đạo sĩ. Nanda chăn bò và quản lý tài
sản cho vua để giữ vững tài sản riêng của
mình. Nhiều lần Nanda đem năm sản
phẩm lấy từ bò đến nhà ông Cấp-cô-độc,
gặp đức Đạo sư, nghe pháp và thỉnh Đạo

sư đến nhà riêng. Phật không nhận lời
ngay mà chờ đến khi trí huệ của Nanda
chìn muồi. Khi đó Phật cùng chúng Tỳ-
kheo đi khất thực. Đến gần nhà Nanda,
Ngài và chư Tăng ngồi xuống dưới một
cội cây.

Nanda đến đảnh lễ Thế tôn, chào
hỏi thân tình và thỉnh Thế Tôn
cho phép ông cúng dường cả
Tăng chúng trong bảy ngày vời
năm thực phẩm chọn lọc từ bò.
Ngày cuối tuần cúng dường, Thế
Tôn hồi hướng công đức cho ông
và giảng thêm những bài pháp
về bố thí cúng dường. Cuối thời
pháp, Nanda người chăn bò
chứng quả Dự Lựu. Sau đó ông
cầm binh bát cho Thế Tôn, đưa
tiễn một dặm đường, đến khi

Phật bảo dừng ông mới trở lui về nhà.

Trên đường đi, Nanda bị một thợ săn bắn tên chết. Các Tỳ-kheo trên đường trở về, thấy vậy bèn đến gặp thế tôn thưa hỏi:

- Bạch Thế Tôn! Vì Ngài đến
đó, Nanda đã cúng dường nhiều thực
phẩm, tiễn Ngài một đoạn đường và bị
giết khi trở về. Nếu Ngài không đến đó
thì ông ta không chết.

Phật đáp:

- Các Tỳ-kheo! Dù ta có đến hay không,
dù Nanda có đi bốn phương Tám hướng,
ông ta cũng không tránh khỏi cái chết.
Bởi vì một khi giặc cướp hay kẻ thù
không làm hại chúng sanh trong cõi đời
này được, thì chính cái tâm hư hỏng, tà

vạy của họ có thể hại họ được vậy.

Và Phật nói kệ sau:

(42) Kẻ thù hại kẻ thù, Oan gia hại oan gia, không bằng tâm hướng tà, Gây ác cho tự thân

Vì các Tỳ-kheo không hỏi Nanda đã làm gì trong kiếp trước nên Phật không nói đến.

9. Vừa Là Cha Vừa Là Mẹ

Điều mẹ cha, bà con...

Thế Tôn dạy câu trên khi ngài ngụ tại Kỳ viên trong Thành Xá-vệ, cho vị chưởng khố, tức trưởng lão Soreyya. Chuyện bắt

đầu tại thành Soreyya và kết thúc ở Xá- vệ.

Khi bậc Chánh Đẳng Giác ngụ tại Xá-vệ,
thì ở thành Soreyya con của vị chưởng
khố tên Soreyya, ngồi trên xe kiệu với
một người bạn thân và đám tùy tùng
đông đảo, ra ngoài thành đi tắm. Họ gặp
trưởng lão Đại ca-chiên-diên đang đắp
đại y trước khi vào thành khất thực. Thân
thể vàng óng của trưởng lão đập vào
mắt Soreyya khiến anh không khỏi buột
miệng: "Ồ! phải chi Trưởng lão này là vợ
ta! Hoặc giả vợ ta có nước da được như
thế!" Ý muốn vừa dấy khởi thì anh biến
thành đàn bà. Bối rối và hổ thẹn, anh
bước xuống xe và vụt bỏ chạy. Những
người đi theo không biết việc gì xảy ra
nhao nhao lên:

- Thế nghĩa là gì? Thế nghĩa là gì?

Soreyya mang thân phụ nữ bỏ đi
về phía Takkasilà. Người bạn
chung xe kiếm anh khắp nơi
không thấy. Tắm xong mọi người
về nhà. Họ lắp bắp trả lời với
cha mẹ anh là anh đã về trước.
Đến phiên cha mẹ anh đi tìm
khắp nơi vẫn không thấy, hai
ông bà khóc lóc than van; cuối
cùng cho là anh đã chết, họ làm
đám tang.

Soreyya, bấy giờ là phụ nữ gặp
đoàn thương buôn cùng hướng
về Takkasilà, bèn theo sát xe
ông trưởng đoàn. Trong đoàn
chú ý đến cô, và thắc mắc
không biết cô là con cái nhà ai.
Cô bảo họ cứ đi xe còn cô đi bộ
theo. Đi hết một đoạn đường

dài, cô lo lót họ với chiếc nhẫn
làm quà để xin một chỗ ngồi
trên xe. Họ nghĩ, đến con trai
chưởng khố thành Xá-vệ chưa có
vợ, và muốn làm mai cho cô,
mong được quà cáp hậu hỷ.
Thấy cô hợp tuổi mình và quá
đẹp, anh ta bằng lòng cưới cô.

(Ai cũng phải trải qua thân phận khi làm
đàn ông, khi làm đàn bà. Như ngài A-
nan, người đầy đủ đức tính toán hảo
trong trăm ngàn kiếp, và là một Đại đệ
tử, đã từng là thợ rèn ở một kiếp trong
vòng luân hồi, phạm tội với vợ người
khác bị đọa địa ngục, và sau đó vì quả
báo của hành động xấu chưa hết, Ngài
phải trải qua mười bốn kiếp làm vợ
người khác cộng thêm bảy kiếp nữa mới
dứt nghiệp. Mặt khác, không muốn làm

đàn bà nữa, và lập nghiệp được tái sanh
làm đàn ông, sẽ được như ý. Ngoài ra,
những đàn bà vợ cư xử tốt với chồng sẽ
tái sanh làm đàn ông. Nhưng Soreyya đã
dại dột mơ tưởng tới Trưởng lão, nên
ngay trong kiếp này đã biến thành đàn
bà).

Cô Soreyya có thai và sau mười tháng
sanh một bé trai. Khi đứa bé chập chững
biết đi thì cô sanh đứa thứ hai. Như
thế Soreyya trước là cha hai đứa con sanh
ở thành Soreyya, nay là mẹ hai đứa nữa
sanh ở thành Takkasilà, tất cả là bốn đứa.
Một hôm con vị chưởng khố, bạn đồng
hành khi xưa của Soreyya, rời
thành Soreyya với năm trăm xe đi đến
thành Takkasilà. Lúc đó cô Soreyya đứng
nơi cửa sổ trên lầu cao nhất trong lâu đài
nhìn xuống đường nhận ra anh bạn, liền
sai tỳ nữ mời vào căn phòng lớn, tiếp đãi

kính trọng như thường lệ.

Khách nói với chủ nhà:

- Thưa bà, tôi chưa hề biết bà nhưng bà đón tiếp tôi quá tốt. Bà biết tôi sao?

Chủ nhà từ tốn:

- Phải ông ạ. Tôi biết ông rất rõ. ông không còn ở trong thành Soreyya à?

- Vâng, thưa bà.

Và bà chủ nhà hỏi thăm sức khỏe cha mẹ vợ con mình lúc trước. Khách trả lời tất cả đều khỏe và chất vấn tiếp:

- Bà biết họ à?

- Vâng ông ạ, tôi biết họ rất rành. Và này ông, họ có một anh con trai, hiện nay

không biết ở đâu?

Khách buồn bã kể lại chuyện đau lòng năm xưa, chủ thú thật:

- Này ông, chính tôi là anh ta đấy!

- Thôi đi bà! Bà nói gì lạ thế? Anh ta là bạn thân của tôi, anh ta như một thiên thần trẻ trung, là một người đàn ông.

- Ấy thế đó! Nhưng tôi lại chính là anh ta đấy, hoàn toàn đúng như thế.

- Thế là thế nào?

- Ngày đó, ông có nhớ là đã trong thấy Trưởng Lão Đại ca-Chiên-diên không?

- Vâng, tôi nhớ là có gặp Ngài.

- Bỗng dưng lúc đó tôi chợt nghĩ phải chi

Trưởng lão là vợ mình hoặc vợ mình có
được nước da như Trưởng lão. Tức khắc
tôi biến thành đàn bà. Tôi liền bỏ chạy
một mạch đến xứ này.

- Ồ thật là tai hại! Tại sao anh không nói với tôi? Mà anh đã sám hối không?

- Ngài đang ở gần đây, ngay trong thành này.

- Ngài đến đây ư? Tôi muốn cúng dường vật thực cho Trưởng lão.

- Tốt lắm, hãy chuẩn bị đầy đủ. Tôi sẽ thuyết phục Trưởng lão tha lỗi cho anh.

Rồi người bạn ngày xưa của Soreyya đến
chỗ Trưởng lão, đảnh lễ Ngài, cung kính
ngồi một bên xin Trưởng lão nhận lời
cúng dường ngày mai. Ngài nhận lời.

Sáng hôm sau Ngài đến đứng trước cửa
nhà. Con của chưởng khố dâng Ngài chỗ
ngồi và những thức ăn chọn lọc. Rồi ông
dẫn người đàn bà đến phủ phục dưới
chân Ngài kể lại tự sự và xin được tha
thứ.

Trưởng lão hoan hỷ:

- Tốt lắm, hãy đứng lên. Ta tha thứ cho bà.

Trưởng lão vừa dứt câu, Soreyya lập tức biến trở lại thành đàn ông. Người chồng cũ của Soreyya trấn an anh:

- Bạn thân! Vì anh đã là mẹ trong khi tôi
là cha của hai đứa bé này. Chúng thật sự
là con của cả hai chúng ta. Vậy chúng ta
vẫn tiếp tục sống lại đây. Đừng khó chịu.

Soreyya:

- Này bạn, tôi trải qua hai lần chuyển hóa
trong một đời người. Trước tiên tôi là
đàn ông, biến thành phụ nữ giờ trở lại
làm đàn ông. Ban đầu tôi là cha của hai
đứa bé, mới đây là mẹ của hai đứa nữa.
Bạn đừng nghĩ rằng sau khi đã trải qua
hai lần chuyển hóa trong một kiếp sống,
tôi bằng lòng sống đời tại gia nữa. Tôi sẽ
đi tu theo Trưởng lão của tôi. Bổn phận
của bạn là nuôi dưỡng hai đứa bé này.
Chớ xao lãng.

Nói xong Soreyya hôn hai đứa con, ôm
vào lòng và trao lại cho người cha, bước
ra khỏi nhà, và trở thành tu sĩ theo
Trưởng Lão. Trưởng lão thuận cho anh
vào Tăng đoàn, nhận cho anh làm tròn
bổn phận, dẫn anh cùng về thành Xá-vệ.
Và anh trở thành Trưởng lão Soreyya.

Dân cư trong xứ nghe chuyện rất xúc
động và xôn xao, đến hỏi Trưởng
lão Soreyya có thật như thế không, và
tình cảm dành cho hai đứa con nào mạnh
hơn. Trưởng lão trả lời thương hai đứa
gọi bằng mẹ hơn. Xong trưởng lão rút lui
khỏi đám đông. Khi ngồi thì ngồi một
mình, khi đứng thì đứng một mình. Sống
độc cư như thế, Ngài quán chiếu về sự
hoại diệt, và chúng A-la-hán cùng những
thần thông. Kề từ đó có ai hỏi Ngài
thương hai đứa bé nào hơn thì Ngài trả
lời rằng không đặt tình cảm lên đứa nào
cả. Các Tỳ-kheo nghe vậy cho là Ngài
nói dối, và thưa chuyện đến Phật. Phật
trả lời:

- Các Tỳ-kheo! Đệ tử ta không nó dối.
Tâm đệ tử Ta hoàn toàn chất trực từ khi
ông ta thấy đạo. Không có cha mẹ nào có
thể mang đến lợi lạc cho mình mà chỉ có

tâm hướng về chánh đạo làm được điều tốt đẹp.

Nói xong Phật nói Pháp Cú:

(43) Điều mẹ cha, bà con,
Không có thể làm được, Tâm
hướng chánh làm được, Làm
được tốt đẹp hơn.

IV. Phẩm Hoa 1. Đất Của Tâm

Ai chinh phục đất này...

Thế Tôn nói như trên khi ngài ở Xá-vệ để dạy năm trăm Tỳ-kheo đang phí thì giờ bàn luận về đất.

Một buổi chiều, các Tỳ-kheo trở về Kỳ-
viên sau cuộc hành trình khắp xứ với đức
Thế Tôn và tụ tập tại giảng đường. Họ
bắt đầu bàn về dạng đất khác nhau từ
làng này đến làng nọ, tức là bằng phẳng
và không bằng phẳng, nhiều bùn, nhiều
sỏi, đất sét đen, đất sét đỏ.

Đức Phật đến, hỏi chuyện và dạy rằng:

- Các Tỳ-kheo! đó là đất ở bên ngoài. Các ông có bổn phận làm sạch mảnh đất tâm bên trong.

Rồi ngài nói Pháp Cú:

(44) Ai chinh phục đất này, Dạ-
ma, thiên giới này, Ai khéo
giảng Pháp cú, Như người
khéo hái hoa?

(45) Hữu học chinh phục đất,
Dạ-ma, Thiên giới này, Hữu
học giảng Pháp Cú, Như người
khéo hái hoa.

2. Một Tỳ Kheo Chứng A-La-Hán

Biết thân như bọt nước...

Đức Phật dạy câu trên cho một Tỳ-Kheo đang quán chiếu về ảo ảnh khi Ngài ngụ tại Xá-vệ.

Một Tỳ-kheo nhận đề tài thiền quán từ
Phật, vào rừng để hành thiền. Dù đã dốc
hết sức lực phấn đấu vẫn chưa chứng quả
A-la-hán, ông bèn đến Thế Tôn xin để tài
thiền quán khác thích hợp hơn.

Trên đường đi ông thấy ảo ảnh, và biết
rằng vào mùa nắng ở xa ta thường thấy
những hình ảnh trông như thật, nhưng
đến gần thì biến mất, cuộc đời này cũng
vậy, không thật vì có sanh có diệt. Và
chú tâm vào ảo ảnh ông Thiền quán. Trên
đường về mệt mỏi, ông tắm trong
dòng Aciravatì, rồi ngồi dưới bóng cây
trên bờ sông gần một thác nước. Ông
nhìn những bọt nước to, nổi lên rồi vỡ
toang do sức nước đập mạnh vào đá. Ông
nhận ra rằng cuộc đời cũng vậy, sinh rồi
diệt, và ông lấy đó làm đề tài thiền quán.

Đức Thế Tôn ngồi trong hương thất, thấy biết vị Tỳ-kheo như vậy liền bảo:

- Này Tỳ-kheo, đúng vậy. Cuộc đời này cũng giống như bọt nước hoặc ảo ảnh, có sinh và có diệt.

Và ngài nói Pháp cú:

(46) Biết thân như bọt nước,
Ngộ thân là như huyễn, Bẻ tên
hoa của ma, Thoát tầm mắt
thần chết.

3. Vua Vidùdabha Trả Thù Họ Thích Ca

Người nhặt các loại hoa ...

Thế Tôn dạy câu này ở Xá-vệ do câu chuyện vua Lưu Ly (Vidùdabha) cùng binh lính bị lũ lụt cuốn chết.

Tại Xá-vệ có hoàng tử Ba-tư-nặc con vua Kosala, tại Tỳ-xá-ly có hoàng tử Mahàli thuộc dòng Lệ-xá, tại Câu-thi-

na có hoàng tử Bandhuala con vua
nước Mallas. Cả ba đều đến một vị thầy
lỗi lạc ở thành Hoa Thị để học tập. Tình
cờ gặp nhau trong một quán trọ ngoại
thành, họ hỏi thăm nhau lý do đến đây,
tên tuổi, dòng họ, và sau đó họ kết bạn
với nhau. Họ cùng học chung một thấy,
chẳng bao lâu sở đắc nhiều học thuật, họ
rời thầy cùng lên đường về nhà.

Ông hoàng Ba-tư-nặc đã làm vua cha
mãn nguyện với tài nghệ của mình nên
được truyền ngôi. Ông hoàng Mahàli thì
tận tụy giáo hóa các ông hoàng Lệ-xá
đến nỗi mù mắt. Các ông hoàng đồng
lòng cấp dưỡng cho ông, và ông tiếp tục
dạy năm trăm ông hoàng Lệ-xá nhiều
môn học thuật khác nhau. Riêng ông
hoàng Bandhuala thì bị các ông hoàng
dòng Mallas thách thức bảo chặt những
bó tre gồm sáu mươi cây tre, mỗi bó có

chèn thêm một thanh sắc vào giữa và
được treo lơ lửng trên không. Bandhula
nhảy cao tám mươi cubits (khuỷu tay)
dùng kiếm chém. Khi chặt đến bó cuối,
nghe tiếng sắt lách cách ông không biết
tại sao, và khi hiểu tự sự ông quăng kiếm
bặt khóc, trách bà con và bạn bè chẳng ai
báo cho ông biết, vì nếu biết, ông sẽ có
cách chặt mà không làm cho miếng sắt
kêu. Xong ông thưa với cha mẹ ông xin
giết hết các ông hoàng Mallas, và sẽ thay
họ cai trị dân. Cha mẹ ông ngăn cản với
lý do là vương quốc phải được cha
truyền con nối và dùng mọi cách thuyết
phục ông bỏ ý định này. Ông bèn bỏ đi
đến Xá-vệ sống với bạn mình.

Vua Ba-tư-nặc nghe tin đón ông vào
thành với vinh dự đặc biệt, và tấn phong
chức thống lãnh quân đội. Bandhula cho
mời cha mẹ đến và ngụ luôn tại Xá-vệ.

Một hôm, vua Ba-tư-nặc đứng trên sân
thượng nhìn xuống đường, thấy hàng
ngàn Tỳ-kheo đi thọ thực về hướng nhà
ông Cấp Cô Độc, tiểu Cấp Cô Độc, Tỳ-
xá-khư và Suppavàsà. Vua ngạc nhiên
hỏi và khi biết rằng mỗi ngày có hai ngàn
Tỳ-kheo đến nhà ông Cấp Cô Độc, năm
trăm đến nhà ông Tiểu Cấp Cô Độc và
cũng khoảng số đó đến nhà của Tỳ-xá-
khư và Suppavàsà để nhận cúng đường
thức ăn, thuốc men và nhiều thứ khác,
vua cũng muốn cúng đường nên đến
tinh-xá thỉnh Phật và một ngàn Tỳ-kheo
đến hoàng cung thọ thực. Vua dâng cúng
bảy ngày và đến ngày cuối đảnh lễ và
thỉnh Phật với năm trăm Tỳ-kheo tiếp tục
thường xuyên đến thọ thực. Vì chư Phật
không bao giờ đến thọ thực thường
xuyên một chỗ, nên Thế Tôn cử trưởng
lão A-nan dẫn Tăng Chúng.

Trong bảy ngày, nhà vua đích thân sớt
bát cho chúng Tăng, không cho phép ai
làm thế. Đến ngày thứ tám vua xao lãng
bổn phận. Các Tỳ-kheo đến cung vua thọ
trai nghĩ rằng vua không hạ lệnh cho ai
làm thế nên không có ai lo chỗ ngồi và
phục vụ chúng Tăng. Nhiều vị bỏ đi.
Ngày kế tiếp cũng vậy và thêm một số
nữa ra đi. Đến hôm sau nữa, các Tỳ-kheo
đi hết trừ Trưởng lão A-nan.

Những người thực sự hằng sống với
chánh kiến thì làm chủ được mọi tình
huống để giữ vững niềm tin cho thí chủ.
Thế Tôn có hai đệ tử tăng nòng cốt là
Trưởng lão Xá-lợi-Phất và Mục-kiền-
liên, hai ni nồng cốt là Khemà và Liên
Hoa Sắc, hai nam cư sĩ nồng cốt trưởng
giả Citta và Hatthaka Alavaka, hai nữ cư
sĩ nồng cốt Velukantakì, mẹ của ngài
Nan-đà và Khujjutarà. Tóm lại, tất cả

những môn đệ, bắt đầu với tám vị này,
những vị nào đã lập nguyện, đã viên mãn
Thập độ Ba-la-mật và như thế là những
bậc đại công đức. Trưởng lão A-nan cũng
vậy, đã lập nguyện, đã viên mãn Thập độ
suốt một trăm ngàn kiếp, và đã là một
bậc đại công đức. Do đó Ngài không sờn
lòng trước bất cứ cảnh nào, và đã ở lại để
giữ tín tâm cho nhà vua. Như vậy, chỉ
một mình ngài A-nan được dâng chỗ
ngồi và cúng đường.

Mãn giờ thọ trai, vua đến và thấy thức ăn
còn nguyên chưa đụng đến, bèn hỏi lý
do. Được biết các Tỳ-kheo đã về hết,
ngoại trừ ngài A-nan, ông giận dữ thấy
sự thiệt hại và đến ngay Phật thưa:

- Bạch Thế tôn, con đã chuẩn bị cho năm trăm Tỳ-kheo mà hiện giờ chỉ có một mình ngài A-nan. Thức ăn còn nguyên

không ai đụng đến, mà không thấy bóng dáng các Tỳ-kheo tại hoàng cung. Xin Thế tôn cho con biết lý do.

Đức Phật không quy lỗi cho các Tỳ- kheo, chỉ trả lời:

- Đại vương, đệ tử của Ta không tin cậy nơi Đại vương. Đó là lý do họ không đến.

Rồi Phật dạy các Tỳ-kheo trong những
điều kiện nào các Tỳ-kheo không bắt
buộc phải đến nhà thí chủ, và điều kiện
nào thích đáng để các Tỳ-kheo nên đến,
trong bài kinh như sau:

- Này các Tỳ-kheo, một gia đình thí chủ
nếu có chín điểm không đủ tư cách thì
Tỳ-kheo không nên đến viếng. Như vậy
Tỳ-kheo không đến viếng gia đình ấy vì

họ không có bổn phận phải đến. Nếu họ có đến thăm thì cũng không có bổn phận phải ngồi lại. Chín điểm ấy là gì? Đó là:

1) Người trong gia đình không
đứng lên đón các Tỳ-kheo một
cách vui vẻ. 2) Họ không chào
mời các Tỳ-kheo một cách vui
vẻ. 3) Họ không mời ngồi một
cách vui vẻ. 4) Họ giấu giếm
những gì họ có. 5) Có nhiều, cho
ít. 6) Có thức ăn thượng hạng,
cho thức ăn tồi tàn. 7) Thay vì
cúng dường một cách tôn kính,
họ cúng dường một cách vô lễ.
8) Họ không ngồi nghe pháp. 9)
Họ không nói chuyện với giọng
hoan hỷ.

Ngược lại, một gia đình có chín điểm đủ

tư cách thì có quyền nhận sự thăm viếng
của các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo chưa đến
gia đình ấy thì nên đến, đã đến rồi thì nên
ngồi. Chín điểm ấy là gì?

1) Họ đứng lên để gặp các Tỳ-
kheo một cách vui vẻ. 2) Họ
chào hỏi một cách vui vẻ. 3) Họ
mời ngồi một cách vui vẻ. 4) Họ
không giấu diếm những gì họ
có. 5) Có nhiều, cho nhiều. 6)
Có thức ăn thượng hạng, cho thức
ăn thượng hạng. 7) Họ không
cúng dường một cách vô lễ. Họ
cúng dường một cách tôn kính.
8) Họ ngồi nghe pháp. 9) Họ nói
chuyện với giọng hoan hỷ.

Phật nói tiếp:

- Đại vương, vì lý do này đệ tử của Ta
thiếu lòng tin nơi ông, vì lý do này họ đã
không đến. Ngay cả những bậc minh triết
thuở xưa ở nhằm một nơi không an vui,
tin tưởng, dù được phục vụ đầy đủ vẫn bị
khổ sở đến lâm trọng bệnh, phải bỏ đến
một nơi lòng họ thấy an vui, tin cậy.

Vua hỏi chuyện xảy ra lúc nào, Thề Tôn kể lại:

Chuyện quá khứ:

3A. Kesava, Kappa, Nàrada Và Vua Thành Ba La Nại.

Thuở xưa khi Phạm-ma-đạt cai trị xứ Ba-
la-nại có một nhà vua tên Kesava từ bỏ
ngai vàng, đi tu cùng với năm trăm tùy
tùng sống đời ẩn sĩ. Kappa, người giữ
kho báu cho vua cũng đi tu và trở thành

đệ tử của vua. Kesava và đoàn tùy tùng ở
tám tháng trong xứ Hy-mã-lạp-sơn. Mùa
mưa, họ đến thành Ba-la-nại tìm muối,
giấm, và vào thành khất thực. Vua Ba-la-
nại hân hoan đón họ, được Kesava hứa ở
lại suốt bốn tháng mưa. Vua cất nhà
trong vườn và sáng chiều lui tới phục vụ.

Những ẩn sĩ đệ tử của Kesava, ở đó được
vài ngày thì rất bực mình vì tiếng voi và
thú khác nên đến gặp Kesava cằn nhằn
và đòi đi về Hy-mã-lạp-
sơn. Kesava không thuận vì đã hứa ở lại
bốn tháng mưa, nhưng họ vẫn khăng
khăng xin đi, viện cớ họ không được
thầy họ cho biết trước. Cuối cùng họ xin
đến một nơi cách đây không xa, để có thể
biết được tin tức vế thầy họ. Rồi họ đảnh
lễ Kesava, lên đường, để lại một
mình Kesava ở lại trong cung vua.
Không bao lâu Kappa cũng bất mãn. Dù

vị thầy cố gắng thuyết phục nhiều lần, Kappa cũng bỏ đi và gặp lại những người trước.

Vị thầy nhớ nghĩ liên miên đến các đệ tử
của mình. Sau một thời gian, ông nhuốm
bệnh vì nội tâm bất an. Vua mời thầy
thuốc nhưng không thuyên giảm. Cuối
cùng ẩn sĩ Kesava bảo vua nếu muốn cho
ông được khỏe thì đưa ông đến các đệ tử.
Vua chấp thuận, đặt ẩn sĩ lên giường, sai
bốn quan đại thần dẫn đầu
bởi Nàrada khiêng ông đến nhóm đệ tử,
không quên dặn họ cho vua biết tin ẩn sĩ
sống ra sao.

Kappa nghe tin đến gặp ông, và
các đệ tử cũng tụ tập lại, dâng
thầy nước nóng, nhiều loại trái
cây. Ông khỏi bệnh chỉ trong vài

ngày, thân thể trở lại màu vàng chói.

Nàrada hỏi ông:

Ngài bỏ vị vua giàu mạnh. Sẵn
lòng đáp đủ nhu cầu. Đến
Kappa, chốn Rừng sâu. Thiếu
thốn, Ngài sao an ổn?

- Cây cối đây xanh tươi, êm ả,
Làm lòng ta khoan khoái vô
cùng. Lời Kappa dịu ngọt,
khiêm cung. Ta mãn nguyện,
Nàrada ạ.

- Gạo nàng hương nấu chung thịt
ngọt. Ngài từng quen vị tột đậm
đà. Nay kê cùng gạo lạt rừng
già. Mùi thanh đạm Ngài Kham

có nổi?

- Vật thực cho dù ngon dù dở. Ít
oi hay là được phong nhiêu. Tin
tưởng nhau, vui sống thương
yêu Lòng tin tưởng, vị ngon nào
sánh nổi?

Thế Tôn kết thúc bài học và hợp nhất.

- Vua lúc đó là Mục-kiền-liên, Nàrada là
Xá-lợi-phất, đệ tử Kappa là A-nan và Ẩn
sĩ là Ta. Như thế, Đại Vương, thuở xưa
người trí cũng phải chịu đựng sự đau đớn
và cần đến nơi xứng đáng với lòng tin.
Đệ tử của Ta không tin cậy ông, không
còn nghi ngờ gì nữa.

(Hết chuyện quá khứ)

Nhà vua vì muốn mua chuộc lại lòng tin

của Tăng đoàn nên nghĩ cách là cưới một
cô gái thân tộc của Thế Tôn. Như thế các
Sa-di và những người tập tu sẽ đến cung
vua, vì bây giờ là thân tộc với Thế Tôn.

Vua gởi sứ giả đến. Họ Thích bối rối
không biết tính sao vì vua là kẻ thù của
họ, nếu từ chối sẽ bị vua phá hoại, hơn
nữa vua lại không cùng đẳng cấp.

Vua Thích Mahànàma đề nghị gả con gái
của mình tên Vàsabhakhattiyà, là một
con của một tỳ thiếp. Sứ giả về thuật lại.
Vua hân hoan vì biết Thích Mahànàma là
anh em chú bác với Thế Tôn. Vua cử sứ
giả đi đón cô gái, không quên dặn dò.

- Những ông hoàng thuộc giai cấp chiến sĩ này rất dối trá, ngươi chỉ đưa cô ta về khi chắc chắn cô ta cùng ngồi ăn với cha.

Mọi việc xong xuôi, và sau
đó Vàsabhakhattihà được tấn phong
hoàng hậu với năm trăm cung nữ theo
hầu. Chẳng bao lâu bà sanh một hoàng
nam. Vua vui sướng sai người hầu đem
tin đến cho Thái Thái hậu, tức là bà nội
vua để xin đặt tên. Thái thái hậu thốt lên:

- Trước khi sanh hoàng nam, hoàng hậu
đã được lòng mọi người. Bây giờ chắc
vua càng phải "sủng ái" hoàng hậu hơn
hết.

Nhưng người hầu này lãng tai, do anh ta
nghe lầm chữ "Vallbhà" là sũng ái thành
"Vidùdabha" (tức lưu ly) nên về tâu với
vua.

- Thái thái hậu bảo đặt tên cho hoàng tử là Lưu Ly.

Vua tuân theo, vì nghĩ rằng đó là một tên
rất xưa trong hoàng tộc. Dù còn nhỏ,
hoàng tử được ban chức cho thống lãnh
quân đội vì vua tin rằng như thế sẽ làm
vui lòng Thế tôn.

Hoàng tử lúc bảy tuổi thấy các hoàng tử
khác được bà ngoại tặng voi, ngựa và
nhiều quà khác, thèm thuồng hỏi mẹ sao
mình không có. Hoàng hậu đành trả lời
là ông bà ngoại thuộc dòng họ Thích ở
xa lắm. Lên mười sáu tuổi chàng lại nói
với mẹ muốn đi thăm bên ngoại, bà lại
thối thác bảo xa lắm đi làm gì, chàng đòi
mãi, cuối cùng bà mẹ xiêu lòng cho đi
với đoàn tùy tùng đông đảo và một lá thư
dặn dò. Dù vậy, họ Thích vẫn đối xử với
chàng lạnh nhạt, họ cho các ông hoàng
nhỏ về quê hết nên không ai đến chào
kính chàng. Họ giới thiệu với chàng cộc
lốc:

- Đây là ông ngoại bạn, đây là chú bạn.

Ở lại vài ngày, hoàng tử Lưu ly cùng
đoàn tùy tùng lên đường trở về. Một tỳ
nữ lau chùi chỗ ngồi của chàng tại nhà
nghỉ hoàng gia với nước và sữa, đã nói
giọng khinh bỉ:

- Đây là chỗ ngồi của con trai nàng hầu Vàsabhakhattyyà.

Một người lính bỏ quên thanh kiếm trở
lại lấy, nghe hết lời cô tỳ nữ. Điều tra và
biết rằng Vàsabhakhattyyà là con gái của
một tỳ nữ của Thích Mahànàma, anh ta
loan tin trong quân đội làm náo động mọi
người. Hoàng tử Lưu Ly biết chuyện thề
rằng: "Bây giờ họ Thích lau chỗ ngồi của
ta bằng sữa với nước, khi ta làm vua
trong vương quốc của ta, ta sẽ lau chỗ
ngồi của ta bằng máu phun ra từ cổ họng

họ."

Đoàn quân về đến Xá-vệ thì tin tức cũng
đến tai vua. Tức giận giòng họ Thích,
ông truất phế hoàng hậu và hoàng tử,
giáng xuống làm người hầu.

Vài ngày sau, Thế Tôn đến hoàng cung, vua bạch lại tự sự. Thế Tôn khuyên vua:

- Đại vương! họ Thích làm thế không
đúng. Muốn gả con cho vua họ phải lựa
người cùng đẳng cấp. Nhưng này Đại
vương! Ta cần nói thêm cho ông
rõ Vàsabhakhattyyà là con gái của vị vua
đã nhận lễ phong vương thuộc giai cấp
chiến sĩ, và Vidùdabha cũng là con của
vua. Có quan trọng gì gia đình người
mẹ? Chỉ có gia đình người cha mới thật
là thước đo địa vị xã hội. Minh quân thời
xưa vẫn phong hoàng hậu cho một cô gái

lượm củi nghèo nàn, và hoàng tử con của cô là vua xứ Ba-la-nại, một thành rộng mười hai dặm, tên vua là Katthavàhana.

Rồi Thế Tôn kể chuyện bổn
sanh Katthavàhana. Vua nghe pháp sanh
tâm hoan hỷ và phục hồi vương tước cho
hoàng hậu và hoàng tử.

Tại Câu-thi-na, cô Mallikà con gái của
ông Mallikà, và bà vợ của Bandhula vị
thống lãnh quân đội, đã từ lâu hiếm
muộn không sinh nở. Bandhula đuổi cô
về nhà. Trước khi về cô vào kỳ-viên
đảnh lễ Thế Tôn và đứng hầu. Thế Tôn
hỏi thăm, cô kể lại và được Ngài khuyên
hãy trở lại nhà chồng. Bandhula được
nàng thuật lời dạy của đấng thập lực, biết
rằng Phật có lý do nào đó nên chấp
thuận.

Chẳng bao lâu Mallikà mang thai, và
chợt thèm được tắm và uống nước trong
hồ sen ở Vệ-xá-ly của các ông hoàng Lệ-
xá thường dành cho buổi lễ đăng
quang. Bandhula chiều ý lấy cây cung
mà một ngàn người mới giương nổi, đặt
vợ lên xe và đánh xe từ Xá-vệ đến Vệ-
xá-ly, vào thành bằng cổng dành cho ông
hoàng Lệ-xá Mahàli. Nghe tiếng xe
của Bandhula, Mahàli đang ở trong ngôi
nhà sát bên cổng, hiểu ngay là các ông
hoàng Lệ-xá sắp bị phiền nhiễu.

Hồ sen được canh gác kỹ lưỡng từ trong
lẫn ngoài. Bên trên hồ có giăng một lưới
sắt, mắt nhỏ đến nỗi chim bay không lọt.
Tướng lãnh Bandhula ngang nhiên
xuống xe, tấn công lính canh, đuổi họ
chạy rồi xé lưới sắt, xuống hồ sen cùng
tắm với vợ. Xong ông ra khỏi thành, theo
con đường cũ trở về.

Lính canh báo động cho các ông hoàng
Lệ-xá. Họ phẫn nộ mang năm trăm xe
đuổi theo, quyết bắt cho kỳ
được Bandhula và Mallikà.
Nhưng Mahàli ngăn lại vì sợ họ bị giết
hết. Mặc, họ vẫn ra đi. Mahàli lại cảnh
cáo họ, hãy quay lại khi thấy xe
của Bandhula lún xuống đất trên trục xe,
nếu họ vẫn chạy tiếp sẽ nghe tiếng sét nổ
trước mặt, nếu họ không quay lại sẽ thấy
một lỗ hổng trên ách xe của họ, khi đó họ
chớ nên đi xa hơn. Mặc, họ vẫn đuổi theo
không quay lại.

Mallikà trông thấy xe đuổi phía
sau, báo với
chồng, Bandhula dặn khi tất cả
xe xếp thành hàng chữ nhất thì
cho biết. Lúc đó ông trao dây
cương cho vợ rồi nâng cung lên,

bánh xe của ông liền lún xuống
đất đến trục xe. Các ông hoàng
vẫn đuổi theo. Ông búng dây
cung, tiếng nổ vang lên như sét
đánh. Họ vẫn không quay lại.
Ông bắn một mũi tên thành một
lỗ hổng trước mỗi xe, xuyên qua
thắt lưng của năm trăm ông
hoàng và chui xuống đất. Các
ông hoàng Lệ-xá không biết là
mình đã bị bắn, lại cố la to:

- Dừng lại! Dừng lại!

Và họ vẫn tiếp tục đuổi theo. Bandhula dừng xe nói:

- Các anh toàn là người chết. Ta không đánh nhau với người chết!

- Chúng ta là người chết sao?

- Hãy nới lỏng thắt lưng của vị chỉ huy trưởng các anh!

Họ nới lỏng thắt lưng ông hoàng kia. Ngay lúc ấy, ông ta ngả xuống chết.

Bandhula nói:

- Tất cả các anh cùng chung cảnh ngộ.
Hãy về nhà giải quyết mọi việc cần thiết,
dặn dò vợ con lần cuối, sau đó hãy cởi
giáp.

Họ làm theo lời, và cuối cùng những ông hoàng ấy ngã ra chết hết.

Bandhula dẫn Mallikà về xá-vệ.

Mallikà sinh đẻ tất cả mười sáu

lần, lần nào cũng sinh đôi. Con
của bà đều dũng kiện, sức mạnh
phi thường thành đạt nhiều học
thuật. Mỗi người có một ngàn
tùy tùng. Mỗi khi theo cha đến
hoàng cung, sân chánh điện
chật ních người của họ.

Có lần trong một vụ án lừa
đảo, Bandhula xử lại vụ kiện sáng suốt
và công bằng, người chủ thật sự được
quyền hợp pháp. Dân chúng hoan hô và
tán thán ông. Chuyện đến tai vua, các
quan tòa bị cách chức, mọi quyền hành
được vua giao lại cho Bandhula. Thấy
quyền lợi bị thiệt hại, các quan tòa gây
chia rẽ trong hoàng tộc bèn loan
tin Bandhula muốn chiếm ngai vàng.
Vua tin lời họ, muốn trừ khử Bandhula
nên mua chuộc một số người, bảo họ nổi

loạn ở biên giới và phái Bandhula đi dẹp
loạn, đồng thời ngầm sai một nhóm lính
hùng mạnh đi theo ông để chặt đầu ông
và ba mươi hai người con mang về. Kết
quả xảy ra đúng như vua mong muốn.

Ngày hôm ấy, Mallikà mời hai đại đệ tử
của Phật cùng năm trăm Tỳ-kheo đến
nhà trai tăng. Bà nhận thư báo hung tin,
xem xong thản nhiên cất thư vào túi áo,
và tiếp tục thết đãi tăng chúng như không
có việc gì xảy ra. Lúc bấy giờ các tỳ nữ
đang dâng thức ăn, sẩy tay làm bể hũ mật
trước mặt các Trưởng Lão. Ngài xá-lợi-
phất khuyên bà đừng quan tâm đến đồ
vật vì bản chất của chúng là bể
nát. Mallikà rút bức thư trong túi ra thưa:

- Con vừa nhận được tin chồng và các con đều bị chặt đầu, lòng con chẳng hề xao xuyến, huống hồ một cái hũ bể, thưa

tôn Giả?

Vị thống soát của niềm tin đọc bài kệ bắt đầu như sau: "Tuổi thọ chúng sanh đây, bao lâu thật khó biết...".

Thuyết pháp xong ngài đứng dậy trở về tinh xá, Mallikà gọi ba mươi hai nàng dâu đến khuyên nhủ:

- Chồng các con không có tội lỗi gì, chỉ
lãnh quả báo nghiệp ác đời trước. Đừng
đau buồn, đừng than khóc! Hãy yêu
thương, đừng oán giận nhà vua!

Gián điệp của vua nghe được, tâu lại, vua
cảm động vô cùng, đến gặp Mallikà xin
bà và các con dâu tha thứ, và vua sẽ ban
cho bà một ân huệ. Bà nhận lời.. Cúng
giỗ cho chồng và các con xong, bà đi tắm
rồi đến cung vua xin được ân huệ là trở

về quê với các con dâu. Các con dâu về
nhà họ, còn bà về nhà mình ở Câu-thi-na.
Vua ban chức thống lãnh quân đội
cho Dìghakàràyana, một người cháu
của Bandhula. Nhưng ông này đi đâu
cũng mắng nhiếc vua là đã giết chú của
mình.

