Kinh Pháp Cú [Dhammapada Sutta - The Path of Truth]
Tích Truyện Pháp Cú - 2 [Buddhist Legends] (Eugène Watson Burlingame; Thiền viện Viên Chiếu dịch)
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

VII. Phẩm A-La-Hán 1. Đấng Như Lai Không Đau Khổ

Đích đã đến không sầu ...

Do câu hỏi của Jìvaka, Thế Tôn đã dạy như trên ở rừng xoài Jìvaka.

Đề-bà-đạt-đa hợp lực với vua A-xà-thế
âm mưu giết Phật. Ông lên ngọn Linh-
thứu lăn một tảng đá xuống, va vào vách
núi, vỡ ra một mảnh bắn vào chân Thế
Tôn làm chảy máu. Các Tỳ-kheo đưa
Ngài đến Maddakucchi, và sau đó đến
rừng xoài theo ý Ngài muốn. Jìvaka hay
tin liền đến tức thì, đắp thuốc và băng vết
thương. Vì có bệnh nhân đang chờ trong
thành, ông xin đi ngay, hẹn sẽ trở về tháo
băng. Nhưng khi trở về cổng thành đã
đóng, ông lo lắng vì nếu không tháo băng

đúng giờ, Thế Tôn sẽ chịu đau nhức dữ
dội. Ngay khi đó Phật biết được ý nghĩ
của ông liền bảo A-nan tháo băng. Vết
sẹo biến mất tức khắc như vỏ cây bị bóc
ra. Sáng sớm Jìvaka về đến, nôn nóng
hỏi thăm Phật có thấy đau đớn không, và
được trả lời:

- Jìvaka, Như Lai đã dập tắt mọi phiền não ngay khi lên ngôi Chánh Giác.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(90) Đích đã đến, không sầu,
Giải thoát ngoài tất cả, Đoạn
trừ mọi buộc ràng, Vị ấy không
nhiệt não.

2. Thoát Khỏi Trói Buộc

Tự sách tấn, chánh niệm ...

Thế Tôn đã dạy câu trên, liên quan đến Trưởng lão Đại Ca-diếp tại Trúc Lâm.

Mãn hạ tại Vương Xá, Thế Tôn loan tin
cho các Tỳ-kheo biết sau nửa tháng sẽ
khất thực, có nghĩa là các Tỳ-kheo sẽ đi
tráng rửa bình bát, nhuộm y và sẽ thong
dong lên đường khất thực.

Trong khi đó thì Trưởng lão Đại Ca-diếp
lại đi giặt y. Các Tỳ-kheo thấy thế có vẻ
dè bỉu, vì một trăm tám mươi dân trong
thành này nếu không là bà con thì cũng
là thí chủ của Trưởng lão, dễ gì Ngài từ
chối sự cúng dường của họ, và dù Ngài
có theo Thế Tôn lên đường cũng chẳng
đi xa hơn hang Màpamàda. (Có tên như
thế khi Phật du hành đến hang này,
thường bảo các Tỳ-kheo "Các ông có thể

trở về, chớ có buông lung").

Quả vậy, đức Phật thấy không thể để tinh
xá trống không, nhất là vào dịp lễ lạc hay
rủi có tai ách, nên đã bảo Trưởng lão
mang đệ tử quay trở về. Các Tỳ-kheo lại
xầm xì:

- Này chư huynh đệ có thấy không?
Chúng ta chẳng đoán là Ca-diếp giặt y,
không theo Thế Tôn sao? Thật quả như
rằng!

Việc đến tai Thế Tôn và Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Các ông nói Ca-diếp
bị trói buộc vào thân quyến và tứ sự cúng
dường, trong khi sự thật ông trở về là vì
vâng lệnh ta. Trong tiền kiếp ông đã phát
nguyện sẽ như mặt trăng thoát khỏi mọi
sự trói buộc, và ông cũng nguyện đến

gần các thí chủ. Ca-diếp không hệ lụy
vào đàn-na hoặc của tín thí. Nhân chuyện
Ca-diếp, ta thuyết cho mọi người Đạo
như đường đi của mặt trăng, Đạo của
những bậc Tuyển Chọn cao quí.

Theo lời yêu cầu của các Tỳ-kheo, Phật
kể lại chuyện quá khứ một trăm ngàn
năm kiếp trước, thời Phật Padumuttara
(trong Trưởng lão Tăng kệ). Và Phật xác
nhận Ca-diếp, đệ tử của Phật, không dính
mắc vào người cúng dường, của cúng
dường, tinh xá cũng như tịnh thất; như
con ngỗng chúa xuống hồ bơi lội tự tại
trong đó.

Và Phật nói Pháp Cú:

(91) Tự sách tấn, chánh niệm, Không thích cư xá nào, Như ngỗng trời rời ao. Bỏ sau mọi

trú ẩn.

3. Một Tỳ Kheo Trữ Thức Ăn

Tài sản không chất chứa ...

Khi ngụ ở Kỳ Viên, Thế Tôn đã dạy như trên, liên quan đến Tôn giả Belatthisìsa.

Tôn giả Trưởng lão này thấy việc khất
thực hằng ngày phiền toái. Sau khi đi
một vòng khất thực trong làng, ông thọ
thực, rồi lại đi khất thực tiếp qua con
đường khác, nhận cơm không có nước
xốt hay cà-ri, mang về tinh xá cất để
dành. Các Tỳ-kheo biết được phàn nàn
với Thế Tôn. Phật bèn công bố luật cấm
chư tăng tích trữ thức ăn. Nhưng vì
Trưởng lão đã phạm lỗi trước khi chế

luật nên vô tội. Nhân đó Phật đọc Pháp Cú:

(92) Tài sản không chất chứa,
Ăn uống biết liễu tri, Tự tại
trong hành xứ, "Không, vô
tướng, giải thoát, Như chim
giữa hư không, Hướng chúng
đi khó tìm".

4. Tỳ Kheo Và Nữ Thần

Ai lậu hoặc đoạn sạch ...

Nhân chuyện Trưởng lão Anuruddha, Thế Tôn đã dạy câu trên tại Trúc Lâm.

Ba kiếp trước Trưởng lão có người vợ nay tái sanh vào cõi trời Ba mươi ba là

nữ thần Jàlinì. Khi thấy Trưởng lão bới
đống rác tìm vải để thay chiếc y rách, nữ
thần lấy ba tấm vải trời dài mười ba
cubit, rộng bốn cubit, vùi vào đống rác,
chỉ để lộ ra mép vải viền mà thôi. Trưởng
lão thấy được, lôi ra và thầm nhủ đây là
một đống rác đặc biệt.

Vào ngày may y, Thế Tôn đến tinh xá
với năm trăm Tỳ-kheo. Ngài ngồi xuống
và tám mươi đệ tử cùng ngồi tiến hành
việc may y. Ca-diếp ngồi may phần chân,
Xá-lợi-phất ở giữa, A-nan phần đầu.
Tăng chúng kéo chỉ, Thế Tôn xỏ kim và
Mục-kiền-liên tới lui cung cấp mọi thứ
cần dùng.

Nữ thần vào làng khuyến khích dân cư
cúng dường cháo và các thức ăn khác.
Trong bữa ăn Mục-kiền-liên dâng những
miếng táo hồng thật to, nhưng năm trăm

Tỳ-kheo không ai ăn nổi. Đế Thích vẽ
một vòng quanh chỗ may y, mặt đất như
nhuộm sữa, các Tỳ-kheo dùng xong mà
thức ăn vẫn còn hằng đống. Họ phàn nàn
với nhau:

- Tăng chúng chẳng bao nhiêu mà sao
thức ăn quá nhiều? Chắc là Anuruddha
muốn phô trương thân thuộc và thí chủ
của mình!

Thế Tôn hỏi, và được họ kể lại, bèn dạy:

- Các Tỳ-kheo! Anuruddha đệ tử Ta
không làm vậy đâu. Người thoát khỏi
tham dục không phí thì giờ bàn về lợi
dưỡng, thực phẩm cúng dường này đều
do thần lực của thiên nữ.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(93) Ai lậu hoặc đoạn sạch, Ăn
uống không tham đắm, Tự tại
trong hành xứ, Không, vô
tướng, giải thoát, Như chim
giữa hư không, Dấu chân thật
khó tìm.

5. Đế Thích Lễ Kính Một Tỳ Kheo

Ai nhiếp phục các căn ...

Thế Tôn đã dạy câu trên tại Pubbàràma, liên quan đến Trưởng lão Đại-ca-chiên- diên (Kaccàyana).

Xưa, nhân dịp bế mạc lễ hội, Thế Tôn
ngự tại tầng trệt tòa lâu đài của
mẹ Migàra, hội chúng cư sĩ tiếng tăm
vây quanh. Trưởng lão Đại-ca-chiên-diên

thuở đó ngụ tại Avanti. Dù đường sá xa
xôi, Ngài vẫn thường đến nghe pháp, do
đó các Đại Trưởng lão vẫn dành một chỗ
cho Ngài.

Thiên chủ Đế Thích cũng đến dự cùng
chư thiên từ hai cõi trời, lễ kính Thế Tôn
với thiên hương và thiên hoa. Không
thấy Đại-ca-chiên-diên, ông lo lắng tìm
kiếm. Ngay lúc ấy Trưởng lão xuất hiện
và ngồi vào chỗ dành sẵn. Đế Thích
trông thấy, ôm chặt mắt cá chân của
Trưởng lão, mừng rỡ:

- Ôi! Trưởng lão tôn quý đã đến! Con chỉ mong có bấy nhiêu đó thôi!

Rồi vua trời xoa chân Ngài với hai tay, lễ kính với hương hoa, cúi lạy và cung kính đứng một bên.

Các Tỳ-kheo bực mình vì thấy Đế Thích thiên vị, không tôn kính các Trưởng lão khác. Thế Tôn nghe họ nói, bèn dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Các Tỳ-kheo như là đệ tử, Ta là Đại-ca-chiên-diên, hộ trì các căn nên được trời và người đều tôn kính.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(94) Ai nhiếp phục các căn,
Như đánh xe điều ngự, Mạn
trừ, lậu hoặc dứt, Người vậy,
chư thiên mến.

6. Tưởng Mình Bị Khi Dễ

Như đất, không hiềm hận ...

Ở Kỳ Viên, Thế Tôn đã dạy câu trên từ chuyện Trưởng lão Xá-lợi-phất.

Vào cuối một mùa mưa, Trưởng lão Xá-
lợi-phất lên đường khất thực với các đệ
tử sau khi đảnh lễ Thế Tôn; nhiều Tỳ-
kheo khác cũng chào từ giã Trưởng lão.
Ngài gọi và họ các Tỳ-kheo quen biết,
một vị Tỳ-kheo cũng mong được Trưởng
lão gọi tên, nhưng tiếc thay Ngài không
chú ý tới ông giữa số Tỳ-kheo đông đảo,
ông sanh lòng căm ghét Trưởng lão.
Thêm vào đó viền y của Trưởng lão
chạm phải ông làm tăng thêm niềm căm
hận. Trưởng lão vừa ra khỏi cổng tinh xá,
ông đến ngày Thế Tôn bạch:

- Bạch Thế Tôn! Tôn giả Xá-lợi-phất vì
nghĩ mình là Đại đệ tử của Phật đã đánh
con một cú muốn sút lỗ tai, rồi chả thèm
xin lỗi, lên đường khất thực.

Thế Tôn gọi Trưởng lão đến Mục-kiền-
liên và A-nan nghĩ rằng Thế Tôn chưa
hiểu sự tình và dĩ nhiên Xá-lợi-phất sẽ
rống tiếng rống của sư tử.

Cả hai quyết định nhóm chúng. Sẵn chìa
khóa, họ mở cửa liêu kêu gọi một số
đông các Tỳ-kheo. Trưởng lão Xá-lợi-
phất đến, cùng với các Tỳ-kheo còn lại
đảnh lễ Thế Tôn và cung kính ngồi một
bên. Khi Thế Tôn hỏi, thay vì xác nhận
tôi không đánh, Trưởng lão kể lại công
hạnh của mình:

- Bạch Thế Tôn, nếu có Tỳ-kheo nào
không quán thân, xin nghe những điều
con nói và lấy đó làm bạn đồng hành,
mang theo trên đường đi khất thực.

Rồi Ngài tiếp:

- Bạch Thế Tôn! Người ta liệng những vật sạch trên đất và cũng liệng những vật dơ trên đất.

Rồi Ngài so sánh tâm định tĩnh của Ngài
như đất, như bò bị cưa sừng, như thanh
niên Chiên-đà-la, như nước, lửa, gió, giẻ
lau; thân chịu áp bức như bị rắn và thây
chetp áp bức, xem thân như cục thịt mỡ.

Khi Trưởng lão mô tả công hạnh của
Ngài qua chín lối so sánh, đại địa rúng
động chín lần liên tiếp đến tận mé biển.
Khi Ngài so mình với giẻ lau, hạng
Chiên-đà-la, cục thịt mỡ, những Tỳ-kheo
chưa chứng Sơ quả không cầm được
nước mắt, những vị chứng A-la-hán thì
tràn trề pháp vị.

Vị Tỳ-kheo vu cáo sai trái nghe kể công hạnh của Trưởng lão, ăn năn vô cùng.

Ông ta phục xuống chân Phật thú tội,
nhận rằng mình đã cáo gian. Phật liền
khuyên Trưởng lão hay tha thứ cho kẻ
gian dối này để đầu ông ta khỏi bể làm
bảy mảnh. Trưởng lão cúi mình trước
ông ta rồi chấp tay cung kính bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, con sẵn lòng tha lỗi cho
Tôn giả Tỳ-kheo này. Và xin Tôn giả
cũng tha thứ cho con, nếu con có làm
ông phiền lòng.

Các Tỳ-kheo tán thán lòng độ lượng quá tuyệt của Xá-lợi-phất. Thế Tôn nghe được liền bảo:

- Không thể có chuyện sân hận và thù
ghét đối với Xá-lợi-phất và những người
như ông ấy. Tâm của Xá-lợi-phất giống
như đại địa, giống như ngưỡng cửa, như
hồ nước lặng.

Nói xong Phật đọc Pháp Cú:

(95) Như đất, không hiềm hận, N trì, Như hồ, không bùn nhơ, Không luân hồi, vị ấy.

7. Mất Một Mắt

Người tâm ý an tịnh ...

Tại Kỳ Viên, Phật đã dạy câu trên liên quan đến một Sa-di của Trưởng lão Tissa.

Một thanh niên vọng tộc ở Kosambi xuất
gia thành Sa-môn trong giáo đoàn của
Phật. Làm xong bổn phận, ông được
danh xưng Trưởng lão Kosambivàsi
Tissa. Thí chủ của ông cúng dường ba y

với mật, đường, đặt dưới chân. Ông hỏi:

- Gì thế, cư sĩ?

Họ thưa:

- Bạch Tôn giả, Ngài đã ở đây với chúng con suốt mùa mưa, ai như thế đều được cúng dường. Xin hãy nhận, Tôn giả!

- Đừng quan tâm, cư sĩ. Tôi không cần dùng. Tôi không có Sa-di để làm những việc tạp dịch cho tôi, đạo hữu ạ.

- Bạch Tôn giả, nếu thế con trai con sẽ làm Sa-di cho Ngài.

Trưởng lão vui lòng nhận phẩm vật. Cư
sĩ đem đứa con lên bảy tuổi giao phó cho
Trưởng lão xin được nhận vào Tăng
đoàn. Trưởng lão cạo tóc cho chú, dạy

thiền quán trên năm yếu tố đầu của thân,
và nhận chú vào Tăng đoàn. Ngay khi
lưỡi dao chạm vào tóc, chú chứng A-la-
hán cùng những thần thông.

Trưởng lão ở lại đó nửa tháng, rồi sai Sa-
di lấy những món cần dùng, lên đường
thăm Thế Tôn. Trên đường đi ông ghé
vào một tinh xá. Chú Sa-di lo kiếm chỗ
cho Trưởng lão nghỉ, sửa soạn sắp xếp
xong thì trời tối, chú không thể kiếm chỗ
cho mình. Thấy đệ tử chưa có chỗ,
Trưởng lão cho chú vào phòng ngủ tiện
hơn là ngủ bên ngoài, nơi dùng cho
khách. Bấy giờ Trưởng lão chưa chúng
quả Dự lưu, nằm xuống ông ngủ ngay.
Riêng chú Sa-di phải ngồi kiết già gần
giường thầy suốt đêm, tính đến hôm nay
là ngày thứ ba chú ở chung phòng với
thầy nên không dám nằm xuống ngủ, vì
sợ phạm lỗi ngủ chung.

Sáng ra Trưởng lão thức dậy cầm quạt để sẵn trên giường, đập đầu lá cọ trên chiếu của chú Sa-di rồi ném quạt bảo:

- Sa-di, dậy đi!

Cán quạt trúng vào mắt làm đui luôn mắt chú. Chú vẫn bình tĩnh thưa hỏi lại:

- Thưa Tôn giả, Ngài dạy gì?

- Dậy đi ra!

Chú vẫn im lặng, ôm mắt đi ra. Đến giờ
làm bổn phận chú không hé môi nói con
mắt của mình bị đui, cũng không ngồi
lại, một tay che mắt, một tay cầm chổi,
chú quét cầu tiêu, phòng tắm, rồi tiếp tục
múc nước rửa mặt, quét phòng cho thầy.
Nhưng khi đưa tăm cho thầy, chú đưa
một tay. Trưởng lão quở:

- Chú tiểu này chưa được dạy đàng hoàng. Có Sa-di nào đưa tăm cho thầy mà đưa một tay không?

- Bạch Tôn giả, con biết rõ phải làm sao cho đúng, nhưng một tay con không được tự do.

- Có việc gì thế, Sa-di?

Chú kể lại sự việc, Trưởng lão nghe xong quá ư xúc động, thấy mình đã gây một việc rất tệ hại.

Ông bảo chú:

- Tha lỗi cho tôi, chú bé tuyệt vời! Tôi không được biết. Hãy cho tôi được nương tựa!

Và ông cung kính đảnh lễ Sa-di mới lên

bảy. Chú thưa:

- Không phải vì muốn được như thế mà
con nói ra, thưa Tôn giả. Con nói ra để
Ngài khỏi phải lo lắng. Ngài không có lỗi
trong việc này, kể cả con nữa. Chỉ có
luân hồi gây ra tội lỗi này. Vì con muốn
Ngài khỏi phải ăn năn, nên con đã không
nói sự thật với Ngài ngay từ đầu.

Chú cố gắng khuyên giải Trưởng lão
nhưng không được. Quá ân hận, Trưởng
lão lấy những món tùy thân của Sa-di rồi
đến gặp Thế Tôn. Phật đang ngồi trên tòa
thấy Trưởng lão tiến đến, hỏi:

- Tỳ-kheo, mọi việc tốt đẹp chứ? Chắc ông không có gì phiền phức?

Trưởng lão thưa:

- Bạch Thế Tôn, đối với con không có gì phiền hà, nhưng ở đây có chú tiểu đức hạnh tuyệt vời, con chưa từng thấy.

Và Trưởng lão thuật chuyện cho Phật nghe.

Phật bảo:

- Tỳ-kheo! Người thoát khỏi dục lậu không còn sân giận hận thù bất cứ ai, trái lại tâm ý đều an tịnh.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(96) Người tâm ý an tịnh, Lời
an, nghiệp cũng an, Chánh trí,
chân giải thoát, Tịnh lạc là vị
ấy.

8. Không Tin Vào Ai Khác

Không tin vào ai khác ...

Thế Tôn đã dạy câu này tại Kỳ Viên, về Trưởng lão Xá-lợi-phất.

Một hôm ba mươi tu sĩ ở rừng đến gặp
Phật, đảnh lễ và ngồi xuống. Phật nhận
thấy họ đủ duyên lành chứng A-la-hán,
hỏi Xá-lợi-phất:

- Xá-lợi-phất! Ông có tin rằng tín lực khi được khai mở và phát triển, sẽ đưa đến bất tử không?

Trưởng lão đáp:

- Con không hành trì dựa theo niềm tin vào Thế Tôn, cho rằng tín lực khi được khai mở và phát triển sẽ đưa đến Bất tử

và thành tựu Bất tử. Nhưng dĩ nhiên,
bạch Thế Tôn, ai chưa biết về Bất tử
hoặc chưa thấy, chưa nhận ra được, chưa
thấu hiểu, chưa nắm Bất tử bằng trí lực,
những người như thế cần phải hành trì
dựa theo niềm tin vào người khác, nghĩa
là với tín lực, khi được khai mở và phát
triển sẽ đưa đến Bất tử và thành tựu Bất
tử.

Các Tỳ-kheo nghe thế bảo nhau:

- Trưởng lão Xá-lợi-phất chưa thực sự dứt sạch tà kiến. Đến bây giờ Ngài còn phủ nhận niềm tin vào đấng Toàn Giác.

Phật nghe vậy dạy rằng:

- Các Tỳ-kheo! Tại sao các ông nói thế? Khi Ta hỏi Xá-lợi-phất: "Ông có tin rằng không khai triển ngũ lực, không khai

triển định huệ, có thể chứng đạt đạo quả
chăng?" Và ông ta đã trả lời: "Như thế
không thể chứng được đạo quả". Rồi Ta
hỏi: "Ông có tin phước báo do bố thí và
thiện nghiệp chăng? Ông không tin vào
công hạnh của chư Phật và những phước
đức khác sao?" Nhưng thực tế Xá-lợi-
phất không hành trì dựa theo niềm tin
vào người khác mà chính ông tự chứng
đạt đạo quả bằng huệ lực có từ thiền
định. Do đó ông ta không thể bị khiển
trách.

Và Phật nói Pháp Cú:

(97) Không tin vào ai khác,
Thấu triệt lý vô vi, Nhân tái
sanh cắt đứt, Thiện ác đều
không màng, Đã xả ly tham
ái, Vị ấy thật tối thượng.

9. Trưởng Lão Revata Trong Rừng Heo

Làng mạc hay rừng núi ...

Câu này Thế Tôn dạy tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Khadiravaniya Revata.

9A. Revata Đi Tu

Khi Tôn giả Xá-lợi-phất từ bỏ gia tài tám
trăm bảy mươi triệu trở thành Tỳ-kheo,
ba người chị của Ngài là Càlà, Upacàlà
và Sìsùpacàlà cùng với hai em
trai Canda và Upasena đều đi tu, chỉ còn
em út là Revata, tức Ly-bà-đa ở nhà.
Nghĩ rằng nếu chú út Ly-bà-đa cũng đi tu
nốt thì tất cả gia tài này sẽ tiêu tan, gia

đình sụp đổ, nên bà mẹ định cưới vợ cho
chú dù hãy còn nhỏ. Trưởng lão Xá-lợi-
phất có lẽ đoán biết trước nên có căn dặn
các Tỳ-kheo khi Ly-bà-đa xin đi tu thì
chấp nhận ngay, vì cha mẹ còn giữ tà
kiến không thể xin phép họ, Trưởng lão
là cha mẹ của Ly-bà-đa.

Ly-bà-đa lên bảy thì được mẹ sửa soạn
cưới vợ là một cô gái nhà lành. Ngày
cưới đã định, với trang phục đẹp đẽ và
trang sức đắt tiền, chú dẫn đoàn tùy tùng
đến nhà gái. Thân tộc hai họ đặt vào tay
cô dâu chú rể một bình nước, chúc mừng
và bảo cô dâu:

- Chúc cô được như bà nhé! chú cô sống lâu như bà nhé!

Ly-bà-đa thắc mắc không hiểu "bà" là ai, và giống bà là sao. Họ chỉ một bà lão

trên một trăm hai mươi tuổi rụng hết
răng và tóc bạc, mặt mũi nhăn nhúm, nốt
ruồi đầy mình, lưng cong như nóc nhà
hình chóp uốn. Chú hỏi lại cho chắc:

- Nhưng vợ tôi có ngày cũng giống như thế à?

- Đúng vậy, nếu cô ta sống dai.

Revata nghĩ thầm: "Vợ ta kiều
diễm như thế, già đi thì xấu xí
như vậy, chắc là anh Upatissa
cũng thấy sự biến đổi này, chắc
là ta phải bỏ chạy đi tu thôi!".

Thế là Ly-bà-đa quyết định ngay. Cùng
cô dâu lên kiệu đi một đoạn đường, chú
bảo kiệu ngừng xuống cho chú đi vệ
sinh. Chú chạy vội vào một bụi cây, ở đó
một lúc, xong trở lại lên kiệu. Lần thứ

hai rồi lần thứ ba, họ hàng riết rồi chẳng
ai thèm để ý nữa. Lần cuối, họ cứ đi
trước không thèm chờ chú. Ly-bà-đa trốn
thoát và đến chỗ ba mươi Tỳ-kheo đang
sống gần đó, đảnh lễ họ thưa xin được
nhận vào Tăng đoàn. Họ thấy chú trang
sức quá đẹp, không biết là con vua hay
con quan nên ngần ngừ. Chú khẩn
khoản:

- Chư Tôn giả không nhận ra con sao? Con là em út của Upatissa.

Họ ngơ ngác hỏi:

- Upatissa là ai?

- Chư Tôn giả, phải rồi. Các Tỳ-kheo gọi anh con là Xá-lợi-phất nên không biết tên Upatissa.

- Chú là em út của Xá-lợi-phất à? Vậy thì đến đây! Anh chú đã giao phó cho chúng tôi việc này.

Rồi họ tháo bỏ châu báu trên người chú,
nhận chú vào Tăng đoàn và nhắn tin đến
Trưởng lão. Ngài đến gặp Phật và xin đi
thăm em, lần thứ nhất và lần thứ hai đức
Phật đều chưa cho phép mà hẹn sẽ cùng
đi thăm các Tôn giả sau.

Sa-di Ly-bà-đa đang sợ rằng ở đây bà
con sẽ kéo đến bắt về nhà, nên chú xin
các Tỳ-kheo dạy đề mục thiền quán
hướng đến quả vị A-la-hán, rồi giã từ các
Tỳ-kheo, đắp y ôm bát lên đường khất
thực.

Hành trình suốt ba mươi dặm, chú đến khu rừng keo, ở lại đó hết mùa mưa, và chứng A-la-hán cùng các thần thông

trước khi mãn hạ.

9B. Đức Phật Thăm Ly-Bà-Đa.

Sau lễ Tự Tứ, Trưởng lão Xá-lợi-phất lại
đến xin Phật cho đi thăm em, lần này
được chấp thuận. Phật cùng lên đường
với năm trăm Tỳ-kheo. Được một đoạn
ngắn, đến ngã ba, Trưởng lão A-nan bạch
Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, có hai đường đi đến chỗ
Ly-bà-đa. Một đường an toàn dài sáu
mươi dặm, có người ở, và đường kia
thẳng tắp, dài ba mươi dặm, có ác thần
quấy nhiễu. Chúng ta sẽ đi lối nào?

Phật hỏi lại:

- Này, A-nan! Có Sìvali đi với chúng ta không?

- Dạ có, bạch Thế Tôn!

- Thế thì giá nào cũng phải đi đường thẳng.

Thay vì nói "Ta bảo đảm các ông sẽ được
cung cấp súp và cơm, hãy đi đường
ngắn", Phật lại bảo đi đường thẳng nếu
có Sìvali, vì Ngài biết các Tỳ-kheo sẽ
được cúng dường do phước báo từ một
thiên nghiệp.

Ngay khi Thế Tôn đặt chân lên đường,
thần rừng bảo nhau sẽ lễ kính Sìvali. Họ
dựng nhà nghỉ ở mỗi dặm trên suốt con
đường. Các Tỳ-kheo chưa đi xa hơn một
dặm thì họ đã dậy sớm lấy súp, cơm và
những thức ăn khác từ trời đếm tìm
Trưởng lão Sìvali. Trưởng lão dâng lên
Phật cùng chúng Tăng những món họ
cúng dường cho Ngài. Như thế Phật cùng

Tăng chúng hành trình suốt ba mươi dặm vừa xa vừa khó khăn, và hưởng đủ phước báo dành cho Trưởng lão Sìvali.

Biết Thế Tôn đến, Trưởng lão Ly-bà-đa
đã dựng ngay một hương thất cho Phật
bằng thần lực, năm trăm nhà ở có tháp,
năm trăm lối đi có mái che và năm trăm
chỗ ở đêm và ngày cho các Tỳ-kheo. Thế
Tôn ở đây trọn một tháng như khách của
Trưởng lão Ly-bà-đa, hưởng phước báo
từ công đức của mỗi một mình Trưởng
lão Sìvali.

Có hai Tỳ-kheo già cũng đến đó, thấy thế
thắc mắc, làm sao Ly-bà-đa có thể hành
thiền khi bận rộn với biết bao công trình
xây dựng mới này. Họ cho rằng Thế Tôn
đã tỏ ra thiên vị em út của Xá-lợi-phất.

Thế Tôn sáng sớm quan sát thế gian,

thấy hai Tỳ-kheo này cùng với ý nghĩ
của họ. Vì thế ngày họ ra khỏi rừng, Phật
khiến họ quên mang theo đồ đựng dầu,
bình nước và giày. Họ vừa ra khỏi cổng
tinh xá, Phật thi triển thần thông. Lập tức
hai Tỳ-kheo đó kêu lên:

- Tôi để quên cái này, quên cái nọ.

- Chết! tôi cũng vậy.

Cả hai trở lại chỗ cũ tìm kiếm quanh
quất. Gai keo đâm quẹt chân cẳng họ mà
chẳng thấy đồ đạc để đâu, cuối cùng họ
bắt gặp treo trên cành cây keo.

Thế Tôn và Tăng chúng ở đó thêm một
tháng nữa, cũng hưởng phước báo từ
công đức của Sìvali, rồi đến ngụ
ở Pubbàràma. Hai Tỳ-kheo già kia sáng
sớm rửa mặt xong đến nhà thí chủ Tỳ-xá-

khư khất thực. Họ được mời ngồi, ăn súp với thức ăn cứng. Tỳ-xá-khư hỏi thăm họ:

- Chư Tôn giả có theo Thế Tôn đến chỗ Trưởng lão Ly-bà-đa không?

- Có, cư sĩ!

- Chư Tôn giả, chỗ của Trưởng lão là một chỗ tuyệt đẹp.

- Tuyệt đẹp gì đâu! Là một rừng toàn là cây keo đầy gai trắng cư sĩ ạ. Chỉ thích hợp với ẩn sĩ.

Sau đó có hai Tỳ-kheo trẻ đến gõ cửa. Cư sĩ cũng dâng lên họ thức ăn cứng với súp rồi hỏi lại câu trên.

Họ đáp:

- Cư sĩ, thật không thể mô tả bằng lời.
Chỗ ở của Trưởng lão giống như cung
điện thiên đường Sudhammà được tạo
bằng thần lực.

Kẻ trước người sau nói khác nhau. Tỳ-
xá-khư suy ra chắc Thế Tôn thi triển thần
thông đúng như sự việc đã xảy ra. Tuy
thông minh đoán biết như thế, bà vẫn
chờ để hỏi Thế Tôn.

Thế Tôn và Tăng đoàn đến nhà Tỳ-xá-
khư, ngồi xuống chỗ đã được dọn sẵn.
Bà kính cẩn phục vụ. Cuối bữa ăn bà
đảnh lễ Thế Tôn, thưa hỏi:

- Bạch Thế Tôn, Tỳ-kheo đi theo Ngài có
người bảo rằng chỗ ở của Trưởng lão Ly-
bà-đa là một khu rừng keo gai góc.
Người khác lại nói đó là chỗ tuyệt đẹp,
vậy là thế nào?

Phật đáp:

- Cư sĩ, dù đó là một ngôi làng hay một khu rừng, hay bất cứ nơi nào A-la-hán ngụ, chỗ ấy đều tuyệt diệu.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(98) Làng mạc hay rừng núi,
Thung lũng hay đồi cao, La-
hán trú chỗ nào, Đất ấy thật
khả ái.

Một lần khác, các Tỳ-kheo bàn tán với
nhau không hiểu tại sao Trưởng
lão Sàvali ở trong bụng mẹ bảy năm, bảy
tháng, bảy ngày. Tại sao Ngài phải đọa
địa ngục? Làm thế nào Ngài đạt đến
tuyệt đỉnh danh lợi? Phật nghe thế liền
thuật lại:

Chuyện quá khứ

9C. Cúng Mật Và Bao Vây Thành.

Này các Tỳ-kheo! Cách đây chín mươi
mốt kiếp, đức Phật Vipassì ra đời. Nhân
chuyến du hành khất thực trong xứ, Ngài
trở về thành của vua cha. Dân chúng
được loan tin đóng góp thêm với vua để
cúng dường Phật cùng Tăng đoàn. Xong
bổn phận rồi, họ muốn cúng dường riêng
và nhiều hơn, nên mời Thế Tôn, luôn cả
vua, vào ngày hôm sau. Thấy phẩm vật
dồi dào, vua muốn cúng hơn nên vua
mời Thế Tôn ngày kế tiếp. Hai bên thi
nhau giành phần hơn, nhưng dân không
hơn nổi vua, vua không hơn nổi dân. Đến
lần thứ sáu dân chúng quyết định ngày
mai sẽ cúng dường sao cho vua không
thể nói là thiếu món này, món nọ được.
Mật đã có rất nhiều để nấu ăn, nhưng

không có mật tươi. Họ phải sai người ra bốn cửa thành, mỗi người mang một ngàn đồng, kiếm mua.

Bấy giờ có một người dân quê, trên
đường vào thành gặp thôn trưởng, thấy
một tổ ong trên cây. Đuổi ong đi, anh cắt
nhánh cây lấy mật, định sẽ biếu thôn
trưởng. Người tìm mật thấy anh liền gạ
hỏi mua. Anh không bán. Anh kia nằn nỉ
trả giá mãi, từ một xu lên dần. Anh dân
quê nghĩ bụng ông này chắc có tiền nên
càng neo giá, cuối cùng lên đến một ngàn
đồng thì anh chịu bán, nhưng cũng
không quên nói thêm một câu:

- Này ông bạn, ông có điên hay không
biết cách xài mật? Mật này không đáng
giá một giác (bằng một phần tư xu) mà
ông trả đến một ngàn đồng nghĩa là sao?

Anh kia giải thích:

- Đúng vậy. Nhưng vì tôi cần mật này để cúng dường đức Phật Vipassì với sáu mươi tám ngàn Tỳ-kheo.

- Nếu vậy tôi sẽ không bán với giá nào cả. Nếu tôi nhận được công đức cúng dường tôi sẽ trao không cho ông.

Anh kia mang mật trở về và thuật
chuyện, dân chúng tin sâu vào sự bố thí
cúng dường nên đều đồng ý dành một
phần công đức cho anh nhà quê. Đến
ngày trai tăng, Phật và Tăng chúng được
dâng chỗ ngồi, súp và thức ăn cứng. Một
bình bát đựng đầy mật được mang đến.
Anh dân quê cũng mang một chai sữa
dâng, rót vào bình, trộn với mật và dâng
lên Phật và Tăng chúng. Tất cả các Tỳ-
kheo đều nhận đủ phần mình mà vẫn còn

dư mật (vì có thần lực trong đó).

Do làm một việc thiện nhỏ như thế, anh
dân quê tái sanh vào cõi trời. Sau một
thời gian dài anh sanh làm hoàng tử xứ
Ba-la-nại, nối ngôi khi vua cha băng hà.
Tân vương đăng quang xong, quyết định
đánh chiếm thành của nước láng giềng.

Vua bao vây thành, bắn tin với dân
chúng hoặc chiến đấu hoặc trao vương
quốc. Họ không chiến đấu cũng không
trao vương quốc, mà cố thủ. Họ ra vào
bằng cổng nhỏ, kiếm củi, nước.v.v.. Vua
gác ở bốn cổng chánh và bao vây thành
suốt bảy năm, bảy tháng. Mẹ vua biết
chuyện bảo vua ra lệnh đóng hết cổng
nhỏ và phong tỏa kín mít. Vua vâng lệnh,
dân chúng không thể ra khỏi thành được
nữa, và vào ngày thứ bảy họ giết vua
dâng thành và vương quốc. Vì phạm tội

này, mạng chung vua bị đọa vào địa ngục
A-tỳ đau đớn cho đến khi mặt đất được
nâng cao lên một dặm. Vì đóng hết cổng
nhỏ nên hết kiếp đó ông đầu thai vào
bụng mẹ, ở đó suốt bảy năm, bảy tháng,
nằm ngang tử cung bảy ngày. Như thế,
các Tỳ-kheo, qua việc bao vây
thành, Sìvali phải chịu khổ ở địa ngục và
nằm lâu trong thai mẹ; nhưng vì công
đức cúng dường mật tươi ông được lợi
dưỡng tột đỉnh.

Lại một ngày khác, các Tỳ-kheo bàn tán
về lợi lộc to lớn cũng như công đức vượt
bậc của Sa-di Revata do dựng năn trăm
nhà có tháp nhọn cho năm trăm Tỳ-kheo.
Thế Tôn nghe qua bèn dạy:

- Các Tỳ-kheo! Đệ tử Ta không còn bị dính mắc vào thiện và ác, ông đã từ bỏ cả hai.

Và Phật đọc Pháp Cú trong phẩm Bà-la- môn:

(412) Người sống ở đời này,
Không nhiễm cả thiện ác,
Không sầu, sạch không bụi, Ta
gọi Bà-la-môn.

10. Một Kỹ Nữ Cám Dỗ Một Tỳ Kheo

Khả ái thay núi rừng ...

Câu này Thế Tôn dạy ở Kỳ Viên, liên quan đến một phụ nữ.

Một Tỳ-kheo nọ nhận đề mục thiền quán
nơi Thế Tôn, ôm bình bát lên đường khất
thực. Ngài đi vào một lạc viên đổ nát để
hành thiền. Lúc bấy giờ có một kỹ nữ

hẹn hò với một người đàn ông. Chờ mãi
không gặp, thất vọng nàng đi lang thang
và cũng đến lạc viên. Ngó quanh quất
không thấy ai ngoài một Tỳ-kheo đang
ngồi kiết già, nàng quyến rũ ông bằng
cách cởi bỏ xiêm y trước mặt ông rồi
mặc vào nhiều lần, xõa tóc ra rồi lại cuốn
lên, vỗ tay và cười. Trưởng lão bị kích
động, toàn thân Ngài nhộn nhạo, lòng
hoang mang, tự hỏi không biết thế này
nghĩa là sao.

Thế Tôn quán sát thấy hết mọi việc. Vẫn ngồi trong hương thất, Ngài bảo:

- Các Tỳ-kheo! Chẳng thích thú gì chỗ
sống của những người chạy theo dục lạc.
Nhưng chỗ những người thoát khỏi dục
lạc thì thật là thích thú.

Nói xong, Phật phóng quang hiện thân

trước vị Tỳ-kheo, dạy Pháp Cú:

(99) Khả ái thay núi rừng, Chỗ
người phàm không ưa, Vị ly
tham ưa thích, Vì không tìm
dục lạc.

Cuối bài kệ, Tỳ-kheo chứng A-la-hán cùng các thần thông ngay khi đang ngồi.

VIII. Phẩm Ngàn 1. Tên Đao Phủ

Dù nói năng ngàn lời ...

Thế Tôn đã dạy câu trên tại Trúc Lâm, về chuyện tên đao phủ răng đồng.

Một bọn bốn trăm chín mươi chín tên cướp sống bằng nghề cướp bóc các thôn

làng và những nghề bạo động khác. Bấy
giờ, có một gã răng màu đồng, da ngâm
đen, mình đầy sẹo, đến xin nhập bọn với
chúng. Chúa đảng nhìn gã thấy tánh tình
tàn bạo quá đỗi, có thể ăn thịt mẹ và
uống máu cha, nên từ chối. Dù thế gã
vẫn tìm cách nịnh để mua chuộc cảm
tình một lâu la hầu cận, kết quả gã được
thâu nhận.

Đến một lúc nào đó hết thời, bọn cướp bị
dân chúng hợp lực với lính nhà vua bắt
được, đưa hết ra tòa. Quan tòa ra lệnh
chặt đầu bọn chúng bằng rìu. Dân chúng
bối rối không tìm ra người bằng lòng làm
đao phủ. Cuối cùng họ bảo tên chúa đảng
nếu chịu giết hết bọn sẽ được tha mạng
và còn được thưởng nhiều. Nhưng đã
từng chung sống với nhau, hắn cũng
không nỡ. Họ hỏi đến tên răng đồng, da
ngâm đen, mình sẹo nọ, gã đồng ý. Rồi

gã giết hết cả bọn, được tha mạng và lãnh thưởng.

Cũng thế họ đem năm trăm tên cướp
trong xứ từ phía nam đến xét xử, và kết
án tử hình. Không tìm được đao phủ, họ
nhớ đến gã, tìm đến, gã bằng lòng. Họ
cho gã là người xuất sắc và phong làm
đao phủ thường trực. Sau đó họ đem năm
trăm kẻ cướp từ phương tây, rồi từ
phương bắc đến, và gã giết hết tổng cộng
hai ngàn người từ bốn hướng. Từ đó mỗi
ngày gã giết một hay hai người. Trong
suốt năm mươi lăm năm, gã hành nghề
đao phủ công cộng.

Về già, gã không thể chặt đầu người một
nhát, mà phải hai đến ba nhát, gây thêm
đau đớn vô ích cho nạn nhân; vì thế dân
chúng muốn kiếm người khác và cho gã
nghỉ việc, tức về sau gã sẽ mất bốn bổng

lộc là quần áo cũ, cháo sữa nấu từ bơ
tươi, hoa nhài và dầu thơm để trang
điểm. Do đó ngày bị bãi chức, gã ra lệnh
nấu cháo sữa sẵn, rồi ra bờ sông tắm.
Xong, gã mặc quần áo cũ, đeo vòng hoa
nhài, xức dầu thơm vào tay chân, về nhà
ngồi xuống thì cháo sữa đặt trước mặt
với nước rửa tay.

Vào lúc đó Trưởng lão Xá-lợi-phất xả
thiền, nhìn trước lối sẽ đi khất thực, thấy
cháo sữa trong nhà tên đao phủ cũ, Ngài
biết rằng người đặc biệt này sẽ đối xử tử
tế, do đó ông sẽ được phước báo lớn.
Thấy Trưởng lão khoát y ôm bát đứng
trước cửa nhà, ông sanh tâm hoan hỷ, và
nghĩ đến biết bao mạng người chết dưới
lưỡi đao của mình, ông phát tâm cúng
dường. Ông cất tô cháo đặt trước mặt
mình, bước ra đảnh lễ và mời Trưởng lão
vào nhà ngồi, trút cháo vào bình bát, rưới

mật tươi lên, và đứng quạt một bên. Đã
lâu không nếm cháo sữa, ông thèm ghê
gớm. Trưởng lão đọc được ý ông bèn bảo
ông hãy ăn đi. Ông đưa quạt cho người
khác quạt Trưởng lão, còn ông thì ăn
cháo. Trưởng lão bảo người quạt hãy qua
quạt cho ông đao phủ cũ. Thế là có người
quạt hầu, ông ăn một bữa cháo no bụng
rồi lấy quạt lại, quạt cho Trưởng lão.
Ngài thọ thực xong, ông đỡ lấy bình bát,
và Trưởng lão bắt đầu hồi hướng công
đức. Nhưng ông chẳng thể để tâm nghe
được, vì lâu nay làm việc tàn bạo giết hại
nhiều người, giờ đây nhớ lại tâm trí quá
rối loạn, ông không chú tâm được. Do đó
Trưởng lão tìm lời khéo để giúp ông:

- Ông làm việc tự ý mình hay theo lệnh người khác?

- Vua sai con làm, bạch Tôn giả.

- Nếu thế, ông đâu có lỗi gì, cư sĩ.

Ông hoang mang, vì theo lời Trưởng lão
ông không có lỗi gì. Ông xin Trưởng lão
nói tiếp bài hồi hướng. Tâm ông trở nên
tĩnh lặng, nhẫn lực được khai mở ông
tiến đến quả Dự lưu.

Trưởng lão ra về, ồng tiễn Ngài một đoạn
đường. Trên đường về ông bị quỷ Dạ-
xoa dưới lốt con bò cái húc chết. Ông tái
sanh vào cõi trời Đâu Suất.

Các Tỳ-kheo bàn tán trong Pháp đường
về tên đao phủ, và thắc mắc không biết
ông ta sanh về đâu. Phật đến, nghe thấy
liền dạy:

- Các Tỳ-kheo! Ông ta sanh lên cõi trời Đâu Suất. Ông ta đã được đại thiện tri thức thuyết pháp cho, nhờ đó ông mở

mang tri kiến, nên được sanh thiên.

Xong, Phật nói kệ:

Người đao phủ trong thành,
Nghe những lời khéo nói, Được
nhẫn và sau đó, Lên cõi trời
hưởng vui.

Các Tỳ-kheo vẫn còn ngạc nhiên, hỏi tiếp:

- Bạch Thế Tôn, trong lời hồi hướng thật
ra đâu có năng lực gì ghê gớm. Vả lại,
người này đã lầm lỗi rất nhiều, làm sao
ông ta chứng đạt với ít lời như thế?

Thế Tôn đáp:

- Các Tỳ-kheo, đừng đo lường giáo pháp của Ta nhiều hay ít lời. Một câu đầy đủ

đạo lý vẫn có công đức siêu việt.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(100) Dầu nói năng ngàn lời,
Nhưng không gì lợi ích Tốt
hơn một câu nghĩa Nghe xong,
được tịnh lạc.

2. Sự Chuyển Hóa Của Bàhiya Dàrucìriya

Dầu nói ngàn câu kệ ...

Câu này Thế Tôn đã dạy khi ngụ tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Bàhiya Dàrucìriya.

Một nhóm người ra biển, không may

thuyền bị thủng. Ai cũng làm mồi cho cá,
trừ một người vớ được miếng ván, cố hết
sức lội vào bờ, gần cảng Suppàraka. Mất
hết y phục, ông quấn vỏ cây quanh mình,
luôn cả nhánh non, và được một gia chủ
cho một mảnh sành, ông đến
cảng Suppàraka. Người ta cho ông súp,
cháo và các món ăn khác. Họ tôn kính
ông, cho đó là một vị A-la-hán. Nếu mặc
vải tốt chắc không được danh lợi như
thế, nên ông vẫn che thân với vỏ cây.
Nhiều người thường chào mừng gọi ông
là A-la-hán, nên ông nghĩ có lẽ mình thật
là một trong những A-la-hán trên thế
gian này, hay ít ra cũng đang thú hướng
đến quả vị A-la-hán. Ông đã làm động
tâm một vị trời thời xưa là thân tộc của
ông.

2A. Ngoài Đề - Chuyện Quá Khứ

Thân tộc này, tức là người đã hành thiền
với ông trong kiếp trước. Vào thời Phật
Ca-diếp lúc đạo pháp suy vi, có bảy Tỳ-
kheo buồn tiếc về đức hạnh lui sụt của
các tân Tỳ-kheo, Sa-di và những người
khác, bảo nhau:

- Trong lúc giáo pháp còn, chúng ta hãy tự độ mình thật chắc chắn.

Rồi sau khi lễ đền vàng, họ vào rừng,
gặp ngọn núi, họ tuyên bố ai còn đắm
trước đời sống thế gian hãy trở lại, ai hết
ràng buộc hãy lên núi. Họ đặt thang và
mọi người đều lên núi, xong họ đá cho
thang ngã xuống, và dốc sức thiền định.
Chỉ sau một đêm thôi, Trưởng lão dẫn
đầu chứng A-la-hán.

Đại Trưởng lão này nhai một cuống trầu ở hồ A-nậu-đạt, súc miệng và đem thức

ăn lấy từ Bắc Câu Lô Châu đến nói với các Tỳ-kheo kia:

- Chư huynh đệ! Hãy nhai cuống trầu này, súc miệng và dùng thức ăn này.

Nhưng họ từ chối, viện lý do chỉ dùng
thức ăn do chính mình mang về sau khi
đã chứng A-la-hán như Đại Trưởng lão.
Vào ngày thứ hai, Đệ nhị Trưởng lão
chứng Tam quả, và cũng đem thức ăn
đến mời, nhưng họ từ chối, vì không lẽ
đã khước từ thức ăn của Đại Trưởng lão
mà bây giờ nhận thức ăn của Đệ nhị
Trưởng lão.

Sau đó, Đại Trưởng lão nhập Niết-bàn,
Đệ nhị Trưởng lão sanh về cõi Phạm
thiên, còn năm vị kia không khai mở
được Minh-sát-tuệ, héo mòn dần, qua đời
vào ngày thứ bảy và được sanh thiên.

Đến thời Phật hiện đời, họ sanh vào
những gia đình khác nhau. Một người là
vua Pukkusàtì, người là Kumàra
Kassapa, người là Dàrucìriya, người
khác là Dabba Malla, và một người là
Tỳ-kheo Sabhiya. "Vị thân quyến trước
đây" ám chỉ vị Tỳ-kheo đã sanh vào cõi
Phạm thiên.

2B. Đoạn Kết Sự Chuyển Hóa Của Bàhiya Dàrucìraya

Vị Phạm thiên thấy bạn mình
là Bàhiya đang theo tà kiến, có thể bị
trầm luân rất nguy hiểm, nên tìm cách
kích động ông ta:

- Này Bàhiya, anh không phải là A-la-
hán, cũng chưa thú hướng đến quả vị A-
la-hán, và con đường anh đang theo cũng
không đưa đến quả vị A-la-hán.

Bàhiya rất hoang mang không biết mình ra sao, liền hỏi:

- Thiên nhân! Có lẽ có A-la-hán hay những vị thú hướng A-la-hán trên thế gian hiện nay?

- Bàhiya, hướng bắc có một thành tên
Xá-vệ, có đức Thế Tôn, bậc A-la-hán của
những A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác
đang thuyết pháp đưa đến quả vị A-la-
hán.

Lúc đó đang đêm, tâm tư Bàhiya xao
động mãnh liệt, ông tức tốc
rời Suppàraka lên đường đi Xá-vệ suốt
đêm, nuốt hết một trăm hai mươi dặm,
nhờ thần lực của vị phạm thiên (có chỗ
bảo của Phật). Bàhiya đến nơi thì Phật đã
vào thành khất thực. Thọ thực xong, ông
thấy các Tỳ-kheo đi kinh thành ngoài trời

liền hỏi thăm Thế Tôn. Biết ông đến từ
rất xa, các Tỳ-kheo khuyên ông ngồi
xuống rửa chân, xức dầu và nghỉ ngơi,
khi Thế Tôn trở về ông sẽ gặp Ngài. Ông
không thể chờ đợi, toàn thân run lên, ông
bảo các Tỳ-kheo:

- Bạch Tôn giả! Tôi không biết khi nào
Thế Tôn có thể qua đời, hay tôi sẽ qua
đời. Tôi vừa vượt qua một đoạn đường
dài một trăm hai mươi dặm chỉ trong một
đêm, không dừng lại cũng không dám
ngồi xuống nghỉ bất kỳ ở đâu. Ngay khi
gặp Thế Tôn tôi sẽ nghỉ ngơi.

Ông vào Xá-vệ gặp Thế Tôn đang khất
thực, dáng dấp vô cùng trang nghiêm của
một vị Phật. Bao lâu nay, bây giờ ông
mới gặp được Ngài Cồ-đàm, đấng Toàn
Giác. Và tại chỗ ông vừa mới thấy Phật,
ông cung kính cúi mình tiến đến gần

Phật và đảnh lễ Ngài ở giữa đường, ôm mắt cá chân Ngài và thưa:

- Xin đức Thế Tôn thuyết pháp cho con,
đấng An Lạc hãy thuyết pháp cho con, để
con được lợi lạc lâu dài và được giải
thoát an lạc.

Phật đuổi ông đi bảo:

- Ông đến phi thời, Bàhiya! Ta đang vào nhà người khất thực.

Bàhiya lòng vẫn nôn nóng thưa tiếp:

- Bạch Thế Tôn, trước đây con đã không
chịu nhận thức ăn vật chất, và con đã mãi
trôi lăn mãi trong vòng luân hồi. Con
không biết khi nào Thế Tôn hay con sẽ
qua đời, xin thuyết pháp cho con.

Lần thứ hai, Thế Tôn từ chối. (Thấy
được Phật ông quá vui mừng, và tâm còn
kích động, ngoài ra thân cũng còn mệt,
do đó nếu có giảng pháp, Phật chắc ông
sẽ khó lĩnh hội). Lần thứ ba, Thế Tôn
vẫn đứng ở giữa đường, dạy:

- Vậy thì, Bàhiya, ông phải học thế này:
"Trong cái thấy chỉ có cái bị thấy, trong
cái nghe chỉ có cái bị nghe, trong cái
nghĩ chỉ có cái bị nghĩ, trong cái hiểu chỉ
có cái bị hiểu"; do đó, này Bàhiya, ông
không ở đây. Này Bàhiya, vì ông không
ở đây, do đó ông không ở đời này, cũng
chẳng ở đời sau, không ở cả hai đời. Chỉ
có thế mới chấm dứt đau khổ.

Ngay khi Bàhiya nghe xong bài pháp,
ông dứt trừ lậu hoặc, chứng A-la-hán
cùng các thần thông. Liền đó ông xin
Phật được nhận vào Tăng đoàn. Phật hỏi

ông có y bát chưa, ông đáp chưa có. Phật bảo hãy tự tìm lấy, rồi Ngài quay đi.

Trong hai mươi ngàn năm hành
thiền, Bàhiya chưa hề cúng dường y bát
cho một Tỳ-kheo nào, trái lại ông thường
nói một Tỳ-kheo phải tự lo lấy vật dụng
cho mình, kể cả thức ăn, không nên nhờ
ai khác. Thế Tôn biết thế, và cũng biết vì
thế ông sẽ không nhận được y bát từ thần
lực, do đó Ngài không nhận ông vào
Tăng đoàn với câu: "Hãy đến, Tỳ-kheo"
như thường lệ.

Bàhiya đang đi tìm y bát thì quỷ
Dạ-xoa dưới lốt con bò cái đến
húc ông chết. Khất thực xong,
Thế Tôn với chúng Tăng đến nơi
thấy xác ông nằm sóng soài trên
đống rác. Ngài liền bảo các Tỳ-

kheo lấy cáng đang dựng tại cửa
nhà nọ, khiêng xác ra khỏi
thành, thiêu và đắp đất chôn.
Làm xong họ về tinh xá thưa lại
với Phật và hỏi về đời sau của
ông. Phật cho biết ông đã nhập
Niết-bàn, và trong các đệ tử cư
sĩ và xuất gia, Bàhiya là đệ nhất
về học tập Phật pháp mau
chóng. Các Tỳ-kheo hỏi tiếp:

- Bạch Thế Tôn, Bàhiya đã chứng A-la- hán khi nào?

- Các Tỳ-kheo, chính là vào lúc nghe Ta thuyết pháp.

- Nhưng bạch Thế Tôn, Ngài thuyết pháp cho ông ta lúc nào?

- Khi Ta đang đi khất thự, đứng ở giữa đường.

- Một bài pháp quá ngắn ở giữa đường như thế, Bạch Thế Tôn, ông ta khai mở được Minh sát tuệ với ít lời như thế sao?

- Các Tỳ-kheo! Chớ đo lường pháp của
ta là ít là nhiều. Nói ngàn câu kệ không
hiệu quả, cũng không bằng chỉ một câu
đầy đủ đạo lý.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(101) Dầu nói ngàn câu kệ,
Nhưng không gì lợi ích, Tốt
hơn nói một câu, Nghe xong,
được tịnh lạc.

3. Cô Gái Lấy Tên Cướp

Dầu nói trăm câu kệ ...

Phật dạy câu này tại Kỳ Viên, liên quan đến Kundalakesì

Một thương gia giàu có tại Vương Xá, có
duy nhất một cô con gái mười sáu tuổi
tuyệt đẹp và khả ái. Cha mẹ cho cô ở trên
tầng chót tòa lâu đài bảy tầng, trong một
phòng lộng lẫy, với một nàng hầu.

Một hôm, một chàng trai gia thế bị bắt vì
tội trộm. Người ta trói ké tay anh ra sau
lưng, dẫn ra pháp trường, và tại ngã tư họ
hành hạ anh với biết bao lời mắng nhiếc.
Con gái thương gia nghe đám đông la
hét, chạy ra ngoài nhìn xuống thấy tên
trộm bỗng đem lòng yêu thương, tương
tư đến nỗi bỏ ăn nằm liệt giường. Mẹ cô

hỏi thăm, biết chuyện nên khuyên con
gái đừng dại dột như thế, bà sẽ tìm người
môn đăng hộ đối gả chồng cho cô.
Nhưng cô không chịu, thề chết nếu
không lấy được tên trộm này. Bà bèn kể
cho chồng nghe, nhưng ông cha cũng
không dỗ dành con gái được, túng thế
đem một ngàn đồng tới quan lo lót để
chuộc mạng tên trộm. Quan nhận tiền thả
hắn ra, giết người khác rồi tâu lên vua
tên trộm đã bị xử tử.

Thương gia gả con gái cho tên trộm. Cô
dâu mới muốn chiếm trọn vẹn tình cảm
của đức lang quân nên chìu chuộng hết
sức, trang điểm đẹp đẽ, nấu nướng ngon
lành. Tuy thế tên trộm vẫn nuôi ý đồ bất
lương: giết vợ lấy châu báu, vào quán
nhậu. Anh cho đó là diệu kế duy nhất,
nên lên giường bỏ ăn. Cô vợ hốt hoảng
hỏi thăm chồng:

- Anh đau làm sao?

- Không sao, em ạ.

- Hay cha mẹ làm anh phiền?

- Không đâu, em ạ.

- Vậy thì chuyện gì?

- Em ạ! Ngày tôi bị trói dẫn đi tôi đã
nguyện dâng một phẩm vật lên vị thần ở
trên "Bờ Vực Của Kẻ Trộm" xin cứu
mạng. Và nhờ thần lực của Ngài mà tôi
được cưới em làm vợ. Tôi bối rối không
biết làm sao giữ trọn lời thề này.

- Xin anh đừng lo. Em sẽ lo phẩm vật, anh cần gì?

- Cháo ngon, nêm với mật, và năm loại

hoa trong đó phải có hoa làja.

- Vâng, em sẽ lo đủ.

Rồi để thân quyến ở nhà, hai vợ chồng
cùng đám gia nhân lên đường vui vẻ,
tươi cười với cả gia tài quí báu trên mình
cô vợ, đúng như ý ông chồng. Đến chân
núi tên trộm cho đám tùy tùng ở lại, bảo
vợ mang phẩm vật, rồi anh nắm tay trèo
lên đỉnh núi "Vực Kẻ Trộm" (bên này có
thể trèo lên nhưng bên kia là vách đá dốc
ngược, bọn trộm từ đỉnh bị xô xuống vực
nát thây trước khi đến đáy, nên có tên
như thế).

Đứng trên đỉnh núi, cô bảo chồng dâng lễ
vật. Tên trộm lặng thinh. Cô lại hỏi tại
sao hắn không nói. Cuối cùng hắn phải
thú thật là gạt cô lên đây để giết cô lấy
châu báu. Khủng khiếp vì sợ chết, cô năn

nỉ hắn tha mạng:

- Cả châu báu và thân em đây đều không
thuộc anh hay sao? Anh được lợi gì mà
phải giết em? Hãy tha chết cho em. Kể từ
đây xin coi em như mẹ của anh, hay cho
em làm kẻ hầu hạ cũng được.

Rồi cô đọc bài kệ:

Hãy lấy vòng vàng này, Được gắn những ngọc quí. Lấy hết và tự nhiên, Xem tôi như tỳ nữ.

Tên trộm vẫn không chịu, vì sợ cô ta về sẽ kể lại hết với cha mẹ. Hắn cũng đáp bằng kệ:

Đừng than vãn quá nhiều, Gỏi của cải mau lên! Mi không còn sống thêm, Của cải mi ta lấy!

Cô thấy rõ hắn tàn bạo quá mức, nghĩ
rằng trí tuệ không phải dùng để nấu lên
ăn, mà để giúp người ta có thể tính toán
trước hành động của mình. Vi vậy cô tìm
cách đối phó với hắn. Cô bảo nhờ cô mà
hắn được cứu mạng, nên xin hắn cho cô
là ân nhân của hắn, được đảnh lễ hắn.
Rồi cô đi nhiễu quanh hắn ba vòng, rồi
để hắn đứng ở vị trí bên phải của cô,
đảnh lễ hắn bốn phía, xong kể lể:

- Đây là lần cuối cùng em trông thấy anh, và từ đây anh cũng không còn thấy em nữa!

Cô ôm hôn hắn trước mặt rồi ôm từ sau
lưng, và từ phía sau nhắm lúc hắn quên
đề phòng đứng ngay miệng vực, một tay
cô đẩy trên vai hắn, tay kia đẩy ngang
thắt lưng, cô xô hắn xuống vực, tan
xương nát thịt trước khi tới đáy. Vị thần

tại đó hoan hô cô với bài kệ:

Trí tuệ không phải luôn luôn,
Chỉ dành cho bọn đàn ông. Đàn
bà đôi khi cũng vậy, Tỏ ra khôn
khéo vô cùng.

Nếu về nhà, cha mẹ hỏi, chẳng lẽ không
khai thật, miệng lưỡi hai người chắc chắn
không tha ta: "Đã tốn một ngàn đồng
chuộc mạng tên vô lại, sao mi lại giết
hắn?". Và nếu ta nói thật lý do vì hắn
muốn giết ta trước, chưa chắc hai người
đã tin. Gia đình ôi sao chán quá!" Nghĩ
như thế cô ném hết châu báu, vào rừng
đến chỗ ẩn dật của các nữ tu, chào cung
kính xin được vào Ni chúng.

Thành ni cô, và sau khi được giải thích hai lối tu: thiền quán trên mười đề mục hoặc tụng niệm một ngàn tín pháp, cô

chọn cách thứ hai. Thấy cô thuần thục,
chư ni bảo cô đi khắp vùng Diêm Phù Đề
tìm thiện hữu tri thức có thể đối pháp
được với cô. Đặt một nhánh đào trong
tay cô, họ dặn dò:

- Đi đi, đạo hữu! Gặp cư sĩ đối đáp được chi hãy xin hầu hạ; gặp Tỳ-kheo đối đáp được, chị hãy xin gia nhập Tăng đoàn.

Mang tên ni cô Hồng Táo, cô du hành
mọi nơi, đặt câu hỏi với bất cứ ai gặp
được, không ai đối đáp lại. Cô nổi danh
đến nỗi nghe tin cô đến, người ta bỏ chạy
hết. Trước khi vào thành hay vào làng
khất thực, cô gom một đống cát trước
cổng chánh, trồng nhánh đào lên và
thách thức ai đối đáp được hãy giẫm lên
nhánh đào này. Không ai dám qua chỗ
ấy, nhánh cây này héo, cô tìm nhánh
khác tươi hơn, cứ du hành như thế, cô

đến Xá-vệ. Trẻ con xúm quanh nhánh
cây cô đã trồng như thường lệ xem việc
gì đã xảy ra, vừa đúng lúc Trưởng lão
Xá-lợi-phất thọ thực xong bước ra khỏi
thành. Ngài ngạc nhiên hỏi lũ trẻ, biết
chuyện, Ngài bảo chúng hãy giẫm lên
nhánh cây. Ban đầu chúng sợ không
dám; nhưng được Trưởng lão bảo đảm sẽ
trả lời câu hỏi, chúng nhào lên nhánh cây
hò hét, đá sụp đống cát.

Đi khất thực xong trở về, thấy thế cô trách mắng lũ trẻ:

- Ta không định đối đáp với chúng mày, sao chúng mày phá phách như thế?

Chúng đáp là làm theo lời Trưởng lão. Được Ngài xác nhận, cô xin vấn đáp và cũng được Ngài nhận lời.

Chiều xuống, cô đến chỗ Trưởng lão đặt
câu hỏi. Cả thành xôn xao muốn đi nghe.
Họ cùng đi với cô, cúi chào Trưởng lão
và cung kính ngồi một bên. Cô hỏi Ngài
một ngàn đề mục về tín pháp, Ngài trả
lời đúng hết. Và Ngài hỏi lại:

- Cô chỉ hỏi có bấy nhiêu thôi à? Còn câu nào khác không?

- Dạ đã hết, thưa Tôn giả!

- Cô đã hỏi tôi nhiều câu, bây giờ tôi hỏi lại cô một câu thôi!

- Xin tôn giả cứ hỏi.

- Cái gì là Một?

Cô rất muốn trả lời nhưng không trả lời được, bèn hỏi lại Tôn giả. Ngài đáp:

- Đó là câu hỏi của Phật.

- Vậy xin nói cho con biết, thưa Tôn giả.

- Nếu cô vào Tăng đoàn, ta sẽ cho biết câu trả lời.

Cô bằng lòng xin nhập vào Tăng đoàn,
Trưởng lão nhắn ni chúng lo mọi việc.
Sau khi làm đầy đủ bổn phận, cô được
đặt tên là Kundalakesì, và chỉ vài ngày
chứng A-la-hán cùng các thần thông.

Trong Pháp đường các Tỳ-kheo bàn tán
về chuyện của cô, cho rằng cô chỉ nghe
chút ít pháp rồi được nhận vào Tăng
đoàn, hơn nữa cô đã đến đây sau khi
chiến đấu dữ dội với một tên trộm và
đánh bại hắn. Phật đi đến nghe được, bèn
bảo:

- Các Tỳ-kheo, đừng đo lường giáo pháp
ta nói là ít hay nhiều. Với một trăm câu
vô nghĩa thì chẳng có công đức gì so với
một câu có đạo lý. Chiến thắng nhiều tên
trộm chẳng đáng gì so với chiến thắng
tên trộm Dục lạc của chính mình. Đó
mới thực sự là chiến thắng.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(102) Dầu nói trăm câu kệ,
Nhưng không gì lợi ích. Tốt
hơn một câu pháp, Nghe xong,
được tịnh lạc.

(103) Dầu tại bãi chiến
trường, Thắng ngàn ngàn
quân dịch, Tự thắng mình tốt
hơn, Thật chiến thắng tối
thượng.

4. Được Và Mất

Tự thắng tốt đẹp hơn ...

Câu này Phật dạy khi ngụ tại Kỳ Viên,
liên quan đến một Bà-la-môn đã hỏi về
được và mất. Một Bà-la-môn, thắc mắc
chắc là Thế Tôn chỉ biết có được chứ
không biết mất. Và ông ta đi hỏi Phật,
được Phật trả lời:

- Bà-la-môn! Ta biết cả hai được và mất.

- Vậy thì xin Ngài nói cho con về mất.

Phật nói kệ sau:

Những thứ không ích lợi Gồm: thứ nhất, ngủ muộn, Biếng lười

chiếm thứ hai, Thứ ba, ánh
trăng soi, Thứ tư giàu sang
mãi, Thứ năm, hay đi lại, Sáu,
vụng trộm vợ người. Chạy theo
những việc ấy, Hỡi này, Bà-la-
môn, Ngươi sẽ được những
thứ, Không ích lợi cho mình.

Bà-la-môn nghe xong ca ngợi Thế Tôn:

- Hay thay! hay thay! Đấng Đạo sư của mọi người! Bậc lãnh đạo của mọi người! Ngài thật biết cả hai được và mất.

- Thật thế Bà-la-môn! Không ai biết rành hơn ta về mất.

Rồi Thế Tôn xét xem làm cách nào chuyển hóa được ông Bà-la-môn, Ngài hỏi:

- Bà-la-môn, ông sống bằng nghề gì?

- Bằng nghề cờ bạc, ngài Cồ-đàm ạ.

- Thế ai được, ông hay người kia?

- Khi thì con, khi thì người kia.

- Bà-la-môn, chiến thắng kẻ khác là một
việc tầm thường, chiến thắng như thế đâu
có lợi lạc gì. Nhưng người nào thắng lướt
Dục lạc và tự thắng mình, thì chiến thắng
như thế lợi lạc hơn, không ai có thể đánh
bại mình.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(104) Tự thắng, tốt đẹp hơn,
Hơn chiến thắng người khác.
Người khéo điều phục mình,
Thường sống tự chế ngự.

(105) Dầu thiên thần, Thát bà,
Dầu Ma vương, Phạm thiên,
Không ai chiến thắng nổi,
Người tự thắng như vậy.

5. Chú Của Xá Lợi Phất

Tháng tháng bỏ ngàn vàng ...

Thế Tôn dạy câu này khi ngụ tại Trúc Lâm, liên quan đến chú của Xá-lợi-phất.

Một hôm Trưởng lão Xá-lợi-phất đến thăm chú, Ngài hỏi:

- Bà-la-môn, ông có bao giờ làm việc thiện chưa?

Ông chú đáp:

- Dạ có, thưa Tôn giả! Mỗi tháng tôi cúng một ngàn đồng.

- Cho ai vậy?

- Các đạo sĩ lõa thể, thưa Tôn giả.

- Để mong được gì?

- Để lên cõi Phạm thiên.

- Ai bảo ông thế?

- Các đạo sĩ, các thầy tôi.

- Này Bà-la-môn, cả ông và thầy ông đều
không biết con đường đưa đến cõi Phạm
thiên. Chỉ có Phật mới biết con đường
đó. Hãy đi với tôi, tôi sẽ thỉnh Phật chỉ
cho ông.

Và Trưởng lão dẫn chú đến gặp Phật.

Thưa thỉnh xong được Phật dạy:

- Bà-la-môn, dù ông bố thí như thế này
trong một trăm năm cũng không bằng
phước báo của một người có lòng tin, dù
trong giây lát biết tôn trọng đệ tử của Ta,
hay cúng dường đệ tử Ta dù chỉ một
muỗng cơm.

Và Phật nói Pháp Cú:

(106) Tháng tháng bỏ ngàn
vàng, Tế tự cả trăm năm,
Chẳng bằng trong giây lát,
Cúng dường bậc tự tu. Cúng
dường vậy tốt hơn, Cả trăm
năm tế tự.

6. Cháu Của Xá Lợi Phất

Dầu trải một trăm năm ...

Khi ngụ tại Trúc Lâm, Phật đã dạy câu trên vì chuyện cháu của Trưởng lão Xá- lợi-phất.

Trưởng lão cũng đến người cháu hỏi
thăm có từng làm việc thiện không. Hằng
tháng anh ta giết một con thú để tế lửa, vì
tin rằng sẽ được lên cõi Phạm thiên như
thầy anh ta bảo. Trưởng lão cũng khuyên
anh đến gặp và thỉnh Phật dạy cho. Phật
thuyết như sau:

- Bà-la-môn, dù ông thờ lửa một trăm
năm như thế, công đức cũng chưa bằng
giá trị lễ kính đệ tử Ta trong một khoảnh
khắc.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(107) Dầu trải một trăm năm,
Thờ lửa tại rừng sâu, Chẳng
bằng trong giây lát, Cúng
dường bậc tự tu. Cúng dường
vậy tốt hơn, Hơn trăm năm tế
tự.

7. Bạn Của Xá Lợi Phất

Suốt năm, cúng tế vật ...

Đó là câu Phật dạy tại Trúc Lâm, liên quan đến bạn của Trưởng lão Xá-lợi- phất.

Trưởng lão cũng đến hỏi bạn mình như
đối với chú và cháu của mình trước đây.
Việc thiện của anh bạn từng làm là mổ
vật tế lễ để được sanh thiên. Ngài cũng

khuyên và dẫn bạn đến gặp Phật, thưa thỉnh và được chỉ dạy như sau:

- Bà-la-môn, dù ông có dâng tế vật một
năm, cũng không công đức bằng một
phần tư công đức của một thiện tín bố thí
cho dân chúng, hay người biết tôn kính
đệ tử Ta.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(108) Suốt năm cúng tế vật, Để
cầu phước ở đời, Không bằng
một phần tư, Kính lễ bậc
chánh trực.

8. Chàng Trai Tăng Tuổi Thọ

Thường tôn trọng, kính lễ...

Phật dạy câu này khi ngụ tại Arannakutikà gần Dìghalambika, liên quan đến chàng trai Dighàyu.

Có hai Bà-la-môn sống ở
thành Dìghalambika, tu theo ngoại đạo
và khổ hạnh suốt bốn mươi tám năm.
Một người sợ giòng giống bị diệt vong
nên hoàn tục. Ông bán công đức của
mình cho người khác, và với một trăm
trâu bò, một trăm đồng, cưới vợ sống đời
gia chủ. Chẳng bao lâu ông được mụn
con trai. Tu sĩ kia, bạn cũ của ông, đi nơi
khác, một hôm trở về thăm. Họ chào
mừng lẫn nhau. Tu sĩ chúc cả hai vợ
chồng sống lâu, nhưng khi đứa bé được
trình diện thì tu sĩ lặng thinh. Ông cha
thắc mắc và được tu sĩ giải thích có một
tai họa đang chờ đứa bé, và nó sẽ chết
trong bảy ngày. Cả hai ông bà hoảng hốt
không biết tính sao. Tu sĩ khuyên nên

đến cầu cứu với Sa-môn Cồ-đàm. Họ
ngần ngừ vì sợ mang tiếng bỏ những ẩn
sĩ của mình, nhưng lòng thương con
mãnh liệt khiến họ rồi cũng đến Thế Tôn.
Họ đến chào Thế Tôn, được Phật chúc
sống lâu, nhưng đến phiên đứa bé Phật
cũng lặng thinh, cùng lý do như tu sĩ đã
nói. Ông cha thỉnh cầu Phật ngăn đừng
cho tai họa cướp mất đứa bé. Phật dạy:

- Nếu ông dựng trước cửa nhà một cái
lều, đặt một ghế ở giữa, sắp tám hay
mười sáu chỗ ngồi vòng quanh cho đệ tử
của Ta; và nếu ông cho tụng những bài
kinh cầu an và ngăn ngừa tai họa suốt
bảy ngày liên tục, thì con ông sẽ tránh
được hiểm họa.