Kể từ ngày giết oan Bandhula, vua ăn
năn đau khổ, lòng bất an và chẳng còn
niềm vui nào trong việc an dân trị nước.
Thời gian đó đấng Đạo sư đang ngụ gần
ngôi làng nhỏ Ulumpa của họ Thích. Vua
cắm trại cách đó không xa. Ông đến tinh
xá đảnh lễ Thế Tôn với số ít người hầu
thân tín. Vua bước vào hương thất một
mình, sau khi giao năm thứ biểu trưng
vương vị cho Dìghakàràyana
(Kinh Dhammacetiya đã kể như vậy).

Ông này nhận năm món ấy xong liền tôn

hoàng tử Lưu Ly lên ngôi, trở về Xá-vệ, chỉ để lại một con ngựa và một tỳ nữ.

Vua thăm hỏi Thế Tôn xong trở ra không
thấy quân lính, hỏi tỳ nữ biết tự sự, bèn
định cùng với cháu bắt Lưu ly. Ông đi
Vương-xá, đến cổng thành trời đã tối.
Kiệt sức vì phơi mình ngoài nắng gió,
vua Ba-tư-nặc nằm nghỉ trong một quán
trọ và tắt thở ngay đêm ấy.

Trời hừng sáng, người ta nghe tiếng đàn bà than khóc:

- Vua của xứ Kosala hỡi! Ngài chỉ còn một mình, mất hết người che chở rồi!

Tân vương thành Vương Xá được họ đến báo tin bèn cử hành tang lễ trọng thể.

Nhớ lại thù xưa, vua Lưu Ly dẫn một

đoàn quân ra khỏi thành cốt giết cả dòng
họ Thích. Thế Tôn quan sát thế gian vào
buổi sáng, thấy thân tộc sắp bị tiêu diệt,
có ý muốn bảo vệ. Ngài đi khất thực, trở
về nằm nghiêng bên phải như sư tử trong
hương thất. Chiều, Ngài bay lên trời và
ngồi xuống một gốc cây trơ trọi, ít bóng
mát, trong vùng lân cận Ca-tỳ-la-vệ.
Cách đó không xa, có một cây đa thật to,
bóng mát che rợp, nằm ở bên biên giới
của vương quốc Lưu Ly. Vua Lưu Ly
ngạc nhiên tại sao Thế Tôn không ngồi
dưới bóng mát cây đa khi trời quá nóng
bức, bèn hỏi Thế Tôn và được Ngài trả
lời:

- Đừng lo lắng! Đại vương! Bóng mát của thân bằng quyến thuộc là Ta mát mẻ.

Vua biết ý Thế Tôn muốn che chở dòng họ nên đảnh lễ Ngài, quay về Xá-vệ. Thế

Tôn cũng đứng lên bay về Kỳ Viên.

Lòng thù hận học Thích vẫn chưa nguôi
ngoai, vua lại ra đi lần thứ hai. Thấy Thế
Tôn còn ở chỗ cũ, vua đành quay về. Lần
thứ ba cũng vậy. Đến lần thứ tư, Phật
quán sát thấy rõ hành động quá khứ của
dòng họ Thích là đã ném thuốc độc
xuống sông; biết không thể ngăn chặn
được quả báo nên Ngài không đi đến gốc
cây trơ trọi nữa. Thế là vua Lưu Ly với
binh lực hùng hậu mặc tình tiến tới.

Thân tộc của Thế Tôn giữ giới nên
không giết hại kẻ thù mình, họ thà chết
hơn đoạt mạng sống kẻ khác. Họ mặc
giáp lên đường chiến đấu, hy vọng dùng
tài ba của mình khiến kẻ địch bỏ chạy.
Những xạ thủ tài giỏi họ Thích khéo léo
điều khiển mũi tên bắn xuyên qua khiên
và kẽ hở lỗ tai, mà không trúng ai cả.

Vua Lưu Ly thấy tên bay không tin rằng
họ Thích giữ lời hứa không sát hại kẻ
thù, nhưng khi đếm lại số người của
mình còn nguyên, ông mới hết nghi ngờ.
Tuy vậy ông vẫn ra lệnh bộ hạ giết hết họ
Thích, trừ những người theo
Thích Mahànamà.

Họ Thích đứng trên đất của mình, không
còn biết cách xoay sở nào khác nên một
nhóm ngậm lá cỏ trong răng, nhóm khác
cầm lau sậy chực sẵn. Khi được hỏi có
phải họ Thích Sàkiyas không, thì họ trả
lời hoặc không phải Sàka(rau) mà là cỏ,
hoặc không phải Sàka (rau) mà là sậy.
Nhờ vậy, hai nhóm này thoát chết. Sau,
những người cầm lau sậy có tên là
Thích-lau. Vì chữ sàka (rau) có âm
tương tự chữ Sàkiyas (Thích) nên họ nói
trớ để khỏi phạm giới vọng ngữ. Vua
Lưu Ly chỉ tha những người đi theo

Thích Mahànamà, ngoài ra trừ tiệt hết họ
Thích không chừa đứa trẻ nằm nôi. Vua
Lưu Ly đã gây ra một dòng sông máu,
lau chỗ ngồi của mình bằng máu phun từ
cổ họ Thích.

Vua trở về, bắt theo Thích Mahànama.
Đến giờ ăn sáng, vua muốn cùng ăn với
ông ngoại Mahànama. Giai cấp chiến sĩ
thà chịu chết hơn cùng ăn với con của nô
lệ, vì vậy ông từ chối, nhưng lại sợ vua
giết mình, tấn thoái lưỡng nan đành chọn
tự kết liễu đời mình. Ông viện cớ tay
chân lấm bẩn xin đi tắm. Rồi ông xỏa tóc
xuống, thắt gút ở đuôi, thóc ngón chân to
lớn của ông vào tóc, lao mình xuống
nước. Do công đức của ông, long cung bị
nóng lên. Long vương ngạc nhiên bèn
đến chỗ ông, đặt ông ngồi trên vây và
đưa ông đến long cung.Ông ở lại đó
mười hai năm. Vua Lưu Ly đợi mãi

không thấy ông, cho lệnh rọi đèn xuống
hồ tìm, khám xét trong mớ quần áo của
bộ hạ ông nhưng không thấy ông đâu cả.
Cho rằng ông đã đi, vua Lưu Ly lên
đường. Vua đến sông Aciravatì trong
đêm và cắm trại ở lại. Đoàn tùy tùng của
vua một số nằm trên bờ trên cát trong
lòng sông cạn, một số nằm trên bờ đất
cứng. Người nằm trên bờ cát là những
người không phạm tội ác đời trước, bị
kiến cắn nên lội khỏi bờ cát lên nằm trên
bờ đất; còn những người nằm trên bờ đất
là những người phạm tội các đời trước,
nên khiến lội xuống bờ cát trong lòng
sông. Ngay lúc ấy một cơn bão thổi đến,
mưa trúc xuống không ngớt. Lũ lụt tràn
ngập con sông, cuốn vua Lưu Ly và đoàn
tùy tùng xuống biển làm mồi cho cá và
rùa.

Dư luận xôn xao về việc họ Thích bị tàn

sát và cho đó là bất công. Đức Phật giải
thích là không phải bất công nếu biết
nghiệp quá khứ, vì kiếp trước họ đã âm
mưu ném thuốc độc xuống sông. Các Tỳ-
kheo cũng lại bàn tán trong Pháp đường,
Phật liền dạy:

- Các Tỳ-kheo! Trong lúc các chúng sanh
này lo thỏa mãn tham vọng của họ, Diêm
vương cắt ngắn mạng sống của họ và
ném họ vào bốn biển phiền não, giống
như lũ lụt cuốn trôi ngôi làng đang say
ngũ.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(47) Người nhặt các loại hoa, Ý
đắm say, tham nhiễm, Bị thần
chết mang đi, Như lục trôi làng
ngũ.

4. Người Tôn Vinh Chồng

Người nhặt các loại hoa ....

Thế Tôn nói lên câu này lúc ở Xá-vệ, liên quan đến cô Patipùjikà, tức là người tôn vinh chồng.

Ở cõi trời ba mươi ba có một vị trời tên
là Màlabhàrì - người mang vòng hoa -
vào vườn cảnh cùng với một ngàn thiên
nữ. Một nửa số thiên nữ trèo lên cây ném
hoa xuống, một nửa ở dưới đất nhặt hoa
rơi, trang điểm cho vua trời. Một thiên
nữ đang ngồi trên cành cây thì qua đời,
thân biến mất như một ánh đèn tắt, và tái
sanh trong một gia đình có địa vị tại Xá-
vệ. Cô nhớ lại tiền kiếp nên lớn lên
thường dâng cúng hương hoa, để cầu

nguyện được tái sanh về với người chồng kiếp trước.

Mười sáu tuổi cô được gả chồng. Bất cứ
khi nào cúng dường chư Tỳ-kheo thức ăn
theo phiếu rút thăm, thức ăn ngày rằm và
ba mươi mỗi tháng hay suốt mùa mưa,
cô đều nguyện được trở về với người
chồng kiếp trước. Các Tỳ-kheo bảo cô
luôn tích cực và bận rộn chỉ vì ước muốn
đó, và gọi cô là Patipùjikà, người tôn
vinh chồng. Cô thường phục vụ tại hội
đường, lo nước uống và chỗ ngồi cho các
Tỳ-kheo. Mỗi khi có ai muốn cúng
dường thức ăn theo phiếu rút thăm, hoặc
thức ăn ngày rằm và ba mươi, họ đều
đưa đến cho cô để dâng lên Tăng chúng.
Phục vụ như thế, cô đã được năm mươi
sáu thiện pháp cùng một lúc. Về đời sống
gia đình, cô lần lượt sanh được bốn
người con.

Một hôm sau khi cúng dường và đảnh lễ
các Tỳ-kheo, nghe pháp và thọ trì giới
xong, đến chiều tối, cô thình lình mắc
bệnh, qua đời và tái sanh về với chồng
trước. Suốt thời gian đó các thiên nữ vẫn
đang nhặt hoa trang điểm cho vua
trời. Màlabhàrì thấy cô hỏi thăm cô đi
đâu, cô kể lại đầu đuôi và sống buông
lung thay vì bố thí cúng dường, và cứ
luân hồi vô số kiếp, không biết đến già
và chết. Vua trời tội nghiệp và thay cho
thế gian, cứ sống say chết ngủ,không biết
đến bao giờ mới thoát khỏi phiền não
đau khổ. (Một trăm năm cõi người bằng
một ngày đêm cõi trời. Ba mươi ngày
đêm cõi trời thành một tháng, mười hai
tháng là một năm và một kiếp trời dài
một ngàn năm trời, tức ba mươi sáu triệu
năm ở cõi người).

Hôm sau các Tỳ-kheo vào làng, đến hội

đường không có ai chăm lo, không chỗ
ngồi, không nước uống và được biết
là Patipùjikà đã qua đời. Tỳ-kheo nào
chưa chứng Sơ quả, nhớ lại lần ân cần
tiếp đãi của cô, không cầm được nước
mắt; còn những Tôn giả đã chứng A-la-
hán thì thấm thía pháp vị.

Các Tỳ-kheo sau giờ tiểu thực, thưa hỏi
Thế Tôn về cô, và được biết cô đã tái
sanh về cõi trời ba mươi ba với người
chồng trước đúng theo sở nguyện. Họ
ngậm ngùi cho kiếp người quá ngắn
ngủi, mới sáng nay dâng thức ăn cho
Tăng chúng, chiều đã bệnh và qua đời.
Đức Phật bèn dạy:

- Các Tỳ-kheo! Thế gian này mạng sống
của chúng sanh rất ngắn ngủi. Do đó
trong khi họ đang còn mong muốn danh
lợi thế gian, và tham đắm dục lạc chưa

thỏa mãn, thì tử thần đã áp đảo họ mang đi trong tiếng khóc than.

Rồi Thế Tôn nói kệ:

(48) Người nhặt các loại hoa, Ý
đắm say tham nhiễm, Các dục
chưa thỏa mãn, Đã bị chết
chinh phục.

5. Kosiya Keo Kiệt

Như ong đến với hoa ...

Khi ngụ tại Xá-vệ, Thế Tôn dạy câu này, liên quan đến chưởng khố Niggardly Kosiya.

Tại thành phố Jaggery, gần Vương Xá có

chưởng khố Niggardly Kosiya tài sản lên
đến tám trăm triệu đồng, nhưng chẳng
bao giờ bố thí, dù chỉ một giọt dầu nhỏ
xíu đủ đọng trên đầu ngọn cỏ, thậm chí
còn không dám ăn. Của cải nhiều như thế
mà con trai, con gái và cả Tỳ-kheo, Bà-
la-môn đều không được hưởng cứ còn
nguyên vẹn, giống như một hồ nước bị
ma ám.

Sáng sớm đức Phật xuất định Đại bi
Tam-muội, dùng Phật nhãn quán sát hàng
tín hữu của Ngài trong khắp vũ trụ, và
thấy cách Ngài bốn mươi lăm dặm có vị
chưởng khố và bà vợ đủ duyên lành được
hóa độ.

Ngày trước đó, chưởng khố đến hoàng
cung chầu vua. Trên đường về ông thấy
một người nhà quê gần chết đói, đang ăn
cái bánh tròn đầy cháo chua. Ông phát

đói bụng. Khi về nhà, ông nghĩ nếu nói
ra chuyện mình đói người khác cũng đói
ăn theo, thì sẽ tốn biết bao, nào mè, mật
mía, đường thô và nhiều thứ khác, chi
bằng im đi. Ông đi bách bộ, chịu đựng
cơn đói. Hàng giờ trôi qua, mặt ông tái
mét, càng lúc càng xanh xao vàng vọt,
gân nổi khắp người. Cuối cùng hết chịu
nổi, ông về phòng, nằm vật xuống ôm
chặt thanh giường. Tuy quá đau đớn vì
đói, nhưng nghĩ đến của cải bị tốn kém
hao phí, ông chẳng dám hé môi.

Vợ ông đến thăm ông, xoa lưng hỏi han:

- Phu chủ, có việc gì vậy?

- Không.

- Nhà vua làm ông buồn bực?

- Không.

- Nếu thế thì ... hay là ông cần gì, thèm gì?

Ông nhảy nhổm vì đúng ngay vết thương
lòng. Nhưng lòng tiếc của cũng bừng dậy
khiến ông một lần nữa ôm bụng im lặng
chịu trận.

Bà vợ, chắc nghĩ rằng mình đoán gần đúng nên năn nỉ tiếp:

- Phu chủ, nói cho tôi nghe đi! Ông thèm món gì?

Chưởng khố chịu hết nổi, thều thào chữ còn chữ mất:

- Ừ, tôi thèm một thứ.

- Thèm gì nào, phu chủ?

- Tôi muốn ăn một cái bánh chiên!

- Ồ! sao không nói sớm? Ông có nghèo túng gì đâu! Tôi đủ sức bao ăn hết cả thành Jaggery.

- Trời! Ai bảo bà lo cho thiên hạ vậy? Họ muốn ăn thì ráng làm ra tiền mà mua chứ?

- Thế thì, tôi chỉ đãi bà con dọc đường này.

- Bà lại phung phí quá!

- Nếu thế thì mình mời trong nhà thôi!

- Tốn kém lắm!

- Để tôi nướng đủ cho vợ chồng con cái

mính ăn thôi.

- Sao bà tính chi nhiều dữ vậy?

- Được rồi, chỉ có tôi với ông ăn nhe!

- Bà cũng cần ăn sao?

- Được lắm, một mình ông thôi.

Để tránh cặp mắt nhiều người, ông dặn
vợ để lại hạt gạo nguyên, chỉ dùng hạt
bể, lấy lò than, khuôn nướng bánh, một
chút sữa với mật mía, mật ong và đướng
thô, rồi leo lên tầng chót tòa nhà bảy tầng
nướng bánh, và ông sẽ ngồi ăn tại chỗ.
Bà vợ chỉ biết vâng theo.

Sáng sớm, Thế Tôn bảo Trưởng lão Mục- kiều-liên đến thành Jaggery trên tầng thứ bảy nhà chưởng khố để độ ông ta, dạy

cho ông biết xả bỏ, rồi đem cả hai ông bà
về Kỳ Viên cùng với bánh, sữa, mật,
đường bằng thần thông. Phật sẽ cùng
năm trăm Tỳ-kheo ngồi trong tinh xá thọ
thực bánh chiên.

Chỉ trong khoảnh khắc, Trưởng lão đã
đứng lơ lửng giữa trời, trước cửa sổ lầu
bảy, hào quang rực rỡ. Chưởng khố trông
thấy Ngài, run như cầy sấy. Ông đã trốn
lên tận đây cũng vì sợ có người đến khất
thực. Vậy mà ông bạn này lại lù lù hiện
ra. Không biết rằng Trưởng lão muốn là
được, chưởng khố thở phì phò giận dữ,
nghe như muối và đường ném vào lửa.
Ông quát lên:

- Ông Tỳ-kheo! Ông muốn gì mà đứng lơ
lửng trên không vậy? Ông có tới tới lui
lui cho đến khi vạch thành một con
đường trên trời cũng chẳng được gì đâu!

Trưởng lão vẫn thản nhiên đi tới đi lui trước cửa sổ như trước. Chưởng khố quát tiếp:

- Ông chờ đợi gì mà đi tới đi lui hoài vậy? Ông có ngồi kiết già đi nữa cũng chẳng được gì.

Trưởng lão bắt chân ngồi kiết già.

- Dù ông có đứng trên thành cửa sổ cũng thế thôi.

- Dù ông phun ra khói cũng thế thôi.

Chưởng khố nói thế nào là Trưởng lão
làm đúng y. Cho nên, cuối cùng toàn bộ
ngôi nhà khói phủ mù mịt. Chưởng khố
cảm thấy như mắt bị kim đâm. Sợ cháy
nhà, ông ráng nén không dám nói: "Dù
ông có phun ra lửa cũng thế thôi." Ông

nghĩ thầm: "Ông thầy này bám dai như
keo. Nếu không cho cái gì, ổng không
chịu đi đâu." Ông đành bảo vợ làm một
cái bánh nhỏ để tống khứ trưởng lão. Bà
lấy cục bột nhỏ bỏ vào nồi. Bột phồng
lên thành cái bánh to đầy tràn cả chảo.
Ông vò đầu bứt tai:

- Trời! Bà lấy cục bột lớn quá!

Rồi đích thân ông dích một cục bột nhỏ
xíu trên đầu muỗng bỏ vào nồi. Bột lại
phình to hơn cái trước. Cứ thế, cái bánh
nướng sau to hơn cái trước. Cuối cùng
rứt cái bánh ra khỏi rổ, nhưng tất cả dính
lại với nhau. Bà cầu cứu ông, nhưng cố
hết sức ông cũng không tách ra được. Mồ
hôi tuôn khắp mình, ông hết thèm, liền
bảo bà đưa hết rổ bánh cho Tỳ-kheo.
Trưởng lão thuyết pháp cho hai ông bà,
nêu công hạnh của Tam bảo, bắt đầu với

câu "Sự bố thí là cách tế lễ chơn chánh
nhất". Ngài giải thích phước báo của
hạnh bố thí và các công đức khác, rõ
ràng như mặt trăng trong bầu trời.

Nghe xong ông phát tín tâm, mời Trưởng
lão đến gần, ngồi xuống giướng thọ thực.
Mục-kiền-liên bảo ông bà mang bánh
đến chỗ Thế Tôn cúng dường. Ngài sẽ
mang cả hai đi bằng thần thông. Đầu cầu
thang trong lâu đài sẽ vẫn ở chỗ cũ
nhưng chân cầu thang sẽ nằm ngay cổng
tinh xá kỳ Viên. Ngài sẽ mang hai ông bà
đến Kỳ viên nhanh hơn là đi từ tầng lầu
trên xuống tầng lầu dưới.

Chưởng khố đồng ý đề nghị ấy. Trưởng lão bèn để đầu cầu thang yên chỗ cũ và ra lệnh:

- Chân thang hãy nằm tại cổng Kỳ Viên.

Thang hiện ra y như thế. Hai vợ chồng
Chưởng khố đến Kỳ Viên bèn đến trước
Thế Tôn thưa đã đến giờ thọ trai. Thế
Tôn vào phòng ăn, ngồi trên Phật tòa
soạn sẵn cùng với Tăng đoàn vây quanh.
Chưởng khố dâng nước khai mạc buổi
cúng dường Phật và chư Tăng. Bà vợ đặt
bánh vào bình bát Như Lai. Thế Tôn lấy
vừa đủ dùng, các Tỳ-kheo dùng xong, cả
hai ông bà cũng ăn no, nhưng bánh vẫn
còn. Sau khi chia bánh cho toàn thể Tỳ-
kheo trong tinh xá và cho những người
xin ăn đồ thừa, bánh vẫn không giảm.
Phật dạy đem bánh ra đổ ngoài cổng Kỳ
Viên. Đến ngày nay chỗ đó có tên là
Hang Bánh.

Hai ông bà đến chỗ Thế Tôn, đứng kính
cẩn một bên. Thế Tôn hồi hướng công
đức, dứt lời cả hai chứng quả Dự lưu.
Rồi họ chào Phật, lên cầu thang ở cổng

Kỳ Viên và về nhà. Từ đó về sau Chưởng
khố dùng gia sản tám trăm triệu đồng
dành riêng phục vụ cho Giáo đoàn của
Phật.

Chiều hôm sau, các Tỳ-kheo đến pháp
đường bàn tán thần thông cùng oai lực
của Mục-kiền-liên đã chiêu phục chưởng
khố. Phật nghe qua dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Một Tỳ-kheo muốn
giáo hóa một gia chủ không làm hại đức
tin, không làm hao của cải, không áp chế
cũng không làm họ để giảng cho họ hiểu
công hạnh của Phật, như con ong đậu
trên hoa hút mật. Con ta, Mục-kiên-liên,
đúng là một Tỳ-kheo như thế.

Để tán thán Trưởng lão Mục-kiền-liên, Phật nói Pháp cú:

(49) Như ong đến với hoa,
Không hại sắc và hương, Che
chở hoa, lấy nhụy, Bậc thánh
đi vào làng.

Đức Phật nói tiếp về công hạnh của
Ngài, và cho biết đây không phải lần đầu
mà trong kiếp trước Ngài đã từng cải hóa
chưởng khố Niggardly khi thuyết giảng
mối tương quan giữa hành nghiệp và quả
báo. Và Phật kể lại chuyện Bổn
sanh Illìsa.

Cả hai đều chân vòng kiềng Cả
hai cũng lại khập khiềng què
luôn Nốt ruồi, mắt lác đúc
khuôn Ta không thể nói ai là
Illìsa.

6. Ẩn Sĩ Lõa Thể Pàthika.

Không nên nhìn lỗi người...

Tại Xá-vệ Phật đã dạy câu trên liên quan đến ẩn sĩ lõa thể Pàthika.

Vợ một gia chủ tại Xá-vệ lo cung cấp
mọi nhu cầu cho ẩn sĩ lõa thể Pàthika,
xem ông như con đẻ của mình. Bà được
người láng giềng ca tụng pháp nhũ của
Phật nên muốn đến tinh xá nghe Pháp.
Nhưng mấy lần đến xin ẩn sĩ đều bị ông
khuyên không nên đi. Vì vậy bà định sẽ
mời Thế Tôn đến tư gia để thuyết pháp.

Chiều hôm đó, bà cho cậu con trai đến
tinh xá để thỉnh Thế Tôn sáng mai. Cậu
bé đi ngang qua thất ẩn sĩ chào, bị ông ta
bảo đừng đi. Cậu không dám cãi lệnh mẹ
sợ bị rầy. Ông ta bèn bảo cậu đừng chỉ

cho Thế Tôn đúng đường đi đến nhà mà
chỉ giả bộ như nhà cậu ở gần đó. Rồi khi
về thì cậu phải chạy thật mau, làm như
định đi đường khác. Sau đó, hãy đến gặp
ẩn sĩ. Cậu bé vâng lời làm theo. Khi cậu
thi hành mọi việc xong xuôi và trở lại
nhà ẩn sĩ, ông khen ngợi cậu bé và hứa
hẹn sẽ cùng nhau ăn phần dành cúng
dường Phật.

Sáng tinh mơ ngày hôm sau, ẩn sĩ đến
nhà bà thí chủ, cùng với cậu bé ngồi
phòng bên trong. Các người láng giềng
trét phụ nhà với phân bò, tô điểm bằng
năm thứ hoa, có cả hoa Làja, và soạn sẵn
chỗ ngồi thượng hạng cho Thế Tôn.
(Những người chưa thân cận với chư
Phật không biết cách sửa soạn Phật tòa.
Chư Phật cũng không bao giờ cần đến
một người dẫn đường. Khi chư Phật giác
ngộ dưới cội Bồ-đề, làm rúng động mười

ngàn thế giới, mọi con đường đều trở nên
rõ ràng đối với các Ngài: đường xuống
địa ngục, đường đến cõïi súc sanh, cõïi
ngạ quỷ; lên cõi người, cõi trời; đến cõi
bất tử, Niết-bàn. Chư Phật không cần
phải được chỉ đường đến làng mạc, phố
thị hay bất cứ chỗ nào).

Do đó sáng sớm đức Phật cầm bát, đắp y
đến thẳng nhà bà thí chủ. Bà ra khỏi nhà
một đoạn thật xa để đón Phật, năm vóc
gieo xuống kính lẽ và theo Phật về nhà.
Bà xối nước lên tay phải của Phật và
cúng dường thức ăn hảo hạng cứng và
mềm. Bà đỡ lấy bát khi Thế Tôn thọ thực
xong, và thỉnh Ngài hồi hương công đức.
Bà lắng nghe pháp và tán thán Như lai:

- Hay thay! Hay thay!

Ẩn sĩ ngồi phía sau nghe thế nổi cáu,

không nhận bà là đệ tử mình nữa, và đứng dậy ra về, không quên hăm he:

- Đồ phù thủy! Mi sẽ thiệt hại vì tán thán ông ta.

Sau đó ông ta dùng đủ lời lăng mạ vị tín
nữ và Thế Tôn, Rồi bỏ đi. Bàng hoàng vì
những lời mắng chửi của ẩn sĩ lõa thể, bà
tán tâm, không thể chú ý nghe Thế Tôn
thuyết pháp. Bà thú thật với Thế Tôn và
được Ngài khuyên:

- Đừng bận tâm đến lời của kẻ ngoại đạo,
không cần chú ý đến một người như thế.
Chỉ nên nhìn lỗi mình; đã phạm hay chưa
phạm.

Và nói Pháp cú:

(50) Không nên nhìn lỗi

người, Người làm hay không làm, Nên nhìn tự chính mình, Có làm hay không làm.

7. Vua Và Vua Các Vua

Như bông hoa đẹp tươi...

Thế Tôn dạy câu này liên quan đến cư sĩ Chattapàni khi ngài ngụ tại Xá-Vệ.

Cư sĩ Chattapàni ở Xá-vệ làu thông Tam
tạng Kinh điển và đã chứng Nhị quả.
Một sáng sớm, tuân giữ Bát quan trai
giới, đến đảnh lễ Thế Tôn. Đối với
những vị chứng Nhị quả và các Thánh đệ
tử của Phật, vì đã thệ nguyện trước,
không cần giữ giới Bát quan trai. Những
vị ấy, chỉ do công hạnh của đạo quả,

sống đời thánh thiện, ăn ngày chỉ một
bữa. Do đó, đức Thế Tôn nói: "Đại
Vương! Người thợ gốm Ghatikàra ăn
ngày chỉ một bữa, sống đời phạm hạnh,
thì đã là người đạo đức, chính thực." Do
đó, những vị đã chứng Nhị quả đương
nhiên ăn ngày một bữa và sống đời thánh
thiện).

Nhưng Chattapàni cũng vẫn giữ giới Bát quan trai. Ông đến đảnh lễ Thế Tôn rồi cung kính ngồi xuống nghe pháp.

Lúc bấy giờ vua Ba-tư-nặc
ở Kosala cũng đến để đảnh lễ Thế
Tôn, Chattapàni trông thấy thoáng lo
nghĩ không biết phải xử sự thế nào. Ông
đang ngồi với sự hiện diện của Phật, tức
vua của các vua, thì không thể đứng lên
chào vua của một nước được. Thế rồi
ông quyết định ngồi yên không đứng

dậy, dù vua Ba-tư-nặc có bất bình cũng
đành chịu. Quả nhiên, vua đảnh lễ Thế
Tôn xong cung kính ngồi một bên, mặt
không vui. Thế Tôn thấy vậy bèn bảo:

- Đại vương, cư sĩ Chattapàni là bậc
Thiện trí, hiểu biết giáo pháp và thông
thuộc Tam tạng kinh điển, bình thản cả
lúc thành công hay thất bại.

Vua nghe Ngài ca tụng đức hạnh của ông, lòng dịu lại hết giận.

Sau đó, một hôm, điểm tâm xong, vua
đứng trên lầu hoàng cung
thấy Chattapàni đi qua sân, tay cầm dù
chân mang dép liền ra lệnh gọi ông đến.
Ông bỏ dù, cởi dép đến chào vua và cung
kính đứng một bên.

Vua hỏi ông:

- Tại sao ông bỏ dù và cởi dép?

Ông đáp:

- Khi thần nghe Đại Vương cho đòi vào liền để dù và dép qua một bên trước khi đến gặp ngài.

- Thế thì, rõ ràng hôm nay ông mới biết ta là vua?

- Thần luôn luôn biết ngài là vua.

- Sao hôm trước gặp ta chỗ Thế Tôn, ông không đứng dậy?

- Đại vương! Nếu đứng trước vua của
các vua mà thần đứng dậy chào vua một
nước thì thiếu cung kính với đấng Thế
Tôn. Vì vậy thần đã không đứng dậy.

- Không sao, cái gì đã qua hãy cho qua.
Ta nghe nói ông thông thạo những vấn đề
liên quan đến đời này và đời sau, và
thông thuộc Tam tạng kinh điển, vậy hãy
đến cung cấm tụng đọc cho các cung phi.

- Thần không thể làm, Đại vương!

- Tại sao vậy?

- Hoàng cung là nơi nghiêm mật. Đúng hay sai đều nghiêm trọng, tâu bệ hạ.

- Đừng nói thế. Ngày hôm kia, khi gặp ta
ông thấy không cần đứng dậy chào mà.
Đừng làm thương tổn vết thương thêm
nữa.

- Đại vương, nếu một gia chủ làm nhiệm vụ của một Tỳ-kheo thì là phạm lỗi nặng. Xin thỉnh một Tỳ-kheo đến giảng kinh.

Vua chấp thuận, ra lệnh bãi hầu. Sau đó,
vua sai sứ giả đến bạch với Phật, xin Thế
Tôn đến hoàng cung thường xuyên với
năm trăm Tỳ-kheo để nói pháp cho hai
vương phi là Mallikà
và Vàsabhakhattyyà. Vì như Phật không
thể đến hoài một chỗ, nên Thế Tôn cử
Trưởng lão A-nan đều đặn đến trùng
tuyên giáo pháp cho hai bà. Mallikà học
rất chăm chỉ, ôn luyện nghiêm túc và chú
tâm đến lời giảng, còn Vàsabhakhattyyà
thì không được như vậy. Được Thế Tôn
hỏi thăm, Trưởng lão trình bày sự học
của hai bà. Phật dạy:

- Này A-nan! Khi Ta thuyết pháp, ai
không thành tâm lắng nghe, học tập, ôn
luyện và giảng giải được thì không chút
gì lợi lạc, như bông hoa có sắc mà không
hương. Nhưng người nào nghe, học, lặp
lại và giảng giải được sẽ hưởng nhiều lợi

lạc.

Rồi Thế Tôn đọc Pháp cú:

(51) Như bông hoa đẹp tươi,
Có sắc mà không hương, Cũng
vậy, lòi khéo nói, Không làm
không kết quả.

(52) Như bông hoa đẹp tươi,
Có sắc lại thêm hương, Cũng
vậy, lòi khéo nói, Có làm, có
kết quả.

Khi Phật kết thúc bài giảng, nhiều người chứng sơ quả, Nhị quả và Tam quả. Hội chúng cũng được nhiều lợi lạc.

(Xem tiếp Phần 2)

IV. Phẩm Hoa (2)

8. Đám Cưới Bà Tỳ Xá Khư.

Như từ một đống hoa...

Khi ngụ tại Pubbàràma, gần Xá-vệ, Thế Tôn dạy câu trên liên quan đến bà Tỳ-xá- khư (Visàkhà).

Tỳ-xá-khư sinh ra trong thành Bhaddiya,
thuộc vương quốc Anga. Cha là chưởng
khố Dhananjaya, con của chưởng
khố Ram, và mẹ là Sumanaa Devii chánh
thất. Năm bà lên bảy tuổi, Thế Tôn thấy
người Bà-la-môn Sela và tín hữu của ông
đủ duyên lành nhập đạo nên đến thành
này cùng với đông đảo Tăng chúng. Lúc
bấy giờ chưởng khố Ram đang giữ chức
chưởng khố của thành này, là người đứng
đầu năm nhân vật có phước đức lớn. (Đó là

khố Ram, bà Candapadumà chánh thất
của ông, trưởng nam Dhananajaya và vợ
là Sumanà Devì, và gia nhân của chưởng
khố Ram là Punna. Không riêng gì
chưởng khố Ram có gia sản kết xù mà tại
vương quốc của vua Bình-sa vương cũng
có năm người là Jotiya, Hatila, Ram,
Punnaka, và Kàkavaliya).

Chưởng khố Ram nghe tin đấng Thập lực đến liền bảo Tỳ-xá-khư:

- Hôm nay là ngày hạnh phúc của ông và
cũng là hạnh phúc cho con. Hãy dẫn năm
trăm trinh nữ gia nhân của con cưỡi năm
trăm xe cùng năm trăm nô lệ nữ đi
khoảng xa đón đấng Thập lực.

Tỳ-xá-khư liền vâng lời ông nội.

Cô biết rõ điều gì nên làm, điều gì không

nên làm, vì thế cô cho xe đi hết khoảng
đường xe có thể đi được, rồi xuống xe đi
bộ đến Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và đứng
qua một bên. Hoan hỉ vì cung cách tiếp
rước của cô bé, Thế Tôn thuyết pháp cho
cô, cuối bài pháp cô với năm trăm gia
nhân cùng chứng quả Dự lưu.

Chưởng khố Ram cũng đến chỗ Thế Tôn
nghe pháp và cũng chứng Sơ quả. Sau đó
ông thỉnh Thế Tôn với Tăng đoàn đến
nhà thọ thực, và ông dâng cúng thực
phẩm chọn lọc, cứng lẫn mềm, suốt hai
tuần thật dồi dào. Sau nửa tháng ở lại
trong niềm hoan hỷ, Thế Tôn rời
thành Bhadiya.

Thuở đó vua Bình-sa vương và vua Ba-
tư-nặc nước Kosala là anh em rể, vua
này cưới em của vua kia. Vua Kosala
thấy trong nước mình không có người

nào giàu có vô tận như năm nhân vật thế
phiệt của Bình Sa Vương, nên đến xin
một nhân vật về xứ mình. Vua Bình-sa
vương từ chối, vua Kosala quyết chí xin
cho được, nếu không sẽ không về xứ.
Túng thế Bình-sa vương họp bàn với các
quan rồi hứa sẽ cử chưởng
khố Dhananjaya.

Đúng hẹn, chưởng khố Dhananjaya đi
theo vua Ba-tư-nặc rời Xá-vệ về Kosala,
chỉ mất một đêm. Dừng trước một cảnh
đẹp, và khi được biết nơi đó chỉ cách Xá-
vệ bảy dặm và là xứ sở của vua Ba-tư-
nặc, chưởng khố xin vua ở lại đây. Vua
chuẩn y, dựng thành quách tại đây cho
ông, đặt tên thành là Sàketa, có nghĩa là
thành có người đầu tiên ở vào chiều tối.

Lúc đó ở Xá-vệ Chưởng khố Migàra được một mụn trai

tên Punnavaddhana đến tuổi trưởng
thành. Hai ông bà bảo con nên lập gia
đình, ban đầu anh thoái thác, sau đặt điều
kiện vị hôn thê phải hội đủ năm vẻ đẹp
về tóc, thịt, xương, da, và tuổi trẻ. (Phụ
nữ đẹp con nhà trâm anh tóc phải giống
như đuôi công lòa xòa đến viền váy và
cuốn cong. Đó là vẻ đẹp của tóc. Môi có
màu đỏ tươi như màu bí và phải tròn đầy
mềm mại, đó là vẻ đẹp của thịt. Răng
phải trắng, đều không kẽ hở, sáng bóng
như kim cương hay vỏ ốc xà cừ, đó là vẻ
đẹp của xương. Làn da không xông ướp
với gỗ đàn hương, phấn hồng hay bất cứ
mỹ phẩm nào, vẫn mịn màng như vòng
hoa huệ và trắng muốt như
hoa Canikàra, đó là vẻ đẹp của da. Dù có
sinh đẻ mười lần đi nữa cô ta trông như
gái một con, đó là vẻ đẹp của tuổi trẻ.)

Hai ông bà mời tám Bà-la-môn đến nhà

dùng bữa, để nhờ họ tìm một nàng dâu
như thế. Họ hứa và đi tìm với tiền trợ cấp
đáng kể, và một vòng hoa bằng vàng trị
giá một trăm ngàn đồng tiền để đeo vào
cổ cô dâu. Họ sốt sắng tìm kiếm nhưng
hoài công, đành trở về, trúng ngay ngày
lễ hội hằng năm. Ngày đó các gia đình
ngày thường ít khi ra ngoài sẽ dẫn gia
nhân, người hầu đi bộ đến tận bờ sông.
Những cậu trai gia thế, có địa vị và giàu
có thuộc giai cấp chiến sĩ, sẽ đứng dọc
đướng, và khi cô gái đẹp nào lọt và mắt
xanh và cùng giai cấp, họ sẽ ném vòng
hoa lên đầu nàng. Các ông Bà-la-môn
cũng đến đó chờ đợi trong một gian nhà.
Lúc đó Tỳ-xá-khư độ mười lăm mười sáu
tuổi, trang sức đầy mình với năm trăm tỳ
nữ hộ tống, đến bờ sông định xuống tắm.
Bất ngờ cuồng phong nổi lên và trời
mưa. Năm trăm tỳ nữ chạy nhanh đến trú
trong gian nhà, còn tỳ-xá-khư vẫn bước

đi như bình thường. Vào đến gian nhà đồ trang sức và quần áo nàng ướt sũng.

Các ông Bà-la-môn thấy nàng hội đủ bốn
vẻ đẹp. Họ tìm cách để xem xét hàm
răng của nàng. Vì thế họ kháo chuyện
với nhau:

- Con gái tôi thật là đoảng! Chồng nó chỉ hưởng được có thứ cháo chua, không biết tôi nói có ngoa không!

Tỳ-xá-khư lên tiếng:

- Các ông đang bàn việc gì thế?

- Nói về cô đấy.

- Về điểm gì?

- Tỳ nữ của cô chạy nhanh nên không bị

ướt,còn cô vẫn chậm bước nên ướt hết.

- Tôi khỏe hơn họ, vả lại tôi có lý do để chậm bước.

- Lý do gì?

- Có bốn hạng người không thể chạy bừa vì bất lợi cho họ.

- Là người nào?

Một vị vua vừa được xức dầu, trang sức
đầy mình mà chạy trong sân hoàng cung
sẽ bất lợi vì bị thiên hạ chế giễu "Vua
chúa gì mà chạy lung tung như thường
dân". Lại nữa con voi nghi lễ của vua sẽ
rất khó coi nếu chạy nhảy, nhưng nếu đi
đứng oai vệ một cách tự nhiên thì thấy
đàng hoàng. Một Tỳ-kheo sẽ mất oai
nghi nếu chạy hoặc đi nhanh và sẽ bị phê

phán. "Tỳ-kheo gì mà chạy đi chẳng
khác gì kẻ phàm tục". Một phụ nữ nếu
chạy đi thì cũng sẽ bị chê bai "Nữ nhi mà
chạy băng băng y như đàn ông". Đó là
bốn hạng người không nên chạy bừa vì
sẽ bất lợi cho họ.

- Còn lý do nào khác không thưa cô?

- Thưa quý ông, các bậc cha mẹ nuôi
nấng con gái đều cố gìn giữ nguyên vẹn
tay chân. Chúng tôi như của quý để gả
bán. Nếu chúng tôi chạy nhảy vấp tà áo
hay va đất đá bị té có thể gãy tay chân,
lúc đó sẽ là gánh nặng cho gia đình. Còn
bây giờ nếu áo quần ướt thì sẽ khô thôi.
Vì nghĩ như thế nên tôi không dám chạy.