Bà-la-môn làm đúng theo lời Phật, và các Tỳ-kheo đã đọc tụng đúng bảy ngày đêm liên tiếp. Đến ngày thứ bảy Thế Tôn đến,

chư thiên các cõi cũng tụ hội. Có một
quỷ Dạ-xoa phụng sự cho Vessavana tên
là Avarudhaka suốt mười hai năm, được
ân huệ là bảy ngày nữa sẽ nhận được đứa
bé, đi đến đứng đợi. Nhưng có mặt Thế
Tôn và thiên thần đầy quyền lực, các vị
khác yếu hơn đều phải thối lui mười hai
dặm nhường chỗ, cả Avarudhaka cũng
thế.

Phật đọc kinh cầu an suốt đêm, kết quả
sau bảy ngày Dạ-xoa không bắt được đứa
bé. Bình minh ngày thứ tám, đứa bé
được đặt trước Thế Tôn và được chúc
sống lâu, đến một trăm hai mươi tuổi
theo lời Phật, do đó có tên là "Chàng trai
tăng tuổi thọ" Ayuvaddhana. Lớn lên chú
có năm trăm đệ tử cư sĩ đi theo.

Một hôm các Tỳ-kheo thảo luận trong Pháp đường về Ayuvaddhana, và không

hiểu tại sao mạng sống của chúng sanh được gia tăng ở thế gian này. Phật nghe được liền bảo:

- Các Tỳ-kheo! Không phải chỉ có tuổi
thọ mà thôi. Ở thế gian này chúng sanh
biết tôn kính và lễ trọng những vị đạo
đức, sẽ được tăng trưởng bốn pháp, thoát
khỏi nguy hiểm và sống an toàn suốt đời.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(109) Thường tôn trọng, kính lễ,
Bậc kỳ lão trưởng thượng,
Bốn pháp được tăng trưởng,
Thọ, sắc, lạc, sức mạnh.

9. Sa-Di Samkicca

Dầu sống một trăm năm....

Do chuyện Sa-di Samkicca, Thế Tôn đã dạy câu trên khi ngụ tại Kỳ Viên.

Có ba mươi vị vọng tộc sống ở Xá-vệ
nghe Phật thuyết pháp, quy phục và đi tu.
Sau năm năm làm tròn bổn phận, họ đến
gặp Phật nghe dạy về pháp học và pháp
thiền. Vì lớn tuổi mới xuất gia, họ không
thể theo nổi pháp học, mà muốn tu tập
thiền quán, và được Phật giao đề mục
thiền quán hướng đến quả vị A-la-hán,
họ xin vào rừng ẩn tu. Phật biết trước họ
sẽ bị nguy hiểm vì một người ăn thịt
vụng, nhưng nếu có Sa-di Samkicca đi
theo thì sẽ được an ổn, và đạt đến cứu
cánh của đời tu.

Samkicca là Sa-di của Trưởng lão Xá-lợi-phất chỉ mới bảy tuổi. Mẹ

chú thuộc gia đình giàu có ở Xá-
vệ. Khi mang thai chú, bà lâm
bệnh chết đột ngột. Từ giàn hỏa
toàn thân bà cháy hết, còn đứa
bé chưa sinh không cháy. Nhưng
khi dùng cây khiêng đứa bé ra
khỏi giàn hỏa, chú bé bị các cây
đó đâm vào thịt hai ba chỗ, một
mũi đâm trúng vào con ngươi
chú, rồi chú lại bị ném vào đống
than, thịt chú cháy hết. Nhưng
trên đống than đó lại xuất hiện
một chú bé như một tượng vàng
đang ngồi trên đài sen. Đây là
kiếp cuối của chú trước khi
chứng Niết-bàn, và vì chưa
thành tựu quả vị A-la-hán nên
không gì có thể hoại diệt chú,
ngay cả núi Tu Di rơi xuống.

Ngày kế, họ đến dập tắt lửa, ngạc nhiên
thấy chú còn sống. Họ đem chú về làng
thỉnh ý thầy bói; và biết được nếu chú
sống đời gia chủ, thân quyến sẽ không
nghèo suốt bảy đời, nếu đi tu sẽ có năm
trăm người tùy tùng. Vì mắt bị
gậy (Samku) đâm, họ đặt tên chú
là Samkicca.

Lên bảy tuổi, chú nghe bè bạn nói về
thân thế của mình, hỏi lại bà con quả
đúng như thế, chú quyết định đi tu. Bà
con cũng đã có ý đó khi nghe lời thầy
bói, nên hoan hỷ dẫn chú đến giao cho
Trưởng lão Xá-lợi-phất xin nhận chú vào
Tăng đoàn. Trưởng lão ưng thuận và dạy
chú thiền quán trên năm yếu tố đầu tiên
của thân. Ngay lúc dao cạo vừa chạm
tóc, chú chứng A-la-hán. Đó là chuyện
Sa-di Samkicca.

Do đó khi ba mươi vị vọng tộc xin vào
rừng, Phật bảo hãy đến gặp Trưởng lão
Xá-lợi-phất. Suy xét sự việc. Ngài hiểu ý
Phật nên bảo họ để Sa-di Samkicca đi
theo. Ban đầu họ từ chối vì nghĩ rằng
không cần đến đứa bé bảy tuổi, nhưng
được Trưởng lão giải thích chính họ mới
là chướng ngại của Sa-di và đó là ý của
Phật, họ bằng lòng.

Ba mươi mốt người từ giã Trưởng lão rời
tinh xá. Họ du hành từ nơi này đến nơi
khác và sau một trăm hai mươi dặm
đường họ đến một làng có ngàn gia đình
cư trú. Dân cư thấy họ hoan hỷ, hết lòng
phục vụ những thứ cần dùng. Được biết
họ đi tìm nơi thích hợp để tu, dân chúng
quỳ lạy dưới chân xin họ ở lại đây hết
mùa mưa, họ sẽ giữ năm giới và làm tròn
bổn phận ngày chay. Được nhận lời, dân
chúng sửa soạn chỗ ở ban ngày và ban

đêm, lối đi có mái che và lều cỏ. Họ chia
bổn phận hàng ngày cho nhiều nhóm. Ai
cũng làm phần mình không quá sức, tận
tình phục vụ những thứ cần dùng.

Đầu mùa mưa các Trưởng lão thỏa thuận như sau:

- Chư huynh đệ! Chúng ta đã nhận đề
mục thiền quá từ Đức Phật và muốn nhận
được ân huệ của chư Phật không làm gì
khác hơn là tinh tấn tu tập. Cửa khổ não
vẫn đang mở rộng trước mặt; do đó chỉ
trừ sáng sớm đi khất thực, buổi tối hầu
hạ Đại Trưởng lão, các giờ khác không
được tụ họp từ hai người trở lên. Ai có
đau ốm, hãy đánh chuông, chúng ta sẽ
đến lo thuốc men. Từ bây giờ trở đi bất
luận ngày đêm, chúng ta hãy chú tâm
chuyên cần vào đề mục thiền quán.

Rồi mọi người trở về chỗ của mình.

Lúc đó có một người nghèo sống nhờ
vào đứa cháu gái, nhưng nó hất hủi nên
ông phải đi tìm đứa cháu khác nương
náu. Ông đến chỗ các Tỳ-kheo đang ngồi
trên bãi cát thọ thực sau khi khất thực
trong làng về và kính cẩn đứng một bên.
Các Tỳ-kheo hỏi thăm, thương hại ông
và chia phần cơm trộn với xúp và cà ri
trên một chiếc lá. (Đúng theo luật là khi
có người đến vào giờ cơm, nếu không có
món ngon nhất thì chia món đang ăn dù
ít nhiều cũng được). Ăn xong ông hỏi
thăm và khi biết các Tỳ-kheo không nhận
lời mời ăn của ai cả mà đi khất thực hàng
ngày trong khi ông phải làm quần quật cả
ngày mà chưa bao giờ được ăn như thế,
do đó ông có ý định đi theo các Tỳ-kheo
hầu hạ.

Hai tháng trôi qua, vì tận tụy làm việc,
ông được cảm tình của các Tỳ-kheo.
Muốn thăm cháu, nhưng sợ các Tỳ-kheo
không cho, ông bỏ trốn.

Ông đến một khu rừng có năm trăm tên
cướp đã sống ở đó. Chúng cầu nguyện
với thần sống ở đó, nếu có ai vào trong
rừng sẽ giết để tế thần. Và chúng gặp
ngay ông lão, vây bắt, trói lại thật chặt
rồi chất củi, đốt lửa, vót cọc gỗ nhọn.
Ông lão ngạc nhiên hỏi, hóa ra chúng
chuẩn bị làm thịt ông để tế thần. Sợ chết
khủng khiếp, ông quên hết lòng tốt của
các Tỳ-kheo đối với ông mà chỉ làm mọi
cách để cứu mạng mình. Do đó ông chỉ
cho bọn cướp chỗ ở của ba mươi mốt Tỳ-
kheo để chúng bắt làm vật tế thần, chắc
chắn thần sẽ vui mừng hơn. Còn ông thì
già cả, chỉ ăn đồ thừa. Bọn cướp nghe
ông nói có lý, bèn bảo ông dẫn đường

đến tinh xá. Đến nơi chẳng thấy ai, ông
lão bảo thủ lãnh đánh chuông, thế là các
Tỳ-kheo tụ đến và ngồi xuống ghế đá
thẳng hàng đặt sẵn ở đó. Đại Trưởng lão
của hội chúng thấy bọn cướp liền hỏi ai
đánh chuông và lý do gì. Chúng bảo cần
một Tỳ-kheo để tế thần. Đại Trưởng lão
lấy quyền huynh trưởng quyết định rằng
ông sẽ đi nạp mạng, đừng để số phận của
tất cả phải chết, hãy ở lại tu tập. Nhưng
Đệ nhị Trưởng lão cũng lên tiếng. Bổn
phận của huynh trưởng người thứ hai
phải gánh lấy, tức là tôi sẽ ra đi, những
người ở lại phải chuyên tâm chánh niệm.

Cứ thế cả ba mươi Tỳ-kheo xếp hàng đòi
đi, dù không cùng cha cùng mẹ nhưng đã
thoát khỏi mọi trói buộc nên ai cũng
muốn hy sinh mình vì người khác.

Sa-di Samkicca nghe các Tỳ-kheo nói

như thế cũng quyết định xin đi, nhưng
các Tỳ-kheo không cho vì sợ Trưởng lão
Xá-lợi-phất trách cứ sao nỡ giao đệ tử
của Ngài cho bọn cướp. Tuy thế Sa-di
vẫn nhất quyết bảo rằng chính vì lý do
này mà Trưởng lão thầy mình bảo đi theo
các Tỳ-kheo, và chú còn xin được tha thứ
nếu có lầm lỗi điều chi. Rồi chú Sa-di ra
đi, các Tỳ-kheo mắt đẫm lệ, lòng xốn
xang. Đại Trưởng lão bảo bọn cướp khi
sửa soạn lửa, cọc nhọn, trải lá, đừng để
cho chú thấy kẻo sợ. Bọn chúng mang
chú Sa-di đi, đến chỗ hành lễ. Khi mọi
việc đã xong chú ngồi xuống, nhập định.
Tên thủ lãnh vung kiếm chém xuống vai
chú. Nhưng lưỡi kiếm cong làm hai, lưỡi
chạm lưỡi. Tên cướp uốn thẳng lưỡi
kiếm chém nhát nữa. Lần này lưỡi kiếm
bị mẻ nứt từ cán đến mũi như một lá cỏ.

Tên thủ lãnh giật mình thấy sự kỳ diệu.

"Thanh kiếm này trước đây chém trụ đá
hay gốc keo như chém chồi non, nay bị
cong và nứt. Một vật vô hình như thanh
kiếm mà còn biết đức hạnh của thiếu
niên này, huống hồ một người có lý trí là
ta". Nghĩ thế nên hắn quăng kiếm, phủ
phục xuống chân Sa-di thưa:

- Tôn giả! Chúng tôi đã ở trong rừng này,
dù cả ngàn người mà thấy chúng tôi từ
xa, ai cũng đều run rẩy, còn hai hay ba
người thì chẳng dám thốt một lời. Nhưng
Ngaì chẳng mảy may run sợ. Khuôn mặt
Ngài rạng ngời như vàng ròng trong lò
hay đóa hoa Kanikàra nở to, vì sao thế?

Và hắn lặp lại câu hỏi bằng bài kệ:

Ngài không run, không sợ. Hơn nữa, thật an tĩnh. Tại sao Ngài không khóc, Lúc khủng khiếp

như vậy?

Sa-di xuất định, thuyết pháp cho bọn cướp:

- Này thủ lãnh! Người nào thoát khỏi dục
lậu thì xem cuộc đời như gánh nặng trên
đầu, và nếu bị hoại diệt, chỉ có vui chứ
không sợ.

Và chú nói kệ tiếp:

Này thủ lãnh! Người thoát khỏi
tham dục Sẽ không còn khổ nữa.
Này, người chứng kiến! Kẻ đã
thoát buộc ràng, Sẽ chẳng còn
sợ chi. Nhân luân hồi tử sanh,
Nếu đời này diệt được, Chết
không còn đáng sợ, Như gánh
nặng quẳng đi.

Tên thủ lãnh lắng nghe Sa-di xong, nhìn năm trăm tên cướp hỏi chúng có ý định gì. Chúng hỏi lại hắn, hắn đáp:

- Ta quá ngạc nhiên về sự kỳ diệu này, và giờ đây không còn muốn sống đời gia đình nữa. Ta sẽ đi tu với Sa-di.

Cả bọn nhao nhao lên đòi đi tu theo, và
chúng cúi mình trước Sa-di xin gia nhập
Tăng đoàn. Dùng gươm, tên, chúng cạo
đầu, cắt vạt áo, và nhuộm với đất nâu.
Sa-di bảo chúng khoác y vàng và truyền
mười giới cho. Rồi thầy trò ra đi đến các
Trưởng lão để các Ngài yên tâm hành
thiền. Quả thế, trông thấy chú, các Ngài
nhẹ nhõm chào mừng. Chú xin phép dẫn
các tân tu sĩ đến gặp Phật và thầy của
chú. Trưởng lão Xá-lợi-phất và cả Phật
đều hỏi thăm năm trăm đệ tử của Sa-di.
Và Phật bảo họ:

- Này các Tỳ-kheo, dù chỉ sống một ngày
an trụ trong đức hạnh như các ông đang
sống, còn hơn sống trăm năm đắm sâu
trong tội ác cướp bóc.

Xong, Ngài đọc Pháp Cú:

(110) Dầu sống một trăm năm,
Ác giới, không thiền định, Tốt
hơn sống một ngày, Trì giới, tu
thiền định.

Sau thời gian làm tròn bổn phận, Sa-
di Samkicca thành Tỳ-kheo. Được mười
năm, chú độ con của người chị làm Sa-di
tên Atimuttaka. Đến đúng tuổi chú Sa-di
được Trưởng lão Samkicca gởi về nhà
hỏi lại cha mẹ tuổi chính xác. Trên
đường đi chú bị năm trăm tên cướp bắt
định tế thần. Chú thuyết pháp cải hóa
chúng, và được chúng thả ra với điều

kiện không được nói với ai về sự có mặt
của chúng. Sa-di giữ lời hứa, nên khi
thấy cha mẹ đi ngược chiều về phía bọn
cướp chú vẫn nín thinh. Cha mẹ chú bị
ngược đãi trong tay bọn cướp, khóc lóc
trách móc chú đã thông đồng với bọn
cướp, nên không thông tin cho biết trước.
Bọn cướp nghe được lời trách móc, biết
chú bé đã giữ lời hứa, nên phát lòng tin,
xin được gia nhập Tăng đoàn. Giống như
thầy của chú trước kia, chú thu nhận hết
và dẫn đến Trưởng lão Samkicca rồi đến
gặp Thế Tôn. Phật nghe chuyện bèn dạy
câu Pháp Cú như trên (110).

10. Tỳ Kheo Và Kẻ Cướp

Ai sống một trăm năm ...

Phật đã dạy câu trên tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Khànu Kondanna.

Trưởng lão này nhận đề mục thiền quán
từ Thế Tôn, vào rừng ẩn tu và chứng A-
la-hán. Muốn trình với Phật sở chứng
của mình, Ngài rời rừng trở về. Đường
dài mệt mỏi, Ngài ngồi trên một tảng đá
nhập định. Bấy giờ một bọn cướp năm
trăm tên đang đánh phá một ngôi làng.
Chiến lợi phẩm được gói trong nhiều bao
tùy theo sức mỗi người. Và chúng đội lên
đầu đi xa. Mệt quá chúng đến nghỉ tại
một mỏm đá. Lầm tưởng Trưởng lão là
cội cây, chúng đặt các bao quanh Ngài,
có một bao kê ngay đỉnh đầu, rồi lăn
xuống ngủ.

Hừng đông chúng thức dậy ôm bao bị lên, thấy Trưởng lão tưởng là ác thần nên vụt bỏ chạy. Trưởng lão vội kêu họ lại:

- Cư sĩ, đừng sợ. Tôi là Sa-môn.

Họ đồng thanh thưa:

- Xin tha lỗi cho chúng con, Tôn giả. Chúng con lầm Ngài với một gốc cây.

Riêng tên chúa đảng lên tiếng đi tu theo
Trưởng lão. Và cả bọn đều đồng lòng, y
như chuyện Sa-di Samkicca. Trưởng lão
chấp thuận, và từ đó người ta gọi Ngài
là kondanna Gốc Cây, Khànu Kondanna.

Ngài dẫn họ đến Thế Tôn, và được Phật dạy:

- Các Tỳ-kheo, dù chỉ sống một ngày có tu tập trí quán còn hơn sống trăm năm tạo nghiệp điên cuồng như thế.

Xong Phật đọc Pháp Cú:

(111) Ai sống một trăm năm, Ác
tuệ, không thiền định, Tốt hơn
sống một ngày, Có tuệ, tu thiền
định.

11. Lưỡi Dao Cạo

Ai sống một trăm năm ...

Tại Kỳ Viên, Phật đã dạy như thế, liên quan đến Trưởng lão Sappadàsa.

Tại Xá-vệ, một chàng trai gia thế nghe
Phật thuyết pháp, đi tu và được nhận vào
Tăng đoàn. Sau một thời gian bất mãn,
chàng tìm cách tự sát vì nghĩ rằng thà
chết hơn làm một tu sĩ.

Một hôm, sáng sớm, các Tỳ-kheo đến

tinh xá sau khi thọ thực, thấy một con
rắn trong Pháp đường, nằm ở lò sưởi,
liền bỏ vào bình, đậy lại mang ra ngoài
tinh xá. Tỳ-kheo bất mãn thấy thế liền
giành mang ném bình đựng rắn, cốt cho
rắn cắn để chết. Ông đến một chỗ vắng
ngồi xuống, thọc tay vào bình quậy tới
quậy lui nhưng nó không cắn. Thậm chí
ông mở miệng rắn, chọt ngón tay vào nó
cũng không cắn, ông ném nó đi cho đó là
rắn hiền, không phải là rắn độc. Và ông
kể lại cho các Tỳ-kheo ở nhà y như thế.
Họ không chịu là rắn hiền vì nó phùng
mang, rít lên, bắt nó phát mệt. Nhưng khi
ông ta bảo là nó không chịu cắn dù làm
mọi cách, họ im luôn.

Tỳ-kheo bất mãn vốn là người hớt tóc
cho cả tinh xá. Một hôm ông đến tinh xá
cầm theo hai, ba dao cạo. Một để trên
sàn, một cạo tóc. Lần đó ông nghĩ sẽ lấy

dao cắt đứt họng tự tử. Rồi ông tựa cổ
lên một cành cây, dí lưỡi dao vào khí
quản. Trong tư thế đó, ông phản quán về
thái độ cư xử của mình trong thời gian
làm bổn phận của một Sa-di, và nhận
rằng hạnh kiểm của mình tốt đẹp như
mặt trăng sáng trong hay châu ngọc
chiếu sáng. Ông vui mừng khắp toàn
thân. Nén vui, ông khai triển Minh-sát-
tuệ và chứng A-la-hán cùng các thần
thông. Ông buông dao cạo và trở vào
tinh xá. Gặp các Tỳ-kheo khác hỏi
chuyện, ông thưa thật, và kết luận thay vì
cứa cổ với dao cạo, ông đã cứa bỏ tham
dục với dao trí tuệ. Các Tỳ-kheo không
tin, thưa chuyện với Thế Tôn. Phật nghe
kể, bảo:

- Các Tỳ-kheo! Người đã thoát khỏi tham dục thì không thể dứt mạng sống của chính mình.

Họ hỏi Phật tiếp:

- Bạch Thế Tôn! Ngài bảo người này đã
trừ hết tham dục, tại sao đã có khả năng
chứng A-la-hán mà còn bất mãn? Sao
ông có đủ khả năng chứng quả? Sao ông
không bị rắn cắn?

- Các Tỳ-kheo! Chuyện đơn giản là con rắn đó là nô lệ của ông ta ở kiếp trước, nên không dám cắn chủ.

Và Ngài kể lại vắn tắt nguyên nhân. Do đó Tỳ-kheo này có tên là Sappadàsa (Người có rắn làm nô lệ).

Chuyện quá khứ

11A. Bất Mãn Và Tham Đắm

Vào thời Phật Ca-diếp, một chàng trai

thế phiệt nghe Phật thuyết pháp đi tu. Hết
thời gian làm tròn bổn phận, ông bất
mãn. Tỳ-kheo bạn khuyên bảo và kể đời
sống gia đình bất lợi như thế nào. Ông
nghe theo và tiếp tục tu.

Một hôm, ngồi trên bờ hồ rửa pháp cụ
bụi bám suốt thời gian ông bất mãn, ông
nói với Tỳ-kheo bạn định sẽ cho pháp cụ
khi có ý định hoàn tục. Ông kia nghe thế
nổi lòng tham nên giở giọng ta thán đời
sống xuất gia: "Sống làm chi mà cầm
bình bát ăn mày từ nhà này sang nhà
khác, còn bị cấm chuyện trò với vợ con!
Vả lại nếu anh bạn có ở lại hay ra khỏi
Tăng đoàn thì cũng chẳng hề hấn ai!"
Thế rồi ông này ca tụng thêm đời sống
gia đình. Tỳ-kheo trước đây bất mãn bây
giờ trở lại bất mãn. Nhưng chợt nghĩ tại
sao ông bạn mình trước đây ta thán đời
sống gia đình, bây giờ lại ca tụng. Và

ông cũng chợt hiểu là ông bạn thèm muốn pháp cụ của mình.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

- Như thế, này các Tỳ-kheo! Một Tỳ-
kheo vì đã bất mãn thời Phật Ca-diếp nên
bất mãn thời hiện tại, và vì thiền định
suốt hai mươi ngàn năm nên bây giờ đủ
duyên lành chứng A-la-hán.

Các Tỳ-kheo nghe xong, hỏi Phật tiếp một câu nữa:

- Bạch Thế Tôn, Tỳ-kheo này bảo đã
chứng A-la-hán ngay khi lưỡi dao chạm
cổ họng. Có thể nào chứng quả thời gian
ngắn như thế không?

Phật bảo:

- Đúng vậy, các Tỳ-kheo. Một Tỳ-kheo
phấn đấu hết sức mình có thể chứng quả
khi nhấc chân lên, khi đặt chân xuống
đất, hoặc cả ngay khi bàn chân chạm đất.
Vì một người phấn đấu hết sức mình dù
chỉ một khắc còn hơn là sống lười biếng
cả trăm năm.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(112) Ai sống một trăm năm,
Lười nhác, không tinh tấn, Tốt
hơn sống một ngày, Tinh tấn
tận sức mình.

12. Patàcàrà Bị Mất Cả Gia Đình

Ai sống một trăm năm ...

Phật dạy như thế tại Kỳ Viên, do chuyện Tỳ-kheo-ni Patàcàrà.

Bà là con gái một gia đình giàu có ở Xá-
vệ, gia sản lên đến bốn trăm triệu. Nhan
sắc bà tuyệt đẹp, mười sáu tuổi được cha
mẹ cho ở tầng chót tòa nhà bảy tầng,
canh gác cẩn thận. Tuy vậy bà vẫn thông
gian với gia đồng của mình. Cha mẹ đã
hứa gả cho một chàng trai đồng giai cấp
và ngày cưới gần kề, bà bảo tên gia đồng
rằng hắn sẽ không bao giờ có được quà
cáp để đến thăm bà ở bên chồng, do đó
hắn hãy tìm cách mang bà đi khỏi nơi
này, nếu thật sự thương yêu bà. Và họ
đồng ý trốn đi. Đến ngày hẹn, bà dậy
sớm, ăn mặc dơ bẩn, tóc tai rối bù, còn
bết thêm bụi đỏ vào mình, cầm bình
đựng nước, giả bộ ra ngoài kiếm nước để
đến chỗ hẹn. Rồi cả hai đi thật xa đến
một làng nọ sinh sống. Chồng trồng trọt

gom củi và lá trong rừng. Vợ xách nước, giã gạo, nấu ăn, làm việc nội trợ. Bà lãnh quả báo của tội lỗi mình.

Khi có mang, bà muốn về nhà cha mẹ
sinh nở để được giúp đỡ nhưng anh
chồng không chịu, sợ họ bắt tội và hành
hạ mình. Bà đòi nhiều lần vẫn không
được, nên khi chồng vào rừng bà gởi nhà
cho hàng xóm rồi về nhà cha mẹ. Anh
chồng trở về hay được, rượt theo bắt bà
trở lại. Nhưng đến một nơi bà chuyển
bụng sinh được một bé trai. Cả hai lại trở
về nhà. Lần sau có mang, bà cũng bỏ về
nhà cha mẹ như trước. Anh chồng tìm
theo cũng bắt bà trở lại. Và trên đường
về bất ngờ một cơn bão lớn thổi tới. Mưa
như trút, sấm sét không ngừng. Đúng lúc
đó bà chuyển bụng. Anh chồng cầm rìu
tìm cách che chòi cho bà lâm bồn. Thấy
bụi cây trên ụ mối, anh ta vừa chặt xuống

thì rắn độc trườn ra cắn chết, thân nóng như lửa, thịt tím ngắt.

Patàcàrà đau bụng dữ dội, chờ
hoài không thấy chồng trở lại.
Rồi bà sanh đứa thứ hai. Cả hai
đứa không chịu nổi gió mưa,
khóc thét lên. Bà chỉ có cách áp
chúng vào ngực, úp mình xuống
chịu trận như thế suốt đêm.
Toàn thân như không còn chút
máu, thịt như chiếc lá vàng úa.

Hừng đông hôm sau, bà lên đường, tay
ôm đứa mới sinh đỏ hỏn trong lòng, tay
kia đưa cho đứa lớn nắm. Ba mẹ con thất
thểu đi theo đường anh chồng đã đi, và
thấy anh nằm chết gần ụ mối. Bà than
khóc ai oán rồi đi tiếp. Đến bờ
sông Aciravatì nước dâng cao, nhiều chỗ

đến thắt lưng. Bà quá yếu không thể lội
qua với hai đứa con. Để đứa lớn bên này,
bà đem đứa nhỏ qua sông, bẻ một nhánh
cây trải đặt nó lên, rồi quay trở lại. Vừa
bơi vừa nhìn ngoái lại, đến giữa dòng
thấy một con diều hâu sà xuống quắp
đứa bé. Bà hốt hoảng xua tay hét lên:
"Bay đi, bay đi!". Nhưng nó không nghe
vì quá xa, và chộp đứa bé bay mất. Bên
này đứa con lớn thấy mẹ quơ tay tưởng
gọi mình, cũng bò xuống sông, bị nước
cuốn mất. Chồng bị chết, con đứa thì bị
chim tha, đứa thì nước cuốn, bà rên rỉ
như thế và đi tiếp đến Xá-vệ. Gặp một
người từ trong thành đi ra, bà hỏi thăm
về gia đình mình. Ông kia biết nhưng
hình như không muốn nói đến. Bà cứ hỏi
riết buộc ông phải nói sự thật là gia đình
đó cả nhà bị sập đè chết hết. Hàng xóm
và thân nhân vừa thiêu họ xong, khói còn
bốc lên trên giàn hỏa từ xa vẫn trông

thấy. Bà nghe xong nổi điên ngay, y phục
tuột hết mà không hay biết. Bà trần
truồng như thuở mới sinh, lang thang
khóc lóc thở than:

Hai con ta đã chết, Chồng ta
chết giữa đường. Cha mẹ và
anh cũng, Được thiêu trên lửa
hừng.

Ai thấy bà cũng đều la lên: "Đồ điên, đồ điên!" Kẻ ném rác, kẻ tung bụi vào bà.

Lúc ấy Thế Tôn ngụ ở tinh xá Kỳ Viên,
đang thuyết pháp giữa hàng môn đệ.
Ngài trông thấy bà từ xa và biết bà đã
viên mãn một trăm ngàn kiếp, tròn lời
nguyện và đạt đến cứu cánh.

(Thời Phật Padumuttara, bà đã thấy một Tỳ-kheo-ni được tuyên bố là đệ nhất

thông hiểu giáo pháp, được Phật mở cửa
trời Đế Thích cho vào Lạc Viên. Vì thế
bà phát nguyện xin được một vị Phật
công nhận là Tỳ-kheo Ni đệ nhất thông
hiểu giáo pháp. Phật Padumuttara nhìn
tương lai biết bà sẽ được như nguyện,
nên thọ ký vào thời Phật Cồ-đàm bà tên
là Patàcàrà sẽ được đúng như lời
nguyện).

Do đó Thế Tôn khiến bà đến tinh xá. Các
Tỳ-kheo la lên bảo nhau đừng để bà điên
vào. Nhưng Phật bảo cứ để bà đến, rồi
nói với bà:

- Này chị, hãy tỉnh trí!

Nhờ thần lực của Phật, bà lập tức khôi
phục tâm trí. Ngay đó bà nhận ra y phục
mất hết, cảm thấy xấu hổ và sợ tội, bà
vội úp mình xuống đất. Một người ném

cho bà y khoác. Mặc xong, bà phủ phục dưới chân Phật thưa:

- Bạch Thế Tôn, con xin quy y Ngài,
nương tựa Ngài. Con có một đứa con bị
diều tha, một đứa bị nước cuốn. Chồng
con chết, cha mẹ anh em cũng chết.

Phật bảo:

- Patàcàrà, đừng phiền muộn. Ngươi đã
đến với người có thể là nơi ẩn trú, nơi
che chở, nơi nương tựa cho ngươi.
Những điều ngươi kể đều đúng cả. Cho
đến ngày nay, qua biết bao nhiêu vòng
luân hồi, ngươi đã khóc vì mất con, mất
người thân, nước mắt rơi nhiều hơn nước
bốn biển.

Và Ngài nói kệ sau:

Nước bốn biển ít hơn So với lệ nước đổ Vì sợ và quẩn trí, Tại sao còn phóng dật?

Thế Tôn giảng về luân hồi từ vô thủy. Ngài nói tới đâu đau buồn của bà giảm tới đó. Ngài nói tiếp:

- Patàcàrà, đối với một người trên
đường qua bên kia thế giới thì không có
con cái, bạn bè hay thân quyến nào làm
nơi trú ẩn hay nương tựa. Ngươi có thể
trông đợi họ được bao lâu trong cuộc đời
này? Người trí phải biết thanh lọc đạo
hạnh của mình, và như thế sẽ thanh lọc
con đường dẫn đến Niết-bàn.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(288) Một khi tử thần đến, Không có con che chở, Không

cha, không bà con, Không thân thích che chở.

(289) Biết rõ ý nghĩa này, Bậc trí lo trì giới, Mau lẹ làm thanh tịnh, Con đường đến Niết-bàn.

Cuối bài kệ Patàcàrà chứng quả Dự lưu,
và tham dục trong tâm nhiều như bụi đại
địa, cháy tiêu hết. Nhiều người khác
cũng chứng quả Tư-đà-hàm và A-na-
hàm. Bà xin Phật gia nhập Tăng đoàn,
được nhận và gởi tới Ni chúng. Bà đã
làm tròn bổn phận, và vì tánh tình vui vẻ
nên được tên là Patàcàrà.

Một hôm, bà múc nước đầy bình và xối
rửa chân. Nước chảy ra đất thấm xuống
hết. Lần thứ hai nước chảy xa hơn rồi
cũng thấm hết. Lần thứ ba xa hơn nữa rồi
cũng thấm hết. Bà lấy đó làm đề mục

thiền quán. Tức là nước đổ lần đầu giống
như chúng sanh qua đời lúc tuổi nhỏ.
Lần thứ hai khi tuổi thanh xuân, và lần
thứ ba lúc đã già.

Thế Tôn ngồi trong hương thất, phóng quang ảnh đến trước mặt bà bảo:

- Patàcàrà, sống một ngày hay trong
chốc lát mà thấy được sự sanh diệt của
ngũ uẩn còn hơn là sống trăm năm chẳng
thấy gì hết.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(113) Ai sống một trăm năm,
Không thấy pháp sanh diệt, Tốt
hơn sống một ngày, Thấy được
pháp sanh diệt.

Cuối bài kệ, bà chứng A-la-hán cùng các

thần thông.

13. Kisà Gotamì - Hạt Cải Trị Bệnh Cho Đứa Con Đã Chết.

Ai sống một trăm năm ...

Thế Tôn đã dạy câu trên tại Kỳ Viên, liên quan đến bà Kisà Gotamì.

13A. Kisà Gotamì Kết Hôn Với Con Một Thương Gia Giàu Có

Có một thương gia tài sản lên đến bốn
trăm triệu sống ở Xá-vệ. Thình lình của
cải biến hết thành than. Ông quá đau
khổ, bỏ ăn, nằm liệt giường. Một người
bạn đến thăm hỏi chuyện khuyên ông
đừng buồn, mà hãy trải chiếu trong cửa

hàng, chất than lên và ngồi đó bán. Ông bạn nói tiếp:

- Sẽ có người đến nói: "Hầu hết nhà buôn
thì bán quần áo, vải vóc, dầu, mật mía;
còn ông ngồi đây bán than". Ông sẽ đáp:
"Nếu tôi không bán thứ gì thuộc về tôi,
thì tôi làm gì chứ?". Nhưng rồi lại có
người nói: "Hầu hết nhà buôn thì bán
quần áo, vải vóc, dầu, mật, mật mía, còn
ông thì ngồi đây bán vàng". Ông sẽ hỏi:
"Vàng đâu?". Người đó đáp: "Kìa!". Ông
bảo: "Lấy tôi xem!". Người đó sẽ đưa
cho ông một nắm than, ông nên cầm lấy,
bụm kín trong hai tay, rồi úm ba la! Nó
sẽ biến thành vàng. Nếu đó là một cô gái
thì cưới cho con trai ông, nếu là chàng
trai thì gả con gái cho hắn. Rồi ông giao
bốn trăm triệu cho cô dâu hay chàng rể
đó, họ sẽ nuôi sống ông.

Thương gia thấy ý kiến hay nên nghe
theo. Mọi việc xảy ra đúng như lời ông
bạn đã nói. Và đó là một cô gái con nhà
nghèo tên là Gotamì, nhưng vì quá ốm
nên thường gọi là KisàGotamì. Cô làm
dâu nhà thương gia, mười tháng sau sanh
một bé trai, nhưng đứa bé qua đời khi
mới biết đi.

13B. Kisà Gotamì Tìm Hạt Cải Trị Bệnh Cho Đứa Con Đã Chết.

Kisà Gotamì chưa bao giờ thấy cái
chết. Do đó khi người ta mang
đứa bé đi thiêu, bà ngăn cản
không cho, và bế con trên hông
đi từ nhà này đến nhà khác kiếm
thuốc cứu con. Người ta bảo là
bà điên rồ vì không ai đi tìm
thuốc cứu chữa cho đứa bé đã

chết. Nhưng bà vẫn đi vì nghĩ rằng thế nào cũng tìm được thuốc chữa cho con bà.

Một bậc trí giả thấy bà và hiểu hoàn cảnh, bảo bà đến gặp Phật. Bà đảnh lễ Thế Tôn, đứng một bên và thưa hỏi:

- Bạch Thế Tôn, có thật như người ta đã nói, Ngài biết thuốc chữa cho con của con không?

Phật đáp:

- Phải, ta biết.

- Con phải kiếm những gì?

- Một nhóm hạt cải trắng.

- Con sẽ đi tìm, nhưng biết nhà ai có?

- Nhà nào không có con trai, con gái hay bất cứ ai chết.

- Xin vâng, bạch Thế Tôn!

Bà bế con vào làng, đến từng nhà hỏi xin
hạt cải. Họ đưa cho bà, nhưng khi hỏi
nhà có ai chết không, thì được biết người
sống thì ít, người chết thì nhiều, bà đành
trả hạt cải. Đi đến chiều cũng không nhà
nào có hạt cải đúng theo ý Phật. Bà chợt
hiểu không phải chỉ mình bà mất con, mà
trong làng này người chết nhiều hơn
người sống. Lòng bà trước đây yếu mềm
vì tình mẹ, nay cứng cỏi hẳn lên. Bà
mang đứa bé vào rừng, đặt xuống đất rồi
đi gặp Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và đứng
một bên.

Thế Tôn hỏi:

- Ngươi có được hạt cải không?

Bà đáp:

- Thưa không, bạch Thế Tôn! Làng nào người chết cũng nhiều hơn người sống.

- Thật hão huyền nếu ngươi nghĩ rằng chỉ
mình ngươi mất con. Ai cũng chịu định
luật bất hiếu, đó là: "Thần chết, như một
dòng nước lũ, quét sạch mọi chúng sanh
ra biển hoại diệt, trong khi lòng tham
đắm của họ chưa thỏa".

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(287) Người tâm ý đắm say,
Con cái và súc vật, Tử thần bắt
người ấy, Như lụt trôi làng
ngủ.

Cuối bài kệ, Kisà Gotamì chứng quả Dự
lưu. Nhiều người khác cũng chứng quả
Dư Lưu, Nhị và Tam quả. Bà xin gia
nhập Tăng đoàn, được Thế Tôn thuận và
giao cho Ni chúng. Sau thời gian làm
tròn bổn phận, bà được tên là ni cô Kisà
Gotamì.

Một hôm thắp đèn trong giảng đường bố-
tát, bà chăm chú nhìn ngọn lửa. Vài ngọn
lóe sáng, vài ngọn chập chờn tắt. Bà lấy
đó làm đề mục thiền quán: Chúng sanh
trên thế gian cũng như ngọn đèn, chợt
sáng chợt tắt, chỉ khi đạt Niết-bàn mới
chấm dứt.

Thế Tôn ngồi trong hương phất phóng quang ảnh đến trước mặt bà dạy:

- Chúng sanh như ngọn lửa, chợt sáng chợt tắt. Người nào đến Niết-bàn mới

chấm dứt. Do đó dù chỉ sống trong
khoảnh khắc mà chứng Niết-bàn, còn
hơn sống trăm năm không thấy biết Niết-
bàn.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(114) Ai sống một trăm năm,
Không thấy câu bất tử, Tốt hơn
sống một ngày, Thấy được câu
bất tử.

Cuối bài kệ, Kisà Gotamì chứng A-la- hán cùng các thần thông.

14. Góa Phụ Bahuputtikà Và Những Đứa Con Bất Hiếu.

Ai sống một trăm năm...

Tại Kỳ Viên, do Bahuputtikà, Thế Tôn đã dạy câu trên.

Một gia chủ Xá-vệ có bảy con trai và bảy
con gái, tất cả đều lập gia đình và được
hạnh phúc. Về sau người cha chết, bà mẹ
là một cư sĩ nổi tiếng tiếp tục trông nom
tài sản chồng. Các con trai bà muốn thừa
hưởng gia tài, nên bảo với mẹ là không
lẽ họ không nuôi bà nổi sao mà cần phải
ôm giữ của cải? Họ nói nhiều lần, bà
nghe cũng có lý nên chia gia tài ra làm
hai và cho hết các con.

Vài ngày sau, cô dâu trưởng nói với mẹ chồng:

- Rõ ràng là chỉ có nhà này là mẹ tuyệt
vời của chúng con thăm viếng. Làm như
con trưởng được thừa hưởng đến hai
phần gia tài không bằng!

Mấy cô dâu khác cũng hùa nhau nói xỉa
nói xói như thế. Rồi đến con gái, từ đứa
lớn đến đứa út cũng y khuôn. Bị đối xử
tàn tệ như thế, bà không muốn sống với
các con nữa, mà định xuất gia. Bà đến ni
viện xin được gia nhập Tăng đoàn. Sau
thời gian làm tròn bổn phận, bà được đặt
tên là ni cô Bahuputtikà.

Trong lúc làm việc lớn nhỏ do các Tỳ-
kheo giao phó, bà thường tự nhắc mình
là đi tu khi đã lớn tuổi, do đó, phải tinh
tấn, chánh niệm, ngồi thiền suốt đêm.
Dưới nền đất thấp, bà vịn tay vào cột lần
bước và thiền quán. Khi đi kinh hành sợ
đêm tối đụng đầu vào gốc cây hay các
vật khác, bà vịn cây bước đi và thiền
quán, quyết tâm tuân theo pháp Phật dạy,
tư và tu.

Phật ngồi trong hương thất, phóng quang

ảnh đến trước mặt bà, nói:

- Bahuputtikà, dù sống trăm năm không
nghe pháp Ta dạy và thiền quán, cũng
không bằng sống một ngày thấy được
pháp tối thượng.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(115) Ai sống một trăm năm,
Không thấy pháp tối thượng,
Tốt hơn sống một ngày, Thấy
được pháp tối thượng.

IX. Phẩm Ác 1. Bà La Môn Tiểu Nhất Y

Hãy gấp làm điều lành ...

Thế Tôn dạy câu trên khi ngụ tại Kỳ Viên, liên quan đến Bà-la-môn Tiểu Nhất Y (Culla Ekasàtaka).

Bà-la-môn Đại Nhất Y (Mahà
Ekasàtaka) thời Phật Tỳ-bà-thi (Vipassi)
kiếp hiện tại tái sanh ở Xá-vệ tên Tiểu
Nhất Y. Ông chỉ có độc một nội y, vợ ông
cũng vậy, và cả hai xài chung một ngoại
y. Như vậy khi Bà-la-môn hoặc vợ ra
khỏi cửa thì người kia phải ở nhà. Một
hôm người ta loan báo có thuyết pháp tại
tinh xá. Cả hai thỏa thuận đi nghe pháp:
bà ban ngày còn ông ban đêm. Ngồi
trước mặt Thế Tôn, toàn thân ông hoan
hỷ uống từng giọt pháp, vì thế ông phát
tâm cúng dường. Nhưng nếu dâng y này
đến Thế Tôn thì không còn ngoại y nào
cho cả hai người.

Một ngàn niệm ích kỷ không dâng y nổi

lên bên trong, thì có một niệm sùng tín
lại muốn dâng y. Hai bên tranh chấp lẫn
nhau mãi cho đến khi canh một trôi qua
và canh hai lại đến. Và rồi ông vẫn chưa
dâng y lên Thế Tôn. Đến canh cuối, Bà-
la-môn nghĩ rằng hai canh đã trôi qua,
nếu cứ giằng co mãi và nếu niệm vị kỷ
gia tăng mạnh mẽ thì sẽ không nhấc đầu
ra khỏi bốn đường khổ. Do đó ông quyết
cúng dường. Lấy y đặt dưới chân Thế
Tôn, ông kêu to ba lần: "Ta đã chiến
thắng".

Vua Ba-tư-nặc xứ Kosala tình cờ cũng
dự thính, nghe thế ngạc nhiên, bảo quân
lính hỏi chuyện, rồi thưởng cho ông một
cặp y, Bà-la-môn lại cũng dâng y này cho
Thế Tôn. Vua lại tặng ông gấp đôi, tức là
lần thứ nhất hai bộ y, rồi bốn bộ, tám bộ,
cuối cùng mười sáu bộ. Bà-la-môn dâng
hết cho Như Lai. Nhà vua lại tặng ba

mươi hai bộ còn lại. Dù Bà-la-môn có
dâng hết những gì ông có đến một trăm
lần, vua cũng vẫn đáp ứng tương xứng
(Trong một tiền kiếp Đại Nhất Y giữ hai
bộ trong sáu mươi bốn bộ nhận được)

Vua thấy Bà-la-môn làm một việc rất khó
làm, nên ra lệnh tìm hai cái mền trong
phòng thiết triều mang tặng ông, mền đó
trị giá đến một ngàn đồng. Bà-la-môn tự
thấy mình không xứng đáng đắp, nhưng
mền đó thích hợp với giáo đoàn của
Phật, nên ông lấy làm màn, một tấm treo
trong hương thất để che giường của Thế
Tôn, và một tấm treo trong nhà mình để
che nơi các Tỳ-kheo thường đến thọ
thực.

Buổi tối, vua đến thăm Thế Tôn, nhận ra mền, hỏi Phật, thì ra là Tiểu Nhất Y cúng dường. Như vậy khi vua có niềm tin và

hạnh phúc với niềm tin đó, thì người Bà-
la-môn này cũng thế, sau đó vua tặng cho
ông bốn voi, bốn ngựa, bốn ngàn đồng,
bốn phụ nữ, bốn tỳ nữ và bốn ngôi làng
tốt nhất.

Các Tỳ-kheo bàn tán trong Pháp đường:

- Ồ! Việc làm của Tiểu Nhất Y thật lạ
lùng! Ông đã nhận được thật nhanh quà
tặng mỗi thứ bốn cái! Ngay khi ông làm
việc thiện, phước báo đến liền.

Thế Tôn đến hỏi, và nghe kể xong, Ngài bảo:

- Các Tỳ-kheo! Nếu Tiểu Nhất Y cúng
dường cho Ta vào canh đầu, ông đã nhận
quà tặng mỗi thứ mười sáu cái. Nếu vào
canh giữa, ông đã nhận mỗi thứ tám cái.
Nhưng vì để trễ đến canh cuối, nên ông

chỉ nhận mỗi thứ bốn cái. Ai làm việc
thiện đừng chần chờ, mà phải làm tức
khắc. Một việc công đức làm chậm trễ
đem lại phước báo cũng chậm trễ.

Do đó ta phải làm việc thiện ngay khi có sự thôi thúc trong lòng.

Nói xong, Ngài đọc Pháp Cú:

(116) Hãy gấp làm điều lành,
Ngăn tâm làm điều ác. Ai chậm
làm việc lành, Ý ưa thích việc
ác.

2. Một Tỳ Kheo Bất Mãn

Nếu người làm điều ác...

Khi ngụ tại Kỳ Viên. Thế Tôn đã dạy câu trên do chuyện Trưởng lão Seyyasaka.

Trưởng lão Seyyasaka là Tỳ-kheo bạn
của Trưởng lão Làludàyi. Ông bất mãn
với giới luật đời tu, và kể cho bạn ông,
người đã xúi giục ông vi phạm giới luật
đầu tiên của Tăng già. Sau đó ông
thường bất mãn và cứ phạm giới như thế.
Phật nghe được gọi ông đến hỏi, ông
nhìn nhận, và Ngài đã răn dạy:

- Người tham dục! Tại sao ông phạm lỗi trầm trọng như thế? Tư cách của ông đâu được phép như thế!

Sau đó Ngài bắt ông phải tuân hành giới luật, và nhắc ông rằng:

- Hành động như thế chắc chắn dẫn đến đau khổ, cả đời này và đời sau.

Xong, Phật đọc Pháp Cú:

(117) Nếu người làm điều ác,
Chớ tiếp tục làm thêm. Chớ
ước muốn điều ác, Chứa ác tất
chịu khổ.

3. Thiên Nữ Với Tỳ Kheo

Nếu người làm điều thiện...

Thế Tôn đã dạy câu trên tại Kỳ Viên, liên quan đến tiên nữ Làjà. Câu chuyện bắt đầu ở Vương Xá.

Khi Tôn giả Đại Ca-diếp ngụ ở hang
Tiêu, Ngài nhập định bảy ngày, rồi xuất
định. Quan sát bằng thiên nhãn những
nơi sắp đi khất thực, Ngài trông thấy một

phụ nữ canh giữ cánh đồng đang rang
những bông lúa vừa gom được, và biết
người này có niềm tin, khôn ngoan và
tháo vát, sẽ giúp đỡ Ngài và sẽ được
phước báo nhiều.

Rồi Ngài đắp y, ôm bát đến đứng gần
ruộng lúa. Bà thấy Ngài, phát tín tâm,
toàn thân hoan hỷ, và nhanh nhẹn đi lấy
gạo rang, trút vào bình bát, xong đảnh lễ
Ngài và ước nguyện:

- Bạch Tôn giả! Xin cho con được tham dự vào giáo pháp mà Ngài đã thấy.

Trưởng lão hứa khả. Tín nữ chào Ngài và
trở về, lòng cứ nghĩ đến sự cúng dường
cho Ngài. Nhưng khi tín nữ bước trên
đường dọc theo ruộng lúa, đến chỗ có
con rắn độc trước đây không cắn được
Trưởng lão vì y vàng phủ kín chân, nó bò

ra và cắn bà té sấp xuống đất, và bà đã
chết trong tín tâm. Bà tái sinh lên cõi trời
Ba mươi ba như người ngủ thức dậy,
trong một thiên cung bằng vàng rộng ba
mươi ba dặm, vóc dáng cao bằng ba
phần tư dặm, mặc một thiên y dài mười
hai dặm làm nội y và một thiên y bằng
như thế làm ngoại y, với một ngàn thiên
nữ tùy tùng. Cổng chính thiên cung trang
hoàng, có treo một bình vàng đầy hạt lúa
bằng vàng do công đức kiếp trước dâng
gạo rang cho Trưởng lão Đại Ca-diếp, và
cũng thấy mình không chuyên cần. Do
đó bà muốn phục dịch việc lớn nhỏ đối
với Trưởng lão để được cứu độ chắc
chắn.

Sáng sớm, bà đến phòng Trưởng lão quét
dọn sạch sẽ với chổi vàng và đồ hốt rác
bằng vàng, rồi đi lấy nước uống. Trưởng
lão thấy thế cứ tưởng mấy người cận sự

hay Sa-di làm. Vào ngày thứ hai, rồi
ngày thứ ba thiên nữ cũng làm thế.
Trưởng lão nhìn qua lỗ khóa khi nghe
tiếng quét, thấy thân sáng chói của bà,
ngạc nhiên hỏi:

- Ai đang quét đó?

Bà đáp:

- Chính con đây, Tôn giả! Nữ cư sĩ của Ngài, thiên nữ Làjà.

- Tôi không có nữ cư sĩ tên đó.

Bà kể lại mọi sự. Tôn giả không bằng lòng, bảo bà đi đi. Bà năn nỉ:

- Tôn giả, đừng xua đuổi con. Xin cho phép con hầu hạ Ngài để chắc chắn được cứu độ.

Trưởng lão vẫn cương quyết:

- Thiên nữ, hãy đi ngay! E rằng về sau
các Pháp sư được cầm quạt ngũ sắc và
ngồi xuống, sẽ có lý do để nói có một
thiên nữ đến hầu hạ và lấy nước cho
Trưởng lão Đại Ca-diếp. Đừng đến đây
nữa hãy đi nơi khác!

Thiên nữ vẫn một mực nài nỉ. Thấy bà không chịu nghe lời mình, Ngài bảo:

- Cô chẳng biết chỗ của mình.

Và Ngài búng ngón tay tỏ vẻ khinh bỉ. Thiên nữ không dám ở lại, bay lên không, vòng tay cất tiếng:

- Tôn giả! Đừng hủy bỏ thành quả của con, hãy để con được cứu độ.

Rồi đứng yên giữa trời than khóc.

Thế Tôn ngồi ở hương thất tại Kỳ Viên nghe được, liền phóng quang ảnh đến trước mặt thiên nữ bảo:

- Thiên nữ! Đại Ca-diếp, đệ tử Ta, quả có
bổn phận phải tự chế. Nhưng ai muốn tạo
công đức phải quyết tâm xem đó là việc
cần thiết, và thừa nhận tạo công đức là
bổn phận duy nhất của mình. Thật vậy,
đời này và đời sau chỉ có việc thiện đem
đến hạnh phúc.

Rồi Ngài đọc Pháp Cú:

(118) Nếu người làm điều
thiện, Nên tiếp tục làm thêm.
Hãy ước muốn điều thiện,
Chứa thiện, được an lạc.

4. Cấp Cô Độc Và Nữ Thần

Người ác thấy là hiền...

Câu này Thế Tôn dạy ở Kỳ Viên, liên quan đến Cấp Cô Độc.

Trưởng giả Cấp Cô Độc đã chi hết năm
trăm bốn mươi triệu của cải cho Tăng
đoàn của Phật tại tinh xá Kỳ Viên, một
ngày ba lần đến hầu hạ Thế Tôn. Nghĩ
rằng những người tập sự và Sa-di hay để
ý ông sẽ mang gì cúng dường, nên không
bao giờ ông đến tinh xá tay không. Sáng
sớm, ông thường đem cháo. Sau giờ thọ
thực, ông mang bơ tươi và thuốc men.
Buổi chiều mang hương, hoa, cao (mỡ
bôi) và y phục.

Dần dần ông nghèo đi, vì ngoài phần
cúng dường ông đã cho các nhà buôn
mượn một trăm tám mươi triệu, chưa kể
một trăm tám mươi triệu dành cho gia
đình chôn giấu tại bờ sông đã trôi ra biển
lúc đất lở. Tuy thế ông vẫn cúng dường
chúng Tăng như trước, dù thức ăn không
được ngon lành nữa.

Một hôm Thế Tôn hỏi ông:

- Gia chủ vẫn mang vật thực từ nhà đến cúng dường Tăng chúng chứ?

Ông thưa:

- Vâng, bạch Thế Tôn. Nhưng thức ăn chỉ có cháo chua, vừa ít vừa dở.

- Gia chủ đừng nên buồn phiền khi nghĩ rằng đã dâng lên Thế Tôn thức ăn tồi.

Nếu ý định thanh tịnh thì món gì dâng
lên chư Phật và những vị khác không thể
gọi là xấu tệ được. Ông đã dâng cúng lên
tám bậc Thánh. Trước đây trong
thời Velàma. Ta đã quấy động toàn nước
Ấn Độ với rất nhiều phẩm vật, nhưng
không khuyên được ai thọ Tam quy. Khó
mà tìm được người xứng đáng để dâng
cúng. Do đó đừng phiền muộn khi nghĩ
rằng món dâng của ông dở tệ.

Nói xong, Thế Tôn đọc kinh Velàma.

Khi Thế Tôn và các Thánh đệ tử bước
vào nhà ông Cấp Cô Độc, nữ thần ngụ
trên cổng không thể ở lại đó, vì sức mạnh
thiện đức của các Ngài. Cô định sẽ xúi
giục gia chủ đừng trung thành với các
Ngài, để các Ngài không vào nhà nữa.
Lúc tài sản của ông đang cực thịnh, nữ
thần dù có nói ông cũng không nghe, bây

giờ nghèo ông sẽ sẵn sàng để ý đến lời
cô. Do đó ban đêm cô đến phòng Trưởng
giả tự giới thiệu và khuyên ông phải nghĩ
đến tương lai; ông đã phung phí biết bao
vào Giáo đoàn của Phật, bây giờ nghèo
rồi ông vẫn cúng dường, nếu ông vẫn
tiếp tục như thế mãi thì chẳng bao lâu
ông sẽ không còn một hột cơm lót lòng,
hay một mảnh vải che thân. Cô còn lên
giọng kẻ cả dạy thêm:

- Sa-môn Gotama có ích lợi gì cho ông? Đừng dại dột phung phí nữa, hãy để tâm vào chuyện làm ăn và tạo cơ may.

Trưởng giả ngồi im lắng nghe hết, rồi mới bảo:

- Đây là điều mà cô đến khuyên tôi có phải không? Thế thì, hãy cút đi! Dù cố thuyết trăm, ngàn lần như thế cô cũng

chẳng lay chuyển được tôi. Cô đã nói với
tôi những điều không đáng nói. Việc gì
cô phải ở trong nhà tôi chứ? Hãy ra khỏi
nhà tôi tức khắc!

Nữ thần không thể không tuân theo lời nói của một cư sĩ đã chứng quả Dự-lưu, nên lập tức đem con ra khỏi nhà ông.

Nhưng sau đó cô không thể tìm ra chỗ
nào khác để ở. Cô đến vị trời cai quản
thành kể tội lỗi của mình, xin ông đến
nhà Trưởng giả thuyết phục ông tha thứ
và cho cô ở lại. Nhưng vị trời từ chối, vì
cô đã nói điều không đáng nói. Cô đến
Tứ thiên vương, nhưng họ cũng từ chối
với cùng một lý do. Rồi cô cầu cứu với
thiên chủ Đế Thích. Ngài bày cho cô
khoác y phục của quản gia Trưởng giả,
ghi danh sách tài sản của ông đã phân
tán, tức là một trăm tám mươi triệu cho

nhà buôn mượn, một trăm tám mươi
triệu bị cuốn ra biển và một trăm tám
mươi triệu không ai giữ ở nơi này nơi nọ,
và dùng thần lực đòi và gom lại, xong
chất vào kho trống của ông. Làm như
vậy để chuộc lỗi, và sau đó xin ông tha
thứ cho cô. Nữ thần vâng theo. Công
việc hoàn thành, cô đứng trên không
chiếu hào quang xuống phòng Trưởng
giả trình bày các việc đã làm, và xin ông
cho cô chỗ ở, vì hiện nay cô không tìm
được nơi nào, nên rất là vất vả mệt nhọc.

Cấp Cô Độc dẫn cô đến bậc Toàn Giác, bảo kể lại mọi sự. Nữ thần úp mặt trước Thế Tôn thưa:

- Bạch Thế Tôn! Vì điên rồ con không nhận ra công đức to lớn của Ngài, và đã nói lời xấu ác, xin tha thứ cho con.

Như thế nữ thần đã xin lỗi Thế Tôn lẫn Trưởng giả, và được Thế Tôn khuyên nhủ:

- Ngay trong đời này, Đại Trưởng giả!
Một kẻ làm ác vẫn cảm thấy tốt lành
chừng nào hành động ác của họ chưa
chín muồi. Nhưng ngay khi hành động ác
chín muồi, họ sẽ chỉ thấy xấu. Cũng thế,
một người lành thấy việc xấu dữ bao lâu
việc thiện của mình chưa chín muồi,
nhưng ngay khi hành động thiện chín
muồi, họ chỉ thấy tốt lành.

Nói xong Ngài đọc Pháp Cú:

(119) Người ác thấy là hiền,
Khi ác chưa chín muồi. Khi ác
nghiệp chín muồi, Người ác
mới thấy ác.

(120) Người hiền thấy là ác,
Khi thiện chưa chín muồi. Khi
thiện nghiệp chín muồi, Người
hiền thấy là thiện.

5. Tỳ Kheo Không Giữ Gìn Tốt Đồ Dùng

Chớ chê khinh điều ác...

Thế Tôn đã dạy câu tên khi ngụ tại Kỳ Viên, liên quan đến một Tỳ-kheo không giữ gìn tốt đồ dùng.

Tỳ-kheo này hay vất đồ dùng ra ngoài
trời như là giường, ghế, ... bị nắng mưa
hay mối mọt ăn mòn, chẳng bao lâu rã ra
từng mảnh. Các huynh đệ nhắc nhở ông
sao không cất giữ bảo quản, ông thản

nhiên bảo đó là lỗi nhẹ, không đáng mất
công suy nghĩ và giận dữ. Rồi ông cứ thế
làm hoài. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Ông
được Phật kêu lên hỏi, và trả lời như cũ,
tức là coi thường việc mình làm.

Thế Tôn bèn dạy:

- Các Tỳ-kheo, đừng bao giờ hành động
như thế. Đừng bao giờ xem một việc làm
xấu là việc nhỏ. Mà nói rằng đó chỉ là
việc nhỏ. Vì khi bình nước mở miệng và
mưa rơi xuống, chắc chắn một giọt nước
không thể làm đầy được, nhưng khi mưa
mãi mưa hoài nước sẽ đầy tới miệng.
Như thế, từng chút một, người phạm lỗi
tích lũy một đống tội lớn.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(121) Chớ chê khinh điều ác,

Cho rằng "chưa đến mình"
Như nước nhỏ từng giọt, Rồi
bình cũng đầy tràn. Người ngu
đầy tội ác, Do chất chứa dần
dần.

Cuối bài pháp, nhiều người chứng quả Dự-lưu, Nhị quả và Tam quả. Rồi Phật tuyên giới:

- Ai không đem giường ngoài trời vào mà nói rằng đó chỉ là việc nhỏ sẽ phạm tội.

6. Chưởng Khố Chân Mèo

Chớ chê khinh điều thiện...

Do chuyện chưởng khố Chân

Mèo Bilalapàdaka, Thế Tôn dạy câu trên khi ngụ tại Kỳ Viên.

Ngày xưa, dân chúng ở Xá-vệ họp từng nhóm cúng dường Tăng đoàn của Phật. Khi hồi hướng công đức, Thế Tôn bảo:

- Các cư sĩ, trên thế gian này ai bố thí
nhưng không khuyến khích người khác
bố thí, ở kiếp sau sẽ có phước báo về tài
sản, nhưng không có phước báo được
nhiều người theo. Nếu không tự mình bố
thí mà chỉ khuyên người khác bố thí, thì
sẽ có phước báo được nhiều người theo,
nhưng không có tài sản. Không tự mình
bố thí và cũng không khuyên người bố
thí, thì sẽ không có phước báo nào hết.
Nhưng người vừa tự mình bố thí vừa
khuyên người khác bố thí, sẽ nhận được
cả hai phước báo về tài sản và tùy tùng.

Một người trí đứng nghe Phật thuyết như
thế liền phát tâm cúng dường, và thỉnh
Thế Tôn đến thọ thực tại nhà ngày mai
với hết thảy Tỳ-kheo. Được hứa khả, cư
sĩ vào làng, đi khắp nơi kêu gọi cúng
dường cháo và thức ăn khác; mỗi người
sẽ lo cho một số Tỳ-kheo tùy sức, nhưng
sẽ nấu chung một chỗ và dâng cúng
chung.

Một chưởng khố thấy cư sĩ đến tiệm
mình, cho rằng thay vì anh ta mời số ít
Tỳ-kheo theo sức mình, lại cố mời đông
đủ rồi khuyên cả làng cúng dường, nên
nổi giận, tuy vậy ông vẫn bảo mang bình
tới. Rồi ông lấy một nhúm gạo trong ba
ngón tay đưa cho cư sĩ, cũng thế mỗi thứ
đậu ông cho một chút. Do đó sau này
ông có tên là Chân Mèo. Và khi cho bơ
và đường ông đặt cái rổ trong bình của
cư sĩ, chừa lại một góc trống để ông nhỏ

từng giọt một, và chỉ cho rất ít. Cư sĩ đặt
phần của ông riêng với người khác.
Chưởng khố sanh nghi nên sai tiểu đồng
đi theo cư sĩ. Chú thấy cư sĩ vừa bỏ hai,
ba hột gạo vào cháo và bánh, chia những
hột đậu, vài giọt dầu và các viên đường
vào tất cả bình, vừa nguyện cho chưởng
khố được nhiều phước báo. Chú về kể lại
y như thế, nhưng nghe xong chưởng khố
vẫn còn hậm hực, định bụng nếu bị cư sĩ
đó khiển trách giữa hội chúng, sẽ đánh
và giết ông ta ngay khi nghe nêu tên
mình trên môi.

Ngày kế chưởng khố giấu con dao trong
nếp y và đến đứng ở trai đường chờ cư sĩ
đưa Tăng đoàn của Phật và. Tiếng thưa
thỉnh của cư sĩ vang lên:

- Bạch Thế Tôn! Do con gợi ý, tất cả những người này cúng dường lên Phật

gạo và các phẩm vật khác theo khả năng từng người. Nguyện cho tất cả mọi người đều được nhiều phước báo.

Chưởng khố nghe được, trong lòng cảm
thấy hổ thẹn, nghĩ rằng nếu không xin lỗi
một người tốt như thế, hình phạt của vua
sẽ rơi xuống đất. Vì thế, ông phủ phục
dưới chân cư sĩ kể lại tự sự, và xin được
tha thứ, Thế Tôn thấy thế, hỏi người tổ
chức cúng dường, biết chuyện và dạy lại
như sau:

- Này đệ tử! Đừng bao giờ xem một việc
thiện là việc nhỏ, và bảo rằng đó là việc
mọn. Người trí tạo công đức, trong một
thời gian sẽ được đầy đủ công đức, như
một bình nước mở miệng đựng đầy
nước.

Nói xong, Phật đọc Pháp Cú:

(122) Chớ khinh chê điều
thiện, Cho rằng "chưa đến
mình". Như nước nhỏ từng
giọt, Rồi bình cũng đầy tràn.
Người trí đầy thiện đức, Do
chất chứa dần dần.

7. Thương Gia Đại Phú

Ít bạn đường, nhiều tiền ...

Phật đã dạy câu này ở Kỳ Viên, liên quan đến thương gia Đại Phú.

Chuẩn bị cho một chuyến buôn xa,
thương gia Đại Phú chất hàng hóa đầy
năm trăm cỗ xe, và trước khi đi, nhắc các
Tỳ-kheo ai muốn đi cùng sẽ không phải
lo thiếu thức ăn dọc đường. Năm trăm

Tỳ-kheo lên đường với ông.

Trước đây có năm trăm tên cướp toan đột
nhập vào nhà Đại Phú, nhưng thất bại.
Bây giờ chúng nghe tin ông đi buôn, nên
vào ẩn trong rừng đón đường. Trước khi
băng rừng, ông dừng chân ở một làng nọ,
nghỉ lại ba ngày, sắp đặt bò, xe và mọi
thứ. Trong thời gian đó ông vẫn cung
ứng đủ cho các Tỳ-kheo như thường lệ.
Bọn cướp muốn chắc ăn, cho bộ hạ đi
vào làng thám thính. Tên này dò la tin
tức nơi bạn của hắn về ngày thương gia
lên đường, nhưng hắn cũng dại dột khai
ra bọn cướp đang chờ trong rừng. Người
bạn này có lòng từ nên khuyên thương
gia chớ đi tiếp. Ông bèn quyết định đi
vòng và trở về nhà. Tên bộ hạ trở vào
làng và điều tra tiếp, biết thế bèn báo bọn
cướp kéo nhau ra khỏi rừng, đón ở một
điểm theo hướng ngược lại. Thương gia

cũng biết thế, nên cuối cùng ở lại. Ông đến cho các Tỳ-kheo hay, và các Tỳ-kheo ở lại hay không tùy ý.

Các Tỳ-kheo quyết định trở về Xá-vệ.
Họ đến đảnh lễ Thế Tôn, cung kính ngồi
một bên thưa chuyện, Thế Tôn nghe qua
bèn dạy:

- Các Tỳ-kheo! Thương gia Đại Phú
tránh con đường vì bọn cướp nằm chờ
ông. Cũng vậy, các Tỳ-kheo phải tránh
điều ác, nhìn ba cõi như con đường bị
cướp bao vây.

Và Phật nói Pháp Cú:

(123) Ít bạn đường, nhiều tiền,
Người buôn tránh đường
hiểm. Muốn sống tránh thuốc
độc, Cũng vậy, hãy tránh ác.

8. Người Thợ Săn Bắn Mê Muội

Bàn tay không thương tích...

Khi ngụ tại Trúc Lâm, Thế Tôn dạy câu trên do chuyện thợ săn Kukkutamitta.

Một cô gái con nhà giàu ở Vương Xá đến
tuổi cập kê, được cha mẹ cho ở một
phòng trên tầng chót tòa nhà bảy tầng với
một tỳ nữ hầu hạ. Buổi chiều đứng ngay
cửa sổ nhìn xuống đường, thấy người thợ
săn cô bị tiếng sét ái tình. Thợ săn sống
bằng nghề giết nai với năm trăm bẫy và
năm ngàn giáo. Anh vừa giết năm trăm
nai chất lên xe, và ngồi trên đầu xe vào
thành để bán thịt.

Cô gái, theo tiếng gọi con tim, đưa quà

sai tỳ nữ mang tặng thợ săn, và hỏi ngày
anh trở lại đây. Biết được ngày và chỗ,
sáng sớm hôm sau, cô gói quần áo và nữ
trang, mặc y phục tồi tàn, rời khỏi nhà
với một số gia nhân và bình nước trên
tay, như thể định đi đến bờ sống, nhưng
thật sự đến chỗ thợ săn sẽ đi qua và đứng
chờ. Anh thợ săn cũng đánh xe ra rất
sớm. Cô thụt lại sau và theo anh. Chợt
thấy cô gái anh ngạc nhiên hỏi:

- Cô là người lạ, không phải con gái những người tôi quen biết, xin đừng theo tôi nữa!

- Anh không mời nhưng tôi tự ý đến, xin im lặng và đánh xe đi!

Anh bảo cô về đi nhưng cô vẫn không nghe, còn nói thêm khi dịp may đến đừng để vuột mất. Người thợ săn biết

chắc là cô gái cố tình theo đuổi mình nên
đỡ cô lên xe và tiếp tục cuộc hành trình.
Cha mẹ cô tìm khắp nơi nhưng không
thấy, cho là cô đã chết, họ làm tang lễ
long trọng.

Về sống với thợ săn, cô sanh bảy người con trai. Chúng khôn lớn, cô có thêm bảy nàng dâu.

Sáng sớm, Thế Tôn quan sát thế gian
thấy thợ săn cùng con trai con dâu hiện
ra và biết mười lăm người này đủ duyên
lành chứng quả Nhập lưu nên Ngài ôm
bát đến chỗ thợ săn giăng lưới. Hôm đó
không có một con thú nào sa lưới. Phật
để lại dấu chân tại một cái bẫy rồi đi đến
một gốc cây ngồi xuống. Thợ săn đến,
kiểm soát tất cả lưới từ đầu đến cuối,
không được con thú nào. Thấy dấu chân
Phật, anh cho là có người thả thú trong

bẫy ra. Anh nổi giận, và khi thấy Phật
ngồi dưới gốc cây, anh đinh ninh đó là
người phá hoại anh, nên giương cung
nhắm bắn. Phật cho phép anh giương
cung nhưng không cho phép anh bắn tức
là anh đứng yên trong tư thế đó, không
hạ tay cung, và cũng không lấy tên ra
khỏi dây cung, miệng chảy nước miếng,
mệt mỏi đến kiệt sức, như thể xương bị
gãy lìa.

Đám con trai anh về nhà, đợi lâu không
thấy anh, và được mẹ nhắc thêm, nên
mang cung tên đi tìm. Đến nơi thấy cha
mình đứng bất động, cho rằng người
đứng đối diện là kẻ thù của cha, lập tức
chúng giương cung. Thần lực của Phật
cũng làm chúng chôn chân tại chỗ,
không nhúc nhích. Rồi đến phiên bà mẹ
cùng các con dâu lên đường đi tìm. Thấy
chồng con đều đứng bất động, đang

nhắm bắn ai đó, bà tìm hiểu, thì ra họ nhắm bắn Thế Tôn. Bà dang hai tay đưa lên trời, vội kêu lên:

- Đừng giết cha ta! Đừng giết cha ta!

Anh thợ săn nghe thấy thế hoảng hồn,
nghĩ mình quá độc ác, lầm lỡ định bắn
cha vợ. Mấy đứa con trai cũng ân hận vì
tính bắn ông ngoại mình. Rồi cả cha con
lòng bỗng dịu lại, trở nên thân thiện.
Phật biết nên cho họ hạ cung tên, cùng
lúc tiếng con gái phú gia bảo ném cung
tên đi. Rồi tất cả cúi mình trước Thế Tôn
xin thứ lỗi, xong cung kính ngồi xuống
một bên.

Thế Tôn thuyết pháp tuần tự cho họ.
Cuối bài pháp, anh thợ săn, cùng bảy con
trai và bảy con dâu đều chứng quả Dự-
lưu.

Sau đó Thế Tôn đi khất thực, thọ thực
xong Ngài trở về tinh xá. Trưởng lão A-
nan chào đón và hỏi thăm Phật. Ngài cho
biết thợ săn cùng các con đều phát
nguyện tin Tam Bảo, niềm tin bất thối
chuyển và đã từ bỏ sát sanh, riêng bà vợ
đã chứng quả Dự-lưu trước, khi còn ở
nhà cha mẹ.

Các Tỳ-kheo bàn tán chuyện này và thắc
mắc bà vợ đã chứng quả Dự-lưu rồi mới
lấy thợ săn, rồi còn đưa cung, tên, dao,
lưới... cho chồng đi sát sanh. Người đã
chứng quả Dự-lưu rồi sao còn sát sanh?
Phật đến, nghe thế bèn dạy:

- Các Tỳ-kheo! Dĩ nhiên người chứng
quả Dự-lưu thì không sát sanh. Vợ của
thợ săn khi làm thế chỉ nghĩ vâng lệnh
chồng, chứ không hề nghĩ sẽ đưa những
thứ đó cho chồng đi sát sanh. Nếu tay

một người không bị thương thì dù có
cầm thuốc độc trong tay, thuốc độc cũng
không hại họ. Đúng vậy, người không
nuôi tư tưởng lầm lỗi và không làm ác,
có thể lấy cung hay các thứ tương tự đưa
cho người khác mà vẫn vô tội.

Và Phật nói Pháp Cú:

(124) Bàn tay không thương
tích, Có thể cầm thuốc độc.
Không thương tích, tránh độc,
Không làm, không có ác.

Vào một dịp khác, các Tỳ-kheo thảo
luận, không hiểu vì sao thợ săn cùng các
con chứng quả Dự-lưu, và tại sao anh tái
sinh làm thợ săn. Phật nghe được bèn kể:

Chuyện quá khứ

8A. Chưởng Khố Thành Và Chưởng Khố Làng

Này các Tỳ-kheo! Ngày xưa người ta xây
tháp để thờ xá lợi Phật Ca-diếp. Họ lấy
chất "Orpiment", vàng và "Arsenic"
nghiền thành bột làm hồ, với dầu mè làm
nước. Rồi họ chặt những viên gạch làm
hai đặt xen kẽ với những tảng vàng cho
tường phía trong. Tường ngoài gồm
những tảng vàng rắn chắc, mỗi tảng trị
giá một trăm ngàn đồng. Khi tháp được
xây lên đến chiều cao đựng thánh tích,
họ kêu gọi đóng góp một số tiền lớn.
Một chưởng khố trong làng là người đầu
tiên cúng mười triệu vàng cho hòm đựng
thánh tích. Dân chúng xầm xì rằng
chưởng khố thành phố quả đã cúng tiền
để xây tháp lộng lẫy nguy nga như thế,
nhưng không muốn đóng tiền nhiều để
làm người đứng đầu, do đó chưởng khố ở

làng thành người đứng đầu với số tiền
mười triệu này. Chưởng khố thành phố
nghe thế liền cúng hai mươi triệu.
Chưởng khố làng leo thang ba mươi
triệu. Cứ thế hai bên thi đua nhau tăng
tiền nộp cúng, cuối cùng chưởng khố
thành dâng tám mươi triệu. Chưởng khố
làng lúc đó có chín mươi triệu, trong khi
tài sản của chưởng khố thành đến bốn
trăm triệu nên không thể tranh lại. Do đó
ông quyết định không những dâng hết tài
sản mà cả chính ông, với vợ, bảy con trai
và bảy con dâu làm nô lệ cho tháp này.
Dân chúng đồng ý là tiền có thể kiếm
được nhưng người này cùng vợ con tất
cả là mười sáu người, đã tự hiến mình,
rất là hãn hữu nên để ông đứng đầu.

Tuy danh nghĩa là nô lệ cho tháp nhưng dân chúng vẫn để họ tự do và chỉ có họ được coi sóc tháp. Mạng chung, họ tái

sanh cõi trời và ở đó suốt thời gian giữa
hai đức Phật. Thời Phật hiện tại người vợ
sanh làm con gái phú gia. Thợ săn chính
là chồng cũ của cô. Do đó khi gặp lại
tình cảm trước kia phát sinh:

Do liên hệ từ trước, Hay lợi thế
hiện tiền, Tình yêu lại nảy
sanh, Như đóa sen trong nước.
Cả con trai và con dâu đều gặp
lại kiếp này.

Do công đức coi sóc ngôi tháp kiếp trước mà hiện đời được chứng quả Dự lưu.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

9. Thợ Săn Bị Bầy Chó Của Mình Nuốt Sống

Hại người không ác tâm...

Thế Tôn dạy câu này ở Kỳ Viên liên quan đến thợ săn Koka.

Sáng sớm, thợ săn Koka vào rừng với
cung tên và bầy chó săn theo sau. Hắn
trông thấy bên lề đường một Tỳ-kheo
đang vào làng khất thực. Hắn bực bội vì
cho rằng gặp một kẻ xúi quẩy. Không
biết có phải vì thế không, mà anh ta sục
sạo trong rừng cả ngày chẳng được con
thú nào. Còn Trưởng lão khất thực và thọ
thực xong trở về tinh xá. Cả hai gặp
nhau, và thợ săn vẫn còn tức tối, lùa chó
đến cắn Trưởng lão dù Ngài van xin hắn.
Ngài vội vã trèo lên cây, bầy chó vây
quanh dưới gốc. Thợ săn cay cú nói với
theo:

- Đừng tưởng thoát khỏi nanh vuốt của ta

nhé!

Rồi hắn lấy mũi tên đâm vào bàn chân
Trưởng lão. Ngài van xin nhưng hắn mặc
kệ, cứ đâm hết nhát này tới nhát kia, cho
đến khi bàn chân Ngài nát bét. Ngài kéo
chân đó lên và thò chân kia xuống. Hắn
lại đâm tiếp. Ngài lại kéo chân kia lên.
Ngài quá đau nhức, như thể ngồi trên
ngọn đuốc, đến nỗi không còn chú ý đến
chuyện gì hết, chiếc y ngoài rơi xuống
mà Ngài chẳng hay, và chiếc y chụp
xuống đầu thợ săn trùm đến chân.

Bầy chó tưởng đó là Trưởng lão rớt trên
cây xuống, chúng luồn dưới chiếc y kéo
ra nhai sống anh thợ săn đến trơ xương.
Chui ra khỏi đống y, chúng đứng đợi.
Trưởng lão bẻ một cành cây khô ném
xuống. Thấy Trưởng lão chúng mới biết
là đã ăn thịt chủ mình, liền cong lưng

chạy tót vào rừng.

Trưởng lão bất an khi thấy anh thợ săn
mất mạng vì chiếc y của mình. Ngài trở
về kể đầu đuôi câu chuyện cho Thế Tôn,
và hỏi Phật không biết mình vô tội hay
có còn là tu sĩ không. Thế Tôn trả lời:

- Tỳ-kheo! Sự vô tội của ông vẫn nguyên
vẹn, ông vẫn là một tu sĩ. Người nào xúc
phạm đến người vô tội sẽ bị diệt vong.
Đây không phải là lần đầu, mà trong tiền
kiếp tên thợ săn cũng đã từng phạm tội
như thế.

Và Phật kể lại:

Chuyện quá khứ

9A. Y Sĩ Độc, Bầy Trẻ Và Con Rắn Độc

Xa xưa, một y sĩ đi quanh làng kiếm việc
làm, tìm không ra việc mà quá đói, ông
chợt có ý định cho rắn độc cắn đám trẻ
con đang chơi quanh cổng, để có cơ hội
chữa vết thương cho chúng mà kiếm
cơm. Ông bỏ con rắn vào một lỗ cây, cho
thò đầu ra ngoài, dụ mấy đứa nhỏ rằng
đó là con chim Sàlikà hãy lại bắt mà
chơi. Một đứa trẻ chạy tới nắm cổ rắn
kéo ra khỏi lỗ. Ngay khi thấy con rắn
trong tay, nó hét lên và ném lên đầu y sĩ
đang đứng gần đấy. Rắn quấn quanh vai
ông, và ông chết vì bị rắn cắn.

Thế Tôn kết luận:

- Như vậy trong một tiền kiếp, chính thợ săn Koka này đã xúc phạm người vô tội và bị diệt vong.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(125) Hại người không ác tâm,
Người thanh tịnh, không uế.
Tội ác đến kẻ ngu, Như ngược
gió tung bụi.

10. Thợ Kim Hoàn, Tỳ Kheo Và Con Ngỗng

Một số sinh bào thai...

Phật đã dạy như thế khi ngụ tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Tissa, người thường đến thợ kim hoàn khất thực.

Trưởng lão này đã thọ thực tại nhà một
người thợ kim hoàn hình như suốt mười
hai năm. Ông bà chủ nhà phục vụ Ngài
một cách tận tình, xem đó như bổn phận
của bậc cha mẹ.

Một hôm đang ngồi chặt thịt, có Trưởng
lão ngồi đối diện, thợ kim hoàn nhận một
viên ngọc của vua Ba-tự-nặc gởi đến bảo
chùi sạch, dùi lỗ xong trả vua. Tay dính
máu ông vẫn cầm lấy viên ngọc bỏ vào
hộp rồi vào phòng trong rửa tay. Ông có
nuôi một con ngỗng trong nhà, rất cưng
quí. Ngửi thấy mùi máu nó cho viên
ngọc là miếng thịt nên nuốt chửng trước
mắt Trưởng lão. Thợ kim hòa quay trở lại
không thấy viên ngọc đâu hỏi vợ con,
nhưng không ai biết. Ông nghi cho
Trưởng lão đã lấy. Bà vợ không đồng ý
vì đã bao năm lui tới, Trưởng lão chưa hề
sai sót. Nhưng ông bối rối quá, không
biết làm sao nên cũng phải hỏi Trưởng
lão, và xin Ngài trả lại viên ngọc. Trưởng
lão xác nhận mình không lấy, nhưng lúc
đó chỉ có hai người, nên thợ kim hoàn cứ
đinh ninh ngoài Trưởng lão không ai có
thể lấy viên ngọc được. Vì trị giá viên

ngọc quá lớn, mọi người trong nhà dù có
làm nô lệ cũng không trả nổi, nên ông
quyết định tra tấn Trưởng lão. Ông lấy y
quấn quanh đầu Ngài và lấy gậy đập vào
đầu Ngài. Máu tuôn xối xả từ đầu, tai,
mũi và mắt của Ngài. Đau quá Ngài ngã
lăn xuống đất. Con ngỗng đánh hơi máu,
đến sát Trưởng lão liếm máu. Thợ kim
hoàn trong cơn tức giận, thấy thế đá con
ngỗng lăn ra chết tốt. Trưởng lão thấy
vậy bảo nới y quanh đầu Ngài ra, hỏi
thăm con ngỗng ra sao, và khi biết chắc
nó đã chết, Ngài mới cho biết chính con
ngỗng đã nuốt viên ngọc. Nếu con ngỗng
không chết, thà ông chết hơn là nói sự
thật. Mổ bụng ngỗng ra, thấy viên ngọc,
thợ kim hoàn bủn rủn chân tay, tim ông
đập loạn lên, ông gieo mình xuống chân
Trưởng lão van xin:

- Hãy tha thứ cho con, Tôn giả. Vì vô

minh con đã làm như thế.

Trưởng lão bình thản đáp:

- Cư sĩ, tất cả không phải tại ông, cũng
không phải tại tôi, chỉ có luân hồi chịu
trách nhiệm việc này. Tôi tha thứ cho
ông.

- Bạch Tôn giả, nếu thật sự Ngài tha thứ
cho con, một lần nữa con xin Ngài hãy
thường xuyên đến nhà và nhận cúng
dường từ chính tay con.

- Cư sĩ, từ nay trở đi tôi sẽ không bước
chân vào nhà của bất cứ ai. Tôi nguyện
như thế, vì vào nhà người đã gây hậu quả
như đã thấy. Từ nay trở đi, khi nào tôi
còn đi được trên đôi chân, tôi chỉ nhận
thức ăn trước cửa nhà mà thôi.

Trưởng lão đã quyết giữ Phạm hạnh. Và Ngài nói kệ sau:

Thức ăn nấu cho người trí, Một
chút ở đó, ở đây, Từ nhà nọ đến
nhà kia, Ta đi nhận vật tín thí,
Trên khắp mọi miền ta qua, Khi
còn đôi chân bền bỉ.

Chẳng bao lâu Trưởng lão nhập Niết-bàn
vì trận đòn của thợ kim hoàn. Con ngỗng
tái sanh vào bụng vợ thợ kim hoàn. Ông
bị đọa xuống địa ngục còn bà sanh lên
cõi trời.

Các Tỳ-kheo hỏi Thế Tôn về kiếp sau của họ, và được Phật cho biết:

- Các Tỳ-kheo! Chúng sanh trên thế gian, một số nhập thai lại, người ác đọa địa ngục, người thiện lên cõi trời, còn người

hết lậu hoặc thì vào Niết-bàn.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(126) Một số sanh bào thai, Kẻ
ác sanh địa ngục, Người thiện
lên cõi trời, Vô lậu chứng Niết-
bàn.

11. Ba Nhóm Tỳ Kheo

Không trên trời, giữa biển...

Phật đã dạy như thế tại Kỳ Viên, liên quan đến ba nhóm người.

Chuyện hiện tại

11A. Con Quạ Bị Cháy

Một số Tỳ-kheo đến thăm Thế Tôn xong,
rời tinh xá, vào làng khất thực. Dân làng
lấy bát, phân phối chỗ ngồi trong nhà
nghỉ và trong khi chờ dâng cúng, họ
nghe pháp. Bỗng một ngọn lửa phụt cháy
dưới nồi cơm đang nêm xốt và cà-ri, bắt
lên mái tranh. Một nắm tranh cháy đỏ
bung ra khỏi mái, bay lơ lửng trên
không. Một con quạ bay qua đâm cổ vào
nắm tranh ấy bị đốt cháy đến dòn rụm và
rớt xuống đất. Mọi việc xảy ra trước mặt
các Tỳ-kheo, thật khủng khiếp. Họ đồng
lòng đến hỏi Thế Tôn xem kiếp trước
con quạ đã làm.

Chuyện hiện tại

11B. Người Đàn Bà Bị Ném Xuống Biển

Một nhóm Tỳ-kheo thứ hai đi thăm Thế

Tôn trên một chiếc thuyền. Ra giữa biển
thuyền bỗng đứng lại không nhúc nhích.
Hành khách nghi có một tên xúi quẩy
nên rút thăm xem là ai. Thăm rơi trúng
vợ thuyền trưởng là một thiếu phụ trẻ
đẹp. Họ đồng ý rút thăm lại, lần thứ hai
rồi lần thứ ba cũng là vợ thuyền trưởng.
Hành khách nhìn thẳng mặt ông hỏi ông
bây giờ tính sao? Ông ra lệnh ném cô vợ
xuống biển. Cô thét lên kinh hãi vì quá
sợ chết. Thuyền trưởng bèn bảo tháo hết
nữ trang, rồi vì không đủ can đảm chứng
kiến cô vùng vẫy trên mặt biển, ông bảo
cột bình cát vào cổ xong hãy ném. Khi
thân cô chạm mặt nước, cá và rùa bơi
đến rỉa thịt cô. Ngoài Thế Tôn không ai
biết được kiếp trước cô đã là gì, vì thế
các Tỳ-kheo trên thuyền định sẽ hỏi Thế
Tôn khi lên bờ.

Chuyện hiện tại

11C. Các Tỳ Kheo Bị Giam Trong Hang

Có bảy Tỳ-kheo lên đường đi gặp Thế
Tôn. Họ đến tinh xá nọ vào buổi chiều.
Lúc đó có bảy chiếc giường trong một
thạch thất, và họ ngủ trong đó. Đêm
khuya, một hòn đá lớn bằng ngôi chùa
lăn từ dốc bên kia xuống và bít lối vào
hang. Các Tỳ-kheo tại đó cùng với dân
trong bảy làng hợp lực hết mình cùng với
Tỳ-kheo bên trong đẩy hòn đá đi, nhưng
không nổi. Suốt bảy ngày người bị nhốt
đói meo; đến ngày thứ bảy, thình lình
hòn đá tự động lăn khỏi miệng hang. Các
khách tăng được trả tự do, họ chờ gặp
Phật để hỏi nguyên nhân.

Trên đường đi, họ gặp hai nhóm Tỳ-kheo trước và chung đường đến gặp Phật, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

Tuần tự mỗi nhóm xin Phật giải thích và được nghe Phật kể:

Chuyện quá khứ

11D. Đốt Cháy Một Con Bò

- Này các Tỳ-kheo! Thuở xưa con quạ là
một nông dân ở Ba-la-nại. Anh cố hết
sức điều khiển con bò nhưng nó đi một
chút lại nằm xuống, dù bị đánh. Anh nổi
giận mắng nó:

- Tốt lắm! Từ phút này, mày sẽ nằm lại đây cho vừa lòng mày.

Anh lấy rơm quấn hết thân con bò rồi
mồi lửa. Bò bị cháy đến dòn và chết
ngay. Do hành động ác đó, anh ta chịu
đau đớn trong địa ngục rất lâu, sau đó vì
nghiệp báo chưa hết phải bảy lần liên

tiếp làm thân quạ bị đốt cháy.

Chuyện quá khứ

11E. Dìm Chết Một Con Chó

Người đàn bà này đã chịu đau đớn giống
hệt một lần bà đã gây cho kẻ khác. Xưa,
bà là vợ một gia chủ ở Ba-la-nại. Bà tự
tay làm mọi việc trong nhà, từ lấy nước,
giã gạo, nấu nướng, với một con chó
ngồi một bên. Ra ngoài đồng gom lúa
hay vào rừng nhặt củi, con chó cũng đi
theo. Đám thanh niên thấy thế chọc ghẹo
bà:

- A! Đây là thợ săn đi với con chó. Hôm nay chúng ta sẽ có thịt ăn đấy!

Bực mình, bà đánh chó, ném đá đất và đuổi nó đi. Nhưng chạy đi một quãng, nó

quay trở lại theo bà. (Trong kiếp trước, con chó là chồng bà, do đó tình cảm của nó đối với bà vẫn còn).

Bà rất tức giận, nhưng vẫn tiếp tục làm
việc. Gom lúa đủ dùng, lượm một sợi
dây cột vào chéo áo, bà về nhà, con chó
vẫn lẽo đẽo theo sau. Lo bữa ăn cho
chồng xong, bà lấy cái bình không ra hồ
nước. Đổ cát đầy bình, bà nhìn quanh và
nghe tiếng chó sủa bên cạnh. Chó chạy
đến, ngoắc đuôi mừng rỡ vì tưởng bà sẽ
vui vẻ với nó. Bà nắm chặt cổ nó buộc
vào một đầu dây, còn đầu kia cột bình
nước, quăng xuống hồ. Con chó bị bình
kéo xuống nước chết ngay. Hành động ác
chín muồi, bà ta bị đọa rất lâu ở địa ngục.
Sau đó nghiệp báo chưa hết, nên trong
một trăm kiếp liên tiếp bà bị cột cổ vào
bình cát ném xuống biển chết chìm.

Chuyện quá khứ

11F. Giam Cầm Một Con Cắc Kè

Cũng thế, này các Tỳ-kheo! Các ông
phải chịu đau đớn y như lần đã gây cho
người khác. Xưa, bảy chú mục đồng ở
Ba-la-nại chăn một bầy gia súc từng đợt
bảy ngày. Gặp một con cắc kè khổng lồ,
mấy chú đuổi theo, nhưng nó đã nhanh
chân chui vào ụ mối có bảy lỗ.

Mấy chú đành chịu thua, nhưng họ sẽ trở
lại. Ngày mai mấy chú trở lại ụ mối, mỗi
người lấy cây chà nhét bít mỗi lỗ, xong
lùa bò đi nơi khác. Bảy ngày sau, nhớ
đến con cắc kè, bảy chú mục đồng trở lại
ụ mối moi lấy cây chà ra, cắc kè bò ra
ngoài chẳng kể sống chết, chỉ còn da bọc
xương, run lẩy bẩy. Bảy chú thương tình
bảo nhau đừng giết nó, và còn vuốt lưng

chúc nó đi bình an. Do đó tuy bảy chú
không rơi vào địa ngục, nhưng mười bốn
kiếp liên tiếp thiếu thức ăn trong bảy
ngày liền. Các Tỳ-kheo, các ông là bảy
mục đồng ấy, và đó chính là hành động
xấu ác mà các ông đã làm.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Như thế Phật đã trả lời câu hỏi của ba
nhóm Tỳ-kheo, giải thích cả ba chuyện
đã xảy ra. Một Tỳ-kheo vẫn còn thắc
mắc, hỏi:

- Bạch Thế Tôn, một người làm ác không
thể nào tránh hậu quả bằng cách bay lên
không, lao xuống nước, hay trốn vào
hang núi sao?

Phật đáp:

- Này các Tỳ-kheo! Không thể tìm ra nơi
nào để trốn tránh, dù trên không, dưới
biển hay trong lòng đất. Không nơi nào
trên thế gian này có thể thoát khỏi hậu
quả của việc làm ác.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(127) Không trên trời, giữa biển,
Không lánh vào động núi,
Không chỗ nào trên đời, Trốn
được quả ác nghiệt.

12. Suppabbuddha Lăng Nhục Đạo Sư

Không trên trời, giữa biển...

Phật đã dạy câu trên khi ngụ tại tinh xá Nigrodha liên quan đến vua Thiện

Giác (Suppabbuddha) họ Thích.

Vua Thiện Giác họ Thích không bằng
lòng Thế Tôn vì Ngài đã bỏ con gái ông
đi tu. Rồi con trai ông được nhận vào
Tăng đoàn khiến ông hận thù thêm. Ông
rắp tâm ngăn cản Thế Tôn đi đến nơi mời
Ngài thọ thực. Một hôm ông ngồi giữa
đường, uống rượu mạnh, đón Phật để cản
đường. Được loan tin Phật và Tăng
chúng sắp đến, ông thản nhiên bảo:

- Hãy bảo ông cứ đi đường ông. Ông không lớn hơn ta, ta sẽ không tránh đường.

Thế Tôn bị từ chối nhường đường nên
quay trở về. Thiện Giác sai bộ hạ do
thám xem Thế Tôn có nói gì không. Khi
quay về, Trưởng lão A-nan hỏi Phật tại
sao Ngài mỉm cười và được Phật giải

thích là vì vua Thiện Giác đã phạm lỗi
nặng khi không chịu tránh đường cho
một vị Phật đi qua, bảy ngày nữa nơi
tầng trệt cung điện, ngay chân cầu thang,
vua sẽ bị đất nuốt. Tên bộ hạ nghe được
liền về báo lên vua. Thiện Giác vẫn còn
căm hận nên quyết chứng minh Thế Tôn
là người nói dối.

Vua cho mang hết các thứ cần dùng lên
tầng cao nhất trong cung điện bảy tầng,
sai dẹp cầu thang qua một bên và đóng
cửa lại cài thanh ngang thật chắc, và có
hai lực sĩ gác ở mỗi cửa. Vua dặn họ:

- Nếu ta có quên đi xuống, hãy làm ta trở lui.

Rồi vua vào ở trong căn phòng lộng lẫy trên tầng lầu thứ bảy. Thế Tôn nghe ông làm thế, bảo:

- Các Tỳ-kheo! Vua Thiện Giác sẽ không
được như ý trên tầng lầu chót của cung
điện. Dù ông ta bay lên trời, ngồi trong
thuyền ra biển, hay vào trong lòng núi,
lời của chư Phật cũng không thể nào sai
chạy. Chắc chắn ông ta sẽ bị đất nuốt
như Ta đã nói.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(128) Không trên trời, giữa biển,
Không lánh vào động núi,
Không chỗ nào trên đời, Trốn
khỏi tay thần chết.

Bảy ngày sau, kể từ khi Thế Tôn bị cản
đường, con ngựa chiến của vua bị xổng
chuồng ở tầng trệt chạy chung quanh và
đá vào tường này rồi đá vào tường khác.
Vua đang ở tầng cao nhất nghe náo động
liền hỏi và được trả lời tức thì. Đến khi

ngựa thấy vua, nó dịu xuống ngay. Vua
muốn bắt nó nên đứng dậy ra phía cửa.
Đúng lúc ấy cửa tự động mở, thang trở
về chỗ cũ, lực sĩ gác cửa túm cổ ông ta
ném xuống. Cũng y như thế cánh cửa của
bảy tầng lầu tự động mở, các cầu thang
trở về chỗ cũ, và lực sĩ gác cửa nắm cổ
ông ném xuống. Khi vua chạm đến tầng
trệt, đại địa nứt ra nuốt sống ông ta và
ông bị đọa vào địa ngục A-tỳ.

X. Phẩm Hình Phạt 1. Lục Quần Tỳ Kheo

Mọi người sợ hình phạt...

Thế Tôn đã dạy như thế tại Kỳ Viên, liên quan đến lục quần Tỳ-kheo.

Mười bảy vị Tỳ-kheo vừa sửa soạn xong chỗ ở thì nhóm Lục quần Tỳ-kheo tới bảo:

- Chúng ta lớn hơn, chỗ này thuộc về chúng ta.

Mười bảy vị kia không chịu vì sửa soạn
trước nhất. Lục quần Tỳ-kheo liền đánh
các Tỳ-kheo huynh đệ của mình. Khủng
khiếp vì sợ chết, họ gào đến bể phổi. Thế
Tôn nghe tiếng la thét hỏi chuyện, rồi
Ngài ban hành giới luật về việc hành
hung:

- Các Tỳ-kheo! Từ nay trở đi, một Tỳ- kheo không được hành hung. Ai làm điều này là phạm tội.

Và Ngài dạy tiếp:

- Này các Tỳ-kheo! Ta phải nhớ rằng
cũng như ta, người khác run rẩy trước
gậy gộc và sợ chết. Do đó chớ đánh hay
giết người.

Phật đọc Pháp Cú:

(129) Mọi người sợ hình phạt,
Mọi người sợ tử vong. Lấy
mình làm ví dụ, Không giết,
không bảo giết.

2. Lục Quần Tỳ Kheo

Mọi người sợ hình phạt...

Thế Tôn đã dạy như thế tại Kỳ Viên, vì nhóm Lục quần Tỳ-kheo.

Câu chuyện cũng tương tự như trên. Khi
Lục quần Tỳ-kheo tấn công nhóm mười
bảy Tỳ-kheo, nhóm sau có cử chỉ đe dọa.
Thế Tôn cũng nghe tiếng gào thét, kêu
đến hỏi, và ban hành giới luật:

- Các Tỳ-kheo! Từ nay trở đi, không Tỳ- kheo nào được làm như thế. Ai làm điều này là phạm tội.

Và Ngài dạy tiếp:

- Này các Tỳ-kheo! Một Tỳ-kheo phải
biết, cũng như ta người khác cũng run sợ
trước gậy gộc, và cũng như ta người
khác cũng ham sống. Nhớ nghĩ điều này
trong tâm, không được đánh hay giết
người khác.

Phật đọc Pháp Cú:

(130) Mọi người sợ hình phạt,
Mọi người ưa sống còn. Lấy
mình làm ví dụ, Không giết,
không bảo giết.

3. Một Bầy Trẻ

Chúng sanh cầu an lạc...

Do chuyện bầy trẻ con, Thế Tôn đã dạy câu trên tại Kỳ Viên.

Nhân đi vào Xá-vệ khất thực, Thế Tôn
thấy một đám trẻ lấy gậy đánh rắn. Ngài
hỏi vì sao, chúng bảo vì sợ rắn cắn. Phật
liền dạy:

- Nếu các con đánh rắn này vì nghĩ rằng như thế sẽ bảo vệ được hạnh phúc của

mình, hậu quả là sau này tái sanh vào các
nơi khác nhau các con sẽ không được
hạnh phúc. Ai tìm hạnh phúc cho mình
thì không đánh đáp kẻ khác.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(131) Chúng sanh cầu an lạc,
Ai dùng trượng hại người, Để
an lạc cho mình, Đời sau
không an lạc.

(132) Chúng sanh cầu an lạc,
Không dùng trượng hại người,
Để an lạc cho mình, Đời sau
được an lạc.

4. Tỳ Kheo Và Con Ma

Chớ nói lời độc ác...

Vì Trưởng lão Kundadhàna mà Thế Tôn dạy câu trên khi ngụ tại Kỳ Viên.

Từ khi Kundadhàna trở thành Tỳ-kheo,
bất cứ Ngài đi đâu cũng có một phụ nữ đi
theo. Trưởng lão không thấy, nhưng mọi
người khác đều thấy. Vào làng khất thực,
dân chúng cũng dâng Ngài một phần
trước, và sau đó phần thứ hai cho cô kia.

Chuyện quá khứ

4A. Thiên Nữ Hiện Hình Phụ Nữ

Thời Phật Ca-diếp, có hai Tỳ-kheo bạn
rất thân nhau như hai anh em ruột. Thời
Phật Dìghàyu, năm này qua tháng nọ, các
Tỳ-kheo đều gặp nhau vào ngày Bố-tát.
Hai Tỳ-kheo ấy đều đến giảng đường

Bố-tát một lượt.

Một thiên nữ ở cõi trời Ba mươi ba thấy
vậy bỗng có ý định tách họ ra. Ý tưởng
điên rồ vừa sinh trong lòng thì một vị
tách ra đi vệ sinh. Thiên nữ liền hóa
thành một phụ nữ đi vào bụi cây với vị
đó, rồi cùng đi ra, một tay vuốt lại búi
tóc, tay kia sửa y phục. Chính vị đó thì
không thấy, nhưng vị đứng chờ thì thấy.
Khi đã biết thế, cô liền biến mất. Vì thế
Tỳ-kheo bạn vừa đứng vào chỗ mình thì
vị đang đứng nghiêm sắc mặt bảo:

- Này huynh, huynh đã phạm giới dâm.

- Trời, tôi đâu có làm việc đó!

- Không à? Thế cô nào đi sau huynh đó, vừa đi vừa sửa quần áo.

Trưởng lão như bị sét đánh, Ngài lắp bắp:

- Này huynh, chớ hại tôi, tôi không hề làm như thế!

- Điều gì tôi thấy, tôi thấy bằng chính mắt tôi. Đừng mong tôi tin huynh!

Rồi ông bẻ đầu gậy đi chỗ khác.

Trong giảng đường Bố-tát, ông không
chịu Bố-tát chung với bạn mình. Thiên
nữ thấy thế, biết mình đã phạm lỗi lầm
nghiêm trọng, cô liền thú thật:

- Tôn giả! Vị Trưởng lão thật sự không
phạm giới. Tôi làm như thế chỉ cốt thử
ông ta. Xin hãy bố-tát chung với ông ta
như thường lệ.

Thấy thiên nữ đứng trên hư không nói
như thế, Tỳ-kheo này tin theo, chịu bố-
tát chung, nhưng không còn thân thiện
với bạn cũ nữa.

Mạng chung, hai Trưởng lão tái sanh
theo thiện nghiệp của họ.Còn thiên nữ bị
đọa vào địa ngục A-tỳ, chịu hình phạt
suốt thời kỳ giữa hai đức Phật. Thời Phật
hiện tại, cô sanh làm đàn ông, xuất gia
thành Tỳ-kheo, và làm tròn bổn phận của
mình. Từ ngày đi tu, luôn luôn có một nữ
nhân đi theo, do đó có tên
là Kundadhàna.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Các Tỳ-kheo thấy thế bảo Trưởng giả
Cấp Cô Độc đuổi vị ấy ra khỏi tinh xá để
khỏi mang tiếng. Nhưng Trưởng giả bảo
để Phật giải quyết. Các Tỳ-kheo bảo bà

Tỳ-xá-khư y như thế, và bà cũng trả lời y
như Trưởng giả. Họ không hài lòng hai
cư sĩ này, nên kể cho vua nghe và yêu
cầu vua đuổi vị ấy ra khỏi vương quốc.
Vua bằng lòng, và đến tinh xá, đứng
ngay lối vào phòng Trưởng lão. Trưởng
lão nghe ồn, bước ra, vua thấy bóng một
phụ nữ đứng sau. Khi Trưởng lão vào
phòng ngồi xuống, vua không đảnh lễ vị
ấy, nhưng cũng không thấy cô đó nữa.
Vua nhìn phía trong cửa, dưới giường
phòng, thì cô lại hiện ra phía sau. Vua kết
luận đó là một bóng ma, và thưa với
Trưởng lão:

- Tôn giả, có hình bóng bất tịnh theo sau,
sẽ không có ai cúng cho Ngài. Xin thỉnh
Ngài đến hoàng cung, tôi sẽ cung cấp tứ
sự.

Các Tỳ-kheo bất mãn, bảo vua là tệ ác,

còn Trưởng lão là đồi bại, và bây giờ lại
thành con hoang của vua. Trưởng lão,
trước giờ không hề đối đáp, bây giờ trả
đũa, bảo các Tỳ-kheo là đồi bại, là con
hoang của vua, là giao thiệp với phụ nữ.
Các Tỳ-kheo bèn đi thưa Thế Tôn. Phật
gọi lại hỏi và dạy:

- Các Tỳ-kheo thấy một nữ nhân theo sau
ông, và họ nói những gì mà họ thấy.
Nhưng còn ông, tại sao ông nói những gì
ông không thấy? Chắc chắn vì tà kiến
trong một tiền kiếp mà sự kiện này xảy
đến với ông, bây giờ tại sao ông lại có
thái độ sai lầm nữa?

Các Tỳ-kheo lại hỏi Trưởng lão đó đã làm gì trong tiền kiếp, Phật thuật lại các nghiệp của ông và kết luận:

- Tỳ-kheo chính vì ác nghiệp mà ông

phải rơi vào cảnh ngộ đáng buồn này,
ông không nên có thái độ sai lầm nữa.
Đừng trả treo với các Tỳ-kheo. Đừng nói
một lời nào, như chuông đồng bể miệng
không phát ra tiếng. Như thế ông có thể
đạt đến Niết-bàn.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(133) Chớ nói lời ác độc Nói
ác, bị nói lại, Khổ thay lời phẫn
nộ, Đao trượng phản chạm
người.

(134) Nếu tự mình yên lặng,
Như quả chuông bể miệng,
Người đã chứng Niết-bàn. Sẽ
không còn phẫn nộ.

5. Tỳ Xá Khư Và Quyến Thuộc Giữ Bát Quan Trai

Với gậy người chăn bò...

Thế Tôn dạy câu trên khi ngụ tại
Pubbaaraama, liên quan đến Tỳ-xá-khư
và các nữ cư sĩ của bà trong ngày thọ bát
quan trai.

Tại Xá-vệ, ngày đại lễ trai giới, năm trăm
phụ nữ tuân giữ giới luật trai giới và đến
tinh xá. Tỳ-xá-khư hỏi trong họ vì mục
đích gì mà giữ giới luật.

Người già nhất trả lời:

- Chúng tôi mong phước báo cõi trên.

Người trung niên:

- Để thoát khỏi quyền lực của chồng.

Người trẻ:

- Chúng tôi muốn có con.

Thiếu nữ mới lớn:

- Chúng tôi muốn có chồng.

Tỳ-xá-khư dẫn tất cả đến gặp Phật kể lại các câu trả lời, và được Phật dạy:

- Tỳ-xá-khư! Chúng sanh trong thế gian
đều bị sanh, già, bệnh, chết, giống như
mục đồng cầm gậy trong tay. Sanh đuổi
họ đến già, già đuổi họ đến bệnh, và
bệnh đuổi họ đến chết. Bốn khổ này như
rìu cắt ngắn đời sống. Tuy thế, chẳng ai
muốn đừng tái sanh. Tái sanh là mong
ước của mọi người.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(135) Với gậy người chăn bò,
Lùa bò ra bãi cỏ. Cũng vậy già
và chết Lùa người đến mạng
chung.

6. Ngạ Quỷ Hình Trăn

Người ngu làm điều ác...

Do chuyện ngạ quỷ có hình trăn, Thế Tôn dạy câu trên ở tinh xá Trúc Lâm.

Từ đỉnh Linh Thứu, Trưởng lão Đại
Mục-kiền-liên và Lakkhana xuống thành
Vương Xá khất thực. Dọc đường, Mục-
kiền-liên dùng thiên nhãn thấy một ngạ
quỷ trong tướng hình trăn dài hai mươi

lăm dặm, bị lửa thiêu đốt khắp mình
mẩy. Ngài mỉm cười, vị kia hỏi lý do,
Ngài bảo đợi đến gặp Phật sẽ nói. Và
trước mặt Phật, Ngài giải thích vì từ
trước đến giờ chưa hề trông thấy ngạ quỷ
như thế, nên Ngài mỉm cười. Phật cũng
xác nhận:

- Các Tỳ-kheo, đệ tử Ta có thiên nhãn và
đã sử dụng. Chính Ta đã thấy ngạ quỷ
này khi lên ngôi Chánh Giác, nhưng Ta
không nói ra vì người không tin lời Ta sẽ
có hại cho họ. Nay đã có Mục-kiền-liên
chứng kiến, Ta mới nói.

Và theo lời yêu cầu của các Tỳ-kheo, Ngài kể:

Chuyện quá khứ

6A. Chưởng Khố Sumangala và Kẻ

Trộm

Thời Phật Ca-diếp, chưởng
khố Sumangala đem vàng trải một
khoảng đất rộng hai mươi Usabha, tức
bằng số tiền xây một tinh xá, kể cả chi
phí tổ chức lễ khánh thành tinh xá đó.

Một sáng sớm, trên đường đi đảnh lễ Thế
Tôn, ông bắt gặp một tên trộm đang núp
ở nhà nghỉ cổng thành, chân bê bết bùn,
áo trùm khỏi đầu.

Ông biết hắn đã rình suốt đêm đâu đây.
Tên trộm bị phát hiện, đem lòng căm thù
ông. Hắn đốt ruộng ông bảy lần, đốt nhà
bảy lần, chặt chân bò bảy lần. Chưa hả
tức, hắn đánh bạn với gia nhân của ông
để hỏi xem ông quý trọng cái gì nhất.
Được biết đó là hương thất, hắn đợi Thế
Tôn vào thành khất thực, liền đập bể

bình đựng nước với thức ăn rồi nổi lửa đốt.

Nghe tiếng kêu hương thất bị cháy,
chưởng khố chạy tới nhưng đã muộn.
Không mảy may buồn tiếc, ông còn hân
hoan vỗ tay thật to. Người ta ngạc nhiên
hỏi, thì ông giải thích vì sẽ có dịp cúng
tiền để xây dựng lại hương thất. Tên
trộm nghe thế, cho rằng không thể đánh
bại ông, trừ khi giết ông chết. Trong bảy
ngày đó ông cúng dường Tăng chúng, và
ngày cuối, ông đảnh lễ Phật thưa:

- Bạch Thế Tôn, con biết rằng có một
người nào đó bảy lần đốt ruộng, bảy lần
đốt nhà, bảy lần chặt chân bò, và cũng
chính người ấy đốt hương thất. Con xin
nhường phước báo đầu tiên của lần cúng
dường này đến người ấy.

Tên trộm núp đâu đó, nghe được, lòng
cảm thấy hổ thẹn vì tội lỗi lớn lao của
mình, và lo âu vua sẽ giáng hình phạt
xuống đầu. Do đó hắn phủ phục dưới
chân chưởng khố xin tha thứ. Chưởng
khố hỏi chuyện hắn từ đầu tới đuôi, và
cũng xin lỗi hắn vì lỡ thốt ra lời nghi kỵ
trong đêm bắt gặp hắn núp. Và cả hai
bên tha thứ lẫn nhau. Tên trộm còn xin
cho hai vợ chồng hắn làm nô lệ cho
chưởng khố, nhưng ông không nhận và
bảo hắn đi đi.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Và Thế Tôn kết luận:

- Do tạo nghiệp ác như thế, khi mạng
chung tên trộm bị đọa vào địa ngục A-tỳ,
chịu hình phạt ở đó rất lâu, nhưng quả
báo chưa hết, hắn phải chịu đau khổ trên

đỉnh Linh Thứu. Các Tỳ-kheo! Khi làm
điều ác, kẻ ngu không biết việc ác của
mình. Nhưng về sau, hắn sẽ bị thiêu đốt
do nghiệp ác đã tạo, như rừng bị lửa
cháy.

Và Ngài nói Pháp Cú:

(136) Người ngu làm điều ác,
Không ý thức việc làm. Do tự
nghiệp, người ngu Bị nung
nấu như lửa.

7. Cái Chết Của Đại Mục-Kiền-Liên

Dùng trượng phạt không trượng...

Thế Tôn đã dạy câu trên tại Trúc Lâm, liên quan đến Đại Mục-kiền-liên.

Các ngoại đạo bàn tán với nhau không
hiểu tại sao Sa-môn Cồ-đàm được nhiều
phẩm vật cúng dường đến thế. Một
người nói mình biết lý do. Được như thế
là Mục-kiền-liên, vì Mục-kiền-liên lên
cõi trời hỏi chư thiên đã tạo công đức gì,
rồi trở về thế gian kể cho mọi người do
làm điều này, điều nọ... rồi ông xuống
địa ngục hỏi các tội nhân tại sao làm thế
và cũng trở về thế gian kể lại do phạm tội
như thế, như thế. Dân gian tin lời ông,
nên đem nhiều phẩm vật đến cúng
dường. Bây giờ nếu giết ông đi, thì số
phẩm vật đó sẽ về tay các ngoại đạo.

Họ đồng thanh cho là ý kiến hay. Sau đó
họ quyên góp các thí chủ được một ngàn
đồng, kiếm được một vài tên du đãng
cướp bóc, thuê chúng đến Hắc Thạch
giết Trưởng lão. Chúng đến ngay nơi
Ngài ở, bao vây. Ngài chui qua lỗ khóa

trốn thoát. Chúng trở lại và bao vây nữa,
Ngài chọc thủng mái nhà bay lên hư
không. Suốt hai tháng, bọn du đãng làm
đủ cách, nhưng vẫn thất bại. Đến tháng
thứ ba, thấy quả báo do nghiệp ác đã tạo
trong tiền kiếp đã đến, Ngài không cố
gắng thoát đi nữa. Cuối cùng bọn du
đãng bắt được Ngài. Chúng xé tay chân
Ngài giã xương nát ra như hạt gạo, quăng
hết vào bụi rậm rồi bỏ đi.

Trưởng lão muốn đảnh lễ Thế Tôn trước
khi nhập Niết-bàn, nên tự quấn mình
bằng định lực làm thân cứng lại, và bay
lên không, đến gặp Phật, đảnh lễ và thưa:

- Bạch Thế Tôn, con sắp nhập Niết-bàn.

Phật hỏi:

- Tại đâu?

- Tại Hắc Thạch, bạch Thế Tôn!

- Vậy thì hãy tụng pháp cho Ta nghe trước khi đi, vì từ nay Ta sẽ không còn thấy lại đệ tử của Ta nữa.

Mục-kiền-liên vâng lời. Trước tiên Ngài
bay lên không, biến hóa thần thông như
Trưởng lão Xá-lợi-phất đã làm trước khi
nhập Niết-bàn.

Tin bọn du đãng giết Mục-kiền-liên bay
khắp miền Diêm-phù-đề. Vua A-xà-thế
tức tốc phái do thám tìm thủ phạm. Bọn
chúng đang nhậu nhẹt trong một quán
rượu. Đứa này nện lưng đứa kia khiến nó
té xuống đất. Rồi hai đứa chửi lộn:

- Tại sao mày đánh lên lưng tao? Làm tao té?

- Mày là đồ ăn trộm, du thử du thực. Mày là kẻ đầu tiên đánh Đại Mục-kiền-liên.

- Sao mày biết tao đánh?

Rồi nhiều tiếng nói hỗn độn:

- Chính tao đánh nè!

- Chính tao đánh nè!

Do thám của vua bắt hết cả bọn. Về triều
chúng khai các đạo sĩ lõa thể chủ mưu.
Vua bắt năm trăm đạo sĩ chung với năm
trăm tên trộm bỏ xuống hố sâu đến thắt
lưng đã đào sẵn trước sân hoàng cung,
cho phủ rơm khắp mình chúng, đốt đến
cháy dòn, xong cho cày sắt cày ra từng
mảnh.

Các Tỳ-kheo bàn tán trong Pháp đường

là Đại Trưởng lão không xứng để chịu chết như vậy. Phật giải thích đó là ác nghiệp trong tiền kiếp. Và Ngài kể:

Chuyện quá khứ

7A . Đứa Con Giết Cha Mẹ

Ngày xưa, có một chàng trai rất có hiếu.
Mọi việc trong nhà như giã gạo, nấu ăn...
một tay anh làm hết, chí đến săn sóc cha
mẹ anh cũng hết sức chu đáo. Thấy con
quá vất vả, hai ông bà định cưới dâu để
đỡ đần phần nào. Anh lắc đầu nguầy
nguậy, chỉ muốn chính tay mình hầu hạ
cha mẹ mà thôi. Nhưng hai ông bà cương
quyết cưới vợ cho con, cuối cùng một cô
gái trẻ được rước về nhà. Cô ta hầu hạ
cha mẹ chồng chỉ được vài ngày, sau đó
bắt đầu nói nặng nhẹ. Cô cứ cằn nhằn với
chồng là không thể ở nổi nhà này nữa.

Đợi anh đi vắng, cô lấy đất cục, váng
cháo rải khắp nhà. Anh chồng về thấy
nhà cửa tùm lum như thế, hoiû cô. Được
dịp cô tru tréo

- Cha mẹ già mù lòa của anh làm đấy!
Cứ vứt bừa, vứt bãi ra thế! Tôi dọn muốn
đứt hơi! Khổ thân tôi, làm sao mà tôi
sống cho nổi!

Cô cứ than van, rên rỉ mãi, khiến anh
chồng bực mình. Trước đây là người
đàng hoàng, có hiếu, nay hết thương cha
mẹ, và còn tìm cách đối xử ác đối với họ.

Anh gạt cha mẹ lên xe đi thăm bà con.
Vào đến rừng sâu, anh trao dây cương
cho cha, bảo chỗ này bọn cướp hay rình
rập, anh phải xuống xe, nhưng con bò đã
rành đường, không lo. Anh đi xa một
quãng thì la hét ầm ĩ, càng lúc càng to,

như thể bọn cướp sắp tấn công tới nơi.
Hai ông bà nhìn quanh nhìn quất cũng
chỉ thấy một màn đen tối, nhưng thương
con, chỉ nghĩ đến hạnh phúc của nó, nên
vội bảo:

- Con ơi! Cha mẹ già rồi, đừng lo nữa, mà hãy tự cứu lấy mình.

Nhưng anh vẫn mặc kệ, giả làm bọn cướp hét đánh và giết hai ông bà, vứt thi thể trong rừng. Xong trở về nhà.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Thế Tôn kết luận:

- Các Tỳ-kheo! Mục-kiền-liên đã phạm
trọng tội như thế. Ông chịu đau khổ vô
số trăm ngàn năm ở địa ngục. Sau đó, vì
ác báo chưa hết, nên một trăm kiếp liên

tiếp bị đánh chết thân xác xé tan từng
mảnh. Do đó Mục-kiền-liên phải chịu
chết như thế tương ứng với ác nghiệp
kiếp trước. Cũng vậy năm trăm đạo sĩ lõa
thể và năm trăm tên cướp đã tấn công
người không gây hấn với chúng, phải
chịu chết tương ứng với tội lỗi đó.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(137) Dùng trượng phạt kẻ
không trượng, Làm ác người
không ác, Trong mười loại khổ
đau, Chịu gấp một loại khổ.

(138) Hoặc khổ thọ khốc liệt,
Thân thể bị thương vong, Hoặc
thọ bệnh kịch liệt, Hay loạn ý
tán tâm.

(139) Hoặc tai họa từ vua, Hay bị vu trọng tội, Bà con phải ly tán, Tài sản bị nát tan.

(140) Hoặc phòng ốc nhà cửa,
Bị hỏa tai thiêu đốt, Khi thân
hoại mạng chung, Kẻ ác sanh
địa ngục.

8. Tỳ Kheo Lắm Của

Không phải sống lõa thể...

Thế Tôn đã dạy câu trên tại Kỳ Viên, liên quan đến một Tỳ-kheo nhiều của cải.

Nhân bà vợ qua đời, một gia chủ ở Xá-vệ từ bỏ thế gian, thành Tỳ-kheo. Ông xây một thất riêng, một nhà bếp và một nhà

kho, trong đó ông chứa đầy nào bơ, nào
mật, đủ các thứ. Dù đã là Tỳ-kheo, ông
vẫn có nô lệ riêng. Họ nấu cho ông ăn
theo sở thích, và ông chỉ ăn những món
đó mà thôi. Ông cũng còn nhiều nhu cầu,
như một bộ y ban đêm và bộ khác qua
ngày. Ông ở sát bên tinh xá. Một hôm
đang phơi y và ngọa cụ, các Tỳ-kheo
trông thấy ông có quá nhiều đồ đạc, bèn
dẫn ông đến với Thế Tôn.

Thế Tôn hỏi lại ông cho rõ:

- Tỳ-kheo, họ báo cáo về ông có đúng không?

Ông đáp:

- Vâng, bạch Thế Tôn, đúng vậy!

- Tỳ-kheo, Ta đã dạy rất rõ là nên tri túc

thiểu dục, sao ông chất chứa nhiều của cải như vậy?

Giận dữ vì chút xíu đó, ông la lên:

- Rồi, tôi sẽ đi khắp nơi như thế này đây.

Vừa nói ông vừa quăng thượng y, chỉ mặc nội y đứng giữa hội chúng.

Thế Tôn vẫn kham nhẫn khuyên tiếp:

- Này Tỳ-kheo, trong tiền kiếp khi làm
thủy tinh ông đã giữ được tính khiêm
cung và biết sợ tội chết trong suốt mười
hai năm. Tại sao bây giờ ông hư đốn thế?
Đã từ bỏ thế gian thành một Tỳ-kheo
theo một vị Phật tôn quý như thế, sao
ông cởi y, quên tính khiêm cung và
không biết sợ tội nữa?

Tỳ-kheo như chợt tỉnh, ông khiêm cung trở lại, biết sợ tội chết, quấn y, đảnh lễ Phật và cung kính ngồi xuống một bên.

Theo lời thỉnh cầu của các Tỳ-kheo, Phật kể lại:

Chuyện quá khứ

8A. Mahimsàsa Và Hai Hoàng Tử Mặt Trăng, Mặt Trời

Thật xa xưa, thuở Phật còn là Bồ-tát,
Ngài làm hoàng tử của chánh hậu Ba-la-
nại, tên là Mahimsàsa. Về sau Ngài có
thêm một người em nữa là hoàng tử Mặt
Trăng (Canda). Chánh hậu qua đời, vua
cưới vợ khác, và có thêm một hoàng tử
Mặt Trời (Suriya). Vua sung sướng nên
muốn ban một ân huệ. Hoàng hậu sau
này đợi con lớn rồi mới nhắc lại ân huệ

đó là xin vương quốc cho con. Vua từ
chối vì thấy hai hoàng tử anh đi khắp
nơi, nơi nào cũng chói lọi như ngọn lửa.
Nhưng sợ bà trả thù, vua bảo hai con vào
rừng, khi vua chết mớ trở về lên ngôi. Họ
từ giã phụ vương ra đi. Qua sân hoàng
cung, hoàng tử Mặt Trời thấy và biết
chuyện, bèn đi theo. Cả ba đến Hy-mã-
lạp-sơn. Bồ-tát rời đường mòn, ngồi dưới
gốc cây bảo Mặt Trời đến hồ tắm, uống
nước xong múc nước đựng trong lá sen
mang về. Hồ này do một thủy
quái Vessavana trông nom, và hắn được
phép ăn thịt ai bước xuống hồ, trừ người
nào nói được bậc thánh là gì.

Hoàng tử Mặt Trời bước xuống hồ, bị
thủy quái hỏi, đáp rằng mặt trăng và mặt
trời là bậc thánh. Không đúng, nên chàng
bị hắn bắt nhốt trong động. Thấy lâu, Bồ-
tát sai hoàng tử Mặt Trăng đi xuống hồ,

chàng trả lời, bốn phương là bậc thánh,
cũng không đúng nên bị bắt giam trong
động. Bồ-tát lần này đích thân đi. Biết hồ
này có thủy quái, Ngài không xuống, mà
cung kiếm trên tay đứng chờ. Thủy quái
thấy thế hóa thành tiều phu đến dụ Ngài:

- Bạn ơi! Bạn đi đường chắc mệt mỏi. Sao không xuống hồ tắm, uống nước và ăn ngó sen, rồi kết vòng hoa?

Ngài biết ngay hắn là một Dạ-xoa, hỏi
chuyện và hắn nhìn nhận là đã bắt hai
hoàng tử em, vì cả hai không chỉ được ai
là bậc thánh. Bồ-tát bảo là sẽ nói cho hắn
biết nếu được hắn tắm rửa. Dạ-xoa khoái
chí liền tắm cho Ngài, múc nước uống,
trang điểm cho Ngài với đồ trang sức
quý báu, và đỡ Ngài lên tòa ngồi giữa lều
trang hoàng lộng lẫy. Hắn ngồi xuống
chân Ngài và lắng nghe.

Bồ-tát nói kệ sau:

Người khiêm nhường, sợ tội,
Được phú tính công bằng,
Chánh trực và hiền thiện, Được
gọi là thánh nhân.

Dạ-xoa nghe xong, phát tín tâm nơi Bồ-
tát, và xin trả một người em cho Ngài.
Ngài chọn hoàng tử út tức Mặt Trời. Hắn
không chịu, vì như thế Ngài bỏ em lớn
lấy em nhỏ làm đảo ngược tôn ti trật tự,
tức Ngài biết thánh nhân nhưng không
hành hạnh thánh nhân. Bồ-tát phải giải
thích đầu đuôi câu chuyện. Nếu để Mặt
Trời bị ăn thịt, sau này trở về nhận
vương quốc, không ai tin Ngài mà còn bị
nguyền rủa. Dạ-xoa rất thán phục nên
giao hết hai em cho Bồ Tát. Ngài truyền
ngũ giới cho hắn, và tiếp tục sống trong
rừng với phẩm vật do hắn cung cấp.

Vua cha băng hà, Ngài trở về Ba-la-nại
lên ngôi, phong Mặt Trăng làm phó
vương, Mặt Trời làm đại nguyên soái, và
xây dựng một chỗ tiện nghi cho Dạ-xoa.
Hắn được lo đầy đủ.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Thế Tôn thuyết xong, Ngài hợp nhất các nhân vật trong Bổn sanh như sau:

- Dạ-xoa là Tỳ-kheo nhiều của cải, hoàng
tử Mặt Trăng là Xá-lợi-phất, Mặt Trời là
A-nan, và Mahimsàsa chính là Ta. Và
Ngài nói tiếp:

- Tỳ-kheo! Như thế trong một tiền kiếp
ông đã tìm hiểu bậc thánh là sao, có tính
khiêm tốn và biết sợ chết. Nhưng vừa
rồi, ông hành động sai trái, khi đứng
trước mặt Ta giữa tứ chúng, với thái độ

kỳ cục cho rằng mình thiểu dục, Một Tỳ- kheo là Tỳ-kheo không phải đã ném bỏ y quanh mình.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(141) Không phải sống lõa thể,
Bện tóc, tro trét mình, Tuyệt
thực, lăn trên đất, Sống nhớp,
siêng ngồi xổm, Mà con người
được sạch, Nếu không trừ nghi
hoặc.

9. Santati , Quan Đại Thần Của Vua

Ai sống tự trang sức...

Thế Tôn đã dạy như thế tại Kỳ Viên, do chuyện quan đại thần tên Santati.

Đi dẹp giặc ở biên giới về, Santati được
vua Ba-tự-nặc xứ Kosala giao vương
quốc cho ông nhiếp chính trong bảy ngày
và một cung nữ để múa hát. Suốt bảy
ngày đó, ông miệt mài rượu chè, và ngày
cuối ông trang điểm lộng lẫy leo lên bạch
tượng để đi đến hồ tắm. Ngang qua cổng
thành thấy Thế Tôn đang vào thành khất
thực, ông vẫn ngồi trên lưng voi, cúi
chào Ngài và đi tiếp.

Thấy Phật mỉm cười, A-nan hỏi và được Phật cho biết:

- A-nan, hãy nhìn quan đại thần của vua
trang điểm lộng lẫy, sẽ đến chỗ Ta, và
nghe xong cuối bài kệ sẽ chứng A-la-
hán. Rồi ông ta ngồi lơ lửng cách mặt đất
tám cây thốt nốt và nhập Niết-bàn.

Đám người ở đó nghe được chia ra làm

hai phe. Phe tà kiến cho rằng Sa-môn
Cồ-đàm ưa gì nói nấy, làm gì có chuyện
tên say rượu bí tỉ, trang sức đầy mình, sẽ
nghe pháp và nhập Niết-bàn. Quả là dối
trá. Phe Phật tử thì tán thán thần lực của
Phật thật kỳ diệu, và họ sẽ được đặc ân
nhìn thấy sự vẻ vang của Phật và
của Santati.

Xuống hồ, Santati bơi lội cả buổi, rồi
vào lạc viên uống rượu, có cung nữ biểu
diễn. Để có thân hình duyên dáng, cô ta
đã nhịn đói bảy ngày và trong khi trổ hết
tài khéo của mình, bao tử và trái tim
bỗng đau quặn lên như bị dao cắt. Cô
chết liền, mắt và miệng còn mở. Santati
chỉ kịp lắp bắp:

- Cô nương, coi chừng!

Thì cô ta đã ngừng thở; Santati sầu não

quá đỗi. Trong khoảnh khắc, rượu chảy
trong máu ông từ cả tuần nay như biến
mất, giống như nước để trên than hồng.
Ông biết không ai ngoài Thế Tôn có thể
dập tắt nỗi buồn của mình, nên đến gặp
Phật, đảnh lễ, kể lại và xin được nương
tựa. Thế Tôn an ủi ông:

- Ông đã đến đúng người có thể làm tiêu
tan sầu khổ cho ông. Biết bao nhiêu lần
người đàn bà này đã chết như thế, và ông
đã bao phen khóc nàng, nước mắt còn
nhiều hơn bốn biển.

Và Ngài đọc kệ sau:

Việc gì đã trôi qua, Tốt nhất là
buông bỏ. Và ở trước mặt
ngươi, Không có gì ở đó. Nếu
không nắm bắt gì, Giữa tương

lai, quá khứ, Sẽ bước trong an bình, Không còn gì khổ sở.

Vừa kết thúc bài kệ, Santati chứng quả
A-la-hán cùng các thần thông. Quan sát
thọ mạng mình, ông biết chẳng còn sống
được bao nhiêu, nên xin Thế Tôn nhập
Niết-bàn. Dù đã biết việc làm của ông
trong tiền kiếp, Phật vẫn bảo ông kể lại
cốt cho nhóm ngoại đạo, đang chờ sự
thật sẽ xảy ra khác với tiên đoán của Thế
Tôn, và nhóm Phật tử muốn thấy công
đức quá khứ của ông, được nghe:

- Vậy thì, Santati, hãy thuật lại chuyện quá khứ, nhưng đừng đứng dưới đất, mà bay lên trời, cao bằng bảy cây thốt nốt.

Santati vâng lời. Ông chào Phật, bay lên trời, đáp xuống chào Phật một lần nữa, rồi bay lên

trên, ngồi kiết già kể:

Chuyện Quá Khứ

9A. Người Thuyết Pháp Và Nhà Vua

Cách đây chín mươi chín kiếp, thời Phật
Tỳ-bà-thi tôi sanh ở Bandhumatì. Băn
khoăn không biết làm thế nào để trừ
được tham ái và phiền não cho người
khác, bỗng gặp các nhà thuyết pháp, tôi
quyết định sẽ làm việc đó mà thôi. Tôi
khuyến khích mọi người làm việc công
đức. Chính tôi cũng vậy, vào ngày Bát
quan trai, tôi giữ giới, bố thí và nghe
pháp. Tôi đi khắp nơi rao giảng: "Không
có châu báu nào có thể sánh với Tam Bảo
là Phật, Pháp và Tăng. Hãy cung kính
Tam Bảo!". Vua Bandhumatì, cha của
Phật, gọi tôi lại hỏi thăm, và khi biết việc
tôi làm Ngài hỏi tôi thường dùng phương

tiện gì để đi lại. Nghe tôi thưa thường
vẫn đi chân đất, Ngài choàng cho tôi một
chuỗi hoa, y như chuỗi ngọc và cho tôi
một con ngựa. Sau đó, vua gọi tôi lại lần
thứ hai để hỏi thăm. Biết tôi vẫn đi
thuyết pháp, vua cho một xe có bốn ngựa
thuần chủng Sindh kéo. Hỏi thăm lần thứ
ba, vua tặng nguyên tài sản lớn, một bộ
châu báu lộng lẫy và cả một con voi. Đeo
hết châu báu và ngồi trên lưng voi, suốt
tám mươi ngàn năm thuyết pháp khắp
nơi, tạo công đức, thân tỏa mùi thơm
chiên đàn, miệng mùi lá sen.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Kể xong, Santati, vẫn ngồi kiết-già trên
trời, nhập Hỏa quang tam-muội, và từ đó
nhập Niết-bàn. Lửa thiêu hết thân, xá-lợi
rơi từ từ xuống như hoa nhài, Thế Tôn
cho trải một tấm thảm trắng để hứng và

sai cất tháp tại ngã tư đường để thờ. Dân chúng tôn kính xá lợi này sẽ có nhiều công đức.

Các Tỳ-kheo bàn tán về Santati, và không biết nên gọi ông là ẩn sĩ hay Bà- la-môn. Phật nghe được trả lời:

- Các Tỳ-kheo! Đệ tử Ta thật đáng gọi là ẩn sĩ, và cũng đáng gọi là Bà-la-môn.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(142) Ai sống tự trang sức,
Nhưng an tịnh, nhiếp phục,
Sống kiên trì phạm hạnh,
Không hại mọi sinh linh, Vị ấy
là Phạm Chí, Hay Sa môn,
khất sĩ.

10. Tỳ Kheo Và Bộ Đồ Rách

Thật khó tìm ở đời...

Khi ngụ tại Kỳ Viên. Thế Tôn đã dạy câu trên vì Trưởng lão Pilotika.

Ngày nọ, Trưởng lão A-nan gặp một
chàng trai lang thang, áo quần rách
bươm, tay cầm miểng sành. Ngài kêu lại
hỏi sao không đi tu có phải khá hơn sống
như thế. Chàng trai hỏi tới:

- Tôn giả, ai cho con đi tu?

Ngài đáp:

- Ta sẽ độ ngươi.

Rồi Ngài cho anh ta theo, tự tay tắm rửa cho anh, giao anh một đề mục thiền quán

và xuất gia cho anh. Tấm vải trước đây
anh quấn làm nội y được phơi trên cành
cây. Được nhận vào Tăng đoàn, anh làm
tròn bổn phận và hưởng đầy đủ phẩm vật
dành cho chư Phật, và đi khắp nơi với
những y đáng giá.

Sau một thời gian, anh phát phì và bất
mãn, nghĩ rằng chẳng lợi ích gì mà đi
lang thang với bộ đồ của đàn na tín thí,
tốt hơn là mặc bộ đồ cũ khi xưa. Rồi anh
đến cành cây tìm lại tấm vải, tự mắng
nhiếc mình là đồ vô liêm sỉ, ngu ngốc,
trơ trẽn, bỏ đi ân huệ được mặc y phục
tốt lành để đi đắp lên người tấm giẻ rách
này với miểng sành, xin ăn đầu đường xó
chợ. Giữ ý này làm đề mục thiền quán,
anh tự khiển trách mình, và tâm trở nên
an tịnh. Anh cất tấm vải, trở về tinh xá.
Vài ngày sau anh lại bất mãn, và tự trách
như lần trước. Đến lần thứ ba cũng vậy.

Các Tỳ-kheo thấy anh tới lui như thế, hỏi
thăm, anh đáp là đến thầy anh. Và cứ
thiền quán trên tấm vải cũ rách, anh tự
điều phục. Chẳng bao lâu anh chứng A-
la-hán. Các Tỳ-kheo lại hỏi anh sao
không lui tới thầy nữa, anh cho biết:

- Chư huynh, khi còn dính mắc vào thế
gian, tôi đến một vị thầy. Nhưng bây giờ
tôi đã cắt đứt hết trói buộc với thế gian,
tôi không cần đến ông ta nữa.

Các Tỳ-kheo báo với Phật, cho là Trưởng lão Pilotika nói dối. Phật liền dạy:

- Các Tỳ-kheo, con Ta nói thật đấy, ông ấy đã tự điều phục và chứng A-la-hán.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(143) Thật khó tìm ở đời,

Người biết thẹn, tự chế, Biết né tránh, chỉ trích, Như ngựa hiền tránh roi.

(144) Như ngựa hiền chạm
roi, Hãy nhiệt tâm hăng hái,
Với tín, giới, tinh tấn, Thiền
định cùng trạch pháp, Minh
hạnh đủ, chánh niệm, Đoạn
dứt vô lượng khổ.

11. Sa-Di Sukha

Người trị thủy dẫn nước...

Thế Tôn đã dạy như thế tại Kỳ Viên, liên quan đến Sa-di Sukha.

Chuyện quá khứ

11A. Trưởng Khố Gandha, Người Lao Động Bhattabhatika Và Phật Độc Giác

Gandha là con của vị chánh
chưởng khố thành Ba-la-nại.
Cha chết, vua gọi anh đến an ủi,
và cho kế vị cha làm chưởng
khố. Từ đó người ta gọi anh là
chưởng khố Gandha.

Viên quản gia, một hôm mở cửa kho, chỉ
cho anh tất cả tài sản tiền từ cha, ông nội
và những người trước. Anh thắc mắc sao
họ không đem theo sau khi chết, và được
giải thích mọi người chỉ đem theo mình
việc làm dù thiện hay ác. Từ đó anh suy
luận rằng sẽ ăn xài cho hết, trước khi ra
đi. Anh bỏ ra một trăm ngàn đồng xây
một nhà tắm bằng pha lê, một trăm ngàn
làm một ghế ngồi bằng pha lê để ngồi

sau khi tắm, một trăm ngàn làm một cái
bát đựng thức ăn của anh, một trăm ngàn
làm một mái che trên phòng ăn, một trăm
ngàn làm một cái đĩa lót bát mạ đồng,
một trăm ngàn xây một cửa sổ lộng lẫy
trong nhà. Bữa ăn sáng một ngàn, bữa ăn
chiều một ngàn, bữa ăn trưa ngày trăng
tròn một trăm ngàn. Vào những ngày ăn
tiệc như thế, anh chi một trăm ngàn cho
việc trang hoàng trong thành, sai người
đánh trống hô to:

- Mọi người hãy đi xem cách ăn của chưởng khố Gandha.

Dân chúng tụ tập đến, mang cả giường
chõng. Và Gandha sử dụng hết mọi thứ
mới tạo: tắm trong bồn với mười sáu
bình nước hoa, mở chiếc cửa sổ lộng lẫy
rồi ngồi trên sập trình diện cho mọi
người ngắm. Người hầu dọn thức ăn

trong chiếc bát quý giá, để trên chiếc đĩa
lót mạ đồng và đặt trước mặt anh. Rồi
anh ăn, uống với nguyên một đoàn vũ
công bao quanh.

Một anh nhà quê chở củi lên thành. Để
tiết kiệm anh đến nhà người bạn ở nhờ,
nhân dịp đó anh được bạn dẫn đi xem
cách ăn của trưởng khố Gandha. Ngửi
mùi thức ăn thơm phức, anh nhà quê
thèm quá nhờ bạn mình xin giùm.
Chưởng khố không cho, anh bạn xin nữa,
và cho biết không ăn được thèm quá sẽ
chết. Mặc, chưởng khố từ chối. Nhiều
lần xin quá, chưởng khố bắt buộc phải
lên tiếng:

- Này ông, mỗi miếng cơm đáng giá một trăm tới hai trăm đồng đó. Ai đòi cũng cho thì ta lấy gì ăn?

Anh bạn vẫn cù nhây:

- Ông chủ! Người nhà quê không được miếng cơm của ông sẽ chết, xin ông cứu mạng hắn.

- Không được! À, nhưng mà, để ta xem! Nếu thật thế, hãy bảo hắn làm cho ta ba năm ta sẽ cho hắn bát cơm.

Anh nhà quê đồng ý, và làm mọi công
việc rất trung thành, dù ở nhà ở rừng, dù
ngày dù đêm. Dân trong thành gọi anh là:
"Người kiếm thức ăn, Bhattabhatika".
Mãn hạn, viên quản gia đến báo cho ông
chủ biết, không quên khen ngợi anh nhà
quê. Chưởng khố ra lệnh cho anh hai
ngàn đồng cho bữa ăn tối, một ngàn đồng
cho bữa ăn sáng, tất cả là ba ngàn đồng,
và bảo mọi người trong nhà, trừ cô vợ
yêu là Cintàmanì, ngày hôm ấy hầu hạ

ông ta, xem như là ông chủ. Anh được
tắm trong phòng tắm pha lê, ngồi ghế
pha lê sau khi tắm, mặc y phục chưởng
khố... rồi Gandha sai người đánh trống
rao rằng Bhattabhatika làm thuê cho
chưởng khố Gandha để nhận một bát
cơm, hãy đến xem sự lộng lẫy huy hoàng
trong bữa ăn bát cơm ấy của anh ta. Chỗ
nào anh nhìn đến đều rúng động, xung
quanh anh vũ nữ đứng phục vụ và gia
nhân bưng cơm đặt trước mặt.

Khi anh rửa tay thì một vị Phật Độc Giác
đắp y, ôm bát, bay trên không, và đặt
chân xuống giữa hội chúng, đứng trước
mặt anh. Trước đó trên
núi Gandhamàdana, xuất định sau bảy
ngày, Ngài đã thấy là anh có niềm tin,
chịu ban ơn và sẽ được nhiều phước
báo. Bhattabhattika hiểu rằng vì trước
kia không bố thí nên phải làm thuê suốt

ba năm để nhận bát cơm, bát cơm này đủ
cho một ngày và một đêm, nhưng nếu
dâng cho bậc tôn quý này anh sẽ được
nuôi vô số kiếp. Và anh nén sự thèm khát
không ăn một miếng cơm nào, mà cầm
bát đến chỗ Phật, đảnh lễ Ngài và trút
vào bình bát của Ngài. Được phân nửa,
Ngài lấy tay che bát, nhưng anh khẩn
khoản xin Ngài nhận hết để anh được
phước, không những đời này mà còn đời
sau, và được dự phần vào đạo pháp mà
Ngài đã thấy.

Phật hứa khả:

- Mọi ước muốn của ông sẽ được toại nguyện như được ngọc như ý, lời cầu xin sẽ thành tựu như được trăng tròn.

Và Ngài hồi hướng công đức cho anh. Để cho dân chúng chiêm ngưỡng, Ngài

bay lên trời đến núi Gandhamàdana, và chia thức ăn cho năm trăm vị Phật Độc Giác, mỗi vị nhận đủ phần mình.

Chưởng khố Gandha nghe tin, lòng tràn
ngập niềm tin, tán thán anh nhà quê đã
làm một việc khó khăn biết bao là bố thí;
trong khi Gandha hưởng thụ quá đỗi mà
chẳng cho ai bất cứ món gì. Chưởng khố
mời anh ta đến, cho một ngàn đồng và
xin anh ta chia phần phước đức sau khi
bố thí số tiền ấy. Anh nhà quê bằng lòng,
và chưởng khố lại chia gia tài của mình
ra làm hai, cho anh ta phân nửa.

(Có bốn loại sở đắc:

- Về của cải: Như một bậc A-la-hán hay vị chứng Tam quả sau khi xuất định đáng nhận được của cải.

- Về tứ vật dụng: Do sống liêm chánh và công bằng.

- Về trí tuệ: Trí tuệ có được từ tri thức kết hợp với hỷ thọ, do bố thí cúng dường trong ba thời quá khứ, hiện tại, vị lai.

- Về thần thông: Sau thời gian thiền định, như vị Phật Độc Giác đã thi triển).

Nghe chuyện Bhattabhatika, vua vời anh
đến, ban cho một ngàn đồng để đổi bình
bát của anh, cho anh nhiều của cải và
phong làm chưởng khố. Hai chưởng
khố Bhattabhatika và Ganda kết bạn với
nhau, ăn cùng mâm, ngủ cùng giường.
Mạng chung, Bhattabhatika sanh thiên,
hưởng phước suốt thời gian giữa hai đức
Phật, thời Phật hiện tại tái sanh vào nhà
một thí chủ của Trưởng lão Xá-lợi-phất ở
Xá-vệ.

Chuyện hiện tại:

11B- Sa-Di Sukha

Bà mẹ được săn sóc kỹ lưỡng khi đứa bé
còn ở trong bụng. Đúng theo ý nguyện,
bà cúng dường thức ăn đầy gia vị cho
Trưởng lão Xá-lợi-phất và năm trăm Tỳ-
kheo của Ngài, được khoác y vàng, ôm
bát vàng, và ngồi vòng ngoài hội chúng,
và được chia phần thức ăn còn lại của
chúng Tăng. Bà sinh một bé trai. Ngày
đặt tên con bà thưa với Trưởng lão chọn
tên và truyền giới cho chú. Trong nhà
không ai đau ốm từ khi chú còn trong
bụng mẹ, nên bà mẹ yêu cầu Ngài đặt tên
chú là Sukha Kumàra, tức hạnh phúc, và
Ngài truyền giới cho chú. Vào ngày đãi
tiệc nhân dịp xỏ lỗ tai cậu bé và những
dịp lễ khác, bà thường dâng phẩm vật lên
chư tăng. Lên bảy tuổi chú muốn đi tu,

bà bằng lòng. Bà thưa với Trưởng lão
trước, và sau đó mặc y phục đẹp đẽ cho
chú, và dẫn đến tinh xá giao phó cho
Trưởng lão. Ngài cho biết đời tu sĩ lắm
gian nan cực khổ, chú khứng chịu, lãnh
một đề tài thiền quán và được gia nhập
Tăng đoàn. Cha mẹ chú ở lại tinh xá,
suốt bảy ngày cúng dường thức ăn trăm
vị lên Tăng chúng, chiều tối thì trở về
nhà. Ngày thứ tám Tăng chúng lên
đường khất thực, Trưởng lão còn quá
nhiều việc phải làm khắp tinh xá nên đi
sau với chú.