Trong lúc Tỳ-xá-khư nói chuyện, các ông Bà-la-môn quan sát hàm răng của nàng, quả nhiên tuyệt đẹp chưa hề có. Họ ca

tụng nàng:

- Thưa cô, chỉ có cô mới xứng đáng nhận lãnh tặng phẩm này.

Rồi họ đeo vào cổ nàng chiếc vòng vàng.
Cô nhận lời xin cưới của họ vì được họ
cho biết con của chưởng khố Migàra
là Punnavaddhana Cumàra đồng giai
cấp với cô. Dù đã đi bộ đến đây, nhưng
từ khi cô nhận chiếc vòng vàng rồi thì đi
bộ không còn thích hợp nữa. Cô nhắn
cha gởi cho cô chiếc xe, nhưng ông cha
lại cho năm trăm xe đến, rồi cô lên xe
cùng với đoàn tùy tùng. Các ông Bà-la-
môn đi theo. Về nhà hai bên bàn bạc với
nhau. Gia sản bên Migàra khoảng bốn
mươi triệu, không đáng chi so với nhà
Tỳ-xá-khư. Nhưng nghĩ đến được một
người bảo hộ con gái mình, cha nàng
bằng lòng gả nàng. Và ông tiếp đãi các

ông Bà-la-môn thật chu đáo và thịnh soạn trong hai ngày.

Chưởng khố Migàra nghe các ông Bà-la-
môn trở về thuật lại đầu đuôi câu chuyện,
ông rất hài lòng và cũng muốn rước dâu
nhanh chóng. Ông báo tin cho sui gia
biết là sẽ đến với vua Kosala và đông
đảo tùy tùng. Chưởng
khố Dhananjayanhắn người trả lời:
"Chúng tôi xin hân hạnh tiếp đón ngay cả
mười vị vua cũng được". Thế là Migàra
đem tất cả dân chúng trong thành đi, trừ
một số phải ở lại giữ nhà. Họ dừng lại
cách Sàketa nửa dặm, gửi tin
đến Dhananjaya. Ông lập tức gửi quà quí
giá đến cho họ. Rồi ông hỏi ý kiến con
gái là Tỳ-xá-khư:

- Cha chồng con đã đến rước dâu cùng với vua ở Kosala, nhà nào dành để đón

ông, nhà nào cho vua ở, và nhà nào tiếp các vương tôn?

(Tỳ-xá-khư rất thông minh, tài trí sắc bén
như góc cạnh viên kim cương là do cô đã
phát lời thệ nguyện cũng như do bổn
nguyện cô hằng ôm ấp trong một trăm
ngàn kiếp).

Cô sắp đặt mọi việc thật thỏa đáng, từ
sửa soạn những căn nhà cho cha chồng,
vua, vương tôn và đoàn tùy tùng trú ngụ,
chí đến phân công tác cho đám gia nhân
phục vụ không những quan khách mà cả
chuồng ngựa, voi,... Để mọi người đều
được hài lòng vui vẻ. Riêng phần mình,
cô được cha xuất kho cả ngàn miếng
vàng ròng, rồi bạc, ngọc ru-bi, ngọc trai,
san hô và kim cương, để đặt làm cho cô
một món trang sức thật vĩ đại và lộng
lẫy.

Vài ngày sau, vua Kosala hỏi thăm
chừng nào rước dâu, cứ thế, ba tháng trôi
qua mà món trang sức cho cô dâu vẫn
chưa làm xong, bên đàng gái trả lời là
mùa mưa đến, vua không thể đi đâu được
trong vòng bốn tháng và bổn phận của họ
là sẵn sàng phục vụ những gì vua và
quân lính dùng. Từ đó, thành Sàketa như
đang trong một kỳ lễ hội dài. Từ vua cho
đến người thấp kém nhất, ai cũng được
trang sức hương hoa lộng lẫy. Tuy nhiên
bên đàng gái gặp khó khăn vì thiếu củi
đốt. Họ phải hạ chuồng voi và những căn
nhà xiêu vẹo trong thành để lấy gỗ làm
củi. Nhưng rồi cũng không đủ, và đang
trong mùa mưa nên càng khó kiếm củi,
họ phải mở cửa kho, lấy vải thô làm
thành dây bấc nhúng vào dầu để nấu
nướng.

Bốn tháng trôi qua, món trang sức mới

xong. Đã chi hết bốn bình kim cương
(một bình chừng nửa lít), mười một bình
ngọc trai, hai mươi bình san hô, ba mươi
ba bình ru-bi, và nhiều loại đá quý khác.
Họ đã dùng bạc làm dây xâu thay cho
chỉ. Món nữ trang được kết từ đầu rủ
xuống chân. Những móc vàng, dây bạc
được gắn, thắt vào những chỗ khác nhau
để giữ món trang sức dính chắc và thẳng
đứng, một trên chóp mỗi tai, một ngang
giữa cổ, một ở một đầu gối, một ở mỗi
khuỷu tay, một ở rốn, và một ở thắt lưng.
Trên nền món trang sức này, thợ chạm
một con công. Hai cánh của công mỗi
bên gồm năm trăm sợi lông bằng vàng
ròng. Mỏ công bằng san hô, hai mắt bằng
ngọc, cổ và lông đuôi cũng bằng ngọc.
Gân nổi trên lông công bằng đá quý và
chân cũng vậy. Khi nó được gắn lên đỉnh
đầu của Tỳ-xá-khư, trông như một con
chim công đang đứng trên đỉnh núi xòe

cánh múa; và tiếng của những gân của
ngàn lông rung lên nghe như nhạc trời
hợp xướng, hoặc như bài hợp tấu của
năm loại nhạc khí. Chỉ khi nào đứng thật
gần mới biết đó không phải con công
thật. Trị giá món trang sức này lên đến
chín mươi triệu đồng và tiền công hết cả
trăm ngàn đồng.

(Vào thời Phật Ca-diếp, Tỳ-xá-khư đã
cúng dường cho hai mươi ngàn Tỳ-kheo
y và bát, cả kim chỉ và thuốc nhuộm, do
phước báo đó, ngày nay cô được món
trang sức vĩ đại này, tức phần thưởng cho
tín nữ. Đối với thiện nam nếu cúng y sẽ
được y bát tạo bằng thần thông).

Ngoài ra Tỳ-xà-khư còn được của hồi
môn gồm năm trăm xe chất đầy tiền, năm
trăm xe đầy hũ vàng, năm trăm xe đầy hũ
bạc, năm trăm xe đầy hũ đồng, năm trăm

xe vải vóc tơ lụa, năm trăm xe bơ, năm
trăm xe gạo trắng sạch và năm trăm
chiếc xe chở đầy nào cày, cào và các thứ
nông cụ khác. Chưa kể một ngàn năm
trăm tỳ nữ trang sức sang trọng để tắm,
giặt, nấu ăn và mặc đồ cho cô, tất cả đều
ngồi trên năm trăm chiếc xe. Chưởng
khố muốn rằng con mình không thiếu
một thứ gì khi về nhà chồng.

Chưa vừa ý, ông còn cho thêm gia súc. Ông ra lệnh:

- Các ngươi hãy đến bãi gia súc nhỏ, mở
cổng ra. Xong, hãy đứng hai bên làm
thành một đường dài ba phần tư dặm và
rộng tám sào (bốn mươi mét). Cứ cách
một phần tư dặm đường, để một cái
trống. Đừng cho trâu bò đứng ra khỏi
giới hạn này. Khi các ngươi đến đứng
đúng vị trí, hãy đánh trống lên.

Họ làm theo lệnh. Rời khỏi bãi gia súc,
họ tiến đến một phần tư dặm liền đánh
trống, rồi nữa dặm lại đánh trống, rồi đến
ba phần tư dặm lại đánh trống. Và họ
đứng gác những lối ra hai bên. Khi họ
xong thì trâu bò đã đứng chen vai nhau
trên khoảng đất dài ba phần tư dặm và
ngang tám sào. Lúc đó, chưởng khố ra
lệnh đóng cửa chuồng trâu bò. Tuy nhiên
cô không chỉ hưởng số gia súc đó mà còn
thêm sáu mươi ngàn bò đực mạnh khỏe,
sáu mươi ngàn bò sữa cái với bò con
theo sau, đã sổng chuồng chạy theo.

(Kiếp trước, vào thời Phật Ca-diếp, Tỳ-
xá-khư là Sanghadàsì, công chúa út
trong bảy công chúa con vua Kiki, cúng
dường năm phẩm vật từ bò cho hai mươi
ngàn Tỳ-kheo và Sa-di. Dù họ đã lấy tay
che bát, cô vẫn sớt thêm, bảo rằng thức
ăn này vừa ngon miệng vừa mát lòng. Do

quả báo này cô nhận thêm số bò sổng chuồng.)

Tuy nhiên như thế bà vợ ông còn nhắc
thêm sao ông không cho gia nhân theo để
cô sai bảo. Thật ra ông không quên, chỉ
vì ông muốn khi cô lên xe rồi, ông sẽ cho
những người tự nguyện đi theo, chớ
không muốn ép buộc họ. Vào ngày trước
khi đưa dâu, ông dạy cô mười điều nên
nhớ về nhà chồng:

1) Lửa trong nhà không nên
mang ra ngoài. 2) Lửa bên ngoài
không nên mang vào nhà. 3) Chỉ
cho người nào nên cho. 4)
Không cho người nào không nên
cho. 5) Cho cả người đáng cho
và không đáng cho. 6) Ngồi một
cách vui vẻ. 7) Ăn một cách vui

vẻ. 8) Ngủ một cách vui vẻ. 9) Giữ gìn lửa. 10) Thờ phụng thần thánh.

Mười điều này cũng lọt vào tai cha chồng cô, lúc đó đang ở phòng bên cạnh.

Đến ngày đưa dâu, Chưởng
khố Dhananjaya tập trung các phường
hội thủ công, và giữa đoàn người của nhà
vua ông chỉ định tám gia chủ giám hộ cô
dâu, nếu nàng có bị buộc tội gì xin họ
làm sáng tỏ sự việc.

Rồi cô dâu khoác lên món trang sức trị
giá chín mươi triệu đồng, còn nhận thêm
năm trăm bốn mươi triệu để sắm hương
phần tắm mình. Rồi chưởng khố đỡ con
gái lên xe hoa. Ông hộ tống cô qua mười
bốn làng quanh Sàketa, những làng chư
hầu nộp lễ cống cho ông, cho đến

tận Anuràdhapura. Dọc đường, ông cho
rao lớn rằng: "Ai muốn đi theo con ta thì
đi." Dân mười bốn ngôi làng đều đi theo,
mang theo hết không còn một thứ gì để
lại. Dhananjaya cũng tiễn đưa một đoạn
đường, chào từ giã và phó thác con gái
cho Migàra và vua. Migàra thấy đám
người theo hầu quá đông như một đoàn
quân, sợ không nuôi nổi liền ném đất và
vung gậy gộc đuổi về bớt, mặc lời phản
đối của cô dâu Tỳ-xá-khư.

Cô vào cổng thành Xá-vệ, đứng trên xe
hoa để dân chúng chiêm ngưỡng món
trang sức. Mọi người tấm tắc khen ngợi
vẻ lộng lẫy rực rỡ, nét đài các phong lưu
của nàng. Ngay hôm ấy, dân chúng gởi
mừng nhiều quà tặng, nàng tặng lại hết
cho các gia đình trong thành với lời lẽ
dịu dàng êm ái, thích hợp với lứa tuổi và
hoàn cảnh từng người,xem họ như là

thân quyến của mình. Một lần giữa đêm,
nàng đến thăm con ngựa mới đẻ, có
người hầu nam nữ cầm đuốc theo, để coi
sóc cho ngựa mẹ được tắm nước nóng và
xức dầu.

Chưởng khố Migàra, để mừng ngày cưới
vợ cho con, đã mời năm trăm ẩn sĩ lõa
thể đến cúng dường, ông hoàn toàn
không biết gì về Thế Tôn lúc đó đang
ngụ trong tinh xá gần đây. Cháo ngon
hảo hạng được nấu trong những đồ dùng
nhà bếp mới toanh. Ông gọi cô dâu đến
chào các ẩn sĩ mà ông gọi là những vị A-
la-hán. Tỳ-xá-khư lúc bấy giờ đã chứng
quả Dự lưu và là Thánh đệ tử của Phật,
nghe đến danh hiệu A-la-hán, nàng vô
cùng hoan hỷ. Nhưng bước vào phòng
đãi ăn các ẩn sĩ và nhìn họ, nàng bảo họ
thiếu tính khiêm cung và không biết sợ
trọng tội, không xứng với danh xưng A-

la-hán. Nàng lên tiếng trách cha chồng
và trở về phòng. Trong khi các ẩn sĩ cũng
trách Migàra sao không tìm một nàng
dâu khác, mà lại chọn một đệ tử cư sĩ của
ông Cồ-đàm. Nhận cô ta vào nhà chẳng
khác nào nhận đồ xúi quảy. Họ còn đòi
ông tống khứ cô ta đi. Ông không bằng
lòng, trả lời với họ là "Đàn bà họ ưng chi
làm nấy, xin các ông bỏ qua cho." Rồi
ông tiễn họ ra về, và ngồi xuống trên một
chiếc ghế sang trọng, ăn cháo thượng vị
với mật trong dĩa vàng.

Lúc đó có một Tỳ-kheo vào nhà khất
thực. Tỳ-xá-khư đang quạt hầu cha
chồng, nghĩ rằng mình không nên báo
cho cha biết có vị Tỳ-kheo khất thực, vội
đứng lên một bên cho ông trông thấy
Trưởng lão, nhưng ông quá ngu si có
thấy nhưng làm như không thấy, vẫn cắm
cúi ăn. Tỳ-xá-khư bảo Trưởng lão xin cứ

đi vì cha chồng đang ăn cháo thiu.
Migaara tuy bất bình các ẩn sĩ, nhưng
nghe nàng dâu nói thế, ông nổi giận bảo
dẹp dĩa cháo và ra lệnh đuổi Tỳ-xá-khư
ra khỏi nhà. Vì gia nhân và tỳ nữ đều
thuộc về nàng nên không ai dám hé môi.
Riêng cô thì trả lời cha chồng như sau:

- Thưa cha, lý do đó không đáng để con
phải bị đuổi đi. Con không phải là cô gái
tầm thường ngoài đường, ở một chỗ tắm
nào đó trên bờ sông, được cha lượm về.
Con gái nhà gia giáo, có cha mẹ đàng
hoàng, không thể rời nhà chồng bởi lý do
đó. Ngoài ra cha con có giao con cho tám
gia chủ bảo hộ, và khi có lỗi lầm họ sẽ
chịu trách nhiệm làm sáng tỏ vấn đề. Xin
cha cho mời tám gia chủ đến phân xử.

Họ được mời đến và cuộc đối thoại để xét xử Tỳ-xá-khư bắt đầu giữa họ với cha

chồng của cô.

Migàra bảo:

- Ngày đại lễ như thế, địa vị của tôi như
vầy, mà cô ta lại bảo tôi ăn cháo. Các
ông hãy buộc tội cô ta và đuổi đi khỏi
nhà này.

Các gia chủ hỏi:

- Có phải thế không, thưa cô?

- Lời tôi nói không đúng hẳn như thế. Số
là có một Tỳ-kheo đi khất thực dừng
chân trước cửa nhà. Cha chồng tôi đang
dùng cháo ngon với mật, hoàn toàn
không thấy Trưởng lão. Tôi thiết nghĩ
ông không tạo được công đức mới hiện
đời mà chỉ hưởng phước đức cũ của đời
trước. Do đó tôi đã nói với Tỳ-kheo là

ông đang ăn đồ cũ. Vậy tôi có lỗi gì?

Tỳ-xá-khư đã trả lời như trên. Các gia chủ đều đồng ý là nàng nói đúng, rồi họ hỏi lại Migàra:

- Tại sao ông lại giận nàng?

Ông đáp:

- Tôi cũng đồng ý là cô ta không có lỗi
trong việc này, nhưng tại sao nửa đêm cô
ta đi ra sau nhà có tớ trai, tớ gái theo
sau?

Tỳ-xá-khư giải thích là vì con ngựa
giống đẻ, cô không yên tâm nếu ngồi
nhà, nên đã ra chuồng ngựa xem nó được
săn sóc ra sao. Lần này nàng cũng không
có lỗi gì. Cha chồng lại buộc tội là ngày
xuất giá cha nàng đã dạy bảo Mười điều

có nhiều ẩn ý, tỷ như điều một là "không
cho đem lửa trong nhà ra ngoài", nếu vậy
đối với láng giềng hai bên xin lửa thì
sao? Cô cũng giải thích rành rẽ ý của cha
nàng dạy là không nên đem việc trong
nhà nói ra bên ngoài. Rồi cô từ từ giải
trình điều hai là "không đem lửa ở ngoài
vào trong nhà" có nghĩa láng giềng nếu
nói xấu nhà chồng cũng không nên về
nhà học lại. Còn điều "Chỉ cho người nào
nên cho" nghĩa là chỉ cho vay những ai
trả lại. "Không cho người nào không nên
cho" nghĩa là không cho vay những ai
không trả. "Cho cả người đáng cho"
nghĩa là đối với bà con thân hữu cần giúp
đỡ, dù họ có đền đáp hay không thì vẫn
cho. "Ngồi một cách vui vẻ" nghĩa là khi
cha, mẹ chồng hoặc chồng ngồi thì phải
đứng dậy, không được ngồi. "Ăn một
cách vui vẻ" tức là người vợ không được
ăn khi cha, mẹ chồng hoặc chồng chưa

ăn xong, phải hầu hạ cơm bưng nước rót
xong xuôi mới được ăn. "Ngủ một cách
vui vẻ" tức là người vợ không được đi
ngủ trước cha, mẹ chồng hoặc chồng,
phải làm hết bổn phận lớn và nhỏ của
mình đối với họ rồi mới được đi ngủ.
"Giữ gìn lửa" tức là cung kính đối với
lửa sáng hoặc xà vương. "Thờ phụng
thần thánh trong nhà" tức là thờ phụng
họ như thần thánh.

Khi dâu của mình là Tỳ-xà-khư bộc bạch
ý nghĩa Mười điều dạy bảo, Chưởng
khố Migàra chỉ biết ngồi đó cúi đầu,
không nói nên lời. Các gia chủ bèn hỏi
ông:

- Thưa chưởng khố, dâu của ông có phạm lỗi gì không?

Ông đáp:

- Thưa các Ngài, không.

- Tại sao cô không có lỗi mà ông tìm cách đuổi cô ta ra khỏi nhà?

Tỳ-xá-khư ngắt lời:

- Thưa các ông, ban đầu thật không đúng
pháp nếu tôi ra khỏi nhà theo lệnh của
cha chồng tôi, bởi vì khi tôi đi xa, cha tôi
đã phó thác tôi cho các ông chịu trách
nhiệm xem xét tôi có tội hay vô tội.
Nhưng giờ đây các ông đã chứng minh
tôi vô tội, thì thật đúng pháp để tôi ra đi.

Rồi Tỳ-xá-khư truyền lệnh cho gia nhân,
tỳ nữ chuẩn bị xe cộ để lên đường.
Chưởng khố Migàra cầm các gia chủ ở
lại và bảo nàng:

- Con dâu yêu quý, ta đã xử sự một cách

ngu si, con hãy tha thứ cho ta.

Nàng đáp:

- Kính thưa cha, con tha thứ hết sạch cho
cha. Nhưng con là con trong một gia
đình có niềm tin kiên cố vào đạo Phật, và
chúng con không thể sống mà không có
Tăng đoàn. Nếu con được phép chăm lo
cho chúng Tăng theo sở nguyện, con sẽ ở
lại.

- Con yêu quý, con có thể chăm lo cho chúng Tăng theo ý con muốn.

Tỳ-xá-khư chuyển lời thỉnh mời đấng
Thập lực đến nhà cúng dường vào ngày
hôm sau. Các ẩn sĩ ngoại đạo nghe tin
cũng đến và ngồi thành vòng tròn quanh
nhà. Trong lúc nàng dâng nước cho Như
Lai, nàng nhắn tin cho cha chồng đến

đích thân phục vụ. Ông cũng muốn đi
nhưng bị các ẩn sĩ ngăn cản, nên phải trả
lời rằng cô cứ phục vụ Như Lai. Trong
khi nàng dâng thức ăn và đức Phật cùng
Tăng chúng dùng xong, nàng lại nhắn tin
lần hai mời cha chồng đến nghe pháp.
Ông thầm nghĩ nếu lần này mà không đi
thì thật là không đúng phép, nhưng các
ẩn sĩ vẫn cản trở, và lần này bảo ông nếu
muốn đến nghe Cồ-đàm nói pháp thì phải
ngồi ở ngoài màn. Rồi họ đi trước, kéo
một tấm màn chung quanh.

Khi ấy, Thế Tôn bảo:

- Dù ông có ngồi bên kia tấm màn, hay
bên kia bức tường, hay bên kia quả núi,
hay bên kia cả rặng núi bao quanh hết
quả đất, Ta là Phật và Phật âm sẽ đến tai
ông.

Và Thế Tôn thuyết pháp tuần tự từ thấp
lên cao, cất tiếng như mây mưa, như thể
rung chuyển những cây táo hồng cổ thụ,
như mưa trời rơi xuống. Dù ai đứng
trước, đứng sau hay ở cách xa tận cả
năm Cakkavàlas, ngàn Cakkavàlas, hoặc
tận đỉnh tầng trời cao nhất đều cảm thấy
như Ngài chỉ nhìn thấy mình, chỉ thuyết
cho mỗi mình nghe. Chư Phật giống như
mặt trăng đối với chúng sanh, ai cũng
thấy ngay trên đầu mình. Đó là quả báo
do sự đại bố thí của Ngài khi chặt đầu,
móc mắt, lóc thịt moi tim. Ngài bố thí cả
con trai là Jàli, con gái là Kanhàjinà, vợ
là Maddì làm tôi tớ cho người.

Chưởng khố Migàra ngồi bên ngoài màn
suy tư về lời pháp của Như Lai, và chứng
quả Dự lưu, phát lòng tin kiên cố vào
Tam Bảo. Ông nâng màn, tiến tới cô dâu,
cúi đầu trước nàng, nhận nàng làm mẹ,

từ đó nàng có tên là Mẹ của Migàra. Sau
này có con nàng đặt tên là Migàra. Khi
ấy, trưởng giả phủ phục xuống chân Thế
Tôn, hôn chân Ngài và ba lần đọc lên tên
mình, rồi thưa:

- Bạch Thế Tôn, từ trước đến giờ con
chưa hề hiểu phước báo to lớn trong sự
cúng dường Ngài, nhưng giờ đây, nhờ
con dâu mới được hiểu và đã thoát hết
đau khổ, phiền não. Khi con dâu con vào
nhà con là nó mang hạnh phúc đến, và đã
tế độ con. Rồi ông nói kệ:

Rõ ràng hôm nay mới thấy
Phước báo vô biên thế ấy Có từ
nhân biết cúng dường Quả nàng
dâu thảo đã mang Hạnh phúc
cho nhà tôi vậy.

Tỳ-xá-khư lại thỉnh Thế Tôn đến ngày

hôm sau, và mẹ chồng nàng nhờ thế chứng quả Dự lưu. Từ đó nhà chồng nàng rộng mở theo đạo Phật.

Muốn đền đáp công lao nàng, cha chồng
nàng định tặng nàng một món trang khác
nhẹ hơn để nàng có thể đeo cả ngày cả
đêm, trong bốn oai nghi đều thoải mái, vì
món đồ trang sức khổng lồ trước đây quá
nặng nề. Hoàn thành xong món nữ trang
trị giá trăm ngàn tiền, ông thỉnh Thế Tôn
cùng Tăng chúng đến mở tiệc cúng
dường. Ông bảo nàng phải tắm trong
mười sáu chậu nước hoa và khoác món
trang sức mới đến đảnh lễ Thế Tôn.
Xong, Phật hồi hướng công đức và trở về
tinh xá.

Từ đó nàng thường cúng dường, làm nhiều công đức khác và được Tám thánh ân của Phật. Như mặt trăng lưỡi liềm

tròn dần trên trời, nàng cũng lớn dần với
mười đứa con trai, mười đứa con gái, và
mỗi đứa lại sanh mười trai mười gái, cứ
thế con, cháu, chắt dòng họ nàng... lên
đến tám ngàn bốn trăm hai mươi người.
Nàng thọ được một trăm hai mươi tuổi,
không có một sợi tóc bạc trên đầu, lúc
nào cũng trông như mười sáu tuổi. Thấy
nàng trên đường đi đến tinh-xá với bầy
con cháu, không thể biết ai là Tỳ-xá-khư.
Ai cũng muốn ngắm nhìn nàng thật lâu
khi đi, đứng, nằm, ngồi, vì trong bốn oai
nghi dáng dấp nàng đều trang nghiêm,
đẹp đẽ.

Ngoài những đức tính trên, nàng còn có
sức mạnh bằng năm con voi. Vua biết
được định thử nàng. Sau khi nghe pháp
xong, trên đường nàng về từ tinh xá vua
thả một con voi rượt bắt nàng. Năm trăm
tỳ nữ theo hầu nàng, một số quá khiếp

đảm đã chạy mất, số còn lại ôm quanh
nàng. Cô suy nghĩ: Nếu bắt voi lại một
cách mạnh bạo, nó sẽ chết. Do đó nàng
dùng hai ngón tay túm lấy vòi bắt nó trở
lui. Voi không thể cự lại sức mạnh của
nàng và cũng không thể đứng vững, té
ngã ngửa trên sân hoàng cung. Dân
chúng hoan hô nàng, và nàng về nhà an
ổn với đoàn tuỳ tùng.

Tỳ-xá-khư, mẹ tinh thần của chưởng
khố Migàra, cùng đám con cháu chắt
chẳng hề đau ốm, chẳng ai chết yểu.
Người ta cho rằng nàng là người mang
phúc lành đến. Yến tiệc lễ lộc gì, dân
trong thành Xá-vệ đều vinh hạnh thỉnh
mời nàng trước tiên.

Trong một ngày lễ, như mọi người, nàng phục sức sang trọng với món đồ trang sức vĩ đại của cha ruột tặng đến dự tiệc

tại một nhà nọ, xong đến tinh-xá nghe
pháp. Dừng lại trước cửa tinh xá, nàng
cởi món trang sức khổng lồ đưa nữ tỳ cất
và đeo vào món trang sức nhỏ của cha
chồng đến đảnh lễ Thế Tôn nghe pháp.
Cuối bài pháp, nàng đứng dậy chào Phật.
Tỳ nữ bỏ quên món trang sức lại, theo
nàng ra ngoài.

Như thường lệ, Trưởng lão A-nan sau
buổi giảng nhìn trước ngó sau xem có vật
gì bỏ quên để cất rồi mới đi khỏi. Thấy
món đồ trang sức của Tỳ-xá-khư bỏ
quên, Trưởng lão trình với Phật và nghe
theo lời Phật ngài treo nó cạnh cầu thang.
Tỳ-xá-khư với Suppiyà đi vòng tinh xá
hỏi thăm xem các Tỳ-kheo có cần thuốc
men hay thứ gì khác. Người cần mật mía,
mật ong, kẻ thì cần dầu. Họ thường cầm
bát đến gặp hai tín nữ, và hôm nay cũng
thế. Suppiyà thấy một Tỳ-kheo bị bệnh,

đến hỏi thăm và ông cho biết là cần nước
xúp thịt. Ngày hôm sau không tìm ra
thịt, Suppiyà cắt thịt đùi của mình dâng
cúng. Do lòng tin Phật, thân nàng liền
lành lặn như cũ.

Sau khi chăm sóc các Tỳ-kheo bệnh, các
tân Tỳ-kheo và Sa-di, Tỳ-xá-khư ra về
bằng một cửa khác. Nàng bảo tỳ nữ đưa
món trang sức. Tỳ nữ sực nhớ đã để quên
bèn trở lại chỗ cũ tìm. Nàng dặn cô ta
nếu Trưởng lão A-nan đã cất thì đừng lấy
lại, cứ xem như đã cúng dường cho
Trưởng lão. Nhưng nghĩ rằng ngài A-nan
sẽ không biết làm gì với món đồ ấy, nàng
lại bảo tỳ nữ trở lại lấy mang về để bán
lấy tiền cúng dường phải hơn. Món đồ
được để lên xe đưa tới thợ kim hoàn định
giá là chín mươi triệu một trăm ngàn
tiền, nhưng không ai mua nổi. (Cả thế
giới chỉ có ba người đàn bà mặc món đồ

trang sức đắt giá như thế, là nữ cư sĩ lỗi
lạc Tỳ-xá-khư, vợ
vua Bandhula xứ Mallas, và Mallika con
gái chưởng khố Ba-la-nại).

Nàng bèn mua lại món trang sức, chở số
tiền to lớn đến tinh xá dâng lên Phật, và
thưa hỏi trong tứ sự cúng dường Phật cần
loại gì.Phật bảo cần xây một tăng đường
tại cổng phía đông tinh xá. Nàng mua đất
với chín mươi triệu của món trang sức và
bỏ thêm chín mươi triệu để xây nhà.

Một hôm Thế Tôn quan sát thế gian sáng
sớm, thấy chàng Bhaddiya, con của một
chưởng khố ở thành Bhaddiya, đã được
tái sinh từ cõi trời, đủ duyên lành nhập
đạo. Ngài dùng điểm tâm tại nhà ông
Cấp Cô Độc rồi đi về hướng cổng bắc.
Thông thường, sau khi độ ngọ tại nhà
Tỳ-xá-khư , Ngài đi về bằng cổng nam

và ngự về Kỳ Viên; khi độ ngọ tại nhà
Cấp Cô Độc, Ngài đi ra bằng cổng đông
và ngự về Pubbaaraama. Do đó khi dân
chúng thấy Thế Tôn đi ra cổng bắc, biết
rằng Ngài sắp du hành.

Nghe tin Thế Tôn lên đường, Tỳ-xá-khư
đến đảnh lễ Ngài và thỉnh cầu ở lại vì
nàng cho xây nhà ở cúng dường Phật và
chư Tăng với tổn phí bằng số châu báu
kia. Nhưng Thế Tôn không thể ở lại, và
theo lời yêu cầu của nàng, Ngài cho nàng
chọn một Tỳ-kheo ở lại thay mặt theo dõi
việc xây cất. Mặc dù nàng rất kính mến
Trưởng lão A-nan, nhưng nàng chọn Tôn
già Mục-kiền-liên vì nghĩ rằng Tôn giả
có thần thông sẽ giúp đỡ nhiều trong
công việc. Phật truyền Tôn giả ở lại với
năm trăm Tỳ-kheo. Tôn giả có thần
thông nên chỉ trong ngày người ta có thể
đem về gỗ và đá cách đó khoảng năm

mươi, sáu mươii dặm, không cần phải
nặng hỏng. Chỉ trong thời gian ngắn
người ta đã dựng lên một tăng đường hai
tầng, với năm trăm phòng trên lầu. Thế
Tôn du thuyết mất chín tháng, và khi trở
về Xá-vệ, công trình của Tỳ-xá-khư đã
hoàn tất kể cả chiếc tháp bằng vàng ròng
để chứa sáu mươi chậu nước. Nghe tin
Thế Tôn trên đường về Kỳ Viên, nàng
đến gặp Ngài và thỉnh mời đến thăm tăng
đường mới xây. Sau đó, nàng thưa:

- Bạch Thế Tôn, xin người đưa chư Tăng
đến đây an cư trong bốn tháng tới. Con
sẽ cho hoàn tất xong xuôi khu nhà ở của
chư Tăng.

Thế Tôn hoàn hỷ chấp nhận. Từ đó, Ngài cùng Tăng chúng được nàng cúng dường tại đó.

Một người bạn của Tỳ-xá-khư muốn
cúng dường một tấm vải trị giá một trăm
ngàn tiền làm thảm lót cho tăng đường.
Nàng chỉ cho cô ta thấy cả hai tầng nhà
gồm một ngàn phòng đều trải thảm hết,
không có tấm nào xấu kém hơn tấm của
cô ta. Buồn bã vì thấy mình không được
công đức gì trong tăng đường, cô đi ra,
dừng lại một nơi, òa khóc.

Trưởng lão A-nan thấy thế hỏi thăm, và
chỉ cho cô chỗ thích hợp nhất để trải
thảm là chân cầu thang, nơi các Tỳ-kheo
rửa chân xong sẽ chùi lên đó trước khi
bước vào tinh xá. Cô sẽ được nhiều
phước đức. Hình như Tỳ-xá-khư đã bỏ
qua chỗ này.

Ngày cuối, say bốn tháng cúng dường Tăng đoàn, Tỳ-xá-khư cúng vải may y đến Tăng đoàn. Mỗi sa-di nhận vải y trị

giá một ngàn tiền mỗi cái. Cuối cùng cô
cúng thuốc men cho chư Tăng, sớt đầy
bát cho mỗi vị. Nếu tính thêm chín mươi
triệu mua đất và chín mươi triệu xây cất
tăng đường, cộng chung là hai trăm bảy
mươi triệu. Không một phụ nữ nào trên
thế gian đã cúng dường nhiều như thế,
nhất là đối với một người đang sống
trong một gia đình ngoại đạo.

Ngày lễ khánh thành tinh xá, khi bóng
chiều ngả dài, Tỳ-xá-khư đi vòng quanh
tòa nhà cùng với con, cháu và chắt. Thấy
ước nguyện thời xa xưa nay đã thành
tựu, nàng cất cao tiếng thanh cao ngâm
năm câu kệ:

Khi nào ta dâng cúng Ngôi nhà
ở tiện nghi Trét tô hồ, vữa thì
Ấy là lúc viên mãn Lời ta thệ
nguyện xưa

Khi nào ta dâng cúng Mọi thiết
bị, tiện nghi Ghế, giường, thảm
và gối Lúc đó lòng ta mới Vui
vì thỏa nguyện xưa

Khi nào ta dâng cúng Vật thực
theo phiếu phân Nêm nếm ngon
bội phần Bằng xúp thịt tinh
khiết Ấy là lúc ta biết Đã toại
lời nguyện dâng

Khi nào ta dâng cúng Vải y Ba- la-nại Vải mịn, vải sợi bông Ước nguyện hằng bao kiếp

Khi nào ta dâng cúng Đồ bổ
dưỡng, thuốc men Bơ lỏng, bơ
đặc, mật Dầu ăn cùng đường
thô Thế là ta hoàn tất Viên mãn
lời nguyện xưa.

Các Tỳ-kheo nghe được cho rằng hoặc mật nàng rối loạn, hoặc loạn trí, nên thưa với Phật. Thế Tôn đáp:

- Này các Tỳ-kheo! Đệ tử Ta không phải
đang hát. Vì ước nguyện được thành tựu,
lòng nàng vui mừng mới cất tiếng như
thế để long trọng nói lời thệ nguyện.

Các Tỳ-kheo hỏi tiếp:

- Nàng đã ước nguyện lúc nào, thưa Thế Tôn?

Và Thế Tôn kể:

Chuyện quá khứ

8A. Lời Nguyện Của Tỳ-Xá-Khư

Các Tỳ-kheo, cách đây một trăm ngàn

kiếp quá khứ, Phật Padumuttara xuất
hiện ở thế gian, thọ mạng của Ngài là
một trăm ngàn năm, có một trăm ngàn A-
la-hán đệ tử. Thành của Phật
là Hamsavatì, cha là Sunanda, mẹ
là Sujàtà Devì. Đệ tử nữ cư sĩ là đại thí
chủ. Nữ cư sĩ đó được Tám thánh ân từ
Ngài, và như một người mẹ, lo cho Phật
tứ sự cúng dường, phục vụ từ sáng đến
chiều. Nữ cư sĩ được chuyện trò thân mật
với Phật và được Phật quý trọng, một
hôm đánh bạo hỏi Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, cô bạn tôi đối với Ngài là gì?

Phật đáp:

- Là đại thí chủ của Ta.

- Bằng cách nào cô ta được như vậy?

- Do lời nguyện trước đây trăm ngàn kiếp.

- Bạch Thế Tôn, một người có thể được địa vị ấy không, nếu phát nguyện bây giờ?

- Có thể được.

- Vậy thì, bạch Thế Tôn, xin nhận cho con cúng dường Ngài với trăm ngàn Tỳ- kheo trong bảy ngày.

Phật chấp thuận.

Đến ngày cuối tuần cúng dường, cô ta đỡ lấy y bát của Thế Tôn, đảnh lễ và quỳ dưới chân Ngài phát nguyện:

- Bạch Thế Tôn, con không tìm cầu cho mình một vương quyền nào ở cõi trời,

mà chỉ xin được Tám thánh ân của Phật, xin được như một người mẹ hơn giờ hết lo tứ sự cúng dường cho Ngài.

Thế Tôn muốn biết xem hạnh nguyện
của cô ta có được viên mãn hay không,
nên dùng Thiên nhãn nhìn về tương lai
suốt một trăm ngàn kiếp và bảo:

- Một trăm ngàn kiếp sau, một đức Phật
tên Cồ-đàm sẽ xuất hiện ở thế gian. Lúc
đó ngươi là đệ tử nữ cư sĩ tên Tỳ-xá-khư,
sẽ được Tám thánh ân từ Phật, sẽ được
như một người mẹ đối với Phật, và sẽ là
cư sĩ nữ xuất sắc nhất trong việc lo tứ sự
cúng dường cho Ngài.

Như thế là chắc chắn trong tương lai, cô
ta sẽ đạt được những điều này. Cô ta đã
làm việc phước thiện trong suốt quãng
đời còn lại của kiếp ấy và tái sinh trên

cõi trời. Sau khi qua lại cõi trời và cõi
người, nàng tái sanh trong thời Phật Ca-
diếp, là con gái út của vua Kiki xứ Kàsi.
Cô lập gia đình, sống bên nhà chồng,
suốt thời gian rất lâu cúng dường và làm
nhiều việc công đức khác cùng với các
chị.

Một hôm cô ta quỳ dưới chân Phật Ca-
diếp và phát lời nguyền giống như trước
đây. Rồi cô ta cũng luân hồi từ cõi trời
qua cõi người, và trong kiếp này tái sanh
làm con chưởng khố Dhananjaya, cháu
nội của chưởng khố Ram. Và trong kiếp
này, cô đã tạo được nhiều đức qua các
thiện sự cho giáo đoàn của Ta.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Và Thế Tôn giảng pháp cho các Tỳ-kheo:

- Này các Tỳ-kheo, giống như từ một
đống hoa đủ loại, người khéo léo sẽ kết
nhiều kiểu vòng hoa, cũng như thế, tâm
Tỳ-xá-khư hướng đến làm các việc công
đức bằng nhiều cách.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(53) Như từ một đống hoa
Nhiều tràng hoa được làm
Cũng vậy, thân sanh tử, Làm
được nhiều thiện sự.

9. Câu Hỏi Của Trưởng Lão A Nan

Hương các loài hoa thơm...

Tại Xá Vệ Thế Tôn đã dạy câu Pháp Cú trên khi trả lời câu hỏi của Trưởng lão A-

nan.

Một buổi chiều, trong khi đang ngồi tư
duy quán tưởng, Trưởng lão A-nan chợt
có nghĩ Thế Tôn hội đủ ba loại hương rất
ưu việt là hương gỗ chiên đàn, hương rễ
cây và hương hoa. Cả ba thứ hương đều
bay theo chiều gió. Không biết có thứ
hương nào có thể bay ngược gió, hoặc
vừa bay thuận vừa bay nghịch gió? Tôn
giả không muốn một mình moi óc tìm
hiểu, nên đến hỏi Thế Tôn, và sau đó
Ngài được trả lời:

- Này A-nan! Có thứ hương bay theo
chiều gió và cũng có thứ hương bay
nghịch gió. Này A-nan! Tại bất cứ làng
mạc, phố thị nào trên thế gian này, ai
cũng vậy, đàn ông hay đàn bà, quy y Tam
bảo, giữ giới không sát sanh, không lấy
của không cho, không tà dâm, không nói

dối, không uống rượu và các chất say,
nếu người đó đức hạnh, sống đời tại gia
đoan chánh, tâm không tham nhiễm,
người đó vị tha, rộng lượng, hoan hỷ
trong hạnh bố thí, biết lắng nghe lời cầu
xin, hoan hỷ trong hạnh cúng dường, thì
mọi Tỳ-kheo và đạo sĩ Bà-la-môn khắp
nơi sẽ tán thán, mọi thiên thần, thánh
thần sẽ tán thán. Và như thế, này A-nan,
đó là thứ hương bay thuận và nghịch gió.