Dọc đường, chú thấy những đường nước
v.v... giống như Sa-di Pandita, và được
Trưởng lão giải thích giống như Sa-
di Pandita. Rồi Sukha đưa y bát cho thầy
xin trở về tinh xá. Được thầy giao cho
chìa khóa, chú vào phòng thầy tọa thiền
và thấu triệt bản tính của thân

Công hạnh của chú làm ngai Đế Thích
nóng lên. Ông quan sát, thấy sự việc như
thế nên muốn giúp chú. Ông mời Tứ
thiên vương đến vườn tinh xá đuổi bầy
chim ồn ào rồi gác lối vào bốn phía. Ông
cũng ra lệnh cho mặt trời và mặt trăng
đứng yên và chính ông đứng gác nơi
cổng chính. Tinh xá hoàn toàn yên
lặng. Sukha tập trung mãnh liệt, chú khai
mở Minh-sát-tuệ và chứng Tam quả. Còn
Trưởng lão khất thực xong rồi vội vã trở
về tinh xá. Thế Tôn trong hương thất
thấy biết hết, và cũng biết trước Sa-
di Sukha sẽ chứng A-la-hán, nên Ngài rời
hương thất đến trước cổng đón Trưởng
lão đặt bốn câu hỏi để kéo dài thời gian
cho Sa-di kịp chứng quả. Trưởng lão trả
lời xong câu cuối thì Sa-di cũng vừa
chứng quả. Lúc đó Phật mới cho phép
Trưởng lão mang thức ăn cho đệ tử. Và
Tứ thiên vương cùng Đế Thích rời chỗ

gác, mặt trời mặt trăng di chuyển bình
thường. Các Tỳ-kheo bảo nhau sao hôm
nay buổi sáng quá lâu, buổi chiều giờ
mới đến, và Sa-di mới thọ thực xong.
Phật liền giải thích và kết luận:

- Sa-di Sukha thấy người đang dẫn thủy
nhập điền, thợ làm tên đang uốn tên, thợ
mộc đẽo bánh xe v.v... tự điều phục được
thân tâm và đắc quả A-la-hán.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(145) Người trị thủy dẫn nước,
Kẻ làm tên uốn tên, Người thợ
mộc uốn ván, Bậc trí biết tự
điều.

XI. Phẩm Già

1. Bạn Của Tỳ-Sá-Khư Say Rượu

Cười gì, hân hoan gì...

Vì chuyện những người bạn của bà Tỳ- xá-khư nên Thế Tôn đã dạy câu trên tại Kỳ Viên.

Năm trăm thanh niên vọng tộc cho năm
trăm bà vợ theo đại cư sĩ nữ Tỳ-xá-khư,
tin rằng với sự tốt lành như thế vợ của họ
sẽ sống đời chánh niệm. từ đó dù đến lạc
viên hay tinh xá, các bà vợ luôn luôn đi
cùng với Tỳ-xá-khư. Nhân lễ hội uống
rượu, các bà pha rượu cho chồng chè
chén suốt bảy ngày. Đến ngày thứ tám
trống báo hết lễ, các ông chồng trở về đi
làm bình thường.

Thấy rượu còn thừa, các bà muốn uống nên giauá chồng lén đem rượu theo, rồi

rủ Tỳ-xá-khư đến lạc viên. Họ uống rượu
vào, say ngất ngưởng, đi khắp khu vườn
chơi. Trông dáng đi của các bà, Tỳ-xá-
khư biết họ đã uống rượu và say. Các
ngoại đạo sẽ có dịp rêu rao nữ cư sĩ của
Sa-môn Cồ-đàm uống rượu, bà gọi các
bà vợ đến quở trách:

- Này các bạn, các bạn đã phạm lỗi lầm
to tát, làm tôi cũng nhục lây. Chồng các
bạn sẽ nổi giận. Các bạn phải tính sao
đây?

Họ lo lắng thưa:

- Thưa đức bà, chúng tôi sẽ cáo bệnh.

Về nhà, các ông chồng biết ngay họ đã uống rượu thừa. Họ bị đánh đập nên rất buồn khổ.

Lễ hội năm sau, họ lại muốn uống rượu
như lần trước, nên rủ Tỳ-xá-khư đến
vườn giải trí, nhưng bị bà từ chối. Họ
bèn bỏ ý định đó và rủ nhau đi đến tinh
xá. Thế là họ sắp hương hoa vào thùng,
tay ôm bình đựng rượu, mặc áo choàng
ấm, đến gặp Tỳ-xá-khư và cùng bà đến
tinh xá. Sau, các bà vợ ấy lẻn đi uống
rượu, vứt bình rồi vào ngồi trong Pháp
đường, trước mặt đức Thế Tôn. Bà Tỳ-
xá-khư bạch:

- Bạch Thế Tôn, xin Ngài giảng pháp cho các bà này nghe.

Nhưng các bà kia say đến nỗi thân thể
lắc lư đảo qua đảo lại và bỗng họ nảy ý
muốn múa hát. Một quyến thuộc của Ma
vương thấy thế liền bắt xác họ, làm cho
họ có những cử chỉ lố lăng trước mặt
Phật. Đức Phật quán sát thấy được

nguyên nhân, bèn nghĩ:

- Ta sẽ không cho phép quyến thuộc Ma
vương tấn công. Bởi vì mục đích hoàn
thành giác hạnh viên mãn của Ta chẳng
phải là để Ma vương được dịp hoành
hành.

Ngài phóng một đạo hào quang màu
xanh đậm từ chặng mày. Lập tức trời đất
tối đen. Mấy bà kia sợ chết đến nỗi rượu
trong người khô hết. Phật rời chỗ ngồi,
bay lên đỉnh núi Tu-di, phóng hào quang
giữa chặng lông mày, lúc đó trời sáng
như thể cả ngàn mặt trăng cùng mọc. Và
Ngài bảo các bà:

- Các ngươi đã đến và vào đây trong sự
tán tâm. Vì thế một quyến thuộc của Ma
vương đã bắt xác các ngươi. Vào thời
điểm mà các ngươi không nên cười đùa

hay có những cử chỉ không được nghiêm
chỉnh, nó đã bắt các ngươi cười cợt lố
lăng. Từ đây về sau các ngươi phải nỗ
lực dập tắt lửa ái dục và tham ái.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(146) Cười gì, hân hoan gì, Khi
đời mãi bị thiêu? Bị tối tăm bao
trùm, Sao không tìm ngọn
đèn?

Biết họ đã vững niềm tin, không còn bị
lay chuyển nữa, Phật xuống núi Tu-di và
ngồi vào tòa Như Lai. Lúc đó Tỳ-xá-khư
thưa:

- Rượu chính là điều ác, đã khiến hạng
người phẩm cách như các bà này, tuy
ngồi trước mặt Thế Tôn, vẫn không đủ
sức kiểm soát hành động của mình, mà

múa chân, vỗ tay, phát cười, phát ca hát, nhảy nhót.

Phật bảo:

- Quả vậy, Tỳ-xá-khư! Rượu là điều ác, vì lẽ đó vô số chúng sanh buồn khổ.

Nhưng bạch Thế Tôn, vào thời nào và nguyên nhân nào xảy ra chuyện trên?

Thế Tôn bèn kể lại chuyện quá khứ trong Bổn Sanh Kumbha.

2. Đức Phật Chữa Trị Một Tỳ Kheo Lụy Tình

Hãy xem hình bóng đẹp...

Câu này Thế Tôn dạy ở Veluvana, liên

quan đến Sirimà.

Sirimà vốn là gái giang hồ hạng
sang ở Vương Xá. Vào mùa
mưa, cô lỡ xúc phạm đến nữ cư
sĩ Uttarà, vợ của Sumana, con
một phú gia, và là chị của phú
gia Punnaka. Muốn nối lại quan
hệ tốt, cô đến nhà nữ cư sĩ khi
Thế Tôn và Tăng đoàn ở đó. Khi
đức Phật thọ thực xong, cô liền
đến trước Ngài xin sám hối. Thế
Tôn đấng Thập lực đọc kệ sau
cho Sirimà nghe:

(223) Lấy không giận thắng
giận, Lấy thiện thắng không
thiện, Lấy thí thắng xan
tham, Lấy chơn thắng hư ngụy.

Cuối bài kệ, Sirimà chứng quả Dự lưu.
(Đây chỉ là tóm lược toàn bộ câu chuyện
nằm trong phần kinh luận bài kệ thuộc
phẩm Phẫn Nộ).

Sau đó cô thỉnh Thế Tôn đến thọ thực, và
sau dâng nhiều lễ vật. Từ đó cô đều đặn
cúng dường tại nhà tám phần ăn. Cô múc
bơ lỏng và sữa đầy bát, phần cho một
Tỳ-kheo đủ dùng ba cho đến bốn vị Tỳ-
kheo, và cô còn bố thí cho mỗi vị mười
sáu đồng.

Có một Tỳ-kheo đến khất thực tại
nhà Sirimà, trở về ông dừng chân tại tinh
xá cách đó ba dặm. Các Tỳ-kheo hỏi
thăm ông thọ thực ở đâu và như thế nào?
Ông thật thà kể đủ chi tiết, nào là món
hảo hạng, một phần ăn ba bốn vị dùng
cũng đủ, đã thế thí chủ xinh xắn càng
nhìn càng đẹp. Một Tỳ-kheo khác nghe

thế đem lòng yêu cô ta, và muốn đến nhìn mặt.

Hỏi được địa chỉ, sáng sớm vừa rạng
đông. Tỳ-kheo này lên đường đến phòng
phát phiếu khất thực, tự nhận là trưởng
lão của hội chúng và nhận được một
phiếu trong tám phần ăn tại nhà Sirimà.
Trước đó một ngày, tức ngày Tỳ-kheo
kia nhận thức ăn xong đi về, cô lâm
bệnh, phải tháo hết nữ trang nằm nghỉ
trong phòng. Các Tỳ-kheo đến khất thực,
cô không dậy nổi để tự tay phục dịch,
nên nhờ nô tỳ bưng dọn, không quên dặn
họ phải chăm sóc chu đáo, và xong xuôi
dẫn cô đến đảnh lễ các Tỳ-kheo.

Cô đến trước mặt các Tỳ-kheo đảnh lễ,
toàn thân run rẩy. Tỳ-kheo này thấy cô
hồn phi phách tán, đang bệnh mà còn đẹp
như thế, nếu khỏe mạnh, trang điểm và

đeo đồ trang sức nữa thì còn đẹp đến
đâu! Sau đó tham ái đã tích lũy từ hàng
triệu năm nay nổi dậy trong lòng. Ông
không còn biết gì mọi vật xung quanh và
không thể thọ thực được. Ông bưng bát
trở về tinh xá, đậy bát lại để qua một bên,
nới y ra và nằm dài. Tỳ-kheo đi chung
năn nỉ, nhưng ông không nuốt nổi một
thứ gì.

Ngay tối ngày hôm đó Sirimà qua đời.
Thế Tôn hay tin, bảo vua quàng xác để
trong nhà thiêu, chớ có hỏa táng, và canh
giữ đừng để quạ chó mổ ăn thịt. Ngày
qua ngày, đến ngày thứ tư xác của Sirimà
trương lên, giống như đống thịt lở loét,
từ chín lỗ dòi bò ra chẳng khác gì nồi
nấu cơm vỡ nứt. Vua cho đánh trống rao
khắp thành bắt mọi người phải đến xem
xác Sirimà, ai không đến xem phạt tám
tiền. Thế Tôn cùng với Tăng đoàn đến

xem.

Bấy giờ Tỳ-kheo tương tư này đã bỏ ăn
bốn ngày, không đếm xỉa gì đến lời
khuyên của các bạn đồng tu. Cơm trong
bát đã thối rữa, bình bát thì lên mốc,
Nhưng khi nghe tin Thế Tôn sắp đi xem
xác Sirimà, đang nằm liệt giường ông tức
tốc nhỏm dậy. Và khi có người hỏi ông
đi không, ông đáp không cần suy nghĩ:
"Chắc chắn là tôi đi". Rồi ông hắt bỏ
cơm thiu rữa và cất bát trong giỏ lưới
xong ra đi.

Thế Tôn và chúng Tỳ-kheo tăng đứng
một bên thi thể. Chúng Tỳ Kheo Ni và
đoàn tùy tùng của vua với nam nư cư sĩ
đứng bên kia. Thế Tôn hỏi vua:

- Đại vương, người đàn bà này là ai?

- Bạch Thế Tôn, Sirimà, em của Jìvaka.

- Sirimà à?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Vậy thì hãy đánh trống loan hết phố thành ai bỏ ra một ngàn đồng sẽ được sở hữu cô ta.

Chẳng có ai "ừ hử" gì cả. Phật bảo vua
hạ giá xuống thấp. Từ trăm xuống đến
chục, rồi đến xu, một phần hai xu, một
phần tư xu, một phần tám xu, cũng chẳng
ai muốn lãnh nàng dù là cho không.

Phật liền dạy:

- Các Tỳ-kheo! Các ông thấy rõ giá trị của một người đàn bà dưới mắt dân chúng chứ. Trong thành này, trước đây

người ta dám bỏ cả ngàn đồng để hân
hạnh qua một đêm với người đàn bà này.
Nhưng bây giờ không ai chịu lãnh nàng
dù được cho không, vì lẽ sắc đẹp đã tàn
tạ, không còn nữa. Nhìn xem, các Tỳ-
kheo, thi thể này tàn rụi và thối rữa.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(147) Hãy xem hình bóng đẹp,
Chỗ chất chứa vết thương,
Bệnh hoạn nhiều suy tư, Thật
không gì trường cửu.

3. Bà Ni Già

Thân này bị suy già ...

Phật dạy câu trên tại Kỳ Viên, liên quan

đến ni cô Uttarà.

Ni cô vẫn tiếp tục hành hương khất thực
cho đến một trăm hai mươi tuổi. Một
hôm, gặp một Tỳ-kheo, bà dâng hết thức
ăn trong bát, không chừa lại gì cho mình.
Ngày thứ hai và tiếp ngày thứ ba, Uttarà
cũng lại gặp và dâng cúng cho vị Tỳ-
kheo đó tại chỗ cũ.

Đến ngày thứ tư, Uttarà đang đi khất
thực như thường lệ thì gặp Phật ở nơi
thật đông người. Bà bước lui, lá y bà bị
tuột, bà giẫm chân lên, vướng víu nên té
ngã. Thế Tôn đến gần bà và bảo:

- Sư muội, thân của ngươi suy yếu theo tuổi già, không còn bao lâu sẽ hoại diệt.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(148) Thân này bị suy già, Ổ
tật bệnh mỏng manh, Nhóm
bất tịnh đổ vỡ, Chết, chấm dứt
mạng sống.

4. Nhóm Tỳ Kheo Cả Tin

Như trái bầu mùa thu...

Phật đã nói tại Kỳ Viên câu trên liên quan đến nhóm Tỳ-kheo cả tin.

Năm trăm Tỳ-kheo nhận đề mục thiền
quán từ Thế Tôn, rút vào rừng nỗ lực
phấn đấu thiền định. Nghĩ rằng mình
không còn tham ái và đã hoàn thành tu
tập, họ ra khỏi rừng đến báo với Thế Tôn
đã chứng đắc. Họ vừa đến ngoài cổng
tinh xá, Thế Tôn vội bảo Trưởng lão A-

nan rằng họ chưa có duyên gặp Phật, xin đến lò thiêu trước rồi trở lại sau.

Thay vì thắc mắc tại sao, các Tỳ-kheo
bảo nhau "Đức Phật là bậc đại trí, chắc
chắn Ngài có ý". Họ tuân hành đến lò
thiêu và trông thấy các thi thể. Với các
thi thể để lâu đến một hai ngày thì họ
thấy ghê tởm, các thi thể mới chết còn
tươi rói lại kích động lòng dục của họ.
Lúc đó họ mới nhận ra tham ái vẫn còn
trong lòng. Thế Tôn ngồi trong hương
thất phóng quang ảnh đến đối diện với
các Tỳ-kheo bảo:

- Này các Tỳ-kheo, thấy nguyên bộ xương mà các ông thích thú tham đắm xấu xa thì có hợp lẽ không?

Rồi Ngài đọc Pháp Cú:

(149) Như trái bầu mùa thu Bị
vất bỏ quăng đi, Nhóm xương
trắng bồ câu, Thấy chúng còn
vui gì?

5. Ni Cô Và Bóng Sắc

Thành này làm bằng xương...

Phật đã dạy như thế tại Kỳ Viên, liên quan đến ni cô Janapada-Kalyànì Rùpanandà

Cô nghĩ rằng: "Anh cả của ta đã từ bỏ
vinh quang của quyền uy, trở thành Tỳ-
kheo, và giờ đây là người siêu việt ở thế
gian, là Phật. Con Ngài là Ràhula
Kumàra, cũng là tăng sĩ. Chồng ta là
tăng và cả mẹ ta cũng là ni. Cả gia quyến

đều sống đời xuất gia, tại sao ta vẫn kéo
dài đời tại gia?" Do đó cô muốn đi tu, gia
nhập Ni chúng, không phải với lòng tin
mà vì lòng thương gia quyến. Vì có vẻ
đẹp tuyệt trần nên cô có tên Rùpa.

Một hôm nghe Thế Tôn giảng: "Cái đẹp
của sắc là vô thường, hệ lụy với khổ đau,
phi thực; thọ, tưởng, hành, thức cũng đều
như thế". Cô cho rằng Thế Tôn đã nhìn
thấy cái xấu trên thân xác của mình, dù
rất đẹp để nhìn rất xinh để ngắm. Do đó
cô không thích diện kiến Thế Tôn nữa.

Dân cư ở Xá-vệ thường cúng dường sáng
sớm, tiếp tục bổn phận của ngày Bát
quan trai. Buổi chiều ăn mặc sạch sẽ
tươm tất, tay cầm hương hoa, họ tụ tập
tại tinh xá để nghe pháp, Ni chúng cũng
thế. Nghe pháp xong, họ vào thành ca
tụng công đức của Thế Tôn.

Có bốn tiêu chuẩn để người ta phán đoán về Như Lai và lấy làm mãn nguyện:

1. Trên điều họ thấy được là thân
kim sắc của Phật, trang nghiêm
với ba mươi hai tướng tốt và tám
mươi vẻ đẹp.

2. Trên điều họ nghe được về đức
hạnh của Phật qua biết bao trăm
kiếp, và nghe Phật âm gồm có
Bát Diệu khi Ngài thuyết pháp.

3. Trên sự khổ hạnh của Phật.

4. Trên sự nhận xét về Ngài là
chính trực, có thập lực, có trí, an
tĩnh, Phật là bậc độc tôn không ai
sánh bằng.

Rùpanandà nghe Ni chúng và nữ

cư sĩ kể lại lời ca tụng Như Lai,
nhưng cô cho rằng họ xứng tán
quá lố đối với anh mình. Nếu
như Ngài định chỉ trích sắc đẹp
của cô trong chỉ một ngày thôi,
Ngài sẽ nói nhiều đến đâu trong
khoảng thời gian ấy? Rồi cô có ý
định đi nghe pháp, nhìn Thế Tôn
rồi trở về mà không muốn cho ai
thấy mình. Ni chúng vui sướng
dẫn Rùpanandà cùng đi, vì từ
lâu cô không muốn đến hầu
Phật, có cô Ngài sẽ thuyết pháp
với nhiều chi tiết phong phú
hơn.

Thế Tôn biết trước hôm
nay Rùpanandà đến đảnh lễ. Và để dạy
dỗ người quá đắm trước thân mình, để
làm tiêu tan lòng kiêu hãnh của nàng vì ỷ

có sắc đẹp, Ngài sẽ dùng chính sắc đẹp
thân thể làm phương tiện, giống như phải
dùng gai lễ gai. Thế Tôn liền hiển thần
thông: một thiếu nữ mười sáu xuân xanh,
đẹp chưa từng thấy mặc bộ y phục đỏ
thẫm, trang điểm với tất cả món trang
sức, đứng trước Thế Tôn, cầm quạt phe
phẩy. Chỉ có Phật và Rùpanandà trông
thấy cô gái.

Rùpanandà vào tinh xá với Ni
chúng. Cô đứng phía sau, năm
vóc gieo xuống đảnh lễ Phật và
ngồi xuống chỗ Ni chúng. Rồi cô
quan sát Thế Tôn từ đầu đến
chân. Rực rỡ xán lạn với ba
mươi hai tướng tốt và tám mươi
vẻ đẹp, hào quang bao quanh
tỏa rộng đến hai mét. Rồi cô
thấy cô gái đứng cạnh Phật và

cô quan sát gương mặt sáng rực
như trăng rằm của cô gái. Ngắm
lại thân mình, cô thấy mình
chẳng khác gì con quạ đang
đứng trước con ngỗng chúa thân
kim sắc. Cô trợn tròn mắt vì mái
tóc thiếu nữ, ôi thật thanh tú.
Cô say mê từng bộ phận trên
người thiếu nữ, và nóng lòng
muốn mình cũng được như thế.
Thế Tôn biết được ý tưởng của
cô nên bắt đầu thuyết cho cô bài
pháp sau. Thế Tôn hóa hiện
thiếu nữ từ mười sáu tuổi lên hai
mươi tuổi. Rùpanandà nhận ra
ngay bóng sắc này không bằng
trước đây. Rồi thiếu nữ thành
thiếu phụ một con, đến trung
tuần và cuối cùng là một lão bà

già khụ. Rùpanandà theo dõi
từng giai đoạn biến hóa, mỗi lúc
vẻ đẹp chỗ này mất, sắc tươi
chỗ kia hết. và khi đứng đó là bà
lão răng rụng, tóc bạc, lưng
còng, oằn xuống như chiếc rui
nhà hình chữ nhân, phải tựa lên
gậy, tay chân run
rẩy. Rùpanandà không khỏi ghê
tởm.

Phần cuối bài thuyết pháp của Phật là bà
lão lâm bệnh. Ném gậy và quạt đi, bà kêu
thét lên, té xuống đất, lăn qua lăn lại trên
đống phân và nước tiểu của
mình. Rùpanandà nhìn và muốn lợm
giọng. Rồi đức Phật cho thấy cái chết của
bà lão. Liền đó thi thể bà trương phồng,
từ chín lỗ mủ chảy ra có dạng như bấc
đèn và có cả giun sán. Quạ và chó nhào

lên người bà xé xác. Sự kiện này làm
chấn động Rùpanandà khôn kể. Cô thấy
rõ ngay chính chỗ này người đàn bà này
già đi, lâm bệnh rồi chết; và thân của cô
cũng sẽ như thế. Từ cái thấy thân mình
nằm trong sự vô thường, cô thấy thân thể
mình hệ lụy đến khổ đau, và do đó phi
thực.

Liền đó, ba pháp (già, bệnh, chết) giống
như nhà bị lửa thiêu đốt, hoặc như dây
thừng quấn ngang cổ cô, hiển hiện trước
mắt Rùpanandà khiến tâm cô đi vào
thiền định. Tuy vậy, Phật biết cô chưa thể
chứng quả, nên đọc thêm bài kệ để hỗ trợ
cho cô như sau:

Hãy nhìn, Nandà! Sự liên kết
những bộ phận gọi là thân, Nó
là bệnh tật, bất tịnh, thối tha, rỉ
chảy. Thật là ngu ngốc nếu ham

muốn nó. Thân này như thế nào,
thân kia cũng thế, Thân kia ra
sao, thân này cũng sẽ vậy. Hãy
nhìn các yếu tố của thân đều là
không. Đừng trở lại thế gian,
Hãy dập tắt tham ái khiến tái
sanh, Và ngươi sẽ đi trong an
tĩnh.

Hướng tâm ý thuận theo giáo lý
Phật, Rùpanandà chứng quả Tu-đà-hoàn.
Vì muốn cho cô tiến lên Tam đạo và Tam
quả trên nữa, đẩy cô thiền định thêm về
lý không. Thế Tôn dạy thêm:

- Này Rùpanandà, đừng nghĩ rằng thân
này có thực, không một chút gì là thực
trong thân này. Thân này là thành trì làm
bằng xương, do ba trăm khúc xương
dựng lên.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(150) Thành này làm bằng
xương, Quét tô bằng thịt
máu, Ở đây già và chết, Mạn,
lừa đảo chất chứa.

Cuối bài kệ, ni cô chứng quả A-la-hán, và nhiều người cũng thọ trì được bài kệ này.

6. Hoàng Hậu Mallikà Và Con Chó

Xe vua đẹp cũng già...

Tại Kỳ Viên Phật đã dạy câu trên liên quan đến hoàng hậu Mallikà.

Ngày kia hoàng hậu Mallikà vào phòng

tắm. Rửa mặt xong, bà cúi người xuống
và rửa chân. Không dè con chó cưng của
bà cũng vào theo. Nó thấy thế bèn làm
hạnh bất tịnh với bà, và bà cứ để nó tiếp
tục. Từ tầng trên cung điện nhà vua nhìn
thấy hết, sau đó mắng nhiếc bà thậm tệ.
Bà tìm cách chối quanh, nhưng nhà vua
khẳng định:

- Chính mắt ta đã thấy. Chết tiệt đi, con tiện tỳ khốn kiếp!

Bà vẫn chống chế:

- Tâu đại vương, thật lạ kỳ! Ai bước vào phòng tắm ấy, người ở ngoài nhìn vào đều thấy thành hai.

- Mi nói dối.

- Nếu bệ hạ không tin , xin hãy vào

phòng tắm, thiếp sẽ ở ngoài nhìn vào.

Vua quả là thật thà, cả tin nên làm theo lời bà. Đột ngột bà ở ngoài la thất thanh:

- Nhà vua điên khùng kia! Sao làm điều ô uế với con dê cái?

- Ái khanh, ta có làm như thế đâu!

- Chính mắt thiếp thấy!

Vì thế nhà vua tin lời giải thích của hoàng hậu, là ai vào phòng tắm đều bị thấy thành hai.

Nhưng Mallikà cảm thấy bất an. Tuy đã
dối gạt được nhà vua, vì ông đã là một
tên ngu ngốc, nhưng bà đã phạm tội
trọng, và còn sai quấy khi kết tội nhà
vua. Thế Tôn sẽ biết tội của bà, cả hai

Đại đệ tử và tám mươi Trưởng lão cũng
biết. Tội lỗi trầm trọng biết bao! (Trước
đó bà và vua cúng dường rất nhiều của
báu, số tiền lên đến một trăm bốn mươi
triệu đồng. Riêng đức Như Lai được
cúng dường bốn món vô giá: một chiếc
lọng trắng, một chiếc giường, một ghế
ngồi và một vật đỡ chân).

Mallikà lúc hấp hối lại quên hẳn
sự cúng dường, chỉ nhớ đến
hành động xấu ác mình đã
phạm, do đó bị đọa vào địa ngục
A-tỳ. Vua Ba-tư-nặc rất yêu
bà Mallikà nên buồn khổ vô
cùng. Lễ tang xong, vua đến gặp
Phật, ý muốn hỏi xem bà sanh ở
đâu. Thế Tôn biết trước, nên
khôn khéo không để vua nhớ lý
do đi đến tinh xá. Phật cứ thuyết

pháp, vua nghe xong hoan hỷ hồi cung. Như thế suốt bảy ngày vua không thể nào nhớ để hỏi.

Còn Mallikà, sau bảy ngày rên siết trong địa ngục, được giải thoát và tái sanh vào cõi trời Đâu-suất.

(Sở dĩ Phật phải làm như thế vì Mallikà
rất được sủng ái. Nếu biết bà, một người
có niềm tin kiên cố, bố thí cúng dường
rất nhiều mà rơi vào địa ngục, thì số phận
của vua sau này sẽ ra sao? Nhà vua sẽ
hiểu sai lạc sanh ra hoài nghi, không tiếp
tục cúng dường năm trăm Tỳ-kheo nữa,
và như thế vua sẽ đọa vào địa ngục).

Vào ngày thứ tám, Thế Tôn ra ngoài khất
thực một mình. Đến cổng hoàng cung
vua nghe tin, cầm bát của Phật định
mang lên sân thượng cung điện. Nhưng

Phật muốn ngồi ngay nhà để xe, vua bèn
dâng chỗ ngồi nơi đó và cúng dường
thức ăn loại cứng loại mềm. Rồi nhà vua
đảnh lễ Phật hỏi lại câu đã quên suốt bảy
ngày qua. Phật đáp:

- Vào cung trời Đâu-suất, đại vương ạ.

Vua vẫn còn buồn khổ nên than:

- Bạch Thế Tôn, từ khi nàng đi về cõi khác, con người tôi không còn sống nữa.

Phật an ủi:

- Đại vương, chớ nên đau lòng. Đó là quy luật bất biến cho mọi chúng sanh.

Rồi Phật hỏi tiếp:

- Đại vương, xe này của ai?

- Bạch Thế Tôn, của ông tôi.

- Còn xe này?

- Của cha tôi, bạch Thế Tôn.

- Còn xe kia.

- Của tôi.

Đức Phật bèn dạy:

- Đại vương, xe của cha còn tốt hơn xe
ông nội, cũng vậy xe của đại vương còn
tốt hơn xe của cha. Sự suy tàn cũng sẽ
làm hư hoại thân này. Đại vương, chỉ có
đức hạnh chân chánh mới không hư hoại.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(151) Xe vua đẹp cũng già,

Thân này rồi sẽ già, Pháp bậc
thiện không già. Như vậy bậc
chí thiện, Nói lên cho bậc
thiện.

7. Một Tỳ Kheo Thường Nói Không Đúng Chỗ

Người ít nghe kém học...

Phật dạy câu này tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Ca-lưu-đà-di.

Trưởng lão này ưa đến các nhà nơi dân
chúng làm lễ và đọc kệ về tang tế như
"Họ đứng bên ngoài cõi chết". Thay vì
nói những lời thích hợp như thế, có nghĩa
là còn sống mãi, khi tang lễ đang tiến
hành ông lại nói những câu kệ không

dính dáng như "Bố thí và xót thương".
hoặc một câu trong kinh Kim Cang "Bất
cứ tài sản nào có được, đời này cũng như
đời sau".

Thật ra, bất kể đi đến đâu, nếu ông dự
định nói một điều gì đó thì khi mở miệng
cũng khác hẳn, và chính ông không biết
mình đã lỡ lời nói không đúng.

Các Tỳ-kheo nghe ông nói bèn trình lên Phật:

- Bạch Thế Tôn! Ca-lưu-đà-di đi đến chỗ lễ lạc hay tang ma có lợi ích gì? Điều đáng phải nói, Ca-lưu-đà-di nói trật lất.

Thế Tôn đáp:

- Các Tỳ-kheo! Đây không phải lần đầu Ca-lưu-đà-di nói như thế mà ở kiếp trước

ông ta luôn luôn không nói điều đúng rồi, lại nói trật lất.

Chuyện quá khứ

7A. Aggidatta, Somadatta Và Nhà Vua

Xưa, có một Bà-la-môn tên
là Aggidatta ngụ tại Ba-la-nại có con
là Somadatta theo hầu vua rất được sủng
ái. Ông sống bằng nghề nông, chỉ có hai
con bò đực, lại chết mất một con. Ông
bảo con xin nhà vua con bò khác. E vua
hiểu lầm mình lợi dụng quyền chức để
xin xỏ, Somadatta bảo cha trực tiếp đến
xin vua, và sợ ông không biết ăn nói, anh
chịu khó chỉ dạy thật tỉ mỉ. Anh dẫn cha
đến bãi thiêu xác tên là Bụi Cuscus, nhặt
cỏ bó thành từng túm, bảo:

- Đây là nhà vua, đây là phó vương, đây

là tổng tư lệnh quân đội. Vào hoàng cung
cha phải đi vào như thế này đây, lùi bước
như thế này đây. Rồi cha tâu lên nhà vua
trước, phó vương sau. Đến gần vua, cha
phải tâu "Bệ hạ cao quý muôn năm!" Và
đứng như vầy, rồi đọc bài kệ sau:

Tôi có hai con bò đực giúp tôi
cày bừa. Nhưng một con đã
chết, Xin cho tôi con khác,
vương tử anh hùng!

Bà-la-môn mất hết một năm mới thuộc
bài kệ trên. Ông cho con biết, rồi hai cha
con cùng mang lễ vật lên đường. Đến
nơi, Somadatta đến ngồi vào chỗ cận
vua. Bà-la-môn một mình mang lễ vật
đến sân rồng. Vua vui mừng thấy ông,
hỏi thăm vồn vã:

- Chào ông bạn! Ông bạn đã đi đường xa,

hãy ngồi lên giường này và cho ta biết ông bạn cần chi?

Bà-la-môn lấy hết sức mình đọc bài kệ một lèo:

Tôi có hai con bò đực giúp tôi
cày bừa, Nhưng một con đã
chết, Xin lấy con còn lại, vương
tử anh hùng!

Vua ngạc nhiên hỏi:

- Nói gì lạ vậy, ông bạn? Hãy lặp lại!

Nhưng ông vẫn nhắc lại y như trước. Vua biết ông lỡ lời nói ngược lại ý của mình, bèn cười bảo:

- Somadatta, chắc ngươi có nhiều bò đực ở nhà.

Somadatta thưa:

- Tâu bệ hạ, nhiều bằng số bệ hạ đã ban cho chúng tôi.

Vua hài lòng với câu trả lời của vị Phật
tương lai, nên ban cho Bà-la-môn mười
sáu con bò đực, thêm nữ trang và đồ gia
dụng, và một ngôi làng để trú ngụ. Như
thế vua đã ban cho Bà-la-môn quà tặng
xứng đáng và vinh dự to lớn.

Phật kể chuyện xong, đồng hóa như sau:

- Thời đó nhà vua là A-nan. Bà-la-môn là Ca-lưu-đà-di và Somadatta chính là Ta.

Và Ngài nói thêm:

- Này các Tỳ-kheo! Đây không phải lần đầu tiên ông ta không thể nói đúng việc

đúng thời vì quá ngu si. Thực vậy, người ít nghe kém học không khác gì con trâu đực.

Phật đọc tiếp Pháp Cú:

(152) Người ít nghe kém học,
Lớn già như trâu đực, Thịt nó
tuy lớn lên, Nhưng tuệ không
tăng trưởng.

8. Kệ Của Trưởng Lão A-Nan

Lang thang bao kiếp sống...

Câu này Phật thốt ra khi ngồi dưới cội bồ-đề, sau này nói lại cho Trưởng lão A- nan để đáp một câu hỏi.

Dưới cội bồ-đề, trước khi mặt trời lặn,
Phật chiến thắng Ma vương; đầu đêm,
Ngài vén màn vô minh đã bao phủ từ
nhiều kiếp; giữa đêm, đắc thần thông;
cuối đêm, vì lòng thương xót chúng
sanh, Ngài tập trung tư tưởng vào lý
nhân duyên, thiền quán theo chiều thuận
và chiều nghịch, và hừng đông Thế Tôn
giác ngộ viên mãn. Sau đó, như vô lượng
chư Phật đã làm, Ngài long trọng phát
biểu bài kệ sau:

(153) Lang thang bao kiếp sống,
Ta tìm nhưng chẳng gặp,
Người xây dựng nhà này, Khổ
thay phải tái sanh!

(154) Ôi! Người làm nhà kia! Nay ta đã thấy ngươi! Ngươi không làm nhà nữa. Đòn tay

ngươi bị gãy, Kèo cột ngươi bị tạn. Tâm ta đạt tịch diệt, Tham ái thảy tiêu vong.

9. Đại Phú, Con Của Chưởng Khố

Lúc trẻ không phạm hạnh...

Thế Tôn đã dạy câu này tại Isipatana, liên quan đến Mahàdhana (Đại Phú) con của chưởng khố.

Đại Phú sanh tại Ba-la-nại, nhà giàu, gia
sản trị giá tám trăm triệu của cải nhiều
như thế, nên ông bà không cần phải cho
con làm việc gì khác hơn ngoài vui chơi
thỏa thích. Do đó Đại Phú chỉ học hát và
chơi đàn. Một nhà giàu khác trong thành
cũng có tài sản tám trăm triệu sanh bé

gái. Vì đồng ý nghĩ nên cô bé cũng được
cha mẹ chỉ cho học ca hát và nhảy múa.
Hai đứa trẻ lớn lên, họ cho thành hôn với
nhau theo nghi lễ tập tục. Cha mẹ hai bên
qua đời khiến gia sản hai trẻ tăng gấp đôi
số tám trăm triệu.

Thường lệ, mỗi ngày ba lần, con của
chưởng khố phải đến hầu vua. Một bọn
bất lương trong thành khiếm cách rù
quến Đại Phú để trục lợi. Chúng kiếm
rượu và các thứ cần thiết, ngồi một chỗ
rình rập con đường Đại Phú sắp đi qua.
Thấy anh ta, chúng đến gần, lấy rượu ra
uống, cho muối và đường vào miệng,
nhét rễ và củ hành vào răng nhai ngấu
nghiến rồi cất tiếng:

- Hãy sống đến trăm tuổi, công tử con của chưởng khố! Với sự đỡ đầu của công tử, chúng tôi sẽ được ăn uống thỏa thuê!

Đại Phú ngạc nhiên hỏi tiểu đồng theo sau:

- Mấy người này uống gì thế?

- Thưa công tử, một loại rượu.

- Ngon không?

- Thưa công tử, trên thế gian này không gì sánh bằng.

- Thế thì ta cũng uống.

Rồi Đại Phú bảo tiểu đồng mang thêm
một chút rượu nữa... và uống hết. Chẳng
bao lâu bọn bất lương biết rằng Đại Phú
đã ghiền rượu. Chúng tụ tập quanh ông
ta, càng lúc càng đông. Mỗi lần đi uống
anh phải tiêu một đến hai trăm đồng. Sau
đó anh tập tành chất tiền từng đống để

gọi rượu và các thứ như:

- Lấy tiền mua hoa về cho ta!

- Cầm tiền, mang hương về cho ta.

- Người này khéo đổ súc sắc, người kia
nhảy giỏi hát hay, người đó đàn tuyệt!
Cho người này một ngàn, cho người kia
hai ngàn!

Ném tiền qua cửa sổ như thế, chẳng bao
lâu anh đã phung phí hết gia sản tám
trăm triệu của mình. Rồi tám trăm triệu
của nhà vợ cũng tan như mây khói. Đại
Phú bán hết ruộng đất, vườn tược, xe
cộ... luôn cả ly chén, khăn trải giường, áo
khoác. Về già anh bán luôn căn nhà, dắt
vợ ra đi và trọ ven tường nhà người khác,
tay cầm mảnh sành ăn xin đầu đường xó
chợ, kiếm chút cơm thừa canh cặn qua

ngaỳ.

Ngày kia, đứng trước cửa một ngôi nhà
nghỉ, anh nhận thức ăn thừa của mấy chú
Sa-di và tập sự. Thế Tôn trông thấy thế
mỉm cười. Trưởng lão A-nan hỏi và được
Ngài giải thích:

- A-nan! Nhìn xem Đại Phú, con của
chưởng khố! Anh đã tiêu hết gia sản gấp
hai lần tám trăm triệu để bây giờ dắt vợ
đi ăn xin. Nếu hồi trẻ anh biết sử dụng
đồng tiền để kinh doanh thì đã thành vị
chưởng khố đệ nhất của thành này; và
nếu anh lìa bỏ thế gian thành Tỳ-kheo sẽ
đắc quả A-la-hán, còn vợ anh chứng Tam
quả. Nếu ở tuổi trung tuần, anh không
tiêu phí tài sản và biết làm ăn thì sẽ trở
thành đệ nhị chưởng khố thành này; và
nếu lìa bỏ thế gian thành Tỳ-kheo sẽ đắc
Tam quả, còn vợ anh sẽ đắc Nhị quả.

Nếu cuối đời mình, anh mới biết chuyển
hướng như đã kể, thì sẽ thành đệ tam
chưởng khố, hoặc chứng Nhị quả còn vợ
anh chứng Dự-lưu. Nhưng bây giờ anh
đã đánh mất hết tài sản thuộc về cư sĩ,
cũng như quả vị của đạo. Anh ta không
khác gì con cò mắc cạn trong ao.

Rồi Phật đọc Pháp Cú:

(155) Lúc trẻ không phạm hạnh,
Không tìm kiếm tiền bạc, Như
cò già bên ao, Ủ rũ, không tôm
cá.

(156) Lúc trẻ không phạm hạnh,
Không tìm kiếm bạc tiền, Như
cây cung bị gãy, Thở than
những ngày qua.

XII. Phẩm Tự Ngã 1. Hoàng Tử Bồ Đề Và Con Chim Thần

Nếu biết yêu tự ngã ...

Khi ngụ tại Bhesakalàvana, Thế Tôn đã dạy câu trên liên quan đến hoàng tử Bồ- đề.

1A. Hoàng Tử, Người Xây Nhà Và Con Chim Thần

Hoàng tử Bồ-đề xây dựng một cung điện
tên là Sen Đỏ (Kokanađa) không giống
bất kỳ cung điện nào trên mặt đất này,
giống như đang nổi lên trong hư không.

Xong việc ông hỏi người xây nhà:

- Anh đã từng xây dựng một cung điện
nào giống như thế này ở nơi khác chưa,
hay đây là công trình đầu tiên trong đời
anh vừa thực hiện xong?

Anh thợ đáp đó là đầu tiên. Ý của hoàng
tử là muốn cung điện của ông độc nhất
vô nhị, do đó tốt nhất là giết chết anh
thợ, hoặc cắt cụt tay chân, hoặc móc
mắt... Ông gặp người bạn thân nhất
là Sanjikàputta nói ý đó. Anh bạn này
báo cho anh thợ biết, vì không nỡ để một
nghệ nhân có khiếu như thế bị giết chết.
Vì thế khi hoàng tử đến hỏi anh thợ đã
hoàn tất chưa, anh bảo chưa, và cần thêm
một ít gỗ, loại gỗ đã khô hết nhựa, anh sẽ
giam mình trong phòng riêng để tập
trung làm việc, không ai được phép lai
vãng, trừ vợ anh sẽ mang cơm trưa mà
thôi. Hoàng tử bằng lòng.

Anh thợ bắt đầu đẽo thớ gỗ thành hình
chim Kim xí điểu, đủ rộng để chúa anh ta
và vợ con. Anh dặn vợ bán hết đồ đạc,
quy ra bằng vàng đưa anh cất. Và khi tác
phẩm hoàn tất, anh cùng vợ con chui vào
bụng chim, rồi chim cất cánh qua cửa sổ
bay mất, mặc dù hoàng tử đã cho lính
bao vây kín mít. Anh thợ đến vùng đất ở
Hy-mã-lạp-sơn, tạo ra một đô thị bằng
thần thông và cư ngụ ở đó. Người ta gọi
anh là Vua Ngựa Gỗ.

1B. Hoàng Tử Chiêu Đãi Đức Phật

Hoàng tử quyết định mở hội ăn mừng
ngày hoàn tất cung điện và thỉnh mời
Thế Tôn. Ông cho bôi trát lên vách đất
sét trộn với bốn loại hương thơm, trải
đệm và thảm lên sàn nhà từ ngưỡng cửa.
Hoàng tử không có con. Trong khi trải
đệm và thảm, ông nghĩ thầm rằng nếu

ông sẽ được có con trai hay con gái, Thế
Tôn sẽ giẫm chân lên thảm. Nhưng sau
khi ông đảnh lễ và ba lần thỉnh Phật vào
nhà, Ngài từ chối không vào, chỉ đưa mắt
nhìn Tôn giả A-nan. Trưởng lão A-nan
hiểu ý, bảo cuốn thảm lên. Rồi hoàng tử
cung kính dâng Phật cháo và các thức ăn
cứng, đảnh lễ Ngài xong ngồi một bên
thưa:

- Bạch Thế Tôn, con là người hầu trung
tín của Thế Tôn. Đã ba lần con tìm
nương tựa nơi Thế Tôn. Lần đầu trong
thai mẹ, lần thứ hai là đứa bé con, lần thứ
ba khi đến tuổi có trí khôn. Vì sao Thế
Tôn không chịu bước chân lên đệm và
thảm?

- Hoàng tử, ngươi nghĩ gì khi trải sàn nhà với vải vóc kia?

- Bạch Thế Tôn, con nghĩ nếu số mạng con sẽ có con trai hay con gái, Thế Tôn sẽ đi lên đó.

- Vì lẽ đó Ta đã từ chối không bước lên.

- Nhưng bạch Thế Tôn, phải chăng số mạng của con là không bao giờ có con trai, con gái?

- Đúng vậy, hoàng tử.

- Vì lý do gì, bạch Thế Tôn?

- Ở kiếp trước ngươi đã phạm lỗi vô ý, không sáng suốt.

- Vào lúc nào, bạch Thế Tôn?

Để trả lời, Phật kể:

Chuyện quá khứ

1C. Người Ăn Trứng Chim

Hàng trăm người ra biển bị đắm tàu. Tất
cả đều lần lượt chết hết, trừ hai vợ chồng
bám được một mảnh ván, tấp vào một
đảo gần đó. Cả chồng lẫn vợ quá đói và
không tìm được cái gì để ăn trong khi
chim chóc trên đảo nhiều vô số, nên họ
ăn trứng chim luộc trên lò than. Không
đủ no, họ ăn luôn những con chim nhỏ.
Họ đã ăn như thế từ lúc trẻ, khi đứng
tuổi, đến tuổi già. Cả cuộc đời, không
một lúc nào họ được sáng suốt.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Thế Tôn chỉ cho hoàng tử thấy lỗi lầm trong tiền kiếp rồi dạy tiếp:

- Hoàng tử, nếu một trong ba thời trẻ, trung niên, già của kiếp trước, ngươi và

vợ ngươi sáng suốt thì cũng được một
đứa con trai hoặc gái trong kiếp này. Hay
ít nhất một trong hai người được sáng
suốt thì kiếp này các ngươi đã có con.
Hoàng tử, nếu biết quí trọng đời sống
của mình, ta phải nhớ giữ sáng suốt cả ba
thời trong đời mình. Nếu quên, ít nhất
cũng phải được một trong ba.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(157) Nếu biết yêu tự ngã, Phải
khéo bảo vệ mình. Người trí
trong ba canh, Phải luôn luôn
tỉnh thức.

2. Một Tỳ Kheo Tham Lam

Trước hết tự đặt mình...

Tại Kỳ Viên, Thế Tôn đã dạy câu trên liên quan đến Trưởng lão Upananda, một hoàng tử dòng họ Thích-ca.

Trưởng lão vốn có biệt tài thuyết pháp.
Nhưng lạ thay sau khi đã nghe giảng về
thiểu dục, ông thản nhiên nhận hết y áo
do các Tỳ-kheo khác, vì muốn giữ phạm
hạnh, đã cúng cho mình, luôn cả vật
dụng họ để lại. Kịp mùa mưa đến sát
bên, ông đi về vùng quê. Dừng chân tại
một tinh xá, ông thuyết pháp và rất được
các Sa-di và tập sự xuất gia ưa chuộng.
Họ thỉnh ông ở lại đây suốt mùa mưa.
Ông hỏi:

- Một Tỳ-kheo ở lại đây suốt mùa mưa sẽ thọ nhận gì?

Họ đáp:

- Một cái áo khoác ngoài.

Trưởng lão không ừ hử, để lại đôi giày và đi tiếp đến một tinh xá kế. Khi được mời ở lại, cũng câu hỏi cũ:

- Thọ nhận được gì?

Đáp:

- Hai áo khoác.

Trưởng lão để lại đó cây gậy.

Đến tinh xá thứ ba, hỏi:

- Thọ nhận được gì?

Đáp:

- Ba áo khoác.

Ngài để lại bình đựng nước.

Đến tinh xá thứ tư, hỏi:

- Được thọ nhận gì?

- Bốn áo khoác.

Ngài bèn đáp:

- Tốt lắm! Ta ngụ tại đây

Rồi Ngài thuyết pháp cho các cư sĩ và
Tỳ-kheo ở đó, hay đến nỗi họ dân cúng
cho Ngài vô số y áo. Hết hạn lưu trú,
Ngài báo tin cho các tinh xá gửi cho
Ngài các món đã bỏ lại. Và gom hết tài
sản xong, Ngài chất lên một chiếc xe bò
lên đường.

Bấy giờ ở một tinh xá nọ, có hai Tỳ-kheo

vừa thọ nhận hai chiếc áo khoác và một
cái mền, Cả hai không biết làm sao để
chia cho đúng, nên dừng lại bên đường
cãi vã:

- Huynh lấy áo đi! Còn cái mền của tôi.

Trưởng lão chợt đi ngang, họ liền chận lại:

- Bạch Trưởng lão, xin Ngài chia giùm cho đúng, và cho chúng tôi cái thích đáng.

Trưởng lão nghiêm mặt hỏi lại:

- Quý thầy có tôn trọng quyết định của tôi không?

- Dạ vâng.

- Tốt lắm. Vậy thì cái mền này chỉ dành cho người nào thuyết pháp đắp, còn hai thầy mỗi vị một cái áo.

Và trước vẻ mặt ngơ ngác của hai Tỳ- kheo kia, Trưởng lão vác chiếc mền đắt tiền lên vai đi mất.

Ghê tởm và thất vọng, họ đến thưa
chuyện với Thế Tôn. Phật bảo không
phải lần đầu tiên ông ta lấy đồ của các
thầy và làm cho các thầy ghê tởm thất
vọng, ở kiếp trước ông ta cũng đã làm
như thế.

Và Ngài kể:

Chuyện Quá Khứ

2A. Rái Cá Và Chó Rừng

Xa xưa, có hai rái cá là Anutìracàrì
và Gambhìracàrì bắt được một con cá
hồng to, nhưng khi chia chác thì lúng
túng và lớn tiếng với nhau:

- Cái đầu cá của tôi, phần anh là đuôi cá.

Không thể chia đều và vừa ý cho cả hai, nên thấy bóng một con chó rừng, chúng gọi đến nhờ giải quyết:

- Này bác, bác hãy chia con cá này theo bác thấy đúng với lẽ phải, và bác sẽ được thưởng.

Chó rừng sửa bộ, ra vẻ trịnh trọng:

- Ta được vua chỉ định làm quan tòa. Ta
đang phải ngồi tòa xử án hằng mấy giờ
liền. Ta ra đây chỉ để giãn chân, bây giờ
ta không có thời giờ làm việc đó.

- Bác ơi, đừng nói thế. Hãy chia phần và được thưởng.

- Các ngươi có tôn trọng quyết định của ta không?

- Có chứ, này bác, chúng tôi sẽ tuân theo.

- Tốt lắm, vậy thì trong hai bạn, ai bơi
dọc theo bờ (Anutìracàrì) sẽ có cái đuôi,
ai bơi trong nước sâu (Gambhìracàrì) sẽ
có cái đầu, còn khúc giữa thuộc về ta, vì
ta là công lý.

Nói xong, chó rừng nhặt khúc giữa và chạy biến. Còn bọn rái cá chỉ biết đứng nhìn theo lòng đầy ghê tởm và thất vọng.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Thế Tôn an ủi hai Tỳ-kheo, và quở

trách Upananda:

- Các Tỳ-kheo, người muốn dạy bảo người khác trước hết phải điều phục mình cho hợp đạo.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(158) Trước hết tự đặt mình,
Vào những gì thích đáng, Sau
mới giáo hóa người, Người trí
khỏi bị nhiễm.

3. Hãy Hành Động Theo Lời Nói

Hãy tự làm cho mình...

Vì chuyện Trưởng lão Padhànika Tissa, mà Thế Tôn dạy câu trên tại Kỳ Viên.

Trưởng lão này được Phật cho đề mục thiền quán, rồi dẫn năm trăm Tỳ-kheo vào rừng. Trước hết ông bảo họ:

- Này chư huynh! Nhận được đề mục từ đức Phật tại thế rồi, tất cả phải chú tâm thiền quán.

Nói xong, ông nằm dài ra và ngủ. Còn
các Tỳ-kheo đi kinh hành suốt canh một,
và giữa đêm thì vào tinh xá. Ngủ no mắt,
Trưởng lão thức dậy đi kiếm các Tỳ-
kheo, hỏi họ:

- Có phải các ông về đây định để ngủ không? Ra khỏi tinh xá tức khắc! Thiền quán đi!

Nói xong, ông lại về chỗ, nằm dài ra và ngủ. Các Tỳ-kheo kia lại đi kinh hành suốt canh giữa, và đến canh cuối họ về

tinh xá. Trưởng lão thức dậy, đến kiếm
họ, đuổi ra khỏi tinh xá và ông lại trở về
nằm ngủ tiếp. Vị Trưởng lão cứ theo
nhắc nhở hoài như thế, các Tỳ-kheo
không thể nào chú tâm, dù tụng kinh hay
thiền quán, đến nỗi họ muốn quẩn trí.
Rốt cuộc họ bảo nhau:

- Sư phụ của chúng ta quá nhiệt tình. Hãy theo dõi ông ta xem sao!

Khám phá ra sự thật, họ chỉ biết lắc đầu bảo nhau:

- Sư phụ của chúng ta hùng biện rỗng tuếch, chúng ta đành thua thiệt.

Quá mệt nhọc vì mất ngủ, không một Tỳ- kheo nào chứng quả.

Hết thời hạn ở rừng, mọi người trở về

gặp Phật. Sau lời chào mừng thân hữu, Thế Tôn hỏi họ:

- Này các Tỳ-kheo! Các ông có chú tâm thiền quán hay không? Hành thiền miên mật không?

Họ đành kể hết tự sự. Phật bảo:

- Này các Tỳ-kheo! Đây không phải là
lần đầu Trưởng lão làm nỗ lực tu tập của
các ông thất bại. Trước đây ông ta cũng
làm như thế.

Và thuận theo lời yêu cầu của các Tỳ- kheo Ngài kể chuyện bổn sanh Akàlaràvikukkuta:

Chẳng được mẹ cha nuôi dưỡng, Chẳng được dạy dỗ bởi thầy. Gà ta không sao gáy được,

Đúng thời, đúng giờ, đúng giấc.

Ở kiếp đó, con gà chính là Trưởng
lão Padhànika Tissa, năm trăm Tỳ-kheo
lúc đó chính là các Sa-di này, và vị thầy
nổi tiếng chính là Ta.

Phật dạy tiếp:

- Này các Tỳ-kheo! Nếu một người răn
bảo kẻ khác, trước hết hãy tự điều phục,
và tự điều phục mình thì có thể điều phục
kẻ khác.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(159) Hãy tự làm cho mình,
Như điều mình dạy người,
Khéo tự điều, điều người, Khó
thay, tự điều phục!

4. Đừng Ghét Bỏ Cha Mẹ Mình

Tự mình y chỉ mình...

Câu này Phật dạy tại Kỳ Viên, liên quan đến bà mẹ của Trưởng lão Kumàra Kassapa.

4A. Kumaara Kassapa Chào Đời

Con gái của chưởng khố thành Vương
Xá trước khi đến tuổi khôn lớn đã xin
phép đi tu nhiều lần, nhưng không được.
Đến tuổi cặp kê bà thành hôn, về sống
bên nhà chồng là một gia chủ, làm người
vợ trung thành. Chẳng bao lâu bà có
mang, nhưng bà và cả người chồng đều
không hay biết. Bà xin xuất gia, lần này
được chồng thuận, và cũng chính ông

dẫn bà đến Ni chúng. Bà được gia nhập Tăng đoàn Ni chúng thuộc phái Đề-bà- đạt-đa.

Sau một thời gian Ni chúng thấy bà mang thai nên hỏi:

- Việc này nghĩa là sao?

Bà đáp:

- Thưa quý Ni, con không hiểu ra sao. Nhưng con biết chắc là con vẫn giữ phạm hạnh trong sạch.

Họ dẫn bà đến Đề-bà-đạt-đa, và vì sợ bị quở trách, ông ra lệnh trục xuất. Bà liền van xin chư ni:

- Quý sư tỷ! Đừng hủy hoại đời con! Con xuất gia không phải theo đề nghị của Tôn

giả Đề-bà-đạt-đa. Xin dẫn con đến Thế Tôn ở Kỳ Viên.

Thế Tôn biết bà đã mang thai khi còn ở
thế gian, và để phản chứng lời buộc tội
sai lầm, Ngài triệu tập vua Ba-tư-nặc,
Đại và Tiểu Cấp Cô Độc, cư sĩ Tỳ-xá-
khư và các nhân vật tai mắt khác, truyền
lệnh cho Trưởng lão Ưu-ba-ly:

- Ông hãy đến giữa tứ chúng biện hộ cho người đàn bà bị kết tội này.

Trưởng lão gọi bà Tỳ-xá-khư đến trước
mặt vua giao trách nhiệm. Bà cho treo
màn chung quanh thiếu phụ, và khám từ
tay, chân, rốn, bụng, đến phần dưới. Rồi
đếm tính số tháng và ngày, bà nhận xét
thiếu phụ đã có thai khi còn ở thế gian,
liền báo tin cho Trưởng lão. Trước tứ
chúng Ngài tuyên bố thiếu phụ vô tội và

một đứa bé ra đời, mạnh khỏe và to lớn như bà đã cầu xin dưới chân đức Phật Padumuttara.

Ngày kia nhà vua đi ngang qua chỗ Ni
chúng, nghe tiếng trẻ khóc, dừng chân
hỏi chuyện biết được liền mang đứa trẻ
về hoàng cung giao các công chúa nuôi
nấng. Đến ngày lễ đặt tên, họ đặt
là Kassapa, vì được hoàng gia dưỡng
dục, nên mọi người gọi là hoàng
tử Kassapa, Kumàra Kassapa.

Trên sân chơi, một hôm, đứa bé đánh mấy trẻ kia. Chúng la lên:

- Tên không cha không mẹ đánh chúng tôi!

Kassapa lập tức chạy đến vua hỏi:

- Tâu bệ hạ, chúng nó nói con không cha không mẹ, ai là mẹ của con xin nói cho con biết.

Vua chỉ các công chúa bảo:

- Các bà mẹ của con đó!

Kassapa không chịu cằn nhằn:

- Con không có nhiều mẹ như vậy, đúng ra con chỉ có một mẹ thôi, ai vậy?

Vua biết không thể dối gạt, nên nói hết
sự thật. Kassapa xúc động vô cùng, xin
xuất gia ngay. Vua hoan hỷ dẫn đến gặp
Phật, và thọ giới xong, chú trở thành
Trưởng lão Kassapa. Nhận đề mục thiền
quán từ Thế Tôn, Kassapa rút vào rừng.
Nhưng nỗ lực hết sức mình vẫn không
chứng quả, nên Ngài nghĩ cần trở về để

xin Phật đổi đề mục, sau đó đến trú trong núi Andha.

(Bấy giờ một Tỳ-kheo từ thời Phật Ca-
diếp tự thiền định và chứng Tam quả.
Ông tái sanh trên cõi trời Phạm thiên rồi
trở lại thế gian, hỏi Kumàra Kassapa
mười lăm câu hỏi, với lời nhắn nhủ
"không ai khác ngoài Thế Tôn có thể giải
đáp câu hỏi này, hãy đi gặp Thế
Tôn". Kassapa nghe theo, và khi các câu
hỏi được trả lời xong, Trưởng lão chứng
A-la-hán).

4B. Đừng Ghét Bỏ Cha Mẹ Mình

Suốt mười hai năm, kể từ
ngày Kassapa lìa bỏ thế tục, bà mẹ ni cô
vẫn khóc hết nước mắt vì quá đau khổ xa
con. Một hôm đi khất thực, bà thấy
Trưởng lão trên đường bèn mừng quá la

lên:

- Con tôi! Con tôi!

Bà chạy đến và té sấp xuống chân Ngài,
lăn vòng dưới đất. Sữa từ trong ngực
chảy ra ướt hết áo khi bà đứng lên ôm
Trưởng lão. Nghĩ rằng nếu nói lời ngọt
sẽ không giúp ích gì được cho
bà, Kassapa lớn tiếng với bà:

- Bà muốn gì đây? Bà không bỏ được tình cảm thế tục sao?

Bà mẹ chới với, không ngờ con mình nói với mình như một tên cướp. Bà nén lòng hỏi thêm:

- Con yêu quí, con nói gì vậy?

Nhưng Kassapa vẫn chỉ lặp lại những lời

cộc cằn tàn nhẫn. Sau đó bà hiểu ra rằng
chỉ tại vì nó mà bà đã không ngăn được
giọt lệ suốt mười hai năm. Nhưng nó quá
cứng cỏi đối với bà, tại sao bà còn
thương tưởng nó làm gì? Ngay lúc ấy bà
cắt đứt cội rễ luyến ái đứa con và chứng
quả A-la-hán.

Về sau các Tỳ-kheo bàn tán trong Pháp đường:

- Đề-bà-đạt-đa muốn trừ khử Kumàra
Kassapa, người có khả năng chứng quả
Dự-lưu và cả ni cô mẹ Ngài. Nhưng Thế
Tôn đã che chở họ. Lòng từ bi của Phật
đối với chúng sanh to lớn biết bao!

Phật nghe được liền dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Đây không phải là lần đầu tiên Ta là chỗ dựa và bênh vực

họ. Ở kiếp trước cũng đã như thế.

Và Phật kể chuyện Bổn Sanh Nigrodha:

Đừng theo nai rẽ đàn Theo nai chúa mà đi. Thà chết bên nai chúa, Hơn sống cạnh nai kia.

Ngài đồng nhất các nhân vật như sau:

- Ở kiếp đó con nai rẽ đàn dẫn đầu một
nhánh phái là Đề-bà-đạt-đa, những con
nai trong nhánh phái là đồng nhóm của
Đề-bà-đạt-đa, con nai cái đã đạt được sở
nguyện là ni cô, con nai tơ là Kumàra
Kassapa, và con nai đầu đàn, nai chúa,
đã hy sinh mạng sống vì con nai cái và
nai tơ, chính là Ta.

Sau khi ca tụng ni cô đã cắt ái với con mình, lấy chính mình làm nơi an trú cho

mình, Thế Tôn đã dạy thêm:

- Này các Tỳ-kheo, bởi vì khi một người
đạt được cứu cánh cõi trời hay đạo quả,
thì thành quả ấy không thể trở thành sở
hữu của người khác, do đó chính mình là
nơi nương tựa của mình. Làm sao một
người có thể làm nơi nương tựa cho
người khác được?

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(160) Tự mình y chỉ mình, Nào
có y chỉ khác. Nhờ khéo điều
phục mình, Được y chỉ khó
được.

5. Maha Kàla Bị Giết

Điều ác tự mình làm...

Phật dạy câu trên tại Kỳ Viên liên quan đến một cư sĩ tên là Mahà Kàla đã đắc quả Dự lưu.

Vào ngày thứ tám trong tháng, Mahà
Kàla tự mình thọ trì bát quan trai giới, và
ở lại tinh xá suốt đêm nghe pháp. Có vài
tên trộm sau khi ăn hàng, khua vang đồ
đạc làm chủ nhà thức dậy rượt đuổi.
Chúng ném hết của đã lấy rồi phân tán
mạnh ai nấy chạy. Một tên lọt vào tinh xá
vào lúc sáng sớm, ném món đồ trước
mặt Mahà Kàla đang rửa mặt bên bờ ao,
rồi chạy mất. Chủ nhà chẳng thấy tên
trộm đâu, chỉ thấy cư sĩ với tang vật, hét
vào mặt anh:

- Té ra anh là người xông vào nhà tôi ăn trộm đấy hẳn! Vậy mà anh làm như suốt

đêm đã nghe pháp đấy!

Anh không kịp thốt lời nào đã bị đánh tới tấp đến chết. Họ bỏ xác anh trên đường rồi đi mất.

Sáng sớm các Tỳ-kheo trẻ và Sa-di ôm
bình rời tinh xá đi lấy nước, thì phát hiện
xác chết của cư sĩ. Họ đến thưa chuyện
với Thế Tôn:

- Cư sĩ đã ở lại suốt đêm để nghe pháp và bị chết thảm như thế, thật ngược với công lao của anh!

Phật bảo:

- Quả đúng như vậy, này các Tỳ-kheo!
Cái chết của Mahà Kàla không chính
đáng nếu chỉ xét kiếp hiện tại này.
Nhưng so với các nghiệp ác đã gây ở

kiếp trước thì không oan uổng.

Và Ngài kể:

Chuyện quá khứ

5A. Người Lính Và Người Có Cô Vợ Đẹp

Thật xa xưa ở một làng ven biên giới
thuộc xứ của vua Ba-la-nại, một băng
trộm thường phục kích khách đi đường
tại lối vào rừng. Vua phải chốt một người
lính tại đó, và tùy thời người lính sẽ hộ
tống khách vào rừng rồi trở ra.

Ngày kia có hai vợ chồng vào rừng trên
chiếc xe nhỏ. Người lính thấy cô vợ quá
đẹp nên lọt vào lưới tình. Khi họ xin
được hộ tống thì người lính bảo đã quá
muộn, phải chờ sáng mai. Khách nài nỉ

vì mùa này trời tốt nên xin được đi ngay,
nhưng người lính nhất quyết không chịu.
Anh ra dấu cho người phụ tá quay đầu xe
dù khách phản đối. Rốt cuộc khách phải
ở lại trong nhà người lính.

Hừng đông người lính gây tiếng động
làm như trộm vào nhà. Ngay sau đó viên
phụ tá của anh đến báo cáo viên ngọc quí
của anh bị trộm mất. Anh tức tốc ra lệnh
cho người gác cổng làng khám xét mọi
người ra vào. Sáng sớm khách thắng xe
đi ra, bị khám và bị bắt quả tang viên
ngọc giấu trong xe, viên ngọc do anh lính
lén bỏ vào xe để vu oan. Họ mắng chửi
khách không tiếc lời và tặng thêm một
trận đòn nên thân, xong dẫn tới xã
trưởng. Khách bị xử đánh đến chết, xác
bị ném ra xa.

Đó là việc làm của cư sĩ kiếp trước.

Mạng chung anh bị đọa địa ngục A-tỳ,
chịu cực hình khổ sở rất lâu, nhưng vì ác
báo chưa dứt nên anh vẫn bị đánh như
thế liên tiếp một trăm kiếp.

(Hết Chuyện Quá Khứ)

Thế Tôn dạy tiếp:

- Này các Tỳ-kheo! Trên thế gian này chỉ có chúng sanh phạm điều ác mới bị dày vò khổ não trong bốn kiếp.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(161) Điều ác tự mình làm, Tự
mình sanh mình tạo, Nghiền
nát kẻ ngu si, Như kim cương
ngọc báu.

6. Đề Bà Đạt Đa Tìm Cách Giết Phật

Phá giới quá trầm trọng...

Thế Tôn đã dạy như thế ở Trúc Lâm, liên quan đến Đề-bà-đạt-đa.

Các Tỳ-kheo bàn tán trong Pháp đường:

- Chư huynh, Đề-bà-đạt-đa tập khí độc
hại, tánh tình xấu ác, ý muốn quá tàn
bạo. Chỉ vì hiểm độc như thế nên luồn
cúi ân sủng của A-xà-thế, dâng tặng
nhiều lễ vật cho ông ta, xúi giục ông ta
giết cha, rồi cùng âm mưu sát hại Phật.

Thế Tôn nghe được liền bảo:

- Đây không phải là lần đầu, ở kiếp trước ông ta đã từng như vậy.

Rồi Ngài kể chuyện Kurùga Miga và chuyện khác trong Bổn Sanh, xong dạy tiếp:

- Này các Tỳ-kheo! Khi một người phó
mặc tính ác độc của mình thắng lướt mọi
ranh giới, để cho ý muốn xấu ác nảy sanh
từ tánh ác độc, giống như dây leo bám
quanh cây Sa-la, cuối cùng sẽ làm cho
cây héo chết, người đó sẽ bị tống vào địa
ngục hoặc một cõi giới khổ não nào đó.

Và Phật đọc Pháp Cú:

(162) Phá giới quá trầm trọng,
Như dây leo bám cây, Gieo hại
cho tự thân, Như kẻ thù mong
ước.

7. Đề-Bà-Đạt-Đa Gây Chia Rẽ Trong Tăng Đoàn

Dễ làm các điều ác...

Câu giáo lý này Phật dạy tại Trúc Lâm, do chuyện Đề-bà-đạt-đa.

Tôn giả A-nan một hôm bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, sáng nay trên đường vào
thành Vương Xá khất thực. Đề-bà-đạt-đa
gặp con bảo rằng "Kể từ nay, sư đệ A-
nan, tôi sẽ trai giới và điều hành công
việc của Tăng chúng, độc lập với Tăng
đoàn và Thế Tôn". Hôm nay y sẽ tách
Tăng đoàn ra làm hai, tự trai giới và điều
hành công việc của Tăng chúng.

Nghe vậy, Thế Tôn đọc bài kệ:

Điều thiện thật dễ làm Đối với
người hiền thiện Người ác
không thể kham Những việc làm
phước thiện

Điều ác thật dễ làm Đối với người dữ ác Người hiền chẳng thể cam Xuống tay làm điều ác.

Rồi Ngài bảo:

- Này A-nan! Người ta dễ làm điều ác, khó làm điều thiện.

Và đọc tiếp Pháp Cú:

(163) Dễ làm các điều ác, Dễ
làm tự hại mình, Còn việc
lành, việc tốt, Thật tối thượng
khó làm.

8. Vị Tỳ Kheo Đố Kỵ

Kẻ ngu si miệt thị ...

Do chuyện Trưởng lão Kàla, Phật đã dạy câu trên tại Kỳ Viên.

Ở Xá-vệ có một phụ nữ thường hay giúp
đỡ Trưởng lão Kàla với lòng tốt của bà
mẹ đối với con. Sau khi nghe lời tán tụng
đức Phật thuyết pháp thật là vi diệu, thật
là thích thú, từ cửa miệng một gia đình
láng giềng, bà nói với Trưởng lão cũng
muốn đi nghe. Nhưng ông ngăn cản. Lý
do thật dễ hiểu, vì ông sợ nghe đức Phật
thuyết rồi bà sẽ không cần ông nữa.
Nhưng một sáng tinh sương, điểm tâm
xong bà tự thọ bát quan trai giới rồi đi
đến tinh xá, không quên dặn con gái ráng

lo cho Trưởng lão.

Nghe tin bà đã ra đi, lửa sân phựt lên dữ
dội, thiêu đốt cả tâm can ông. Không
quên nổi ý nghĩ bà đã cắt đứt với mình,
ông đi thẳng ngay đến tinh xá, thấy bà
ngồi trước mặt Phật, ông liền thưa:

- Bạch Thế Tôn! Người đàn bà ngu dốt
này không thể hiểu nổi bài pháp thâm
diệu của Ngài. Chỉ nên giảng cho bà ta
bổn phận bố thí cúng dường và trí giới.

Nhưng Thế Tôn biết rõ động cơ thúc đẩy ông, nên bảo:

- Đừng tự phụ! Vì ác kiến, ông đã phỉ báng giáo pháp của chư Phật. Nhưng như thế ông chỉ tự làm tổn hại mình thôi.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(164) Kẻ ngu si miệt thị, Giáo
pháp bậc La-hán, Bậc Thánh,
bậc Chánh mạng. Chính do ác
kiến này, Như quả loại cây
lau, Mang quả tự hoại diệt.

9. Cô Gái Giang Hồ Cứu Mạng Một Cư Sĩ

Tự mình làm điều ác ...

Vì chuyện Culla Kàla, Phật dạy câu trên tại Kỳ Viên.

Cũng trong câu chuyện về Mahà Kàla,
lúc đó Culla Kàla cũng ở lại suốt đêm
nghe pháp, và cũng bị bắt vì gói đồ tên
trộm đã liệng trước mặt. Họ cũng túm
lấy cư sĩ định đánh, nhưng vài cô gái

giang hồ hạng sang đi tắm sông thấy thế,
xác nhận cư sĩ này không lấy và xin tha
mạng cho ông. Culla Kàla được thả ra,
bèn đến tinh xá kể chuyện cho các Tỳ-
kheo. Các vị này kể lại cho Phật nghe, và
được Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Cư sĩ Culla Kàla
được cứu mạng nhờ cả hai mặt, sự can
thiệp của các cô gái giang hồ và chính
ông ta vô tội. Chúng sanh ở thế gian này
do ác nghiệp gây nên, tự mình chịu khổ
não ở địa ngục hay cõi giới khở sở khác.
Nhưng người làm điều thiện thì tự mình
cứu độ, được lên cõi trời hay Niết-bàn.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(165) Tự mình, điều ác làm, Tự mình làm ô nhiễm. Tự mình ác không làm, Tự mình làm thanh

tịnh. Tịnh, không tịnh, tự mình, Không ai thanh tịnh ai.

10. Tu Tập Chân Chánh Để Tôn Quý Thế Tôn

Dầu lợi người bao nhiêu ...

Phật đã dạy câu trên tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Attadattha.

Sắp nhập Niết-bàn, Phật bảo đệ tử:

- Này các Tỳ-kheo, bốn tháng nữa Ta sẽ nhập Niết-bàn.

Bảy trăm Tỳ-kheo chưa chứng quả Dự lưu, quá đỗi xúc động, không hề rời xa Thế Tôn, và thì thầm với nhau không

biết nên làm gì. Nhưng Trưởng
lão Attadattha thì tự nhủ Phật sắp nhập
diệt mà mình chưa hết tham ái, vậy phải
phấn đấu hết sức để chứng quả A-la-hán
trong khi Phật còn tại thế. Các Tỳ-kheo
ngạc nhiên thấy Trưởng lão tách rời họ,
gần như không nói chuyện với họ nữa.
Họ không hiểu tại sao nên thưa chuyện
với Thế Tôn. Ngài hỏi lại Trưởng lão,
biết được sở nguyện nên tán dương ông
và dạy các Tỳ-kheo:

- Này các Tỳ-kheo! Người nào thành thật
quý trọng Ta thì phải như Trưởng
lão Attadattha mới được. Thực sự tôn
quý Ta không phải là lễ kính Ta với
hương hoa. Chỉ có người hành trì theo
pháp từ bậc thấp đến bậc cao nhất mới
đúng là tôn quý Ta. Do đó các ông nên
theo gương Trưởng lão Attadattha.

Và Ngài đọc Pháp Cú:

(166) Dầu lợi người bao
nhiêu, Chớ quên phần tự lợi.
Nhờ thắng trí tự lợi, Hãy
chuyên tâm lợi mình.

XIII. Phẩm Thế Gian 1. Một Thiếu Bữ Chế Giễu Thầy Tỳ Kheo Trẻ.

Chớ theo pháp hạ liệt ...

Câu pháp này được Thế Tôn nói khi Ngài ở Kỳ Viên, với một Tỳ-kheo trẻ.

Tích truyện:

Vào sáng sớm, một vị Trưởng lão và một

Tỳ-kheo trẻ đi đến nhà bà Visàkhà để
nhận phần cúng dường tại đấy, bà luôn
luôn cúng bánh và cháo. Vị Trưởng lão
sau khi ăn cháo, bèn đi sang nhà khác, để
thầy Tỳ-kheo ở lại. Lúc đó, cô cháu gái
của bà Visàkhà đang giúp bà ngoại cúng
dường các sư. Khi nàng rót nước vào bát
cho thầy Tỳ-kheo, thấy gương mặt mình
phản chiếu trong nước, nàng mỉm cười;
thầy Tỳ-kheo nhìn vào và cũng cười.

Cô bé thấy thầy cười, bèn nói:

- Một chiếc đầu trọc cười.

Thầy nổi xung, mắng lại cô:

- Cô là kẻ trọc đầu, má cô, ba cô cũng trọc đầu.

Cô bé òa khóc lên, vào bếp mách bà.

Bà Visàkhà hỏi:

- Chuyện gì thế, cháu cưng?

Cô bé kể lại câu chuyện. Bà Visàkhà lập tức đi đến chỗ thầy Tỳ-kheo và thưa:

- Bạch Đại Đức, xin Ngài đừng phiền.
Ngài hiểu lầm chỗ này. Đó chỉ là biểu
hiện sự tôn trọng sâu xa đối với một vị tu
sĩ râu tóc cao sạch, tay cầm bình bát nứt
bể đi khất thực trong mảnh y vá víu.

Thầy Tỳ-kheo đáp nữ thí chủ:

- Đúng thế, bà hiểu theo luật, tóc râu..
của tôi đều phải cắt sạch. Nhưng cô bé
này có được quyền hỗn láo gọi tôi là
"đầu trọc" không?

Bà Visàkhà không thể nào khuyên can cả

thầy lẫn cháu.

Lúc ấy, Trưởng lão trở về và hỏi:

- Chuyện gì thế, nữ thí chủ?

Sau khi nghe qua câu chuyện, Trưởng lão rầy vị Tỳ-kheo:

- Thôi đi! Chú phải bình tĩnh. Không có gì sỉ nhục cho một sư tóc tai cắt sạch, mặc áo và đi khất thực.

- Bạch Ngài, đúng vậy. Nhưng tại sao
thay vì khiển trách nữ thí chủ, Ngài lại
khiển trách con? Ngài nghĩ xem có thích
đáng không, khi chế giễu một nhà sư
bằng câu nói: "Thầy trọc đầu"?.

Vào lúc đó, đức Thế Tôn đi đến, Ngài hỏi:

- Chuyện gì vậy?

Bà Visàkhà kể lại đầu đuôi câu chuyện.

Đức Thế Tôn nhận biết thầy Tỳ-kheo có
khả năng chứng quả Tu-đà-hoàn, Ngài
nghĩ thầm "Ta phải tiếp tay thêm để giúp
thầy Tỳ-kheo này". Ngài bảo bà Visàkhà:

- Nhưng này, Visàkhà! Có thích đáng cho
cháu gái bà không, khi chỉ vì đệ tử Ta đi
khất thực với râu tóc nhẵn nhụi, đã chế
nhạo và gọi các thầy là đầu trọc?

Thầy Tỳ-kheo trẻ lập tức nhảy lên, chắp tay hướng về Thế Tôn với tất cả lòng thành khẩn, nói:

- Bạch Thế Tôn! Chỉ có Ngài hiểu đúng vấn đề, mà ngay cả thầy con hay bà thí chủ giàu có này cũng không hiểu.

Đức Phật biết thầy đã hòa dịu, bèn nói:

- Thái độ chế giễu, nhạo báng lấy đó làm
vui là thái độ thấp hèn không nên có,
cũng như không nên sống buông thả
phóng dật.

Ngài đọc Pháp Cú:

(167) Chớ theo pháp hạ liệt,
Chớ sống mặc, buông lung,
Chớ tin theo tà kiến, Chớ tăng
trưởng tục trần.

2. Đức Phật Về Thăm Ca-Tỳ-La-Vệ

Nỗ lực, chớ phóng dật ...

Câu Pháp Cú này được đức Phật nói ra

khi Ngài đang ở Banyan Grove, liên quan tới phụ vương Ngài.

Khi đức Phật trở về thành Ca-tỳ-la-vệ lần
đầu tiên sau ngày thành đạo, hoàng tộc
đến trước đón tiếp Ngài. Vào dịp này, để
đánh đổ lòng kiêu ngạo của hoàng gia,
Ngài dùng thần thông tạo nên một con
đường bằng châu báu ở trên không, Ngài
đi qua đi lại ở trên đó, vừa đi vừa thuyết
pháp. Mọi người trong hoàng tộc đều
sanh lòng tin phục, khởi đầu là vua Tịnh
Phạn. Và một trận mưa rơi trên thân tộc,
khiến dân chúng bàn tán sôi nổi. Đức
Phật nói:

- Này các Tỳ-kheo! Đây không phải lần đầu mà trận mưa rơi trên hoàng tộc của Ta, điều này đã xảy ra ở quá khứ.

Ngài nói Bổn Sanh Vessantara.

Sau khi nghe Ngài thuyết pháp, hoàng
tộc đứng dậy ra về, không ai thỉnh mời
đấng Đạo sư. Vua Tịnh Phạn cũng nghĩ
rằng: "Nếu con ta không về nhà ta thì đi
đâu?", nên nhà vua về cung điện, không
mời Phật. Tại hoàng cung, nhà vua ra
lệnh chuẩn bị thức ăn và tòa ngồi cho hai
ngàn Tỳ-kheo. Ngày kế, đức Phật đi vào
thành khất thực, Ngài nghĩ thầm: "Khi
chư Phật thời quá khứ trở về thành của
phụ vương, các Ngài đi thẳng về nhà hay
đi khất thực như thường lệ?" Thấy rằng
chư Phật đều đi khất thực từng nhà, đức
Bổn Sư cũng đi từng nhà xin ăn. Tiếng
đồn đến tai vua Tịnh Phạn, nhà vua vừa
choàng áo vừa đi đến chỗ Phật phủ phục
trước Ngài và nói:

- Này con, sao con sỉ nhục cha đến thế? Cha rất hổ thẹn khi thấy con đi xin ăn từng nhà. Chính thành phố này còn

không đáng cho con đi xin bằng kiệu vàng nữa là.

- Đại vương! Ta không sỉ nhục Đại vương. Ta chỉ giữ đúng theo truyền thống của dòng dõi.

- Nhưng, này con! Truyền thống của dòng họ ta là đi xin ăn từng nhà ư?

- Không, đại vương! Đó không phải là
truyền thống của Ngài. Đó là truyền
thống của Ta, vì hàng nghìn chư Phật đã
đi từng nhà để xin ăn.

Đức Phật nói Pháp Cú:

(168) Nỗ lực, chớ phóng dật!
Hãy sống theo chánh hạnh.
Người chánh hạnh hưởng lạc,
Cả đời này, đời sau.

(169) Hãy khéo sống chánh
hạnh, Chớ sống theo tà
hạnh! Người chánh hạnh
hưởng lạc, Cả đời này đời sau.

Vào cuối bài pháp, nhà vua chứng quả Dự lưu, cả chúng hội cũng được lợi ích.

3. Năm Trăm Tỳ Kheo Chứng Quả

Hãy nhìn như bọt nước ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Bổn sư ở tại Kỳ Viên với năm trăm Tỳ-kheo chứng quả.

Có năm trăm Tỳ-kheo nhận đề mục thiền định từ đức Bổn Sư, trở về rừng và nỗ lực thiền định. Nhưng mặc dù gắng sức

chiến đấu hết mình, họ không thể nào phát triển tuệ giác.

Các thầy nghĩ thầm: "Chúng ta sẽ đổi đề
mục khác thích hợp với chúng ta hơn".
Các thầy lại chỗ Phật, trên đường đi các
thầy thấy một ảo ảnh, tập trung mọi ý
niệm về ảo ảnh ấy, các thầy khai mở tuệ
giác. Khi bước vào sân tu viện, trời đổ
mưa, các thầy đứng đấy nhìn những bọt
nước nổi bập bềnh và tan nhanh chóng.
Một tư tưởng trỗi dậy: "Tự ngã của
chúng ta như bọt nước nổi tan". Lập tức
các thầy tập trung tư tưởng vào ý nghĩ
này. Đức Bổn Sư đang ngồi trong hương
thất, bèn hóa thân đến trước các thầy, nói
kệ:

(170) Hãy nhìn như bọt nước, Hãy nhìn như cảnh huyễn! Quán nhìn đời như vậy, Thần

chết không bắt gặp.

Nghe xong, các thầy chứng quả A-la-hán ngay tại chỗ.

4. Hoàng Tử Vô Úy (Abhaya) Mất Hầu Thiếp

Hãy đến nhìn đời này ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Đạo sư ở Trúc Lâm (Veluvana), liên quan tới hoàng tử Vô Úy.

Hoàng tử Vô Úy dẹp loạn ở biên giới về,
vua cha Tần-bà-sa-la rất vui lòng, ban
thưởng cho hoàng tử một vũ nữ trẻ đẹp,
giỏi tài múa hát, và cho ở hoàng cung
bảy ngày. Trong bảy ngày, hoàng tử say

mê ngắm vẻ lộng lẫy của cung điện phụ
vương. Ngày thứ tám, chàng vào nhà tắm
bên sông, tắm xong vào vườn hoa ngồi
xuống, y như tể tướng Santati ngắm cô
vũ nữ nhảy múa, ca hát. Chẳng bao lâu,
cũng y như cô vũ nữ của Tể
tướng Santati, cô vũ nữ này bị bệnh và
chết.

Hoàng tử Vô Úy rất buồn vì cái chết của
nàng vũ nữ. Bất chợt một ý nghĩ thoáng
qua: "Chẳng có ai ngoài đức Thế Tôn có
thể làm tiêu tan nỗi buồn của ta". Chàng
đi đến chỗ đức Phật và nói:

- Bạch Thế Tôn! Xin giải trừ nỗi buồn cho con.

Đức Phật an ủi chàng:

- Này hoàng tử! Trong vòng luân hồi vô

thủy, không thể đếm được bao nhiêu lần
vũ nữ kia đã chết, và cũng không lường
được nước mắt mà hoàng tử khóc cho cô
ấy.

Biết hoàng tử đã bớt buồn, đức Phật dạy tiếp:

- Này hoàng tử! Không nên sầu não, chỉ có kẻ khờ dại mới chôn mình trong bể ưu bi.

Ngài nói kệ:

(171) Hãy đến nhìn đời này,
Như xe vua lộng lẫy, Người
ngu mới tham đắm, Kẻ trí nào
đắm say.

5. Thầy Tỳ Kheo Và Cây Chổi

Ai sống trước buông lung ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Phật ở Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Sammùnjani.

Trưởng lão Sammùnjani luôn luôn quét
dọn từ sáng đến chiều không kể giờ giấc.
Một ngày nọ, người cầm chổi đến thất
của Trưởng lão Revata (Ly-bà-đa), thấy
vị này vẫn tĩnh tọa như thường lệ.
Trưởng lão nghĩ thầm: "Nhà thầy này ăn
không ngồi rồi, chỉ nhận thức ăn của
thiện tín, rồi trở về ngồi trong thất mình.
Sao thầy không cầm lấy chổi, quét dọn ít
ra cũng được cái thất của mình?".

Trưởng lão Ly-bà-đa nghĩ thầm: "Ta sẽ cho thầy một lời khuyên". Ngài

gọi Sammùnjani:

- Này huynh, hãy đến đây.

- Chuyện gì thế, thưa Tôn giả?

- Hãy đi tắm rồi trở lại đây với tôi.

Trưởng lão Sammùnjani vâng lời, sau đó đến ngồi một cách kính cẩn bên cạnh Trưởng lão Ly-bà-đa. Ngài Ly-bà-đa nói:

- Này huynh! Một vị Tỳ-kheo không phải
lúc nào cũng quét dọn. Sáng sớm thầy
Tỳ-kheo có thể quét dọn phòng xá, sau
đó đi khất thực. Khất thực xong về tinh
xá, ngồi tĩnh tọa một phần đêm hoặc một
phần ngày, quán tưởng về ba mươi hai
vật trong thân, biết rõ thân thể bất tịnh.
Vào buổi chiều, thầy có thể xả thiền và
quét phòng một lần nữa. Nhưng không

bao giờ nên tiêu phí suốt ngày chỉ để quét dọn, hoặc tự cho phép mình có thời gian rảnh rỗi.

Trưởng lão Sammùnjani cẩn trọng vâng lời Tôn giả Ly-bà-đa, chẳng bao lâu chứng A-la-hán.

Sau đó, tuy nhiên, khắp các phòng đều đầy rác. Các Tỳ-kheo nói với Sammùnjani:

- Thưa huynh! Các phòng đều đầy rác sao thầy không quét đi?

- Thưa chư Tôn giả! Trước đây tôi buông lung nên thường quét dọn. Bây giờ tôi đã trở nên tinh cần, nên không quét.

Các Tỳ-kheo thuật lại với đức Phật:

- Trưởng lão ấy nói một đàng làm một nẻo.

Nhưng, đức Phật đáp:

- Này các Tỳ-kheo! Thầy ấy nói đúng.
Trước kia, trong những ngày phóng dật
buông lung, thầy ấy để hết thì giờ trong
việc quét dọn. Nhưng bây giờ, thầy dành
trọn thời gian trong niềm vui đạo quả, và
không quét dọn nữa.

Thế Tôn nói kệ:

(172) Ai sống trước buông
lung, Sau sống không phóng
dật, Chói sáng rực đời này,
Như trăng thoát mây che.

6. Câu Chuyện Của Chỉ Man

Ai dùng các hạnh lành ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Phật ở Kỳ Viên, liên hệ đến Trưởng lão Chỉ Man (Angulimàla tức Ương-quật-ma-la).

Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Phật ở
tại nước Xá-vệ, tinh xá Kỳ Thọ Cấp Cô
Độc Viên. Bấy giờ trong nước của vua
Ba-tư-nặc (Pasennadi) có một tên sát
nhân đeo chuỗi tay người - Vô Não. Hắn
ta rất hung bạo đẫm máu, chỉ giết chóc
phá hoại, không thương xót ai cả. Hắn
tàn phá làng nào làng ấy không sống sót,
đi qua đô thị nào đô thị ấy hoang mạc, đã
giết khu vực nào khu vực ấy không tồn
tại. Hắn giết hết người này sang người
khác, làm một xâu chuỗi bằng ngón tay
các nạn nhân.

Vào một buổi sáng, đức Thế Tôn đắp y
mang bát vào thành Xá-vệ khất thực. Sau
khi khất thực Ngài trở về dùng buổi
sáng, dọn dẹp phòng xá, rồi mang y bát
vào khởi sự đi về con đường tướng cướp
Chỉ Man đang ẩn núp. Các kẻ chăn bò,
chăn trâu, nông dân chạy đến, thấy Thế
Tôn đi về hướng ấy đã kêu lên:

- Này Sa-môn! Đừng đi hướng đó. Về
phía đó có tên sát nhân Ương-quật-ma-la
đang ẩn núp. Hắn ta tàn bạo, tay đẫm
máu, giết chóc tàn phá không nương tay.
Hắn đến đâu là ở đó không còn sự sống.
Hắn giết người, làm thành một xâu chuỗi
bằng ngón tay nạn nhân đeo trên cổ. Sa-
môn ơi! Thỉnh thoảng có từng nhóm
mười người, hai mươi, ba mươi, bốn
mươi người đi chung với nhau trên
đường này, và tất cả đều chết bởi tay
Ương-quật-ma-la.

Mặc cho họ lo lắng, đức Thế Tôn tiếp tục
đi trong im lặng. Lần thứ hai, lần thứ ba
khẩn khoản yêu cầu Ngài đừng đi, nhưng
đức Thế Tôn vẫn im lặng đi tiếp.

Ương-quật-ma-la nhìn thấy Thế Tôn đi
từ xa. Hắn nghĩ thầm: "Thật lạ lùng! Thật
kỳ đặc! Đã từ lâu người đi đường thường
tụ tập thành từng nhóm mười người hoặc
hai mươi người, ba mươi người, bốn
mươi người đi chung với nhau trên con
đường này. Vậy mà giờ đây chỉ có một
Sa-môn đi một mình, không bạn đồng
hành, như thể ông ta đang thắng trận.
Được thôi, ta giết Sa-môn này".

Ương-quật-ma-la xách gươm, nai nịt
cung tên, chạy theo sau Thế Tôn. Do
thần lực của Phật, nên mặc dù hắn chạy
hết tốc lực, Thế Tôn đi bình thường, hắn
vẫn không sao bắt kịp đức Phật. Hắn suy

nghĩ: "Thật phi thường! Thật lạ lùng! Ta
đã từng nắm đứng cả voi, ngựa, xe cộ,
nai rừng khi chúng đang chạy. Vậy mà
với Sa-môn đang đi thong thả kia, ta
chạy hết sức mình vẫn không bắt kịp".
Hắn dừng lại kêu lớn:

- Sa-môn! Dừng lại! Hãy dừng lại, Sa- môn!

- Ta đã dừng. Ương-quật, ngươi cũng nên dừng lại.

Ương-quật nghĩ thầm: "Thái tử dòng họ
Thích nói thật, phát ngôn thành thật,
nhưng Sa-môn này nói đã dừng trong khi
đang đi. Ta phải hỏi ông mới được".

Ương-quật nói kệ:

Sa-môn! Mặc dù đang đi, ông

nói: "Ta đã dừng". Còn tôi đang
đứng, ông lại nói: "Ngươi chưa
dừng". Giờ đây, tôi xin hỏi câu
này nhé! Vì sao ông đã đứng mà
tôi đang đi?

Thế Tôn trả lời:

- Này Ương-quật! Ta đứng lại từ lâu. Vì Ta thường tự ái với mọi người.

Còn người không chút xót thương ai.Và vì thế đã đứng còng ngươi chưa đứng, Ương-quật!

- Từ lâu tôi tôn kính Ngài, bậc trí tuệ phi
thường, đại ẩn sĩ rừng sâu. Giờ đay được
nghe lời chỉ dạy, tôi sẽ từ bỏ mọi hành
động ác xấu.

Nói xong, tên sát nhân ném khí giới

xuống hố, phủ phục dưới chân Thế Tôn xin được làm đệ tử Ngài.

Đức Phật từ bi, đấng trí tuệ đệ nhất, bậc thầy của trời người, nói với tên sát nhân:

- Thiện lai, Tỳ-kheo!

Và chỉ như thế, đã biến y thành một Sa- môn.

Sau đó, Thế Tôn đi về thành Xá-vệ, có
Thượng tọa Ương-quật làm thị giả, Ngài
đi vào tinh xá Kỳ Thọ Cấp Cô Độc Viên.
Khi ấy trước hoàng cung của vua Ba-tư-
nặc (Pasenadi), dân chúng tụ tập đông
đảo và hô hoán:

- Muôn tâu Hoàng thượng! Có một tên sát nhân trong lãnh thổ của đại vương tên Ương-quật-ma-la. Hắn khát máu, tàn

bạo, giết người không gớm tay. Hắn đi
qua làng mạc, đô thị, phố xá nào, nơi ấy
không ai sống sót. Hắn giết người, lấy
ngón tay kết thành chuỗi đeo cổ. Xin đại
vương trừng trị hắn.

Sáng sớm, vua Ba-tư-nặc rời hoàng cung
với năm trăm xa mã, đi về phía tinh xá.
Nhà vua đi xe trên khoảng đường có thể
đi xe, xuống xa đi bộ đến chỗ Thế Tôn.
Đến nơi nhà vua cúi chào Phật và cung
kính ngồi một bên. Thế Tôn hỏi:

- Đại vương có điều gì phiền nhiễu? Vua
Tần-bà-sa-la của nước ma-kiệt khiêu
chiến chăng? Hay các hoàng tử Licchavi
của Tỳ-xá-ly gây hấn? Hay vài kẻ cựu
thù khác?

- Bạch đức Thế Tôn! Không, vua Tần- bà-sa-la chẳng khiêu khích con.

Nhóm Licchavi cũng không. Chẳng có kẻ
thù nào khác. Bạch Thế Tôn, có một tên
sát nhân tên Ương-quật-ma-la trong nước
con. Hắn tàn bạo, khát máu, tàn phá mọi
đô thị, làng mạc, hắn đeo xâu chuỗi tay
người. Và con không thể nào trừng trị
hắn.

- Này đại vương! Giả sử đại vương thấy
Ương-quậ với râu tóc cạo sạch, khoác y
vàng từ bỏ đời sống gia đình sống đời
không gia đình, không sát sanh, không
trộm cắp, không nói dối, chỉ ăn ngày một
bữa, sống đời Phạm hạnh, đạo đức chân
thật. Khi ấy nhà vua sẽ đối xử với y như
thế nào?

- Bạch Thế Tôn! Con sẽ cúi chào người
ấy, con sẽ đứng dậy và mời ngồi, con sẽ
xin được cúng dường y phục, thức ăn,
phòng xá, thuốc men cho vị ấy. Con sẽ

bảo vệ, ủng hộ vị ấy tu hành với chánh
pháp. Nhưng, bạch Thế Tôn! Làm sao
một người cực ác như thế lại có thể hoàn
toàn vâng theo những tín hiệu luân lý?

Khi ấy, Thượng tọa Ương-quật-ma-la ngồi cách Phật không xa. Và đức Phật đưa tay chỉ cho nhà vua.

- Đại vương, Ương-quật-ma-la đây!

Vua Ba-tư-nặc run lên vì sợ, chân tay lập cập, tóc dựng đứng. Đức Thế Tôn thấy thế khuyên nhà vua:

- Đừng sợ hãi, đại vương! Đừng sợ hãi! Đại vương không có gì phải sợ cả.

Ngay lúc đó, nhà vua lấy lại bình tĩnh, cơn xúc động lắng xuống, nhà vua đến chỗ Thượng tọa Ương-quật-ma-la, hỏi

thăm:

- Bạch Đại đức, có phải Ngài là Ương- quật-ma-la?

- Thưa vâng!

-Xin được phép biết tôn danh của thân phụ và thân mẫu Ngài?

- Đại vương! Thân phụ tôi họ Gagga, thân mẫu tôi họ Mantànì.

- Bạch đại đức! Vinh hạnh thay cho Thượng tọa dòng Gagga cao quý, con trai của Mantànì.

Trẫm sẽ tận tình cúng dường y phục, thức ăn, phòng xá, thuốc men cho Ngài.

Nhưng khi ấy, Thượng tọa Ương-quật-

ma-la đã tuân theo các điều kiện khổ hạnh như: ở trong rừng, đi khất thực, mặc y phấn tảo, chỉ giữ ba y nên trả lời:

- Đại vương! Ba y tôi đã đủ.

Vua Ba-tư-nặc đến chỗ Phật, kính cẩn ngồi một bên, và thưa:

- Bạch Thế Tôn! Thật kỳ diệu. Thế Tôn
điều phục người không thể điều phục,
trấn an kẻ dấy loạn, chế ngự kẻ không
thể chế ngự. Thế Tôn điều phục không
cần đến roi gậy, gươm đao với những kẻ
mà nếu chúng con có dùng đến roi gậy,
gươm đao cũng không thể chế ngự nổi.
Bạch Thế Tôn! Bây giờ con phải về, có
những việc phải làm, phải lưu tâm.

- Đại vương cứ tùy nghi.

Vua Ba-tư-nặc đứng lên lễ Phật, đi nhiễu quanh và trở về.

Một buổi sáng, Thượng tọa Ương-quật-
ma-la đắp y mang bát vào thành Xá-vệ
khất thực. Và khi Thượng tọa đi theo
thường lệ từ nhà này sang nhà khác, Ngài
thấy một bà mẹ đang đau đớn vì sắp sinh.
Thấy thế, Ngài nghĩ thầm: "Ôi! Chúng
sanh đau khổ xiết bao".

Khất thực xong, Thượng tọa trở về, ăn sáng xong, đi đến chỗ đức Phật đảnh lễ và ngồi một bên thưa:

- Bạch Thế Tôn! Sáng nay, con đi khất
thực trong thành Xá-vệ như thường lệ, và
trông thấy một thiếu phụ đau đớn vì sanh
khó. Khi trông thấy cảnh ấy, con nghĩ
thầm: "Chao ôi! Chúng sanh đau khổ xiết
bao!".

- Được rồi, này Ương-quật-ma-la, hãy
trở vào thành Xá-vệ, đến chỗ thiếu phụ
ấy và nói rằng: "Này cô! Từ khi tôi sanh
ra, tôi không có ác tâm giết hại đối với
bất cứ chúng sanh nào. Nếu điều này
đúng sự thật, xin an lành đến với cô và
đứa bé sắp sanh".

- Nhưng, bạch Thế Tôn! Đó là điều cố ý nói dối, vì con đã cố ý giết hại bao nhiêu chúng sanh.

- Thôi, Ương-quật-ma-la hãy đến nói thế
này: "Này cô, từ khi tôi sanh vào dòng
Thánh, tôi không cố ý giết hại bất cứ
người nào. Nếu điều này đúng sự thật xin
an lành đến với cô, an lành cho đứa bé
sắp sinh".

- Thưa vâng.

Thượng tọa Ương-quật-ma-la vâng lời
Thế Tôn, trở vào thành Xá-vệ, đến nói
với thiếu phụ....lập tức nàng được an ổn,
đứa trẻ chào đời an ổn.

Thượng tọa Ương-quật-ma-la sống độc
cư, rút lui khỏi thế gian, chuyên tâm
quyết ý và chẳng bao lâu ngay đời này,
tôn giả an trú trong trí tuệ, đạt được
Minh sát tuệ, và đạt được mục đích tối
cao của dòng Thánh, đó cũng là mục
đích của những người trẻ tuổi từ bỏ cuộc
đời, từ bỏ gia đình sống không gia đình.
Tôn giả tuyên bố: "Đời này là đời cuối,
phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, ta
không còn trở lại đời này". Thượng tọa
đã chứng A-la-hán.

Vào một buổi sáng, Tôn giả Ương-quật- ma-la đắp y mang bát vào thành Xá-vệ khất thực. Thấy Tôn giả, người thì ném

đất, kẻ ném gậy kẻ ném đá, đánh đập
Tôn giả. Tôn giả trở về, đầu vỡ, máu
chảy, bát bể, y áo rách tả tơi, đi đến chỗ
Thế Tôn. Thế Tôn trông thấy từ xa, an ủi:

- Hãy nhẫn Bà-la-môn, hãy nhẫn Bà-la-
môn, ngươi đang chịu đau khổ hiện tại vì
quả báo của những hành động ác, thay vì
chịu đau đớn ở địa ngục trong nhiều
năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm.

Giờ đây, Tôn giả Ương-quật-ma-la sống một mình tu ẩn, hưởng niềm vui an lạc của giải thoát.

Tôn giả nói kệ:

(172) Ai sống trước buông
lưng Sau sống không phóng
dật, Chói sáng rực đời này,
Như trăng thoát mây che.

(173) Ai dùng các hạnh lành,
Làm xóa mờ nghiệp ác, Chói
sáng rực đời này, Như trăng
thoát mây che.

(382) Tỳ-kheo tuy tuổi nhỏ,
Siêng tu giáo pháp Phật, Soi
sáng thế gian này, Như trăng
thoát khỏi mây.

Người thù của ta, hãy lắng nghe
giáo lý. Người thù của ta, hãy
quy y theo Phật. Người thù của
ta, hãy vun bồi người tốt,
Người chỉ tân hành giáo pháp
của Phật. Người thù của ta,
hãy nghe giáo lý Của người
giảng hạnh nhẫn nhục, Của
người ca ngợi lòng vị tha không á

ý, Và khi đến thời hãy tuân
theo giáo lý ấy. Người như thế
không hại mình, hại người.
Người ấy sẽ đạt được Niết-bàn
Và che chở cho mọi chúng
sanh.

(80) Người trị thủy dẫn nước,
Kẻ làm tên nắn tên, Người thợ
mộc uốn gỗ, Bậc trí nhiếp tự
thân.

Có người chỉ thị được bằng roi,
câu móc, gậy gộc. Đức Phật
dạy ta không bằng roi hay
gươm. Ngày xưa tên ta là "Sát
nhân", Nhưng nay ta tê "Bất
hại". Ngày xưa ta tên Ương-
quật, kẻ giết người. Được sanh
vào dòng Thánh ta quy y theo

Phật. Ngày xưa ta tên Ương-
quật, tay đẫm máu. Tỉnh ra! Ta
quy y Phật, Mắt trí tuệ sáng
ngời. Làm điều ác rơi vào địa
ngục, Ta đã chịu quả ấy. Giờ
trả nợ xong, ta hưởng quả của
ta.

(26) Chúng ngu si thiếu trí,
Chuyên sống đời phóng dật.
Người trí, không phóng dật,
Như giữ tài sản quý.

(27) Chớ sống đời phóng dật.
Chớ say mê dục lạc. Không
phóng dật, thiền định, Đạt
được an lạc lớn.

Cung kính, không thất lễ là lời dạy ta vâng theo, Ta chẳng

phải được chỉ dạy điều dở. Ta
đã bước vào hoàn cảnh tốt đẹp
nhất, Trong tất cả hoàn cảnh
đã trải qua. Ta đã chứng Tam
minh, Ta đã giữ giới Phật dạy.

Khi Tôn giả Ương-quật-ma-la nói xong kệ, Ngài nhập Niết-bàn Vô dư. Các thầy Tỳ-kheo tụ tập ở Pháp đường bàn tán:

- Chư hiền, Trưởng lão ấy sanh về đâu?

Khi ấy, đức Thế Tôn đi đến, Ngài hỏi:

- Các Tỳ-kheo! Các ông ở đây bàn tán về chuyện gì?

- Bạch Thế Tôn! Chúng con đang bàn về nơi tái sanh của Trưởng lão Ương-quật- ma-la.

- Ông ấy đã vào Niết-bàn.

- Bạch Thế Tôn! Thế ư? Vào Niết-bàn sau khi đã giết hết chừng ấy người?

- Đúng thế! Này các Tỳ-kheo! Trước đây,
thiếu người hướng dẫn sáng suốt, ông ấy
gây nên tội lỗi. Nhưng sau đó, khi ông ấy
vâng theo sự chỉ dạy của bậc minh sư,
ông sống rất chánh niệm. Vì thế, ông ấy
xóa tan hành động ác quá khứ bằng việc
lành.

Thế Tôn nói kệ:

(173) Ai dùng các hạnh lành,
Làm xóa mờ nghiệp ác, Chói
sáng rực đời này, Như trăng
thoát mây che.

7. Cô Bé Dệt Vải.

Đời này thật mù quáng ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Thế Tôn ở tinh xá Aggàlava liên quan đến một cô bé thợ dệt.

Một hôm, đức phật đi đến Alavi. Dân chúng Alavi thỉnh phật thọ trai. Thọ trai xong, đức Phật dạy một bài pháp ngắn:

"Hãy quán niệm về sự chết, các người
hãy tự nhủ rằng: đời sống của ta mong
manh. Cái chết của ta là điều cố nhiên.
Chắc chắn ta sẽ chết. Cái chết sẽ chấm
dứt đời ta. Đời sống không cố định, cố
định là cái chết. Ai không quán niệm về
sự chết, sẽ sợ hãi khi giờ lâm chung đến,
và sẽ chết trong sợ hãi kinh hoàng, như
một người đi đường gặp rắn, không có

gậy trong tay, run rầy dường nào. Còn
người có quán niệm về sự chết, sẽ không
sợ hãi trong giây phút cuối của cuộc đời,
và như một người gan dạ thấy rắn từ xa,
đã cầm gẫy hất nó đi. Vì thế, hãy quán
niệm về sự chết".

Mọi người nghe xong lại trở về đời sống
bình thường. Chỉ có một cô bé thợ dệt
mười sáu tuổi tự nhủ "Lời dạy của đức
Phật thật kỳ diệu, phần ta, ta sẽ quán
niệm về sự chết". Và cô bé quán niệm
suốt cả ngày đêm. Đức Thế Tôn
rời Alavi đến Kỳ Viên. Cô bé cũng tiếp
tục quán niệm về sự chết trong ba năm.

Vào một ngày, sáng sớm Thế Tôn quán
sán thế gian, Ngài nhìn thấy cô bé xuất
hiện trong tầm quan sát của Ngài. Ngài
tự hỏi "Những gì sẽ xảy ra?" Ngài chú ý
đến sữ diễn tiến tiếp theo: "Từ ngày cô

bé này nghe Ta nói Pháp, đã thực hành
quán niệm về sự chết troing ba năm. Bây
giờ, Ta sẽ đế Alavi và hỏi cô bé ấy bốn
câu, Ta sẽ khen cô bé, và Ta sẽ nói Pháp
Cú: Đời này thật mù quáng. Nghe xong
cô bé ấy sẽ chứng quả. Nhờ vậy, thính
chúng sẽ thâm hiểu lời dạy của Ta. Thế
là Thế Tôn cùng năm trăm Tỳ-kheo lên
đường đến tinh xá Aggàlava.

Dân chúng Alavi nghe tin Thế Tôn đến,
họ vào tinh xá thỉnh Phật thọ trai. Cô bé
con người thợ dệt cũng nghe tin ấy, tràn
đầy hân hoan. Cô nghĩ: "Thế Tôn đã đến,
bậc từ phục của ta, bậc đạo sư, bậc thầy
quý kính dung mạo như trăng rằm, đức
Cồ-đàm Phật-đà". Cô tự nhủ "Bây giờ,
lần đầu trong ba năm nay, ta mới gặp Thế
Tôn, người thân sắc vàng chói, giờ đây ta
được đảnh lễ thân kim sắc của Ngài, và
nghe Ngài giảng pháp vi diệu thấm đầy

mật ngọt".

Nhưng cha cô trước khi đến xưởng dệt, đã dặn cô:

- Này con, trên khung cửi của cha còn
một khổ vải chưa dệt xong, cha phải dệt
xong hôm nay. Con hãy quấn chỉ vào
thoi cho đầy và mang gấp đến cha.

Cô gái nghĩ thầm: "Ta rất mong được
nghe đức Phật thuyết pháp, nhưng cha ta
đã căn dặn như thế. Ta sẽ đi nghe pháp
hay đánh sợi cho cha ta?" Cô nghĩ tiếp:
"Nếu ta không mang thoi đến, cha ta sẽ
đánh ta. Vậy thì phải đánh sợi cho đầy
mấy con thoi, đem đến cho ông, đợi dịp
khác đi nghe pháp". Cô ngồi vào ghế và
đánh sợi.

Dân chúng Alavi đợi chờ Thế Tôn, cúng

dường thức ăn, sau khi ăn xong họ dọn
bát và nghe Ngài chỉ dạy. Đức Thế Tôn
tự nhủ: "Ta đến đây qua một khoảng
đường ba mươi dặm chỉ vì một cô bé, cô
ấy chưa có mặt. Khi cô ấy đến, Ta sẽ
giảng pháp". Vì thế, Ngài ngồi im, thính
chúng cũng lặng yên đợi chờ (Khi đức
Phật làm thinh, không có người hay trời
nào dám thốt ra một câu).

Cô bé đã đánh thoi xong, bỏ vào giỏ và
đem đến xưởng dệt cho cha. Trên đường
đi, cô đứng lại ngoài vòng thính chúng
và chăm chú nhìn Đức Phật. Thế Tôn
cũng nhìn thấy cô, và cô hiểu ý Ngài:
"Đức Bổn sư ngồi trong pháp hội, tỏ dấu
nhìn ta với ý muốn ta đến gần, Ngài
muốn ta đến nghe pháp vào ngay lúc
này".

(Vì sao đức Thế Tôn chú ý cô bé? Vì

Ngài biết rằng nếu cô bé đi tiếp cô sẽ
chết khi chưa xong việc, kiếp sau của cô
sẽ không biết ra sao. Nhưng nếu cô bé
đến nghe pháp, cô sẽ chứng quả Dự lưu
và chắc chắn sẽ tái sanh lên cõi trời Đâu-
suất. Ngài biết cô bé phải chết ngày hôm
nay).

Với dấu hiệu của cái nhìn đức Phật, cô
đến gần Thế Tôn chiêm ngưỡng vầng
hào quang sáu sắc chung quanh thân
Phật, cung kính đảnh lễ và kính cẩn đến
gần Thế Tôn, cô ngồi vào chỗ một cách
im lặng với thính chúng chung quanh.
Đức Thế Tôn hỏi cô:

- Con từ đâu đến đây?

- Bạch Thế Tôn! Con không biết.

- Con sẽ đi đến đâu?

- Bạch Thế Tôn! Con không biết.

- Con biết hay không biết?

- Bạch Thế Tôn! Con biết.

- Con không biết phải chăng?

- Bạch Thế Tôn! Con không biết.

Sau bốn câu hỏi của Phật, thính chúng
nổi giận xì xào: "Coi kìa! Con bé, con
lão thợ dệt nói như đùa với Thế Tôn. Khi
Ngài hỏi từ đâu đến nó phải đáp: "Từ nhà
thợ dệt" chứ. Và khi Ngài hỏi đi đâu, nói
phải thưa là: "Đi đến xưởng dệt, mới
phải chứ".

Thế Tôn bảo thính chúng im lặng, Ngài hỏi cô bé:

- Này con! Khi Ta hỏi con từ đâu đến, vì sao con trả lời không biết?

- Bạch Thế Tôn! Ngài cũng biết rằng con
từ nhà cha con là người thợ dệt đến đây.
Vì thế khi Ngài hỏi con từ đâu đến, con
hiểu rằng ý của câu ấy là con từ đâu sinh
ra đây. Nhưng con chẳng biết con từ đâu
sinh đến nơi này.

Phật khen ngợi:

- Lành thay! Lành thay! Này con, con đã trả lời đúng câu hỏi của ta.

Ngài hỏi tiếp:

- Khi Ta hỏi con đi về đâu, vì sao con trả lời không biết?

- Bạch Thế Tôn! Ngài cũng biết con đến

xưởng dệt với giỏ thoi trên tay. Nên khi
Ngài hỏi con đi đâu, con hiểu ý của câu
ấy là khi rời nơi đây con tái sinh về đâu.
Nhưng với con, sau khi chết con chưa
biết sinh về đâu.

- Con trả lời đúng câu hỏi của Ta.

Đức Phật khen cô lần thứ hai, và hỏi tiếp:

- Khi Ta hỏi, con biết hay không, vì sao con trả lời con biết?

- Bạch Thế Tôn! Vì con biết rằng chắc chắn con sẽ chết, nên con đáp như thế.

- Con đã trả lời đúng câu hỏi của Ta.

Đức Phật khen cô lần thứ ba, hỏi tiếp:

- Vì sao khi Ta hỏi con không biết hay

chăng, con trả lời rằng không biết?

- Bạch Thế Tôn! Điều con biết chắc là
con sẽ chết, nhưng chết vào lúc nào, vào
ban đêm hay ban ngày, vào buổi sáng
hay bất cứ khi nào, con không thể biết,
nên con trả lời không biết.

Đức Phật khen ngợi lần thứ tư.

- Con đã trả lời đúng câu hỏi của Ta.

Ngài dạy thính chúng:

- Các người không hiểu ý câu nói của cô
bé, nên nổi giận. Với người không có tuệ
nhãn, họ đui mù, chỉ người nào có tuệ
nhãn mới thấy được điều này.

Ngài nói kệ:

(174) Đời này thật mù quáng,
Ít kẻ thấy rõ ràng. Như chim
thoát khỏi lưới, Rất ít đi thiên
giới.

Cuối thời pháp cô bé chứng quả Dự lưu.
Cô cầm giỏ thoi đi đến chỗ cha mình.
Ông đang ngồi ngủ bên khung cửi.
Không biết cha đang ngủ cô đưa giỏ thoi
vào. Giỏ thoi chạm nhằm đầu khung cửi
gây nên tiếng động, cha cô choàng dậy
tiếp tục kéo cửi, đầu khung văng mạnh
vào ngực cô bé cô ngã ra chết, sanh lên
cõi trời Đâu-suất. Cha cô giật mình thấy
con gái mình nằm sóng sượt, đầy máu và
đã chết. Ông kinh hoàng than khóc:

- Không có ai cứu khổ cho ta.

Ông đi đến chỗ Phật kể lại mọi việc và nói:

- Bạch Thế Tôn, xin cứu con.

Đức Phật an ủi:

- Chớ ưu sầu, này thiện nam tử! Trong vòng luân hồi vô tận, người đã từng khóc con nước mắt nhiều hơn nước bốn bể.

Đức Phật nói về vòng luân hồi vô tận, người thợ dệt nghe xong, bớt đau buồn, xin Phật được xuất gia.

Ông làm tròn bổn phận của một tu sĩ và chẳng bao lâu chứng quả A-la-hán.

8. Ba Mươi Vị Tỳ Kheo

Như chim thiên nga bay ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại

Kỳ Viên, có liên quan đến ba mươi vị Tỳ-kheo.

Một hôm, có ba mươi vị Tỳ-kheo sống ở
các xứ khác đến thăm đức Phật. Tôn giả
A-nan trông thấy các vị ấy đến khi đang
chuẩn bị vào hầu phật. A-nam nghĩ thầm:
"Ta sẽ đợi đức Thế Tôn tiếp đón các Tỳ-
kheo này, sau đó ta mới vào hầu", và Tôn
giả đợi ngoài cửa.

Phật đón tiếp các Tỳ-kheo, thuyết pháp
một cách hoan hỷ cho các vị. Sau đó, tất
cả chứng quả A-la-hán. Các vị từ giã
Phật, bay lên hư không.

Các Tỳ-kheo đi rồi, A-nan đến chỗ Phật, hỏi:

- Bạch Thế Tôn, có ba mươi Tỳ-kheo đến đây, họ ở đâu?

- Đã đi.

- Bạch Thế Tôn, họ đi đường nào?

- Họ bay qua hư không.

- Bạch Thế Tôn, như vậy họ đã thoát khỏi sinh tử?

- Đúng thế! Này A-nan! Sau khi nghe Ta nói pháp, họ đã chứng A-la-hán.

Lúc ấy, có một vài con thiên nga bay liệng trên không. Đức Phật nói:

- Này A-nan! Ai phát triển đầy đủ thần túc, người ấy bay lượn như thiên nga.

Ngài nói kệ:

(175) Như chim thiên nga bay,

Thần thông liện giữa trời, Chiến thắng ma, ma quân, Kẻ trí thoát đời này.

9. Chiến-Già Vu Khống Phật.

Ai vi phạm một pháp ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến Chiến-già Ma-na (Cincà Mànavikà).

Sau khi Phật thành đạo, vô số chư thiên
và loài người quy y theo đấng Thập Lực,
cõi trời, cõi người tăng trưởng. Đức hạnh
Ngài lan xa, danh dự và lợi dưỡng càng
đổ dồn về Ngài. Về phía các ngoại đạo,
họ bị mất dần danh dự, lợi dưỡng, như
con đom đóm mất ánh sáng dưới ánh mặt

trời. Họ tập trung trên đường, kêu gọi:

- Chỉ có Cồ-đàm là Phật thôi sao? Chúng
tôi cũng là Phật. Chỉ có cúng dường ông
ấy mới đem lại nhiều phước báo thôi
sao? Cúng dường chúng tôi cũng đem lại
nhiều phước báo vậy. Nêu cúng dường
chúng tôi nhiều phẩm vật như thế. Nên
cúng dường chúng tôi, nên xưng tán
chúng tôi.

Nhưng mặc tình họ kêu gọi, cũng chẳng được danh dự và lợi dưỡng.

Họ bèn bí mật nhóm họp và bàn định
"Chúng ta tìm cách bêu xấu Cồ Đàm
trước mọi người, để chấm dứt sự cúng
dường, tôn vinh y".

Lúc ấy, tại Xá-vệ có một du sĩ ni tên Chiến-già. Nàng rất đẹp, dễ thương, như

một tiên nương, toàn thân sáng chói. Một
người trong bọn ngoại đạo, bèn đưa kế
hoạch "Với Chiến già, chúng ta có thể
bêu xấu Sa-môn Cồ-Đàm, và chấm dứt
mọi sự cúng dường cung kính đối với
ông ấy".

"Kế hoạch ấy được lắm", cả bọn tán đồng.

Chiến-già đi vào tu viện ngoại đạo, chào hỏi và đứng chờ, nhưng các thầy không nói gì với cô. Cô hỏi:

- Các thầy thấy tôi có lỗi gì?

Cô hỏi ba lần, và lặp lại:

- Các Tôn Trưởng, tôi chỉ hỏi một câu. Thưa các Tôn trưởng, tôi có lỗi gì? Sao các vị không nói với tôi?

Các ngoại đạo trả lời:

- Này chị, chị có biết Sa-môn Cồ-Đàm? Người đạ làm tổn hại chúng ta, đoạt mất danh dự và lợi dưỡng của chúng ta?

- Không, thưa các Tôn trưởng, tôi không biết ông ấy. Nhưng tôi có thể giúp được gì trong việc này?

- Nếu chị muốn chúng ta thắng lợi, hãy
tìm cách bêu xấu Sa-môn Cồ-Đàm, và
làm chấm dứt danh dự, lợi dưỡng của
ông ấy.

- Được thôi, tôi sẽ làm mọi cách có thể được, đừng lo gì về việc này.

Chiến-già nói xong bèn khởi sự. Cô vận dụng mọi khéo léo của một người đàn bà để đạt mục đích. Khi dân chúng thành

Xá-vệ nghe pháp ở Kỳ Viên trở về, cô
mặc một chiếc áo choàng màu cánh gián,
mang hương hoa đi về phía tinh xá Kỳ
Viên. Một người hỏi:

- Cô đi đâu vào giờ này?

Chiến-già đáp:

- Tôi đi đâu thì có can dự gì đến các người.

Cô trú đêm tại một tu viện ngoại đạo gần
tinh xá, và sáng sớm, khi mọi người
chuẩn bị đi đến tinh xá thăm Phật buổi
sáng, cô sẽ trở lui ngược chiều, vào
thành phố. Mọi người hỏi:

- Ban đêm cô ở đâu?

- Tôi ở đâu thì có can dự gì đến các

người?

Khoảng một tháng rưỡi, khi có ai hỏi, cô đều đáp:

- Ban đêm tôi ở trong hương thất Cô- Đàm, chỉ một mình.

Bằng cách ấy, cô gái khêu gợi sự nghi
ngờ trong lòng những người dễ tin, và họ
bàn tán với nhau "Điều đó đúng hay
không?" Khoảng ba bốn tháng, cô thắt
ngay lưng một sợi dây nịt, tạo cảm tưởng
rằng mình đang mang thai, cô mặc một
chiếc áo đỏ, đi đâu cũng nói "Tôi sắp có
con với Sa-môn Cồ-Đàm". Bằng cách ấy,
cô lừa những kẻ ngu.

Tám, chín tháng trôi qua, cô cột một cái dĩa gỗ trước bụng, mặc áo choàng phủ lên, làm cả người có vẻ mập mạp xồ xề

bằng cách lấy xương đập lên tay, chân,
lưng, và ra vẻ mệt mỏi. Chiều nọ, cô đến
Pháp đường đứng trước đức Như Lai. Ở
đấy trong vầng hào quang chói ngời,
Ngài đang thuyết pháp. Chiến-già đứng
đó, mở miệng chửi rủa Thế Tôn.

- Này Sa-môn vĩ đại, quanh pháp tòa
đám đông tụ tập nghe ông thuyết pháp
cũng thật là vĩ đại, âm thanh ngọt ngào,
miệng lưỡi ông mềm dẻo. Tuy nhiên, ông
chính là người làm tôi mang thai và ngày
sanh sắp đến. Ông không cố gắng tìm
một chỗ cho tôi nằm, không cung cấp
mật, dầu và những thứ tôi cần. Ông
không làm tròn bổn phận, cũng không
nói với những người hằng cúng dường
ông như vua Ba-tư-nặc, hay Cấp Cô Độc
hay bà Tỳ-xá-khư nữ thí chủ vĩ đại của
ông, rằng "Hãy làm cho thiếu phụ này
những gì cần cho cô ấy". Ông biết rất rõ

cách hưởng dục lạc, nhưng không biết cách chăm sóc đứa con sắp sanh.

Cô chửi mắng Thế Tôn giữa hội chúng
như một người đàn bà cầm phẩn trên tay
tìm cách bôi bẩn mặt trăng. Đức Thế Tôn
ngừng giảng dại và rống lên như sư tử,
nói:

- Này chị, những gì chị nói đúng hay sai, chỉ có tôi và chị biết thôi.

- Đúng vậy Sa-môn cao cả kia, nhưng ai có thể quyết định giữa điều đúng và sai về chuyện mà chỉ có tôi và ông biết?

Lúc ấy, tòa ngồi của Đế Thích nóng lên,
Đế Thích quán sát nguyên do, được biết
Chiến-già vu không Như Lai. Đế Thích
nghĩ "Ta sẽ làm sáng tỏ vấn đề", và bay
xuống với bốn thiền thần. Các thiên thần

hóa thành chuột nhắt cắn sợi dây cột cái
dĩa trước bụng Chiến-già, và một cơn gió
thổi tung tấm áo choàng, cái dĩa rơi
xuống, tiện đứt mấy ngón chân của cô.

Đám đông la ó:

- Tên phù thủy kia chửi mắng Thế Tôn.

Họ đánh đập nàng, ném đá, cầm gậy đuổi
ra khỏi Kỳ Viên. Khi cô đi khỏi tầm nhìn
của Thế Tôn, đất nứt ra một hố sâu ngay
dưới chân cô, và lửa bốc lên từ địa ngục
A-tỳ, cuốn cô như tấm vải đỏ úp chụp
lấy thân, và cô rơi trong địa ngục A-tỳ.
Từ đó, tiếng tốt và lợi lộc của ngoại đạo
giảm đi, còn phẩm vật dâng đến đấng
Thập Lực càng lúc càng nhiều.

Ngày hôm sau, các thầy Tỳ-kheo bàn tán ở Pháp đường.

- Chư hiền! Chiến-già vu khống đấng Như Lai, Ứng Cúng, đấng Thế Tôn, nên đã bị hủy diệt.

Đức Phật đi đến và hỏi:

- Các Tỳ-kheo! Các ông tụ họp ở đây bàn tán chuyện gì?

Các thầy thuật lại, Phật dạy:

- Đây không phải là lần đầu Chiến-già vu không Ta và bị hủy diệt, trong quá khứ cô ấy cũng đã làm như vậy.

Ngài nói tiếp:

- Một vị vua không thể phạt ai khi chưa
nhận thức vấn đề cho rõ, khi chưa nghiên
cứu cẩn thận mọi mặt dù lớn hay nhỏ.
Ngài kể lại tiền thân Đại Liên Hoa

(Mahà Paduma).

Chuyện quá khứ

9A. Hoàng Tử Đức Hạnh Và Thiếu Phụ Dâm Đãng.

Thuở xưa, Chiến-già là kế mẫu của Bồ-
tát, hoàng tử Đại Liên Hoa. Bà muốn
hoàng tử gian dâm với mình, nhưng bị từ
chối. Sau đó bà tự đánh đập mình, làm ra
vẻ đau đớn, đến nói với vua cha:

- Hoàng tử hành hạ tôi ra thế này vì tôi không chịu gian dâm với y.

Vua nghe chuyện, hết sức giận dữ, lập
tức đày hoàng tử xuống vực chết. Thiên
thần đục xuyên qua núi, mang hoàng tử
lên và báo cáo với long vương. Long
vương mang chàng về long cung, và

nhường cho một nửa vương quốc rồng. Ở
đấy một năm, hoàng tử muốn xuất gia tu
đạo, người lên núi Hy-mã, sống đời tu sĩ,
và phát triển đại định thần thông.

Một người gác rừng thấy hoàng tử về
thuật lại với nhà vua. Nhà vua đến nơi,
chào hỏi và sau khi nghe kể đã đề nghị
nhường ngôi cho chàng. Hoàng tử từ
chối, khuyên nhà vua rằng:

- Về phần tôi, tôi không có tham vọng trị
vì. Nhưng về phần đại dương, nên giữ
mười điều lành, tránh xa đường xấu ác,
và cai trị quốc gia mình trung chánh.

Nhà vua đứng dậy, rơi lệ và trở về hoàng cung. Vua hỏi đại thần:

- Ai đã ly gián ta với người trung trực như thế?

- Tâu đại vương! Hoàng hậu đã gây nên chuyện này.

Nhà vua bèn bắt hoàng hậu, treo cổ
xuống vực chết, và cai trị vương quốc
mình một cách trung chánh. Thuở đó,
hoàng tử Đại Liên Hoa chính là Bồ Tát,
và kế mẫu của chàng chính là Chiến-già.

Nói xong chuyện tiền thân Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Những người đã phá
hủy một giới, những người ấy sẽ nói dối,
những người củng cống điều sai lầm,
người không tin vào đời sau thì không từ
bỏ điều ác nào mà không làm.

Ngài nói kệ:

(176) Ai vi phạm một pháp, Ai nói lời vọng ngữ, Ai bác bỏ đời

sau, Không ác nào không làm

10. Phẩm Vật Không Thể Nào So Sánh

Keo kiết không sanh thiên ...

Câu chuyện này xảy ra, khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến phẩm vật tối thắng.

Một hôm, đức Thế Tôn cùng với năm
trăm Tỳ-kheo đi khất thực, trở về Kỳ
Viên. Vua Ba-tư-nặc đi đến tinh xá thỉnh
Phật thọ trai. Hôm sau, nhà vua ra lệnh
sắm sửa rất nhiều phẩm vật để dâng cúng
chư Tăng, và bảo dân cư trong thành:

- Hãy đến nhìn phẩm vật do ta sắm sửa.

Dân chúng đến hoàng cung, nhìn các
phẩm vật, rồi ngày hôm sau nữa, họ
thỉnh Phật và chúng Tăng, họ cũng chuẩn
bị các thứ phẩm vật, tâu lên nhà vua.

- Đại vương hãy đến nhìn phẩm vật của các thần dân cúng dường.

Khi nhà vua trông thấy các thứ cúng
dường của dân chúng, đã tự nhủ: "Các
thị dân này đã cúng dường nhiều vô số
phẩm vật hơn ta, ta sẽ cúng dường lần
thứ hai". Lập tức, nhà vua sắm sửa phẩm
vật vào ngày tiếp theo, và khi dân cư
trong thành được thấy các thứ cúng
dường ấy, họ cũng trở vể chuẩn bị cúng
dường vào ngày kế đó.

Giữa nhà vua và các thị dân thành Xá-vệ không ai hơn ai. Kết quả, sau sáu lần cúng dường, các thị dân gia tăng phẩm

vật lên gấp trăm gấp ngàn lần, chuẩn bị đầy đủ đến nổi không ai có thể phê bình là còn thiếu một thứ gì.

Khi nhà vua thấy họ tổ chức quy mô đầy
đủ như vậy, Ngài nghĩ thầm "Nếu ta
không sắm sửa nhiều hơn họ, ta còn sống
để làm gì?" Và nhà vua nằm dài, suy
nghĩ mọi phương chước. Hoàng hậu
Mạt-lợi (Mallikà) đi đến, thấy nhà vua
nằm trầm tư bèn hỏi:

- Đại vương! Vì sao lại nằm như vậy? Chuyện gì khiến Đại vương có vẻ lo buồn?

- Vậy hậu không biết gì sao?

- Thần thiếp không biết.

Nhà vua thuật lại mọi chuyện ganh đua

cúng dường giữa mình và thần dân. Hoàng hậu nói:

- Xin bệ hạ đừng phiền não, bệ hạ có bao
giờ nghe hoặc thấy một chúa tể vương
quốc lại bị thua thiệt về vật chất? Thiếp
sẽ sắp đặt việc này.

Hoàng hậu Mạt-lợi nói vậy vì bà muốn tạo một phẩm vật tối thắng. Bà tâu vua:

- Đại vương hãy ra lệnh xây một lâu đài
làm bằng gỗ hạng nhất của cây Sala hình
vòng cung để cho năm trăm Sa-môn
ngồi, còn những người tùy tùng các Sa-
môn thì ngồi ngoài vòng cung ấy. Làm
năm trăm lọng trắng cho năm trăm con
voi mang lọng đứng che các Sa-môn.
Giữa lâu đài đặt tám hay mười cái bàn
bằng hồng ngọc. Giữa hai Sa-môn cho
một số thiếu nữ dòng Sát-lợi ngồi rưới

hương thơm, và một thiếu nữ đứng quạt
cho hai vị ấy. Một số thiếu nữ dòng Sát-
lợi mang hương bột rắc vào bồn vàng.
Một số mang hoa sen xanh nhúng vào
bồn hương và dâng lên các Sa-môn. Đấy,
dân chúng làm gì có con gái dòng Sát-
lợi, cũng chẳng có lọng trắng, voi và họ
sẽ thua Bệ hạ. Đó là điều Bệ hạ nên làm.

Nhà vua tán thành:

- Hay quá! Chương trình của hậu tuyệt diệu.

Và nhà vua ra lệnh làm theo sự sắp đặt
của hoàng hậu. Tuy nhiên, thiếu một con
voi cho một vị Sa-môn. Nhà vua bảo
hoàng hậu Mạt-lợi:

- Ái khanh! Chỉ còn thiếu một con voi. Bây giờ làm sao?

- Bệ hạ bảo sao, không đủ năm trăm con voi ư?

- Có đấy, nhưng lại còn lại mấy con voi
hung dữ, khi chúng thấy các Sa-môn,
chúng sẽ nổi cơn phẩn nộ như cuồng
phong.

- Thần thiếp biết chỗ đứng cho một con voi hung hăng, có thể mang lọng trên lưng.

- Đặt nó ở đâu?

- Bên cạnh Tôn giả Angulimàla.

Nhà vua y lời. Chú voi ta cụp đuôi xuống
tận chân, xếp tai, nhắm mắt và đứng yên.
Dân chúng nhìn chú voi với vẻ thán
phục, xầm xì với nhau.

- Con voi dữ kia mới ngoan làm sao!

Nhà vua lo hầu tiếp Tăng đoàn do đức Thế Tôn chủ tọa. Sau đom vua quỳ lạy và thưa:

- Bạch Thế Tôn! Những phẩm vật trong
bữa ngọ trai này, đáng giá hay không
đáng giá, con xin dâng tất cả cho Thế
Tôn.

Tổn phí cho buổi cúng dường khoảng
mười bốn triệu châu báu chỉ trong một
ngày. Bốn vật vô giá cúng dường cho
đức Thế Tôn tùy nghi sử dụng: một lọng
trắng, một giường nằm, một ghế ngồi và
một ghế đỡ chân. Sau đó, không có phẩm
vật nào dâng cúng đức Phật có thể so
sánh với phẩm vật của nhà vua, nên được
gọi là phẩm vật tối thắng. Điều này đã
từng xảy ra cho các đức Phật, và luôn

luôn do các hoàng hậu sắp xếp.

Khi ấy, trong triều có hai đại thần Kàla
và Junha. Kàla nghĩ thầm "Của cải nhà
vua bị mất mát nhiều làm sao! Chỉ trong
một ngày mà tốn hết mười bốn triệu châu
báu. Và các lão Sa-môn kia, sau khi ăn
xong, sẽ đi về nằm ngủ khì! Nhà vua
phung phí tài sản!" Còn Junha nghĩ "Ôi!
Nhà vua dâng cúng phẩm vật tuyệt vời!
Chỉ có vua mới làm như vậy! Hơn nữa,
chẳng có người nào ngoài nhà vua làm
cho mọi loài hưởng phước nhờ sự cúng
dường. Ta cảm tạ những phẩm vật mà
nhà vua đã dâng cúng".

Khi đức Phật thọ trai xong, nhà vua cầm
lấy bát của Ngài đợi Ngài thuyết pháp.
Đức Phật nghĩ thầm: " Nhà vua đã cúng
dường phẩm vật lớn lao, cúng dường như
thác lũ. Dân chúng có tín kính điều này,

hay không tin?" Và nhận biết được ý
nghĩ của hai vị đại thần, Ngài nghĩ tiếp:
"Nếu Ta tán thán công đức của nhà vua
cho tương xứng phẩm vật, thì đầu
của Kàla sẽ vỡ làm bảy phần, Ngài chỉ
nói một bài pháp đơn giản gồm bốn câu
tán dương nhà vua, người đang đứng
trước Ngài sau khi cúng dường tối thắng.
Nói xong, Ngài đứng lên trở về tinh xá.

Các Tỳ-kheo hỏi Angulimàla:

- Tôn giả, Ngài có sợ khi thấy con voi mang lọng trắng dữ dằn đứng gần Ngài?

- Không, chư hiền, tôi không sợ.

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn! Angulimàla nói dối.

Phật xác nhận:

- Này các Tỳ-kheo! Angulimăala không
hề sợ hãi, vì những Tỳ-kheo như người
con của Ta là cao quý nhất trong số
những người cao quý đã thoát khỏi tham
dục; và không hề sợ hãi.

Ngài dạy:

(422) Bậc cao quý, thù thắng,
Bậc anh hùng, đại sĩ, Bậc
chiến thắng, vô nhiễm, Bậc tẩy
sạch, giác ngộ, Ta gọi Bà-la-
môn.

Nhà vua thất vọng cay đắng, nghĩ thầm
"Sau khi ta cúng dường vô số phẩm vật,
và đứng đấy hầu đức Thế Tôn, thay vì
nói lời tán thán tương xứng với phẩm vật
ấy, Ngài chỉ nói một bài kệ ngắn và đi

về. Có thể là ta đã cúng dường những
phẩm vật không thích đáng cho đức Thế
Tôn, có thể là ta đã cũng những vật
không thích hợp thay vì những vật thích
hợp. Có thể là Thế Tôn giận ta, bởi Ngài
thường có lệ hồi hướng công đức cân
xứng với phẩm vật". Nghĩ như thế, vua
Ba-tư-nặc đi đến tinh xá, đảnh lễ Phật và
bạch:

- Bạch Thế Tôn, con có lỗi lầm khi dâng
cúng phẩm vật không? Có phải thay vì
cúng những vật thích hợp con lại cúng
những vật không thích hợp?

- Vì sao đại vương hỏi như thế?

- Thế Tôn không hồi hướng công đức cân xứng với phẩm vật con đã dâng cúng.

- Này đại vương, phẩm vật cúng dường

rất thích hợp. Phẩm vật tối thắng mà đại
vương cúng dường chỉ có một lần cho
một đức Phật, phẩm vật như thế khó có
lần thứ hai.

- Nhưng, bạch Thế Tôn, vì sao Ngài không nói công đức tương xứng với phẩm vật ấy?

- Vì có đại thần không thanh tịnh.

- Bạch Thế Tôn, trong các quan ai là người có lỗi.

Đức Phật nói cho vua biết hai quan điểm
trái ngược của hai đại thần và an ủi vua
rằng, vì thương hại Kàla nên Ngài không
tán dương công đức.

Nhà vua hỏi Kàla:

- Phải chăng khanh có ý nghĩ như thế?

- Tâu vâng.

- Ta không hề lấy những gì thuộc về
khanh, ta chỉ cho những gì của ta, với sự
hỗ trợ của hoàng hậu và thái tử. Ta có sai
quấy gì với khanh không? Hãy đi đi!
Những gì ta cúng ta cứ cúng, còn phần
khanh bước ra khỏi cung điện của ta.

Sau khi đuổi Kàla ra khỏi cung, nhà vua cho gọi Junha và hỏi:

- Phải khanh nghĩ đúng như thế không?

- Thưa vâng.

- Khanh nghĩ đúng, ta rất hài lòng. Ta cho phép khanh dự vào hoàng tộc và cúng dường bảy ngày như ta.

Nhà vua cho Junha ở trong cung bảy hôm, và đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, tên ngu si ấy đã cư xử tệ hại. Thấy con cúng dường, y đã phản ứng ngược lại.

- Phải đấy, đại vương, người ngu không
hoan hỷ khi thấy ai bố thí, và sẽ bị trừng
phạt về sau. Nhưng người trí vui thích
với phẩm vật được người khác cúng
dường và sẽ sanh thiên.

Ngài nói kệ:

(177) Keo kiết không sanh thiên,
Kẻ ngu ghét bố thí. Người trí
thích bố thí. Đời sau được
hưởng lạc.

Cuối bài pháp, Junha chứng quả Dự lưu.

Hội chúng cũng được lợi ích. Junha sau khi chứng quả đã cúng dường suốt bảy ngày như một vị hoàng đế.

11. Đức Hạnh Được Trả Giá

Hơn thống lãnh cõi đất ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật đang ở Kỳ Viên, liên hệ đến Kàla, con trai Cấp Cô Độc.

Kàla là con trai của Trưởng giả
Cấp Cô Độc, một người cha nổi
tiếng và đầy tin kính Phật pháp.
Mặc dù như thế chàng không hề
gặp Phật hoặc ra chào khi Phật
ghé nhà, hoặc nghe pháp, hoặc
phụng sự chúng Tăng. Khi cha

chàng khuyên:

- Này con đừng làm thế.

Chàng cũng không để ý đến lời cha.
Trưởng giả suy nghĩ: "Nếu con ta có thái
độ như vậy và hành động theo ý đó, nói
sẽ rơi vào địa ngục A-tỳ. Thật không có
gì tốt đẹp khi chính mắt ta thấy nó bị
đọa. Được thôi, không có ai trên trái đất
này không bị mua chuộc bởi tài vật, ta sẽ
dụ dỗ nó". Và ông bảo Kàla:

- Này con, nếu con giữ giới trong ngày trai, đi đến tinh xá nghe pháp, khi về cha sẽ cho con một trăm đồng.

- Thật cha sẽ cho con chứ?

- Đúng vậy.

Sau khi cha chàng lập lại lời hứa ba
lần, Kàla tuân giữ ngày trai giới và đi
đến tinh xá. Nhưng chàng không chú tâm
nghe pháp, chàng tìm nơi dễ chịu, nằm
ngủ một giấc và trở về nhà sớm. Ông
Trưởng giả bảo gia nhân:

- Cậu đã giữ giới trọn ngày trai, hãy đem thức ăn ngon đến cho cậu nhanh lên.

Nhưng Kàla nói:

- Con chưa nhận tiền là con không ăn.

Chàng cương quyết từ chối mọi thứ đem
đến. Cha chàng không thể ép con ăn, bèn
ra lệnh mang tiền đến, chàng cầm tiền
trên tay, rồi sau đó mới ăn uống.

Ngày hôm sau, ông Trưởng giả bảo con:

- Này con, cha sẽ cho con một ngàn
đồng, nếu con đi đến chỗ Thế Tôn, học
thuộc một bài kệ ngắn, và trở về nói lại
cho cha nghe.

Lập tức Kàla đi đến tinh xá, đứng trước
Phật. Chẳng bao lâu chàng thuộc một câu
kệ và muốn ra đi. Đức Phật khiến chàng
không hiểu nghĩa câu kệ ấy, Kàla tự nhủ:
"Ta sẽ học thuộc câu sau". Vì vậy, chàng
ngồi nán lại và tiếp tục nghe pháp. (Ai
nghe pháp với tất cả chú tâm sẽ chứng
Sơ quả và các quả còn lại). Kàla nghe
pháp với tất cả chú tâm, nhưng đức Phật
cũng khiến chàng không hiểu nghĩa,
chàng nghĩ ta sẽ hiểu rõ hơn câu kệ tiếp
theo. Chàng cứ nán lại và nghe, rồi
chứng Sơ quả.

Ngày hôm sau, chàng tự động đi theo chư Tăng, có đức Phật dẫn đầu, vào

thành Xá-vệ. Trưởng giả thấy con trai đi
sau chúng Tăng, tự nhủ "Hôm nay, thái
độ của con ta làm ta hài lòng". Còn Kàla
thì nghĩ thầm "Mong rằng cha sẽ không
đưa tiền cho ta ngay hôm nay, trước sự
hiện diện của Phật. Mong rằng cha ta giữ
kín việc vì có tiền ta mới giữ giới ngày
trai" (nhưng đức Phật đã biết trước điều
này).

Trưởng giả dâng cơm cho chư Tăng, có
đức Phật thọ trai và cũng cho con trai
những thức ăn ấy. Kàla ngồi im, uống
súp, ăn thức ăn cứng và cơm. Khi Phật
thọ trai xong, Trưởng giả đặt túi tiền một
ngàn đồng trước mặt con và nói:

- Này con, chắc con nhớ cha đã yêu cầu
con giữ giới đúng ngày trai và đi nghe
pháp, rồi sẽ cho con một ngàn đồng. Đây
là tiền của con.

Kàla thấy cha chàng đưa tiền ngay trước mặt đức Phật, rất ngượng và nói:

- Con không cần tiền.

- Ậy, cầm tiền đi con.

Chàng cứ từ chối, không động đến túi tiền. Trưởng giả đảnh lễ Phật và bạch:

- Bạch Thế Tôn, thái độ của con trai con hôm nay làm con rất mừng.

- Vì sao?

- Ngày hôm kia, con bảo hắn đi đến tinh
xá, hứa cho một trăm đồng. Hôm qua
hắn về nhà, không chịu ăn cơm khi chưa
có tiền. Nhưng hôm nay, khi con cho tiền
nó cứ từ chối không nhận.

- Đúng vậy, này Trưởng giả. Hôm nay
con trai ông đã chứng Sơ quả, y đã đạt
điều vượt hơn việc được làm Chuyển
Luân Vương hay sanh thiên, hay làm
Phạm thiên.

Ngài nói kệ:

(178) Hơn thống lãnh cõi đất,
Hơn được sanh cõi trời, Hơn
chủ tể vũ trụ, Quả Dự lưu tối
thắng.

XIV. Phẩm Phật 1. Đấng Toàn Giác

Ai chiến thắng...

Đức Phật dạy câu này khi Ngài ngồi dưới
cội Bồ-đề, có liên quan đến các cô gái
con của ma vương, và được lặp lại ở
nước Kurus, với Bà-la-môn Màgandiyà.

1A. Phật Không Nhận Màgandiyà

Chuyện kể rằng có một Bà-la-môn
têin Màgandiyà, ở nước Kuru (Câu-lâu),
có một cô con gái cũng tên
là Màgandiyà (Mạn-la-hoa) đẹp tuyệt
trần. Rất nhiều nhà giàu có và thế lực
thuộc dòng dõi Bà-la-môn và Sát-đế-lợi,
muốn cưới cô làm vợ nhưng ông từ chối:

- Các người không xứng đáng với con ta.