Thế Tôn nói Pháp Cú:

(54) Hương các loài hoa thơm,
Không ngược bay chiều gió.
Nhưng hương người đức
hạnh, Ngược gió khắp tung
bay. Chỉ có bậc chân nhân,
Tỏa khắp mọi phương trời.

(55) Hoa chiên-đàn, già-la,
Hoa sen, hoa vũ quý, Giữa
những hương hoa ấy, Giới
hương là vô thượng.

10. Đế Thích Cúng Dường Đại Ca- Diếp

Ít giá trị hương này...

Thế Tôn dạy câu trên khi ngụ
tại Veluvana, liên quan đến sự cúng
dường Trưởng lão Đại Ca-diếp. Một hôm
Trưởng lão Đại Ca-diếp xuất định sau
bảy ngày nhập Diệt tận định, đi ra ngoài
với ý định khất thực tuần tự nhà này qua
nhà khác trong thành Vương-xá. Lúc đó
năm trăm thiên nữ gót son, vợ của vua
trời Đế Thích vừa thức dậy và chuẩn bị

năm trăm phần cúng dường hết cả cho Trưởng lão. Phẩm vật trên tay, họ chặn Trưởng lão giữa đường, xin:

- Thưa Tôn giả, xin Ngài nhận cúng dường cho chúng con ân triêm công đức.

Trưởng lão:

- Tất cả chư vị hãy đi đi! Tôi định ban ân huệ cho người nghèo.

- Bạch Tôn giả, xin đừng hại chúng con, hãy ban phước cho chúng con!

Nhưng Trưởng lão biết họ nên vẫn từ chối, và khi thấy họ không chịu đi mà còn muốn tiếp tục cầu xin nữa, Ngài bảo:

- Các ngươi không biết chỗ của mình. Hãy đi đi!

Rồi Ngài búng tay vào họ.

Nghe Trưởng lão búng tay, các thiên nữ
mất bình tĩnh không dám ở lại, phải bay
về cõi trời. Họ kể lại tự sự cho Đế Thích
nghe. Ông hỏi:

- Các ngươi đi trong hình dạng ra sao?

- Dạ, như thế này, các ngươi làm sao cúng dường Trưởng lão được!

Chính Đế Thích cũng muốn cúng dường
Trưởng lão. Ông biến thành một người
thợ dệt già lụm khụm, răng long, tóc bạc,
lưng còng, thân thể tiều tụy. Ông biến
thiên nữ Thiện Sanh thành một bà già.
Rồi ông dùng thần lực tạo một ngõ hẻm
thợ dệt, và ngồi quay sợi. Lúc ấy, Trưởng
lão đang đi vào thành, vẫn tâm niệm
dành phước cho người nghèo. Thấy con

hẻm ở ngoại thành, Ngài nhìn quanh rồi
chú ý đến hai ông bà già. Ông già Đế
Thích đang kéo chỉ và Thiện Sanh quấn
chỉ vào thoi. Trưởng lão nghĩ rằng già cả
lụm cụm thế đó mà phải làm việc tay
chân thì chắc không ai trong thành này
nghèo hơn họ, chỉ cần một vá cơm sớt
cho Ngài là Ngài có thể ban phước cho
họ. Do đó Trưởng lão tiến đến.

Thấy bóng Trưởng lão, Đế Thích dặn
Thiện Sanh làm như không trông thấy, cứ
ngồi đó im lặng, rồi sẽ nói gạt để cúng
dường ông. Trưởng lão dừng trước cửa
nhà, họ giả vờ không thấy, cứ tiếp tục
làm việc. Một lát, Đế Thích bỗng ngẩng
lên bảo vợ:

- Hình như có Trưởng lão đang đứng trước cửa. Bà ra xem!

Thiện Sanh không chịu, bảo ông ra. Gặp
Trưởng lão tên gì vì mắt ông kèm nhèm
trông không rõ. Xong lấy tay che trán,
ông nhìn chăm chú và làm như ngạc
nhiên, la lên:

- Chao ôi! Chao ôi! Trưởng lão Đại Ca-
diếp! Lâu ngày quá xá Ngài mới đến lều
rách của chúng tôi. Bà nó ơi, còn gì trong
nhà không?

Thiện Sanh tỏ vẻ như đang bối rối, nhưng cũng vội đáp:

- À, à. Vâng, cũng có đấy, ông à!

Đế Thích đỡ lấy bát của Trưởng lão thưa:

- Bạch Tôn giả, xin đừng để ý đến thức ăn ngon hay dở, mà cho chúng con được ân phước.

Trưởng lão đưa bát thầm nghĩ, dù họ cho
ta một cọng rau hay một nắm cám vụn, ta
vẫn nhận và ban phước cho họ. Đế Thích
vào nhà sớt cơm đầy bát và mang ra đặt
vào tay Ngài.

Lập tức, phần cúng dường đó, được gia
đủ loại nước sốt và cà ri, tỏa mùi thơm
ngát cả thành Vương-xá. Trưởng lão thắc
mắc sao trông ông lão này yếu đuối thiếu
thốn mà thức ăn lại dồi dào như của Đế
Thích. Nhìn ra quả là trời Đế Thích, Ngài
bảo:

- Ông đã làm một việc sai lầm nghiêm
trọng khi cướp đoạt của người nghèo cơ
hội tạo công đức. Vì bố thí cho ta hôm
nay, bất cứ người nghèo nào cũng sẽ
được địa vị tổng tư lệnh hay chưởng khố.

Đế Thích hỏi:

- Bạch Tôn Gỉa, có người nào nghèo hơn con chăng ?

- Sao ông lại nghèo, khi đang hưởng phú quí trên cung trời?

- Bạch Tôn giả, lý do như sau. Trước khi
Phật xuất hiện ở thế gian con đã tạo
nhiều công đức. Khi Phật xuất hiện ở thế
gian , có ba vị trời cùng đẳng cấp với
con, vì tạo nhiều công đức nên được
nhiều oai lực hơn con. Khi có mặt con
đó, ba vị cần mở hội vui chơi là họ cứ
đem các tỳ nữ xuống đường, còn con thì
phải quay gót vào nhà. Oai lực của họ
sáng mạnh hơn con. Vậy, bạch Tôn giả,
ai nghèo hơn con?

- Nếu đúng như thế thì từ đây đừng đánh lừa ta để cúng dường nữa.

- Con có được công đức hay không nếu lừa dối để cúng dường?

- Có, đạo hữu ạ.

- Nếu đúng thế, bạch Tôn giả, con có bổn phận phải tạo nhiều công đức.

Nói xong Đế Thích chào Trưởng lão, đi
nhiễu quanh Trưởng lão với Thiện Sanh
theo sau, rồi họ bay lên không, nói lên
câu kệ:

Ôi cúng dường, cúng dường Ba- la-mật, Đã khéo dâng ngài Ca- diếp được rồi!

Trong kinh Udàna cũng có kể câu chuyện tương tự.

Đến đoạn Đế Thích bay lên không và

ngâm câu kệ, trong Udàna ghi tiếp:

"Thế Tôn đứng trong tinh xá, nghe tiếng Đế Thích. Ông ta liền bảo đệ tử:

- Các Tỳ-kheo, hãy xem vua trời Đế Thích. Ông ta vừa ngâm câu kệ, và đang bay trong hư không.

- Bạch Thế Tôn, ông ấy đã làm chi?

- Ông ta đã đánh lừa được Ca-diếp con ta
để cúng dường. Xong việc rồi nên ông ta
đang bay trên trời và ngâm nga một bài
kệ.

- Bạch Thế Tôn, sao ông ấy biết nên cúng dường Trưởng lão?

- Các Tỳ-kheo, cả trời và người đều mến người bố thí như con ta.

Nói xong, chính Thế Tôn cũng ngâm câu kệ ấy."

Ngoài ra, đoạn văn sau cũng được ghi trong kinh:

Với thiên nhãn thanh tịnh siêu vượt loài
người, Thế Tôn nghe vua trời Đế Thích,
trong khi bay trên không, đã ba lần ngâm
câu kệ này trên trời:

Ôi cúng dường, cúng dường Ba- la-mật, Đã khéo dâng ngài Ca- diếp được rồi!

Khi ấy, Thế Tôn thấy thế liền nói kệ:

Tỳ-kheo sống bằng khất thực Tự
mình nương tựa chính mình
Tịch lặng, chú tâm, hằng giác
Chư thiên tôn kính hoan nghinh.

Nói kệ xong, Thế Tôn dạy:

- Các Tỳ-kheo, vua trời Đế Thích qua hương đức hạnh đã đến với con ta để cúng dường.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(56) Ít giá trị hương này,
Hương già-la, chiên-đàn, Chỉ
hương người đức hạnh, Tối
thượng tỏa thiên giới.

11. Godhica Chứng Niết Bàn

Giữa ai có giới hạnh...

Câu này Phật dạy khi ngụ tại Trúc Lâm gần Vương-xá, liên quan đến Trưởng

lão Godhika chứng Niết-bàn.

Trong khi Trưởng lão này ngụ tại Hắc
Thạch trên đỉnh núi Isigili, chánh niệm,
tinh tấn, kiến quyết, và đã được tâm giải
thoát do hành thiền, thì ngài bị ngã bệnh
vì tinh cần thái quá và không thể trụ tâm
vào đề mục thiền được lâu. Lần thứ hai,
lần thứ ba, và đến sáu lần, ngài vào thiền
định và lại bị trạo hối quấy nhiễu. Lần
thứ bảy, ngài trụ tâm được rồi liền tự
nghị: "Sáu lần ta đã bị bệnh làm cho tán
tâm. Một người bị tán tâm thì đời sau
thật không biết ra sao. Đã đến lúc phải
dùng đến lưỡi dao cạo."

Rồi ông lấy dao cạo đầu, xong nằm trên
giường định cắt đứt cổ họng. Ma vương
biết ý định của Ngài, nghĩ rằng nếu Ngài
đạt được Minh sát tuệ, sẽ chứng A-la-
hán, nên muốn cản Ngài. Tự thấy lời

mình khó thuyết phục Ngài, Ma vương
muốn cầu cứu với Thế Tôn, nên biến
mình thành một người tầm thường đến
gặp Phật và nói:

Hỡi đấng Đại Hùng, bậc Đại Trí
Tuệ! Rực rỡ thần lực, rực hào
quang, Người vượt thắng hận
thù, sợ hãi. Xin đảnh lễ bên
chân Ngài, hỡi đấng Chánh Biến
Tri! Đấng Đại Hùng! Đệ tử
Ngài đã khắc phục sanh tử Lại
hướng về cái chết, đang rắp
tâm. Hãy cản ngăn, hãy thuyết
giảng đạo thâm Hãy thương xót,
hỡi người ban ánh sáng! Đức
Thế Tôn, lừng lẫy tiếng tăm trong
nhân loại! Môn đệ Ngài, đang
an vui trong giáo pháp, Sao giờ
lại muốn kết thúc đời, Chưa

tròn ý nguyện, chưa thuần thục?

Ngay lúc đó Trưởng lão đưa lưỡi dao lên. Đồng thời Thế Tôn cũng nhận ra Ma vương, bèn nói kệ:

Người với tâm kiên định, hết còn
khao khát sống. Godhika diệt
danh được dục tham, đã chứng
đạt Niết-bàn.

Và Thế Tôn dẫn một số đông Tỳ-kheo
vào tận nơi Trưởng lão đang nằm, tay đã
buông dao. Trong khi đó ác ma giống
như một cột khói hay một khối đen, chạy
khắp phương hướng tìm thần thức của
Trưởng lão. Ác ma cứ thắc mắc không
biết thần thức của Trưởng lão tụ tại đâu.
Thế Tôn chỉ cho các Tỳ-kheo cột khói và
khối đen, bảo:

- Này các Tỳ-kheo, đó là ác ma đang đi
tìm thần thức người thanh niên hiền
thiện, vì không biết nó an trụ tại đâu.
Nhưng này các Tỳ-kheo, thần thức
của Godhika không tụ. Bởi vì, này các
Tỳ-kheo, người thanh niên hiền thiện
Godhika đã nhập Niết-bàn.

Ma vương không thể tìm thần thức của
Trưởng lão, bèn giả trang thành một ông
hoàng, tay cầm cây đàn bằng
gỗ Vilva màu vàng nhạt, đến gặp Thế
Tôn và hỏi:

Bốn phương tám hướng tôi tìm kiếm, Chẳng thấy Godhika, ngài ở đâu?

Thế Tôn đáp:

Người với tâm kiên định Quyết

chí, chuyên thiền định Thiền
duyệt bạn hằng vui Ngày đêm
đều tinh tấn Đâu còn lòng khát
sống Dẹp thắng hết ma quân
Chẳng còn nợ tái sanh Hết mối
manh tham ái Godhika, Tỳ-kheo
ấy Đã chứng đạt Niết-bàn.

Thế Tôn nói xong, Ma vương bèn đáp lại bằng câu kệ:

Tràn ngập thất vọng Quỷ buông đai đàn Lòng buồn trĩu nặng Hắn liền biến tan.

Và Thế Tôn bảo tiếp:

- Ác ma, ngươi có ý đồ gì mà tìm chỗ tụ của thần thức người thanh niên hiền thiện? Một trăm hay một ngàn ngươi

cũng không bao giờ tìm được chỗ đó.

Xong Ngài nói Pháp Cú:

(57) Giữa ai có giới hạnh, An
trú không phóng dật, Chánh
trí, chân giải thoát, Ác ma
không thấy đường.

12. Sirigutta Và Garahadinna

Như giữa đống rác nhớp...

Phật dạy câu này liên quan đến Garahadinna, lúc ngụ tại Kỳ Viên.

Ở Xá Vệ có hai người bạn, Sirigutta đệ tử cư sĩ của đức Phật và Garahadinna môn đồ của ẩn sĩ lõa thể Ni-kiền-tử. Các

ẩn sĩ này thường này thường bảo Garahadinna đến gặp Sirigutta hỏi những câu như:

- Tại sao bạn đến thăm Sa-môn Cồ-đàm?

- Bạn trông mong gì nơi ông ta?

Và họ còn bảo Garahadinna đến khuyên Sirigutta thế này thế nọ, để ông ta đến thăm và cúng dường các ẩn sĩ?

Garahadinna vâng lời, và bất kỳ
gặp Sirigutta ở đâu, dù đang
đứng hoặc ngồi, đều hỏi như
thế. Sirigutta, vẫn cố gắng giữ
im lặng nhiều ngày liên tiếp. Một
hôm hết kiên nhẫn, ông đáp lời:

- Này bạn, mỗi lần gặp tôi là bạn cứ hỏi như thế... Vậy thì bạn hãy trả lời cho tôi

biết các vị thầy cao quý của bạn biết được những gì?

- Ồ, bạn à. Không có điều gì mà các thầy
tôi không biết. Các thầy tôi biết hết từ
quá khứ, hiện tại đến vị lai. Biết cả ý, lời
và hành động của mọi người. Biết hết
những chuyện sẽ xảy ra và những chuyện
không xảy ra.

- Bạn không có ý nói thế chứ?

- Tôi nói đúng thế.

- Nếu quả đúng như thế, bạn đã phạm
một lỗi lớn, là đã không cho tôi biết từ
trước các vị thầy cao quý của bạn có thần
thông thần trí như vậy. Hãy mời các vị ấy
đến, nhân danh tôi.

Garahadinna đến các thầy ẩn sĩ,

đảnh lễ và chuyển lời mời, họ vui mừng bảo nhau:

- Việc chúng ta đã xong. Một khi Sirigutta đặt niềm tin nới chúng ta thì lợi lạc khỏi chê.

Khu nhà ở của Siragutta rất rộng và giữa
hai căn nhà có một khoảng đất trống dài.
Anh ta cho đào hố nơi đó và đổ đầy phân
và bùn. Ở hai đầu hố, anh ta chôn cọc
xuống đất và lấy dây thừng cột vào cọc.
Rồi anh ta đặt ghế ngồi với hai chân
trước trên mặt đất và hai chân sau trên
dây thừng. Ngay khi các ẩn sĩ ngoại đạo
ngồi xuống sẽ bật ngửa ra sau, lộn đầu
xuống hố. Một khăn trải giường được
phủ lên chỗ ngồi để che miệng hố. Nhiều
chậu bằng đất nung thật to được rửa
sạch, miệng chậu phủ lá và khăn. Những
chậu không đó được đặt phía sau nhà,

bên ngoài bôi lên nào là cháo, cơm cục, mật, đường thô và bánh vụn.

Garahadinna đến ngay nhà bạn,
hỏi thăm thức ăn đã nấu xong
chưa, chỗ ngồi đã chuẩn bị rồi
chưa. Được bạn chỉ cho thấy các
chậu to đầy tràn cà ra ngoài,
nào cháo, cơm, mật, đường thô
và bánh cùng những chỗ ngồi
tươm tất, anh yên tâm ra về.

Garahadinna vừa đi khỏi thì năm
trăm ẩn sĩ lõa thể
đến. Sirigutta ra khỏi nhà đón,
và năm vóc gieo xuống đảnh lễ
họ, rối đứng trước mặt chắp hai
tay đưa cao tỏ dấu chào kính.
Và anh ta nói thầm trong đầu
với các ẩn sĩ rằng nếu họ thông

suốt hết quá khứ, hiện tại, vị lai
thì xin đừng vào nhà anh, vì anh
không nấu nướng chuẩn bị gì đãi
họ cả. Còn nếu họ chẳng hề
thông suốt gì cả mà cứ đi vào
nhà anh thì sẽ bị anh cho sụp hố
phân rồi cho họ ăn gậy. Nói
thầm vậy xong, anh dặn gia
nhân khi khách sắp ngồi xuống
ghế thì kéo tấm phủ ra khỏi dính
bẩn.

Sirigutta mời các ẩn sĩ bước vào
nhà. Họ định ngồi xuống ghế thì
đám gia nhân bảo hãy khoan,
mỗi người phải tìm đúng tên
mình và đứng ngay tại đó, xong
xuôi tất cả hãy ngồi một lượt. Sở
dĩ phải làm như thế để không
người nào bị té xuống hố trước

một mình, và có thể báo động
cho người đã ổn định đúng chỗ
ngồi, đám gia nhân đồng thanh
hô to:

- Mời các Ngài ngồi xuống một lượt nhanh lên!

Thấy họ sắp ngồi, đám gia nhân kéo
mạnh tấm phủ, cùng một lúc các ẩn sĩ
ngồi xuống một lượt. Chân ghế đặt trên
dây thừng liền chệch ra ngoài, và họ bật
ngửa ra sau đó, lộn đầu xuống hố
bùn. Sirigutta đóng cửa lại. Họ vừa ngoi
lên khỏi đám bùn liền lãnh gậy gộc tới
tấp xuống lưng, kèm theo tiếng la hét:

- Nè, mấy ông biết hết quá khứ, hiện tại, vị lai!

Thấy trận đòn đủ cho các vị ẩn sĩ bài

học, Sirigutta truyền mở cửa cho họ ra
về. Họ ào ạt phóng chạy, nhưng khổ thay
đường trơn trợt vì Sirigutta đã cho phết
nước vôi, nên họ té lăn bò càng. Lại
thêm trận đòn gậy gộc thứ hai. Họ vừa
lết vừa than vãn:

- Sirigutta đã hại chúng ta!

Cuối cùng họ cũng đến được nhà người
ủng hộ họ là Garahadinna. Thấy hoàn
cảnh bi đát của các ẩn sĩ, anh ta nổi giận
nghĩ rằng bạn mình đã hại mình; dù các
vị thầy của mình đã đưa tay lên và lạy
anh ta, họ cũng hứng gậy gộc tơi bời.
Anh ta đã làm nhục các thầy cao quý của
mình, phước điền của mình, những vị có
thể tùy thích ban phước cho cả sáu cõi
thiên giới. Anh ức lòng đi đến vua thưa
bạn mình, đòi bồi thường một món tiền
là một ngàn đồng. Vua cho trát

đòi Sirigutta, anh đến chầu, xin vua cho
điều tra trước khi xử phạt. Vua bằng
lòng, và Sirigutta kể lại từ đầu đến đuôi.
Vua hỏi lại Garahadinna có phải đúng
thế không, anh xác nhận đúng. Vua buộc
tội về phía Garahadinna vì đã chọn
người quá kém cỏi làm thầy, mà còn
khoe với đệ tử của Thế Tôn là biết tất cả.
Vua còn phạt đòn các ẩn sĩ và trục xuất
họ.

Căm hận chưa nguôi, hai tuần liên
tiếp Garahadinna không nói chuyện
với Sirigutta. Anh ta cũng nghĩ cách để
làm nhục lại các Tỳ-kheo thường lui tới
nhà bạn mình. Anh làm hòa trước với
bạn và hai người trở lại đứng chung, ngồi
chung như trước.

Một hôm Sirigutta gợi ý cho Garahadinna thỉnh Phật và các Tỳ-

kheo đến nhà cúng dường. Đúng là dịp
anh chờ đợi từ lâu, như thể Sirigutta gãi
đúng chỗ ngứa. Anh hỏi Thế Tôn hiểu
biết đến đâu. Sirigutta đáp là không có
điều gì ngoài tầm hiểu biết của Thế Tôn,
từ quá khứ, hiện tại đến vị lai, Ngài đọc
được tâm ý của chúng sanh dù kiểu nào
đi nữa. Thế là anh bằng lòng
nhờ Sirigutta mời thỉnh Thế Tôn cùng
năm trăm Tăng chúng đến nhà cúng
dường.

Đến chỗ Thế Tôn và đảnh lễ Ngài
xong, Sirigutta trình bày chuyện xảy ra
cách đây bảy ngày về các ẩn sĩ thường
lui tới nhà bạn mình, nhơn đó không
đoan chắc là bạn mình có ý định trả thù
hay không, cũng như lời mời thỉnh Thế
Tôn không biết có phải thuần là cúng
dường hay không. Nếu thấy ý đồ tốt, xin
Thế Tôn nhận lời, nếu không xin từ chối.

Thế Tôn thấy rõ mưu định
của Garahadinna và hậu quả ra sao, và
cũng thấy bổn phận phải tế độ chàng trẻ
tuổi hiền thiện này, nên Ngài nhận lời.

Được tin Phật nhận
lời, Garahadinna tiến hành ngay cho đào
một cái hầm to lớn giữa hai căn nhà.
Tám chục xe chất đầy cây keo được chở
về và đổ xuống đầy hầm, sau đó đốt
thành than, có cả ống bể thổi gió vào cho
lửa cháy suốt đêm, đến khi đống cây keo
biến thành một khối than nóng rực. Trên
miệng hầm anh ta thả những khúc gỗ
chưa đẽo và đậy lại với một tấm thảm
phết phân bò. Một bên miệng hầm được
chừa làm lối đi, có những cây nhỏ rất
mong manh bắc qua lại. Anh ta thầm
nghĩ họ mà bước lên lối đi, khung cây
yếu ớt này sẽ gãy sụp, và chắc mẽm là sẽ
té nhào xuống hầm than. Chậu đựng thức

ăn cũng như chỗ ngồi cũng được soạn sẵn như Sirigutta đã làm trước đây.

Sáng sớm Sirigutta cũng đến nhà bạn
mình xem xét, và nhận thấy rằng mọi sự
đều tốt. Khi ngoại đạo thỉnh Phật, người
ta tụ tập rất đông. Nhóm tà kiến sẽ bảo:

- Ta sẽ chứng kiến sự thất bại của đạo sĩ Cồ-đàm.

Phái chánh kiến lại nói:

- Hôm nay đấng Đạo sư sẽ thuyết pháp rất hùng hồn, và chúng ta sẽ thấy oai lực cũng như ân huệ của Phật.

Ngày hôm sau, Thế Tôn đến cùng năm
trăm Tăng chúng, Garahadinna cũng
tiếp đón y như Sirigutta đã tiếp đón các
ẩn sĩ lúc trước. Sau khi nói thầm trong

đầu những lời như Sirigutta đã nói thầm
với các ẩn sĩ, anh ta đỡ bình bát của Thế
Tôn và thỉnh Ngài vào nhà, không quên
dặn Thế Tôn vào trước một mình, khi
nào Ngài ngồi xuống rồi những vị khác
mới vào sau. Anh ta còn nghĩ thêm nếu
những vị sau thấy Thế Tôn vào trước và
rớt xuống hầm than, chắc sẽ không dám
tới gần, như vậy chỉ một mình Ngài bị bẽ
mặt vì té xuống hầm. Anh ta tiến đến tận
hầm than rồi bước lùi phía sau một bước,
và dừng lại cách một khoảng, bảo Thế
Tôn:

- Xin mời Ngài tiến bước, bạch Thế Tôn!

Thế Tôn bước đi, đặt chân ngay trên hầm
than. Ngay lúc ấy tấm thảm biến mất, và
những đóa hoa sen to bằng bánh xe mọc
lên tách hầm than ra làm hai. Thế Tôn
đặt chân lên đài sen, tiến thẳng tới và

ngồi xuống Phật tòa đã sắp sẵn do thần
lực. Các Tỳ-kheo cũng đi theo và ngồi
xuống. Lòng nôn nóng như bị lửa thiêu
đốt Garahadinna tiến đến Thế Tôn cầu
xin:

- Bạch Thế Tôn, cho con quy ngưỡng.

Phật hỏi:

- Nghĩa là sao?

- Không có cháo, không có cơm hay thức ăn nào trong nhà cho năm trăm Tỳ-kheo. Con không biết phải làm sao?

- Nhưng ngươi đã làm gì?

Anh ta kể lại mưu đồ làm hại Thế Tôn. Phật hỏi tiếp:

- Ngươi vừa mới chỉ cho Ta đây là chậu đựng cháo, rồi cơm và các thứ, không phải thế sao?

- Con đã nói dối, thưa Ngài toàn là chậu không.

- Không sao, hãy đến nhìn, đầy cháo và thức ăn khác trong chậu.

Kim khẩu Thế Tôn vừa thốt "cháo" thì tức khắc chaó đày chậu, các thức ăn khác cũng thế.

Thấy được sự mầu nhiệm,
lòng Garahadinna tràn ngập vui sướng
và phát khởi tín tâm. Trong niềm tôn
kính vô cùng, anh ta hết lòng phục vụ
Tăng chúng do Phật lãnh đạo. Thọ thực
xong, anh ta đỡ lấy bát của Phật và mong
muốn ngài hồi hướng công đức. Phật

thuận tình và nói rằng:

- Những chúng sanh này, vì không được
tuệ nhãn nên không biết công đức của
Ta, của các đệ tử và Giáo đoàn Ta. Bởi vì
không được tuệ nhanõ nên họ mù. Chỉ có
người trí mới có mắt.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(58) Như giữa đống rác nhớp,
Quăng bỏ trên đường lớn, Chổ
áy hoa sen nở, Thơm sạch đẹp
ý người.

(59) Cũng vây giữa quần sanh,
Uế nhiễm mù, phàm tục, Đệ tử,
bậc Chánh Giác, Sáng ngời với
tuệ trí.

Cuối câu kệ, tám mươi ngàn người được

Pháp nhãn thanh tịnh.
Cả Garahadinna và Sirigutta đều chứng
quả Tu-đà-hoàn, và cúng hết sự sản cho
Giáo đoàn của Phật.

Đức Phật rời tòa trở về tinh xá. Chiều đến các Tỳ-kheo bàn tán trong Pháp đường:

- Kỳ diệu thay công hạnh của chư Phật! Những đóa sen mà có thể mọc vọt khỏi đống than cây keo nóng bỏng!

Thế Tôn đến, hỏi chuyện và cho các Tỳ- kheo biết:

- Này các Tỳ-kheo! Không phải bây giờ
Ta là Phật mới có sự kỳ diệu hoa sen nở
từ đám than hồng. Khi sự giác ngộ của ta
chưa viên mãn, Ta chỉ là Phật vị lai, cũng
đã có sự mầu nhiệm như thế.

Chư Tỳ-kheo muốn biết sự mầu nhiệm như thế nào nên thỉnh Phật nói. Ngài kể chuyện quá khứ:

Tôi sẽ vui lòng vào địa ngục Với
chân trên, và đầu vục xuống hố
sâu Tôi sẽ không làm điều bất
chính nào Đồ tín cúng đây, Ngài
nhận!

Và Đạo sư kể lại chi tiết Bổn sanh Khadirangara.

V. Phẩm Ngu 1. Nhà Vua và Người Nghèo Có Vợ Đẹp

Đêm dài cho kẻ thức...

Đức Phật dạy câu này khi ngụ tại Kỳ Viên, liên quan đến vua Ba-tư-nặc ở Kosala và một người.

Và một dịp lễ, vua Ba-tư-nặc ở Kosala
cưỡi voi trắng Pundarika trang hoàng
lộng lẫy diễu hành khắp thành. Đến lúc
sắp giải tán, dân chúng bị ném đất loạn
xạ, đập bằng gậỵ lung tung, nhưng vẫn
nghễnh cổ nhìn xem. Nhà vua được
phước báo nhu thế do bố thí, giữ giới và
làm nhiều công đức.

Trên tầng lầu chót một tòa nhà bảy tầng
có thiếu phụ vợ một người nghèo, mở
cửa sổ nhìn vua, xong lui vào. Cô ta hiện
ra trước mắt nhà vua như vầng trăng rằm
rồi lẫn vào đám mây. Quá say đắm, nhà
vua suýt té nhào khỏi lưng voi. Kết thúc
thật nhanh cuộc diễu hành, vua trở về
hoàng cung hỏi viên quan thân tín có

thấy thiếu phụ hay không, và ra lệnh dòi
ông chồng. Ông ta hiểu ngay mạng sống
bị đe dọa là vì cô vợ, nhưng không dám
cãi lệnh. Ông ta dến hầu vua, và bị sung
vào đội lính hầu. ông ta từ chối, xin trả
tiền sưu nhưng không được.

Nhà vua muốn kết tội và giết ông ta để
đoạt cô vợ. Phần ông ta vì sợ chết, cũng
hết lòng phục vụ nhà vua. Lửa ái nơi vua
càng lúc càng tăng. Vì không tìm thấy
chút lỗi nào, vua bèn sai ông ta tìm cho
được đất đỏ với bông súng màu đỏ và
màu xanh, nếu không có mang về kịp giờ
vua tắm sẽ bị tội chết.

Ông ta hốt hoảng về nhà, hối vợ cơm
nước. Không kịp chờ cơm chín, ông vội
múc đại gạo vừa mới sôi, lỏng bỏng như
cháo, thêm một ít cà-ri vào giỏ, vội vàng
lên đường. Khi ông vội vàng đi như thế

thì cơm cũng về chín tới. Ông để riêng
một phần cơm ngon và bắt đầu ăn. Kịp
có khách ông ta mời ăn luôn phần đã để
dành. Ăn xong ông ta vứt một nắm cơm
xuống hồ, súc miệng và lớn tiếng khấn
nguyện long thần hồ này xin cho ngàn
phước báo do bố thí thức ăn cho người
khách và trăm phước báo do bố thí cơm
gạo cho cá dưới hồ, tất cả đều hồi hướng
đến long thần, và hãy mang đến cho ông
đất đỏ với bông súng màu trắng và xanh.
Ông lặp lại lời khẩn cầu đến ba lần.

Long vương ở đó nghe hết lời khấn, hóa
thành ông lão đến gặp người lính hầu,
hỏi lại kỹ. Sau khi nghe người lính hầu
nói lại ba lần hồi hướng hết công đức bố
thí, long vương bèn mang đất đỏ với
bông súng đến.

Nhà vua sợ người lính hầu hoàn thành sứ

mạng, nên đã ra lệnh đóng cửa và niêm
phong rất sớm. Do đó tuy người lính đến
kịp lúc, vẫn không thể dâng vua đất và
hoa được, dù đã xin lính gác mở cửa.
Ông thất vọng, lòng ngổn ngang không
biết tính sao.

Cuối cùng ông đặt tảng đất đỏ nơi ngạch cửa và treo bông súng lên cánh cửa, la to:

- Hỡi mọi người trong thành, xin làm
chứng tôi đã hoàn thành sứ mạng vua
giao phó. Vua đang tìm hết cách hại tôi
một cách vô cớ.

Người lính hầu la lên ba lần như thế, bối
rối không biết đi đâu ẩn trú; nghĩ đến chư
Tăng giàu lòng nhân từ, liền đến tinh xá
ngủ lại.

Nhà vua suốt đêm không thể nào chợp

mắt được vì lửa ái thiêu đốt tâm can. Vua
chờ trời hé sáng để giết người chồng và
mang người vợ về cung. Đang trằn trọc
vua nghe được bốn âm thanh. Nguyên do
là có bốn người bị đọa vào địa ngục rộng
đến sáu chục dặm, bị nấu sôi sục như hạt
gạo nấu hầm trong nồi nung suốt ba chục
năm, xuống tận đáy địa ngục và sau ba
chục năm nữa trồi lên miệng địa ngục,
nhìn lẫn nhau, muốn đọc một câu kệ
cũng không nỗi, chỉ bập bẹ vài chữ, rồi
lại rơi tõm vào địa ngục trở lại.

Vua nghe những âm thanh trên sau nửa
đêm. Hốt hoảng và sợ hãi, vua hoang
mang không hiểu có phải mình đã tới số,
hay chánh hậu tận mạng, hay vương
quốc tận diệt, và thức luôn đến sáng. Trời
sáng rồi, vua cho mời vị tư tế đến hỏi
xem đó là điềm báo gì qua bốn âm thanh
đã nghe là "Du, Sa, Na, So". Vị Bà-la-

môn tư tế hoàn toàn không biết gì về ý nghĩa, nhưng sợ lộ ra sự ngu dốt của mình sẽ mất hết lợi danh, nên đáp càn:

- Ồ! Trầm trọng lắm, tâu bệ hạ.

Vua hỏi dồn:

- Xin thầy nói rành mạch hơn!

- Có nghĩa là bệ hạ sắp lìa đời.

Vua càng kinh hãi, ú ớ hỏi tiếp:

- Không có cách nào ngăn được sao?

- Tâu bệ hạ, có. Xin Ngài đừng sợ. Trong ba bộ Vệ-đà chỉ rằng phải tế lễ nhiều sinh vật thì có thể cứu mạng bệ hạ.

- Ta phải tìm thứ gì?

- Một trăm voi, một trăm ngựa, một trăm
bò đực, một trăm bò cái, một trăm dê,
một trăm lừa, một trăm ngựa giống, một
trăm cừu, một trăm gà, một trăm heo,
một trăm con trai, một trăm con gái.

Sở dĩ vị Bà-la-môn đòi nhiều thứ như
thế, vì chỉ nói tên thú rừng không, sẽ
mang tiếng là muốn ăn thịt, do đó ông ta
cần thêm voi, ngựa và người. Vua muốn
cứu mạng mình với bất kì giá nào nên
ưng thuận. (Theo Tương Ưng bộ kinh,
mỗi loài lên đến năm trăm.Dân chúng
xót thương la khóc nghe như tiếng trái
đất nứt vỡ).

Hoàng hậu Mạt-lợi (Mallika) nghe tiếng kêu khóc inh ỏi, hỏi vua:

- Đại vương, làm sao mà các căn của Ngài hỗn loạn và mệt mỏi thế?

- Mạt-lợi! Bà không biết một con rắn độc lọt vào tai ta sao?

Và vua kể lại mọi sự. Hoàng hậu bảo thẳng với vua:

- Bệ hạ quả là kẻ thiếu trí. Trong kho
không thiếu chi các món ngon vật lạ, bệ
hạ cai trị cả hai vương quốc, nhưng thật
sự bệ hạ lại là kẻ thiếu trí.

Vua ngạc nhiên hỏi lại, và được hoàng hậu giải thích:

- Có bao giờ bệ hạ nghe rằng phải hi sinh
mạng người khác để cứu sống mình
không? Chỉ vì người Bà-la-môn ngu
xuẩn kia đã nói xằng mà xuýt chút nữa
bệ hạ đẩy dân chúng vào bể khổ. Đức
Đạo sư đang ngụ trong tinh xá gần đây,
bậc Thầy của trời và người, bậc Thắng tri

của tam thế. Bệ hạ hãy đến thỉnh cầu Ngài chỉ giáo.

Nhà vua và hoàng hậu đến tinh xá gặp
Phật. Được Phật hỏi vì việc gì mà đến
muộn, nhà vua vẫn còn ám ảnh về nỗi sợ
chết không thốt nên lời, chỉ đảnh lễ rồi
đứng im đó, hoàng hậu Mạt-lợi thay lời
trình bày và được Phật dạy:

- Âm thanh vua nghe được là tiếng rên siết của kẻ xấu ác bị khổ hình.

Vua tò mò hỏi:

- Bạch Thế Tôn, họ đã tạo nghiệp gì?

Phật kể lại:

Chuyện quá khứ - Lò Địa Ngục

Vào thời xưa khi con người sống đến hai
chục ngàn tuổi, Phật Ca-diếp xuất hiện.
Trên đường du hóa với hai mươi ngàn
Tỳ-kheo lậu tận, Phật đến thành Ba-la-
nại. Dân trong thành từng nhóm hai, ba
người hoặc đông hơn, cúng dường thức
ăn. Lúc đó có bốn người con của một
thương buôn giàu có, sản nghiệp mỗi
người lên đến bốn trăm triệu, và rất hòa
thuận với nhau. Một hôm họ bàn với
nhau sao không cúng dường, tạo công
đức, giữ giới hạnh vì một vị Phật đang
du hóa. Nhưng không ai tán đồng. Kẻ thì
ưa chè chén say sưa, người thì đắm say
trong cơm thịt béo bở hoặc của ngon
món lạ nấu nướng cầu kỳ. Có tên còn đòi
tung tiền mua chuộc vợ người và cướp
đoạt để tiêu khiển. Cả bọn tán đồng ý
kiến này và làm theo. Cứ như thế họ
phạm tội tà dâm suốt hai chục ngàn năm,
đến lúc mạng chung bị đọa vào địa ngục

A-tỳ, bị khổ hình đau đớn trong thời kỳ
giữa hai vị Phật ra đời. Vì quả báo ác
nghiệp chưa tiêu, tái sanh, họ lại bị đọa
vào Thiết địa ngục lớn sáu mươi dặm.
Sau khi chìm xuống tận đáy địa ngục ba
chục ngàn năm, họ bị trồi lên cũng ba
chục ngàn năm. Mỗi người đều mong
muốn đọc lên một câu kệ, nhưng chỉ thốt
được một vần đầu, rồi lại rơi vào Thiết
địa ngục.

(Hết Chuyện quá khứ)

Phật hỏi nhà vua:

- Bệ hạ nghe được chữ gì?

- Bạch Thế Tôn, chữ "Du".

Phật liền đọc hết câu kệ mà kẻ chịu tội muốn thốt lên. Sau đó, Ngài bảo vua nói

tiếp các chữ còn lại, và bổ túc thành bốn bài kệ như sau:

Du: Tạo ác nghiệp một đời, Có của chẳng thi ân, Tài sản dù ức triệu, Không cứu nổi mạng thân.

Sa: Sáu chục ngàn năm dài, Tạo
tác bao nghiệp ác, Địa ngục
nung nấu sôi, Biết bao giờ được
thoát?

Na: Chẳng có ngày được thoát,
Thoát từ đâu có được? Do xa
xưa mình đã, Gây bao điều ô
trược.

So: Xin hứa chắc từ đây, Nếu tái sanh làm người, Quyết bố thí trì giới, Làm việc thiện đời đời.

Thế Tôn đọc và giải thích từng câu kệ.
Vua nghe qua chuyển động cả tâm can.
Hiểu rằng tội tà dâm quả thật là nghiêm
trọng, sẽ bị đọa địa ngục trong thời kỳ
giữa hai đức Phật, rồi qua Thiết địa ngục
chịu khổ hình thêm sáu chục ngàn năm
chưa chắc đã mãn. Nhớ lại mình cũng
sắp phạm tội, vua tự hứa từ đây dứt hết
lòng tham dục vợ người, và thưa với
Phật:

- Bạch Thế Tôn, hôm nay con mới biết đêm dài đối với kẻ thức.