Ngày nọ, khi đức Thế Tôn quan sát căn
cơ chúng sanh vào buổi sáng sớm, Ngài
thấy ông Bà-la-môn cùng vợ ông đều có
thể đắc Tam quả (A-na-hàm). Bấy giờ,

ông Bà-la-môn nọ thường canh lửa ở
ngoài làng. Thế Tôn đắp y mang bát đi
đến đó. Từ xa, nhận thấy vẽ sáng rực của
đức Phật, ông thầm nghĩ: "Trên đời này
không ai sánh nổi người này, rất xứng
với con gái ta, ta sẽ gả cho anh ta". Ông
ta nói với Phật:

- Này Sa-môn, tôi chỉ có một đứa con
gái, tôi tìm cho nó một người chồng
xứng đôi nhưng chưa thấy, nên chưa gả
cho ai. Ông xứng đáng với nó, tôi sẽ gả
nó cho ông. Hãy đến đợi đây tôi sẽ dẫn
nó đến.

Thế Tôn đứng nghe, không nói gì. Bà La Môn về nhà bảo vợ:

- Bà nó ơi ! Hôm nay tôi tìm được một người chồng xứng với con gái mình. Hãy gả nó cho anh ta.

Bà La Môn trang điểm cho con, dắt vợ
con đi đến chỗ Phật. Đám đông hiếu kỳ
kéo theo sau.Đức Phật, thay vì đứng tại
chỗ đã hẹn, đã đi sang nơi khác, cố ý để
lại dấu chân (Khi đức Phật ấn chân và
nói: "Hãy để người như thế, như thế..
nhìn dấu chân", dấu chân chỉ hiện ở nơi
ấy và không nơi nào khác)

Vợ ông Bà-la-môn hỏi:

- Anh ấy đâu?

- Tôi đã bảo anh ta đứng đây.

Nhìn quanh thấy dấu chân, Bà-la-môn chỉ cho vợ:

- Dấu chân anh ấy đây.

Người vợ đã quen với việc nhận biết dấu

hiệu, lập tức bảo chồng:

- Ông à, đây không phải là dấu chân của người theo đuổi dục lạc.

- Bà này cứ quan trọng vấn đề. Khi tôi bảo anh ta là tôi sẽ gả con cho, anh ta nhận lời mà.

- Ông muốn nói gì thì nói, nhưng đây là dấu chân người thoát khỏi tham dục.

Bà nói kệ:

Dấu chân người tham dục không
rõ. Dấu chân người ác không
hằn sâu. Dấu chân người si mê
thì dao động. Đây là dấu chân
người thoát khỏi lưới đam mê.

Ông Bà-la-môn gắt:

- Thôi đi, bà đừng lảm nhảm nữa, im mồm mà đi theo tôi.

Đi tới một chút, ông thấy đức Phật, bèn chỉ cho vợ:

- Anh ấy đây rồi.

Đi đến gần, ông nói:

- Sa-môn, tôi sẽ gả con gái cho anh.

Thế Tôn thay vì nói: "Ta không cần đến con gái ông". Ngài nói:

- Này Bà-la-môn! Tôi có vài điều muốn nói với ông, hãy nghe tôi.

- Nói đi, tôi sẽ nghe.

Thế Tôn kể cho người Bà-la-môn nghe câu chuyện xảy ra trong đời Ngài, lúc ẩn

tu. Sau đây là phần tóm lược câu chuyện.

1B. Phật Cự Tuyệt Các Cô Gái Con Ma Vương

Thái tử, đã từ bỏ ngai vàng, leo lên lưng
ngựa Kiền-trắc, có Xa-nặc tùy tùng, tiến
về trước trên đường ẩn tu. Khi ra khỏi
cổng thành, ma vương nói:

- Tất-đạt-đa! Hãy trở lại, trong bảy hôm nữa Ngài sẽ làm Chuyển Luân Vương.

- Ta cũng biết vậy, ma vương, nhưng ai không thích điều đó.

- Vậy vì mục đích gì Ngài đi vào rừng ẩn cư?

- Ta muốn tìm giác ngộ.

- Được rồi, kể từ hôm nay, nếu Ngài khởi ý nghĩ tham dục, xấu ác, ta sẽ hành động.

Từ đó, ma vương theo dõi thái tử trong
bảy năm, chờ cơ hội. Trong sáu năm, thái
tử khổ hạnh, rồi với sự cố gắng, Ngài đạt
giác ngộ dưới cội bồ-đề, Ngài ngồi tại
đấy trải qua niềm vui của sự giải thoát.
Khi đó, ma vương ngồi trên cõi trời, nhìn
xuống với vẻ đau khổ, nghĩ thầm: "Ta
theo dõi Ngài suốt thời gian, tìm cơ hội,
nhưng chẳng có dịp, giờ đây Ngài đã
thoát khỏi quyền lực của ta!".

Ba người con gái của ma vương là Tham ái, Sân hận, Dâm đãng hỏi nhau:

- Cha chúng ta ở đâu?

Nhìn khắp nơi, họ thấy ma vương đang ngồi đấy, họ đến gần và hỏi:

- Thưa cha, vì sao cha có vẻ âu sầu và thất vọng đến thế?

Ma vương thuật câu chuyện, các ma nữ nói:

- Cha đừng vội thất vọng, chúng con sẽ chế ngự và sẽ dẫn y về đây.

- Các con ơi, không ai có thể chế ngự Ngài ấy đâu.

- Chúng con là nữ nhi, chúng con sẽ làm y mù quáng bởi nhục dục. Sẽ dắt y về cha đừng chán nản.

Họ đến gần Phật, nói:

- Sa-môn, chúng em muốn làm kẻ nô lệ cho người.

Thế Tôn chẳng màng đến lời họ cũng chẳng buồn để mắt tới họ.

Các ma nữ bàn tán: "Đàn ông họ thích
nhiều hạng. Có kẻ thích thiếu nữ, người
khác thích thiếu phụ xuân xanh, người
thích thiếu phụ trung niên, người ưa đàn
bà già. Chúng ta sẽ mê hoặc y bằng mọi
hình dáng". Và với thần thông mỗi ma
nữ biến hóa nữ nhân đủ mọi lứa tuổi.
Hoặc là thiếu nữ hoặc thiếu phụ chưa
sanh con, đã sanh con, một con, hai con,
thiếu phụ trung niên, lão bà, họ lui tới
gặp Phật sáu lần, và nói:

- Sa-môn, chúng em muốn làm nô lệ Ngài.

Đức Thế Tôn cũng chẳng để ý đến, thái độ tự tại, làm như các thứ tạo nên thân Ngài thảy đều tan hoại. Nhưng sau đó

chúng chẳng chịu rút lui, Thế Tôn bảo:

- Hãy đi! Các ngươi thấy gì mà gắng sức
mê hoặc Ta? Hành động như vậy chỉ có
kết quả với ai chưa giải thoát tham dục
và những đam mê thấp hèn. Như Lai đã
thoát khỏi tham dục. Các người muốn
chế ngự Ta được sao?

Ngài nói kệ:

(179) Vị chiến thắng không
bại, Vị bước đi trên đời,
Không dấu tích chiến thắng,
Phật giới rộng mênh mông, Ai
dùng chân theo dõi, Bậc không
để dấu tích?

(180) Ai giải tỏa lưới tham, Ái phược hết dắt dẫn, Phật giới

rộng mênh mông, Ai dùng chân theo dõi, Bậc không để dấu tích?

Nói kệ xong, nhiều thiên thần được pháp nhãn, ba cô ma nữ biến mất.

Đức Phật bảo Bà-la-môn:

- Màgandiyà, ngày xưa ta đã thấy ba ma
nữ ấy, thân thể như vàng ròng tinh khiết
không có đờm dãi và những thứ bất tịnh
khác của thân thể, Ta cũng không hề khởi
tham đắm. Còn thân ái nữ ông, đầy đủ ba
mươi hai thứ bất tịnh, một cái bình nhơ
uế được sơn phết. Dù cho chân Ta lấm
bùn, cô gái này nằm phục ở ngưỡng cửa
Ta, Ta chẳng muốn chạm đến cô, dù là
chỉ bằng gót chân.

Ngài nói kệ:

Đã từng thấy Tham ái, Sân hận,
Dâm dục, Ta không hề khởi
tham đắm. Thân thể xấu xa như
thế này, Ta không muốn chạm
đến dù gót chân.

2. Thần Thông Song Hành

Người trí chuyên thiền định ...

Đức Phật dạy câu này khi Ngài ở tại
cổng thành Sankassa, liên hệ đến nhiều
thiên, nhơn. Nhưng câu chuyện bắt đầu
từ Vương Xá.

2A . Phật Quở Tân Đầu Lư

Có một lần, một nhà Trưởng giả thành Vương Xá đến sông Hằng để tắm. Để

khỏi mất đồ trang sức và y phục, ông đặt
tất cả vào giỏ mây. Lúc ấy có một cây
bạch đàn đỏ mọc bên bờ sông Hằng, rễ bị
sóng nhồi bật gốc lên, đổ xuống sông
Hằng bị những tảng đá dưới sông từ từ
đánh gãy vụn từng mảnh. Một mảng gỗ
bị nước mài nhẵn, trôi lềnh bềnh gần giỏ
mây và bị mắc vào đó. Trưởng giả hỏi:

- Cái gì thế?

- Thưa một khúc cây, người hầu trả lời.

Ông bảo đem đến xem, và tự hỏi: "Gỗ
này là loại gỗ gì?" Ông lấy búa tách ra
một mảnh và thấy rằng đấy là loại gỗ
bạch đàn đỏ, loại màu cánh gián. Ông
Trưởng giả chẳng tin một tôn giáo nào,
nhưng rất công bình. Cầm khúc gỗ đỏ
đẹp ông nghĩ: "Ở nhà ta có cả khối loại
gỗ này, ta sẽ làm gì với khúc gỗ này".

Rồi ông tự nghĩ: "Có nhiều người tự
xưng là A-la-hán, họ nói: Chúng tôi là A-
la-hán. Nhưng ta chẳng biết một vị A-la-
hán nào. Ta sẽ bảo tiện một cái bát bằng
gỗ này, lấy dây treo lên một giàn tre cao
khoảng sáu mươi cubits (khoảng hai trăm
thước). Và thông báo: "Nếu ai là A-la-
hán, hãy bay lên và lấy chiếc bát. Người
nào lấy được, ta và vợ con ta sẽ làm đệ
tử". Nghĩ như thế, ông trở về, ra lệnh làm
chiếc bát gỗ lấy dây treo lên một giàn tre
và tuyên bố:

- Nếu bất cứ ai trên thế gian này là A-la- hán, hãy bay lên và lấy cái bát này!

Các Lục sư ngoại đạo nói với ông:

- Cái bát này chính là vật dành cho chúng ta. Hãy trao nó cho chúng ta.

Nhưng Trưởng giả chỉ nói:

- Bay lên và lấy đi.

Vào ngày thứ sáu, Ni-kiền-tử, nhà khổ
hạnh lõa thể bảo đệ tử đi đến nói với ông
Trưởng giả: "Cái bát này chính là dành
cho thầy ta, đừng đòi hỏi chúng ta bay
lên không trung chỉ vì một vật nhỏ mọn.
Hãy đưa bát đây". Họ đến nói với ông,
và về trả lời:

- Ông ta nói cái bát chỉ thuộc về người nào có thể bay lên và lấy nó.

Ni-kiền-tử quyết định đi. Ông ra lệnh cho đệ tử:

- Ta sẽ nhấc một tay và một chân, và cử động như sắp bay lên. Lúc đó, các ngươi hãy nói: "Thưa Tôn sư, thầy làm gì thế?

Xin thầy đừng phô bày quyền năng ẩn
mật của một vị A-la-hán trước đám đông,
chỉ vì một bát gỗ". Nói như thế, các
người kéo tay chân ta xuống, và đẩy ta
nằm dưới đất.

Xong, Ni-kiền-tử đến nói với Trưởng giả:

- Này Đại Trưởng giả, cái bát này rốt
cuộc không phải là vật của ai khác. Đừng
đòi hỏi ta bay lên không trung chỉ vì một
vật tầm thường như thế. Hãy đưa bát cho
ta.

- Thưa Tôn ông, hãy bay lên và lấy nó, chỉ có một cách ấy thôi.

Ni-kiền-tử bảo các đồ đệ:

- Được rồi, đến đây, đến đây.

Khi họ đến, ông nói:

- Bây giờ, ta sẽ bay lên.

Nói thế, ông nhấc một tay và một chân lên. Lúc đó, đám đệ tử la lên:

- Tôn sư! Tôn sư! Thầy làm gì thế? Tất
cả chỉ vì một cái bát gỗ hạ tiện, khốn
khổ, cần gì thầy phải phô bày quyền lực
ẩn mật giữa đám đông?

Họ chạy tới, lôi tay chân ông lại và đặt nằm xuống đất. Ông bảo Trưởng giả:

- Đại trưởng giả, mấy đệ tử này không muốn tôi bay lên không trung, xin hãy đưa bát cho tôi.

- Đại sư! Hãy bay lên và lấy đi.

Lục sư ngoại đạo thử cố công trong sáu ngày nhưng mặc cho họ cố gắng vẫn chẳng lấy được bát gỗ.

Ngày thứ bảy, Tôn giả Mục-kiền-liên và
Tôn giả Tân-đầu-lư-phả-la-đọa (Pindola
Bhàradvàja) sửa soạn đi khất thực trong
thành Vương Xá, các Ngài dừng ở một
tảng đá bằng phẳng và quấn y.

Lúc ấy có vài người đi săn nói chuyện với nhau:

- Này bạn, sáu giáo chủ ngoại đạo
thường tuyên bố mình là A-la-hán nhưng
bảy hôm trước khi Trưởng giả thành
Vương Xá treo một cái bát lên cao và
nói: "Nếu ai là A-la-hán, hãy bay lên hư
không và lấy cái bát". Chẳng có ai trong
các vị tự xưng là A-la-hán có thể bay lên
hư không. Bây giờ, chúng ta biết chắc

rằng không có A-la-hán trên cõi đời này.

Nghe nói thế, Tôn giả Mục-kiền-liên nói với Tôn giả Tân-đầu-lư:

- Này huynh, có nghe họ nói không? Như
là họ đang thách đố Phật pháp. Bây giờ
huynh có thần thông quảng đại, quyền
lực siêu nhiên, hãy bay lên hư không và
lấy cái bát ấy.

- Tôn huynh Mục-liên, Ngài nổi tiếng là bậc thần thông đệ nhất, Ngài hãy lấy bát, nếu Ngài không lấy, tôi cũng sẽ lấy.

- Huynh hãy đi.

Tôn giả Tân-đầu-lư nhập đại định, rồi
xuất định Ngài đi quanh một tảng đá
rộng ba dặm dùng đầu ngón chân nhấc
bổng nó lên một cách dễ dàng như nhấc

một miếng bông gòn. Ngài bay quanh
thành Vương Xá bảy vòng. Thành này
cũng rộng đúng ba dặm, tảng đá hiện lên
bao trùm cả thành. Dân cư trong thành
thấy vậy nghĩ: "Tảng đá sẽ rơi xuống đè
bẹp chúng ta". Họ run rẫy sợ hãi, họ đội
nia lên đầu và trốn tứ tung. Đến vòng
bay thứ bảy, Tôn giả đẩy tảng đá ra xa và
hiện thân trước dân chúng. Thấy Ngài,
họ kêu lên:

- Tôn giả Tân-đầu-lư! Hãy giữ tảng đá! Đừng để nó đè bẹp chúng tôi.

Tôn giả hất tảng đá đi, nó rơi về chỗ cũ. Rồi đáp xuống trên nóc nhà Trưởng giả, ông này phủ phục sát đất, và nói:

- Tôn giả, xin bay xuống.

Khi Tôn giả bay xuống đất, ông mời

ngồi, xin phép hạ bát xuống và đặt bốn
loại thức ăn ngon ngọt trong bát đem
cúng dường Ngài. Tôn giả nhận bát thức
ăn trở về tinh xá. Những người dân vắng
mặt khi ấy, chưa được thấy phép lạ, đã tụ
tập kéo theo sau Ngài và yêu cầu:

- Tôn giả! Xin thi triển thần thông cho chúng tôi xem.

Tôn giả cũng lặp lại thần thông như thế cho họ. rồi tiếp tục về tinh xá.

Đức Thế Tôn nghe tiếng reo hò hoan hô của đám đông, hỏi A-nan:

- A-nan, họ hoan nghênh ai thế?

- Bạch Thế Tôn, Tôn giả Tân-đầu-lư bay lên hư không và lấy cái bát bằng gỗ đỏ, dân chúng hoan nghênh Tôn giả.

Phật gọi Tôn giả đến hỏi:

- Có đúng là ông đã làm như thế ?

- Bạch Thế Tôn, thật vậy.

- Này Tân-đầu-lư, vì sao ông làm như thế?

Đức Phật quở trách Tôn giả, bắt Ngài
đập vỡ cái bát, đem mảnh vụn cho các
Tỳ-kheo nghiền thành bột. Sau đó, Ngài
đặt ra giới cấm thi triển thần thông vì
mục đích như thế.

2B. Thế Tôn Hứa Thực Hiện Thần Thông.

Các ngoại đạo nghe rằng Sa-môn Cồ- đàm đã ra lệnh đập vỡ cái bát, và đã chế giới cấm các đệ tử thi triển thần thông,

họ nói: "Dù cho mạng sống họ tùy thuộc
vào thần thông, các đệ tử Cồ-đàm cũng
không dám phạm giới đã chế đặt. Hơn
nữa, Sa-môn Cồ-đàm cũng giữ luật lệ
này. Đây là cơ hội cho chúng ta".

Và họ đi rao trên khắp đường phố.

- Chúng ta muốn giữ quyền năng ẩn mật,
vì thế trong câu chuyện vừa rồi, chúng ta
đã từ chối không phô bày quyền năng chỉ
vì cái bát gỗ. Nhưng đệ tử của Cồ-đàm
đã phô trương tài phép trước quần chúng
chỉ vì một cái bát không đáng kể. Sa-
môn Cồ-đàm đã khôn ngoan ra lệnh đập
bể cái bát và đưa ra điều luật cấm đệ tử
thi hành phép thuật. Từ nay chúng ta sẽ
thi triển phép thuật chỉ với ông ấy.

Vua Tần-bà-sa-la nghe thế, đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, tin đồn Ngài cấm các đệ tử trổ phép lạ có đúng không?

- Đúng thế, đại vương.

- Nhóm ngoại đạo đang nói rằng họ sẽ thi triển phép thuật với Ngài. Ngài phải làm gì trong trường hợp đó?

- Nếu họ thi triển thần thông, Ta cũng sẽ thi triển.

- Ngài không đặt ra luật cấm thi hành phép lạ đó ư?

- Đại vương, Ta không ra luật cho Ta, luật chỉ áp dụng cho đệ tử của Ta.

- Có phải ý Ngài nói luật do Ngài đặt ra áp dụng cho mọi người trừ chính Ngài?

- Đại vương, Ta sẽ trả lời cách khác hơn.
Này đại vương, đại vương có một vườn
thượng uyển trong hoàng cung, đúng
không?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Đại vương! Nếu có người dân nào ăn xoài và các thứ trái khác trong vườn của đại vương, đại vương sẽ làm gì?

- Con sẽ phạt họ.

- Nhưng chính đại vương có quyền ăn những trái cây ấy chứ?

- Thưa vâng, con không phải bị phạt. Con có quyền ăn những thứ thuộc về con.

- Này đại vương! Như đại vương cai trị

trên vương quốc ba mươi dặm, và chính
mình không bị phạt khi ăn trái cây trong
vườn mình, trong khi người khác làm thế
thì bị phạt. Cũng thế Ta có quyền trên
tam thiên đại thiên thế giới, và Ta có thể
vượt qua những luật lệ do Ta đặt ra,
người khác thì không, do đó, Ta sẽ thi
triển một phép lạ.

Khi các nhà ngoại đạo nghe những lời này, họ nói với nhau:

- Chúng ta bị hố rồi! Sa-môn Cồ-đàm
tuyên bố rằng luật lệ do ông ấy đặt ra chỉ
áp dụng cho hàng đệ tử, không phải cho
ông ấy. Và ông ấy tuyên bố rằng chính
mình sẽ thi triển một phép lạ. Chúng ta
phải làm sao?

Vua hỏi đức Phật:

- Bạch Thế Tôn, khi nào Ngài thi triển thần thông?

- Vào ngày trăng tròn tháng Asàlhi, bốn tháng nữa.

- Bạch Thế Tôn, ở tại đâu?

- Gần thành Xá-vệ.

(Vì sao đức Phật chọn địa điểm xa như
thế? Vì Xá-vệ là nơi mà tất cả chư Phật
đã thực hiện đại thần lực, và nơi ấy có
thể chứa nhiều người).

Các ngoại đạo nghe như vậy bàn với nhau:

- Bốn tháng nữa Sa-môn Cồ-đàm sẽ hiển thần thông ở Xá-vệ. Từ đây đến đó, chúng ta phải theo đuổi ông ta không

ngừng. Khi dân cư thấy, họ sẽ hỏi: "Thế
này là sao?". Chúng ta sẽ trả lời: "Các
ngươi nên nhớ chúng ta có nói: Chúng ta
sẽ đấu phép với Sa-môn Cồ-đàm. Ông ta
chạy trốn nên chúng ta đuổi theo".

Khi đức Phật đi khất thực trên đường
phố thành Vương Xá, ngoại đạo cũng đi
theo. Nơi nào Ngài thọ trai, thì họ nghỉ
đêm ở đó, nơi nào Ngài nghỉ đêm, thì họ
ăn sáng ở đó. Khi dân chúng hỏi:

- Như thế nghĩa là gì?

Họ trả lời như trên. Dân chúng bảo nhau:

- Chúng ta sẽ được xem phép lạ.

Và họ kéo theo sau đức Phật đến Xá-vệ, nhóm ngoại đạo cũng theo sát nút. Đến nơi họ chuẩn bị chỗ ở, xài phí cả trăm

ngàn đồng tiền để ra lệnh xây cất một cái
trại với cột bằng gỗ xiêm gai, và lợp
bằng hoa sen xanh. Làm xong họ tuyên
bố:

- Chúng ta sẽ thực hành phép lạ tại đây.

Vua Ba-tư-nặc đến bạch Phật:

Bạch Thế Tôn, các ngoại đạo đã ra lệnh cất trại, con có thể xây cất một cái cho Ngài?

- Không cần, đại vương, Ta đã có người.

- Bạch Thế Tôn, ở đây có ai ngang bằng con để xây cất cho Ngài?

- Đại vương, có vua trời Đế Thích.

- Bạch Thế Tôn, Ngài sẽ thi triển thần

thông ở đâu?

- Ở dưới gốc cây xoài gọi là cây của Ganda.

Các ngoại đạo nghe nói Phật sẽ hiển thần
thông ở dưới cây xoài, lập tức họ nhổ hết
rễ những cây xoài trong chu vi một dặm
quanh đó, ngay cả những cây mới mọc
hôm đó, và nếm tất cả vào rừng.

2C. Thần Thông Sơ Khởi.

Vào ngày trăng rằm tháng Asàlhi, đức
Thế Tôn đi vào thành. Cùng ngày
đó Ganda, người giữ vườn thượng uyển,
thấy một trái xoài to chín vàng giữa đám
lá, bay mùi thơm ngon. Ganda bèn hái
trái ấy, định sẽ dâng lên vua. Trên đường
đi, gặp Phật, chàng nghĩ: "Nếu nhà vua
ăn trái này, nhà vua có thể ban cho ta tám

hay mười sáu đồng, không đủ nuôi ta
suốt đời. Nhưng nếu ta cúng dường Phật,
sẽ có lợi cho sự cứu rỗi ta không cùng".
Và chàng cúng quả xoài chín cho Phật.

Đức Phật nhìn A-nan, A-nan nhận trái
xoài và đem dâng Phật. Đức Phật chìa
bát ra nhận xoài và ngỏ ý muốn ngồi tại
đó, A-nan trải tọa cụ. Khi đức Phật ngồi
xong, A-nan lọc nước ép trái xoài thành
nước và dâng lên Phật. Phật uống nước
ép trái xoài xong bảo Ganda:

- Đào một cái lỗ ở đây và trồng hột xoài xuống.

Chàng giữ vườn làm y lời Phật dạy. Đức
Phật rửa tay ngay trên chỗ xoài được
trồng. Ngay lúc ấy, một cây xoài cao to
tốt tươi mọc lên rất nhanh, cao năm mươi
cubits (cao hơn 25 mét), từ thân cây

vươn ra năm nhánh, mỗi nhánh cũng dài
hơn hai mươi lăm mét, bốn nhánh chia
bốn hướng và một nhánh mọc thẳng lên
trời. Trong phút chốc, cây xoài phủ đầy
bông và trái, và một bên có cành nặng
trĩu từng chùm xoài chín. Các Tỳ-kheo đi
theo sau đức Phật, hái xoài chín ăn xong
rồi ra về. Khi nhà vua nghe chuyện cây
xoài thần diệu bèn ra lệnh không cho ai
được chặt phá và đặt người canh gác. Vì
cây xoài được trồng bởi Ganda, nên
được đặt tên là cây xoài của Ganda.

Hàng thứ dân cũng được ăn xoài và kêu lên:

- Các thầy ngoại đạo đê tiện, khi các thầy
nghe Sa-môn Cồ-đàm sẽ làm phép màu
dưới chân cây xoài Ganda, đã ra lệnh
nhổ tất cả mọi cây xoài trong vòng một
dặm, ngay cả những cây mới mọc cũng

lôi rễ lên. Đấy, cây xoài Ganda đấy.

Nói xong họ ném xoài thối, hột xoài vào các ngoại đạo.

Đế Thích ra lệnh cho thần Gió:

- Hãy nhổ trại các ngoại đạo và ném xuống cầu.

Rồi ra lệnh cho thần mặt trời:

- Hãy đốt chúng.

Các thần làm xong. Đế Thích lại ra lệnh:

- Thần Gió! Hãy thổi mạnh lên!

Thần Gió tung hết vũ bảo ra. Các ngoại
đạo run rẩy, toát mồ hôi đầy mình. Thần
gió còn phun bụi vào họ cho đến khi
trông họ giống kiến đỏ. Đế Thích ra lệnh

đổ mưa, và toàn thể ngoại đạo giống như bò đốm. Trần truồng, hỗn loạn, họ chạy tứ tán.

Ngay khi họ bỏ chạy, một nông dân đệ tử
của Phú-lan-na Ca-diếp nghĩ thầm:
"Ngày mai là ngày Tôn sư ta thi triển
quyền phép, ta phải đi xem". Ông ta tháo
cày ra, và mang bình đựng canh đã đem
theo từ sáng sớm, và lấy dây trở về nhà.
Khi Phú-lan-na đang chạy trối chết, ông
hỏi:

- Tôn sư, con về nhà với ý định sẽ đi xem Tôn sư phô bày phép lại. Vậy Ngài đi đâu thế?

Phú-lan-ca đáp:

- Có gì ngươi muốn xem phép lạ? Đưa ta bình đựng nước và sợi dây.

Người nông dân đưa, Phú-lan-na cầm
bình nước và dây, đi đến bờ sông lấy dây
cột bình nước vào cổ, rồi nhảy ùn xuống
sông, bọt nước sủi lên, Phú-lan-na đã
chết, rơi xuống A-tỳ.

Đức Phật biến hóa một lối đi bằng châu
báu trên hư không, chạy dài suốt từ chân
trời phía đông đến chân trời phía tây. Khi
chiều đến, người ta kéo đến xem đứng
đông đầy trải dài tới ba mươi sáu dặm.
Đức Phật nghĩ: "Đây là lúc ta hiển thần
thông". Ngài rời hương thất ra đứng ở
sân thượng.

Lúc ấy, một nữ Phật tử tên Gharanì chứng Tam quả, có thần thông, đứng gần Phật thưa:

- Bạch Thế Tôn, bao lâu còn một đệ tử như con, không còn nhọc sức Ngài, con

sẽ thi triển một phép lạ.

- Này Gharanì, người thực hiện thần thông gì?

- Bạch Thế Tôn, con sẽ nhận chìm trái
đất xuống nước, và lặn xuống đó, rồi trồi
lên xuất hiện ở mặt Đông trái đất, cứ thế
con sẽ xuất hiện ở cực Tây, cực Nam,
cực Bắc của trái đất, và ở giữa. Dân
chúng sẽ hỏi "Ai thế?" và người khác trả
lời: "Đó là Gharanì. Nếu đây chỉ là thần
thông của một người đàn bà, thì thần
thông siêu việt của Phật sẽ như thế nào?"
Các ngoại đạo sẽ trốn mất, không cần đợi
Thế Tôn.

Phật trả lời:

- Ta biết rõ rằng con có thể thi triển thần thông như con vừa nói. Nhưng vinh dự

này không phải của con.

Gharanì tự nhủ: "Đức Thế Tôn từ
chối đề nghị của ta, chắc có một
ai có thể thi triển thần thông vĩ
đại hơn ta". Cô đứng qua một
bên.

Một hôm nam cư sĩ tên Culla
Anàthapindika nghĩ thầm: "Bao lâu đức
Thế Tôn còn có đệ tử như ta, người
chứng đến Tam quả, thì Ngài không bận
tâm đến chuyện này".

Ông đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, con sẽ thực hiện một thần thông.

- Thần thông gì?

- Bạch Thế Tôn, con sẽ hóa thành Đại
Phạm thiên, cao lớn mười hai dặm, đứng
giữa quần chúng, rống lên như sấm sét,
bão tố, con sẽ rung chuyển trái đất như
Đại Phạm thiên rung chuyển quả đất.
Dân chúng sẽ hỏi nhau: "Tiếng gì thế?"
và người khác sẽ trả lời: "Đó là tiếng
động đất gây ra bởi Culla
Anàthapindika". Các ngoại đạo nói: "Đó
mới chỉ là quyền năng của một cư sĩ, còn
quyền năng của Phật như thế nào?" Nói
xong họ sẽ bỏ chạy mà không đợi gặp
Ngài.

Đức Thế Tôn cũng trả lời như với Gharanì "Ta biết con có quyền năng đó". Và từ chối đề nghị.

Một cô bé Sa-di lên bảy tuổi tên là Cìrà (Ly-la) đã đạt được Tứ thông, đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, con sẽ thực hiện một thần thông.

- Thần thông gì?

- Con sẽ xếp ngọn núi Tu-di, tất cả nhũng
ngọn núi trên trái đất, luôn cả rặng Hy-
mã thành một hàng, và con bay lượn trên
những ngọn núi ấy như một con ngỗng
trời và không chạm đến núi. Dân chúng
thấy con sẽ hỏi: "Ai thế?" và họ sẽ được
trả lời: "Đó là cô bé Sa-di Ly-la". Các
ngoại đạo sẽ nói: "Chỉ một cô bé bảy tuổi
mới là Sa-di còn có thần thông như thế,
thì thần thông của Phật ra sao?" Và họ sẽ
chạy trốn không đợi gặp Thế Tôn.

Đức Phật cũng từ chối y như trước.

Đến một chú Sa-di bảy tuổi tên Cunda (Thuần Đà), đã đạt Tứ thiền và giải thoát

mọi tham dục, bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, con sẽ thực hiện một thần thông.

- Thần thông gì?

- Con sẽ vác trên vai một cây hồng táo
lớn, tượng trưng cho cõi Diêm-phù-đề,
vẫy tới vẫy lui, sẽ đưa những nhánh táo
sai trái cho mọi người ăn. Cũng như vậy
con sẽ mang đến hoa san hô.

Rồi Tỳ-kheo ni Uppalavannà (Liên Hoa Sắc) đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, con sẽ trổ thần thông.

- Thần thông gì?

- Trước mắt mọi người trong mười hai

dặm, con sẽ biến thành Chuyển Luân Vương với đoàn tùy tùng bao quanh ba mươi sáu dặm, đến đảnh lễ Phật.

- Ta biết thần thông của ngươi.

Phật cũng từ chối.

Tôn giả Mục-kiền-liên đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, con sẽ hiện thần thông.

- Thần thông gì?

- Con sẽ đặt ngọn núi Tu-di, chúa tể các ngọn núi, giữa hai hàm răng và cắn nó như cắn một hạt đậu.

- Rồi gì nữa?

- Con cuộn tròn quả đất như một chiếc chiếu và ép chặt giữa những ngón tay.

- Rồi gì nữa?

- Con sẽ xoay trái đất như một bánh xe của thợ gốm, và con sẽ cho mọi người nếm thức ăn của đất.

- Rồi gì nữa?

- Con sẽ sử dụng núi Tu-di như một cây
dù, nhấc quả đất đặt lên đó, cầm một tay
như một nhà sư cầm cây dù nơi tay, đi
dạo trên hư không.

- Ta biết thần lực của ông.

Đức Phật cũng từ chối lời đề nghị của Tôn giả.

Mục-kiền-liên nói:

- Chắc chắn Thế Tôn biết người nào có

thể hiển thần thông quảng đại hơn ta.

Và Tôn giả đứng qua một bên.

Đức Phật bảo Tôn giả:

- Này Mục-kiền-liên, việc này không
phải việc của ông. Gánh nặng của Ta
không giống gánh nặng của bất cứ ai, và
không ai có thể gánh vác nó được, nên
không có gì lạ khi chẳng ai gánh vác thế
Ta được. Trong quá khứ cũng thế, do ý
muốn của Ta, Ta thọ sanh làm súc, cũng
không có ai có thể gánh vác gánh nặng
ấy cho Ta.

Nghe Phật nói thế, Tôn giả thưa:

- Bạch Thế Tôn, việc ấy ra sao, và xảy ra lúc nào?

Phật bèn nhắc lại chuyện tiền thân Kanha Usabha:

Vì trọng tải quá nặng, vì con
đường lún bùn, Chúng thắng
ngựa Blackie, và nó lập tức chở
hàng đi.

Phật cũng nói tiếp chi tiết chuyện tiền thân Nandi Visàla để làm vấn đề sáng tỏ hơn:

Nên luôn luôn nói lời dịu dàng,
không bao giờ nên nói thô bạo,
Với người nói lời dịu dàng, nó
kéo một trọng tải thật nặng nề,
Và làm người ấy giàu có, tất cả
chỉ vì nó thích người ấy.

Sau khi nhắc lại các chuyện tiền thân, Ngài bước đi trên con đường trân bảo,

đoàn tùy tùng theo sau trải rộng mười hai
dặm phía trước Ngài, mười hai dặm phía
sau, mười hai dặm bên tay trái, mười hai
dặm bên tay phải. Thế Tôn đứng oai
nghiêm giữa một đám đông khổng lồ bao
quanh hai mươi bốn dặm và hóa hiện
thần thông Song Hành.

2D. Phật Hiện Thần Thông Song Hành

Thế nào là thần thông Song Hành của
Như Lai? Trong dịp này, Thế Tôn hóa
hiện thần thông Song Hành, thần thông
vi diệu hơn bất cứ thần thông nào của
chúng đệ tử. Từ trên thân Ngài phóng ra
lửa, và từ dưới chân Ngài phun nước,
hoặc dưới thân tuôn lửa, trên thân tuôn
nước. Trước mặt tuôn lửa, sau lưng tuôn
nước, hoặc trước mặt tuôn nước, sau
lưng tuôn lửa. Từ hai tai, hai mắt, hai lỗ
mũi, hai vai, hai tay, hai bên hông, hai

chân, đầu ngón chân và gót chân, nơi
mỗi phần trên thân Thế Tôn lần lượt tuôn
lửa và nước. Những luồng lửa nước lóng
lánh đủ màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng
và màu kim tuyến chói lọi. Thế Tôn đi,
hóa thân của Ngài đứng, hoặc nằm, hoặc
ngồi; hóa thân nằm thì Thế Tôn đi, đứng
hoặc ngồi. Đây là truyền thống thần
thông Song Hành của đức Phật.

(Thần thông này, đức Thế Tôn biểu hiện
khi Ngài đi lên đi xuống trên con đường
trân bảo. Lúc đó Ngài nhập hỏa đại tam-
muội thì lửa từ trên thân tuôn ra, và khi
nhập thủy Đại Tam-muội thì nước tuôn
từ dưới thân. Tất cả những phần trên thân
Ngài đều như vậy, hễ phần này tuôn lửa
thì phần kia tuôn nước và ngược lại.
Những luồng lửa và nước không hề lẫn
lộn nhau, cả hai đều bắn tung xa đến trời
Phạm Thiên và trở xuống cõi

của Cakkavàla. Sáu sắc trong những tia
lửa và nước ấy, như vàng lỏng chảy từ lò
luyện kim, hay là vàng của vua từ ống
chảy ra, chiếu sáng từ cõi Cakkavàla, lên
đến Phạm thiên, rồi trở lại Cakkavàla,
như một hình chóp nón và toàn pháp giới
ngời sáng hào quang).

Vào ngày ấy đức Phật đi lên đi xuống
hiển hóa thần thông Song Hành, thỉnh
thoảng Ngài cũng thuyết pháp cho quần
chúng nghe, không làm họ chán với bài
pháp vô tận mà làm cho tinh thần họ tăng
trưởng hỷ lạc bởi chốc chốc Ngài lại để
họ nghỉ ngơi, thư giãn. Cho nên họ vỗ
tay ca ngợi vang rền. Đức Phật nhìn vào
giữa đám đông và dùng mười sáu cách
để quan sát tâm trí mỗi người. Khi một
chúng sanh nào thích thú với bài pháp
hay một thần thông nào, Ngài liền giảng
đúng bài pháp ấy và hiện chính thần

thông ấy cho người đó. Rồi nhiều chúng sanh được Pháp nhãn thanh tịnh.

Khi đức Phật thấy trong số quần chúng
đông đảo ấy không ai hiểu ý mình và có
thể hỏi, Ngài liền hóa hiện một thân
khác, hóa thân hỏi và Phật trả lời. Khi
đức Phật đi tới đi lui thì hóa thân có
những cử động khác và ngược lại. Được
thấy thần thông và thuyết pháp, có hai
trăm triệu người được Pháp nhãn thanh
tịnh.

2E. Đức Phật Lên Cung Trời Ba Mươi Ba.

Khi hiện thần thông xong, đức Phật nghĩ
thầm: "Chư Phật quá khứ sẽ ở đâu sau
khi hiện thần thông?". Theo thông lệ, đức
Phật sẽ lên cung trời Ba mươi ba và
giảng dạy luận A-tỳ-đàm cho thân mẫu".

Nghĩ thế Ngài nhấc chân phải và bước
lên ngọn núi Yugandhara, chân trái đặt
lên núi Tu-di, và như vậy với ba bước
chân chấm đất hai lần, Ngài đi sáu trăm
tám mươi hai ngàn dặm. Không ai có thể
đo được chiều dài mỗi bước chân của
Phật, chỉ biết rằng khi Phật nhấc chân lên
các ngọn núi co đầu thấp dưới chân
Ngài, và khi Ngài bước qua chúng ngẩng
lên và đứng ở vị trí cũ.

Trời Đế Thích thấy Phật và nghĩ thầm:
"Đức Thế Tôn sẽ ở đây trong ba tháng
mùa mưa trên ngai Hoàng Thạch sẽ làm
lợi ích cho vô số chư Thiên. Nhưng nếu
Thế Tôn an cư ở đâu, chư thiên khác sẽ
không có chỗ chen chân. Phiến Hoàng
Thạch này dài sáu mươi dặm và rộng
năm mươi dặm, Thế Tôn ngồi trên ấy
cũng như không có ai ngồi". Đức Phật
biết ý nghĩ của Đế Thích, Ngài ném tọa

cụ trùm cả phiến đá Hoàng Thạch. Đế
Thích nghĩ: "Đúng là Ngài ném tọa cụ
trùm hết cả phiến đá thật, nhưng khi
Ngài ngồi lên đó chắc chắn Ngài sẽ
thành ra nhỏ tí". Đức Phật lại biết được
những ý nghĩ ấy nên Ngài trùm phủ
phiến đá trong nếp y của Ngài, như một
Sa-môn cao lớn phủ áo nạp lên chiếc ghế
đẩu thấp, và Ngài ngồi lên đó. Lúc ấy,
dân chúng ở cõi Ta-bà bỗng nhiên không
thấy Phật, như mặt trăng chợt lặn. Họ hỏi
nhau:

- Thế Tôn đã đi Cittakùta hay Kelàsa
hay Yugandhara? Chúng ta không được
trông thấy đấng Toàn Giác, bậc chúa tể
thế gian, đấng trí tuệ của loài người.

Họ khóc lóc, than thở. Những người khác nghĩ thầm: "Đức Thế Tôn thích độc cư, Ngài khó chịu khi hiện thần thông

như thế cho một đám đông như thế, nên đã đi sang xứ khác. Chúng ta có còn gặp được Ngài hay không?"

Họ khóc lóc, rên rỉ, nói kệ:

Ngày vui trong nhàn tịnh, Ngài
đã đi xa không trở lại cõi này.
Chúng ta không còn thấy bậc Tối
Thắng, bậc chúa tể thế gian,
bậc hiền trí nhất trong loài
người.

Họ hỏi Tôn giả Mục-kiền-kiên

- Thế Tôn đi đâu, thưa Tôn giả?

Mặc dầu biết đức Phật đi đâu, nhưng Tôn giả nghĩ thầm: "Hãy để cho người khác tỏ phép mầu", nên bảo mọi người:

- Hãy hỏi Tôn giả A-nậu-lâu-đà.

Và khi mọi người hỏi, Tôn giả A-nậu- lâu-đà đáp:

- Thế Tôn đã bay lên cung trời Ba mươi ba, ngồi trên ngai Hoàng Thạch, Ngài sẽ giảng dạy luận A-tỳ-đàm cho thân mẫu.

- Thưa Tôn giả, khi nào Ngài trở về?

- Ngài ở đó ba tháng hạ, và trở về vào dịp giải hạ.

Mọi người reo hò:

- Chúng ta không đi đâu cả cho đến khi gặp lại đức Bổn sư.

Họ cắm trại tại đó, ngủ đêm dưới bầu trời. Và dù đông đảo họ không gây nhơ

uế trên đất, vì khi họ đại tiểu tiện đất nứt ra và khép lại, cho nên lúc nào mặt đất cũng sạch sẽ.

Trước khi lên cung trời đức Phật dặn Tôn giả Mục-kiền-liên:

- Mục-kiền-liên, ông thuyết pháp cho mọi người, còn Cấp Cô Độc sẽ cung cấp thực phẩm.

Như vậy, trong suốt ba tháng, ông Cấp
Cô Độc cung cấp đồ ăn, thức uống, trầu
cau, hương hoa cho mọi người. Tôn giả
Mục-kiền-liên thì giảng dạy và trả lời
mọi câu hỏi.

Khi Đức Thế Tôn đã lên cung trời Ba
mươi ba, đã ngồi vào pháp tòa, chư
Thiên của mười ngàn thế giới vây quanh
và hầu tiếp Ngài.

Trên cõi trời Ba mươi ba, Khi
đức Phật đấng tôn quý của mọi
loài, ngồi dưới cội san hô, trên
tòa Hoàng Thạch, Thần tiên
mười ngàn cõi tụ về và hầu
tiếp. Đấng Tối Thắng, ngồi nơi
cao nhất của cõi trời, Không ai
chói sáng bằng Ngài, Chỉ mình
Ngài độc nhất, rực rỡ át chư
thiên.

Hoàng hậu Ma-da từ cõi trời Đâu-suất
đến, ngồi bên tay phải của đức Phật,
trời Indaka cũng đến ngồi bên tay phải
Phật, và trời Ankura đến ngồi bên tay
trái. Khi các vị trời đầy quyền lực đến dự
hội, Ankura phải rời khỏi chỗ và ngồi
một chỗ cách xa mười hai dặm, trong
khi Indaka còn ngồi bên tay phải Phật.
Thế Tôn quan sát cả hai, Ngài muốn dạy

về phước báo lớn lao của sự cúng dường xứng đáng, nên bảo Ankura:

- Dù trong mười ngàn năm ngươi đã cho
lập nên những lò sưởi trên suốt quảng
đường dài mười hai dặm, và cúng dường
vô số phẩm vật, sau thời gian dài ấy bây
giờ ngươi đến đây nên trong chúng hội
của Ta, lại ngồi xa ta nhất tới mười hai
dặm. Tại sao thế?

Thế Tôn nhìn Ankura và Indak, tuyên bố ai cúng dường giá trị, Ngài nói:

Ankurà, ngươi cúng dường vô số,
Vậy mà sau một thời gian dài,
Ngươi ngồi chỗ thật xa. Hãy đến
đây!

Âm thanh ấy dội xuống mặt đất, dân chúng đang cắm trại dưới ấy đều được

nghe.

Được đấng Đạo sư thức tỉnh, Ankura nói:

- Những thứ cúng dường ấy đã đem lại
ích lợi gì cho con? Người xứng đáng
được cúng chẳng đem lại phước báo gì
ư? Dạ xoa Indaka này chỉ dâng chút ít
phẩm vật. Vậy mà ông ấy sáng hơn hết
thảy chúng con, như mặt trăng sáng hơn
tất cả tinh tú.

Khi Ankura nói như thế, đức Phật hỏi Indaka:

- Này Indaka, ngươi ngồi bên tay phải ta, vì sao ngươi ngồi đây mà không dời đi?

Indaka đáp:

- Bạch Thế Tôn, như một nông phu gieo

một ít hột giống trên thửa ruộng tốt, con nhận phước lành này nhờ cúng dường đáng giá.

Để làm sáng tỏ vấn đề người nào cúng dường giá trị người nào không, Indaka nói:

Như hột giống, mặc dù rất nhiều,
gieo trên đất xấu. Không gặt hái
nhiều, không làm nông dân vui
thích. Vật cúng dường dù nhiều,
dâng người ác, Không gặt quả
nhiều, không lợi ích cho người
thí. Còn hột giống dù ít, gieo
trên đất tốt, Sẽ gặt nhiều kết
quả, nông phu vui lòng. Như
thế, cúng dường người đức hạnh,
chính trực và thánh thiện. Dù ít
vẫn được kết quả tốt, phong

nhiêu.

Chuyện kể rằng, nhân dịp Ngài A-nậu-
lâu-đà đi khất thực, Indaka cúng dường
Tôn giả một muỗng thức ăn của mình.
Nên mặc dù Ankura đã đốt hàng ngàn lò
sưởi trên khoảng đường dài mười hai
dặm trong mười hai ngàn năm, và bố thí
rất nhiều, nhưng việc làm
của Indaka được kết quả lớn hơn.

Thế Tôn bảo:

- Này Ankura, phải nhận xét trong khi
cúng dường. Với phương cách đó, giống
như gieo giống trên đất tốt, việc cúng
dường được quả tốt. Nhưng ngươi không
làm như thế, nên phước báo ngươi không
đủ.

Ngài nói kệ:

Cúng dường với sự xét đoán,
được quả đây, Người như thế
được sanh thiên. Như Lai khen
ngợi sự cúng dường với óc phán
đoán. Nên cúng dường đến
người xứng đáng nhất, Sẽ gặt
quả tốt, như hạt giống gieo đất
tốt.

Ngài nói những Pháp Cú tiếp theo:

Cỏ làm hại ruộng vườn, Tham
làm hại người đời, Bố thí người
ly tham, Do vậy được quả lớn.
Cỏ làm hại ruộng vườn, Sân
làm hại người đời. Bố thí người
ly sân, Do vậy được quả lớn.
Cỏ làm hại ruộng vườn, Si làm
hại người đời. Bố thí người ly

si, Do vậy được quả lớn. Cỏ
làm hại ruộng vườn, Dục làm
hại người đời. Bố thí người ly
dục, Do vậy được quả lớn.

Và ngồi giữa chúng hội chư thiên, đức
Phật muốn lợi lạc cho thân mẫu nên bắt
đầu giảng dạy luận A-tỳ-đàm, bắt đầu
bằng những câu: "Những điều này tốt,
những điều này xấu, những điều này
không tốt, không xấu". Suốt ba tháng
Ngài dạy luận A-tỳ-đàm không ngừng.
Lúc nào đi khất thực, Ngài hóa ra một
thân khác và bảo: "Hãy nói pháp cho đến
lúc Ta trở về". Xong, Ngài đi đến núi
Hy-mã, sau khi đánh răng và súc miệng
nơi hồ A-nâu-đạt (Anotatta), Ngài nhận
thức ăn từ châu Uất-đơn-
việt (Uttarakura), và ngồi trong vườn
của một Trưởng giả Ngài dùng bữa trưa.

Tôn giả Xá-lợi-phất lên đến trời Đâu- suất và làm thị giả cho đức Phật. Khi Phật thọ trai xong, Ngài nói:

- Xá-lợi-phất hôm nay Ta đã nói pháp như thế như thế, ông có thể thuật lại cho năm trăm Ty-kheo tu học với ông.

Và Phật dạy cho Tôn giả. Chúng ta được
biết rằng, khi đức Phật hiện thần thông
Song Hành, có năm trăm thanh niên con
nhà vọng tộc xuất gia với Tôn giả Xá-
lợi-phất, và để ám chỉ các vị này đức
Phật đã nói như trên. Giảng dạy cho Tôn
giả xong, Phật trở lên cõi trời thay vào
chỗ hóa thân Phật và nói tiếp. Tôn giả
Xá-lợi-phất trở xuống nhân gian, nói
pháp cho các Tỳ-kheo, và ngay khi Phật
còn ở lại thiên giới, các Tỳ-kheo đạt
được Thất giác chi.

Vào thời đức Phật Ca-diếp, năm trăm
Tỳ-kheo này là bầy dơi nhỏ. Chúng ở
trong một động núi, và có hai thầy Tỳ-
kheo cư ngụ trong ấy đọc tụng kinh A-tỳ-
đàm. Chúng nghe âm thanh Luận tạng
khi bay chung quanh đó và đâm ra yêu
thích âm thanh ấy. Với các câu: "Đây là
các uẩn của chúng sanh, đây là các đại
của chúng sanh", tuy chúng không hiểu ý
nghĩa nhưng vì yêu mến tiếng đọc tụng,
chúng được sanh thiên. Vào thời giữa
Phật Ca-diếp và Thích-ca, họ ở cung trời
hưởng khoái lạc và tái sanh vào Xá-vệ,
trong gia đình vọng tộc. Do sự kính tin
và thần thông Song Hành, họ xuất gia
theo Tôn giả Xá-lợi-phất, và trở thành
những người đầu tiên thông đạt Thất giác
chi. Đức Phật tiếp tục chỉ dạy như thế
trong ba tháng. Khi nghe Ngài dạy xong,
có tám trăm ngàn triệu chư thiên đạt
được Pháp nhãn, và hoàng hậu Ma-da

chứng Sơ quả.

2F. Đức Phật Xuống Nhân Giới Và Chư Thiên Qủy Thần Hộ Tống

Quần chúng trong ba mươi sáu dặm, biết lễ giải hạ sẽ đến trong bảy ngày nữa, đến hỏi Tôn giả Mục-kiền-liên:

- Thưa Tôn giả, có gì trở ngại không nếu
chúng con biết ngày nào đức Phật trở về?
Chúng con sẽ không đi đâu cho đến lúc
gặp Phật.

Tôn giả đáp:

- Tốt lắm!

Tôn giả đi đến chân ngọn núi Tu-di và nghĩ thầm: "Hãy để mọi người thấy ta leo lên". Và khi Tôn giả bắt đầu leo núi,

thân hình Ngài hiển lộ với tấm y vàng trong suốt. Mọi người theo dõi và reo lên từng chập:

- Tôn giả đang leo lên một dặm.. hai dặm..

Tôn giả lên đỉnh núi đảnh lễ dưới chân Phật, lấy đầu mình nâng bàn chân Phật và bạch:

- Bạch Thế Tôn! Dân chúng muốn đến nơi nào để có thể thấy Thế Tôn, khi nào Thế Tôn trở xuống?

- Nhưng này Mục-kiền-liên! Xá-lợi-phất đâu?

- Bạch Thế Tôn! Tôn giả đang ở cổng thành Samkassa.

- Này Mục-kiền-liên! Bảy ngày nữa Ta
sẽ xuống tại cổng thành Samkassa vào
ngày giải hạ. Ai muốn thấy Ta hãy đến
đó.

Khoảng cách từ Xá-vệ đến Samkassa là
ba mươi dặm, và không ai có thể cung
cấp thức ăn cho mọi người trên lộ trình
dài như thế. Phật bảo:

- Hãy dạy họ phát nguyện giữ trai giới
(không ăn) và đi theo sức của họ có thể
đi, như thể đang đến tinh xá kế cận nghe
pháp.

- Thưa vâng.

Tôn giả trở lại, nói cho mọi người biết lời dạy của Phật.

Mùa an cư đã chấm dứt, lễ giải hạ được

cử hành. Đức Phật nói với Đế Thích:

- Nay là lúc Ta trở lại cõi người.

Đế Thích bèn hóa ra ba con đường bằng
bậc thang, một bằng vàng, một bằng
ngọc, và một bằng bạc. Ba con đường
dẫn từ núi Tu-di xuống đến cổng
thành Samkassa, đường bằng vàng bên
phải dành cho chư thiên và quyến thuộc,
đường bằng bạc bên trái dành cho Đại
Phạm thiên và quyến thuộc, đường chính
giữa bằng ngọc dành cho Thế Tôn. Trong
dịp này, Phật đứng trên đỉnh núi Tu-di
hóa hiện thần thông Song Hành và nhìn
lên. Ngài nhìn suốt chín tầng trời Đại
phạm, và khi nhìn xuống Ngài nhìn đến
tầng địa ngục Vô gián. Rồi Ngài quán sát
bốn phương tám hướng, nhìn suốt vô tận
cảnh giới, người và trời đều thấy lẫn
nhau. Chúng hội đông dầy trong khoảng

chu vi ba mươi sáu dặm, ai đã thấy vẻ huy hoàng của Phật đều mong muốn mình sẽ thành Phật.

Từ trên không trung đức Phật đi xuống
trên con đường bằng ngọc, chư Thiên
xuống bằng đường vàng, Phạm thiên
xuống bằng đường bạc. Nhạc thần Càn-
thát-bà (Pancasikha) bay bên phải đức
Phật, khảy đàn ca tụng Phật bằng những
âm thanh tuyệt vời. Thần thiên-xa
(Màtali) tung hương hoa bên trái đức
Phật. Trời Đại Phạm cầm lọng, trời Dạ-
ma cầm quạt bằng đuôi con Yak. Với các
thiên thần tùy tùng như thế, đức Phật đặt
chân xuống cổng thành Samkassa. Tôn
giả Xá-lợi-phất đến đón Phật và đảnh lễ
Ngài, và hứng khởi vì chưa bao giờ thấy
đức Thế Tôn trở về trong nghi thức long
trọng, vĩ đại của một vị Phật như thế.
Tôn giả nói:

Con chưa từng thấy, chưa ai từng
nghe, Đức Bổn sư thuyết pháp
âm êm dịu, Nay từ Đâu-suất trở
về với chúng tùy tùng.

Bày tỏ niềm vui bằng câu kệ và bằng mọi cách xong rồi, Tôn giả bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, hôm nay, tất cả trời người được thấy sự tôn quý của Ngài và theo Ngài.

- Này Xá-lợi-phất, với phạm hạnh như vậy chư Phật là bậc tôn quý hơn cả người và trời.

Ngài nói kệ:

(181) Người trí chuyên thiền định, Thích an tịnh viễn ly, Chư thiên đều ái kính, Bậc

chánh giác, chánh niệm.

Lệ thường của chư Phật, sau khi hóa hiện
thần thông Song Hành đã an cư ba tháng
trên cõi trời, và trở xuống tại cổng
thành Samkassa. Để ghi dấu nơi đức Phật
đặt bàn chân mặt xuống quả đất, một tinh
xá được xây cất tại đây. Đức Phật sẽ đặt
một câu hỏi vừa sức hiểu của những ai
chưa chứng Sơ quả, những người này trả
lời dễ dàng câu hỏi ấy, nhưng không thể
trả lời câu hỏi dành cho những người
chứng Sơ quả. Tương tự như thế chứng
Sơ quả không thể trả lời câu hỏi dành
cho những người chứng Nhị quả.. cuối
cùng người được Tứ quả không thể trả
lời câu hỏi dành cho Tôn giả Mục-kiền-
liên, Tôn giả Mục-kiền-liên không thể trả
lời câu hỏi dành cho Tôn giả Xá-lợi-phất,
và Tôn giả Xá-lợi-phất không thể trả lời
câu hỏi dành cho Phật.

Đầu tiên Phật nhìn về phương Đông, và
các phương kế tiếp. Thật là một pháp hội
vĩ đại. Trời và người đứng khắp bốn
phương tám hướng, Phạm thiên phía
trên, dưới là các Long vương, A-tu-
la (Supannas), tất cả đều đứng với dáng
cung kính, tất cả đều nói:

- Bạch Thế Tôn, trong đây không ai có thể trả lời câu hỏi này, xin đừng hỏi thêm.

Đức Phật nói:

- Xá-lợi-phất bối rối khi nghe câu hỏi
thuộc về Phật trí này: "Tất cả những ai
đã tu theo pháp và chứng quả A-la-hán,
tất cả những ai đang tu tập, những ai
chưa chứng quả Dự lưu, Thượng tọa, ông
biết đấy, tôi hỏi rồi, ông hãy nói tôi nghe
về việc đi và nói của những người ấy".

Xong, đức Phật nghĩ: "Mặc dù trong tâm
Xá-lợi-phất không hề nghi ý nghĩ của
câu hỏi, bởi ông ấy hiểu Ta đang hỏi về
việc đi và nói của những người đang tu
tập và những người đã tu tập đắc quả A-
la-hán, nhưng ông ấy lại nghi mục đích
Ta hỏi câu ấy, và ông ta đang suy nghĩ
như vầy: "Về các vấn đề uẩn và đại của
hữu tình, hay là vấn đề lục nhập, không
biết ta nên nắm ý của Thế Tôn qua cái
nào?" Nếu Ta không khai mở giúp Xá-
lợi-phất, ông ấy không thể trả lời câu hỏi.
Nay ta sẽ giúp Xá-lợi-phất". Và Phật hỏi:

- Xá-lợi-phất, ông có hiểu ý danh từ "hữu tình này" không?

Phật nghĩ tiếp: "Ngày lúc Xá-lợi-phất hiểu được ý Ta, ông ấy sẽ đáp câu hỏi trong phạm vi các uẩn của hữu tình".

Đức Thế Tôn vừa truyền mật ý, câu hỏi
liền hóa ra rõ ràng theo một trăm và một
ngàn cách. Sau khi Thế Tôn gợi ý,
Trưởng lão lập tức trả lời câu hỏi.

Chúng ta biết rằng, trừ các bậc Toàn
Giác, không ai có thể trả lời câu hỏi mà
Phật nêu ra với Xá-lợi-phất. Cho nên
Trưởng lão đứng trước Phật cao giọng
hùng hồn nói:

- Bạch Thế Tôn, con có thể đếm số giọt
mưa rơi trên biển lớn của tất cả những
cơn mưa trong suốt một kiếp, và cũng
thế con đếm được số giọt mưa rơi trên
đất liền, rơi trên núi. Và con có thể đưa
ra một con số chính xác.

Phật dạy:

- Này Xá-lợi-phất, Ta biết khả năng toán

số của ông.

Thật vậy, không gì có thể sánh với trí tuệ của Xá-lợi-phất (Trí tuệ vô tỷ). Vì thế, Tôn giả nói:

- Cát sông Hằng vô số, nước biển lớn bao la, vi trần nhiều vô lượng, con có thể dùng trí tính đếm được tất cả.

(Ý câu kệ trên như sau: "Bạch Thế Tôn
bậc Thánh trí tối thượng, sau khi trả lời
câu hỏi này, con có thể trả lời hàng trăm
ngàn câu hỏi khác, mỗi câu được đánh
dấu bằng một hạt cát hoặc một giọt nước
hay một hạt bụi. Gồm tất cả số hạt cát,
hạt nước, hạt bụi sông Hằng, không thiếu
sót một hạt nào, số hạt bụi này còn ít hơn
khả năng trả lời các câu hỏi của con").

Vị Sa-môn dồi dào phước báo đã nương

theo phương tiện của Phật trả lời câu hỏi
thông suốt, mặc dù lúc đầu Tôn giả
không biết đầu đuôi câu hỏi ra sao vì nó
nằm trong lãnh vực Phật trí.

Khi các Tỳ-kheo nghe kệ này, đã bàn tán như sau:

- Tôn giả Xá-lợi-phất, vị tướng quân của chánh pháp, đã trả lời câu hỏi mà không ai trên trái đất có thể trả lời được.

Đức Phật nghe những lời bàn tán ấy, dạy rằng:

- Đây không phải lần đầu tiên Xá-lợi-
phất trả lời câu hỏi mà trên toàn thế gian
này không ai có thể trả lời, ông ấy đã làm
như thế ở thời quá khứ.

Đức Phật kể lại câu chuyện quá khứ

(Jàtaka 99):

Dù cho hơn ngàn người thiếu trí
tụ họp nhau và lảm nhảm cả một
trăm năm. Không bằng một
người có trí siêu việt, hiểu rõ
điều người khác nói.

3. Long Vương Và Ái Nữ.

Khó thay được làm người ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Phật ngồi dưới bảy cây Sirìsaka, gần Ba-la- nại, liên hệ đến Long vương Erakapatta.

Vào thời đức Phật Ca- diếp, Erakapatta là một Sa-môn trẻ. Một hôm, thầy ngồi trên thuyền bơi dọc sông

Hằng. Ngang qua khu rừng cây Eraka,
thầy nắm một chiếc lá, xuồng đi nhanh
thầy níu lại, và chiếc lá bị rách tan. Thầy
nghĩ thầm "Chuyện vặt!" Trong suốt hai
mươi năm thiền định trong rừng, thầy
không sám hối lỗi này, nhưng khi gần
chết, thầy có cảm giác bị một chiếc
lá Eraka quấn ngang cổ. Thầy muốn thú
tội, nhưng không có vị Tỳ-kheo nào gần
đó. Tràn đầy hối hận thầy kêu lên:

- Giới phẩm của ta bị khiếm khuyết.

Sau khi chết thầy tái sinh làm Long
vương, kích thước to lớn như một con
tàu. Khi sanh ra, thấy hình dạng mình,
Long vương buồn bã nghĩ thầm: "Sau khi
thiền định lâu dài ta đã tái sinh trong một
nơi vô lý, sanh vào đầm lầy của loài
ếch".

Khi Long vương có một cô con gái, Ngài
nằm trên sông Hằng và đưa cao cái lưng
khổng lồ, long nữ hát múa trên lưng.
Long vương nghĩ thầm: "Bằng cách này,
khi có đức Phật ra đời, ta sẽ biết tin.
Trong trường hợp người nào hát đáp
được câu hỏi của ta, ta sẽ gả con gái,
luôn cả tài sản và quyền lực của Long
vương". Vào một đêm nhằm ngày Bồ-tát,
Long vương đặt con gái trên lưng, long
nữ nhảy múa và hát đố rằng:

Thế nào gọi là vua? Thế nào bị
gọi là tham dục thống trị? Làm
sao thoát khỏi quyền lực của
tham dục? Tại sao gọi là người
ngu?

Tất cả cư dân trên cõi Diêm-phù-đề nói với nhau: "Chúng ta phải thắng long nữ". Với khả năng khôn ngoan nhất, họ tìm

câu trả lời và hát đáp lại, nhưng long nữ
đều bác bỏ. Và như thế cứ nửa tháng,
long nữ lại xuất hiện, hát múa trên lưng
vua cha, điều ấy xảy ra suốt thời gian
giữa hai đức Phật.

Khi đức Phật xuất hiện, vào một buổi
sáng, Ngài quan sát căn cơ chúng sanh,
và nhận thấy Long vương Erakapatta và
thanh niên Bà-la-môn Uttara có nhân
duyên đáng độ. Quán sát tiếp, Ngài nhận
thấy: "Hôm nay là ngày Long vương đặt
con gái lên lưng và cho cô gái hát. Chàng
Bà-la-môn Uttara sẽ học câu hát trả lời
do Ta chỉ dạy, chứng Sơ quả và mang câu
trả lời đến chỗ Long vương. Khi nghe
câu trả lời, Long vương sẽ biết có Phật ra
đời và đến gặp Ta. Khi Long vương đến,
Ta sẽ dạy câu kệ giữa pháp hội, vào cuối
bài kệ có tám mươi bốn ngàn người được
Pháp nhãn".

Lúc bây giờ bảy cây Sirìsaka không xa
Ba-la-nại, và đức Phật đến ngồi dưới gốc
cây. Dân chúng chuẩn bị câu hát trả lời
và tụ tập với nhau. Đức Phật
thấy Uttara đang đi gần đó, Ngài nói:

- Uttara!

- Thế Tôn! Có việc gì?

- Hãy đến đây!

Uttara đến đảnh lễ Phật, và ngồi một bên, Phật hỏi:

- Ngươi đi đâu?

- Con đi đến chỗ long nữ, con Long vương Erakapkatta đang hát múa.

- Nhưng ngươi biết câu trả lời chưa?

- Thưa vâng, con biết.

Uttara đọc lại câu trả lời của chàng cho Phật nghe, Phật dạy:

- Câu trả lời ấy không đúng. Ta sẽ dạy cho ngươi câu trả lời, ngươi có mang đi đáp lại long nữ không?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

- Này Uttara! Khi long nữ hát đố, ngươi nên hát trả như sau:

Người nào làm chủ sáu căn, ấy là
vua. Người nào vui thích với sáu
căn, ấy là bị tham dục làm chủ.
Người không vui thích với sáu
căn, là thoát khỏi tham dục.
Người nào vui thích với sáu căn,
là người ngu.

Sau khi dạy Uttara câu trả lời, Phật dạy tiếp:

- Uttara! Khi ngươi hát xong, long nữ sẽ hát tiếp:

Vì sao người ngu tái sinh? Bằng
cách nào người trí tự tại? Bằng
cách nào chứng Niết-bàn? Hãy
trả lời câu hỏi của ta.

Và ngươi hãy trả lời:

Do lòng tham ái người ngu tái
sanh. Bằng ý chí người trí được
tự tại. Người thoát khỏi mọi
triền phược, Người ấy chứng
Niết-bàn.

Uttara ghi nhớ câu trả lời và

chúng Sơ quả. Sau khi chứng Sơ quả, chàng rao lên:

- Này! Tôi có câu trả lời, hãy tránh đường cho tôi.

Đám đông nhiều đến nỗi chân chàng lách giữa các đầu gối của họ.

Long nữ đang đứng trên lưng vua cha, vừa múa vừa hát:

- Với quyền lực gì được gọi là vua?

Uttara trả lời:

- Ai làm chủ sáu căn, ấy là vua.

Long nữ quay sang hát:

- Vì sao người ngu tái sanh?

Uttara hát trả:

- Vì lòng tham dục nên người ngu tái sanh.

Khi Long vương nghe những câu này,
biết rằng đã có một vị Phật xuất hiện ở
thế gian. Long vương nghĩ thầm: "Ta
chưa hề nghe một bài hát như thế suốt
thời gian giữa hai đức Phật. Hôm nay
Phật thật sự ra đời". Lòng nhà vua tràn
ngập niềm vui. Long vương vẫy mạnh
chiếc đuôi khổng lồ, một lượn sóng lớn
dâng lên quét sạch hai bên bờ, dân cư
trong khoảng ấy rơi tõm xuống nước.
Long vương bèn đưa lưng đỡ hết thảy và
đặt lên bờ. Nhà vua tiến đến gần Uttara
và hỏi:

- Tiên sinh, đức Phật hiện ở đâu?

- Đại vương, Ngài đang ngồi dưới cội cây.

- Chúng ta hãy đến đó.

Long vương đi với Uttara, đám đông kéo
theo sau. Đến chỗ Phật, Long vương hóa
hiện hào quang trên con đường của mình,
và đảnh lễ Phật, lui đứng một bên khóc.
Phật hỏi:

- Có điều gì vậy, đại vương?

- Bạch Thế Tôn, con là đệ tử của một đức
Phật, và hành thiền suốt hai mươi năm.
Nhưng công phu ấy không giúp cho con
tránh khỏi quả báo. Chỉ vì con làm rách
một chiếc lá Eraka nhỏ, con phải tái sanh
làm rồng, bò đi bằng bụng. Trong
khoảng thời gian giữa hai đức Phật, con
không được làm người, không được nghe

pháp, cũng chẳng gặp Phật.

Nghe vậy, đức Phật đáp:

- Này Đại vương, khó được thân người,
khó được nghe pháp, khó có Phật ra đời.
Vì Phật muốn thành phải trải qua muôn
ngàn gian lao cực khổ.

Ngài nói kệ:

(182) Khó thay, được làm người.
Khó thay, được sống còn. Khó
thay, nghe diệu pháp. Khó thay,
Phật ra đời.

Nghe xong kệ, có tám mươi bốn ngàn người được pháp nhãn thanh tịnh.

4. Phương Cách Giáo Giới Trong Ngày Bố Tát Của Bảy Đời Đức Phật

Không làm mọi điều ác ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Phật đang ở Kỳ Viên, liên quan đến câu hỏi của Tôn giả A-nan.

Ngày nọ, Tôn giả A-nan đang ngồi chợt
nghĩ: "Đức Thế Tôn đã dạy rõ về cha mẹ
của bảy đời chư Phật, đã dạy về thọ
mạng, cội cây của chư Phật ngồi thành
đạo, đệ tử, vị thống lãnh Tăng đoàn và
người ngoại hộ chính thức. Tất cả điều
đó đức Thế Tôn nói rõ, nhưng Ngài
không nói về phương cách giáo giới của
bảy đời chư Phật trong ngày Bố-tát.
Phương cách có giống như hôm nay hay
khác?".

Nghĩ thế, Tôn giả đến bạch Phật và thưa hỏi những điều như trên.

- Chư Phật tuy khác nhau về thời gian bố-tát, nhưng tương đồng về lời dạy khi giáo giới.

Đức Phật Tỳ-bà-thi (Vipassì) bảy năm
bố-tát một lần, nhưng lời dạy của Ngài
trong hôm ấy áp dụng suốt bảy năm. Phật
Thi-khí (Sikhì) và Phật Tỳ-xá-
phù (Vessabhù) sáu năm bố-tát một lần.
Phật Câu-lưu-tôn (Kakusandha) và Câu-
na-hàm-mâu-ni (Konàgamana) bố-tát
mỗi năm. Phật Ca-diếp (Kassapa) sáu
tháng bố-tát một lần.

Đức Thế Tôn đã giảng dạy cho Tôn giả
A-nan về thời gian bố-tát của bảy đời
chư Phật xong, Ngài giải thích rằng lời
giáo giới của chư Phật thường nói trong

ngày Bố-tát.

(183) Không làm mọi điều ác,
Thành tựu các hạnh lành, Giữ
tâm ý trong sạch, Chính lời
chư Phật dạy.

(184) Chư Phật thường giảng
dạy, Nhẫn, khổ hạnh tối
thượng, Niết-bàn, quả tối
thượng, Xuất gia không phá
người, Sa-môn không hại
người.

(185) Không phỉ báng, phá hoại,
Hộ trì giới căn bản, Ăn uống
có tiết độ, Sàng tọa chỗ nhàn
tịnh, Chuyên chú tăng thượng
tâm, Chính lời chư Phật dạy.

5. Phật Trị Bịnh Bất Mãn Cho Thầy Tỳ Kheo

Dầu mua bằng tiền vàng ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến một thầy Sa- môn bất mãn.

Chuyện kể rằng, một thầy Tỳ-kheo nọ gia nhập Tăng đoàn và làm đầy đủ bổn phận, bổn sư của thầy ấy dạy rằng:

- Hãy đi đến nơi đó... học luật nghi.

Thầy đi không bao lâu, cha thầy lâm
bệnh. Ông ước ao được gặp con, nhưng
không ai tìm ra thầy. Trước giờ lâm
chung, ông lảm nhảm những lời thương

nhớ con, ông trao một trăm đồng cho con trai kế, và bảo:

- Hãy cầm tiền này, sắm y bát cho anh con.

Và ông chết.

Khi thầy Tỳ-kheo trở về nhà, người em trai gieo mình dưới chân thầy, lăn tròn trên đất, khóc và nói:

- Tôn giả ơi! Cha đã thiết tha gọi Tôn giả khi sắp chết và đưa cho con một trăm đồng, con phải làm gì?

Thầy Tỳ-kheo từ chối không lấy tiền.

- Ta không cần tiền.

Nhưng sau đó, thầy lại nghĩ: "Có thú vị

gì khi ta sống đời khất sĩ? Một trăm đồng này đủ cho ta sinh sống, ta sẽ hoàn tục".

Bị đè nén bởi lòng bất mãn, thầy lơ là
với kinh kệ, thiền định, và trở nên đau
khổ như người mắc bệnh vàng da. Các
chú tiểu hỏi thầy:

- Thầy có chuyện gì vậy?

- Tôi đang bất mãn.

Các chú tiểu đi mách lại với quý thầy, và cuối cùng câu chuyện đến tai Phật. Phật gọi thầy lên hỏi:

- Có phải đúng là ông đang bất mãn?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Vì sao? Phải chăng ông có cách sống

nào khác?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

- Gia tài ông được bao nhiêu?

- Thưa, một trăm đồng.

- Tốt lắm, đi tìm vài miểng chén đến đây,
ta sẽ làm một bài toán, và biết kết quả
ông có đủ phương tiện để sống hay
không?