Người lính hầu của vua ngồi gần đó cũng thưa:

- Bạch Thế Tôn, hôm qua con mới biết đường dài cho kẻ mệt.

Thế Tôn nối kết hai câu trên vào Pháp

Cú:

(60) Đêm dài cho kẻ thức,
Đường dài cho kẻ mệt, Luân
hồi dài, kẻ ngu, Không biết
chơn diệu pháp.

Vua đảnh lễ Thế Tôn xong, trở về ra lệnh
thả hết người và vật tế lễ. Họ được rưới
nước trên đầu, trở về nhà và đồng thanh
tán thán hoàng hậu Mạt-lợi, chúc bà
được khang an trường thọ.

Buổi chiều chúng Tăng tụ họp trong
Pháp đường bàn tán về trí tuệ của Mạt-
lợi. Đức Phật đang ở trong hương thất
nghe được liền vào Pháp đường ngồi tòa
báu Như Lai và kể:

Chuyện quá khứ

Vua Ba-La-Nại VàHoàng Hậu Dinnà

Xưa kia một hoàng tử đến khấn với vị
thần cây đa, nếu được thần phù hộ lên
ngôi báu sẽ lấy máu của một trăm vua và
hoàng hậu xứ Diêm-phù-đề này tế thần.
Khi vua cha băng hà, hoàng tử giữ lời
hứa chinh phục các vua khác, từng người
một đủ một trăm vua và hoàng hậu, đem
đến gốc cây nọ định sẽ bắt uống thuốc
độc cho chết, riêng hoàng hậu Dinnà của
vị vua trẻ tuổi nhất được tha mạng vì
đang có mang.

Thần cây sợ các hoàng tộc xứ Diêm-phù-
đề bị tiêu diệt, và rễ cây đa bị ô nhiễm do
lòng tin mù quáng của hoàng tử. Tự nghĩ
sức mình không đủ, thần cây liền cầu
cứu các vị thần khác, nhưng đều bị từ
chối. Thần đến trời Cakkavàla, rồi Tứ
thiên vương cũng không nhận lời. Cuối

cùng đến trời Đế Thích, thần mạnh
miệng quy cho Đế Thích chịu trách
nhiệm về dòng máu hoàng tộc, do đó
được Đế Thích, tuy không trực tiếp ngăn
chặn hành động của hoàng tử, nhưng bày
mưu cho thần. Thần sẽ khoác áo choàng
đêm, ra khỏi cây, giả bộ cho vua thấy là
muốn đi xa để vua cầm giữ lại. Lúc đó
thần sẽ ra điều kiện cho vua là phải có
mặt hoàng hậu Dinnà của
vua Uggasena mới đúng với lời hứa khi
trước. Và bà ta sẽ dạy giáo pháp cho nhà
vua, đồng thời sẽ cứu mạng cho các vua
và hoàng hậu này.

Thế là hoàng hậu Dinnà được đưa đến.
Bà chỉ tiến tới trước chồng mình,
vua Uggasena, đảnh lễ, dù rằng ông này
đang ngồi ở vòng ngoài của một trăm
vua thua trận. Vua Ba-la-nại bị xúc
phạm, tỏ thái độ bất bình. Bà bèn nói:

- Tôi có bổn phận với bệ hạ không? Vị
vua của tôi đây là người ban quyền lực
cho tôi. Tại sao tôi có thể bỏ ông ta để
đảnh lễ bệ hạ?

Thần cây hoan hô bà, tung hoa trước mắt đám đông tụ họp:

- Hoàng hậu thật khéo nói!

Vua Ba-la-nại bảo:

- Bà không đảnh lễ ta cũng được. Nhưng
sao không đảnh lễ thần cây đây? Ông ta
có quyền lực nhiệm mầu, đã ban cho ta
quyền thống trị và uy lực của một vị vua.

- Tâu bệ hạ, bệ hạ đã chinh phục các vua
này bằng tài sức của chính mình. Thần
cây chẳng hề đánh bại họ rồi đưa về cho
bệ hạ.

Bà nói tiếp:

- Bệ hạ bảo thần cây có quyền lực nhiệm
mầu, thế bên trái của thần có một cây
đang bốc cháy, sao thần không dùng
phép tắt lửa đi!

Thần cây lại tung hô bà như trước:

- Hoàng hậu thật khéo nói!

Hoàng hậu vừa nói vừa khóc và cười. Vua cho bà mất trí.

Nhơn đó bà kể lại:

Chuyện quá khứ

Người Đàn Bà Giết Con Cừu

Thuở xưa tôi sinh vào một gia đình gia giáo. Bạn của chồng đến chơi, tôi nhờ nữ

tỳ mua thịt về nấu cơm đãi khách. Cô ta
tìm khắp chợ không có. Vì thấy một con
cừu nằm gần nhà, tôi cắt cổ làm thịt. Do
ác nghiệp đó tôi chết đi bị đày vào địa
ngục. Sau bao khổ hình, do quả báo chưa
hết, đầu tôi bị cắt nhiều lần bằng số lông
cừu. Nếu vua giết hết những người này
để tế thần thì biết bao giờ mới hết khổ
đau? Tôi đã khóc vì nhớ đến nỗi khổ
trước kia.

Bà đọc kệ:

Do tội cắt cổ cừu, Đầu tôi phải
rơi đổ, Nhiều lần bằng số
lông, Của chú cừu khốn khổ.
Nếu vua định giết chết, Chừng
ấy số sinh linh, Biết làm sao
lường hết, Nỗi thống khổ điêu
linh.

Bà đã cười vì vui mừng thoát được khổ ách đó.

Thần cây lại tán thán bà. Vua giật mình
vì suýt nữa đã phạm tội ác không biết
bao giờ mời rửa sạch được. Vua ra lệnh
thả hết các vua, đảnh lễ những người lớn
tuổi và chào kính những người trẻ hơn
mình, xin mọi người tha thứ cho mình,
và cho họ trở về xứ sở.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Phật kể chuyện xong bảo chúng Tăng
không phải bây giờ Mạt-lợi cứu mạng
nhiều người mà trong kiếp trước bà cũng
đã làm như thế. Lúc đó vua Ba-la-nại là
vua Ba-tư-nặc, hoàng hậu Dinnà là Mạt-
lợi, và thần cây là Thế Tôn. Phật dayï
tiếp rằng đoạt mạng sống của chúng sanh
là không bao giờ đúng pháp mà con chịu

khổ ách lâu dài. Ngài đọc kệ:

Người nếu biết khổ đau, Bắt
nguồn từ sự sống, Không còn
đoạt mạng sống Của người, để
chịu phiền.

2. Một Tăng Sinh Khó Dạy Tìm không được bạn đường...

Đức Phật dạy câu này tại Xá-vệ, liên quan đến đệ tử của Trưởng lão Đại Ca- diếp.

Trưởng lão lúc đó ngụ tại hang Pipphali,
có hai đệ tử theo hầu. Một người làm
tròn bổn phận, người kia luôn lẫn tránh
công việc, thậm chí còn dành công trạng

của bạn đồng môn. Tức là khi bạn mình
đã chuẩn bị nước tắm cho thầy xong, anh
ta vội báo cho thầy để lập công. Anh bạn
thấy thế liền chơi khăm một vố. Khi bạn
lười di ngủ sau giờ cơm trưa, anh đun
nước tắm cho thầy xong đổ vào vại dựng
ở nhà sau, chỉ chừa lại một ít trong nồi
đun.Thức dậy, bạn lười thấy nồi đun bốc
hơi, đinh ninh nước đã đun xong và
mang vào phòng tắm liền chạy đi báo
thầy như mọi lần.

Trưởng lão bước vào phòng tắm, chẳng
thấy nước, chỉ cho bạn lười. Hoảng hồn,
anh vào nhà bếp cầm vá quậy trong nồi
hơi thấy cạn queo. Anh bực mình mắng
bạn là đồ đểu, và lúng ta lúng túng đến
chỗ tắm ngoài sông múc nước. Đã thế trở
về còn bị Trưởng lão gọi đến dạy bảo:

- Một Tỳ-kheo không được nói mình làm

xong khi không phải chính mình làm.
Khi ta bước vào thấy không có nước
ngươi lại bực mình cầm bình đi, một vị
tăng không được hành động như thế.

Tăng sinh lười đó rất mực giận dữ, cho
rằng chỉ vì mấy giọt nước mà thầy la
mắng mình như thế. Ngày hôm sau anh
không thèm theo thầy đi khất thực nữa.
Trưởng lão phải đi với tăng sinh kia. Khi
cả hai đi xa, tăng sinh man trá đi đến nhà
cư sĩ hay hộ cho Trưởng lão, bảo rằng
ngài khó ở, không đi bát được, và xin
cúng dường thức ăn. Cư sĩ làm theo, anh
ta nhận lấy và ăn hết một mình trên
đường về tinh xá.

Hôm sau, Trưởng lão đến nhà cư sĩ, ông
ta vui mừng thấy Ngài bình phục và còn
bảo là thức ăn do ông ta cúng dường.
Trưởng lão không thốt một lời, về tinh xá

răn đe anh đệ tử man trá:

- Ta biết hành động của ngươi hôm qua.
Hạnh xấu này không phù hợp với một
người đã từ bỏ thế gian. Ngươi không
được ăn thực phẩm do gợi ý.

Tăng sinh lười bừng lên ác cảm đối với
thầy mình. Anh nghĩ rằng chỉ vì mấy giọt
nước thầy mắng mình là nói dối, bây giờ
chỉ một nắm cơm của tín thí thầy cấm
không cho ăn vì cho là mình đã gợi ý
mưu toan, thầy còn cho huynh kia một
bộ y; quả là thầy đối xử với mình quá tệ
bạc, mình phải trả thù mới được. Thế rồi
hôm sau trong khi Trưởng lão di khất
thực, ở lại tinh xá một mình, anh ta lấy
gậy đập hết đồ dùng để ăn uống, nổi lửa
đốt lều cỏ của Trưởng lão, sau đó dùng
búa đập nát tan những gì không cháy hết.
Mạng chung anh ta đọa vào địa ngục A-

Tỳ.

Dân chúng đều bàn tán chuyện trên. Có
một vị tăng rời Vương-xá đến Kỳ Viên
viếng Phật, được Phật hỏi thăm sức khỏe
trưởng lão Đại Ca-diếp liền thuật lại tự
sự. Phật giải thích không phải lần đầu
anh ta nổi giận vì bị khiển trách, mà
trong tiền kiếp anh ta cũng đã từng làm
như thế, và Phật kể:

Chuyện quá khứ

Con Khỉ Và Chim Singila

Thời xưa khi Phạm-ma-đạt cai trị Ba-la-
nại, một con chim Sigila làm tổ trên
vùng Hy-mã-lạp-sơn. Một hôm, vào mùa
mưa, một con khỉ đến đó run rẩy vì lạnh.
Chim thấy vậy bèn đọc kệ:

Như người, này anh khỉ! Anh có đầu, tay chân, Lý do gì bào chữa, Không làm nhà che thân?

Khỉ nhận đúng như thế, nhưng biết không đủ trí khôn để cất nhà, bèn nói:

Này chim Singila, Đầu và tay
chân ta, Tuy là giống người
thật, Nhưng người thông minh
thật, Còn ta tìm không ra.

Chim nghe qua hiểu ngay kẻ như thế không thể nào ở trong nhà, đáp với giọng khinh bỉ:

Kẻ nào không kiên định, Bộp
chộp và gian dối, Không giữ
được giới hạnh, Sẽ không được
phúc lành. Này anh bạn khỉ ơi,

Hãy cố gắng tới nơi, Cố hết sức
mình để Từ bỏ những thói
xưa, Xây một lều cho khỏi Run
lạnh vì gió mưa.

Khỉ bị mắng nhiếc, bừng giận, phen này
quyết ra tay cho chim biết hạnh phúc là
gì. Nó phá tan nát tổ chim tung ra gió.
Chim thoát được bay mất khỉ tóm lấy tổ.

Rồi Thế Tôn hợp nhất những nhân vật trong Bổn Sanh:

- Khỉ lúc đó là Sa-di đốt nhà,
chim Singila là Đại Ca-diếp. Này các Tỳ-
kheo, đây không phải là lần đầu Sa-di đốt
nhà vì bất bình khi bị khiển trách, trong
tiền kiếp cũng đã làm như thế. Ca-diếp,
đệ tử Ta, nên sống một mình hơn là với
kẻ cuồng dại.

Và Thế Tôn nói với Pháp Cú:

(61) Tìm không được bạn
đường, Hơn mình hay bằng
mình, Thà quyết sống một
mình, Không bè bạn kẻ ngu.

3. Kẻ Vận Rủi Trong Nhà

Con tôi, tài sản tôi...

Thế Tôn đã dạy câu trên khi ở Xá-vệ, liên quan đến chưởng khố A-nan.

3A. Chưởng Khố Keo Kiệt

Chưởng khố A-nan ở Xá-vệ, gia sản lên đến tám trăm triệu, nhưng lại là nhà đại keo kiệt, cứ mỗi nửa tháng, ông triệu tập

thân tộc và dạy con trai là Mulasiri ba điều:

- Đừng tưởng rằng tám trăm triệu là món tiền lớn.

- Có được của chớ bao giờ cho ai.

- Luôn luôn ráng kiếm thêm nhiều nữa.
Nếu hơ hỏng tiền bạc để lọt qua kẽ tay,
tuy từng chút những chắc chắn, của cải
sẽ bay mất.

Và kết luận:

Xem kìa hương sắc phai dần,
Kiến tha về tổ, chuyên cần làm
sao! Ong kia hút mật siêng
năng, Người khôn chăm sóc kỉ
cang gia đình.

Sau đó ít lâu, ông chỉ chỗ năm kho của
cải cho con trai rồi qua đời, bị ô danh vì
tính keo kiệt. Ông đầu thai vào một trong
số ngàn nhà Chiên-đà-la tại một ngôi
làng kế Xá-vệ.

Vua hay tin phong cho con trai thừa kế ông làm chưởng khố.

3B. Kẻ Vận Rủi Trong Nhà

Ngàn gia đình này làm thuê kiếm sống.
Nhưng kể từ ngày bà mẹ mang thai ông,
họ không kiếm ra nổi, một đồng bạc
cũng như một mẻo gạo để nuôi thân. Họ
xì xào với nhau:

- Còn đang làm lụng mà đào ra không nổi một hột cơm, chắc phải có một tên vận đen trong chúng ta.

Họ chia ra hai nhóm, điều tra cặn kẽ, lòi
ra tên xấu số đó, và đuổi mẹ ông đi. Từ
lúc mang thai ông, bà phải vất vả lắm
mới sống lây lất qua ngày, cuối cùng
cũng sinh được bé trai. Tay, chân, mặt,
mũi, miệng cậu bé không nằm đúng chỗ
nên trông cậu bé thật quái dị, y như một
tên quỷ đen đủi gớm ghiếc. Tuy vậy bà
mẹ vẫn không bỏ rơi đứa con mang nặng
đẻ đau, tình mẹ bao la. Bà rất chật vật để
nuôi con, nếu mang theo ra đường thì
chẳng nhận được gì, nếu để ở nhà thì còn
được chút ít. Cậu bé lớn lên, và khi đến
tuổi xin ăn được, bà đặt một miếng sành
vào tay bảo:

- Mẹ con ta thật khốn đốn, cùng quẫn,
mẹ không thể nuôi nổi con nữa. Con hãy
đi xin, trong thành người ta bố thí cho
người nghèo và du sĩ.

Cậu bé đi xin từng nhà. Cuối cùng đến
nhà mà trong kiếp trước cậu là trưởng
khố A-nan. Nhớ lại tiền kiếp, cậu bước
thẳng vào trong, qua hết ba phòng mà
chẳng ai trông thấy. Đến phòng thứ tư
mấy đứa con nhỏ của trưởng
khố Mulasiri hoảng sợ bật khóc. Đám gia
nhân rượt đẩy cậu ta, đánh đuổi đi:

- Cút đi! Quái vật hết nước nói!

Rồi xô cậu vào đống rác.

Lúc bấy giờ Thế Tôn đi khất thực với
Trưởng lão A-nan, và đến đúng nhà ấy.
Để trả lời câu hỏi của Trưởng lão, Thế
Tôn kể sự tình. Trưởng lão
gọi Mulasiri đến, thế là đám đông tụ tập
quanh. Mulasiri không nhìn ra ai khi Thế
Tôn chỉ tên ăn mày. Thế Tôn bảo:

- Đó là cha ngươi.

Mulasiri không tin. Phật bảo tên
ăn mày, tức chưởng khố A-nan,
chỉ chỗ năm kho của cải. Cậu ta
chỉ đúng. Mulasiri tin chắc và qui
y Phật. Thế Tôn nói Pháp Cú cho
đúng:

(62) Con tôi, tài sản tôi, Người
ngu sanh ưu não, Tự ta, ta
không có, Con đâu,tài sản
đâu?

4. Kẻ Móc Túi

Người ngu nghĩ mình ngu ...

Thế Tôn dạy câu này ở Kỳ Viên, do

chuyện hai tên trộm không còn thân thiết với nhau nữa.

Họ vốn thân nhau từ lâu, một hôm cùng
với đám đông đến Kỳ Viên nghe pháp.
Một người chú tâm nghe Phật thuyết và
chứng quả Dự lưu. Người kia rình cơ hội
để giở trò, thấy một món đồ đáng giá
năm farthing (1 farthing bằng 1/4 xu)
trong chéo áo một thính chúng, liền bợ
ngay. Như vậy tên trộm chuyên nghiệp
vẫn có được bữa ăn nấu thường ngày
trong nhà, còn người cải tà quy chánh thì
bếp lạnh nồi không, lại còn bị vợ chồng
tên trộm kia nhạo báng chê cười:

- Anh khôn ngoan quá, đến nỗi không còn tiền để nấu cơm mà ăn!

Biết rằng bạn đồng nghiệp cũ của mình là kẻ ngu, không phải là người trí, anh ta

cùng quyến thuộc đến Kỳ Viên, gặp Thế Tôn kể chuyện.

Phật dạy anh Pháp Cú:

(63) Người ngu nghĩ mình
ngu, Nhờ vậy thành có trí.
Người ngu tưởng có trí, Thật
xứng gọi trí ngu.

5. Trí Ngu

Người ngu, dù trọn đời...

Thế Tôn đã dạy như thế tại Kỳ Viên, do chuyện Trưởng lão Udàyi.

Khi các Đại Trưởng lão rời Pháp đường, Udàyi thường ngồi vào chỗ của

các vị ấy. Một hôm có vài khách tăng
đến, thấy như thế cứ tưởng Udàyi là một
Đại Trưởng lão. Họ hỏi ông vài câu về
ngũ uẩn, và vài vấn đề khác. Vỡ lẽ ra ông
chẳng biết gì, họ khinh bỉ bảo nhau:

- Tỳ-kheo này là ai mà cùng sống trong tinh xá với Phật, nhưng lại không biết đến cả ngũ uẩn, tứ đại và căn trần?

Rồi họ thưa với Phật, Thế Tôn bèn dạy Pháp Cú:

(64) Người ngu dù trọn đời,
Thân cận người có trí, Không
biết được chánh pháp, Như
muỗng với vị canh.

6. Từ Trụy Lạc Tới Đức Hạnh

Người trí, dầu một khắc...

Đức Phật dạy câu này tại Kỳ Viên về ba mươi Tỳ-kheo Pàtheyyaka.

Thế Tôn đã thuyết pháp lần đầu tiên cho họ trong rừng Kappàsika, khi họ đang đi tìm người nữ.

Họ đều vâng theo lời của Phật: "Hãy đến,
các Tỳ-kheo!" và nhận được y bát từ thần
thông. Ai cũng giữ được Mười ba phạm
hạnh, và sau một thời gian dài, họ trở về
gặp Phật, nghe Phật thuyết về vô sanh.
Trước khi rời chỗ ngồi, họ chứng A-la-
hán.

Các Tỳ-kheo bàn tán trong Pháp đường:

- Chẳng bao lâu mà các vị này đã đắc pháp!

Phật nghe được liền dạy:

- Các Tỳ-kheo! Đây không phải là lần
đầu ba mươi người bạn này phạm tội, mà
trong tiền kiếp đã có. Nhưng khi
nghe Maha Tundila thuyết pháp trong
Bổn Sanh Tundila, họ được Pháp nhãn
thanh tịnh và tuân giữ Ngũ giới. Chỉ có
công đức này mà họ chứng A-la-hán
ngay tại chỗ ngồi.

Và Phật nói Pháp Cú:

(65) Người trí, dầu một khắc,
Thân cận người có trí, Biết
ngay chân diệu pháp, Như lưỡi
với vị canh.

7. Một Người Cùi Bị Thử Thách Phủ

Nhận Niềm Tin

Người ngu si thiếu trí...

Thế Tôn đã dạy như thế tại Trúc Lâm do chuyện người cùi Suppabuddha. Truyện này được kể trong kinh Udàna.

Người cùi Supabuddha ngồi vòng ngoài
hội chúng nghe pháp và đắc quả Dự lưu.
Anh ta muốn trình với Thế Tôn pháp lạc
của mình, nhưng không dám bước vào
giữa hội chúng. Đợi đến lúc mọi người
đảnh lễ Phật xong, đi theo Phật một
quãng ngắn và quay về, anh mới trở lại
tịnh xá.

Trời Đế Thích thấy vậy muốn thử anh, liền bay đến, lơ lửng trên không, bảo anh:

- Suppabuddha, anh nghèo hèn, khốn
khổ. Ta sẽ cho anh vô số của cải nếu anh
chịu nói "Phật không phải là Phật, Pháp
không phải là Pháp, Tăng không phải là
Tăng. Ta đã chán ngấy Pháp, chán ngấy
Tăng".

Anh cùi hỏi lại:

- Ông là ai?

- Ta là Đế Thích.

- Đồ ngu, không biết xấu hổ, ông không
xứng đáng nói chuyện với ta. Ông bảo ta
nghèo túng và khổ sở. Trái lại ta được an
lạc với tài sản to lớn: Tín tài, giới tài, tấn
tài, tàm quý tài, văn tài, xả tài, định huệ
tài, cả bảy kho báu này là của ta.

Ai có kho báu này, Dù là nam

hay nữ, Không thể gọi nghèo khổ, Đời họ chẳng rỗng suông.

Đó là bảy kho báu đáng quý, người có được thì đối với chư Phật và Phật Độc Giác không phải là nghèo.

Đế Thích nghe xong, đến kể lại cho Thế
Tôn, và được Phật dạy là dù tiền muôn
bạc ức cũng không thể thuyết phục người
cùi phủ nhận niềm tin nơi Phật, Pháp,
Tăng.

Và người cùi Suppabuddha đến chỗ
Phật, được Ngài đón tiếp thân tình. Anh
trình với Phật pháp lạc có được, dứng lên
rồi đi ra. Đi được một quãng, anh bị con
bê cái húc chết. Con bê này nguyên là
Dạ-xoa tái sanh làm bò trong một trăm
kiếp, đã giết bốn chàng trai trẻ: người
quyền thế Pukkusati, Bahiya daruciriya,

tên trộm ngoài vòng pháp luật Tambadathika, và người cùi Suppabuddha.

Chuyện quá khứ:

7A. Bốn Chàng Trai Và Cô Kỹ Nữ

Trong một tiền kiếp, bốn chàng trai này
là con của một thương gia giàu có, và
Dạ-xoa là một cô kĩ nữ tuyệt đẹp. Một
hôm nọ dẫn cô đến vườn giải trí, hưởng
lạc xong chiều đến, nghĩ rằng không ai ở
đây ngoài họ, họ bàn nhau lấy lại một
ngàn tiền đã trả, lột hết vàng giết cô ta
rồi bỏ đi. Cô kĩ nữ nghe được, và khi bị
giết, cô thề sau này sẽ thành Dạ-xoa, sẽ
giết hại họ như họ đã giết hại cô. Và quả
báo hiện ra y như thế.

Các Tỳ-kheo báo tin cho Phật về cái chết

của người cùi, và hỏi Phật kiếp sau anh
ta sẽ như thế nào, vì sao anh ta bị bệnh
cùi. Phật cho biết anh ta đã chứng quả
Dự lưu và sanh trên cõi trời ba mươi ba
và Phật kể:

Chuyện quá khứ:

7B. Chàng Trai Láo Xược

Trong một tiền kiếp, gặp vị Phật Độc
Giác Tagarasikhi, anh cùi đã nhổ nước
miếng vào ngài vì cống cao ngã mạn.
Anh ta phải chịu khổ não rất lâu ở địa
ngục, nhưng quả báo chưa hết anh tái
sanh làm người cùi.

Phật giảng tiếp cho các Tỳ-kheo:

- Này các Tỳ-kheo! Mọi chúng sanh trên thế gian dều bị quả báo ác nghiệt do hành

nghiệp xấu ác.

Và Phật dạy thêm Pháp cú:

(66) Người ngu si thiếu trí, Tự
ngã thành kẻ thù, Làm các
nghiệp không thiện, Phải chịu
quả đắng cay.

8. Một Nông Dân Bị Kết Tội Oan

Nghiệp làm không chánh thiện....

Câu này đức Phật dạy tại Kỳ Viên, liên quan đến một nông dân.

Anh nông dân đang cày trên miếng ruộng gần thành Xá-vệ. Thấy Thế Tôn và Trưởng lão A-nan làm thị giả đi ngang,

anh đảnh lễ và tiếp tục cày. Thế Tôn
không nói gì cả, Ngài đến chỗ túi tiền rơi
- trước đó. Ngài quan sát thế gian thấy rõ
túi tiền và mọi chuyện - chỉ cho A-nan và
bảo:

- Hãy xem, A-nan, một con rắn độc!

A-nan thưa:

- Bạch Thế Tôn, con đã thấy, một con rắn độc chết người!

Anh nông dân nghe được, liền đến chỗ
rắn, khi Phật và A-nan bỏ đi, định sẽ giết
rắn. Nhưng đến nơi thấy túi tiền, anh
chợt hiểu chắc Thế Tôn ám chỉ túi tiền là
con rắn độc. Không cần biết đích xác
những gì bên trong, anh đặt túi qua một
bên, phủ đất lên và tiếp tục cày.

Trời sáng, nhà kia khám phá bị mất trộm,
liền đuổi theo dấu bọn trộm, đến cánh
đồng nơi chôn túi tiền, và thấy dấu chân
anh nông dân. Đào đất, nhặt túi tiền lên
xong, họ mắng nhiếc anh:

- Anh đã trộm nhà người và giờ đây anh làm bộ cày bừa, phải không?

Sau khi nện anh ta một trận đích đáng
rồi, họ bắt dẫn anh lên kiện vua. Nghe
qua sự tình vua ra lệnh xử tử. Quân lính
trói thúc ké anh, kéo ra pháp trường, dọc
đường còn đánh đập. Anh nông dân chỉ
một bề lặp đi lặp lại:

- Hãy xem, A-nan, một con rắn độc!

- Bạch Thế Tôn, con đã thấy, một con rắn độc chết người!

Quân lính ngạc nhiên, hỏi anh ý nghĩa ra
sao? Anh bảo sẽ giải thích nếu gặp được
vua. Và anh được như ý. Trước mặt vua,
anh kể lại mọi sự và xác nhận mình
không phải kẻ trộm. Vua ngẫm nghĩ anh
ta đã nêu danh Thế Tôn, bậc cao tột trong
thế gian làm chứng, thì thật không đúng
nếu kết tội, và vua quyết định dẫn anh
đến gặp Phật để làm sáng tỏ vụ này.

Sau khi bạch Phật, dược Phật xác nhận
câu chuyện xảy ra, cùng lời lẽ Phật đã
thốt quả y như lời anh nông dân, vua
hiểu hết tự sự. Chẳng qua là bọn trộm
biết được một lối vào thành xuyên qua
một suối nước bí mật. Họ đã đào một
đường hầm đến nhà người giàu kia, trộm
một số lớn tiền và vàng, rồi chạy thoát ra
ngoài bằng con suối. Sau khi đánh lừa
đồng bọn, một tên dấu riêng một túi tiền
một ngàn đồng vào áo. Hắn cũng cùng

đồng bọn đến cánh đồng để chia của.
Xong xuôi bọn chúng giải tán, và túi tiền
đó rớt lại mà hắn không hề hay biết. Vua
bèn kết luận:

Bạch Thế Tôn, nếu anh nông dân không
nói tên một bậc như ngài để làm chứng,
chắc không khỏi chết. Anh đã tự cứu
mạng do lặp lại lời của Phật.

Đại vương, Ta đã nói như thế đến khi đó. Một người trí sẽ không hành động để phải hối hận.

Rồi Phật đọc Pháp Cú:

(67) Nghiệp làm không chánh
thiện, Làm rồi sanh ăn năn,
Mặt nhuốm lệ, khóc than,
Lãnh chịu quả di thục.

9. Sumana - Người Làm Vườn

Và nghiệp làm chánh thiện...

Phật dạy câu này ở Trúc Lâm về người
làm vườn Sumana. Mỗi ngày sáng sớm,
người làm vườn Sumana hay dâng lên
vua Bình-sa vương tám bó hoa nhài và
nhận tám tiền mỗi bó. Nhưng hôm đó,
trên đường mang hoa vào thành, anh thấy
Đức Phật đang khất thực với chúng Tỳ-
kheo đông đảo, phóng hào quang sáu
màu, đầy hùng lực của một vị Phật. Anh
nhận thấy thân Phật như một khối ngọc
quý, một khối vàng ròng, với ba mươi
hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp của bậc
đại nhân. Lòng phân vân không biết làm
sao phục vụ, chợt thấy bó hoa, liền muốn
dâng cúng Phật. Tuy biết rằng nhà vua có

thể cầm tù, giết hay trục xuất khỏi nước
nếu không dâng hoa cho vua, anh vẫn
muốn cúng cho Phật. Anh nghĩ tiếp nếu
dâng hoa cho vua đi nữa, bất quá chỉ
nhận tiền đủ kéo dài mạng sống trong
kiếp này, trong khi dâng cúng Thế Tôn sẽ
được an lạc, được cứu độ hằng triệu kiếp
không kể xiết. Do đó, anh làm vườn dâng
mạng sống của mình cho Phật.

Niềm tin kiên cố và lòng hoan hỷ, anh ta
tung hoa lên. Ban đầu hai bó lơ lửng trên
đầu Phật như một bảo cái, hai bó tiếp bên
phải, rồi phía sau, rồi bên trái, rủ xuống
như một tấm màn. Như vậy tám bó hoa
vây bọc Thế Tôn bốn phía, cuống hoa
hướng ra ngoài và cánh hoa hướng vào
trong, trước mặt Phật như có cổng chào,
và chung quanh như những phiến bạc.
Hoa tuy là loài vô tình, nhưng cư xử như
có trí khôn, không dạt về một bên, không

rơi xuống, đi theo khi Phật cử động,
đứng yên khi Phật dừng lại. Hào quang
tỏa ra hàng trăm tia từ thân Phật, trước
và sau, phải và trái, và từ đỉnh đầu sáng
rực. Không ai gặp Ngài mà bỏ đi. Họ
nhiễu bên phải ba vòng quanh Ngài, tu
hội đông như đám cây cọ chạy trước mặt
Ngài. Cả thành náo động, chín mươi
triệu dân bên trong với chín mươi triệu
dân bên ngoài, không một người nào, dù
đàn ông hay đàn bà không đến lễ với đồ
cúng dường. Rống lên tiếng rống sư tử
và vẫy lên hàng ngàn mảnh vải, đám
đông khổng lồ đã diễn hành trước mặt
Thế Tôn.

Để biểu dương hành động đáng quý của
anh làm vườn, Thế Tôn tiếp tục đi qua
thành một khoảng đường ba dặm theo
nhịp trống định âm. Toàn thân anh ta tràn
ngập năm điều hoan hỷ. Theo Thế Tôn

một khúc đường, anh lọt vào vùng hào
quang của Phật như thể lao vào biển son,
xưng tán Phật, đảnh lễ Ngài, và xách giỏ
không về nhà.

Anh ta kể chuyện cho vợ nghe. Vợ anh ta quá ngu si không tin sự mầu nhiệm như thế, tru tréo lên mắng nhiếc chồng:

- Vua chúa thì cay nghiệt và tàn bạo. Bị
chọc giận thế nào cũng ra lệnh chặt tay,
chặt chân hay xử hình phạt khác. Ông
làm như thế thì bao nhiêu trừng phạt sẽ
trút xuống cho tôi!

Rồi mang con đến hoàng cung, cô gặp vua kể lể việc làm của chồng, và tuyên bố cho cô biết là cô bỏ chồng.

Vua Bình-Sa vương là thánh đệ tử của Phật. Ngay lần đầu gặp Phật vua đã

chứng quả Dự lưu, niềm tin kiên cố và
tâm an bình. Vua hiểu người này quá ngu
si, làm sao có thể tin một việc làm công
đức như thế và ông giả vờ giận dữ quát
lên:

- Mụ kia! Hắn đã dâng hoa của ta cho
Thế Tôn à! Mụ bỏ hắn là phải. Ta sẽ xử
sự với hắn. Dám cả gan dâng hoa của ta
cho Thế Tôn. Nhờ nói thế, vua đuổi được
cô ta về, rồi dến gặp Phật ngay, đảnh lễ
Ngài và cùng đi. Phật biết tâm vua đang
an bình, nên đi tiếp vào thành, kinh hành
qua đường phố theo nhịp trống định âm,
và dừng trước cổng hoàng cung. Vua đỡ
bình bát và thỉnh Phật vào. Phật tỏ ý ngồi
trên sân hoàng cung, vua liền ra lệnh
dựng cấp tốc một lều che và Phật ngự
giữa lều với chúng Tỳ-kheo chung
quanh.

Tại sao Phật làm như thế? Vì nếu vào
hoàng cung, dân chúng sẽ không thấy
được Phật, do đó sẽ không biết được
hành động thiện của người làm vườn
(bởi vì chỉ chư Phật mới tuyên dương
rộng rãi đức hạnh của người tốt. Còn
người tầm thường có kể lại cái tốt của
người cũng chỉ để lộ lòng đố kị).

Bốn cụm hoa vẫn còn lơ lửng bốn phía.
Dân chúng phụng sự Phật, còn nhà vua
dâng lên Phật và Tăng đoàn món ăn
thượng vị. Thọ thực xong, Phật hồi
hướng công đức và với bốn cụm hoa bao
quanh như trước đây, Phật và đám đông
hân hoan reo hò cùng về Tinh xá.

Vua tiễn Phật một đoạn đường rồi quay
về gặp anh làm vườn. Hỏi thăm và được
anh kể lại lời đã nói với Phật khi xưng
tán Ngài rằng vua có thể giết hay đuổi

anh ra khỏi nước, vua khen anh là một
bậc đại nhân và thưởng tám voi, tám
ngựa và tám gia nhân, tám nữ tỳ và tám
bộ châu báu lộng lẫy, tám ngàn đồng
tiền, tám cung nữ trong hậu cung trang
điểm đầy đồ trang sức, và tám làng chọn
lọc.

Trưởng lão A-nan nghe tiếng reo hò hân
hoan suốt ngày từ sáng sớm, thắc mắc
không biết anh làm vườn được phước
báo gì, hỏi Phật và được Phật đáp:

- Này A-nan! Hành động của người làm
vườn không phải là việc nhỏ. Anh ta đã
giao mang sống cho Ta và xưng tán Ta.
Vì đặt niềm tin nơi Phật, anh ta sẽ không
rơi vào đường khổ suốt trăm ngàn kiếp,
mà còn được quả phúc ở cõi trời và cõi
người, và sẽ thành vị Phật Độc Giác
tên Sumana.

Khi Thế Tôn về đến Tinh xá, bước vào hương thất, hoa của Sumana rơi trên tường cổng.

Buổi chiều, các Tỳ-kheo bàn tán tại Pháp
đường về anh làm vườn. Phật từ hương
thất tiến đến, vào Pháp đường bằng một
trong ba ngõ, ngồi vào tòa Như Lai, hỏi
các Tỳ-kheo, nghe họ kể xong. Phật bảo:

- Đúng vậy, các Tỳ-kheo! Chỉ nên làm việc gì đừng ân hận về sau, mỗi khi nhớ lại chỉ thấy hoan hỷ.

Và Phật nói Pháp Cú:

(68) Và nghiệp làm chánh thiện,
Làm rồi không ăn năn, Hoan
hỷ ý đẹp lòng, Hưởng thọ quả
dị thục.

10. Upplavannà Bị Cưỡng Bức

Người ngu nghĩ là ngọt...

Nhân chuyện Uppalavannà, Thế Tôn đã dạy như trên tại Kỳ Viên.

Uppalavanà, đã lập nguyện với
Phật Padumuttara, sau khi tạo
công đức suốt một trăm ngàn
kiếp từ loài trời đến loài người,
mạng chung ở cõi trời vào thời
Phật hiện tại, và tái sinh tại Xá-
vệ là con gái một thương gia
giàu có. Nước da cô như màu đài
sen xanh nên có tên
là Uppalavannà, tức Liên Hoa
Sắc. Đến tuổi cập kê, tất cả các

vương tôn công tử nước Diêm-
phù-đề đến cầu hôn. Ông
thương gia không biết giải quyết
cách nào bèn bảo con gái đi tu.
Dây là kiếp chót của cô trước khi
chứng Niết-bàn nên lời của ông
cha, như dầu đã được tinh chế
trăm năm, rưới lên đầu cô. Do
đó cô bằng lòng. Ông chuẩn bị
những món quà đắt giá cho cô,
và dẫn cô đến Ni đoàn, cô được
nhận.

Chẳng bao lâu, cô được giao việc mở và
đóng Bồ-tát đường. Thắp đèn và quét
dọn xong, cô chăm chú nhìn ngọn đèn,
chú tâm vào yếu tố của lửa, nhập định.
Xuất định, cô chứng A-la-hán và đắc
thần thông.

Sau đó cô hành hương khất thực trong
xứ, trở về cô phải qua một khu rừng rậm.
Thời đó các ni cô không bị cấm ở trong
rừng. Họ dựng cho cô căn lều, đặt một
giường và treo màn chung quanh. Ra
khỏi rừng, cô đến Xá-vệ khất thực rối trở
về lều của mình. Lúc đó, một người Bà-
la-môn bà con với cô tên Ananda, đã
đem lòng yêu cô từ khi cô còn ở thế gian,
nghe cô đi khất thực, liền vaò rừng trước
cô, trốn dưới trong lều.

Trở về lều, đóng cửa lại, cô lên gường
ngồi, không thấy gì trong tối vì cô mới ở
ngoài sáng vào. Cô vừa mới lên giường
thì tên trẻ tuổi từ dưới gầm chun ra và
leo lên. Cô la:

- Đồ điên! Chớ hại ta!

Nhưng tên kia, dù bị kháng cự, đã cưỡng

bức cô, và bỏ đi. Không thể chịu nổi sự đồi bại của hắn, đất nứt ra nuốt hắn và hắn bị đọa vào địa ngục A-tỳ.

Cô kể cho các ni cô việc đã xảy ra. Các Tỳ-kheo nghe ni cô kể lại bạch với Phật, và được Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Kẻ ngu có thể là bất
cứ ai, Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo ni, cư sĩ nam
hay nữ, phạm tội ác thấy vui thích, sung
sướng hay khoái lạc khi phạm tội, như
thể được ăn mật, đường hay vị ngọt nào
khác.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(69) Người ngu nghĩ là ngọt,
Khi ác chưa chín muồi, Ác
nghiệp chín muồi rồi, Người
ngu chịu khổ đau.

Sau đó các Tỳ-kheo bàn tán trong Pháp đường:

- Ngay cả người đã thoát khỏi dục lạc rồi
vẫn ưa thích khoái lạc tình ái và thỏa
mãn dục vọng. Tại sao không? Họ đâu
phải là cây Kolàpa hay ụ kiến, mà là con
người bằng xương bằng thịt.

Phật nghe bèn dạy rằng:

- Này các Tỳ-kheo! Người đã giải thoát
khỏi dục vọng, không ưa thích khoái lạc
tình ái cũng không thỏa mãn dục vọng.
Như một giọt nước rơi xuống lá sen,
không thấm vào lá, cũng không đọng
trên lá, nhưng lăn đi và rơi xuống, như
hạt cải không bám vào đầu mũi kim,
cũng không ở lại đó, mà lăn đi và rơi
xuống. Cũng vậy, tình yêu đôi lứa không
vướng bận tim người đã giải thoát khỏi

dục lạc thế gian.