Thầy Tỳ-kheo đem miểng chén đến, Phật bảo:

- Bây giờ, để ra năm mươi đồng cho thức
ăn thức uống, hai mươi bốn đồng mua
hạt giống, cày bừa, cuốc xẻng, và một
con dao cạo râu.

Kết quả là một trăm đồng không đủ vào đâu cả. Phật bảo thầy Tỳ-kheo:

- Số tiền ông có rất ít ỏi. Vì sao ông
mong ước được thỏa nguyện với một số
tiền như thế? Ở thời quá khứ, những vị
Chuyển luân vương chỉ cần vẫy tay một
cái là mưa tuôn châu báu, mặt đất ngập
mười hai dặm vàng bạc. Những người
này sống vương giả trải qua ba mươi sáu
đời làm Đế Thích, và mặc dầu làm chư
thiên lâu như thế, khi chết vẫn không
thỏa mãn ước nguyện.

Khi đức Phật nói xong, các Tỳ-kheo
thỉnh Phật nói chuyện quá khứ. Phật bèn
kể lại chuyện tiền thân Mandhàtà
(Jàtaka 285):

Tận cùng những nơi mặt trời mặt trăng chiếu sáng. Tất cả mọi

người sống trên trái đất đều là nô lệ của Mandhàtà.

Ngài đọc Pháp cú:

(186) Dầu mưa bằng tiền
vàng, Các dục khó thỏa mãn.
Dục đắng nhiều ngọt ít, Biết
vậy là bậc trí.

(187) Đệ tử bậc Chánh giác,
Không tìm cầu dục lạc, Dầu là
dục chư thiên, Chỉ ưa thích ái
diệt.

6. Sa Môn Và Long Vương.

Loài người sợ hoảng hốt....

Câu chuyện này xảy ra khi đức Thế Tôn
ở lại Kỳ Viên, ngồi trên đống cát, liên hệ
tới Aggidatta, thầy Tư tế của vua Ba-tư-
nặc.

Aggidatta (A-kỳ-đạt-đa) là thầy tư
tế của vua Mahà Kosala. Khi nhà
vua băng hà, con trai Ngài là
Ba-tư-nặc lên nối ngôi, cũng
kính trọng Aggidatta và cử giữ
chức tư tế. Mỗi
khi Aggidatta đến, nhà vua đều
chào đón và mời ngồi ngang
hàng. Sau một thời
gian, Aggidatta nghĩ thầm: "Nhà
vua rất kính trọng ta, nhưng
không thể nào được vua sủng ái
mãi mãi được. Sống trong hoàng
cung rất thú vị cho những ai
đồng trang lứa với nhà vua. Còn

ta đã già, tốt hơn là nên làm
thầy tu". Aggidatta bèn xin nhà
vua được xuất gia, đánh trống
rao khắp thành phố, bố thí tài
vật suốt một tuần, sau đó rời bỏ
thế gian, trở thành thầy tu trong
một phái ngoại đạo. Có mười
ngàn người đi theo ông.

Aggidatta và môn đệ cư trú tại
biên giới ba nước: Angas, Ma-
kiệt-đà, và Câu-lâu (Kurus). Ông
dạy đệ tử:

- Chư huynh đệ, khi các người bị nhiễu
loạn bởi các tư tưởng bất chánh như
tham dục, xấu xa độc ác, hãy đến bờ
sông múc đầy bình cát và đổ nơi đây.

Và như vậy khi các thầy bị những tư

tưởng bất thiện quấy rối, họ làm theo lời
dạy. Sau thời gian, nơi đó thành đụn cát
lớn. Long vương Ahicchatta đến ở đó.
Dân cư các nước Angas, Ma-kiệt-đà
và Kurus hằng tháng đem theo lễ vật
trọng thể đến dâng cúng các
thầy. Aggidatta dạy họ như sau:

- Nương tựa nơi núi rừng, hang động,
cây cối, đó là những nơi nương tựa vững
chắc. Nương tựa như vậy các ngươi sẽ
thoát khổ đau.

Khi đó, đức Phật sau khi tu ở Khổ Hạnh
lâm và đạt giác ngộ viên mãn, Ngài đến
ở Kỳ Viên gần thành Xá-vệ. Quan sát
căn cơ chúng sanh, Ngài nhận thấy Bà-
la-môn Aggidatta và môn đệ có cơ duyên
chứng quả A-la-hán. Buổi chiều Ngài nói
với Tôn giả Mục-kiền-liên:

- Này, Mục-kiền-liên, ông có thấy Bà-la-
môn Aggidatta đã dạy mọi người một bài
học khác với chân lý? Ông hãy đến
khuyện dạy họ.

- Bạch Thế Tôn, các tu sĩ này đông quá,
nếu con đi một mình, sợ họ không chịu
nghe theo. Nếu Thế Tôn cũng đến đó,
chắc họ sẽ vâng lời.

- Ta cũng sẽ đến đó, ông hãy đi trước.

Tôn giả Mục-kiền-liên đi và nghĩ thầm:
"Các tu sĩ này đông và có thế lực. Nếu ta
đến nói với họ lúc họ đang tụ họp, chắc
họ sẽ xúm lại hại ta". Tôn giả bèn dùng
thần thông tạo ra một trận mưa lớn, các
tu sĩ tản mác khắp vòm cây trú ẩn. Tôn
giả đến trước lều của Aggidatta và gọi
lớn:

- Aggidatta!

Nghe tiếng gọi, Aggidatta nghĩ thầm:
"Trên đời này không có ai kêu tên tộc ta
như vậy". Với thái độ bướng bỉnh một
cách ngạo mạn, ông hỏi:

- Ai đấy?

- Tôi đây, tôi là một Bà-la-môn.

- Anh muốn gì?

- Chỉ cho tôi một chỗ ẩn trú qua đêm nay.

- Đây không có chỗ cho anh ở lại, chỉ có một lều cỏ vừa vặn cho một tu sĩ.

- Aggidatta! Người có chỗ ở của người, súc vật có chỗ ở của súc vật, và tu sĩ có chỗ ở của tu sĩ. Đừng ngại, hãy cho tôi ở

nhờ.

- Anh là một tu sĩ?

- Phải, tôi là tu sĩ.

- Nếu là tu sĩ, bình Khàri của anh đâu? Vật dụng của anh đâu?

- Tôi cũng có vật dụng nhưng mạng theo mình bất tiện, nên toiâ tự tìm lấy trên đường đi của mình.

Aggidatta nổi giận:

- Vậy anh cứ tìm lấy trên đường của anh đi!

- Thôi, Aggidatta! Đừng nổi nóng, hãy chỉ cho tôi một nơi ở qua đêm.

- Đây không có chỗ ở.

- Thế ai ở trong đồi cát kia?

- Long vương đấy!

- Hãy cho tôi ở đồi cát đó.

- Tôi không thể để anh ở đó, điều ấy là một điều sĩ nhục lớn đối với Long vương.

- Không sao, hãy cho tôi ở đó.

- Được thôi, rồi anh sẽ thấy.

Tôn giả đi đến đồi cát. khi Long vương
thấy Tôn giả đi đến gần, nghĩ thầm: "Ông
thầy kia đi đến đây, chắc ông ấy không
biết có ta. Ta sẽ phun khói giết ông ấy".
Nghĩ thế Long vương phun khói mù mịt.

Tôn giả nghĩ: "Long vương này tự cho
mình có thể phun khói, không ai khác
phun khói được chắc". Và Tôn giả cũng
phun khói. Hơi khói của hai bên bay lên
đến trời Phạm thiên, khói không gây hề
hấn gì đối với Tôn giả nhưng khiến cho
ông Long vương khó chịu. Long vương
không thể ở mãi trong hơi khói, bèn bốc
thành lửa. Tôn giả bèn nhập Hỏa quang
tam-muội, và lửa trong thân Ngài bốc lên
đến Phạm thiên. Toàn thân Tôn giả như
một cây đuốc cháy. Các tu sĩ chung
quanh thấy thế, đều nghĩ rằng: "Long
vương đang phun lửa đốt thầy tu kia.
Ông ta chắc phải chết vì không nghe lời
chúng ta". Khi Tôn giả chế phục Long
vương xong, Ngài ngồi kiết già trên đồi
cát. Long vương bày biện thức ăn ngon
chung quanh đồi cát, và biến cái đầu
rồng thành một mái che rộng lớn, che
trên đầu Tôn giả.

Sáng sớm hôm sau, các tu sỉ đi đến đồi
cát xem Tôn giả chết hay chưa, họ thấy
Tôn giả ngồi trên cát, liền đảnh lễ tôn
kính Ngài và nói:

- Tôn huynh, chắc Long vương đã quấy nhiễu ghê gớm đến tôn huynh.

- Các vị không thấy y đương che mát cho tôi đó ư?

Các tu sĩ nói:

- Sa-môn này đã chiến thắng Long vương hung dữ thật kỳ diệu làm sao!

Rồi họ đứng vây quanh Tôn giả.

Lúc ấy Thế Tôn đi đến. Tôn giả đứng lên đảnh lễ Ngài. Các tu sĩ hỏi:

- Vị này lớn hơn Ngài ư?

- Đây là đấng Đại Giác, đức Thế Tôn. Tôi chỉ là đệ tử Ngài.

Phật đến ngồi trên đỉnh đồi cát. Các tu sĩ bảo nhau:

- Nếu thần thông của đệ tử như thế, thì thần thông của vị này còn cao đến đâu?

Và họ cung kính chắp tay đảnh lễ Phật, xưng tụng Ngài. Phật bảo Aggidatta:

- Aggidatta ngươi dạy môn đệ và thi chủ thế nào?

- Con dạy họ vầy: "Nương tựa nơi núi
rừng, hang động, cây cối. Đó là những
nơi nương tựa vững chắc. Nương tựa như
vậy các ngươi sẽ thoát khỏi khổ đau.

- Không đúng! Này Aggidatta! Ai nương
tựa vào những nơi ấy không thoát khỏi
đau khổ. Chỉ có người quy y Phật, Pháp,
Tăng mới hoàn toàn thoát khỏi vòng khổ
đau.

Ngài nói kệ:

(188) Loài người sợ hoảng
hốt, Tìm nhiều chỗ quy y,
Hoặc rừng rậm, núi non, Hoặc
vườn cây, đền tháp.

(189) Quy y ấy không ổn,
Không quy y tối thượng. Quy y
các chỗ ấy, Không thoát mọi
khổ đau.

(190) Ai quy y đức phật, Chánh pháp và chư Tăng, Ai dùng

chánh tri kiến, Thấy được bốn Thánh đế.

(191) Thấy khổ đau và khổ
tập, Thấy sự khổ vượt qua,
Thấy đường Thánh tám
ngành, Đưa đến khổ não tận.

(192) Thật quy y an ổn, Thật quy y tối thượng, Có quy y như vậy, Mới thoát mọi khổ đau.

Bài pháp kết thúc, tất cả các tu sĩ đều
chứng A-la-hán và có thần thông. Họ
đảnh lễ Phật và xin vào Tăng đoàn, đức
Thế Tôn đưa tay ra và bảo họ:

- Thiện lai, Tỳ-kheo! Hãy sống đời thánh thiện.

Ngay lúc đó các thầy trở thành Tỳ-kheo

như đã tu từ cả một trăm năm, và đầy đủ tám món cần thiết.

Bấy giờ, vào ngày tất cả dân cư ba
nước Angas, Ma-kiệt-đà và Kurus theo
thường lệ mang nhiều phẩm vật đến
cúng. Khi họ thấy các thầy đều trở thành
Tỳ-kheo, họ nhủ thầm: "Bà-la-
môn Aggidatta của chúng ta lớn hay Sa-
môn Cồ-đàm lớn?" Và nhận thấy đức
Thế Tôn đã từ chỗ mình đến đây, họ kết
luận: "Chỉ có Aggidatta lớn". Đức Phật
biết ý họ, nói:

- Aggidatta, hãy dẹp tan mối nghi ngờ của các môn đệ ông.

Aggidatta đáp:

- Đó là điều con rất mong.

Và ông dùng thần thông bay lên hư không bảy lần, mỗi lần bay xuống đều đảnh lễ đức Phật và bạch:

- Bạch Thế Tôn, Ngài là thầy con, con là đệ tử Ngài.

Khi Aggidatta nói thế, ông mặc nhiên công nhận mình là đệ tử Phật.

7. Người Cao Quý Sinh Ở Đâu?

Khó gặp bậc thánh nhân ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến câu hỏi của Tôn giả A-nan.

Một hôm, Tôn giả A-nan ngồi tại nơi cư

trú ban ngày, nghĩ thầm: "Thế Tôn đã
dạy chúng ta về dòng dõi của những loài
voi, ngựa và bò quý, Ngài nói con voi
cao quý phát sinh từ giống Chaddanta
hay giống Uposatha, ngựa cao quý phát
sinh từ dòng dõi Valàhaka là dòng ngựa
chúa, và báo cao quý xuất phát từ dòng
giống Dekkan. Còn người cao quý phát
xuất từ đây?".

Tôn giả đi đến chỗ Phật, đảnh lễ và thưa hỏi về vấn đề trên. Phật dạy:

- Này A-nan, người cao quý không thể
sinh ra ở bất cứ nơi nào, mà phải sinh
trong phạm vi đường kính ba trăm dặm,
cùng chu vi chín trăm dặm của thủ đô
một nước. Và không phải sinh ra ở bất cứ
gia đình nào, mà phải là gia đình thuộc
dòng Sát-đế-ly hay Bà-la-môn.

Ngài nói kệ:

(193) Khó gặp bậc thánh
nhân, Không phải đâu cũng
có, Chỗ nào bậc trí sanh, Gia
đình tất an lạc.

8. Điều Gì Hạnh Phúc Nhất Trên Đời?

Vui thay Phật ra đời! ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến một số thầy Tỳ-kheo.

Một hôm năm trăm Tỳ-kheo ngồi ở pháp đường và bàn luận:

- Chư hiền, điều gì là hạnh phúc nhất

trên đời?

Người thì nói:

- Không có gì hạnh phúc bằng làm vua.

Người khác nói:

- Chỉ có tình yêu là hạnh phúc nhất.

Còn có người nói:

- Chỉ có ăn ngon là hạnh phúc nhất.

Đức Phật đi đến chỗ các thầy và nói:

- Các ông ngồi đây bàn tán về vấn đề gì?

Các Tỳ-kheo kể lại, Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Các ông nói thế nào? Tất cả các hạnh phúc các ông vừa kể đều

nằm trong vòng luân hồi đau khổ.

Ngược lại, gặp Phật ra đời, được nghe
chánh pháp, sống thanh tịnh và hòa hợp
trong Tăng đoàn, những điều ấy là hạnh
phúc nhất.

Ngài nói kệ:

(194) Vui thay, Phật ra đời! Vui
thay, Pháp được giảng! Vui
thay, Tăng hòa hợp! Vui thay,
hòa hợp tu!

9. Tôn Kính Những Bậc Đáng Tôn Kính

Cúng dường bậc đáng cúng ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Phật đang đi du hóa, liên hệ đến ngôi đền vàng của Phật Ca-diếp.

Một hôm, đức Phật đi từ Xá-vệ đến Ba-
la-nại cùng với một số đông các Tỳ-kheo
theo sau. Trên đường Ngài ghé qua một
ngôi đền làng Todeyya. Đức Phật ngồi
tháp và sai Tôn giả A-nan gọi người Bà-
la-môn đang cày bừa gần đấy. Khi người
Bà-la-môn đến, ông không chào Phật mà
chỉ đảnh lễ ngôi đền. Sau đó ông đến
đứng trước Phật, Phật hỏi:

- Vì sao ông lưu tâm đến chỗ này?

Bà-la-môn trả lời:

- Ngôi đền này đã có từ nhiều thế hệ, vì thế tôi tôn kính nó.

Phật khen ông:

- Này Bà-la-môn, lành thay, ông tôn kính ngôi đền này rất đúng.

Khi các Tỳ-kheo nghe câu chuyện, các thầy bàn tán:

- Vì lý do gì Thế Tôn khen ngợi như thế?

Phật bèn dạy đoạn kinh Ghatìkàra trong
Trung Bộ (Majjhima Nikàya) để giải
quyết mối nghi cho các Tỳ-kheo. Ngài
dùng thần thông hóa hiện một trái núi
bằng vàng giữa không trung, nơi ấy hiển
hiện ngôi tháp của đức Phật Ca-diếp cao
một dặm. Ngài chỉ tay vào chúng đệ tử
và nói:

- Bà-la-môn, càng đúng hơn khi tôn kính những ai đáng tôn kính, như những vị

này.

Và dùng lời trong một đoạn kinh Đại
Niết-bàn, Ngài dạy có bốn hạng người:
Phật, Bích Chi Phật, A-la-hán và Chuyển
luân vương xứng đáng xây tháp. Có ba
loại tháp: tháp thờ xá-lợi Phật, tháp thờ
những di tích kỷ niệm, và tháp thờ những
vật tùy thân.

Phật nói Pháp Cú:

(195) Cúng dường bậc đáng
cúng, Chư Phật hoặc đệ tử,
Các bậc vượt hý luận, Đoạn
diệt mọi sầu bi.

(196) Cúng dường bậc như
vậy, Tịch tịnh, không sợ hãi.
Các công đức như vậy, Không
ai ước lượng được.

Nghe xong, người Bà-la-môn chứng Sơ
quả. Trong suốt bảy ngày ngôi tháp vàng
cao một dặm hiện giữa không trung. Đây
là một cơ hội lớn của dân chúng, họ cúng
dường ngôi tháp bằng mọi phẩm vật. Và
khi ngôi tháp trở về vị trí cũ, tại đó người
ta dựng lại một ngôi tháp đá để kỷ niệm.
Có tám mươi bốn ngàn người trong
chúng hội được Pháp nhãn thanh tịnh.

XV. Phẩm Hạnh Phúc 1. Mối Tranh Chấp Giữa Hai Lân Bang

Vui thay, chúng ta sống ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Thế Tôn đang ngự gần thân tộc Thích-ca, liên

quan đến việc chấm dứt sự tranh chấp giữa các bộ tộc lân bang.

Dân cư trong thành Ca-tỳ-la-vệ và dân
cư thành Câu-lợi (Koliya) có chung một
con sông. Sông Rohinì bắt nguồn từ một
đập nước giữa hai thành phố, và cung
cấp nước cho hai cánh đồng của cả hai
bên. Vào tháng Jetthamùla, lúa bắt đầu
chín, nông dân hai bên họp lại, dân thành
Câu-lợi nói:

- Nếu nước sông chia đôi cho hai bên sẽ không đủ, lúa chúng tôi cần nước để chín. Hãy nhường nước cho chúng tôi.

Phía Thích-ca trả lời:

- Sau khi các anh đã thâu hoạch đầy bồ, chúng tôi chỉ còn nước chết đói và xách túi đi xin ăn các anh. Lúa của chúng tôi

cũng cần nước để chín. Bây giờ hãy để chúng tôi lấy nước.

- Không, chúng tôi không để các anh lấy nước.

- Hừm! Chúng tôi không bao giờ nhường nước cho các anh.

Cuộc bàn cãi trở nên gay cấn, đến lúc
bên này đấm bên kia một đấm, bên kia
đấm trả lại và do đó có hận thù. Cuộc
tranh cãi gay cấn hơn khi đôi bên bắt đầu
nói xấu về cội nguồn của nhau.

Nông dân thành Câu-lợi nói:

- Hỡi dân thành Ca-tỳ-la-vệ, hãy cõng vợ
bồng con đi nơi khác. Chúng ta không
muốn sử dụng voi, ngựa, khí giới với lũ
các người đê tiện như lang sói, cưới chị

làm vợ.

Dân chủng tộc Thích-ca gào lên:

- Đồ cùi, hãy mang vợ con đi khuất mắt.
Các người tưởng rằng chúng ta thích
đem khí giới, voi ngựa để đánh lại lũ
ngươi, chỉ sống dưới cây táo như súc
vật?

Đán nông dân hai bên trình bày câu
chuyện lên quan Tổng Trấn của họ, và
các quan Tổng Trấn tâu lên vua của họ.
Dòng Thích-ca chuẩn bị khí giới và la
lên:

- Chúng ta sẽ chứng tỏ sức mạnh của những kẻ kết hôn với chị em bà con.

Dòng Câu-lợi cũng sửa soạn chiến tranh và đáp trả:

- Chúng ta sẽ chứng tỏ thế nào là sức mạnh của kẻ sống dưới cây táo.

Khi đức Thế Tôn quan sát thế gian vào
mỗi sáng sớm, Ngài thấy sự kiện trên và
nghĩ thầm: "Nếu Ta không đến giảng
hòa, họ sẽ giết hại lẫn nhau mất". Ngài
bay lên hư không, ngay trên chỗ tụ họp
của hoàng gia Thích-ca, và ngồi kiết già
trên khoảng không của sông Rohinì .
Hoàng tộc Thích-ca thấy Ngài, họ ném
khí giới và đảnh lễ Phật. Thế Tôn hỏi:

- Đại vương! Gây hấn vì chuyện gì thế?

- Bạch Thế Tôn, con không biết.

- Vậy thì ai biết?

- Có lẽ thống tướng quân binh biết.

Ông thống tướng trả lời:

- Có lẽ phó vương biết.

Cứ thế, Phật hỏi tuần tự, đến đám nông dân, và họ trả lời:

- Bạch Thế Tôn, cuộc chiến tranh này là vì con sông.

Đức Phật hỏi nhà vua dòng Thích-ca:

- Đại vương! Giá trị của một chút nước ruộng là ra sao?

- Bạch Thế Tôn! Chẳng đáng gì.

- Giá trị của các chiến sĩ dòng Sát-lợi như thế nào?

- Dòng Sát-lợi vô giá, bạch Thế Tôn!

- Không có gì vô lý bằng chỉ vì chút nước mà các ông tiêu diệt dòng Sát-lợi như thế.

Họ im lặng. Đức Phật khuyên dạy:

- Chư đại vương! Vì sao chư đại vương
hành động như thế? Nếu Ta không đến
đây hôm nay, các ông sẽ cho máu chảy
thành sông. Các ông hành động thật sai
lầm. Các ông sống trong hận thù, nuôi
dưỡng sân giận. Ta đã thoát khỏi sân hận.
Các ông sống trong sự hèn yếu của dục
vọng. Ta đã thoát khỏi dục vọng. Các
ông say mê theo đuổi ngũ dục. Ta đã
thoát ngoài ngũ dục.

Phật nói kệ:

(197) Vui thay, chúng ta sống, Không hận, giữa hận thù.

Giữa những người thù hận, Ta sống không hận thù.

(198) Vui thay, chúng ta sống,
Không bệnh giữa ốm đau,
Giữa những người bệnh hoạn,
Ta sống không ốm đau.

(199) Vui thay chúng ta sống,
Không rộn giữa rộn ràng. Giữa
những người rộn ràng, Ta sống
không rộn ràng.

2. Ma Vương Chế Ngự Thôn Dân

Vui thay, chúng ta sống...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Thế Tôn ở tại ngôi làng Bà-la-

môn Pancasala, liên hệ đến Ma vương.

Một hôm, đức Phật quan sát căn cơ dân
làng Ba-la-môn nọ và nhận thấy có năm
trăm cô gái trong làng có khả năng
chứng quả Tu-đà-hoàn, Ngài bèn đi đến
gần làng ấy. Bấy giờ vào ngày lễ, các
thôn nữ đi đến gần bờ sông tắm, tắm
xong các cô trang sức nhiều vòng tay
vòng chân, đi về làng. Ngay lúc đó, đức
Thế Tôn đi vào làng khất thực, Ma
vương khống chế toàn bộ dân làng khiến
không ai cúng dường Thế Tôn dù chỉ
một muỗng nhỏ, Phật ra khỏi làng với cái
bát rỗng. Ma vương đứng ở cổng làng
hỏi:

- Sa-môn, ông không nhận được gì ư?

- Này hiện thân của xấu ác! Vì sao ông sắp đặt để Ta không khất thực được gì?

- Tốt lắm! Sa-môn hãy trở vào làng.

Khi nói như thế, Ma vương thầm nghĩ:
"Nếu Cồ-đàm trở vào trong làng, ta sẽ
dùng quyền lực khiến dân chúng vỗ tay,
cười vào mặt ông ấy, và làm mọi trò chế
giễu".

Khi đó các cô gái về đến cổng thấy đức Phật, họ dùng lại đảnh lễ và đứng qua một bên. Ma vương nói với đức Phật:

- Bạch Thế Tôn, Ngài không xin được chút thức ăn nào, chắc là đói bụng lắm.

- Này Ma vương, dù cho ngày hôm nay Ta bị quấy rầy, Ta vẫn an lạc như ở cõi trời Quang Âm.

Ngài nói kệ:

(200) Vui thay, chúng ta sống,
Không gì, gọi của ta. Ta sẽ
hưởng hỷ lạc, Như chư thiên
Quang Âm.

3. Vua Ba-Tư-Nặc Bại Trận

Chiến thắng sinh thù oán...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến vua Ba- tư-nặc nước Kosala.

Chuyện kể rằng, vua Ba-tư-nặc đánh
nhau với A-xà-thế, gần làng Kasika và ba
lần bại trận. Trở về sau lần thất bại thứ
ba, nhà vua nghĩ thầm: "Nếu không
thắng được tên miệng còn hôi sữa ấy, ta
sống làm gì?". Nhà vua bỏ ăn nằm dài

trên long sàng. Tin tức bay đi khắp thành và đến tinh xá.

Các Tỳ-kheo thuật lại chuyện cho đức Thế Tôn nghe:

- Bạch Thế Tôn, nhà vua sau ba lần chiến
bại ở gần làng Kasika, đã trở về bỏ ăn,
nằm dã dượi trên giường, nói: "Nếu ta
không thắng được tên vua trẻ tuổi kia, ta
sống làm gì?".

Sau khi nghe kể, Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, kẻ thắng bị oán ghét, người thua phải buồn rầu.

Ngài nói kệ:

(201) Chiến thắng sinh thù oán, Thất bại chịu khổ đau.

Sống tịch tịnh an lạc, Bỏ sau mọi thắng bại.

4. Đừng Nhìn Say Đắm Nữ Nhân

Lửa nào sánh lửa tham ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một cô gái dòng quý tộc.

Chuyện kể rằng, vào ngày hôn lễ của con
gái, cha mẹ cô mời đức Thế Tôn đến nhà
cúng dường. Đức Phật cùng chúng Tỳ-
kheo đến nhà cô thọ trai, cô dâu lăng
xăng tới lui để tiếp đãi chúng Tăng. Khi
đó, chú rể đứng nhìn cô chăm chăm và
lòng khởi lên tham dục. Chú không thấy
đức Phật, cả đến tám mươi vị Trưởng

lão, chỉ nghĩ đến một điều duy nhất: "Ta muốn ôm choàng lấy nàng".

Đức Phật biết được ý nghĩ của chàng, và
Ngài làm cho chú rể không thấy cô dâu
nữa, mà quay sang chiêm ngưỡng Thế
Tôn. Khi chàng trai đứng đấy, nhìn Phật
chăm chăm, Ngài nói với chàng trai:

- Này con, không lửa nào bằng lửa tham
dục, không ác nào bằng lòng sân hận,
không khổ nào bằng khổ uẩn, không vui
nào bằng vui Niết-bàn.

Ngài nói kệ:

(202) Lửa nào sánh lửa tham?
Ác nào bằng sân hận? Khổ nào
sánh khổ uẩn? Lạc nào bằng
tịnh lạc?

Nghe xong, đôi vợ chồng trẻ chứng quả Tu-đà-hoàn. Vào lúc đó, Phật cho phép họ lại nhìn thấy nhau.

5. Phật Ban Thức Ăn Cho Người Đói

Đói ăn, bệnh tối thượng ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Thế Tôn ở tại Alavi, liên quan đến một nam cư sĩ.

Ngày nọ, đức Thế Tôn ngồi trong hương
thất ở Kỳ Viên, Ngài quan sát căn cơ
chúng sanh, và nhận thấy một nông dân
nghèo ở Alavi có duyên đắc quả Tu-đà-
hoàn. Ngài bèn đi cùng với năm trăm Tỳ-
kheo đến Alavi. Dân cư tại đây liền mời
Phật thọ trai. Người nghèo nọ cũng nghe

tin Phật đã đến Alavi, và định đi nghe
thuyết pháp. Nhưng hôm đó, con bò của
ông đi lạc, ông suy tính: "Ta sẽ đi tìm bò
hay đi nghe pháp?" Cuối cùng ông quyết
định: "Ta sẽ đi tìm bò trước, rồi đi nghe
pháp sau". Do đó, sáng sớm ông bương
bả đi tìm bò.

Cư dân của Alavi sắp đặt cúng dường
đức Phật và chư Tăng. Sau khi Phật thọ
trai xong, họ dọn cất bình bát và đợi
nghe Pháp. Thế Tôn nghĩ thầm: "Ta đi ba
mươi dặm đường chỉ vì một chúng sanh
có căn cơ chứng quả, kẻ ấy đang lang
thang trong rừng tìm con bò. Khi nào
người đó trở lại, Ta sẽ nói pháp". Và
Ngài ngồi làm thinh.

Đến trưa, người nông dân kia tìm được con bò và đánh nó về chuồng. Ông nghĩ: "Dù chưa ăn uống gì, ít ra ta cũng đi

đảnh lễ Phật". Ngay khi đó, dù đang đói
meo, ông ta cũng quyết định không về
nhà mà vội vã đi đến chỗ Phật, cung kính
đảnh lễ và ngồi một bên. Phật bèn hỏi
người coi về thức ăn:

- Thức ăn của chư Tăng còn thừa chăng?

- Bạch Thế Tôn, vẫn còn.

- Tốt lắm! Hãy cho người nghèo này một phần ăn.

Và người ta dọn chỗ cho người kia theo
sự chỉ dẫn của Phật, cung cấp đầy đủ các
loại thức ăn cứng, mềm. Người nông dân
ăn xong, súc miệng.

(Đây là trường hợp ngoại lệ duy nhất, trong ba tạng không hề ghi lại việc Thế Tôn để tâm đến việc phân phối thức ăn).

Sau khi anh nông dân đã no lòng, tâm tư
anh trở nên an tĩnh. Đức Phật giảng dạy
Tứ đế theo thứ tự Khổ-Tập-Diệt-Đạo.
Cuối bài pháp, anh nông dân chứng quả
Tu-đà-hoàn. Đức Thế Tôn hồi hướng
công đức và trở về tinh xa, thính chúng
theo sau Ngài một đoạn đường rồi ai về
nhà nấy.

Các Tỳ-kheo tùy tùng đức Phật hôm ấy bất mãn tột độ, xì xào:

- Huynh đệ nghĩ xem, Thế Tôn đã làm
như thế. Một chuyện không hề xảy ra từ
xưa đến nay. Vậy mà trưa nay khi thấy
một người nghèo đói, Ngài đã hỏi thức
ăn và dạy đem cho anh ta.

Đức Phật dừng bước, quay lại hỏi:

- Các Tỳ-kheo, các ông bàn tán việc gì?

Sau khi nghe thuật lại, Ngài nói:

- Đúng thế! Này các Tỳ-kheo, Ta đến đây
qua một đoạn đường dài ba mươi dặm
đầy nhọc nhằn, chỉ với mục đích duy
nhất, vì Ta thấy rõ người nông dân kia có
khả năng chứng quả Tu-đà-hoàn. Từ
sáng sớm, ông ta vào rừng tất tả tìm con
bò, lòng không bụng đói. Ta nghĩ nếu Ta
nói pháp cho người này nghe trong khi y
khổ sở vì đói, y sẽ không hiểu gì cả. Vì
thế Ta phải làm như thế. Này các Tỳ-
kheo, không gì khổ sở cho bằng đói.

Ngài nói kệ:

(203) Đói ăn, bệnh tối thượng,
Các hành ,khổ tối thượng,
Hiểu như thực là vậy, Niết-
bàn, lạc tối thượng.

6. Ăn Uống Tiết Độ

Không bệnh, lợi tối thượng ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Phật ở Kỳ Viên, liên quan đến vua Ba-tư-nặc.

Có một lúc, vua Ba-tư-nặc có thói quen
ăn uống vô độ, ăn nhiều cơm, canh, cà-ri.
Ngày kia sau khi dùng điểm tâm, nhà vua
không cưỡng nổi cơn ngầy ngật vì quá
no, bèn đi đến chỗ đức Phật và loanh
quanh bên Ngài với vẻ mặt đau khổ. Nhà
vua chỉ muốn nằm ngủ, nhưng không
dám, khi hiện diện bên Phật. Cuối cùng
vua đến ngồi một bên Thế Tôn. Phật hỏi:

- Đại vương, đến đây mà chưa ngủ nghỉ ư?

- Bạch Thế Tôn, không phải như vậy, nhưng con luôn luôn khổ sở sau khi ăn xong.

- Này Đại vương! Ăn uống quá độ thường mang lại sự khổ nhọc.

Ngài nói kệ:

Người ưa ngủ, ăn lớn, Nằm lăn lóc qua lại, Chẳng khác heo no bụng, Kẻ ngu nhập thai mãi.

Sau khi nói kệ khuyên vua, Phật dạy tiếp:

- Đại vương, cần phải giữ tiết độ khi ăn uống, đó là điều tốt.

Ngài nói kệ tiếp:

Người lo chừng mực uống ăn,

Khổ đau giảm bớt, thêm tăng tuổi trời.

Nhà vua không tài nào nhớ hết câu kệ
(Vì rất buồn ngủ). Nên đức Phật nói với
hoàng tử Sudassana (Tu-đà-na), vừa là
cháu ruột vừa theo hầu cận nhà vua:

- Hãy ghi nhớ câu kệ này.

- Bạch Thế Tôn, sau khi học thuộc câu kệ, con sẽ làm gì?

- Khi nhà vua dùng cơm, ngay khi xới
chén cơm cuối cùng con hãy đọc bài kệ.
Nhà vua sẽ hiểu ý và lập tức buông chén.
Hôm sau, khi nấu cơm cho nhà vua, con
hãy bớt đi số gạo tương đương chén cơm
cuối cùng đó.

- Thưa vâng! Bạch Thế Tôn!

Và mỗi buổi sáng chiều khi vua Ba-tư-
nặc dùng cơm, hoàng tử làm như lời Phật
dạy. Và mỗi khi nghe bài kệ trên, nhà
vua bố thí cả ngàn đồng. Nhà vua tự hài
lòng với lượng cơm giới hạn mỗi ngày.
Sau một thời gian nhà vua trở nên thon
ốm và rất vui tươi.

Một ngày khác, vua đến đảnh lễ Phật và bạch:

_ Bạch Thế Tôn, bây giờ con rất sung
sướng, con có thể tham dự cuộc săn bắn
gấu rừng, ngựa rừng. Con từng giận hờn
đứa cháu, nhưng sau đó con đã gả công
chúa Vajirà cho nó, con tặng công chúa
ngôi làng này để nàng có hồ tắm. Mối
giận hờn tan biến và con thấy hạnh phúc.
Ngày hôm kia, một viên ngọc quý, tài
sản của hoàng cung bị mất, nhưng rồi tìm
lại được, vì thế con cảm thấy hạnh phúc.

Muốn kết tình thân với đệ tử Phật, con đã
có được một công nương trong hoàng tộc
của Ngài về sống với hoàng tộc con, và
vì thế con cũng hạnh phúc.

Phật dạy:

- Sức khỏe là hạnh phúc lớn nhất mà mọi
người mong muốn. Bằng lòng với những
gì hiện có là giàu có nhất. Trung tín là
điều tốt nhất khi giao hảo. Nhưng không
có hạnh phúc nào có thể so sánh với
Niết-bàn.

Ngài nói kệ:

(204) Không bệnh, lợi tối
thượng, Biết đủ, tiền tối
thượng. Thành tín đối với
nhau, Là bà con tối thượng.
Niết-bàn, lạc tối thượng.

7. Sống Chân Chánh Là Tôn Kính Phật

Đã nếm vị độc cư ...

Câu chuyện này kể lại khi đức Thế Tôn ở Vệ-xá-ly (Vesali) liên quan đến một thầy Tỳ-kheo.

Khi nghe đức Phật tuyên bố:

- Này các Tỳ-kheo, bốn tháng nữa ta sẽ vào Niết-bàn.

Bảy trăm thầy Tỳ-kheo tràn đầy lo sợ.
Các A-la-hán chứng nghiệm giáo lý vô
thường, còn những vị chưa đắc Sơ quả
thì không ngăn nổi nước mắt. Các Tỳ-
kheo, tụ tập thành từng nhóm nhỏ, và

bàn tán, hỏi han:

- Chúng ta sẽ làm gì?

Lúc bấy giờ, có một thầy Tỳ-kheo
tên Tissa nghĩ thầm: "Nếu quả thật bốn
tháng nữa Thế Tôn vào Niết-bàn, thì vì ta
chưa thoát khỏi tham dục, ta phải đạt
được quả A-la-hán trong khi Thế Tôn
còn ở tại thế". Lập tức, thầy thúc liễm
bốn oai nghi và sống riêng một mình
không giao tiếp với các thầy khác và
không nói với ai lời nào. Các Tỳ-kheo
hỏi han:

- Này huynh Tissa, tại sao huynh làm như vậy?

Tuy nhiên, Tissa không lưu tâm đến lời lẽ ấy.

Các Tỳ-kheo lặp lại câu chuyện cho đức Phật nghe:

- Bạch Thế Tôn, Tissa không có lòng tôn kính Ngài.

Đức Phật gọi thầy Tissa đến và hỏi:

- Tissa! Tại sao ông làm như thế?

Khi Tissa thuật lại động cơ đã tác động thầy, đức Phật khen ngợi:

- Lành thay, Tissa!

Và Ngài bảo các Tỳ-kheo:

- Các Tỳ-kheo! Chỉ có người
như Tissa mới thật sự tôn kính Ta. Dù
cho mọi người tôn kính Ta với hương
hoa, cũng không phải thật sự tôn kính.

Nhưng người nào thực hành chân lý tối thượng và giữ đúng luật nghi, người ấy mới thật sự tôn vinh Ta.

Ngài nói kệ:

(205) Đã nếm vị độc cư, Được
hưởng vị nhàn tịnh, Không sợ
hãi, không ác, Nếm được vị
pháp hỷ.

8. Đế Thích Săn Sóc Thế Tôn

Lành thay thấy thánh nhân ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Phật ở tại làng Beluva, liên quan đến trời Đế Thích.

Vào những ngày cuối đời, đức Phật bị
bệnh kiết lỵ, nên rất đau đớn, trời Đế-
thích lo lắng nghĩ thầm: "Ta phải đi đến
chỗ đức Phật và săn sóc Ngài trong cơn
đau ốm". Lập tức, trời Đế-thích rời bỏ
thân hình cao lớn đi đến chỗ Phật, đảnh
lễ và dùng hai tay xoa bóp chân Phật,
Phật hỏi:- Ai đấy?

- Bạch Thế Tôn, con Đế Thích.

- Vì sao ông đến đây?

- Con săn sóc Thế Tôn trong cơn đau.

- Này Đế Thích! Đối với chư thiên, mùi
của phàm nhân hôi hám khó ngửi, dù
cách xa một trăm dặm. Ông hãy rời khỏi
nơi đây vì Ta đã có các Tỳ-kheo săn sóc.

- Bạch Thế Tôn, con nghe được hương

thơm đức hạnh của Ngài lan xa từ tám muôn bốn ngàn dặm. Con đến đây chỉ là muốn được săn sóc Ngài trong cơn đau.

Đế Thích không cho ai mó tay đến thùng
phân của đức Phật, chính tự mình đội nó
lên đầu, và không chút tỏ vẻ nhờm gớm,
như thể vua trời đang đội một bình đầy
hương thơm. Cứ như vậy Đế Thích săn
sóc Thế Tôn, và chỉ rời khỏi chỗ khi Phật
đã bớt đau.

Các thầy Tỳ-kheo bàn tán:

- Ôi! Thật lớn lao làm sao là lòng tôn
kính của Đế Thích đối với Thế Tôn! Thử
nghĩ Đế Thích đã rời cung trời lộng lẫy,
để đến săn sóc Thế Tôn trong cơn đau
như thế! Thử nghĩ, ông ấy đã đội thùng
phân của Thế Tôn trên đầu như là đội
bình hương, không tỏ vẻ nhờm gớm dù

chỉ một nét nhích môi!.

Nghe thế Phật dạy:

- Các ông nói gì? Không có gì lạ khi Đế
Thích, vua chư thiên đã tận tâm chăm
sóc Ta. Bởi vì nhờ Ta, trời Đế Thích này
đã cởi bỏ lốt thân Đế Thích già nua,
chứng được quả Tu-đà-hoàn và nhận một
thân Đế Thích mới, trẻ trung. Ở thân
trước, ông ấy đến viếng Ta với sự sợ hãi
vì mình sắp chết, được dự báo bởi nhạc
thần Càn-thát-bà. Khi ấy Ta ngồi trong
động Indasala giữa chư thiên, Ta trấn an
ông ta bằng bài kệ:

Hãy hỏi, Vasava Muốn gì cứ nói ra Ta sẵn sàng giải đáp

Những gì ngươi hỏi ta.Sau đó, Ta thuyết pháp cho Đế Thích nghe. Cuối cùng, có

một trăm bốn mươi triệu thiên thần được
Pháp nhãn. Đế Thích chứng quả Tu-đà-
hoàn ngay sau đó và đổi thân làm Đế
Thích hiện nay. Vì Ta đã cứu độ ông ấy
nên không có gì lạ khi ông ấy bày tỏ lòng
tôn kính Ta. Này các Tỳ-kheo! Thật là
hạnh phúc khi được sống gần gũi và
chăm nom chư Phật, còn sống với người
ngu chỉ đem lại đau khổ.

Phật nói kệ:

(206) Lành thay, thấy thánh
nhân, Sống chung thường an
lạc, Không thấy những người
ngu, Thường thường được an
lạc.

(207) Sống chung với người ngu, Lâu dài bị lo buồn, Khổ

thay gần người ngu, Như
thường sống kẻ thù. Vui thay,
gần người trí Như chung sống
bà con.

Do vậy:

(208) Bậc hiền sĩ, trí tuệ, Bậc
nghe nhiều, trì giới, Bậc tự
chế, thánh nhân, Hãy gần gũi
thân cận, Thiện nhân, trí giả
ấy, Như trăng theo đường sao.

XVI. Phẩm Hỷ Ái 1. Cha Mẹ Và Con

Bỏ mình theo thế tục ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến ba đệ tử.

Tại Xá-vệ, một gia đình nọ chỉ có một
người con trai. Công tử là niềm vui và
tình thương đối với cha mẹ. Một ngày
kia, có vài vị Tỳ-kheo được mời đến nhà
thọ trai. Sau khi ăn xong chư Tỳ-kheo
nói lời hồi hướng. Chàng thanh niên
nghe những câu kệ tụng bỗng ao ước trở
thành Sa-môn và lập tức xin cha mẹ xuất
gia. Hai ông bà từ chối. Chàng trai nghĩ
thầm: "Khi cha mẹ ta không để ý, ta sẽ
trốn nhà đi tu".

Mỗi khi ông cha đi đâu, ông bảo vợ trông chừng con trai:

- Hãy giữ nó cẩn thận.

Và khi người mẹ đi vắng, bà giao ông
trông chừng. Ngày nọ, sau khi người cha
rời khỏi nhà, bà mẹ thầm nghĩ: "Ta sẽ
trông nom con ta chu đáo". Bà ngồi chắn
ngang cửa ra vào, hai chân chặn hai cánh
cửa và bắt đầu dệt. Chàng trai nghĩ: "Ta
sẽ lừa mẹ trốn đi", và chàng nói:

- Mẹ yêu dấu, nhấc chân lên một chút, con muốn đi ra ngoài.

Bà nhích chân và cậu đi ra. Cậu chạy
như bay đến tinh xá và xin phép các Tỳ-
kheo cho mình xuất gia. Các Tỳ-kheo
nhận lời, cho cậu gia nhập Tăng chúng.

Người cha về đến nhà, hỏi vợ:

- Con đâu rồi?

- Nó vừa mới đây.

Ông cha tìm khắp nơi, nghĩ: "Con ta có
thể đi đâu?" Và khi không thấy con trai
đâu, ông kết luận: "Chắc nó đã đến tinh
xá". Ông cha đi đến tinh xá, và thấy con
trai đã khoác y vàng, ông khóc lóc than
thở:

- Con ơi, sao con nhẫn tâm với cha vậy?

Nhưng sau đó, ông suy nghĩ: "Bây giờ
con ta đã xuất gia, sao ta còn sống đời cư
sĩ làm gì?" Ông bèn xin xuất gia làm Sa-
môn.

Bà mẹ ở nhà bắt đầu sốt ruột: "Sao thằng
con và ông già đi đâu lâu quá?". Tìm
kiếm chán, thình lình bà chợt nhớ: "Chắc
chắn họ đã đi vào tinh xá và tu rồi". Bà
chạy đến tinh xá, thấy hai cha con trở

thành Sa-môn, bà suy tính: "Họ đã xuất gia, mình còn sống ở thế gian này làm gì?" Và bà đến tinh xá ni, xin xuất gia.

Nhưng dù cho cả ba đã từ bỏ thế gian và
chấp nhận đời sống tu sĩ, họ cũng không
thể lìa xa nhau. Ngay ở tăng xá hay bên
nữ tu viện, cả ba đều ngồi chung với
nhau và nói chuyện với nhau cả ngày.
Chư Tỳ-kheo chê trách thái độ ấy và
bạch lên đức Phật. Thế Tôn cho gọi cả ba
và hỏi:

- Có phải các ngươi làm như thế, như thế?

Họ thưa vâng. Phật dạy:

- Vì sao các ngươi làm vậy? Đó không phải thái độ của người xuất gia.

- Nhưng, bạch Thế Tôn, chúng con không thể sống xa nhau được.

- Từ khi đã xuất gia, thái độ như thế là
không thích hợp. Chia lìa người thân hay
bắt buộc phải gặp hoài người không thân,
cả hai đều gây đau khổ. Vì thế, ta không
nên chấp nhặt là thân hay không thân, dù
đối với người hay là vật.

Phật nói kệ:

(209) Bỏ mình theo thế tục,
Người không tròn phận tu, Bỏ
đích theo lòng dục, Ganh tị bậc
chuyên tu

(210) Chớ gần gũi người yêu, Trọn đời xa kẻ ghét. Yêu không gặp là khổ, Oán phải gặp cũng

đau.

(211) Do vậy chớ yêu ai, Ái biệt ly là ác, Nhưng ai không yêu ghét, Không thể có buộc ràng.

2. Phật An Ủi Người Phiền Muộn

Do ái sinh sầu ưu ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một đệ tử cư sĩ.

Một tín đồ nọ mất đứa con trai, ông ta
buồn đến nỗi mỗi ngày đều đi đến nơi
hỏa táng than khóc khôn nguôi. Một buổi
sáng sớm, đức Phật quan sát căn cơ
chúng sanh, Ngài nhận thấy ông ta có

khả năng chứng Thánh quả. Sáng hôm
ấy, sau khi khất thực, Ngài mang theo
một vị Tỳ-kheo thị giả đi đến trước nhà
ông ta. Nghe tin đức Phật đến nhà, ông ta
nghĩ thầm: "Chắc hẳn Thế Tôn muốn
chúc sức khỏe theo phép lịch sự như
thường lệ". Ông ta mời Phật vào nhà,
thỉnh ngồi, đảnh lễ Phật và kính cẩn lui
ngồi một bên.

Phật hỏi liền:

- Thiện nam, vì sao ông buồn?

- Con trai mới mất nên con buồn.

- Này thiện nam, chớ ưu bi! Cái chết
không dành riêng một nơi nào hoặc riêng
cho ai, đó là quy luật chung cho tất cả
chúng sanh trên thế gian. Không có ngũ
uẩn nào thường tại. Vì thế không nên

buồn rầu quá đáng, mà hãy có một cái
nhìn hợp lý về cái chết, như người ta
thường nói: "Các pháp sanh diệt phải
chịu sanh diệt, các vật biến hoại phải
chịu biến hoại".

Cư sĩ hỏi:

- Bạch Thế Tôn, ai đã làm được như thế? Trong trường hợp nào? Xin Ngài dạy cho con!

Phật kể một chuyện quá khứ:

Như rắn lột bỏ da, Người đi về
cõi khác Bỏ lại sau thân xác
Thân thể đã chết rồi Đâu còn
biết buồn vui Trong lúc ngọn
lửa bốc Thiêu rụi thân mình
đó Hắn đâu nghe tiếng khóc

Tiếng than của bà con Vì thế ta
đâu còn Khổ buồn vì hắn chết
Hắn đã đi, và đến Tới nơi hắn
phải đi

Sau khi đức Phật kể lại đầy đủ chi tiết
chuyện tiền thân Uraga (trong phẩm
năm), Ngài nói tiếp: "Thời quá khứ,
người trí không hành động như ngươi khi
con trai chết. Ngươi đã bỏ hết mọi việc,
không thèm ăn uống, mà phí thời giờ
khóc than. Người trí thì không như vậy.
Trái lại, họ chuyên chú quan sát cái chết,
không theo cơn phiền muộn, ăn uống
như thường, làm mọi công việc hàng
ngày. Này, đừng buồn phiền vì ý nghĩ
đứa con trai thân yêu của mình đã chết.
Có ưu bi sợ hãi chỉ vì ta thương một kẻ
nào đó.

Phật nói kệ:

(212) Do ái sinh sầu ưu, Do ái sinh sợ hãi, Ai thoát khỏi tham ái, Không sầu, đây sợ hãi.

3. Phật An Ủi Kẻ Ưu Sầu

Ái luyến sinh sầu ưu ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Thế Tôn ở Kỳ Viên, liên quan đến nữ thí chủ Tỳ-xá-khư.

Bà Tỳ-xá-khư thường nhờ cậy cô cháu
gái tên Dattà, chăm sóc các Tỳ-kheo khi
bà vắng nhà. Ít lâu sau Dattà chết. Bà
Tỳ-xá-khư hỏa táng thi hài cháu gái
xong, quá buồn khổ bà đi đến chỗ Phật
đảnh lễ và lui ngồi một bên. Phật hỏi:

- Này Tỳ-xá-khư! Có việc gì ngươi ngồi đây đầy vẻ buồn khổ, rơi nước mắt khóc than?

Tỳ-xá-khư kể chuyện:

- Bạch Thế Tôn, đứa cháu gái thân yêu rất thật thà và trung tín của con vừa qua đời. Con sẽ không còn thấy lại nó.

- Này Tỳ-xá-khư, có bao nhiêu cư dân trong thành Xá-vệ này?

- Bạch Thế Tôn, con có nghe Ngài nói khoảng bảy mươi triệu.

- Giả sử tất cả những người này đều là người thân yêu của ngươi như Dattà, ngươi có thích không?

- Thưa vâng, thích.

- Có bao nhiêu người ở Xá-vệ chết trong một ngày?

- Bạch Thế Tôn, rất nhiều.

- Trong trường hợp đó, chắc chắn ngươi
sẽ không đủ thời giờ than khóc, ngày
đêm ngươi sẽ chẳng làm gì ngoài việc
khóc lóc, kể lể.

- Thưa Thế Tôn, đúng vậy. Con đã hiểu.

- Tốt lắm, đừng ưu sầu. Ưu sầu hay sợ hãi chỉ khởi lên từ ái luyến.

Ngài nói kệ:

(213) Yêu thương, ngục buồn
phiền, Ái luyến, xiềng sợ hãi.
Người lòng như hư không
Ngục xiềng nào khóa mãi?

4. Các Hoàng Tử Lệ-Xá Và Kỹ Nữ

Hỷ ái sinh sầu ưu ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Phật ở tinh xá gần Vệ-xá-ly (Vesali), liên hệ đến các hoàng thân dòng Lệ-xá.

Vào một ngày hội, các hoàng tử Lệ-xá
trang điểm đỏm dáng với đủ kiểu đồ
trang sức, ra khỏi thành phố đến chỗ hội
hè. Khi Phật đi vào thành khất thực, gặp
họ trên đường, Ngài chỉ cho các Tỳ-
kheo:

- Này các Tỳ-kheo! Hãy nhìn theo các
hoàng tử Lệ-xá! Ai chưa từng thấy chư
thiên cõi trời Ba mươi ba, hãy nhìn
những hoàng tử này thì biết.

Trên đường đến chỗ lễ hội, các hoàng tử
gặp một kỹ nữ, và mang cô theo. Trước
người đẹp, họ ganh tài nhau, đi đến đánh
nhau gây thương tích, máu chảy dường
thành sông. Dân chúng phải xúm khiêng
các công tử về hoàng cung.

Đức Phật và chư Tăng thọ trai xong, trở về tinh xá, bắt gặp cảnh tượng đó. Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn! Hồi sáng sớm, các
hoàng tử Lệ-xá rời thành lộng lẫy như
chư thiên, vậy mà bây giờ chỉ vì một cô
gái họ trở nên thảm hại thế đấy.

Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Ở đâu có tham dục, ở đó có buồn khổ, lo âu.

Ngài nói kệ:

(214) Hỷ ái sinh sầu ưu, Hỷ ái sinh sợ hãi, Ai giải thoát hỷ ái, Không sầu, đâu sợ hãi?

5. Cô Nương Tử Kim

Tham ái sinh sầu muộn ...

Câu chuyện được kể lại khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến Anitthigandha Kumàra.

Kumara từ cõi trời Phạm thiên tái
sanh xuống Xá-vệ, trong một
gia đình quyền quý. Từ lúc chào
đời, chàng không thích gần phụ
nữ, nếu có bà vú nào ẵm bồng

chàng khóc thét lên, muốn cho
bú bà vú phải kê một cái gối
trước ngực mình. Khi đến tuổi
trưởng thành, song thân chàng
bảo:

- Này con! Ba má muốn cưới vợ cho con.

Chàng trả lời:

- Con không cần vợ.

Sau đó cha mẹ hỏi nhiều lần chàng đều
từ chối. Cuối cùng, chàng cho mời năm
trăm người thợ kim hoàn đến, trao cho
họ ngàn lượng vàng khối, bảo họ đúc
một tượng thiếu nữ thật xinh đẹp.

Một lần nữa, khi song thân chàng bảo:

- Này con, nếu con không chịu kết hôn,

dòng dõi nhà ta sẽ tuyệt tự. Hãy để cha mẹ cưới vợ cho con.

Chàng chỉ pho tượng vàng:

- Thưa, nếu cha mẹ tìm được cho con một cô gái y như pho tượng này, con sẽ vâng lời.

Song thân chàng mời một vài người Bà- la-môn đến nói:

- Con trai chúng tôi đáng giá ngàn vàng,
cần có một người tương xứng với nó.
Hãy mang pho tượng này đi theo, và khi
tìm được cô gái nào giống như thế thì
đưa về.

Các Bà-la-môn nhận lời, họ khởi sự đi tìm, từ thành này đến thành kia, cho tới khi đến thành Sagala thuộc vương

quốc Madda. Trong thành này có một
thiếu nữ độ tuổi trăng tròn rất xinh đẹp,
cha mẹ nàng để nàng ở trên tầng lầu thứ
bảy. Các thầy Bà-la-môn đặt pho tượng
vàng bên đường đi đến hồ tắm, và ngồi
tại đó nghĩ thầm: "Nếu có thiếu nữ đẹp
như pho tượng này, dân cư ở đây trông
thấy sẽ bảo nhau, pho tượng này đẹp như
con gái nhà nọ nhà kia".

Bấy giờ, bà vú của cô gái đi đến hồ tắm, thấy pho tượng tưởng là cô chủ mình, bèn đi đến rầy rà:

- Cô hư lắm nhé! Tôi vừa tắm cho cô xong, ra khỏi nhà là cô đã đến đây trước tôi!

Vừa nói vừa đập nhẹ pho tượng, bà bỗng thấy mình chạm phải cái gì đó cứng ngắt, bà lẩm bẩm:

- Tôi tưởng đây là cô tiểu chủ, sao lại thế này?

Các Bà-la-môn thấy thế bèn hỏi:

- Này bà, cô chủ của bà có giống bức tượng này không?

- Cô chủ tôi hả? Tượng này không bằng một góc!

- Được rồi, hãy đưa chúng tôi đến gặp.Bà
vú dẫn các Bà-la-môn về nhà, thuật lại
câu chuyện cho cha mẹ cô. Họ tiếp đón
các thầy nồng hậu và cho cô gái xuống
đứng gần bức tượng. Cô xinh đẹp đến
nỗi lu mờ cả pho tượng. Các Bà-la-môn
trao pho tượng cho cha mẹ cô, được phép
dẫn cô đi, đồng thời liền báo tin cho cha
mẹ Kumara. Họ rất vui mừng, ra lệnh
đón cô lập tức, kèm theo nhiều lễ vật.

Khi Kumara nghe tin có một thiếu nữ
đẹp hơn cả tượng vàng, nỗi ước muốn
dâng lên, chàng mong mau được gặp cô
gái. Cô gái lên xe đi, nhưng cô quá đỗi
mảnh mai, đoạn đường dằn xóc làm cô
ngã bệnh và chết. Còn Kumara cứ hỏi
chừng:

- Nàng đến chưa? Đến chưa?

Lòng khao khát chờ đợi của chàng biểu
lộ quá mãnh liệt khiến họ không báo tin
ngay, cứ nay hứa mai hẹn. Sau đó họ mới
nói sự thật, chàng kêu lên:

- Trời ơi! Ta đã mất đi người vợ xinh đẹp!

Nỗi buồn rầu đè nặng lấy chàng như cả tảng núi đá.

Đức Phật thấy chàng có khả năng chứng
quả, nên trên đường khất thực, Ngài
dừng lại trước cửa nhà Kumara. Song
thân chàng mời Phật vào nhà, cúng
dường trọng hậu. Thọ trai xong, Phật hỏi:

- Còn Kumara đâu?

- Bạch Thế Tôn, nó chẳng chịu ăn uống, cứ ở lỳ trong phòng.

- Hãy gọi ra đây.

Kumara đi ra, đảnh lễ Phật và lui ngồi một bên.

Phật bảo:

- Trông con có vẻ thảm sầu quá!

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn, một người

vợ xinh đẹp chưa cưới của con đã chết trên xe hoa, tin ấy làm con buồn đến mức không thể ăn được gì.

- Nhưng con có biết nguyên nhân nỗi khổ ấy không?

- Bạch Thế Tôn, không.

- Này, Kumara! Vì ái sinh sầu muộn, sầu muộn và sợ hãi phát sinh từ ái.

Ngài nói kệ:

(215) Dục ái sinh sầu ưu, Dục ái sinh sợ hãi, Ai thoát khỏi dục ái, Không sầu, đâu sợ hãi.

Nghe xong, Kumàra chứng quả Tu-đà- hoàn.

6. Đừng Để Tâm Vào Của Cải Thế Gian

Tham ái sinh sầu ưu ...

Câu chuyện này được đức Phật nói đến khi Ngài ở Kỳ Viên, liên quan tới một người Bà-la-môn.

Một người Bà-la-môn tà kiến ngày đi
dọn cỏ ruộng bên bờ sông. Đức Phật
nhận thấy ông ta có khả năng chứng quả,
bèn đi đến chỗ ông làm ruộng. Bà-la-
môn, mặc dù thấy Phật, không hề tỏ dấu
cung kính, chỉ im lặng, Phật mở lời:

- Này Bà-la-môn! Ông đang làm gì thế?

- Tôi đang dọn đất, Cồ-đàm!

Phật không hỏi thêm, đi qua. Ngày hôm sau, ông đi cày. Phật cũng đến hỏi:

- Bà-la-môn, ông đang làm gì đấy?

- Tôi đang cày ruộng, Cồ-đàm!

Phật nghe xong, tiếp tục đi qua. Mỗi
ngày, Ngài đều đến chỗ Bà-la-môn và
hỏi như thế. Tùy mỗi lúc, Bà-la-môn trả
lời:

- Tôi đang gieo mạ, tôi đang nhổ cỏ, tôi đang canh nước..

Phật cũng lại đi. Một ngày nọ, Bà-la-môn nói với Phật:

- Cồ-đàm, ông đã đến đây từ khi tôi mới dọn đất, khi nào lúa chín tôi sẽ chia cho ông. Tôi không muốn ăn một mình. Từ

đây ông là bạn của tôi.

Thời gian trôi qua, lúa chín. Bà-la-môn
tự nhủ: "Lúa đã chín, ngày mai ta đi kêu
thợ gặt". Và ông chuẩn bị gặt hái. Nhưng
đêm đó một trận mưa bão khốc liệt nổi
lên làm tan nát cả ruộng, cánh đồng trơ
trụi như được gặt sạch. Tuy vậy, đức
Phật đã dự biết trước vụ gặt không thành.
Sáng sớm hôm sau, Bà-la-môn nhủ thầm:
"Ta sẽ đi thăm ruộng". Khi đến nơi thấy
cánh đồng bị quét sạch, ông đau đớn
nghĩ thầm: "Thầy Cồ-đàm đã đến thăm
cánh đồng này từ khi ta mới dọn đất, ta
có hứa sẽ chia lúa cho ông khi mùa gặt
đến. Nhưng ước mong của ta không
thành tựu". Ông buồn quá nên không ăn
uống gì và nằm dài trên giường.

Bấy giờ, đức Phật dừng chân trước cửa nhà ông. Nghe tin, ông bảo:

- Hãy mời ông bạn của ta vào nhà và mời ngồi!

Phật ngồi xong, hỏi:

- Người Bà-la-môn ở đâu?

- Thưa đang nằm trong phòng.

- Hãy mời ông ra.

Ông Bà-la-môn ra ngồi một bên. Phật hỏi:

- Có chuyện gì thế?

- Thưa Cồ-đàm, ông đã đến thăm tôi từ
ngày tôi mới dỡ miếng ruộng, và tôi có
hứa chia lúa cho ông. Nhưng hy vọng
của tôi không thành, nên tôi buồn khổ,
không còn muốn ăn uống gì.

- Nhưng này! Ông có biết nguyên nhân nào khiến ông buồn khổ không?

- Thưa, không. Nhưng Ngài biết.

Phật xác nhận:

- Đúng thế! Này Bà-la-môn, khi nào có ước mong sẽ có sợ hãi và sầu khổ.

Ngài nói kệ:

(216) Tham ái sinh sầu ưu,
Tham ái sinh sợ hãi, Ai thoát
khỏi tham ái Không sầu, đây sợ
hãi.

7. Ngài Ca Diếp Được Cúng Bánh

Đủ giới đức, chánh kiến ...

Câu chuyện được kể lại thời gian đức
Phật ở tại Trúc Lâm, khi Ngài đang trên
đường đi, liên quan đến năm mươi thanh
niên.

Một hôm vào dịp lễ hội, đức Thế Tôn
cùng với tám mươi vị Trưởng lão thượng
thủ và năm trăm Tỳ-kheo tùy tùng vào
thành Vương Xá khất thực. Trên đường,
Ngài gặp năm trăm thanh niên vai mang
túi bánh đi đến chỗ hội. Khi gặp Phật, họ
chỉ khẽ chào và tiếp tục đi, không hề mời
một vị Tỳ-kheo nào ăn bánh.

Họ đi rồi, Phật hỏi các Tỳ-kheo:

- Các ông có muốn ăn bánh không?

- Bạch Thế Tôn, bánh ấy ở đâu?

- Các ông có thấy các thanh niên vừa đi ngang, vai mang túi bánh chứ?

- Nhưng bạch Thế Tôn, họ chẳng cúng cho ai chiếc bánh nào?

- Này các Tỳ-kheo, mặc dù họ không
mời Ta hay các ông ăn bánh, nhưng có
một Tỳ-kheo đi phía sau sẽ được cúng số
bánh ấy, các ông sẽ được ăn bánh trước
khi đi.

Đức Thế Tôn không hề nghĩ xấu hoặc ghét ai nên Ngài nói như thế. Và Ngài ngồi dưới một cội cây cùng các Tỳ-kheo.

Khi các thanh niên thấy Tôn giả Ca-diếp
đi sau, lập tức sanh lòng kính mến, nỗi
vui sướng tràn ngập toàn thân khi họ vừa
thấy Tôn giả. Họ để giỏ bánh xuống,
đảnh lễ Tôn giả, xong dâng hết bánh cho

Ngài:

- Xin mời Ngài dùng bánh.

Tôn giả nói:

- Đức Thế Tôn và chư Tăng đang ngồi dưới gốc cây đằng kia. Hãy đem bánh đến cúng dường.

- Thưa vâng, bạch Tôn giả!

Họ đi đến Phật và chư Tăng dâng bánh.
Đến lượt Tôn giả, họ dâng bánh rồi đứng
chờ một bên, đợi Ngài dùng xong, đưa
nước rửa tay.

Các Tỳ-kheo đều mích lòng, nói:

- Mấy thanh niên này thiên vị khi cúng dường, họ chẳng dâng cúng lên Thế Tôn

hoặc chư vị Trưởng lão thượng thủ, mà chỉ cúng cho Tôn giả Đại Ca-diếp.

- Này các Tỳ-kheo, một Tỳ-kheo như Đại
Ca-diếp rất được trời người kính mến,
đối với vị như vậy họ rất hân hạnh được
dâng cúng tứ sự.

Và Ngài nói kệ:

(217) Đủ giới đức, chánh kiến,
Trú pháp, chứng chân lý, Tự
làm công việc mình Được quần
chúng ái kính.

8. Tôn Giả Chứng Quả A Na Hàm

Ước vọng pháp ly ngôn ...

Câu chuyện này xảy ra khi Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một vị Trưởng lão đắc quả A-na-hàm.

Một ngày kia, các đệ tử của vị Trưởng lão hỏi thầy mình như sau:

- Bạch thầy, thầy đã đạt Thánh quả chưa?

Vị Trưởng lão nghĩ: "Ngay cả hàng tục
gia cư sĩ cũng có thể chứng Tam quả. Để
đợi khi ta chứng Tứ quả rồi sẽ nói với
chúng". Và vì ngượng, thầy không nói
chi. Không bao lâu, thầy viên tịch và tái
sanh lên cõi trời Ngũ Na-hàm. Các đệ tử
của thầy khóc lóc than thở, đi đến chỗ
Thế Tôn, cúi lạy lui ngồi một bên, cũng
còn than khóc. Phật hỏi:

- Vì sao các ông khóc?

- Thầy chúng con đã mất, bạch Thế Tôn!

- Không sao cả, các ông chớ buồn, đó là luật vô thường.

- Thưa vâng, chúng con biết điều ấy.
Nhưng chúng con đã hỏi người chứng
quả hay chưa, mà người mất, không trả
lời chúng con. Vì thế chúng con buồn.

- Này các Tỳ-kheo, các ông chớ lo lắng,
thầy các ông đã chứng Tam quả và nghĩ
rằng: "Ngay cả hàng tục gia cư sĩ cũng
có thể chứng Tam quả. Khi nào chứng
Tứ quả, ta sẽ nói với chúng". Vì ngượng
nên ông ấy không nói. Khi mất, ông ấy
tái sinh vào cõi Ngũ Na-hàm thiên. Các
ông hãy vui mừng, thầy các ông đã thoát
ngũ dục.

Phật nói kệ:

(218) Ước vọng pháp ly ngôn
(Niết-bàn) Ý cảm xúc thượng
quả, Tâm thoát ly các dục,
Xứng gọi bậc Thượng Lưu.

9. Nandiya Được Sanh Thiên

Khách lâu ngày ly hương ...

Câu chuyện này được kể lại khi Phật ở tại Lộc Uyển (Chư thiên đọa xứ) liên quan đến Nandiya.

Tại Ba-la-nại, có một thanh niên
tên Nandiya, con của một gia đình Phật
tử thuần thành. Nandiya có nhiều đức
tính tốt nên song thân chàng để chàng
làm thị giả trung tín của chư Tăng. Đến
tuổi trưởng thành, song thân chàng muốn

chàng kết hôn với Revatì, bà con cô cậu
ở nhà đối diện. Nhưng Revatì không tin
Phật nên chẳng biết cúng dường, vì
thế Nandiya không muốn kết hôn.

Mẹ Nandiya bảo Revatì:

- Này con, hãy quét dọn nhà, lau chùi
sạch sẽ chỗ các Sa-môn sẽ ngồi, chuẩn bị
chỗ ngồi, để đồ gác chân vào đúng chỗ
cho các Ngài. Khi các Ngài đến, đỡ lấy
bát, mời ngồi, dâng nước lọc sạch. Khi
các Ngài thọ trai xong, hãy rửa bát. Nếu
làm được như vậy con sẽ chiếm được
tình cảm của nó.

Revatì làm y lời, và mẹ của Nandiya bảo chàng:

- Bây giờ Revatì đã thuần hậu.

Nandiya đồng ý, họ làm lễ thành hôn. Nandiya bảo vợ:

- Nếu em chăm sóc các vị Tỳ-kheo chu đáo, và chăm sóc cha mẹ cũng thế, em có đặc quyền ở trong nhà này, em nên lưu ý.

- Thưa vâng.

Revatì hứa làm theo lời chồng.
Trong vài hôm, nàng học cách
đối xử như một phật tử thuần
thành. Nàng luôn vâng lời
chồng, và sau đó sanh hai con
trai. Khi cha mẹ chồng mất nàng
trở thành nữ chủ
và Nandiya được hưởng gia sản
trở nên giàu có. Chàng cúng
dường Tăng chúng thường
xuyên, và cho để vật thực ở cửa,

đều đặn cung cấp cho người
nghèo và khách lữ hành. Ít lâu
sau, nghe Phật thuyết pháp,
chàng bèn khởi công cất một
tinh xá tứ giác có bốn phòng, tại
đại tinh xá ở Lộc Uyển. Sau khi
sắm đủ giường ghế, chàng dâng
cúng cho chư Tăng, thiết lễ ngọ
trai và xối nước cúng dâng vào
tay mặt Thế Tôn. Khi dòng nước
vừa xối vào tay đức Phật, trên
tầng trời Ba mươi ba mọc lên
một tòa lâu đài lộng lẫy rộng
mười hai dặm, cao một trăm
dặm, làm bằng thất bảo với vô
số thiên nữ trong ấy.

Khi Tôn giả Đại Mục-liên du hành lên cõi trời, Ngài dừng lại trước cung điện này và hỏi:

- Ai là chủ nhân đầy phước đức của cung điện với vô số thiên nữ này?

Chư thiên thuật lại công đức chủ nhân:

- Thưa Tôn giả, ngài Nandiya, con trai
của một gia chủ đã xây cất tinh xá cúng
dường đức Phật, do công đức ấy, cung
điện này hiện ra.

Các thiên nữ bạch với Tôn giả:

- Thưa Tôn giả, chúng tôi là nô lệ
của Nandiya. Mặc dù được sinh ở đây,
chúng tôi rất buồn vì không gặp chủ
nhân. Xin Ngài nói với Nandiya lên đây,
cởi bỏ thân người làm thân trời, giống
như đập vỡ bình gốm để lấy bình vàng.

Tôn giả trở về bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, có đúng là người nào hiện tại tạo nhiều phước lành ở cõi người sẽ gặt nhiều vinh dự ở cõi trời.

- Này Mục-kiền-liên, chính mắt ông thấy
những thành quả trên cõi trời Ba mươi ba
mà Nandiya đạt được, sao ông lại hỏi Ta
câu ấy?

- Như vậy là đúng sự thật, bạch Thế Tôn.

- Này Mục-kiền-liên, sao ông nói vậy?
Nếu có người con hay anh em đi vắng
lâu nay trở về, những người đứng ở cổng
làng trông thấy vội vã về báo tin cho thân
quyến. Họ sẽ vui mừng hân hoan, mau
mau đi đón nói: "Con thân yêu, thế là
con đã về". Cũng thế, khi thiện nam hay
thiện nữ đã tạo nhiều công đức ở đây, rời
bỏ cõi đời này sang cõi khác, chư thiên
mang nhiều phẩm vật tranh nhau đi đón

và nói: "Hãy để tôi đến trước! Tôi đến trước".

Và Phật nói kệ:

(219) Khách lâu ngày ly
hương, An toàn từ xa về, Bà
con cùng thân hữu Hân hoan
đón chào mừng.

(220) Cũng vậy các phước
nghiệp, Đón chào người làm
lành, Đời này đến đời kia,
Như thân nhân đón chào.

Trong chú giải Vimàna-vatthu kể tiếp
rằng sau khi Nandiya sanh thiên, Revatì
thôi không cúng dường chúng Tăng,
mắng chửi Tỳ-kheo và bị ném vào địa
ngục lúc còn sống.

XVII. Phẩm Sân Hận 1. Sân Hận Tàn Phá Dung Nhan

Bỏ phẫn nộ, ly mạn ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Phật ở tại rừng Banyan, liên quan đến Rohinì, thiếu nữ Sát-lợi.

1A. Cô Gái Bị Mụn Đỏ Trên Mặt

Một thuở nọ, Tôn giả A-nậu-lâu-đà trở
về thành Ca-tỳ-la-vệ với năm trăm Tỳ-
kheo tùy tùng. Hoàng tộc họ Thích nghe
tin đều đến tinh xá đón chào, trừ cô
em Rohinì. Tôn giả hỏi:

- Rohinì đâu?