Và Phật đọc Pháp Cú trong phẩm Bà-la- môn:

(401) Như nước trên lá sen,
Như hạt cải đầu kim, Người
không nhiễm ái dục, Ta gọi Bà-
la-môn.

Bấy giờ Phật mời vua Ba-tư-nặc đến bảo:

- Đại vương, trong giáo đoàn của Ta,
thanh nữ và thanh niên gia giáo rời bỏ
quyến thuộc và tài sản, từ bỏ thế gian,
vào ngụ trong rừng. Đối với giới nữ
trong rừng có thể có những người tâm
địa xấu, bị lưả dục nung nấu, vô lễ và
ngạo mạn với họ, cưỡng bức họ, làm
uổng phí đời tu của họ. Như thế cần xây
dựng chỗ cư trú cho Ni chúng trong

thành.

Vua tuân hành. Từ đó chư ni chỉ được ở trong thành.

(Xem tiếp Phần 2)

V. Phẩm Ngu (2) 11. Đạo Sĩ Lõa Thể Jambuka

Tháng tháng với ngọn cỏ...

Phật dạy như thế tại Trúc Lâm liên quan đến đạo sĩ lõa thể Jambuka.

Chuyện quá khứ

11A. Vị Tăng Ganh Tỵ

Xa xưa, thời Phật Ca Diếp, một cư sĩ tại
làng nọ cất thất cho một trưởng lão tu và
cung cấp tứ vật dụng suốt thời gian này,
Trưởng lão đều đặn đến thọ thực tại nhà
cư sĩ. Bấy giờ có một Tỳ-kheo đã dứt hết
dục lậu, đi khất thực dừng trước nhà cư
sĩ. Anh ta vui mừng mời vào, và cung
kính dâng Ngài thức ăn hảo hạng và một
chiếc y rộng:

- Thưa Tôn giả, xin Ngài nhuộm y này và đắp làm hạ y.

Rồi nói thêm:

- Tóc Ngài mọc dài, con sẽ tìm thợ cắt tóc cho Ngài, lúc trở về sẽ mua cho Ngài một cái giường.

Vị khách tăng trước thấy cư sĩ niềm nở đón tiếp vị mới đến, lòng bất mãn, ganh

ghét. Không chịu nổi sự ưu ái của vị cư
sĩ đối với vị mới, buổi chiều, ông lại
ngay chổ Trưởng lão nằm trên giường,
nhiếc móc và lăng mạ bốn điều:

- Này khách huynh! Huynh nên ăn phân
hơn là phần cơm trong nhà cư sĩ này.
Huynh nên nhổ tóc mình với cái lược
bằng cây thốt nốt hơn là để thợ cạo do cư
sĩ mời về. Huynh đừng mặc quần áo thì
tốt hơn là đắp hạ y do cư sĩ cúng. Huynh
nằm dưới đất tốt hơn là nằm trên giường
của cư sĩ cúng.

Trưởng lão không để ý đến lời lăng mạ,
thầm mong người bạn ngu si này không
bị tổn hại, và Ngài dậy sáng sớm đi nơi
khác tùy thích.

Vị tăng đến trước cũng dậy sáng sớm, dọn dẹp thất như thường lệ rồi đi khất

thực. Nghĩ rằng Trưởng lão vẫn còn ngủ, ông đánh thức bằng cách gõ chuông bằng móng tay, rồi đi vào làng.

Cư sĩ chuẩn bị xong thức ăn đợi hai vị tăng đến. Chỉ thấy vị trước, anh ta hỏi:

- Thưa Tôn giả, Trưởng lão đến đâu rồi?

Vị tăng cũng ngạc nhiên hỏi lại:

- Đạo hữu hỏi chi lạ? Trưởng lão đến nhà
anh hôm qua đó, ngay khi về thất đã vào
phòng trong nằm ngủ. Dù tôi dậy rất
sớm, ông ta cũng chẳng nghe thấy chổi
quét, tiếng súc rửa bình nước uống và
tiếng gõ chuông của tôi.

Cư sĩ không thể tin một vị Trưởng lão khả kính, thái độ trang nghiêm lại có thể ngủ đến giờ này, nghĩ rằng chắc vị tăng

trước thấy mình quan tâm đến vi Trưởng
lão nên đã nói gì với Ngài rồi. Cư sĩ, rất
khôn khéo, vẫn một mực cung kính phục
vụ vị tăng, dâng thức ăn. Xong bữa anh
cẩn thận rửa bát rồi đựng đầy thức ăn
ngon với nước súp thượng vị, nhờ vị tăng
chuyển cúng dường giùm Trưởng lão nếu
có gặp Ngài. Vị tăng nhận bình bát nghĩ
rằng Trưỡng lão dùng thức ăn ngon như
thế sẽ thích ở đây luôn, nên dọc đường
ông ta ném bỏ thức ăn hết. Ông ta cũng
đến chỗ ngủ Trưởng lão nhưng không
thấy Ngài.

Vì phạm hành động xấu, định lực tu tập
suốt hai mươi ngàn năm mất hiệu quả
bảo vệ, nên ông mạng chung bị đọa
xuống ngục A-tỳ, chịu đau khổ cùng cực
trong thời kỳ giữa hai đức Phật. Vào thời
Phật hiện tại, ông tái sanh tại Vương Xá
trong một gia đình thức ăn uống sung

túc.

Chuyện hiện tại

11B. Đạo Sĩ Lõa Thể Jambuka

Từ khi biết cậu bé không chịu nằm
giường, không ăn thức ăn mà chỉ ăn phân
của mình, cha mẹ cậu nghĩ rằng chắc còn
nhỏ quá nên không biết gì. Nhưmg lớn
lên, cậu cũng không chịu mặc quần áo,
nằm dưới đất và ăn phân của mình. Cha
mẹ biết cậu không quen sống trong nhà,
có lẽ hợp với các đạo sĩ lõa thể Ajivakas,
nên mang cậu đến xin họ thu nhận vào
giáo đoàn. Họ đồng ý, đặt cậu xuống một
cái hố lút sâu tận cổ, kê ván qua xương
đòn gánh của cậu rồi ngồi trên đó nhổ tóc
cậu với lược thốt nốt.

Hôm sau, theo lời mời của cha mẹ cậu,

các đạo sĩ Ajìvakas vào làng bảo cậu đi
theo, nhưng cậu từ chối. Năm lần bảy
lượt thúc giục, cậu vẫn từ chối. Các đạo
sĩ gởi thức ăn về, cậu cũng từ chối không
ăn. Ngày qua ngày cậu vẫn không nghe
lời họ. Một hôm, khi các đạo sĩ vào làng,
hai đạo sĩ trong nhóm giả vờ đi theo rồi
quay lại núp rình và bắt gặp cậu xuống
hố xí lượm phân nặn từng cục bốc ăn.
Các đạo sĩ nghe kể lại kinh quá bảo
nhau:

- Trời đất việc làm của hắn quả là sĩ
nhục! Nếu đệ tử của Sa-môn Cồ-đàm
biết được, sẽ đồn xấu là các đạo
sĩ Ajìvakas tu tập bằng cách ăn phân.
Người này không thể ở với chúng ta
được.

Rồi họ đuổi Jambuka khỏi giáo đoàn. Ban dêm cậu đến hố xí công cộng, chỗ

lõm của một tảng đá phẳng, ăn phân.
Dân chúng đi cầu thấy cậu đứng lò cò
trên tảng đá, co một chân đặt trên đầu
gối, mở miệng rộng, mặt xoay về hướng
gió, ngạc nhiên hỏi. Cậu đáp:

- Ta là người hớp gió không ăn gì hết.

- Nhưng sao Ngài lại đứng một chân?

- Ta nghiêm trì khổ hạnh, nếu đứng hai
chân mặt đất sẽ rúng động. Ta đứng một
chân co một chân đặt trên đầu gối cả đời,
không bao giờ nằm.

Hầu như ai cũng tin lời cậu. Dân hai
nước Anga và Magadha rất cảm động và
thán phục, họ mang vô số thức ăn đến
cho cậu, nhưng cậu không muốn nhận
bất cứ thứ gì, và bảo họ:

Ta chỉ ăn gió, không ăn món khác. Nếu không, khổ hạnh của ta sẽ chấm dứt.

Dân làng một mực khẩn khoản cậu nhận,
nhiều lần từ chối không được, cậu phải
để vào đầu lưỡi một chút ngọn cỏ Kusa
chấm với mật, bơ. mật mía, rồi đuổi họ
đi:

- Rồi đó, các người hãy đi đi! Các người đã được hạnh phúc và cứu độ theo đúng nguyện vọng.

Cứ thế Jambuka sống năm mươi lăm năm, lõa thể, ăn phân, nhổ tóc và nằm dưới đất.

Phật quan sát thế gian thấy Jambuka đủ
duyên lành chứng A-la-hán cùng các
thần thông, tám mươi tư ngàn chúng
sanh sẽ dược Pháp nhãn thanh tịnh và số

đông khác sẽ được cứu độ. Do đó hôm
sau Phật vào Vương Xá khất thực và
chiều đến thăm Jambuka. Các vị trời biết
được, dùng thần lực làm mưa xuống rửa
sạch nơi Jambuka đang ở. Tất cả năm
trận mưa khác nhau rơi trên tảng đá ấy.

Đến nơi Phật gây một tiếng động nhẹ và gọi:

- Jambuka!

Đạo sĩ cứ nghĩ một tên xấu ác nào gọi mình nên hỏi lại cộc lốc:

- Ai đó?

Phật đáp:

- Một Tỳ-kheo.

- Ngài muốn gì, Đại Sa-môn?

- Cho ta ở lại đây chỉ một đêm.

- Đây không chỗ nào ở được, Đại Sa- môn!

- Jambuka, đừng nói thế. Cho Ta ở chỉ
một đêm thôi! - Sa-môn tìm đoàn thể Sa-
môn, người tìm đoàn thể người, thú vật
tìm đoàn thể thú vật.

- Nhưng Ngài là một Sa-môn?

- Vậy thì bình đựng nước, muỗng gỗ, pháp cụ của Ngài đâu?

- Mọi thứ này Ta đều thường dùng,
nhưng vì cồng kềnh khó đem theo từ chỗ
này đến chỗ nọ, nên Ta sẽ lấy tại đây và
đem theo khi rời nơi đây.

Jambuka bực dọc, hỏi gằn lại:

- Vậy khi rời đây, Ngài định đem theo à?

- Đừng lo, Jambuka! Hãy chỉ cho Ta chỗ nào ở được.

Jambuka vẫn một mực:

- Dạ không chỗ nào ở được, Đại Sa-môn!

Thấy một hang núi rất gần, Phật hướng về đó hỏi:

- Có ai ở trong đó không?

- Thưa không, Đại Sa-môn.

- Vậy Ta ở đó.

- Dạ hợp với Ngài, Đại Sa-môn.

Và Phật soạn tòa nằm trong hang núi và
nằm nghỉ. Canh một Tứ Thiên Vương
đến hầu hạ Phật, chiếu ánh sáng rực rỡ tứ
phía. Jambuka trông thấy ngạc nhiên
không hiểu ánh sáng gì. Canh hai vua
trời Đế Thích phục vụ Thế
Tôn. Jambuka thắc mắc không biết là ai.
Canh ba và canh cuối là đại phạm thiên,
với một ngón tay chiếu sáng
một Cakkavàla, hai ngón tay chiếu sáng
hai Cakkavàla, và mười ngón tay chiếu
sáng toàn thể khu rừng. Jambuka không
biết là ai.

Sáng sớm hôm sau, cậu đến gặp Phật,
chào thân thiện, cung kính đứng một bên
và hỏi về những vị đã trông thấy khi
đêm. Được biết đó là những vị trời đến
hầu hạ Phật, và Phật là bậc tối thượng
hơn họ, Jambuka bèn thốt lên:

- Ngài là một bậc tuyệt diệu, Đại Sa-
môn! Tôi ở đây suốt năm mươi lăm năm
mà không một ai đến hầu hạ tôi, thời
gian này tôi sống nhờ gió, đứng ròng rã
mà không ai đến phục vụ mình.

Thế Tôn bảo:

- Jambuka, ngươi đã liên tiếp lừa dối
đám đông ngu ngốc ở thế gian này, và
bây giờ cố lừa dối Ta. Trong năm mươi
lăm năm, thật sự có phải ngươi ăn phân,
lõa thể, ngủ dưới đất và nhổ tóc với lược
thốt nốt không? Nhưng ngươi đã gạt gẫm
thế gian bảo rằng hớp gió, đứng một
chân, không ngồi, không nằm. Bây giờ
lại đang láo khoét với Ta. Đó là vì tư
kiến thấp hèn, sai lầm mà ngươi đã chấp
nhặt trong tiền kiếp, khiến mấy chục năm
ngươi đã ăn phân, nằm dưới đất, lõa thể,
nhổ tóc với cây lược thốt nốt. Chính đến

bây giờ ngươi cũng còn chấp vào tư kiến thấp hèn sai lầm.

- Nhưng, Đại Sa-môn, tôi đã làm gì trong tiền kiếp?

Trong khi Thế Tôn kể lại chuyện xấu ác
kiếp trước, Jambuka rất xúc động và
lòng cảm thấy khiêm hạ, sợ hãi tội lỗi to
tát, cậu phủ phục trên đất. Thế Tôn ném
một lá y để cho cậu khoát vào mình. Cậu
chào Thế Tôn và kính cẩn ngồi một bên.
Kể xong chuyện tiền kiếp, Phật thuyết
pháp, và cuối bài pháp cậu chứng A-la-
hán cùng với thần thông. Cậu rời chỗ
ngồi, đảnh lễ Thế Tôn và xin được nhận
vào Tăng đoàn.

Trước đây do nhục mạ một Trưởng lão đã chứng A-la-hán với bốn điều, Jambuka bị đọa địa ngục A-tỳ, đau

khổ cùng tột, cho đến khi đại địa nâng
cao một dặm ba phần tư. Nhưng quả báo
của hành vi xấu ác chưa hết nên phải
sống tủi nhục suốt năm mươi lăm năm.
Bây giờ quả báo ác chấm dứt thì phước
báo do công phu thiền định suốt hai
mươi ngàn năm phục hồi, do đó Phật đã
dang tay về phía Jambuka nói:

- Hãy đến, Tỳ-kheo! Hãy sống đời phạm hạnh!

Ngay đó tánh tướng một cư sĩ biến mất, ông đường đường là một Trưởng lão sau mươi tuổi, đầy đủ tám món cần dùng.

Ngày đó dân chúng hai nước Anga và
Magadha đến cúng dường Trưởng
lão Jambuka nhiều phẩm vật. Thấy Thế
Tôn họ so sánh với Jambuka, và thắc
mắc không biết ai lớn hơn. Phật đoán

biết ý nghĩ của họ liền bảo Jambuka giải nghĩa giùm. Trưởng lão thưa:

- Bạch Thế Tôn! Đây là việc con cần làm nhất.

Lập tức ông nhập Tứ thiền rồi xuất. Bay trên không cao bằng một cây thốt nốt, ông la lên:

- Bạch Thế Tôn, đấng Vô Thượng là Đạo sư của con, con là đệ tử của Ngài.

Rồi ông xuống đất đảnh lễ Thế Tôn,
xong lại bay lên cao bằng hai cây thốt
nốt, bằng ba cây, cho đến bảy cây thốt
nốt, xác nhận mình là đệ tử của Thế Tôn
rồi đáp xuống.

Đám đông thấy thế hết sức ca ngợi thần lực của chư Phật. Thế Tôn bảo họ rằng:

- Hàng chục năm ẩn sĩ này đã sống ở
đây, để trên đầu lưỡi mút ngọn cỏ Kusa
với thức ăn do các người mang đến, bảo
rằng mình đã làm tròn bổn phận một ẩn
sĩ khổ hạnh. Nhưng dù cho bây giờ ông
kiêng ăn để tỏ lòng ăn năn hối hận, công
phu khổ hạnh này không bằng một phần
mười sáu ý tưởng đáng khen đã thúc đẩy
ông ăn kiêng.

Vài Ngài đọc Pháp Cú:

(70) Tháng tháng với ngọn cỏ,
Người ngu có ăn uống, Không
bằng phần mười sáu, Người
hiểu pháp hữu vi.

12. Quỷ Rắn Và Quỷ Quạ

Nghiệp ác đã được làm..

Thế Tôn dạy câu trên tại Trúc Lâm về chuyện một quỷ rắn.

Một ngày nọ, giữa hàng ngàn ẩn sĩ bện
tóc, Tôn giả Trưởng lão Lakkhana và
Tôn giả Trưởng lão Đại Mục-kiền-liên từ
đỉnh núi Linh Thứu xuống thành Vương
Xá định khất thực. Thấy một con quỷ
rắn, Trưởng lão Mục-kiền-liên mỉm cười.
Trưởng lão Lakkhana ngạc nhiên hỏi, và
được Ngài đáp chờ đến trước Thế Tôn sẽ
trả lời. Đến lúc đó Ngài mới cho biết là
thấy một con quỷ rắn, đầu giống đầu
người, khúc dưới giống rắn, nên gọi là
quỷ rắn. Thân nó dài hai mươi lăm dặm.
Lửa bốc từ đầu đến đuôi, từ đuôi đến
đầu. Lửa từ đầu đốt hai bên thân, lửa từ
hai bên thân đốt cả người. Nguời ta nói
có hai con quỷ thân dài hai mươi lăm

dặm, còn các quỷ khác thân chỉ dài ba phần tư dặm. Hai con quỷ này Tôn giả Mục-kiền-liên đều thấy.

Một lần khác, Ngài Mục-kiền-liên thấy
con quỷ quạ chịu khổ sở trên đỉnh ngọn
Linh Thứu, Ngài hỏi hành động quá khứ
của nó:

Lưỡi mi dài năm dặm, Đầu chín, thân hai lăm. Mi đã làm những gì, Để chịu khổ dường ấy?

Quỷ đáp:

Tôn giả Mục-kiền-liên, Tôi luôn
luôn chực sẵn, Trong thời Phật-
Ca-diếp, Đoạt thức ăn chúng
Tăng.

Chuyện quá khứ

12A. Con Quỷ Quạ

Thưa Tôn giả, thời Phật-Ca-diếp, dân
làng thấy một nhóm Tỳ-kheo vào làng
khất thực, đón tiếp ân cần, dâng chỗ ngồi
trong nhà nghỉ, cúng cháo, thức ăn cứng,
rửa chân và xức dầu cho các Tỳ-kheo.
Trong khi chờ đến giờ sớt bát, họ ngồi
nghe pháp. Hết thời pháp, họ sớt nhiều
thức ăn ngon từ nhiều nhà đem đến, trao
lại cho chúng Tăng.

Lúc đó, tôi là một con quạ đậu trên đòn
dông nhà nghỉ, thấy thế, tôi ngậm ba
miếng thức ăn trong bình bát của một
dân làng và ăn hết. Thức ăn đó không
thuộc về chúng Tăng, không cúng và trao
đến chúng Tăng, chỉ đơn thuần là phần
chúng Tăng ăn còn dư mà dân làng mang
về nhà để ăn. Đó là tội lỗi của tôi ở kiếp
trước. Quả báo là khi mạng chung tôi bị

đọa vào địa ngục A-tỳ, và sau đó vì quả báo chưa hết, tôi tái sanh lên đỉnh Linh Thứu làm quỷ quạ.

(Hết Chuyện Quỷ Quạ)

Trưởng lão lặp lại:

- Tôi mỉm cười vì thấy con quỷ rắn.

Đức Phật liền rời tòa đứng lên xác nhận
lời của Trưởng lão Mục-kiền-liên là
đúng. Chính Phật cũng gặp con quỷ ấy
vào ngày Thành Đạo, nhưng vì lòng từ bi
đối với người khác, Phật không nói ra
bởi lẽ không tin lời Phật họ sẽ bị bất lợi.
Các Tỳ-kheo nghe thế, xin Phật kể lại
chuyện của quỷ ở kiếp trước.

Chuyện quá khứ

12B. Quỷ Rắn

Xa xưa, dân chúng dựng một lều cỏ bên
bờ sông Ba-la-nại cho vị Phật Độc Giác.
Ngài thường vào thành khất thực, và dân
trong thành thì sáng và chiều mang
hương hoa đến hầu Ngài. Họ hay giẫm
lên đám ruộng của một nông dân. Anh ta
cố ngăn cản họ, nhiều lần không được,
và nghĩ rằng chỉ tại vì có lều của Phật
Độc Giác, nên anh ta đập bể vò đựng
thức ăn, nước uống, xong nổi lửa đốt lều
cỏ, khi Ngài đã vào thành khất thực.

Trở về thấy lều ra tro, Ngài ra đi tùy
thích. Dân trong thành mang hương hoa
đến cúng như thường lệ, thấy lều đã
cháy, thắc mắc không biết tôn sư của họ
đi đâu. Anh nông dân, cũng đứng trong
đám đông, thú nhận là mình đã đốt lều
cỏ. Đám đông la lên bắt anh ta. Tất cả

chỉ vì tên ác ôn này mà họ mất đi đặc ân
được gặp một vị Phật Độc Giác. Do đó
họ lấy gậy đánh đập anh, lượm đá ném
anh đến chết và anh bị đọa vào địa ngục
A tỳ. Đến khi đại địa nâng cao một dặm,
anh ra khỏi ngục, nhưng vì ác báo chưa
hết, anh sanh làm quỷ rắn ở đỉnh Linh
Thứu.

(Hết Chuyện Quỷ Rắn)

Từ chuyện đó, Thế Tôn dạy:

- Này các Tỳ-kheo, hành động xấu ác
giống như sữa. Sữa không thể đông ngay
khi vừa mới chảy ra, thì hành động xấu
ác cũng không thể chín muồi ngay lập
tức. Nhưng một khi đã chín muồi thì khổ
đau như thế đấy.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(71) Nghiệp ác đã được làm,
Như sữa, không đông ngay,
Cháy ngầm theo kẻ ngu, Như
lửa tro che đậy.

13. Quỷ Búa Tạ

Tự nó chịu bất hạnh...

Nhân chuyện quỷ búa tạ, Thế Tôn đã dạy câu trên tại Trúc Lâm.

Giống như truyện trước, Trưởng lão
Mục-kiền-liên, từ đỉnh núi Linh Thứu
xuống, sau khi đã đến chào Thế Tôn và
cung kính ngồi một bên, mới cho Trưởng
lão Lakkhana biết tại sao Ngài mỉm cười:

- Này huynh, tôi thấy một con quỷ cao ba

phần tư dặm. Có sáu mươi ngàn búa tạ
cháy đỏ nóng rực vung lên và giáng
xuống liên tục trên đỉnh đầu nó. Chặt
xong đầu này thì mọc đầu khác. Tôi mỉm
cười vì trong kiếp này chưa hề thấy một
chúng sanh như thế.

Trong Petavatthu có một bài kệ, cùng với các bài kệ khác, nói về con quỷ này:

Sáu mươi ngàn búa tạ, Khắp
mọi phương mọi nơi, Nhắm
ngay đầu ngươi chặt, Lìa cổ,
đầu liền rơi.

Thế Tôn nghe chuyện, bảo:

- Các Tỳ-kheo! Ta cũng thấy chúng sanh
đó khi ngồi trên tòa Chánh Giác, nhưng
vì lòng từ bi đối với người khác, Ta
không nói ra, bởi lẽ không tin lời Ta họ

sẽ bị bất lợi.

Các Tỳ-kheo nghe thế, xin Phật kể chuyện làm của quỷ ở kiếp trước.

Chuyện quá khứ

Người Ném Đá Và Đệ Tử

Ngày xưa, có một người què thạo nghề
ném đá sống ở Ba-la-nại. Ông thường
ngồi trước cổng thành dưới gốc cây đa,
ném đá vào lá cây cắt thành nhiều hình
ngộ nghĩnh. Trẻ con trong thành thích
ông làm cho chúng voi, ngựa. Bù lại
chúng thưởng cho ông thức ăn cứng và
mềm. Một hôm nhà vua đi đến vườn giải
trí, ngang qua cây đa. Bọn trẻ bỏ chạy
hết, để một mình ông què giữa đám chồi
cây. Vua dừng chân lúc mặt trời đứng
bóng và bước đi giữa đám rễ cây, mình

vua phủ đầy bóng râm từng lằn sọc dọc
sọc ngang. Vua ngạc nhiên, nhìn lên,
thấy lá cây đa bị cắt theo hình voi, ngựa.
Được biết đó là công trình của ông què,
vua gọi ông đến bảo:

- Ta có một viên Tư tế ba hoa quá chừng.
Chuyện không có gì hắn cũng bô lô ba la
thật mệt. Ngươi có thể ném một hũ phân
dê vào mồm hắn không?

Ông què thưa:

- Tôi làm được, đại vương! Xin cho phân
dê, còn đại vương thì ngồi trước màn với
ông Tư tế. Tôi ngồi sau và biết phải làm
thế nào.

Nhà vua làm theo ý ông: dùng mũi dao khoét lỗ trên bức màn, và bất cứ lúc nào vị Tư tế mở miệng, ông đều ném vào một

viên phân dê xuyên qua lỗ khoét. Hết hũ
phân dê, ông què lay màn ra hiệu cho
vua. Vị Tư tế Bà-la-môn được vua
khuyến cáo là đã nuốt hết nguyên hũ
phân dê, nên từ đó về sau không dám mở
miệng nói với vua. Nhờ tài khéo mà ông
què được vua ban cho tám món quà và
bốn ngôi làng to đẹp ở Đông, Tây, Nam,
Bắc thành. Quan đại thần của vua, cố vấn
về triều chính và thần thánh cho vua, biết
được bèn làm kệ:

Khéo léo, tuyệt diệu thật!
Nhưng tốt hay là xấu, Hãy xem,
người què ném Được làng ở bốn
bên.

Quan đại thần lúc đó chính là Thế Tôn.

Thấy người què thành công và thịnh vượng như thế, một tên kia đến xin học

nghề. Ban đầu ông què từ chối. Tên kia
vẫn quyết tâm theo đuổi, nên chịu khó
lau rửa chân tay cho người què thời gian
lâu để lấy lòng. Quả vậy, người què
truyền nghề cho hắn. Dạy xong ông hỏi
hắn định làm gì. Hắn thành thật cho biết
sẽ đánh một con bò hay một người nào
đó rồi giết đi. Ông què lưu ý hắn về tiền
phạt, một trăm tiền đối với con bò và một
ngàn tiền đối với mạng người. Và ông
khuyên hắn nên tìm ai không có cha mẹ
để khỏi nộp phạt.

Hắn vâng lời, lên đường với túm đá
trong nếp áo. Thấy một con bò cái, biết
là nó có chồng nên hắn không bắn. Thấy
một người, hiểu anh ta có cha mẹ nên
cũng bỏ qua. Rồi hắn gặp một vị Phật
Độc Giác tên Sunetta đang đi vào thành
khất thực và biết rằng người này không
cha không mẹ, hắn thử tài khéo của mình

bằng cách bắn vào tai của vị Phật Độc
Giác. Hòn đá xuyên qua tai trái khiến
Ngài đau nhức không thể đi khất thực
tiếp tục. Do đó Ngài bay lên trời trở về
lều cỏ gần thành và nhập Niết-bàn. Dân
làng không thấy Ngài liền đến lều cỏ và
than khóc trước nhục thân của Ngài. Tên
ném đá cũng nhập bọn với dân làng, thấy
thế liền thú nhận là chính mình đã bắn
Ngài. Dân làng hô lên bắt tên ác nhân và
đánh hắn chết ngay tại đó. Hắn bị đọa
vào địa ngục A tỳ cho đến khi đại đia
dâng cao một dặm. Vì nghiệp xấu ác
chưa hết nên sau đó hắn tái sanh làm quỷ
búa tạ trên đỉnh Linh Thứu.

Thế Tôn kể chuyện xong liền dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Nếu một người ngu có tài khéo hay quyền lực sẽ rất tai hại, vì chính hắn làm khổ hắn.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(72) Tự nó chịu bất hạnh, Khi danh đền kẻ ngu. Vận may bị tổn hại, Đầu nó bị nát tan.

14. Citta Và Sudhamma

Ưa danh không tương xứng...

Ở Kỳ Viên, Thế Tôn đã dạy câu trên liên
quan đến Trưởng lão Sudhamma. Truyện
bắt đầu từ Macchikàsanda và kết thúc tại
Xá-vệ.

Trưởng giả Citta ở
thành Macchikàsanda, hài lòng vì cung
cách của Trưởng lão Mahànàma trong
nhóm năm vị Tỳ-kheo đang đi khất thực,

nên nhận bình bát và mời Ngài vào nhà
dâng cúng thức ăn. Cuối bữa ăn ông
nghe pháp và chứng quả Dự lưu. Có
niềm tin vững chắc, ông xối nước vào tay
phải của vị Trưởng lão, dâng cúng cả khu
rừng Ambatàka với vườn giải trí trong
đó, làm tinh xá cho Tăng đoàn. Ngay khi
ông nói "Giáo đoàn của Phật được thành
lập vững chắc", đại địa chấn động đến
mé biển. Sau đó tinh xá mới được xây
dựng thật nguy nga, mở rộng cửa đón
tiếp các Tỳ-kheo từ bốn phương.

Hai Đại đệ tử của Phật nghe đồn đức tính
của Citta nên đến Macchikàsanda để tỏ
lòng quý trọng ông. Citta nghe tin liền đi
nửa dặm đường chào đón, đưa hai Ngài
về tinh xá, mời vào, làm tròn bổn phận
với khách, và xin vị "Thống soái của
niềm tin" cho ông nghe pháp. Tuy hành
trình mệt nhọc, Ngài cũng nhận thuyết

bài kinh ngắn, và Citta chứng Nhị quả.
Ông đảnh lễ hai vị Đại đệ tử và mời ngày
hôm sau đến nhà thọ thực với một ngàn
Tỳ-kheo đi theo. Xong ông đến mời vị
tăng thường trú tại Macchikàsanda là
Trưởng lão Sudhamma. Bất bình vì bị
mời sau, Trưởng lão từ chối dù Citta cố
nài nỉ. Sáng sớm hôm sau, trong lúc gia
chủ Citta chuẩn bị phẩm vật tốt lành thì
Trưởng Lão cũng khoát y ôm bát đến,
không phải làm thực khách mà để xem
gia chủ cúng dường ra sao. Dù gia chủ
hết lòng mời ngồi, Trưởng lão vẫn đứng
yên, bảo sắp sửa đi khất thực. Quan sát
hết phẩm vật chuẩn bị cho hai Đại đệ tử,
Trưởng lão tìm cách quấy rối gia chủ, nói
rằng:

- Này gia chủ, món ăn của ông tuyệt diệu đấy, nhưng còn thiếu một món.

- Món gì, thưa Tôn giả?

- Bánh mè!

Gia chủ nổi nóng khiển trách khiến Trưởng lão cũng nổi giận:

- Đây là chỗ ở của ông, tôi sẽ đi.

Ba lần gia chủ cố thuyết phục ông ở lại,
nhưng Trưởng lão quyết tâm ra đi, và
đến Thế Tôn thuật lại lời lẽ của Citta và
của ông.

Phật bảo:

- Ông là người thấp hèn, đã lăng mạ một thiện tín.

Thế Tôn chỉ quy lỗi về phía Trưởng lão và bắt ông đến gia chủ xin lỗi. Ông vâng

lời, trở lại nhà gia chủ xin lỗi, nhung gia
chủ không chịu tha thứ. Bất mãn vì thất
bại, Trưởng lão trở về chỗ Thế Tôn. Phật
biết rằng thế nào gia chủ cũng tha thứ,
nhưng vì hiểu tính Trưởng lão rất bướng
bỉnh và kiêu căng, nên Ngài không nói
ra, cứ để ông đi ba mươi dặm mà xin lỗi.
Trưởng lão trở về, lòng kiêu căng giảm
xuống. Rồi Phật mới cho một Tỳ-kheo
cùng đi xin lỗi gia chủ, dạy rằng:

- Người tu không nên nhượng bộ tính
kiêu căng và tật xấu của mình, khi cho
rằng "Chỗ ở này của ta, tu viện này của
ta, cư sĩ nam này của ta, cư sĩ nữ này của
ta". Nếu nghĩ thế, tật xấu, tính kiêu mạn
và tham dục khác sẽ tăng trưởng.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(73) Ưa danh không tương

xứng, Muốn ngồi trước Tỳ- kheo, Ưa quyền tại tinh xá, Muốn mọi người lễ kính.

(74) "Mong cả hai tăng tục,
Nghĩ rằng chính ta làm, Trong
mọi việc lớn nhỏ, Phải theo
mệnh lệnh ta". Người ngu
nghĩ như vậy, Dục và mạn tăng
trưởng.

Nghe Phật quở, Trưởng
lão Sudhamma cúi lạy Thế Tôn, từ chỗ
ngồi đứng lên, đi nhiễu bên phải, và cùng
đi tới vị Tăng đồng hành đến nhà gia
chủ. Gia chủ Citta tha thứ cho ông và
đến lượt mình xin tha thứ. Trưởng lão
miên mật tuân giữ lời khiển trách của
Phật, và chỉ trong vài ngày chứng A-la-
hán cùng các thần thông.

Cư sĩ Citta nghĩ rằng chưa gặp Thế Tôn
đã chứng quả Dự lưu, rồi Nhị quả, vì vậy
ông muốn đến gặp Thế Tôn. Ông ra lệnh
thắng yên cương năm trăm xe bò chất
đầy mè, gạo, mật, đường, y phục, ngọa
cụ và những phẩm vật khác. Đồng thời
nhắn với Tăng chúng. Ni chúng, cư sĩ
nam, cư sĩ nữ, ai muốn gặp Phật hãy đến,
sẽ không thiếu thứ chi cho mọi người, dù
thức ăn hay bất cứ món gì. Tăng, ni và
nam nữ cư sĩ, mỗi nhóm năm trăm
người. Họ và đoàn tùy tùng của riêng
ông có ba ngàn người tất cả, không ai
thiếu nước xúp, gạo hay thứ gì khác suốt
cuộc hành trình ba mươi dặm, vì Citta
chuẩn bị lương thực dư giả. Các vị trời
biết ông lên đường, đặt tại mỗi dặm
đường trạm phục vụ đại chúng, có cháo,
thức ăn cứng, nước uống và những nhu
cầu khác, không thiếu bất cứ món gì. Đi
với tốc độ một dặm một ngày, được chư

thiên phục vụ, Citta và đoàn đến Xá-vệ
trong một tháng. Với năm trăm xe bò đầy
ắp như đã kể, chư thiên và người đều
mang quà tặng đến, và ông chia sẻ.

Thế Tôn biết trước nên bảo A-nan:

- A-nan, khi bóng chiều ngã xuống, Trưởng giả Citta sẽ đến với năm trăm xe bò và đảnh lễ Ta.

- Bạch Thế Tôn, có phép mầu nào xảy ra không?

- Hoa trời sẽ rơi xuống như mưa, liên tục cho đến khi phủ ngập đến gối một vùng đất rộng tám karìsas.

Dân chúng trong thành truyền miệng nhau tin này. Họ dành chỗ đứng ở hai bên đường để không mất đặt ân được

thấy công đức của Citta.

Gần đến tinh xá, năm trăm Tỳ-kheo, đi
trước dẫn đường. Riêng các nữ cư sĩ
tiếng tăm được Trưởng giả mới đi phía
sau, còn ông với năm trăm cư sĩ nam đi
trước. Trưởng giả Citta đi vào con đường
của chư Phật, nhìn nơi nào thì nơi đó
rúng động. Dân chúng xì xào chắc đó là
Trưởng giả Citta. Ông lọt vào vùng hào
quang sáu màu của Phật, đến gần, gieo
mình xuống sát mắt cá chân Phật và đảnh
lễ Ngài. Ngay lúc đó, một trận mưa hoa
rơi xuống đúng theo dự đoán của Thế
Tôn, giữa muôn ngàn tiếng hoan hô vang
dội.

Citta ở lại với Thế Tôn một tháng.
Ông dâng chỗ ngồi cho Tăng
chúng trong tinh xá và nhiều
tặng phẩm, lo chỗ ở và chăm

sóc những vị đã cùng đi với ông.
Không có một ngày nào ông
đụng đến những thứ trong xe bò
của mình, vì mọi thứ cúng
dường đều lấy từ quà của trời,
người mang đến. Cuối cùng ông
phải thưa chuyện với Thế Tôn
làm sao trút hết tặng phẩm
trong xe bò ra để ông trở về nhà
lấy phẩm vật của mình dâng
cúng. Phật bảo A-nan dọn chỗ
trống giao cho ông. Thế là ông
hớn hở trở về nhà với năm trăm
xe bò không, cùng ba ngàn
người đi theo, trời người đứng
lên đồng thanh cất tiếng:

- Tôn ông lại lên đường với xe không!

Nhưng dứt câu họ liền chất đầy bảy báu

lên xe. Như vậy khi Citta trở về, ông lo cho mọi người cũng chỉ với tặng phẩm trời người dành cho ông.

Trưởng lão A-nan thắc mắc hỏi Phật:

- Bạch Thế Tôn! Trưởng giả Citta đi suốt
một tháng trường từ nhà đến tinh xá, ở
lại tinh xá một tháng, trong thời gian đó
mọi thời cúng dường chỉ dùng phẩm vật
trời người dành cho ông. Nay lên đường
về nhà với xe không, trời người lại chất
đầy quả, và ông lo cho mọi người cũng
chỉ với tặng phẩm đó. Như vậy có phải
chỉ vì ông đến viếng Thế Tôn mà ông
được tôn trọng như thế? Hay bất cứ nơi
nào khác cũng thế?

Phật đáp:

- Này A-nan! Dù đến viếng Ta hay nơi

nào khác ông đều nhận được như thế. Vì cư sĩ này đủ niềm tin và giới hạnh, nên ở đâu cũng được quý trọng.

Và Ngài nói kệ sau, trong phẩm Tạp Lục:

(303) Tín tâm, sống giới hạnh
Đủ danh xưng, tài sản, Chỗ
nào người ấy đến, Chỗ ấy được
cung kính.

Chuyện quá khứ

14A. Việc Làm Của Citta Ở Kiếp Trước.

Và Phật kể tiếp:

Citta đã từng phát nguyện dưới chân đức Phật Padumuttara. Trải qua một trăm ngàn kiếp luân hồi

giữa trời và người, ông tái sanh
làm thợ săn thời đức Phật-Ca-
diếp. Một ngày mưa, khi đã lớn
khôn, ông đi săn trong rừng với
ngọn giáo. Thấy một Tỳ-kheo
ngồi trong hang với thượng y
kéo trùm đầu, nghĩ rằng Ngài
đang hành thiền và cần thức ăn,
ông chạy về nhà lấy cơm dâng
cúng. Gặp vài Tỳ-kheo khác
đang khất thực, ông cũng sớt
bát. Trên đường trở lại hang,
ông hái thêm nhiều loại hoa chất
vào giỏ mang đến vị Tỳ-kheo
đang ngồi, thưa:

- Bạch Tôn giả! Xin ban ơn cho con!

Ông lấy bình bát, sớt đầy thức ăn rồi đặt vào tay Ngài, xong dâng hoa lễ kính và

phát nguyện:

- Với thức ăn chọn lọc và hoa thơm này,
lòng con rất đỗi vui mừng. Xin cho con
cũng được vui mừng như vậy bất cứ chỗ
nào tái sanh sau này, với nhiều quà tặng
và mưa năm thứ hoa trên đầu.

Ông đã làm nhiều việc công đức trong
đời, sau khi chết sanh lên cõi trời, chỗ
của ông hoa trời mưa xuống ngập đỉnh
gối. Kiếp hiện tại, ngày ông sanh ra và
ngày ông đến đây, mưa hoa rơi xuống
ông với nhiều tặng phẩm, bảy báu thì
chất đầy xe. Đó là do phước báo việc làm
trong tiền kiếp.

15. Sa Di Bảy Tuổi Được Lòng Mọi Người

Khác thay duyên thế lợi ...

Thế Tôn đã dạy như thế ở Kỳ Viên do chuyện Trưởng lão Vanavàsi Tissa.

Chuyện quá khứ

15A. Bà-La-Môn Nghèo

Chuyện bắt đầu tại Vương Xá, nơi sinh
sống của Bà-la-môn Mahàsena, bạn của
Bà-la-môn Vangata (cha của Ngài Xá-
lợi-phất). Trưởng lão Xá-lợi-phất một
hôm đi khất thực, thương
hại Mahàsena nên dừng chân trước cửa
nhà ông. Ông biết Ngài đến khất thực,
nhưng vì nghèo túng, không có gì để
cho, ông lánh mặt. Ngày khác, Trưởng
lão lại đến, ông cũng trốn, chỉ mong có
được món chi cúng cho Ngài. Chẳng bao
lâu ông được toại nguyện.

Số là, trong một buổi tụng đọc, ông nhận
được một bát cháo và một mảnh vải nhỏ.
Nhớ đến Trưởng lão, ông muốn cúng cho
Ngài. Trưởng lão đang thiền định, xả
thiền và thấy Bà-la-môn, bèn khoác y ôm
bát, đến nhà thì thấy ông đang đứng đó.
Ông Bà-la-môn hài lòng, tiến đến đảnh
lễ, chào mừng thân mật, mời vào trong
nhà rồi lấy bát cháo của mình trút vào bát
của Trưởng lão. Ngài chỉ nhận phân nửa
cháo và lấy tay che bát lại. Nhưng ông
khẩn khoản:

- Tôn giả! Đây là một chút cháo, hãy ban
cho tôi phước lại đời sau chớ không phải
đời này. Tôi muốn cúng hết, không chừa
lại.

Trưởng lão nhận hết cháo, ăn ngay tại chỗ. Đợi Ngài dùng xong, Bà-la-môn dâng miếng vải nói:

- Tôn giả! Tôi cũng xin đạt được chân pháp như Ngài.

Trưởng lão hứa khả:

- Sẽ được vậy, Bà-la-môn!

Rồi Ngài đứng lên, trở về Kỳ Viên.
Trường hợp người Bà-la-môn đúng y
như câu "Cúng dường dù đang nghèo
túng đều làm tâm người an vui vượt
bậc". Sau đó ông cảm thấy rất đỗi hoan
hỷ, đầy ân tình với Trưởng lão.

Chuyện hiện tại

15B. Sa-Di Tissa

Chỉ vì cảm tình với Trưởng lão, chết đi ông Bà-la-môn đầu thai vào bụng vợ một thí chủ của Trưởng lão sống ở Xá-vệ.

Ngày khi biết mình mang thai, bà vợ cho
chồng biết, và được săn sóc chu đáo,
tránh những thức ăn quá nóng, quá lạnh
hay quá chua. Bà ước được mời đến nhà
năm trăm Tỳ-kheo do Trưởng lão Xá-lợi-
phất dẫn đầu, dâng chỗ ngồi, cúng cháo
sữa và cơm liên tục; ngoài ra chính bà sẽ
được khoác y vàng, ôm bát vàng, ngồi
vòng ngoài hội chúng, và được chia ăn
phần cơm dư thừa của số đông Tỳ-kheo
như thế. (Đó là dấu hiệu con bà sinh ra sẽ
thành Tỳ-kheo trong Tăng đoàn dưới sự
lãnh đạo của Phật).

Bà được như ý. Sau mười tháng bà sinh
một bé trai. Trước và sau khi sanh, thỉnh
thoảng bà lại chiêu đãi năm trăm Tỳ-
kheo do ngài Xá-lợi-phất dẫn đầu với
cháo mật, sữa và cơm. (Có lẽ vì kiếp
trước đứa bé là Bà-la-môn cúng dường
cháo).

Buổi chiêu đãi vào ngày sanh nhật đứa
bé, gia đình mặc cho nó y phục đẹp đẽ
sau khi tắm nó từ sáng sớm, đặt nó vào
giường thật lộng lẫy và đắp lên mình
chiếc mền trị giá một trăm ngàn đồng.

Thấy Trưởng lão, đứa bé bảo là thầy
mình, nhờ thầy mà được vinh dự như thế
này. Và khi người ta ẵm nó lên đi thọ
giới, nó lôi theo chiếc mền, ý muốn dâng
cúng Trưởng lão. Mọi người không hiểu,
kéo tay nó ra, nó khóc thét, họ đành để
yên. Khi cúi lạy Trưởng lão nó mới chịu
buông tay cho mền rớt xuống chân Ngài.
Gia đình hiểu ý thưa:

- Tôn giả! Xin nhận quà dâng của đứa bé
và truyền giới cho tôi tớ Ngài, kẻ đã lễ
kính Ngài với chiếc mền đáng giá một
trăm ngàn đồng.

Trưởng lão hỏi:

- Đứa bé tên gì?

- Xin lấy phần sau tên của Ngài.

- Vậy nó tên Tissa.

Upatissa chính là tên của Trưởng lão thuở xưa còn ở nhà.

Mẹ cậu bé quyết định không xen vào ước
nguyện của con. Vào những ngày lễ tiếp
theo, như ngày chia phần ăn, xỏ lỗ tai,
nhận y phục và cạo tóc, mẹ cậu vẫn tiếp
tục chiêu đãi năm trăm Tỳ-kheo do Xá-
lợi-phất cầm đầu, với cháo mật, sữa và
gạo.

Được bảy tuổi, cậu bé bảo mẹ muốn đi tu với Trưởng lão. Bà mẹ hoan hỷ, mời

Ngài đến nhà thưa ý định của cậu bé và
xin phép dẫn cậu bé đến tinh xá chiều
hôm đó. Và bà đã đến tinh xá với nhiều
phẩm vật dâng cúng, rồi giao con trai cho
Trưởng lão. Ngài dạy câu:

- Tissa, đời tu sĩ là một đời gian nan,
muốn ấm thì bị lạnh, muốn mát thì bị
nóng, ai đi tu cũng phải nhọc nhằn, còn
con thì mảnh khảnh.

- Bạch Tôn giả! Con có thể làm bất cứ việc gì Ngài sai bảo.

- Tốt lắm!

Ngài dạy cậu thiền quán về năm yếu tố đầu của thân, chú tâm vào sự bất tịnh của thân, và cho cậu xuất gia.

(Nguyên pháp thiền quán gồm sự tự học

thuộc ba mươi hai yếu tố của thân, ai
không thuộc nổi thì học năm yếu tố đầu.
Chư Phật hành trì đủ pháp quán không
thay đổi, nhưng có rất nhiều Tỳ-kheo, ni
và cư sĩ nam, cư sĩ nữ đã chứng A-la-hán
khi chỉ thiền quán về tóc và các phần tử
khác. Những Tỳ-kheo chưa có kinh
nghiệm thường làm cho các vị thú hướng
A-la-hán không đắc được quả vị A-la-
hán. Vì lý do đó Trưởng lão chỉ dạy cậu
bé một phần của pháp thiền quán trước
khi thu nhận vào tăng đoàn, và sau đó
truyền mười giới cho cậu).

Để mừng con được kết nạp vào Tăng
đoàn, cha mẹ Tissa ở lại tinh xá bảy ngày
và dâng cúng tăng chúng chỉ cháo mật,
sữa và gạo, không món nào khác. Các
Tỳ-kheo xầm xì không thể nào ăn hoài
mỗi thứ cháo mật, sữa và gạo. Chiều thứ
bảy cha mẹ Tissa ra về, và ngày thứ tám

cậu tân Sa-di đi theo các Tỳ-kheo khất thực.

Dân trong thành Xá-vệ biết tin, chờ Sa-di
để dâng cúng. Họ lấy năm trăm miếng
vải may nệm lót bát và sớt năm trăm bát
cúng dường khi gặp Sa-di trên đường.
Ngày hôm sau họ đến khuôn viên tinh xá
cũng cúng dường giống như thế. Vậy là
Sa-di nhận một ngàn bình bát với nệm
lót, chú dâng tất cả lên Tăng chúng. (Đây
là phước báo do kiếp trước chú Bà-la-
môn cúng mảnh vải). Vì vậy các Tỳ-kheo
gọi chú là Pindapàtadàyaka Tissa, tức thí
chủ của Tissa.

Lại một hôm, trời lạnh, chú đi quanh tinh
xá, thấy các Tỳ-kheo đang sưởi ấm chỗ
này, chỗ nọ, cả trong phòng giữ lửa. Chú
ngạc nhiên hỏi thăm sao không quấn mền
mà phải sưởi như thế. Các Tỳ-kheo cho

biết Tissa nhiều công đức có thể kiếm ra
mền, còn họ thì không. Chú bèn cho loan
tin khắp tinh xá ai cần mền thì đi theo
chú để nhận, cũng chẳng cần suy nghĩ
lấy mền ở đâu ra cho các Tỳ-kheo. Một
ngàn vị đã theo chú đi từng nhà ngoại
thành, và nhận được năm trăm mền. Vào
thành người ta mang mền vải cho chú từ
bốn phía. Một chủ tiệm có năm trăm mền
trải trước mặt, một người đi ngang thấy
bèn khuyên ông giấu đi. Chủ tiệm hỏi kỹ
lại:

- Chú Sa-di nhận mền ra sao? Như quà tặng hay thế nào?

- Như quà tặng.

- Nếu thế thì tôi muốn cho thì cho, còn không thì thôi. Anh đi đi.

Người kia đi rồi, chủ tiệm vẫn không hết
băn khoăn: "Có của để ngay tầm mắt
người, nếu không cho cũng đáng hổ thẹn,
nhưng nếu cất đi chắc cũng không bị
trách móc. Trong năm trăm mền này có
hai cái trị giá một trăm ngàn đồng đáng
cho ta giấu cất". Thế là chủ tiệm xếp giấu
cất. Chú Sa-di dẫn một ngàn Tỳ-kheo
đến ngay tiệm. Ông chủ thấy chú sanh
lòng quý mến, thầm nhủ "Ta cho cả trái
tim ta còn được, huống hồ mấy cái mền".
Thế là ông lôi luôn hai cái mền tốt để hết
dưới chân chú, đảnh lễ và thưa:

- Tôn giả! Xin cho tôi được chia phần chân pháp mà Ngài đã thấy.

Sa-di Tissa hứa khả cho ông.

Vậy là chú nhận tất cả một ngàn chiếc mền và giao hết cho Tăng đoàn. Do đó

các Tỳ-kheo gọi chú là Kambaladàyaka Tissa, người tặng mền.

(Ngày đặt tên, chú bé tặng Trưởng lão
một cái mền, lên bảy tuổi thành Sa-di
nhận được một ngàn cái. Chỉ có Tăng
đoàn của Phật mới từ một món cúng
dường nhỏ đưa đến quả phúc lớn như
thế).

Ở Kỳ Viên họ hàng của Tissa thường đến
thăm hỏi. Chú thấy mình khó tu, nên
đảnh lễ Thế Tôn xin đề tài thiền quán, rồi
lấy y bát rời tinh xá, đi xa khoảng hai
mươi dặm.

Dọc đường Tissa gặp một ông lão tại
cổng làng, nhờ ông chỉ đường, chú đến
trú tại một tu viện dành cho tăng sĩ ẩn cư
trong rừng. Ông lão, vì mến mộ chú, dặn
ngày mai vào làng khất thực, rồi quay về

báo cho dân làng biết, họ gọi chú
là Vanavàsika Tissa, tức người ở
rừng. Tissa vào làng được dân chúng
mang phẩm vật tới cúng dường và đảnh
lễ, ai cũng đứng lại mãi ngắm chú không
muốn về. Họ cúi lạy dưới chân chú thỉnh
cầu ở lại trong ba tháng, họ sẽ quy y Tam
bảo, giữ năm giới và thực hành bổn phận
Tám ngày chay. Chú nhận lời, chúc họ
hạnh phúc và hết phiền não. Chú đều đặn
đến đó khất thực, qua hai tháng chú
chứng A-la-hán cùng các thần thông.

Bây giờ Giới sư của chú là Trưởng lão
Xá-lợi-phất sau mùa nhập hạ vừa làm lễ
Tự tứ xong, đảnh lễ Thế Tôn và xin đi
thăm Tissa. Phật chuẩn y. Tôn giả cho
Trưởng lão Mục-kiền-liên hay. Thế là cả
hai, mỗi vị dẫn đầu năm trăm Tỳ-kheo
cùng lên đường. Tất cả các vị Đại đệ tử
khác như Đại Ca-diếp, A-na-luật, Ưu-ba-

li, Phú-lâu-na.., mỗi vị dẫn năm trăm Tỳ- kheo cùng đi theo, tổng cộng tất cả là bốn mươi ngàn Tỳ-kheo.

Họ đến ngay ngôi làng đó, hỏi thăm. Một
cư sĩ nhìn ra tám mươi vị Đại đệ tử, đầu
tiên là vị "Thống soái của niềm tin" là
Ngài Xá-lợi-phất. Họ vui mừng bảo nhau
mang nào giường, ghế, ngọa cụ, đèn và
dầu. Rồi xếp hàng sau các Trưởng lão, họ
cùng vào tu viện ẩn cư. Sa-di Tissa nhận
ra Tăng đoàn, đỡ lấy y bát của vài vị Đại
trưởng lão và làm bổn phận thường lệ
với các Ngài.

Xếp đặt chỗ cho các Trưởng lão và cất y
bát xong thì trời tối. Xá-lợi-phất bảo các
cư sĩ về nghỉ. Họ xin được nghe pháp vì
từ lâu không nghe. Trưởng lão bảo Tissa
thuyết. Họ đồng thanh bảo Tissa không
biết nói gì trừ hai câu cầu "Cầu quý vị

được hạnh phúc! Cầu quý vị hết phiền não!" Trưởng lão bèn hỏi lại chú:

- Sa-di! Làm thế nào người ta có thể được hạnh phúc? Có thể hết phiền não? Hãy giải thích.

Chú thưa:

- Dạ, vâng!

Rồi càm quạt đủ màu, chú lên pháp tòa
thuyết giảng nghĩa lý kinh điển từ cạn
đến sâu, là con đường đưa đến mức tối
cao là quả vị A-la-hán, như cơn mưa rào
rơi xuống không ngớt trên bốn châu,
giảng rõ ý nghĩa của các bài kinh trong
năm bộ A Hàm, và phân tích những
thuộc tánh của con người như đức Phật
đã trình bày, đó là Năm uẩn, Tứ đại, Căn
và Trần. Chú nói tiếp:

- Chư Tôn giả! Hành như thế sẽ trở thành
A-la-hán được hạnh phúc! Hành như thế
sẽ trở thành A-la-hán hết phiền não. Ai
không thoát khỏi phiền não sẽ hệ lụy với
những thứ khác, đau khổ ở địa ngục và ở
chỗ khác.

Trưởng lão khen ngợi:

- Tốt lắm, Sa-di! Ông đã giải thích kinh điển rất hay, giờ hãy ca ngâm!

Sa-di vâng lời.

Bình minh hôm sau, các thí chủ của Sa- di chia ra hai nhóm. Kẻ thì chê bai:

- Thật chưa thấy ai xử tệ như ông này.
Làm sao mà ông ta thuyết pháp được như
thế, khi ở tu viện đây đã lâu như ở với
cha mẹ mà chẳng đọc một câu pháp nào

cho thính chúng có mặt nơi đây.

Người thì khen tặng:

- Chúng ta quả có phước, tuy chưa biết
phân biệt giữa thiện và ác, nhưng biết
phục vụ một vị thánh thiện như thế, để
bây giờ nghe được pháp từ kim khẩu của
Ngài.

Thế Tôn quan sát thế gian thấy thí chủ
của Trưởng lão Vanavàsì Tissa chia thành
hai nhóm bực bội và hoan hỷ như thế,
người bực bội sẽ bị đọa địa ngục, nên
Ngài muốn đến đó để họ hòa thuận với
đệ tử của Phật, và như thế sẽ thoát khỏi
phiền não.

Dân làng trước đó đã dựng một lều, chuẩn bị xúp, gạo.., xếp chỗ ngồi và chờ Tăng chúng nơi Tissa đến khất thực.

Đến giờ đi khất thực, chư Tỳ-kheo
hỏi Tissa có đi cùng không. Tissa xin đi
sau, khi đến giờ thích hợp. Đoàn Tỳ-
kheo liền đắp y, mang bát lên đường vào
làng. Đức Thế Tôn đắp y tại Kỳ Viên và
trong chớp mắt xuất hiện, dẫn đầu trước
Tăng chúng. Dân làng mừng rỡ reo lớn
khi thấy đức Phật xuất hiện. Họ sung
sướng dâng tòa ngồi cho Tăng chúng với
Phật ngồi ở trước và cúng dường xúp với
thức ăn cứng. Sa-di vào làng trước khi
Phật cùng Tăng đoàn dùng bữa xong. Họ
cung kính dâng thức ăn. Sa-di lấy đủ
phần cần dùng rồi đến Thế Tôn dâng
bình bát, Phật nhận bình bát đưa qua
Trưởng lão Xá-lợi-phất, bảo:

- Hãy xem, Xá-lợi-phất, đây là bình bát của Sa-di ông.

Trưởng lão nhận bình bát, trao trả Sa-di

bảo:

- Hãy ngồi vào chỗ thường lệ và thọ thực đi!

Dân làng hầu hạ Phật với Tăng chúng xong, Phật hồi hướng theo lời họ thỉnh cầu:

- Phước may cho các ngươi, vì Sa-di đến
nhà mà các ngươi được đặc ân gặp Xá-
lợi-phất, Mục-kiền-liên, Ca-diếp.. tám
mươi Đại đệ tử. Cũng chỉ vì Sa-di này
mà Ta đến đây. Các ngươi thật đại phước
đã trông thấy Phật!

Dân làng cũng nhận thấy họ thật may
mắn được hân hạnh thấy một Sa-di được
chư Phật và chúng Tăng chiếu cố đến
thế, được cúng dường vị Sa-di ấy như
thế. Do đó, những người trước đây bực

bội liền sanh tâm hoan hỷ, những người
đã hoan hỷ thì càng hoan hỷ hơn. Cuối
lời hồi hướng nhiều người chứng quả Dự
lưu, Nhị quả và Tam quả. Rồi Thế Tôn từ
chỗ ngồi đứng lên, ra về. Dân làng tiễn
Phật một đoạn đường.

Dọc đường, đi bên cạnh Sa-di, Thế Tôn
hỏi tên những nơi trước đây ông già cư sĩ
chỉ cho chú. Sau cùng, mọi người đến
chỗ chú đã ở. Phật leo lên đỉnh một ngọn
núi và nhìn thấy đại dương, liền hỏi chú:

- Tissa! Khi chú đứng trên đỉnh núi và nhìn theo hướng này, chú thấy gì?

- Bạch Thế Tôn, con thấy đại dương.

- Chú nghĩ gì khi nhìn đại dương?

- Bạch Thế Tôn con nghĩ rằng, nước mắt

con đã khóc vì phiền muộn còn nhiều hơn nước bốn đại dương.

- Khéo nói lắm, Tissa! Đúng thế, nước mắt chú đã khóc khi phiền muộn còn nhiều hơn nước bốn đại dương.

Nói xong Thế Tôn đọc kệ:

Nước bốn biển vẫn còn ít ỏi, So
lệ người muôn thuở đổ tuôn, Vì
buồn rầu, đau khổ điên cuồng,
Sao thế bạn, buông lung chi mãi?

Và Ngài hỏi tiếp:

- Tissa, chú ở đâu?

- Trong hang núi này, bạch Thế Tôn.

- Chú nghĩ gì khi ở đây?

- Bạch Thế Tôn, con nghĩ rằng, không biết bao nhiêu lần con đã chết và xác nằm trên đất này.

- Hay lắm! Hay lắm! Tissa, đúng vậy. Không có chỗ nào mà không có chúng sanh nằm xuống và chết đi.

Rồi Thế Tôn đọc chuyện Bổn Sanh Upasalhaka, trong quyển hai như sau:

Mười bốn ngàn xác thiêu ở đây,
Của thổ dân Upasàlhakas,
Không chỗ nào, không có người
chết. Ở đâu có đạo pháp chánh
chơn, Thì chúng sanh không bị
não hại, Người người tự tri túc,
điều phục, Chỗ thánh nhân vui
sống an nhàn, Cõi bất tử, vắng

mặt thần chết.

(Thường tình ai cũng chết. Vì chỗ nào
cũng có người chết, nên không ai chết rồi
mà nằm chỗ chưa có người đã chết cả.
Chỉ có Trưởng lão A-nan là trường hợp
đặc biệt. Khi Ngài được một trăm hai
mươi tuổi, quan sát thọ mạng của mình,
thấy giờ xả thân sắp đến, Ngài tuyên bố:
"Bảy ngày nữa ta sẽ chết". Dân cư hai bờ
sông Rohinì, người bờ bên này, kẻ bờ
bên kia đều giành bờ của mình cho
Trưởng lão tịch. Muốn tránh sự gây gổ
giữa hai bên vì mình, Ngài xác nhận dân
hai bờ đều là ân nhân của Ngài. Đúng
ngày, Ngài ngồi kiết già khoảng giữa
sông, cao hơn mặt nước bảy cây thốt nốt,
thuyết pháp cho dân hai bên bờ nghe
xong bảo họ rằng thân Ngài sẽ tách ra
làm hai, một nửa rơi trên bờ này, nửa kia
rơi trên bờ kia. Rồi Ngài nhận định trên

yếu tố lửa. Lập tức những ngọn lửa từ
thân Ngài bùng cháy, tách thân ra làm hai
mỗi nửa rơi một bên bờ. Tiếng khóc than
của dân chúng như đại địa nứt ra. Họ đau
xót còn hơn lúc Phật nhập diệt. Suốt bốn
tháng họ than tiếc: "Chừng nào vị từng
mang y bát đức Đạo sư hãy còn, ta tưởng
chừng như đức Đạo sư cũng còn. Nhưng
nay Ngài đã ra đi!" ).

Phật lại hỏi sa-di tiếp:

- Tissa, nghe tiếng cọp beo hay dã thú khác, chú có sợ không?

- Con không sợ, bạch Thế Tôn! Trái lại, nghe tiếng dã thú, tình yêu núi rừng trỗi dậy trong con.

Và chú đọc sáu mươi bài kệ về rừng.

Thế Tôn sắp đi, hỏi chú muốn đi theo
hay quay lại. Chú trả lời tùy theo ý thầy
của chú. Ngài Xá-lợi-phất hiểu ý đệ tử,
bảo chú hãy ở lại nếu muốn. Sa-di bèn
đảnh lễ Thế Tôn, Tăng đoàn và quay gót.
Thế Tôn trở về Kỳ Viên.

Tại Pháp đường có tiếng bàn tán về Sa-
di Tissa, từ khi sanh ra, chiêu đãi cúng
dường, đi tu rồi nhận thức ăn, bát với
nệm lót, mền. Ở đây nhiều lợi dưỡng,
nhưng chú từ bỏ hết, vào rừng, chẳng
đem theo bất cứ món ăn nào được mang
đến. Tissa thật đã làm một điều khó
khăn! Thế Tôn đến, nghe thế bèn dạy:

- Đúng vậy, các Tỳ-kheo! Có một con
đường dẫn đến lợi dưỡng, một con
đường dẫn đến Niết-bàn. Có bốn hình
phạt mở cửa cho Tỳ-kheo nào sống trong
rừng và hành những phạm hạnh khác cốt

để được lợi dưỡng. Những Tỳ-kheo nào
đi trên đường dẫn đến Niết-bàn, bỏ hết
danh tiếng và lợi dưỡng có được, vào
rừng phấn đấu, tu tập sẽ chứng quả A-la-
hán.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(75) Khác thay duyên thế lợi,
Khác thay đường Niết bàn. Tỳ-
kheo, đệ tử Phật, Hãy như vậy
thắng tri. Chớ ưa thích cung
kính, Hãy tu hạnh viễn ly.

VI. Phẩm Hiền Trí 1. Một Người Được Kho Báu Tinh Thần

Nếu thấy bậc hiền trí ...

Giáo lý này Thế Tôn dạy tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Ràdha.

Trước khi trở thành Sa-môn, Ràdha là
một Bà-la-môn nghèo ở Xá-vệ. Quyết
định đi tu, anh đến tinh xá, làm đủ các
việc: cắt cỏ, quét phòng, xách nước rửa
mặt. Các Tỳ-kheo đối xử với anh tử tế,
nhưng không chịu nhận anh vào Tăng
đoàn. Kết quả là anh ngày càng ốm đi.

Một sáng nọ, Thế Tôn quan sát thế gian,
thấy người Bà-la-môn có thể chứng quả
A-la-hán. Ngài giả vờ dạo quanh tinh xá,
đến chỗ Bà-la-môn hỏi:

- Bà-la-môn, anh làm gì ở đây?

- Bạch Thế Tôn, con làm mọi việc lớn

nhỏ cho các Tỳ-kheo.

- Anh có được đối xử tử tế không?

- Bạch Thế Tôn, có. Con được ăn thức ăn đầy đủ, nhưng quý thầy không cho con xuất gia.

Phật liền nhóm họp các Tỳ-kheo hỏi:

- Này, các Tỳ-kheo! Có ai nhớ một việc làm nào của Bà-la-môn kia không?

Trưởng lão Xá-lợi-phất thưa:

- Bạch Thế Tôn, khi con khất thực ở
thành Vương Xá, anh ta cúng cho con
một muỗng đầy thức ăn của chính anh ta.
Con nhớ rõ nghĩa cử đó.

- Này Xá-lợi-phất, một người đã làm một

việc như thế, không xứng đáng thoát khỏi phiền não sao?

- Thưa vâng, con sẽ thu nhận anh ta vào Tăng đoàn.

Sau khi gia nhập Tăng chúng, anh ta
được một chỗ ngồi trong trai đường ở
vòng ngoài. Cháo và những thức ăn khác
lâu ngày khiến anh cũng phát chán.

Trưởng lão Xá-lợi-phất cho anh ta đi khất thực chung, thường xuyên răn nhắc, chỉ giáo:

- Con phải làm điều này, không nên làm điều nọ.

Vị Tỳ-kheo cung kính tuân theo, hành đúng như lời dạy, đến nỗi chỉ trong ít ngày chứng A-la-hán. Trưởng lão cùng

ông đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ và ngồi xuống. Phật đón tiếp thân thiện, hỏi:

- Xá-lợi-phất! Đệ tử ông có dễ dạy không?

- Vâng, Thế Tôn! Thầy dễ dạy, bất cứ lỗi gì con chỉ, thầy không hề chống trái.

- Xá-lợi-phất, nếu ông có đệ tử như Tỳ- kheo này, ông sẽ nhận có bao nhiêu người?

- Con sẽ nhận hết, bạch Thế Tôn.

Các Tỳ-kheo bàn tán trong Pháp đường:

- Trưởng lão Xá-lợi-phất là người có
lòng biết ơn. Một Bà-la-môn nghèo chỉ
cúng cho ông một muỗng thức ăn, cũng
biết ơn và cho xuất gia làm đệ tử. Lại

nữa Tôn giả Ràdha, người chịu khó nghe lời răn nhắc, đã có được một vị thầy kiên nhẫn chỉ dạy.

Phật nghe vậy bèn bảo:

- Các Tỳ-kheo! Đây không phải là lần
đầu Xá-lợi-phất tỏ lòng biết ơn. Trong
một tiền kiếp ông ấy đã từng như thế. Và
đức Phật kể chuyện bổn sanh Alìnacitta
như sau:

Alìnacitta, kẻ cường địch
phải thảm bại, Alìnacitta
bắt sống vua nước Kosala,
người bất mãn quân mình.
Cũng vậy, Tỳ-kheo tinh
tấn, theo hướng dẫn đúng
tu hành, Nhờ tu tập phạm
hạnh, Niết-bàn đã đạt

đến, Khi chín muồi nhân duyên thời tiết, Sẽ cởi tháo hết mọi buộc ràng.

Phật bảo tiếp:

- Thuở ấy, Trưởng lão Xá-lợi-phất là con
voi đơn độc, đã tặng con bạch tượng con
cho đám thợ mộc, để đền ơn chữa chân
đau.

Và Phật nhắc đến Tôn giả Ràdha:

- Các Tỳ-kheo! Khi một Tỳ-kheo được
chỉ lỗi, vị ấy nên tuân hành giới luật
như Ràdha.. Và khi bị khiển trách, không
nên bất bình. Lý đáng còn phải xem
người khiển trách mình như người chỉ
cho kho báu.

Rồi Ngài nói Pháp Cú:

(76) Nếu thấy bậc hiền trí, Chỉ
lỗi và khiển trách, Như chỉ chỗ
chôn vàng, Hãy thân cận
người trí! Thân cận người như
vậy, Chỉ tốt hơn, không xấu.

2. Những Tỳ Kheo Ương Ngạnh

Những người hay khuyên dạy ...

Thế Tôn dạy câu này tại Kỳ Viên, liên
quan đến các Tỳ-
kheo Assajipunabbasuka. Nhưng chuyện
bắt đầu từ Kìtàgiri.

Các Tỳ-kheo này là học trò hai vị Đại đệ
tử, nhưng lại xấu ác và không biết hổ
thẹn. Thời gian ở Kìtàgiri, họ trồng và
sai người trồng cây cảnh và phạm đủ mọi

hạnh xấu. Họ quấy rầy gia đình, đòi các thứ cần dùng. Họ làm cho các Tỳ-kheo đàng hoàng trong tinh xá khó chịu.

Nghe được, Thế Tôn quyết định tẩn xuất họ khỏi Tăng đoàn. Ngài cho gọi hai Đại đệ tử đến với đồ chúng bảo:

- Hãy tẩn xuất kẻ không vâng lời. Nhưng
khuyên răn và dạy dỗ những người biết
vâng lời. Người hay khuyên răn và dạy
dỗ bị kẻ ít trí ghét bỏ, nhưng được người
có trí kính mến.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(77) Những người hay khuyên
dạy, Ngăn người khác làm ác,
Được người hiền kính thương,
Bị người ác không thích.

Hai Đại đệ tử Xá-lợi-phất và Mục-kiền-
liên khuyên răn và dạy dỗ các Tỳ-kheo.
Một số vâng lời sửa đổi cố tật, một số
hoàn tục, còn số khác bị trục xuất khỏi
Tăng đoàn.

3. Trưởng Lão Xa-Nặc

Chớ thân với bạn ác ...

Tại Kỳ Viên, Thế Tôn dạy câu trên vì Trưởng lão Xa-nặc.

Có lần Trưởng lão Xa-nặc nhục mạ hai Đại đệ tử:

- Từ ngày cùng Thế Tôn đại xả ly, tôi chẳng thấy có ai khác, thế mà nay hai Trưởng lão này lại rêu rao "Ta là Xá-lợi-

phất, ta là Mục-kiền-liên, chúng ta là hai Đại đệ tử".

Nghe các Tỳ-kheo kể lại lời của Xa-nặc,
Thế Tôn cho mời ông đến khiển trách.
Ông im lặng được một hồi, nhưng sau đó
tiếp tục chê bai hai Trưởng lão. Thế Tôn
lại gọi và khiển trách ông lần thứ hai, lần
thứ ba:

- Xa-nặc, hai Đại đệ tử là bạn tốt của
ông, là bậc thượng nhân. Hãy làm bạn
với những người tốt như thế, và chỉ học
tập họ.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(78) Chớ thân với bạn ác, Chớ
thân kẻ tiểu nhân, Hãy thân
người bạn lành, Hãy thân bậc
thượng nhân.

Nhưng Trưởng lão Xa-nặc, tuy nghe Phật
dạy như thế, vẫn tiếp tục chê bai nhục
mạ hai Trưởng lão như trước. Các Tỳ-
kheo lại bạch với Phật và được Ngài dạy
như sau:

- Các Tỳ-kheo! Bao lâu Ta còn sống, các
ông sẽ không dạy nổi Xa-nặc. Tuy nhiên,
sau khi Ta nhập diệt, các ông sẽ thành
công.

Khi Thế Tôn sắp nhập Niết-bàn, Tôn giả
A-nan hỏi Phật phải đối xử với Trưởng
lão Xa-nặc thế nào? Thế Tôn dạy phải
mặc tẩn (Brahmadanda). A-nan đã y lời
Thế Tôn, gọi Xa-nặc đến tuyên bố như
thế. Ông lo âu buồn bã, cảm thấy thất
thế, chớ không lên mặt như ba lần trước.
Ông la lên:

- Tôn giả, xin đừng hại con!

Từ đó ông hết lòng chu toàn bổn phận, chẳng bao lâu chứng quả A-la-hán và các thần thông.

4. Trưởng Lão Đại Kappina

Pháp hỷ đem an lạc...

Thế Tôn đã dạy câu trên tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Đại Kappina.

Chuyện quá khứ

4A. Thợ Dệt Và Gai Chủ

Xưa kia, Tôn giả Đại Kappina đã phát
nguyện dưới chân Phật Padumuttara.
Trải qua nhiều kiếp luân hồi, sau cùng
Ngài xin làm thợ dệt chánh tại một làng

dệt gần Ba-la-nại. Lúc đó có một ngàn vị
Phật Độc Giác đã ở tám tháng trong Hy-
mã-lạp-sơn, xuống núi đến vùng lân cận
Ba-la-nại để trú qua bốn tháng mưa, và
tám vị được phái đến yết kiến vua để xin
chỗ ở. Vua đang bận rộn chuẩn bị lễ Hạ
Điền, nên trả lời thẳng thừng là không
rảnh để lo, hẹn các vị trở lại vào ngày
mốt, xong quay lưng về cung, không mời
ngay cả một bữa ăn. Các vị bèn quyết
định qua làng khác.

Tình cờ vợ người thợ dệt chánh đi đến Ba-la-nại, gặp các vị, đảnh lễ và hỏi thăm:

- Chư Tôn giả! Có việc gì mà các vị đến phi thời như thế?

Khi biết rõ mọi việc, và vốn thông minh, thành tín, bà liền mời các vị thọ trai vào

ngày mai. Dù sau đó biết các vị Phật lên
đến một ngàn, bà vẫn đoán chắc với các
vị là làng này có một ngàn thợ dệt, và
mỗi người sẽ lo cho một vị, thực phẩm
lẫn chỗ ở. Được các vị hứa khả, bà tức
tốc về làng báo tin, rồi cho dựng rạp, sắp
chỗ ngồi, chuẩn bị các món ăn thượng vị
chờ đón. Cuối bữa ăn, bà cùng tất cả phụ
nữ làng đảnh lễ các vị và thưa thỉnh họ ở
lại ba tháng. Được nhận lời, bà động viên
dân làng, mỗi nhà một người xách búa,
rìu, vào rừng đốn cây để dựng lều cỏ và
lá. Mỗi nhà dựng một lều, có chỗ ở ban
ngày và chỗ nghỉ ban đêm, tất cả một
ngàn cái. Và dân làng đã cung ứng đầy
đủ mọi nhu cầu của các vị trong ba tháng
mưa. Đến ngày cuối, bà thuyết phục mỗi
nhà cúng cho vị Phật đã nhập hạ trong
lều của mình một bộ y đáng giá một ngàn
đồng. Hết mùa an cư, các vị Phật cảm tạ,
ra đi.

Do công đức này, dân làng dệt tái sanh
làm một nhóm chư thiên ở cõi trời ba
mươi ba. Hưởng hết phước báo cõi Trời,
họ tái sanh làm những gia chủ ở Ba-la-
nại dưới thời Phật Ca-diếp. Thợ dệt
chánh là con trai một tộc trưởng, vợ anh
ta cũng là con gái một tộc trưởng. Các cô
lập gia đình với các ông trước kia là
chồng mình.

Ngày nọ, nghe tin Thế Tôn thuyết pháp,
các gia chủ đưa vợ cùng đến tinh xá. Vừa
vào cổng thì mưa trút xuống. Những
người có họ hàng với Sa-di hay Tỳ-kheo
trong tinh xá thì vào thất các vị ấy trú.
Còn đám gia chủ này chịu trận vì không
có thân nhân.

Gia chủ trưởng cằn nhằn với người của mình:

- Thật là kỳ cục! Những người đàng
hoàng đứng đắn như chúng ta đây lâm
vào hoàn cảnh như thế này, thật đáng xấu
hổ!.

Và ông khuyên mọi người hùn tiền lại
xây một tinh xá cho Phật. Gia chủ trưởng
cúng một ngàn đồng, gia chủ khác mỗi
người năm trăm, các bà vợ mỗi người hai
trăm năm chục. Vì công trình quá qui
mô, với một ngàn ngọn tháp bao quanh,
nên nửa chừng hụt tiền họ phải đóng
thêm một nửa số tiền nữa. Tinh xá hoàn
tất, họ làm lễ khánh thành, cúng dường
Phật và Tăng chúng suốt bảy ngày và tất
cả hai mươi ngàn Tỳ-kheo mỗi vị một bộ
y.

Riêng vợ của gia chủ trưởng cũng đóng góp như mọi người và với khôn ngoan bà phát tâm cúng dường thêm cho Phật một

bộ y màu hoa Anoja trị giá một ngàn
đồng với một bó hoa Anoja, bà xin được
đẹp và có tên như hoa Anoja ở kiếp sau.
Phật hứa khả. Sau khi mạng chung, mọi
người đều sanh thiên.

Chuyện hiện tại

4B. Vua Kappina Và Hoàng Hậu Anoja

Từ cõi trời, gia chủ trưởng tái sinh vào
hoàng tộc xứ Kukkutavatì, tức
vua Kappina. Những người khác đều làm
quan trong triều. Vợ của ông thì tái sanh
vào hoàng cung xứ Maddà trong
thành Sàgala. Nước da bà y như màu
hoa Anoja nên có tên là Anoja. Khi đến
tuổi thành hôn, bà trở thành vợ
vua Kappina, hoàng hậu Anoja. Các phụ
nữ khác cũng sanh vào nhà các quan,
mọi người đều hưởng vinh hoa phú quý,

y như vua, cũng cưỡi voi hoặc ngồi xe
ngựa, cũng trang phục lộng lẫy, vì đời
trước họ và vua đều cùng làm phước y
như nhau.

Nhà vua có năm con ngựa: Vàla,
Puppha, Vàlavàhana, Pupphavàhana và
Supatta. Con Supatta dành cho vua và
bốn con kia cho những người đưa tin.
Một sáng, vua hạ lệnh cho họ phóng ra
bốn cửa thành tìm khắp trong hai, ba
dặm xem có Phật, Pháp, Tăng không. Họ
trở về không tin tức gì.

Ngày kia, vua cùng các cận thần cưỡi
ngựa dạo hoa viên, thấy năm trăm
thương nhân dáng mệt mỏi đang tiến vào
thành. Vua cho vời họ lại hỏi thăm, biết
đâu nghe được tin lành. Họ từ thành Xá-
vệ đến, cách đây một trăm hai mươi dặm
đường, và điều làm cho vua run lên với

năm cảm xúc vui mừng là họ báo tin
đấng Giác Ngộ, đức Phật đã ra đời. Ngập
ngừng một lát, vì không tự chế ngự nổi,
vua lắp bắp hỏi lại cho chắc:

- Đạo hữu, quý vị nói gì?

- Đức Phật đã ra đời.

Lần thứ hai, rồi lần thứ ba vua nghe như thế, và tặng cho họ một trăm ngàn đồng, xong hỏi tiếp còn tin gì nữa không?

- Thưa Đại vương, Giáo pháp đã ra đời.

Cũng như lần trước, vua ngập ngừng vì
không chế ngự được cảm xúc của mình,
hỏi lại lần thứ hai, lần thứ ba, rồi cho một
trăm ngàn đồng nữa. Và khi được nghe
Tăng đoàn đã ra đời, họ lại được vua ban
thêm một trăm ngàn đồng nữa.

Vua nhìn lại một nghìn cận thần của mình, hỏi:

- Đạo hữu, hạnh phúc của quý vị là gì?

Họ hỏi lại vua:

- Còn hạnh phúc của đại vương là gì?

- Phật đã ra đời, Pháp đã ra đời, Tăng đã ra đời. Ta không trở về cung điện nữa, vì Đạo sư, ta sẽ đi tu theo Ngài.

Họ đồng thanh thưa:

- Tâu đại vương, chúng tôi cũng xuất gia như Ngài.

Vua viết thông điệp trên một dĩa vàng, trao cho đám thương nhân và bảo họ:

- Hoàng hậu Anoja sẽ cho các ngươi ba

trăm ngàn đồng ngay khi nhận thông
điệp này "Vương quyền nay giao trọn
cho hoàng hậu, hãy an hưởng phú quý
vinh hoa". Và nếu hoàng hậu hỏi ta ở đâu
thì cho biết ta đã lên đường xuất gia theo
Đạo sư.

Các cận thần cũng gởi thư về cho vợ tương tự như thế. Và vua tôi hơn một ngàn người ra đi.

Sáng sớm hôm ấy, Phật quán sát thế gian
biết rõ sự việc như trên, và còn thấy
trước là họ sẽ chứng A-la-hán với các
thần thông, nên Ngài đến gặp họ. Giống
như một Chuyển Luân thánh vương đến
gặp thôn trưởng nhỏ, đức Phật đắp y ôm
bát, lên đường đi suốt hai trăm dặm, đến
ngồi bên bờ sông Candabhàgà, dưới một
gốc đa và phóng hào quang sáu màu.
Trên đường đi, nhà vua và các quan gặp

một con sông tên Aravacchà sâu một
dặm, rộng hai dặm, không có thuyền bè
gì. Nếu cứ đi tìm thuyền bè thì già chết
theo sau. Và với quyết tâm từ bỏ thế gian
vì Tam Bảo, vua nguyện thần lực của
Tam Bảo sẽ cho nước sông không còn là
nước nữa. Rồi vua hướng về đức Phật,
chú tâm:

- Ngài là đấng Giác Ngộ, Thế Tôn, bậc Chánh Biến Tri.

Trong khi chú tâm như vậy, vua và các
quan trên lưng ngàn ngựa phi trên mặt
sông như trên đá phẳng, không bị ướt dù
chỉ đầu móng chân.

Qua sông rồi, vua tiếp tục gặp con sông
khác tên là Nĩlavàhanà, sâu nửa dặm,
rộng nửa dặm. Mọi việc diễn ra y như
trước, chỉ khác là lần này vua chú tâm

vào Pháp Bảo:

- Giáo pháp do Thế Tôn thuyết vi diệu thay!

Đến con sông thứ ba là Candabhàgà sâu một dặm, rộng một dặm. Lần này vua chú tâm vào Tăng Bảo:

- Tăng đoàn của Thế Tôn tối chơn chánh thay!

Qua sông rồi vua tiếp tục hành trình thì
trông thấy hào quang sáu màu từ thân
Phật phóng ra. Cành, thân, lá cây đa đều
như bằng vàng. Vua nghĩ rằng ánh sáng
này không phải của mặt trời, mặt trăng,
rồng, thần Garuda (Kim xí điểu), mà vì
vua quyết đi xuất gia theo Thế Tôn nên
đã được đức Phật thấy biết. Vua lập tức
xuống ngựa, nghiêng mình về phía hào

quang, đến chỗ Thế Tôn. Vua bước vào
Phật quang như bị ngập trong biển son,
đảnh lễ Thế Tôn rồi cùng một ngàn cận
thần cung kính ngồi một bên.

Thế Tôn theo thứ lớp thuyết pháp. Cuối
thời pháp, vua và các quan chứng quả Dự
lưu, cùng đứng lên xin gia nhập Tăng
đoàn. Phật quán sát, biết rằng những vị
này trước đây cúng một ngàn y cho một
ngàn vị Phật Độc Giác, và trong thời
Phật Ca-diếp cũng cúng hai mươi ngàn
bộ y cho hai mươi ngàn Tỳ-kheo. Như
vậy họ sẽ được y bát do thần lực. Phật
liền duỗi tay phải ra và nói:

- Hãy đến, chư Tỳ-kheo! Hãy sống đời phạm hạnh, đoạn tận phiền não.

Ngay đó họ đều được tám món cần dùng, thành các Trưởng lão trăm tuổi. Họ bay

lên không, đáp xuống đất đảnh lễ Đạo sư và ngồi xuống.

Về phần các thương nhân đến hoàng
cung, gặp hoàng hậu đưa dĩa vàng. Họ
thuật chuyện lại. Và khi họ lặp lại tin
Phật, rồi Pháp, rồi Tăng ra đời, cũng y
như vua, hoàng hậu chấn động cả thân
tâm; mỗi tin như thế bà thưởng cho họ ba
trăn ngàn đồng. Sau cùng nghe vua và
các quan đều xuất gia thành Tỳ-kheo,
hoàng hậu triệu tập phu nhân các quan,
kể lại chuyện, và mọi người đồng hỏi
hoàng hậu:

- Họ có nhắn gì không, thưa hoàng hậu?

- Họ giao toàn bộ tài sản, địa vị cho các bạn tự do an hưởng.

- Nhưng hoàng hậu định như thế nào?

- Nhà vua biết phú quý vinh hoa sẽ dẫn
đến đau khổ, thì ta cũng vậy. Ai lại quỳ
xuống liếm nước bọt của vua nhổ ra. Ta
không cần vinh hoa phú quý, ta cũng sẽ
lên đường theo đấng Đạo sư.

- Vậy chúng tôi cũng theo lệnh bà và xuất gia.

Và hoàng hậu ra lệnh chuẩn bị một ngàn
xe ngựa rồi cùng các phu nhân lên
đường. Cũng như vua trước đây, bà đến
con sông đầu tiên, thắc mắc không biết
làm sao, chỉ thị tìm dấu chân ngựa của
vua, nhưng không thấy gì hết. Nghĩ rằng
chắc vua tuyên bố "Vì Tam Bảo mà từ bỏ
thế gian" và nhờ đó qua sông, hoàng hậu
cũng nguyện y như vậy, và chú tâm về
Tam Bảo lực, bà hạ lệnh cho một ngàn xe
ngựa tiến lên qua sông như phi trên tảng
đá phẳng. Cả đoàn và luôn cả vành xe

đều không ướt. Cũng thế, bà qua hai con sông còn lại.

Biết bà sắp đến, Thế Tôn biến hóa khiến
các Tỳ-kheo vô hình, không ai thấy các
Ngài ngồi quanh Phật, hoàng hậu đến
gần trông thấy hào quang chiếu sáng, bà
cũng nghĩ như vua trước đó. Gặp Thế
Tôn bà đảnh lễ, cung kính đứng một bên
thưa hỏi:

- Bạch Thế Tôn! Con nghĩ Đại Kappina
đã đến đây và thưa với Thế Tôn từ bỏ thế
gian vì đấng Đạo sư. Hiện nay vua ở đâu
xin chỉ cho chúng con.

Phật bảo:

- Hãy ngồi xuống! Các con sẽ gặp ông ta ngay đây.

Các bà rất vui mừng, vì nghĩ rằng ngồi đó sẽ thấy được chồng mình. Và họ ngồi xuống.

Thế Tôn thuyết pháp theo thứ lớp. Cuối
bài pháp, hoàng hậu và đoàn tùy tùng
đều chứng quả Dự lưu. Trưởng lão
Đại Kappina và tùy tùng nghe Phật
thuyết pháp cho các bà liền chứng A-la-
hán cùng các thần thông. Lúc đó Thế
Tôn chỉ các Tỳ-kheo cho các bà. Sở dĩ
Thế Tôn không chỉ các Tỳ-kheo ngay vì
e rằng các bà thấy chồng mình đắp y vào,
đầu trọc, sanh tâm phiền muộn không thể
chứng được đạo quả. Khi niềm tin các bà
đã vững chắc, Phật mới chỉ cho thấy các
Tỳ-kheo lúc đó là bact A-la-hán. Và các
bà đã sụp lạy trước các vị tân A-la-hán,
thưa:

- Chư Tôn giả! Các Ngài bây giờ đã đạt

đến cứu cánh của đời tu.

Rồi họ đảnh lễ Thế Tôn, cung kính đứng
một bên và xin được gia nhập Tăng đoàn.
Vài Tỳ-kheo nghĩ rằng Thế Tôn sẽ giao
cho Tỳ-kheo Ni Liên Hoa
Sắc (Uppalavannà) nhưng Thế Tôn lại
bảo họ đến Xá-vệ, vào tinh xá của Tỳ-
kheo ni. Họ đi bộ suốt một trăm hai mươi
dặm. nơi nào cũng được dân chúng đối
xử tử tế và tôn kính. Họ được nhận vào
Ni chúng và chứng A-la-hán. Thế Tôn
dẫn một ngàn Tỳ-kheo bay lên không về
Kỳ Viên.

Tại Kỳ Viên, Tôn giả Đại Kappina đến chỗ ở ban ngày và chỗ ngủ ban đêm thốt lên:

- Ôi hạnh phúc thay! Ôi hạnh phúc thay!

Các Tỳ-kheo nghe được báo cho Thế
Tôn, nghĩ rằng chắc ông nói vì hạnh
phúc quyền thế khi còn làm vua. Thế
Tôn gọi Ngài đến hỏi tại sao lại nói về
hạnh phúc của tình yêu và quyền thế.
Ngài thản nhiên trả lời rằng chắc Thế
Tôn thừa biết Ngài có thốt những lời như
thế hay không. Thế Tôn liền bảo các Tỳ-
kheo:

- Này các Tỳ-kheo! Đệ tử Ta nói như thế
không phải liên quan đến quyền lực. Ông
ấy đang uống nước pháp và hạnh phúc
trong chánh pháp. Niềm hoan hỷ của ông
ấy liên quan đến Niết-bàn bất tử.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(79) Pháp hỷ đem an lạc, Với tâm tư thuần tịnh, Người trí thường hoan hỷ, Với pháp bậc

thánh thuyết.

5. Sa-Di Pandita

Người trị thủy dẫn nước..

Do chuyện Sa-di Pandita, Thế Tôn đã dạy như trên tại Kỳ Viên.

Chuyện quá khứ

5A. Đế Thích Và Người Nghèo

Thuở Phật Ca-diếp còn tại thế, Tăng
đoàn gồm hai mươi ngàn Tỳ-kheo đã lậu
tận. Một hôm Phật hướng dẫn họ đến Ba-
la-nại. Dân chúng nghe tin, họp từng
nhóm tám hoặc mười người cúng dường.
Sau khi thọ thực Phật hồi hướng công

đức:

- Này các cư sĩ, trong thế gian này, có
những người chính mình bố thí nhưng
không khuyên người khác bố thí, như
vậy họ được giàu có nhưng không có gia
nhân. Có người khuyên người khác bố
thí nhưng chính mình thì không, như vậy
họ có gia nhân nhưng không có của cải.
Cũng có người chính mình không bố thí
và cũng chẳng khuyên người khác bố thí,
như vậy họ chẳng có của cải, cũng chẳng
có gia nhân, sống như người ăn cơm thừa
canh cặn. Còn một hạng người nữa vừa
tự mình bố thí, vừa khuyên người khác
bố thí, họ được cả hai phước báu về của
cải và gia nhân.

Lúc bấy giờ có một người trí đứng gần đó nghe thế phát tâm cúng dường Phật và cả hai mươi Tỳ-kheo. Được Phật nhận

lời thọ thực vào ngày mai, ông vào làng
loan báo đến mọi người. Và với sự cổ
động của ông, người xin cúng cho mười
vị, kẻ hai mươi vị, một trăm vị, năm trăm
vị. Ông ấy ghi số vào lá bối. Trong thành
có một người rất nghèo, người ta gọi ông
là "Ông hoàng nghèo" Mahàduggata, và
ông cũng được mời cúng dường. Ông chỉ
biết trả lời:

- Trời! Tôi mà làm được gì cho các Tỳ-
kheo? Các Tỳ-kheo cần người giàu cúng
cho họ, còn tôi, một mẻ gạo để nấu cháo
cho ngày mai còn không đủ, thì có đâu
cho các Tỳ-kheo chứ?

Ông kia cố gắng giải thích thêm:

- Ông Mahàduggata ơi! Trong thành này nhiều người sống xa hoa, ăn uống những món đắt tiền, lụa là gấm vóc phủ thân,

trang sức kiêu kỳ, giường êm nệm ấm. Nhưng ông kiếm không lấp đầy bao tử. Có phải là ông chưa từng cho ai cái gì?

- Tôi cũng nghĩ thế, ông ạ!

- Vậy tại sao bây giờ ông không tạo công
đức đi? Ông còn trẻ, mạnh khỏe, sao
không bố thí cúng dường theo khả năng
mình?

Xúc động, ông hoàng nghèo bảo ghi tên
mình lá cúng cho một Tỳ-kheo. Nhưng
ông kia cho rằng chỉ có một Tỳ-kheo thì
viết lên lá làm chi, nên quên mất.

Ông hoàng nghèo về nhà cho vợ hay, và
cả hai đồng lòng đi làm thuê để lo cúng
dường. Ông đến một thương gia giàu,
người đãi ba trăm Tỳ-kheo, được giao
cho việc bửa củi. Ông thắt dây lưng chặt

và làm hết sức mình. Thương gia nhận
thấy ông làm việc thật phi thường, ngạc
nhiên hỏi, và khi biết được vì ông muốn
có thức ăn để cúng dường, thương gia
thán phục.

Bà vợ thì được vợ thương gia giao cho
giã gạo. Bà giã xong, giần, sàng một
cách hân hoan vui sướng như đang khiêu
vũ. Và khi được biết lý do cũng là để có
thức ăn cúng dường, vợ thương gia cũng
rất thán phục.

Xong việc, phần ông nhận được bốn đấu
gạo tiền công, và gấp bốn lần nữa do
thương gia tốt bụng biếu thêm. Phần bà
thì được một chén mật, một hũ sữa đặc,
một lô gia vị và một đấu gạo. Vui mừng
vì thấy mình đủ vật dụng cúng dường, họ
dậy thật sớm chuẩn bị. Bà bảo ông đi tìm
lá cà ri, ra chợ không có, ông phải đi dọc

bờ sông nhặt lá, ca hát vui vẻ, nghĩ bụng
"Hôm nay, ta sẽ hân hạnh được cúng
dường các Tỳ-kheo!". Một người câu cá
gần đấy nghe tiếng ca hát đến hỏi thăm,
và cho anh thêm cá.

Thế Tôn quan sát thế gian, biết chuyện
tên các Tỳ-kheo được cúng dường đều
viết trên lá, trừ vị của ông nghèo bị bỏ
sót. Vậy không có Tỳ-kheo nào cho ông
cúng dường sao? Đương nhiên là phải
có, đó là Thế Tôn. Khi ông về nhà chuẩn
bị nấu nướng thì ngai của Đế Thích nóng
lên. Biết có chuyện, và biết rằng Phật
dành phước cho ông hoàng nghèo, Đế
Thích hóa hình đến nhà ông xin nấu
giúp. Ông nghèo không có tiền trả công
nên Đế Thích chỉ làm công đức, giành
quyền nấu cơm và cháo, và bảo ông
nghèo đi tìm vị Tỳ-kheo của ông. Người
vận động đưa các Tỳ-kheo có tên trên lá

đến từng nhà, đến ông nghèo thì trả lời là
quên mất. Ông như bị dao đâm vào bụng,
đấm ngực khóc xin cho được một Tỳ-
kheo. Dân chúng nghe kể, phiền trách
người vận động, làm anh ta bối rối không
biết tính thế nào cho ổn, chợt nhớ đến
Thế Tôn, vội bảo ông nghèo đến tinh xá
thỉnh Phật:

- Rất đông vua chúa, đại thần đang đợi
trước hương thất, muốn thỉnh Phật mà
chưa được. Phật rất thương người nghèo,
anh cứ nói rõ và xin ban phước, chắc
chắn sẽ được.

Ông nghèo làm theo, đến ngay hương
thất. Phật mở cửa, đưa bình bát cho ông.
Mọi người trông thấy đều há hốc miệng,
trong khi lòng ông hớn hở như được làm
Chuyển Luân thánh vương. Họ không
dám đoạt bình bát của Phật trong tay

ông, nhưng dụ cho ông tiền. Ông đều từ chối hết.

Nhà vua biết tiền bạc không cám dỗ
được ông nghèo, nên không ai lấy được
bình bát của Phật đã trao ông ta nhưng
vua vẫn cho là ông ta cúng dường chẳng
đáng bao nhiêu, nên định bụng đến giờ
ông ta dâng thức ăn, sẽ đưa Thế Tôn về
cung cúng dường. Do đó vua đi theo
Phật.

Tại nhà ông hoàng nghèo, Đế Thích đã
nấu xong cháo, cơm, cà ri và những món
khác, soạn sẵn chỗ ngồi cho Thế Tôn và
ngồi chờ. Ông nghèo đưa Thế Tôn đến
nhà và mời vào. Nhà cửa ông thấp lè tè,
phải cúi đầu mới vào được. Nhưng đối
với chư Phật thì chẳng bao giờ phải cúi
đầu, mặt đất phải hạ thấp xuống, hoặc
nhà phải nâng cao. Đây là phước báo do

sự bố thí của chư Phật, và khi các Ngài
về thì mọi sự lại như cũ. Do đó Phật vào
nhà vừa vặn, ngồi xuống ghế đã soạn.
Lúc đó vua bảo Mahàduggata hãy giở
cho thấy những thứ gì dọn cho Thế Tôn.
Mở đồ đậy ra thì nào cháo, cơm và
những thứ khác, hương thơm ngào ngạt
bay khắp cả thành. Vua đành đảnh lễ Thế
Tôn, thú thật ý định của mình, và xin ra
đi vì sợ làm cho thí chủ khó chịu. Đế
Thích dâng món ăn lên Thế Tôn và phục
vụ Phật tận tụy. Thọ thực xong, Thế Tôn
hồi hướng công đức và đứng lên ra về.
Đế Thích ra hiệu cho ông nghèo đỡ bình
bát của Thế Tôn và đi theo Phật.

Đế Thích quay về nhà ông nghèo, ngừng
trước cửa và nhìn lên trời. Lập tức bảy
báu mưa xuống, đổ đầy lu và hũ chỉ
trong nhà ông nghèo mà thôi. Trẻ nhỏ
phải bế ra ngoài vì không còn chỗ trống

để ở. Mahàduggata trở về, thấy vậy biết
rằng đó là phước báo do sự cúng dường.
Ông lên cung vua xin giao hết tài sản,
phải một ngàn xe mới chở đủ. Tất cả đều
chất đống trước sân hoàng cung, cao
bằng cây thốt nốt. Vua chỉ cho dân chúng
thấy, và hỏi họ có ai sở hữu bằng ngần
này không. Họ nhìn nhận không ai bằng
ông nghèo, và đồng lòng cử cho ông làm
chưởng khố. Vua chỉ chỗ căn nhà vị
chưởng khố trước đã ở, bảo ông dọn sạch
cây cỏ để xây nhà cho ông. Khi nền nhà
dọn sạch và bằng phẳng, lòi ra nhiều
bình vàng bạc châu báu chạm nhau leng
keng. Vua được báo, xác nhận:

- Lần trước, bảy báu từ trời mưa xuống
đầy nhà là do sự cúng dường chư Phật
thật sự toàn hảo. Lần này châu báu hiện
ra cũng do công đức của ông. Vậy chỉ
mình ông được hưởng.

Cất nhà xong, Mahàduggata cúng dường
Phật và Tăng chúng bảy ngày. Sau khi
mạng chung, ông sanh thiên. Hưởng hết
phước lạc cõi trời suốt thời gian giữa hai
vị Phật, ông tái sanh thời Phật hiện tại
vào nhà một thương gia giàu có ở Xá-vệ,
một cận sự của Trưởng lão Xá-lợi-phất.

Chuyện hiện tại

5B. Pandita, Sa Di Bẩy Tuổi

Khi mang thai ông hoàng nghèo, bà mẹ
mơ ước được dâng cúng năm trăm Tỳ-
kheo do Trưởng lão Xá-lợi-phất dẫn đầu,
đồng thời đắp y vàng, ngồi vòng ngoài
hội chúng và nhận thức ăn thừa của Tỳ-
kheo. Ước mơ được thành tựu, bà chiêu
đãi Tăng chúng bảy lần nữa. (Tương tự
như truyện Tissa).

Đến ngày đặt tên, bà xin Trưởng lão
truyền giới cho đứa bé. Được bà cho biết
trong nhà này ai khờ khạo, điếc câm đều
trở nên khôn ngoan từ ngày bà mang thai
đứa bé, do đó Ngài đặt tên là Pandita
Dàraka, nhà hiền trí.

Lên bảy chú muốn đi tu. Và y
hệt Tissa chú được mẹ xin Trưởng lão
dẫn đến tinh xá, rồi được Trưởng lão cạo
tóc dạy thiền quán trên năm yếu tố đầu
tiên của thân, đồng thời chú cũng được
thu nhận vào Tăng đoàn. Cha mẹ Tissa ở
lại bảy ngày cúng dường trong tinh xá rồi
mới đi về.

Ngày thứ tám Trưởng lão dẫn chú vào
làng, trễ hơn các Tỳ-kheo, vì Trưởng lão
còn phải đi quanh khắp tinh xá dọn dẹp,
quét tước, đổ đầy nước uống và nước rửa
mặt, sửa lại giường ghế cho đúng chỗ,

cũng như đồ đạc vứt ném bừa bãi mất
trật tự. Vì Ngài không muốn cho ngoại
đạo vào tinh xá co dịp chê bai: "Hãy xem
thói tật của đệ tử ẩn sĩ Cồ-đàm kìa!" Chú
bé chưa biết cách đắp y ôm bát nên phải
theo sát thầy, sau khi đã được thầy chỉ
dạy.

Trên đường đi, chú thấy một rãnh nước
dẫn vào ruộng, thắc mắc hỏi thầy. Thầy
giải thích đó là vật vô tri nhưng con
người có thể điều khiển, dẫn dắt đến bất
cứ nơi nào theo ý muốn. Chú lại băn
khoăn: Thế sao con người có trí lại
không kiểm soát, điều phục tâm mình để
chứng quả A-la-hán?

Đi thêm một quãng nữa, chú thấy người
làm tên đang hơ mũi tên và gậy trên lửa
và nheo mắt để uốn thẳng. Chú lại hỏi
thầy và cũng băn khoăn sao những mũi

tên vô tri có thể uốn thẳng được bằng
cách hơ lửa, trong khi con người có trí lại
không thể kiểm soát và điều phục tâm
mình để đạt quả A-la-hán?

Đi xa thêm một chút, chú thấy thợ mộc
đang đeo căm, vành trục và những phần
khác của bánh xe. Chú cũng thắc mắc y
như trước: Nếu ta có thể lấy những mãnh
gỗ vô tình này làm thành bánh xe chạy
theo ý mình, thì tại sao ta cũng có trí
nhưng không điều phục tâm ý để đạt đến
quả vị A-la-hán.

Do đó chú thưa với Trưởng lão xin Ngài
nhận lại y bát của Ngài vì chú muốn trở
về. Trưởng lão không cho phép mình tự
nghĩ "Chú nhỏ Sa-di này mới vào tăng
đoàn mà đã nói năng như thể ta là ông
Phật nhỏ hơn". Ngược lại, Ngài tùy
thuận nhận lại y bát của mình, và còn

đưa chìa khóa thất vì sợ chú ở ngoài trời
nguy hiểm. Chú còn dặn thầy nếu mang
thức ăn về cho chú, chỉ xin thứ chú ưa
thích, nếu do công đức của Ngài không
được thì sẽ nhờ công đức của chú.

Chú Sa-di Pandita vâng lời thầy mở cửa
thất thầy vào tọa thiền, quán về thân,
điều phục tâm ý. Ngai Đế Thích bỗng nói
lên, Ngài hiểu rõ mọi chuyện, bèn muốn
đến đó giúp đỡ nên ra lệnh:

- Tứ thiên vương, hãy đuổi chim đang làm tổ trong vườn tinh xá, và gác bốn góc!

- Thần mặt trăng hãy giữ mặt trăng lại!

- Thần mặt trời hãy giữ mặt trời lại!

Rồi Đế Thích hiện hình người đi đến chỗ

treo sợi dây mở và đóng cửa, đứng gác.
Không một tiếng động nào trong tinh xá
trừ tiếng lá rơi. Tâm chú Sa-di an tĩnh, và
chỉ trong khoảng bữa ăn, chú điều phục
được tâm ý và chứng Tam quả.

Trong lúc đó, Trưởng lão đến nhà thí chủ
Ngài biết rõ là rất kính mến Ngài để khất
thực. Họ dâng thức ăn đúng món chú Sa-
di thích và xin Ngài thọ thực xong sẽ
mang thức ăn về cho Sa-di. Trưởng lão
nghĩ đệ tử mình chắc đói lắm, nên độ
xong vội vàng về tinh xá.

Sáng sớm, Thế Tôn dùng điểm tâm xong
đến tinh xá. Ngài thấy hết diễn biến về
Sa-di Pandita, và cũng biết là chú sẽ
chứng A-la-hán trước bữa ăn. Như thế,
nếu Trưởng lão về đến tinh xá đưa thức
ăn, sẽ gây trở ngại trong lúc chú đang
thiền quán. Vì vậy, Thế Tôn đến chờ

Trưởng lão tại thất, và hỏi Ngài bốn câu:

- Xá-lợi-phất, ông mang gì thế?

- Bạch Thế Tôn, thức ăn.

- Thức ăn mang lại cái gì?

- Bạch Thế Tôn cảm thọ.

- Cảm thọ mang lại cái gì?

- Sắc chất, bạch Thế Tôn.

- Sắc chất mang lại cái gì?

- Bạch Thế Tôn, xúc.

Ý nghĩa như thế này: Một người đói
được ăn, thức ăn sẽ làm hết đói và mang
thọ lạc. Từ thọ lạc thân sẽ đẹp, tốt thêm,
nên nói rằng từ thọ sinh sắc. Được sắc

thân như thế, người đó sanh tâm hoan hỉ, do đó khi ngồi hoặc nằm đều được xúc hoan hỉ.

Trong thời gian bốn câu hỏi và đáp liên
tục thì chú Sa-di chứng A-la-hán cùng
các thần thông. Thế Tôn lúc đó mới bảo
Trưởng lão đưa thức ăn cho Sa-di.
Trưởng lão vâng lệnh đến thất gõ cửa.
Chú bước ra bưng lấy bình bát để qua
một bên, cầm quạt lá cọ quạt cho Trưởng
lão. Được thầy bảo ăn, chú mới ăn. Thế
là chú bé bảy tuổi, đã là Sa-môn vào
ngày thứ tám, như một bông huệ nở tươi
mát, ngồi xuống thực hành các pháp
quán chiếu tự tâm, rồi thọ thực.

Rửa và cất bát xong, hai vị thần trả tự do
cho mặt trời và mặt trăng. Tứ thiên
vương thôi không gác bốn góc, Đế Thích
cũng ngưng gác cửa, và mặt trời đang

giữa trưa bỗng lặn mất.

Các Tỳ-kheo bàn tán:

- Bóng đêm bất thường trùm xuống, mặt trời lặn giữa trưa, chú Sa-di mới vừa ăn sáng xong, vậy là sao nhỉ?

Phật đến, nghe họ kể lại, đáp rằng:

- Đúng vậy, các Tỳ-kheo! Khi chú Sa-di
cố gắng đạt quả A-la-hán thì các vị thần
giữ mặt trời, mặt trăng lại, đứng gác bốn
góc tinh xá hay gác tại cửa; chính Ta, dù
là Phật cũng không thể nghỉ ngơi, nên
phải đến với đệ tử của Ta; người trí thấy
người trị thủy dẫn nước, thợ làm tên uốn
tên, thợ mộc đẽo gỗ, đã thiền quán trên
các đề mục đó, và tự thắng mình chứng
A-la-hán.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(80) Người trị thủy dẫn nước,
Kẻ làm tên nắn tên, Người thợ
mộc uốn gỗ, Bậc trí nhiếp tự
thân.

6. Vững Vàng Như Đá Tảng

Như đá tảng kiên cố ...

Tại Kỳ Viên, Thế Tôn đã dạy như thế, liên quan đến Trưởng lão Lakuntaka Bhaddiya.

Các Sa-di và những người khác chưa biết Trưởng lão nên thường kéo tóc, nắm tai, bẹo mũi, hỏi đố:

- Chú ơi! Chú không mỏi mệt vì đạo à? Đạo làm chú vui thích không?

Trưởng lão không bực bội, cũng không mích lòng. Các Tỳ-kheo thấy vậy xì xào với nhau, Thế Tôn nghe được liền bảo:

- Đúng thế các Tỳ-kheo! Người trừ hết
lậu hoặc, không giận dữ hay bực bội,
nhưng bình thản, không lay động như
tảng đá kiên cố.

Và đọc Pháp Cú:

(81) Như đá tảng kiên cố,
Không gió nào lay động, Cũng
vậy, giữa khen chê, Người trí
không giao động.

7. Yên Lặng Sau Cơn Bão

Như hồ nước sâu thẳm ...

Thế Tôn đã dạy như thế tại Kỳ Viên, liên quan đến mẹ của Kànà.

Mẹ của Kànà, một tín nữ đã chứng quả
Dự lưu, gả con gái cho một người ở làng
khác. Kànà có dịp về thăm mẹ được ít
ngày thì chồng cô nhắn về. Cô chào mẹ,
được mẹ cầm lại, bảo rằng:

- Con đã ở đây lây, sao lại về tay không?

Rồi bà làm bánh, ý cho cô có ít quà cáp
đối với nhà chồng. Lúc đó có một Tỳ-
kheo đến khất thực. Bà mời ngồi và cúng
dường đầy bát. Vị ấy ra đi kể lại cho
người khác nghe. Rồi người thứ hai, thứ
ba, thứ tư đến khất thực, cả bốn người

đều được cúng dường bánh, nên hết
bánh. Kaanaa phải ở lại. Chồng cô nhắn
hai, ba lần, và cũng vì lý do đó cô không
về được. Chồng cô không chờ nữa, lấy
vợ khác. Nghe tin, Kànà cho rằng các
Tỳ-kheo đã hại hạnh phúc của cô, do đó
cô chửi bới, nhục mạ mọi Tỳ-kheo cô
thấy. Các Tỳ-kheo không dám đi qua nhà
cô nữa. Thế Tôn biết chuyện liền đến đó.
Bà mẹ mời ngồi và cúng dường cháo và
thức ăn cứng. Rồi Thế Tôn hỏi
thăm Kànà, bảo gọi đến và hỏi:

- Kànà, tại sao thấy Ta con lại phiền não và khóc lóc?

Bà mẹ kể cho Thế Tôn biết việc nàng đã làm. Phật quay về phía cô, hỏi tiếp:

- Kànà, Ta nghe rằng đệ tử Ta tới nhà con khất thực và mẹ con cho họ bánh,

vậy họ có lỗi gì?

Cô sụt sùi đáp:

- Các Tỳ-kheo ấy không có lỗi, bạch Thế Tôn, chỉ có con có lỗi.

Rồi cô đảnh lễ Thế Tôn xin được tha thứ.
Phật thuyết pháp cho cô và cô chứng quả
Dự lưu. Thế Tôn trở về tinh xá, vua trông
thấy khi Ngài đi ngang qua hoàng cung,
nên xin được đảnh lễ. Vua hỏi thăm
về Kànà va sau đó hỏi Phật:

- Bạch Thế Tôn, Ngài có làm ngưng được sự nhiếc móc của cô ta đối với các Tỳ-kheo hay không?

Phật đáp:

- Được, Đại vương! Cô ta đã hết nhiếc

móc, và đã làm chủ tài sản xuất thế gian.

- Bạch Thế Tôn, tốt lắm. Vậy con sẽ cho cô ta tài sản thế gian.

Đảnh lễ Thế Tôn xong, vua quay về
cung, gởi cho cô một kiệu lớn, cho cô
trang điểm lộng lẫy, nhận cô làm công
chúa và thông báo kén phò mã. Một đại
quý tộc cưới cô. Từ đó cô đặt người tại
bốn cửa và cho phục vụ tất cả các Tỳ-
kheo và Tỳ-kheo Ni. Cô còn muốn kiếm
nhiều Sa-môn hơn nữa để phục vụ cúng
dường nhưng không có. Thực phẩm cúng
dường thì dồi dào, cả cứng lẫn mềm,
luôn luôn có sẵn tại nhà và tuôn ra cửa
như một trận lụt lớn.

Các Tỳ-kheo lại bàn tán tại Pháp đường về cô. Thế Tôn đến, nghe họ kể lại, bèn đáp:

- Các Tỳ-kheo! Đây không phải lần đầu
mà trong tiền kiếp bốn Trưởng lão ấy
cũng đã làm phiền Kànà. Cũng không
phải lần đầu Ta thuyết phục cô ta mà
trong tiền kiếp cũng đã như thế.

Các Tỳ-kheo xin Phật kể lại chuyện quá khứ, Thế Tôn bèn kể chuyện Bổn Sanh Babbu

Một con mèo tìm được, Con thứ hai xuất hiện. Con thứ ba, thứ tư, Hang này chúng tìm đến.

Bốn con mèo lúc đó là bốn Tỳ-kheo. Con chuột là Kànà và người thợ châu báu là Thế Tôn. Và Ngài nói Pháp Cú:

(82) Như hồ nước sâu thẳm, Trong sáng, không khuấy đục.

Cũng vậy nghe chánh pháp, Người trí hưởng tịnh lạc.

8. Một Lũ Lang Thang.
Do chuyện năm trăm Tỳ-kheo, Thế Tôn
đã dạy như trên tại Kỳ Viên. Truyện bắt
đầu ở Veranjà.

Thế Tôn nhận lời mời của Bà-la-
môn Veranjà đến Veranjà nhập hạ với
năm trăm Tỳ-kheo. Nhưng Bà-la-môn bị
Ma vương mê hoặc đến nỗi không hề
nghĩ đến Phật, dù chỉ một ngày. Hơn nữa
tại đây lại xảy ra nạn đói. Các Tỳ-kheo ra
ngoài khất thực nhưng không nhận được
gì và đói lả. Các nhà buôn ngựa sau đó
có cho họ lúa ngựa. Trưởng lão Mục-
kiền-liên thấy họ đói quá, xin phép

đến Uttarakuru khất thực nhưng Thế Tôn
không cho. Tuy thế các Tỳ-kheo không
hề lo âu đến lương thực một ngày nào,
mà chỉ lo tu để diệt trừ tham ái dục lậu.

Sau ba tháng, Thế Tôn báo cho Bà-la-
môn Ngài ra đi, ông lễ kính Phật và được
quy y. Xong, Phật và các Tỳ-kheo trở về
Kỳ Viên. Dân Xá-vệ dâng đầy đủ thức ăn
chào mừng Ngài trở về.

Thuở đó do lòng tốt của các Tỳ-kheo mà
năm trăm ăn mày sống trong vòng rào
tinh xá. Ăn xong thức ăn thừa của các
Tỳ-kheo rồi họ nằm lăn ra ngủ. Thức
dậy, họ chạy ra bờ sông la hét, nhảy nhót,
vật lộn đùa giỡn. Khi ở bên trong hang, ở
bên ngoài tinh xá, họ đều chẳng được
tích sự gì, chỉ có bê bối.

Trong Pháp đường, các Tỳ-kheo bàn tán,

có vẻ không bằng lòng. Lúc gặp nạn đói
ở Veranjà họ đây có lôi thôi, nhưng bây
giờ ăn uống đủ thứ họ lại buông lung
phóng túng, đủ kiểu tai hại. Còn các Tỳ-
kheo thì ở Veranjà và ở đây đều sống yên
bình, và tĩnh lặng.

Thế Tôn vào Pháp đường hỏi các Tỳ- kheo, nghe kể lại, bèn bảo:

- Trong những kiếp trước họ cũng hành
động như thế. Họ vốn là năm trăm con
lừa uống cặn nước nho thừa của năm
trăm ngựa giống Sindh, nước đó đã pha
thêm với nước lã rồi lọc qua một cái
khăn, một thứ nước tồi tàn, nhạt nhẽo
không còn mùi vị gì. Uống xong, chúng
say sưa, la hí vang rân.

Một miếng rượu nhạt thừa, Làm lừa say nghiêng ngửa. Ngựa

Sindh chẳng chuếch choáng, Dù
uống rượu tốt ngon. Tây đại
vương, cũng thế! Người ngu dễ
dàng say, Người trí luôn điềm
đạm, Rượu ngon chẳng chuyển
lay.

Và Thế Tôn nói tiếp:

- Như thế, này các Tỳ-kheo! Người hiền từ bỏ tham dục xấu ác, và không giao động dù vui hay buồn.

Rồi Ngài đọc Pháp Cú:

(83) Người hiền bỏ tất cả,
Người lành không bàn dục,
Dầu cảm thọ lạc khổ, Bậc trí
không vui buồn.

9. Chồng Và Vợ

Không vì mình, vì người ...

Thế Tôn đã dạy câu này tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Dhammika.

Tại Xá-vệ, một cư sĩ sống đời chánh
trực, muốn đi tu, một hôm thân mật báo
cho vợ biết. Bà vợ xin chồng đợi sinh
con xong. Đợi đến khi đứa bé biết đi,
ông lại nói nữa. Bà vợ lại bảo đợi nó
trưởng thành. Đối với ông, cho phép hay
không, không thành vấn đề vì lòng ông
đã giải thoát đau khổ của chính mình.

Rồi ông xuất gia, thành Sa-môn. Nhận đề tài thiền quán, ông nỗ lực tu tập và đạt được tuyệt đích của đời tu. Ông trở về

Xá-vệ, tìm gia đình và thuyết pháp cho
con. Anh ta đi tu và cũng chứng A-la-
hán. Bà vợ thấy ở nhà không còn ai nữa,
nên cũng phát tâm đi tu, và cũng chẳng
bao lâu chứng A-la-hán.

Tại pháp đường các Tỳ-kheo thảo luận, và được Phật dạy:

- Các Tỳ-kheo! Người trí không trông
mong thành đạt dù cho mình hay cho
người khác. Người chơn chánh chỉ tìm
đường nương tựa vào giáo pháp.

Và nói Pháp Cú:

(84) Không vì mình, vì người.
Không cầu được con cái,
Không tài sản quốc độ, Không
cầu mình thành tựu, Với việc
làm phi pháp. Vị ấy thật trì

giới, Có trí tuệ, đúng pháp.

10. Ít Người Đến Bờ Kia

Ít người giữa nhân loại ...

Thế Tôn đã dạy như thế khi ngụ tại Kỳ Viên, liên quan đến vấn đề nghe pháp.

Dân cư tại một con đường ở Xá-vệ rủ
nhau đi cúng dường, và quyết định ở lại
suốt đêm nghe pháp, nhưng họ không thể
nghe cả đêm được. Vài người đã bị dục
tình chi phối và đã bỏ về nhà, một số thì
lo hờn lo giận, những người khác thì hôn
trầm dã dượi, ngồi ngủ gà ngủ gật, không
một giọt pháp nào lọt vào tai.

Các Tỳ-kheo bàn tán về chuyện trên

trong pháp đường. Thế Tôn nghe được liền dạy:

- Các Tỳ-kheo! Chúng sanh trong thế gian hầu hết đều dính mắc vào tam độc. Rất ít người qua được bờ bên kia.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(85) Ít người giữa nhân loại
Đến được bờ bên kia. Còn số
người ở lại Xuôi ngược chạy
bờ này.

(86) Những ai hành trì pháp
Theo chánh pháp khéo dạy Sẽ
đến bờ bên kia Vượt ma lực
khó thoát.

11. Từ Bỏ Đen Tối

Kẻ trí bỏ phép đen ...

Câu này Thế Tôn dạy tại Kỳ Viên, liên quan đến năm mươi Tỳ-kheo đến thăm.

Năm mươi Tỳ-kheo đã nhập hạ tại
nước Kosala xong, giải hạ đến viếng Thế
Tôn. Họ đảnh lễ Ngài và cung kính ngồi
một bên.

Thế Tôn lắng nghe kinh nghiệm hành trì của họ và dạy họ Pháp Cú:

(87) Kẻ trí bỏ pháp đen Tụ tập
theo pháp trắng Bỏ nhà, sống
không nhà, Sống viễn ly khó
lạc.

(88) Hãy cầu vui Niết bàn Bỏ

dục, không sở hữu, Kẻ trí tự rửa sạch Cấu uế từ nội tâm.

(89) Những ai với chánh tâm,
Khéo tu tập giác chi, Từ bỏ mọi
ái nhiễm, Hoan hỷ không chấp
thủ, Không lậu hoặc, sáng
chói, Sống tịch tịnh ở đời.