- Thưa Tôn giả, còn ở nhà.

- Sao không đến?

- Thưa Tôn giả, công nương bị nổi mụn nhọt đầy người, nên xấu hổ khi đi ra ngoài.

- Hãy gọi Rohinì đến ngay.

Rohinì được gọi, che mặt dưới một lớp vải và đi đến. Khi nàng tới, Tôn giả hỏi:

- Sao cô không đến trước?

- Thưa Tôn giả con bị nổi mụn trên mặt, nên xấu hổ không dám đi đâu.

- Vậy sao không làm việc công đức?

- Thưa Tôn giả, con có thể làm gì?

- Hãy xây cất một giảng đường.

- Việc ấy tốn kém bao nhiêu?

- Cô có một bộ nữ trang nào không?

- Thưa, con có.

- Trị giá bao nhiêu?

- Khoảng mười ngàn.

- Tốt lắm, đem chi dùng trong việc xây cất.

- Ai sẽ xây cất cho con?

Tôn giả nhìn những hoàng thân đang đứng gần và nói:

- Đây là bổn phận các vị.

- Nhưng, bạch Tôn giả, còn Ngài sẽ làm gì?

- Tôi ở đây, các vị đem vật liệu xây cất đến cho Rohinì.

- Thưa, vâng.

Và họ mang vật liệu đến, Tôn giả đưa ra đồ án xây cất, bảo Rohinì:

- Hãy cho xây cất một tòa nhà hai tầng,
và khi tầng trên đã xong xuôi, cô đứng ở
tầng dưới dọn quét sạch sẽ, chuẩn bị thức
ăn và rót nước đầy các bình.

- Thưa, vâng.

Rohinì vâng lời, nàng bán toàn bộ nữ trang để lấy tiền xây cất. Khi tầng trên vừa xong, nàng đích

thân dọn dẹp để đón chư Tỳ- kheo, ngay khi đó các mụt nhọt lặn hết.

Khi tòa nhà hoàn thành, nàng mời chư
Tăng được đức Phật dẫn đầu đến ngồi
đầy nhà. Nàng dâng cúng thức ăn chọn
lọc cả cứng và mềm. Phật thọ trai xong,
hỏi:

- Ai cúng dường hôm nay?

- Thưa, cô Rohinì, em của Ngài, bạch Thế Tôn.

- Hãy gọi đến đây.

Nàng không muốn đi ra, nhưng Phật vẫn cho gọi nữa. Khi Rohinì đến, đảnh lễ Phật và ngồi, Phật hỏi:

- Rohinì, sao cô không đến trước?

- Bạch Thế Tôn, con bị nổi mụn nhọt khắp người nên xấu hổ không dám đi.

- Cô có biết nguyên nhân nào khiến mụn nhọt lan đầy người không?

- Thưa không.

- Chính vì lòng sân hận gây nên.

- Tại sao vậy, con đã làm gì?

- Hãy nghe đây!

Phật kể chuyện:

1B. Bà Hoàng Ganh Tỵ Với Nữ Vũ Công

Thời quá khứ, có một hoàng hậu của

vương quốc Ba-la-nại sanh tâm đố kỵ với
một vũ nữ của hoàng gia, bà thầm nghĩ:
"Ta sẽ làm cho nó đau khổ". Bà liền tìm
thật nhiều mày ghẻ đã khô, nghiền nát
thành bột và cho gọi cô vũ nữ đến chỗ
bà, bí mật sai người rắc bột ghẻ lên
giường, ghế và khăn áo của cô. Rồi làm
như đùa cợt, bà tung một ít bột lên mình
cô. Lập tức cô gái nổi mụn nhọt khắp
mình, nó lở loét trông rất ghê tởm, cô
vừa đi vừa cấu khắp mình. Khi về nằm
trên giường, bột ghẻ lại dính chặt vào da,
cô bị đau đớn đến tột cùng. Bà hoàng ấy
là Rohinì ngày nay.

Phật kể xong chuyện quá khứ, Ngài dạy:

- Rohinì, đó là hạt giống xấu mà cô đã
gieo. Giận hờn hay ganh ghét, tuy ít bao
nhiêu cũng không phải là điều chánh
đáng.

Ngài nói kệ:

(221) Bỏ phẫn nộ, ly mạn,
Vượt qua mọi kiết sử, Không
chấp trước danh sắc, Khổ
không theo, vô sân.

Nghe xong, nhiều thính chúng chứng Sơ
quả, Nhị quả, Tam quả. Rohinì cũng
chứng Sơ quả. Ngay khi ấy toàn thân cô
trở nên vàng óng.

1C. Thiên Nữ Xinh Đẹp

Rohinì sau khi mạng chung, tái
sanh lên cõi trời Ba mươi ba
ngay giao điểm các ranh giới của
bốn thiên tử.

Cô gái đẹp đến nỗi sau khi nhìn thấy cô, cả bốn vị trời đều tranh nhau:

- Nàng thuộc về ranh giới của ta.

- Nàng tái sanh trong phạm vi của ta.

Họ kéo nhau đến chỗ Đế Thích nhờ phân xử:

- Thiên chủ! Chúng tôi tranh cãi nhau về thiên nữ này, xin quyết định dùm.

Vừa nhìn thấy Rohinì, Đế Thích cũng ước ao. Ngài hỏi:

- Khi các ông nhìn thấy nàng, cảm tưởng của các ông ra sao?

Vị thứ nhất nói:

- Tim tôi đập vang dội như trống chầu.

Vị thứ hai nói:

- Ý tưởng của tôi dồn dập như thác chảy.

Vị thứ ba nói:

- Vừa thấy nàng mắt tôi muốn nổ tung.

Vị thứ tư nói:

- Tim tôi hớn hở như lá cờ bay.

Đế Thích kết luận:

Các vị vui thích nhất thời, còn tôi nếu không có nàng tôi sẽ chết.

- Ồ thiên chủ! Ngài cần gì phải chết!

Họ trao nàng cho Đế Thích và lui về. Từ
lúc ấy nàng rất được Đế Thích sủng ái,
nàng muốn dạo chơi nơi nào Đế Thích
liền chiều theo.

2. Thọ Thần Và Thầy Tỳ Kheo

Ai chặn được phẫn nộ ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Thế Tôn ở tinh xá Aggàlava liên quan tới một vị Tỳ-kheo.

Từ sau khi đức Phật cho phép các Tỳ-
kheo được sống ngoài tinh xá, các vị
Trưởng giả thành Vương Xá bận rộn cất
thất cho các thầy. Một Tỳ-kheo ở Alavi
muốn cất thất riêng cho mình, thầy thấy
một thân cây thích hợp, bèn bắt đầu đốn
xuống. Trên cây ấy, có một nữ thọ thần,
bà ẵm đứa con nhỏ của mình, hiện ra
trước thầy năn nỉ:

- Thưa thầy, xin đừng phá nhà con, con

sẽ phải lang thang không chỗ trú ẩn với đứa con dại.

- Ta không thể tìm ra cây nào khác giống như cây này.

Thầy không chú ý đến lời cầu xin của nữ
thần. Bà nghĩ thầm: "Nếu thầy thấy con
ta, chắc sẽ ngừng tay. Bà bèn đặt đứa bé
lên nhánh cây. Tuy nhiên, thầy Tỳ-kheo
đã vung rìu với đà quá mạnh, chặt mất
cánh tay đứa bé. Nữ thần nổi giận vươn
đôi tay định vặn chết thầy Tỳ-kheo,
nhưng trong khoảnh khắc bà tự nghĩ:
"Thầy Tỳ-kheo này là một bậc hiền
thiện, nếu ta giết thầy, ta sẽ rơi xuống địa
ngục. Hơn nữa, nếu các thần cây khác
thấy các Sa-môn đốn cây của họ, sẽ bảo
nhau: "Một thần cây đã giết Sa-môn
trong trường hợp như thế..", họ sẽ theo
gương ta giết các Sa-môn. Thầy Tỳ-kheo

này còn có thầy, ta sẽ thuật chuyện cho bổn sư của thầy".

Bà bỏ tay xuống, vừa đi vừa khóc đến chỗ đức Phật, đảnh lễ và đứng qua một bên. Phật hỏi:

- Có chuyện gì thế, thọ thần?

- Bạch Thế Tôn, đệ tử của Ngài làm như thế, như thế. Con đã định giết thầy ấy, nhưng kịp nghĩ lại và đến đây.

Bà thuật lại câu chuyện cho Phật nghe, Phật dạy:

- Lành thay! Lành thay! Ngươi đã cư xử rất tốt khi kìm hãm cơn giận như thắng chiếc xe lao nhanh.

Ngài nói kệ:

(222) Ai chặn được phẫn nộ,
Như dừng xe đang lăn, Ta gọi
người đánh xe, Kẻ khác, cầm
cương hờ.

Nghe xong, nữ thần chứng Sơ quả, hội chúng cũng được lợi ích.

Nhưng sau đó, nữ thần vẫn đứng khóc. Phật hỏi:

- Có chuyện gì thế?

- Bạch Thế Tôn, nhà ở của con bị phá, con phải làm sao bây giờ?

- Thôi đừng sầu khổ, Ta sẽ cho một chỗ ở.

Ngài chỉ một cây ở gần hương thất của Ngài tại Kỳ Viên, và bảo nữ thần đến ở.

Vì cây ấy là quà tặng của Như Lai, nên
dù vị thần nào có uy lực lớn lao cũng
không thể lay chuyển được. Nhân
chuyện này, Phật ra lệnh cho các Tỳ-
kheo giữ giới "Không được chặt đốn cây
cối".

3. Người Nghèo Và Cô Con Gái

Lấy không giận thắng giận ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Trúc Lâm sau khi thọ trai tại nhà Uttarà, liên quan đến nữ cư sĩ Uttarà.

3A. Punna Được Công Đức

Tại Vương Xá, có một người nghèo tên Punna sống bằng nghề làm thuê cho

Trưởng giả Sumana. Punna có một người vợ và một con gái tên là Uttara, đều là nô tỳ của Trưởng giả.

Ngày nọ, lệnh truyền khắp thành Vương
Xá tổ chức lễ hội trong bảy hôm. Sáng
hôm lễ, Trưởng giả Sumana
thấy Punna đến, bèn hỏi:

- Các người làm thuê cho ta đều nghỉ lễ, còn ngươi nghỉ hay làm?

- Thưa chủ, nghỉ lễ chỉ dành cho người
giàu. Phần tôi không đủ cơm ăn cho ngày
mai, tôi nghỉ lễ làm gì. Tôi sẽ dắt bò đi
cày.

- Tốt lắm, thôi đi cày đi!

Punna bắt một cặp bò mạnh khỏe và lấy cày, nói với vợ:

- Mình ạ, mọi người trong thành đều
nghỉ lễ, nhưng nhà mình nghèo quá tôi
vẫn phải đi làm, mình đem hai phần cơm
hôm nay cho tôi nhé.

Và Punna ra đồng.

Hôm ấy, Tôn giả Xá-lợi-phất sau khi
nhập định bảy ngày, thầm nghĩ: "Hôm
nay, ta sẽ ban phước đến cho ai?" Nhận
thấy Punna có duyên với mình, Tôn giả
tự hỏi: "Liệu ông ấy có đủ niềm tin và
dâng cúng cho ta?" Quan sát tiếp
thấy Punna tín thành, hỷ cúng và còn
được hưởng số gia tài lớn, Tôn giả đắp y,
mang bát đi đến cánh đồng Punna đang
cày, dừng lại bên đường và nhìn chăm
chú một bụi cây. Punna thấy Tôn giả, bỏ
cày, đến đảnh lễ năm vóc sát đất, và tự
nhủ: "Chắc Tôn giả cần tăm xỉa răng".
Ông đem tăm đến cho Tôn giả. Tôn giả

trao đãy lược nước và bình bát
cho Punna. "Chắc Tôn giả cần
nước", Punna nghĩ thế cầm lấy đãy lược,
lược nước đầy bát và đem trao Tôn giả.
Tôn giả nghĩ: "Người này ở ngôi nhà sau
cùng, nếu ta đi tới cửa vợ ông ta sẽ
không thấy. Ta sẽ đợi đúng lúc bà ta
mang cơm ra cho chồng".

Tôn giả đứng đợi giây lát, khi thấy bà
vợ Punna bắt đầu ra đến đường, Ngài
bước đến. Người vợ thấy Tôn giả, tự
nghĩ: "Một lần ta có thức ăn thì không
gặp, lần khác gặp Ngài thì ta lại không
có gì để cúng. Hôm nay ta vừa gặp Ngài
lại có thức ăn. Ngài có ban phước cho ta
chăng?". Bà đặt giỏ thức ăn xuống, đảnh
lễ Tôn giả năm vóc sát đất và bạch:

- Thưa Tôn giả, xin Ngài đừng nghĩ rằng thức ăn ngon hay dở, xin hãy ban phước

cho kẻ tôi tớ này.

Tôn giả đưa bình bát ra, bà sớt cơm vào
bát, được phân nửa, Tôn giả bảo: "Đủ
rồi!" Và Ngài lấy tay che miệng bát.
Người vợ thưa:

- Bạch Tôn giả! Một phần ăn không thể
chia làm hai. Xin Ngài ban phước cho
con đời này và đời sau. Con muốn cúng
dường Ngài tất cả.

Bà sớt cơm vào bát Tôn giả với lời ước nguyện:

- Xin cho con được dự vào pháp vị mà Ngài đã chứng.

- Con sẽ được như thế.

Tôn giả đọc câu kệ hồi hướng, và ngồi

xuống một nơi mát, sạch, thọ trai. Người vợ nông phu về nhà nấu cơm khác.

Punna đã cày hết nửa mẫu đất,
đói bụng quá bỏ cày, ngồi xuống
gốc cây trông chừng về phía
đường. Khi người vợ mang cơm
đến, thấy chồng ngồi trông, bà
nghĩ: "Ông ấy bị đói dữ dội đang
đợi ta kìa, ông sẽ trách ta đến
trễ, lấy gậy đập ta, khiến cho
việc ta vừa làm không có kết
quả, chi bằng ta nói trước". Và
bà kêu lên:

- Mình ạ, hãy kiên nhẫn một chút và
đừng làm mất hết thành quả của việc tôi
mới làm. Sáng sớm tôi đem cơm cho
mình gặp Tôn giả Xá-lợi-phất và đã cúng
dường hết, về nấu cơm khác nên hơi lâu.

Chắc mình hài lòng chứ?

- Bà nói gì?

Sau khi nghe xong chuyện lần thứ hai, Punna bảo vợ:

- Mình đã làm việc tốt khi dâng cơm cho Tôn giả. Tôi cũng đã đem tăm và nước súc miệng đến cho Tôn giả sáng nay.

Với nỗi vui mừng khi nghe vợ kể
chuyện, hơi mệt vì đã nhịn ăn từ sáng
sớm, Punna gối đầu lên chân vợ và ngủ.
Bấy giờ, tất cả đất được cày lên từ sáng
đều biến thành vàng, sáng lấp lánh như
hoa Kanikàra. Punna thức giấc, nhìn
thửa ruộng bảo vợ:

- Mình nhìn xem, dường như đất biến thành vàng! Hay là tôi bị chóa mắt vì đã

nhịn cơm trưa nay?

- Tôi cũng thấy như vậy.

Punna đứng dậy, bước xuống
ruộng lượm một miếng đất lấy
cán cày đập thử và thấy nó là
vàng. Ông kêu:

- Ôi! Chúng ta cúng dường Tôn giả Xá-
lợi-phất và phước báo đến ngay ngày
hôm nay. Nhưng chúng ta không thể dấu
hết chừng ấy vàng để xài riêng.

Thế là ông lấy cái giỏ của bà vợ chất đầy vàng đem đến cung vua, tâu:

- Tâu Đại vương, hôm nay đất tôi cày đều biến thành vàng. Số vàng ấy có phải nhập kho không?

- Ngươi tên gì?

- Punna.

- Hôm nay ngươi đã làm gì?

- Sáng sớm hôm nay tôi dâng Tôn giả Xá-lợi-phất nước và tăm xỉa răng, vợ tôi dâng phần cơm của tôi cho Ngài.

Nhà vua giải thích:

- Đó chính là quả phước do việc cúng dường. Ta phải làm gì đây?

- Xin hãy đưa vài ngàn chiếc xe đến để chở vàng về kho.

Khi người của nhà vua nhặt vàng, họ nói:

- Đây là tài sản của nhà vua.

Vàng trong tay họ liền biến thành đất. Họ trở lại tâu vua. Vua hỏi:

- Các ngươi nói gì khi nhặt vàng?

- Chúng tôi nói nó là tài sản của đại vương.

- Ta mà là ai? Hãy đi và nói rằng đây là tài sản của Punna, rồi nhặt vàng.

Họ làm theo lời vua dặn, lập tức đất
trong tay họ biến thành vàng. Họ chở hết
số vàng này về sân cung điện, và chất
thành đống cao tám mươi cubit.

Nhà vua cho vời các thị dân đến và hỏi:

- Có ai trong thành có nhiều vàng như thế này chăng?

- Tâu đại vương, không.

- Ta nên tặng gì cho ông ấy?

- Xin cho một cây lọng báu.

- Hãy gọi ông ấy là Đại Phú Gia, Trưởng giả Bahudhana.

- Đại vương, tôi sống nhờ nhà người, xin cho tôi một nơi để ở.

Nhà vua chỉ khoảnh đất của nhà một Trưởng giả trước đây, nói:

- Nhìn đây, có khoảng cây rậm rạp và ông hãy dọn sạch, cất nhà ở đấy.

Punna cất nhà xong, tổ chức lễ khánh thành, cúng dường trai tăng suốt bảy hôm. Đức Phật

thuyết pháp cho ông, sau bài
pháp cả Punna, vợ và cô con
gái Uttarà đều chứng quả Dự
lưu.

Thời gian sau, vị Trưởng giả thành
Vương Xá muốn hỏi Uttarà cho con trai
mình, Punna từ chối, Trưởng giả Vương
Xá bảo:

- Đừng làm thế, chúng ta là hàng xóm, ông giàu có và địa vị cao. Hãy gả nó cho con trai tôi.

- Con ông theo ngoại đạo. Con gái tôi tin Tam Bảo. Tôi không gả được.

Nhiều nhà vọng tộc, phú hào, quyền
chức đã khuyên Punna đừng làm mất
tình thân của Trưởng giả kia. Cuối
cùng, Punna nhận lời, vào ngày trăng

tròn tháng Asalhi, gả Uttarà.

3B. Uttarà Và Sirimà

Từ khi về nhà chồng Uttarà không có
dịp gặp gỡ chư vị Tỳ-kheo Tăng Ni, hoặc
cúng dường, hoặc nghe pháp. Hai tháng
rưỡi trôi qua, nàng hỏi người hầu.

- Mùa an cư còn bao lâu?

- Thưa phu nhân, nửa tháng nữa.

Uttarà nhắn tin về cha nàng: "Tại
sao lại nhốt con trong cái nhà
như vậy? Thà là đánh con, chửi
con hơn gả con cho một gia đình
như thế. Từ ngày về đây, con
không được gặp một vị Sa-môn
nào, chẳng có dịp làm một công
đức nhỏ".

Cha nàng được tin, buồn bã nói:

- Ôi! Con ta bất hạnh quá!

Ông gởi cho nàng mười lăm ngàn kèm
theo lời nhắn tin: "Trong thành này có cô
kỹ nữ tên là Sirimà, một đêm một ngàn.
Với số tiền này, con đưa cô ấy về cho
chồng con, để thay con. Và con sẽ có
thời giờ làm việc phước".

Uttarà gọi Sirimà đến, cho tiền,
đề nghị làm bạn với chồng mình.
Chồng của Uttarà cũng say mê
nhan sắc của Sirimà nên đồng ý,
để Uttarà tự do đi cúng dường
và nghe pháp.

Uttarà thỉnh chư Tăng và đức Phật:

- Bạch Thế Tôn, bắt đầu ngày nay xin thọ trai ở nhà con.

Được Phật nhận lời, nàng vui sướng nghĩ
thầm: "Từ ngày mai trở đi cho đến ngày
Tự Tứ, ta được dịp hầu hạ đức Phật và
nghe pháp". Và nàng bảo nhà bếp chuẩn
bị thức ăn cần thiết: "Hãy nấu món này,
hãy làm bánh này".

Một hôm, vào ngày trước lễ Tự Tứ, chồng Uttarà đứng ở cửa sổ phòng mình nhìn vào nhà bếp, nghĩ thầm:

- Cô vợ khùng này đang làm gì kìa?

Khi thấy Uttarà đi tới đi lui, mình mẩy
đẫm mồ hôi, dính đầy tro bụi mồ hóng..
y nói thầm: "A, ở một chỗ như nhà mình
mà con nhỏ đó không thích xa hoa, tiện
nghi, chỉ thích nấu nướng cúng kính các

thầy tu trọc đầu", y bật cười rồi bỏ
đi. Sirimà đứng gần đó thấy vậy, tự hỏi:
"Ông ấy thấy ai mà cười?". Nhìn qua cửa
sổ thấy Uttarà, Sirimà ghen tức "Chỉ vì
thấy bà ta thôi, giữa họ vẫn còn tình tứ
lắm" (Dù Sirimà sống nửa tháng trong
nhà ấy như một nàng hầu, chóa mắt vì sự
xa hoa lộng lẫy, nàng quên mình chỉ là
nàng hầu mà tưởng mình là nữ chủ).

Sirimà cảm thấy ghét Uttarà
muốn làm cho nàng khổ sở đau
đớn. Cô chạy xuống lầu, đi vào
nhà bếp, đến bên chảo bánh,
múc một muỗng bơ đang sôi
tiến về phía Uttarà. Uttarà thấy
cô đi tới nhưng vẫn nói:

- Cô bạn đã giúp tôi rất nhiều. Trái đất này có thể nhỏ hẹp, cõi trời Phạm có thể

chấp, nhưng lòng tốt của cô lớn lao hơn
nhiều. Nhờ cô, tôi được rảnh để cúng
dường và nghe pháp, nếu tôi nổi giận với
cô tôi sẽ bị cháy bỏng. Nếu không, nó
không làm hại tôi.

Nói như thế, và Uttarà hướng tâm
thương yêu về phía đối thủ. Khi Sirimà
tạt muỗng bơ đang sôi lên đầu nàng, nói
giống như nước lạnh. Sirimà múc luôn
muỗng thứ hai..

Các bà gia nhân của Uttarà thấy thế, la lên:

- Cút đi! Đồ ngu! Mày có quyền gì mà chế bơ vào đầu chủ tao.

Họ xúm lại đánh đập, đá thoi, xô Sirimà xuống đất. Uttarà cố gắng can ngăn mà không được. Nàng đứng chắn

trước Sirimà, đẩy gia nhân ra, hỏi han Sirimà:

- Sao cô hành động hung bạo thế?

Nàng đỡ Sirimà dậy, tắm rửa bằng nước
nóng, lấy dầu loại quý thoa cho. Lúc
ấy, Sirimà mới chợt nhớ mình chỉ là nàng
hầu, tự nhủ: "Thật là một hành động thô
bỉ khi ta đổ bơ nóng lên đầu nàng chỉ vì
chồng nàng cười với nàng. Và nàng, thay
vì ra lệnh cho gia nhân trói ké ta lại, nàng
lại đuổi họ đi khi họ đánh đập ta, rồi hết
sức chăm sóc ta. Nếu ta không xin lỗi
nàng, đầu ta sẽ bể làm bảy
mảnh". Sirimà quỳ dưới chân Uttarà nói:

- Phu nhân, hãy tha lỗi cho tôi.

Uttarà trả lời:

- Tôi là con của cha tôi, nếu cha tôi tha lỗi cho cô, tôi sẽ tha lỗi.

- Lành thay, phu nhân. Tôi sẽ xin lỗi cha nàng, Trưởng giả Punna.

- Punna là cha thế gian của tôi. Nếu người cha xuất thế gian của tôi tha lỗi cho cô, tôi sẽ tha lỗi.

- Nhưng ai là cha xuất thế gian của nàng?

- Là đức Phật, bậc Giác Ngộ Vô Thượng.

- Tôi không dám tin vào Phật sống.

- Tôi sẽ làm cho nàng tin. Ngày mai đức
Phật sẽ đến đây với chư Tỳ-kheo, hãy
chuẩn bị đồ cúng dường và đến đây xin
sám hối.

- Thưa vâng, phu nhân.

Sirimà trở về nhà, bảo năm trăm
tỳ nữ chuẩn bị sẵn sàng theo cô.
Nàng sắm nhiều loại thức ăn
ngon, hôm sau mang đến
nhà Uttarà. Không dám đặt
phẩm vật cúng dường vào bát
của Phật và chư Tăng, nàng
đứng đợi. Uttarà bèn nhận phẩm
vật và tùy nghi dâng lên. Phật
thọ trai xong, Sirimà và đoàn tỳ
nữ quỳ dưới chân Phật, Ngài hỏi:

- Con đã gây tội gì?

- Bạch Ngài, hôm qua con đã làm như
thế.. Nhưng người bạn này đã ngăn gia
nhân không cho đánh con. Nàng rất tốt
nên con xin nàng tha thứ, nàng nói nếu

Thế Tôn tha thứ, nàng sẽ tha thứ.

- Uttarà, đúng vậy không?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Uttarà thuật lại những gì lòng nàng nghĩ về Sirimà, lúc ấy, Phật khen ngợi:

- Lành thay! Lành thay! Uttarà! Đó là
cách đúng nhất để dập tắt cơn giận. Từ bi
có thể xóa sạch hận thù. Dùng không
mắng chửi để thắng mắng chửi, dùng bố
thí thắng xan tham, dùng thật ngữ thắng
vọng ngữ.

Ngài nói kệ:

(223) Lấy không giận thắng giận, Lấy thiện thắng bất thiện,

Lấy thí thắng xan tham, Lấy chơn thắng hư ngụy.

4. Việc Thiện Nhỏ Đưa Đến Thiên Giới

Nói thật, không phẫn nộ ...

Câu chuyện này được kể lại khi Phật ở Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Đại Mục-liên.

Một hôm, Tôn giả Mục-liên đi dạo nơi
cung trời, thấy một vị trời có thần lực rất
lớn đang đứng trước cung điện của mình.
Thiên thần ấy đến chào Tôn giả, Tôn giả
hỏi:

- Này thiên thần, ông có uy lực lớn, ông đã làm gì mà được như thế?

- Ồ! Bạch Ngài, xin đừng hỏi tôi. (vị trời này chỉ làm một việc thiện nhỏ, nên xấu hổ không muốn nói).

Tôn giả cứ hỏi lại, yêu cầu nói cho nghe, cuối cùng thiên thần nói:

- Thưa Tôn giả, tôi không hề cúng dường, tôn kính hay nghe pháp. Tôi chỉ nói thật mà thôi.

Tôn giả đến cung điện khác, hỏi một vài
thiên nữ khác. Họ cố giấu việc mình làm
nhưng không qua được Tôn giả, một
người nói:

- Thưa Tôn giả, tôi không bố thí hay làm
việc về tôn giáo, nhưng vào thời Phật
Ca-diếp tôi là đầy tớ của một ông chủ tàn
bạo hà khắc. Ông ta chỉ có đánh đập.
Nhưng khi tư tưởng sân hận nổi lên tôi tự

an ủi mình rằng: "Ông ấy là chủ mình, có
thể bắt giam mình, hoặc xẻo mũi mình,
hay xẻo bất cứ nơi nào. Đừng giận dữ".
Như thế, tôi làm lắng dịu lòng mình, chỉ
có thế, tôi được phước quả này.

Người khác nói:

- Thưa Tôn giả, khi tôi đang canh chừng ruộng mía, tôi có cúng một cây mía cho một Sa-môn.

- Tôi cúng một timbaràsaka.

- Một elàluka.

- Một phàrusaka.

- Tôi cúng một nắm củ cải.

Tất cả đều kết luận: "Bằng cách ấy chúng

tôi đạt được quả phước".

Tôn giả trở về bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, có phải người được sanh cõi trời chỉ vì đã nói thật, hay đã chế ngự cơn giận, hay bố thí một nắm đậu.v.v..?

- Vì sao ông hỏi ta điều ấy? Tất cả thiên thần đã chẳng kể rõ cho ông sao?

- Thưa vâng, con tin rằng chỉ vài điều thiện nhỏ như thế cũng đủ sanh thiên.

Phật dạy:

- Này Mục-liên, chỉ với lời nói thật, chỉ với việc chế ngự cơn giận, hay tặng một quà nhỏ, người được sanh thiên.

Ngài nói kệ:

(224) Nói thật, không phẫn nộ,
Của ít, thí người xin, Nhờ ba
việc lành này, Người đến gần
thiên giới.

5. Bà La Môn Đón Phật Như Con

Bậc hiền không hại ai ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Phật ở Anjanavana gần Sàketa, liên quan đến câu hỏi của chư Tỳ-kheo.

Một hôm, đức Phật cùng chư Tăng đi
vào Sàketa khất thực, một người Bà-la-
môn ở trong thành nhìn thấy đấng Thập
Lực đang đi vào cổng thành, ông ta quỳ
xuống ôm chân Phật kêu lên:

- Con thân yêu! Bổn phận con cái là
chăm sóc cha mẹ lúc tuổi già, sao lâu quá
chúng ta không gặp con? Đây là lần đầu
cha mới gặp, hãy về thăm mẹ con đi.

Phật đi theo, ông lão đưa Phật về nhà,
ngồi vào chỗ soạn sẵn, với chư Tăng. Vợ
người Bà-la-môn đến gặp Phật, gieo
người dưới chân Ngài nói:

- Con ơi! Bấy lâu nay con ở đâu? Không ai chăm sóc cha mẹ khi tuổi già.

Bà kêu con trai, con gái ra chào Phật và nói:

- Hãy đi chào anh con.

Vui mừng hân hoan, người Bà-la-môn và vợ cúng dường thức ăn cho Phật và Tăng chúng, thỉnh cầu;

- Bạch Thế Tôn, hãy thọ trai ở đây suốt đời.

Phật trả lời:

- Chư Phật không bao giờ thọ trai ở một nơi cố định.

- Như thế, xin Ngài cho chúng con biết được người nào mời thọ trai.

Từ đó, đức Phật bảo người đến thỉnh Ngài thọ trai rằng: "Hãy bảo cho Bà-la- môn đó". Và họ đến nói với ông:

- Ngày mai chúng tôi thỉnh Phật thọ trai.

Người Bà-la-môn sẽ đem cơm canh từ
nhà mình đến chỗ nào có đức Phật. Khi
không ai mời, Phật dùng bữa tại nhà ông.
Cả hai vợ chồng thường xuyên cúng

dường Phật và nghe pháp, qua thời gian đều chứng Tam quả.

Các Tỳ-kheo bàn tán ở Pháp đường:

- Chư hiền, người Bà-la-môn biết chắc
chắn rằng phụ thân đức Như Lai là vua
Tịnh Phạn, và mẹ Ngài là hoàng hậu Ma-
da. Dù vậy, cả hai ông bà đều gọi Như
Lai là "Con chúng ta" và Phật chấp nhận
lối xưng hô ấy. Chuyện này là thế nào?

Đức Phật nghe việc này, Ngài dạy:

- Này các Tỳ-kheo, hai vợ chồng Bà-la- môn đều có ý xem Ta như con khi họ gọi Ta là con.

Ngài nói về quá khứ:

- Thời quá khứ, Bà-la-môn ấy là cha của

Ta trong năm trăm kiếp, là chú của Ta
trong năm trăm kiếp, là ông nội của Ta
năm trăm kiếp, bà vợ là mẹ của Ta năm
trăm kiếp, là dì của Ta năm trăm kiếp, bà
ngoại của Ta năm trăm kiếp. Ta được
nuôi dưỡng suốt một ngàn năm trăm kiếp
bên người chồng và một ngàn năm trăm
kiếp bên người vợ.

Để giải thích việc ba ngàn đời là con cháu của họ, Phật nói kệ:

Khi ý tưởng hân hoan, Và trái
tim tin tưởng, Ta có thể tin
vào, Người mới gặp lần đầu.
Qua liên hệ quá, hiện, Lòng yêu
thương khởi lên, Như sen nhô
trên nước.

Ba tháng ở tại Sàketa, đức Phật thường

lui tới nhà Bà-la-môn ấy để thọ trai, sau
ba tháng, họ chứng quả A-la-hán và nhập
Niết-bàn. Mọi người tỏ vẻ kính trọng thi
hài họ, đặt lên giàn cây khiêng đi. Nghe
tin rằng họ đã là mẹ và cha của đức Thế
Tôn, dân chúng đi theo đám tang rất
đông. Đức Phật đến một giảng đường
gần nơi hỏa táng, chờ ở đấy. Mọi người
đến đảnh lễ Phật thưa rằng:

- Bạch Thế Tôn, xin đừng buồn vì song thân qua đời.

Họ tìm cách an ủi Ngài. Thay vì quở họ
đừng nói thế, đức Thế Tôn quan sát tâm
tư mọi người và nói bài pháp tương ứng
với trường hợp đặc biệt này, đọc
kinh Jarà như sau:

Đời sống thật ngắn ngủi. Một trăm năm chưa qua, Người ta

đã phải chết. Dù ai có sống lâu, Rồi cũng sẽ chết già.

Các Tỳ-kheo, không biết rằng người Bà- la-môn và vợ đã nhập Niết-bàn, hỏi Phật:

- Bạch Thế Tôn, họ sẽ tái sanh nơi đâu?

- Này các Tỳ-kheo, trường hợp của các
A-la-hán thánh nhân như họ không có
kiếp sau. Họ đã đạt đến Đại Niết-bàn, cõi
bất tử, vĩnh hằng.

Ngài nói Pháp Cú:

(225) Bậc hiền không hại ai,
Thân thường được chế ngự,
Đạt được cảnh bất tử, Đến đây,
không ưu sầu.

6. Có Phải Người Tặng Quà Làm Nên Quà Tặng?

Những người thường giác tỉnh ...

Câu chuyện này được kể lại khi đức Thế
Tôn ở tại núi Linh Thứu, liên quan
đến Punna, đầy tớ gái của Trưởng giả
thành Vương Xá.

Có một ngày, Punna phải giã gạo rất
nhiều từ sáng sớm đến tối mịt, đốt đèn
lên làm cũng không hết việc. Cuối cùng
mệt quá, cô bước ra ngoài nghỉ một lát,
thân thể ướt đẫm mồ hôi. Bấy giờ
thần Dabba the Malla có nhiệm vụ đưa
chư Tỳ-kheo về chỗ nghỉ. Sau khi nghe
pháp, ông dùng thần thông làm ngón tay
sáng lên như một ngọn đèn và đi trước
dẫn đường, các Tỳ-kheo theo sau.

Ánh sáng khiến Punna chú ý đến các Sa-
môn đang đi trên đường núi. Cô nghĩ
thầm: "Mình làm thân ở đợ nên giờ này
còn chưa được ngủ. Còn các Tỳ-kheo tôn
kính kia sao không ngủ được?" Và cô đi
đến kết luận: "Chắc có thầy nào đau ốm
hay bị rắn cắn gì đây?".

Sáng sớm hôm sau, Punna lấy một ít
cám, nhồi với nước lạnh, nắn bánh và
đem nướng. Sau khi nướng xong, cô đem
bánh, nước uống, đi ra bờ sông tắm, dự
định sẽ ăn bánh trên đường đi. Lúc ấy,
đức Phật cũng đi trên đường ấy, vào làng
để khất thực. Punna thấy Ngài, thầm
nghĩ: "Có mấy hôm gặp Phật, ta không
có gì để cúng dường, hoặc có thức ăn lại
không gặp Phật. Hôm nay gặp Phật lại là
lúc mình có sẵn bánh đây. Nếu Ngài
không để ý bánh ngon hay dở, mình sẽ
cúng dường Ngài". Và cô đặt bình nước

xuống bên đường, chào đức Phật và thưa:

- Bạch Thế Tôn, xin nhận phẩm vật đơn sơ này và ban phước cho con.

Phật nhìn sang A-nan, Tôn giả cầm bát
vốn là quà tặng của một đại vương, trao
cho Phật. Phật đưa bát và nhận bánh cám
nướng. Punna đảnh lễ Phật, năm vóc sát
đất và bạch:

- Bạch Thế Tôn, xin cho chân lý Ngài chứng ngộ, con cũng được dự phần.

- Con sẽ được như vậy.

Và đứng ngay tại chỗ, Thế Tôn nói lời
chúc phúc. Nhưng Punna vẫn nghĩ:
"Mặc dù Thế Tôn ban phước cho ta khi
Ngài nhận bánh nhưng chắc Ngài không

ăn. Chắc Ngài cầm nó đi một quãng
đường rồi ném cho quạ, cho chó. Rồi
Ngài đến nhà một ông hoàng hay vị đế
vương nào đó, nhận thức ăn thượng vị".

Đức Phật biết Punna nghĩ như thế nên
Ngài nhìn A-nan, tỏ dấu muốn ngồi. Tôn
giả trải tọa cụ, đức Phật ngồi xuống
ngoài cổng thành và ăn bánh nướng. Chư
thiên các tầng trời bèn đổ mật ong (thức
ăn thích hợp cho cả trời lẫn người trên
khắp các cõi nước) vào chiếc bánh khô
cứng của Punna. Punnà đứng nhìn Ngài
thọ thực. Khi Thế Tôn ăn xong, A-nan
dâng nước. Vào cuối bữa ăn sáng này,
Thế Tôn quở Punnà:

- Này Punna, tại sao người phỉ báng đồ đệ Ta?

- Bạch Thế Tôn, con đâu có.

- Vậy ngươi nói gì khi thấy họ?

- Bạch Thế Tôn, con nghĩ đơn giản rằng:
"Con bị bắt buộc làm việc nên không đi
ngủ được, còn các Sa-môn tôn kính kia
vì sao không ngủ? Có thể một vài vị bị
bệnh hoặc rắn cắn chi đây?"

Thế Tôn nghe xong, dạy Punnà:

- Này Punnà, trường hợp ngươi khổ sở vì không được ngủ. Nhưng các đệ tử của Ta luôn luôn tỉnh giấc nên không ngủ.

Ngài nói kệ:

(226) Những người thường giác
tỉnh, Ngày đêm siêng tu học,
Chuyên tâm hướng Niết-bàn,
Mọi lậu hoặc được tiêu.

Nghe xong, Punnà liền chứng Sơ quả, hội chúng cũng được lợi ích.

Thế Tôn về đến tinh xá, các Tỳ-kheo bàn tán về việc ban sáng như sau:

- Chư hiền, chắc đấng Thế Tôn đã ăn
sáng khó nuốt lắm với chiếc bánh
của Punnà làm bằng bột cám và nước
bằng than.

Thế Tôn đến gần, hỏi các thầy:

- Các Tỳ-kheo, các ông tụ họp ở đây nói chuyện gì thế?

Khi nghe kể lại, Ngài nói:

- Này Tỳ-kheo, đây không phải là lần đầu Ta ăn như thế, sự việc này cũng đã xảy ra vào thời quá khứ.

Ngài nói kệ:

- Cỏ thừa ngươi thường ăn,
Váng cháo tấm ngươi uống Ấy
thức ăn ngày trước Sao giờ
ngươi chẳng ăn?

- Chưa rành giòng dõi xuất
thân, Thưa Ngài váng cháo tấm
ăn no lòng. Còn con, ngựa
giống ngựa nòi Ngài, con đều
biết, cháo kia đâu thèm.

(Trích đoạn của truyện tiền thân)

Và Ngài kể lại chuyện tiền thân Kundakasimdhavapotaka.

7. Không Có Gì Quá Nhiều, Quá Ít.

A-tu-la nên biết ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến nam cư sĩ Atula.

Atula (Tu-lại) là một thiện tín
sống ở Xá-vệ, và có một nhóm
bạn năm trăm Phật tử. Một ngày
nọ ông dắt cả năm trăm người đi
đến tinh xá nghe pháp. Đầu tiên
họ đến bên Tôn giả Ly-bà-
đa (Revata), cung kính đảnh lễ
và ngồi một bên. Tôn giả là
người ưa độc cư, yêu thích cô
độc như một con sư tử yêu thích
cô đơn, nên Ngài không nói gì
với họ.

Tu-lại nghĩ thầm: "Tôn giả chẳng nói năng chi". Cả nhóm đứng dậy đi đến chỗ

Tôn giả Xá-lợi-phất, và cung kính đứng bên. Tôn giả hỏi:

- Các ông đến gặp ta có chuyện gì?

Tu-lại thưa:

- Bạch Tôn giả, con đưa các bạn đi nghe
pháp và đã gặp ngài Ly-bà-đa. Nhưng
Ngài chẳng nói gì, nên con bất mãn và
đến đây. Xin Tôn giả thuyết pháp cho
chúng con.

- Tốt lắm. Các ông hãy ngồi xuống.

Và Tôn giả Xá-lợi-phất giảng giải về A- tỳ-đàm tràng giang đại hải.

Tu-lại nghĩ thầm: "A-tỳ-đàm rất khó hiểu, Tôn giả chỉ giảng giải pháp ấy cho ta quá dài, điều ấy đâu có ích lợi gì?" Và

ông bực bội dẫn chúng bạn đi đến chỗ Tôn giả A-nan. Tôn giả hỏi:- Có việc gì thế cư sĩ?

Tu-lại thưa:

- Thưa Tôn giả, chúng con đến chỗ Ngài
Ly-bà-đa mong được nghe pháp. Tôn giả
chẳng nói lời nào. Chúng con đến chỗ
Tôn giả Xá-lợi-phất, và Ngài dạy quá
nhiều về A-tỳ-đàm với tất cả chi tiết.
Chúng con chẳng hiểu gì cả và buồn bực
Tôn giả ấy, nên đến đây. Xin Tôn giả
thuyết pháp cho chúng con.

- Tốt lắm, hãy ngồi xuống và lắng nghe.

Tôn giả nói pháp cho họ, ngắn gọn và dễ
hiểu. Nhưng họ cũng bực tức, bỏ đi và
đến chỗ Thế Tôn đảnh lễ rồi lui ngồi một
bên. Phật hỏi:

- Vì sao các ông đến đây?

- Bạch Thế Tôn, chúng con nghe pháp.

- Nhưng các ông đã nghe rồi.

- Bạch Thế Tôn, Tôn giả Ly-bà-đa chẳng
nói lời nào, Tôn giả Xá-lợi-phất giảng
dạy quá nhiều, Tôn giả A-nan lại nói
ngắn quá, chúng con không vui nên đến
đây.

Phật nghe xong và quở:

- Này Tu-lại, từ xưa đến nay, người ta
luôn chê bai. Người không nói, người nói
nhiều, người nói ít đều bị chê, không ai
hoàn toàn được khen, cũng không ai
hoàn toàn bị chê. Ngay cả các bậc Đế
vương cũng được người khen kẻ chê.
Ngay cả đại địa, mặt trời, mặt trăng,

ngay cả một vị Phật, ngồi giữa tứ chúng
mà thuyết pháp cũng có người khen kẻ
chê. Lời khen chê của người ngu không
quan trọng. Nhưng khi người học thức,
thông minh khen hay chê, đó mới là đích
thực.

Ngài nói kệ:

(227) A-tu-la nên biết, Xưa vậy,
nay cũng vậy, Ngồi im, bị
người chê, Nói nhiều, bị người
chê, Nói vừa phải bị chê, Làm
người không bị chê Thật khó
tìm ở đời.

(228) Xưa, vị lai và nay, Đâu có
sự kiện này, Người hoàn toàn
bị chê, Người trọn vẹn được
khen.

(229) Sáng sáng, thẩm sát kỹ,
Bậc có trí tán thán, Bậc trí
không tỳ vết, Đầy đủ giới, định,
tuệ.

(230) Danh sáng như vàng
ròng, Ai dám chê vị ấy? Chư
thiên phải khen thưởng, Phạm
thiên cũng tán dương.

8. Lục Quần Tỳ Kheo

Giữ thân đừng phẫn nộ ...

Câu chuyện này xảy ra khi Thế Tôn ở tại Trúc Lâm, liên quan đến Lục quần Tỳ- kheo.

Ngày nọ, nhóm Lục quần Tỳ-kheo mang

guốc gỗ, hai tay cầm gậy khua lóc cóc, đi
lên đi xuống rầm rầm trên một phiến đá.
Phật nghe tiếng lốp bốp, mới hỏi Ngài A-
nan:

- Này A-nan! Tiếng gì thế?

Tôn giả thưa:

- Bạch Thế Tôn, Lục quần Tỳ-kheo mang guốc gỗ, đi tới đi lui nên gây ra tiếng ấy.

Nghe thế, Phật dạy:

- Một Tỳ-kheo phải kiểm soát tư tưởng, lời nói, và hành động của mình.

Ngài nói kệ:

(231) Giữ thân, đừng phẫn nộ, Phòng thân, khéo bảo vệ, Từ

bỏ thân làm ác, Với thân, làm hạnh lành.

(232) Giữ lời, đừng phẫn nộ,
Phòng lời, khéo bảo vệ Từ bỏ
lời thô ác, Với lời, nói điều
lành.

(233) Giữ ý đừng phẫn nộ, Phòng ý, khéo bảo vệ, Từ bỏ ý nghĩ ác, Với ý, nghĩ hạnh lành.

(234) Bậc trí bảo vệ thân, Bảo vệ luôn lời nói, Bảo vệ cả tâm tư, Ba nghiệp khéo bảo vệ.

XVIII. Phẩm Cấu Uế 1. Người Đồ Tể Và Đứa Con Trai

Ngươi nay giống lá héo ...

Câu chuyện này xảy ra khi Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một đồ tể mổ bò.

Tại Xá-vệ, có một người đồ tể mổ bò.
Ông ta giết hại biết bao nhiêu con bò,
thường chọn phần thịt ngon nhất cho
mình, sai vợ nấu nướng rồi ngồi vào bàn
ăn, cùng vợ con nhậu thịt bò, phần còn
lại ông bán lấy tiền. Suốt năm mươi lăm
năm ông giữ nghiệp này. Trong thời gian
ấy, mặc dù đức Thế Tôn ở tại tinh xá bên
cạnh nhà, không bao giờ ông cúng cho
Thế Tôn một muỗng cháo hay muỗng
cơm. Trừ thịt bò ra, ông ta không ăn
cơm.

Ngày nọ, trời về chiều, sau khi bán vài miếng thịt, ông đưa cho vợ miếng thịt để nấu bữa tối, và đi ra ao tắm. Một người

bạn đến nhà ông, hỏi bà vợ:

- Hãy để cho tôi ít thịt, nhà tôi có khách.

- Thịt bán hết rồi. Ông ấy vừa đi tắm.

- Nếu còn miếng thịt nào, chị vui lòng để cho tôi.

- Chẳng còn miếng thịt nào, trừ miếng thịt ông ấy dặn tôi làm đồ ăn cho ổng.

Người bạn nghĩ: "Nếu đã hết thịt bán, chỉ
còn lại thịt dành riêng cho bữa ăn, và ông
ấy sẽ không ăn nếu không có thịt, chắc gì
ông ấy đã chịu để miếng thịt đó cho
mình". Và người này tự động xách miếng
thịt ra đi.

Tắm xong, người đồ tể trở về. Khi bà vợ dọn ăn, chỉ có rau cải, ông hỏi:

- Còn thịt đâu?

- Không có ông ạ.

- Tôi chừa cho bà một miếng thịt trước khi tôi đi sao?

- Một người bạn đến nhà nài mua thịt vì
nhà có khách. Tôi trả lời hết thịt bán, mà
ổng cứ xách miếng thịt của ông đi về, dù
tôi có nói miếng thịt đó cốt để làm thức
ăn cho ông, nếu thiếu nó ông không ăn
cơm được.

- Trừ khi có thịt tôi mới ăn. Tôi không ăn nữa, bà dẹp đi!

- Trời ơi, làm sao bây giờ? Thôi ông chịu khó ăn cơm không thịt một bữa.

- Tôi đã nói là không.

Bắt vợ dẹp mâm cơm, ông ta xách dao ra
đi. Có một con bò bị cột gần nhà, ông
bước tới chỗ con bò, thò tay vào miệng
nó lôi lưỡi nó ra, xẻo luôn chiếc lưỡi rồi
xách trở vô nhà, ông nướng chiếc lưỡi bò
trên lò than, xong đặt nó trên cơm rồi
mới chịu ăn uống. Ông ăn một miếng
cơm và một miếng thịt. Vừa để miếng
thịt vào miệng, lưỡi ông đứt làm đôi, và
rớt xuống đĩa cơm. Đúng lúc đó, ông
nhận hình phạt mà ông gây ra. Máu tuôn
thành dòng từ miệng, ông bò quanh sân
nhà, rống lên như bò sắp chết.

Con trai ông đứng gần đấy, nhìn cha mình giãy chết, mẹ nó bảo:

- Này con, hãy nhìn đó, hình phạt tương tự sẽ đến với con. Con đừng lo cho mẹ, hãy tìm đường an ổn mà đi.

Đứa con sợ hãi trước cảnh tượng ấy, từ
giã mẹ chạy đi, nó đi về thành Takkasilà.
Người đồ tể, sau khi rống lên một lúc, bò
quanh sân và chết, rồi đọa vào địa ngục
A-tỳ. Cả con bò cũng chết.

Đến Takkasilà đứa con học nghề thợ bạc. Ngày nọ, chủ của nó đi về làng, dặn dò:

- Hãy làm món nữ trang như thế này, thế này..

Chú nhỏ làm theo lời dặn. Và khi người
chủ về, nhìn món trang sức làm khéo léo
theo ý mình, ông nghĩ: "Chú nhỏ này sẽ
thành nghề và kiếm ăn dễ dàng". Khi chú
trưởng thành được chủ gả con gái cho,
rồi sanh con trai, con gái. Các con trai
của ông lần lượt trưởng thành, làm nghề
khác, dời nhà qua thành Xá-vệ, và trở
thành Phật tử thuần thành của đức Thế

Tôn. Còn ông cha của chúng (con người
đồ tể ngày xưa) ở lại Takkasilà, để thời
gian trôi qua mà không làm được chút
công đức nhỏ, rồi già nua kéo đến. Các
con ông mời ông cụ trở về nhà mình nuôi
nấng.

Chúng bàn nhau: "Chúng ta hãy cúng
dường nhân danh cha chúng ta". Họ mời
đức Phật và chư Tăng về nhà thọ trai. Họ
sắp đặt bàn ghế tại nhà, dâng thức ăn lên
đức Phật và chư Tăng, hầu hạ kính cẩn.
Cuối bữa ăn, họ bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, thức ăn dâng cúng hôm
nay là tạo phước cho cha già hiện đang
sống của chúng con, xin Thế Tôn ban
phước cho ông cụ.

Đức Phật khuyên ông:

- Này ông lão, ông đã già nua, thân thể
ông như lá héo úa, ông không tạo việc
lành để làm tư lương cho đời sau. Hãy
tạo cho mình một chỗ an trụ. Hãy làm
người khôn ngoan, đừng làm kẻ si mê.

Phật nói kệ:

(235) Ngươi nay giống lá héo,
Diêm sứ đang chờ ngươi,
Ngươi đứng trước cửa chết,
Đường trường thiếu tư lương.

(236) Hãy tự làm hòn đảo,
Tinh cần, gấp sáng suốt, Trừ
cấu uế, thanh tịnh, Đến Thánh
địa chư thiên.

Nghe xong, ông cụ chứng Sơ quả, chúng hội cũng được hưởng lợi ích.

Ngày hôm sau, các con ông cũng thỉnh
Phật và chúng Tăng thọ trai. Cuối bữa
ăn, họ cũng xin hồi hướng phước báo
cho cha già. Đức Phật chúc phước cho
ông cụ, nói thêm hai bài kệ:

(237) Đời ngươi nay sắp tàn,
Tiến gần đến Diêm vương,
Giữa đường không nơi nghỉ,
Đường trường thiếu tư lương.

(238) Hãy tự làm hòn đảo,
Tinh cần, gấp sáng suốt, Trừ
cấu uế, thanh tịnh, Chẳng trở
lại sanh già.

2. Dần Dà Từng Chút

Bậc trí theo tuần tự ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một người Bà-la- môn.

Một buổi sáng sớm, người Bà-la-môn ra
khỏi thành, dừng lại chỗ các Sa-môn
thường vấn y, ông đứng quan sát. Chỗ ấy
cỏ mọc cao rậm rạp, khi một Sa-môn
khoác y vào, chéo y quét qua cỏ, dính
sương đẫm ướt. Ông tự nhủ: "Đám cỏ
này phải được dọn sạch". Hôm sau, ông
đem cuốc ra rẫy cỏ, dọn sạch chỗ đó, nó
trở nên bằng phẳng quang đãng. Hôm
sau nữa, ông lại đến quan sát, khi các Tỳ-
kheo khoác y vào, chéo y quét trên đất và
dính bụi. Ông nghĩ thầm: "Ta sẽ rải cát ở
đây". Ông lại đem cát đến đổ cho sạch
nơi đó.

Vào một ngày, sáng sớm trời đã nóng bức. Dịp ấy ông thấy các Tỳ-kheo mặc y,

mồ hôi đổ giọt. Người Bà-la-môn nghĩ:
"Ta sẽ cất một cái trại nơi đây". Lập tức
ông che lên một cái lều cho các Tỳ-kheo.
Lại ngày khác, sáng sớm trời đổ mưa,
dịp này ông lại thấy các Tỳ-kheo bị tạt
ướt, ông nghĩ thầm: "Mình phải cất nhà
mới được". Nghĩ là làm, và khi ngôi nhà
hoàn thành, ông tổ chức lễ khánh thành.
Ông mời Phật và chúng Tăng đến đó,
mời ngồi bên trong và bên ngoài, rồi
dâng thức ăn.

Sau bữa ăn, ông cầm lấy bát của đức Phật, xin Ngài hồi hướng công đức. Ông nói:

- Bạch Thế Tôn, khi con đứng nơi này, đầu tiên nhìn các Tỳ-kheo đắp y, con thấy như thế, và đã làm như thế, như thế.

Và bắt đầu từ khởi điểm, ông kể cho Phật

nghe toàn bộ câu chuyện. Phật nghe xong nói:

- Này Bà-la-môn, người trí làm việc lành cũng vậy, hết lúc này đến lúc khác, từng việc một, dứt bỏ những nghiệp xấu.

Ngài nói kệ:

(239) Bậc trí theo tuần tự,
Từng sát-na trừ dần. Như thợ
vàng lọc bụi, Trừ cấu uế nơi
mình.

3. Con Rận Tiếc Của

Như sét từ sắt sinh ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến thầy Tỳ- kheo Tissa.

Ở Xá-vệ, có một chàng trẻ tuổi con nhà
quyền quý xuất gia, làm đầy đủ bổn
phận, là Thượng tọa Tissa. Lúc thầy còn
ở tinh xá trong thành, được cúng dường
một tấm vải thô dài tám thước. Sau ngày
mãn hạ, thầy về nhà, đưa vải cho chị
xem. Chị thầy nghĩ thầm: "Tấm vải này
không xứng với em ta". Cô bèn lấy dao
bén, rọc vải thành từng mảnh, bỏ vào cối
giả đập cho mềm, bỏ những sợi thô, dệt
thành tấm vải mới.

Vài hôm sau, thầy Tissa, tìm ra chỉ và kim, rủ thêm vài thầy và vài chú Sa-di biết may y, đến nhà người chị bảo:

- Đưa em khúc vải, em muốn may y.

Cô lấy khúc vải mịn dài chín mét, đưa cho thầy. Thầy từ chối:

- Vải kia của em là thứ thô xấu, dài tám
mét, khúc này đẹp lại dài chín mét,
không phải của em. Hãy đưa khúc vải
hôm trước ấy.

- Thưa thầy, vải này của thầy đó.

Cô kể lại những việc làm của mình và bảo thầy hãy lấy vải.

Thầy Tissa đem vải về tinh xá, và tìm
người may y. Chị thầy sửa soạn cơm
canh mang đến cho thợ may, và khi tấm
y hoàn thành, trông nó rất đẹp.
Thầy Tissa rất thích chiếc y mới, thầy
định ngày mai sẽ đắp nó.

Nhưng hôm ấy, thầy bị bội thực và chết,
tái sanh làm một con rận trong chiếc y
mới của mình. Chị thầy nghe tin, nhào
lăn dưới chân các Tỳ-kheo khóc lóc. Các

Tỳ-kheo lo tang ma xong, bàn định:

- Không ai hầu cận Tissa khi thầy đau, chiếc y này thuộc Tăng chúng, chúng ta hãy chia phần.

Con rận la hoảng:

- Các thầy tước đoạt tài sản của tôi.

Và nó vừa kêu la vừa bò quanh chiếc y.

Đức Thế Tôn ngồi trong hương thất, biết việc xảy ra, bèn gọi A-nan:

- Này A-nan, hãy bảo chúng Tăng dời việc chia y bảy ngày.

Tôn giả làm theo lời dạy. Cuối ngày thứ bảy, con rận chết và tái sanh lên cõi trời Đâu-suất. Ngày thứ tám, đức Phật cho

phép chúng Tăng chia y.

Sau khi chia xong, chư Tăng bàn tán:

- Tại sao đức Thế Tôn ra lệnh để chiếc y của Tissa lại bảy hôm, ngày thứ tám mới cho phân chia.

Đức Phật đến gần các thầy hỏi:

- Các ông tụ họp ở đây bàn tán việc gì?

Và khi các thầy kể lại. Ngài nói:

- Tissa đã tái sanh làm con rận trong y
mới của mình. Khi các ông định phân
chia y, con rận đã nổi giận. Nó sẽ cự lại
các ông, và sẽ đọa địa ngục. Vì lẽ đó Ta
bảo để y lại. Hiện nay thì Tissa đã sanh
lên cõi trời Đâu-suất, Ta mới cho phép
các ông lấy y đem chia.

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, tham ái thật là một nỗi khổ lớn.

Phật xác nhận:

- Tham ái thật là vấn đề lo lắng lớn của
chúng sanh trên quả đất, như gỉ sét phát
sanh từ sắt, trở lại ăn mòn sắt, tham ái
phát sanh từ chúng sanh và đưa chúng
sanh xuống địa ngục.

Phật nói kệ:

(240) Như sét từ sắt sinh, Sắt
sinh lại ăn sắt, Cũng vậy, quá
lợi dưỡng, Tự nghiệp dẫn cõi
ác.

4. Thầy Tỳ Kheo Kiêu Ngạo

Không tụng làm nhớp kinh ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến thầy Udàyi.

Tại Xá-vệ, năm mươi triệu Phật tử
thường cúng dường bữa ăn sáng cho chư
Tăng, và sau đó họ mang bơ, dầu mè,
mật ong, mật mía, hương hoa và những
vật cần dùng đến tinh xá nghe pháp. Sau
khi nghe xong ra về, họ ca tụng đức hạnh
của hai Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-
kiền-liên. Thầy Ưu-đà-di (Udàyi) nghe
thấy thế bèn bảo họ:

- Các ông chỉ nghe hai Tôn giả ấy thuyết
pháp nên ca tụng như thế, tôi chắc rằng
nếu các ông nghe tôi nói pháp, còn khen
đến đâu.

Hôm sau, họ thỉnh thầy Ưu-đà-di:

- Thưa Tôn giả, hôm nay chúng con đến
nghe pháp, sau khi cúng dường chư Tăng
xong, xin Tôn giả thuyết pháp cho chúng
con.

Thầy Ưu-đà-di nhận lời. Và thính chúng
kéo đến bên thầy. Thầy ngồi trên một cái
ghế, phe phẩy quạt chẳng biết nói một
câu gì, chỉ bảo:

- Ta sẽ đọc một bài chú, hãy để người khác thuyết pháp.

Thầy bước xuống. Thính chúng mời vị khác giảng dạy, và một lần nữa mời thầy lên ghế đọc chú. Ưu-đà-di lại hẹn:

- Ta sẽ đọc chú vào đêm nay, hãy mời vị khác đọc chú.

Thính chúng mời vị khác, và đêm đến họ trở lại chỗ thầy. Thầy lại hẹn:

- Sáng mai ta sẽ đọc.

Sáng hôm sau, Thầy cũng chẳng đọc được câu nào. Các thiện tín tức giận ném đất, ném gậy vào thầy, nhiếc rằng:

- Khi chúng ta ca tụng đức hạnh của hai
Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên,
thầy nói những gì? Bây giờ sao thầy làm
thinh thế?

Thầy bỏ chạy, họ rượt theo, và thầy té xuống một hầm phân.

Các thiện tín bàn tán về chuyện xảy ra trong ngày, nói rằng:

Khi chúng ta ca tụng phẩm hạnh của Tôn

giả Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên, Ưu-
đà-di sanh tâm đố kỵ, tuyên bố rằng
mình cũng là giảng sư. Thế mà khi được
cung kính mời nói pháp, thầy ấy bốn lần
lên pháp tòa mà chẳng nói được một câu.
Bị rượt và với gậy gộc, ngói đá, thầy té
xuống hầm phân.

Đức Thế Tôn nghe được câu chuyện. Ngài bảo các Tỳ-kheo:

- Đây không phải là lần đầu tiên, Ưu-đà- di rơi xuống hầm phân, đời quá khứ thầy ấy cũng đã làm như thế.

Ngài kể chuyện (Jàtaka 153)

(Chuyện kể rằng, có một con lợn rừng
thách đấu với sư tử. Trước ngày ấy nó
lăn trong đống phân khiến cả da lông đều
hôi hám, rồi đến nơi hẹn. Sư tử không

dám đến gần, để cho nó thắng).

Sư tử là Xá-lợi-phất, lợn rùng là Ưu-đà- di.

Phật nói lại câu kệ giữa hai con thú:

Tôi là thú, anh cũng thú, Hãy
đến đây hỡi sư tử. Vì sao anh lại
bỏ chạy. Này heo kia, mi hôi
hám, lông dày, dơ bẩn. Nếu mày
muốn đọ sức, ta nhường cho mi
thắng cuộc.

Sau khi dạy như thế, Phật nói:

- Này các Tỳ-kheo, Ưu-đà-di chỉ học được một câu kinh, nhưng không bao giờ đọc tụng là một lỗi lớn.

Ngài nói Pháp Cú:

(241) Không tụng làm nhớp
kinh, Không đứng dậy, bẩn
nhà, Biếng nhác làm nhơ sắc,
Phóng dật uế người canh.

5. Tà Hạnh Của Nữ Nhân

Tà hạnh nhơ đàn bà ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Trúc Lâm, liên quan đến một thanh niên quý tộc (Jàtaka 65).

Khi đức Thế Tôn ở tại Trúc Lâm, có một
thanh niên dòng quý tộc kết hôn với một
thiếu nữ đồng giai cấp. Sau đó không
lâu, người vợ ngoại tình. Xấu hổ vì
chuyện này, người thanh niên không dám
gặp ai. Đến phiên chàng vào hầu Phật,

chàng đến đảnh lễ Thế Tôn, lui ngồi một bên. Phật hỏi:

- Này con, sao lâu nay con vắng mặt?

Chàng kể lại chuyện cho đức Phật nghe. Ngài bảo:

- Ngay trong thời quá khứ, Ta đã bảo con
rằng: "Đàn bà thay đổi như dòng sông,
và người trí chớ có hơi đâu mà giận họ".
Nhưng vì luân hồi tái sanh che mờ tâm
trí con, con đã quên điều này.

Chàng thanh niên yêu cầu Phật kể lại chuyện trước (Jàtaka 65), Ngài nói kệ:

Như dòng sông, con đường, quán
rượu, phòng hội, nhà kho. Đàn
bà trên thế gian đều như thế,
không bao giờ biết được thời tiết

của chúng.

Ngài dạy tiếp:

- Như thế, dâm ô là uế trược của đàn bà,
bỏn sẻn là uế trược của người bố thí, ác
nghiệp là uế trược của chúng sanh ở đời
này và đời sau, nhưng trong tất cả uế
trược, vô minh là uế trược nhất.

Ngày dạy Pháp Cú:

(242) Tà hạnh nhơ đàn bà, Xan tham nhớp kẻ trí, Ác pháp là vết nhơ, Đời này và đời sau.

(243) Trong hàng cấu uế ấy,
Vô minh, nhơ tối thượng, Đoạn
nhơ ấy, Tỳ-kheo, Thành bậc
không uế nhiễm.

6. Lịch Sự Và Thô Lỗ

Dễ thay, sống không hổ ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Culla Sàri ở chung với Tôn giả Xá-lợi-phất.

Một ngày nọ, thầy Tỳ-kheo đó làm khán
bệnh, thầy nhận được thức ăn bổ dưỡng.
Trên đường đi thầy gặp một Tôn giả
đang khất thực, bèn mời:

- Tôn giả, tôi có ít thức ăn thượng vị
được bệnh nhân cúng dường, không dễ
gì có, xin mời Tôn giả ăn. Lần khác, nếu
tôi nhận được, tôi sẽ mang cho Tôn giả.

Tôn giả nghe nói, nhưng cứ đi không trả

lời. Các Tỳ-kheo đem câu chuyện đó bạch Phật. Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, người nào không biết
xấu hổ, trơ trẻn, bất lịch sự thì sống thoải
mái. Người nào thành thật và sợ từng lỗi
nhỏ, thì sống dè dặt.Ngài nói Pháp Cú:

(244) Dễ thay, sống không hổ,
Sống lỗ mãng như quạ, Sống
công kích huênh hoang, Sống
liều lĩnh, nhiễm ô.

(245) Khó thay, sống xấu hổ,
Thường thường cầu thanh
tịnh, Sống vô tư, khiêm tốn,
Trong sạch và sáng suốt.

7. Tất Cả Giới Cấm Đều Khó Giữ.

Ai ở đời sát sinh ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến năm trăm tín đồ.

Có năm trăm tín đồ, người này chỉ giữ
giới bất sát, người khác chỉ giữ một giới
khác.. Ngày kia họ bàn tán, người nào
cũng cho rằng giới của mình khó giữ,
việc của mình khó nhất.. và họ đến chỗ
Phật kể lại câu chuyện. Phật dạy:

- Không có giới nào là quan trọng ít, giới nào là quan trọng nhiều, tất cả các giới đều khó giữ.

Ngài nói kệ:

(246) Ai ở đời sát sinh, Nói láo không chân thật, Ở đời lấy không cho, Qua lại với vợ

người.

(247) Uống rượu men, rượu
nấu, Người sống đam mê vậy,
Chính ngay tại đời này, Tự đào
bới gốc mình.

(248) Vậy người, hãy nên biết,
Không chế ngự là ác, Chớ để
tham phi pháp, Làm người đau
khổ dài.

8. Kẻ Bới Lỗi Người

Do tín tâm, hỷ tâm ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến chú Sa-di Tissa.

Chuyện kể rằng, Sa-di Tissa có thói quen
tìm kiếm lỗi lầm trong phẩm vật cúng
dường của Cấp Cô Độc, của tín nữ Tỳ-
xá-khư, ngay cả của năm triệu thiện tín,
đến cả phẩm vật tối thắng của vua Ba-tư-
nặc cũng thấy khuyết điểm. Khi nhận
được thức ăn nguội chú phàn nàn nguội
quá, khi nhận được thức ăn nóng chú
phàn nàn nóng quá. Khi nhận thức ăn ít,
chú càu nhàu sao ít thế? Và khi nhận
nhiều vật thực, chú cũng nói chắc ở nhà
họ hết chỗ chứa, hoặc: "Họ chỉ cần cúng
cho các thầy để được ủng hộ, cúng nhiều
cơm cháo thế này thật là lãng phí".

Nhưng nếu đề cập đến bà con mình, chú nói: "Ô! Nhà của bà con tôi cung cấp đầy đủ cho các Sa-môn tứ phương".

Tissa chỉ là một con người gác cổng. Khi đi theo những người

thợ lên Xá-vệ, chú xin xuất gia.
Các Tỳ-kheo thấy chú luôn luôn
chỉ trích lỗi lầm và việc tốt của
người khác, muốn tìm sự thật về
chú, các thầy hỏi thăm chỗ chú
ở và sai vài Sa-di hỏi thăm
người làng:

- Có một Sa-di tên Tissa người ở làng này, ai là thân tộc của chú?

Dân làng nghĩ thầm: "Ở đây không có thanh niên quý tộc nào xuất gia, các Sa- di này muốn tìm ai?". Họ nói:

- Ở đây, chúng nghe có con của người gác cổng đi theo thợ mộc và xuất gia, chắc đó là người thầy muốn hỏi.

Các Sa-di về thuật lại với các Tỳ-kheo rằng Tissa nói khoác, các Tỳ-kheo bạch

Phật. Phật dạy:

- Đây không phải là lần đầu tiên Tissa
hay cằn nhằn và nói khoác, đời quá khứ
chú cũng đã khoe khoang khoác lác như
thế.

Phật kể chuyện quá khứ (Jàtaka Katàhaka). Ngài dạy tiếp:

- Này các Tỳ-kheo, người nào hay than
phiền về vật thực cúng dâng ít quá hay
nhiều quá, ngon hay dở, hoặc không
cúng dường ta mà cúng dường người
khác, người ấy không bao giờ chứng quả.

Ngài nói Pháp Cú:

(249) Do tín tâm, hỷ tâm Loài người mới bố thí, Ở đây ai bất mãn, Người khác được ăn

uống, Người ấy ngày hoặc đêm, Không đạt được tâm định.

(250) Ai cắt được, phá được,
Tận gốc, nhổ tâm ấy, Người ấy,
ngày hoặc đêm, Tất đến được
tâm định.

9. Những Người Lơ Đễnh

Lửa nào bằng lửa tham ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến năm người thiện tín.

Khi đức Phật ở tại tinh xá Kỳ Hoàn, có năm tín đồ nghe Ngài giảng pháp, họ đảnh lễ Phật và lui ngồi một bên. Phật

không hề nghĩ rằng: "Người này dòng
Sát-lợi, người kia dòng Bà-la-môn,
người nay giàu, người kia nghèo. Ta
giảng rộng cho người này, không giảng
rộng cho người kia". Những việc này
không liên quan đến đề tài Phật thuyết
giảng, mọi người đều bình đẳng trước
pháp, và Phật giảng dạy như nhau.

Nhưng năm người ngồi trước Phật, kẻ thì
ngủ gục, người thì lấy ngón tay bươi trên
đất, người đong đưa cành cây, người thì
ngó lên trời. Chỉ có một người chăm chú
nghe. Tôn giả A-nan đứng quạt hầu Phật,
quan sát cử chỉ của năm người ấy, và sau
đó bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, Ngài giảng dạy như tiếng sấm rền, mà những người ngồi nghe như thế, như thế.

- Này A-nan, ông có biết họ không?

- Bạch Thế Tôn, không.

- Người ngủ gục ấy, đã từng làm rắn
trong năm trăm kiếp, thường cuộn mình
lại ngủ say nên kiếp này cũng ưa ngủ,
không có lời nào của Ta lọt vào tai.

- Bạch Thế Tôn, việc ấy xảy ra trong nhiều kiếp liên tục hay đứt quãng?

- Một lần, người này làm người, một lần
khoác áo chư thiên, và lần khác làm rắn.
Không thể dùng trí biết được số kiếp
luân hồi của hắn. Nhưng trong năm trăm
kiếp liên tục, hắn làm rắn và ngủ không
bao giờ chán.

Người dùng tay bươi đất, là đã năm trăm kiếp làm côn trùng chui trong đất, nên

bây giờ cứ bới đất, chẳng nghe lời Ta.

Người hay lay cành cây, là đã năm trăm
kiếp làm khỉ, và vì thói quen chuyền
cành, nên hiện tại cứ nắm cành cây,
không nghe lời Ta nói.

Người nhìn lên trời, là đã năm trăm kiếp làm chiêm tinh gia, nên ngày nay cũng nhìn lên trời, không nghe Ta nói gì.

Người ngồi nghe chăm chú, là đã năm
trăm kiếp làm Bà-la-môn đọc tụng Vệ-đà
nên hôm nay cũng chăm chú như đang
đọc Mật thư.

- Bạch Thế Tôn, Ngài giảng dạy thấm sâu như chẻ da xương, vì sao những người này không chăm chú nghe?

- A-nan, ông tưởng giáo lý Ta dễ nghe

được sao?

- Bạch Thế Tôn, Ngài cho rằng khó nghe được?

- Đúng vậy.

- Tại sao, bạch Thế Tôn?

- Này A-nan, những chúng sanh này
trong vòng luân hồi vô tận không nghe
tên Tam Bảo, nên bây giờ không thể
nghe giáo pháp. Những chúng sanh này
trong vòng sanh tử vô cùng ấy chỉ quen
nghe tiếng nói của súc sinh. Hơn nữa, họ
tiêu phí thời giờ trong việc ăn uống, vui
chơi, múa hát, nên không thể nghe giáo
pháp.

- Bạch Thế Tôn, vì lý do gì họ không thể nghe pháp?

- Này A-nan, vì tham ái, vì sân hận, vì si
mê. Vì vậy, không lửa nào bằng lửa tham
ái, đốt cháy hữu tình không một chút tro.
Vào thời kiếp hỏa, hỏa tai thiêu rụi toàn
thế giới không chừa một tí nào, nhưng
lửa này chỉ cháy trong vòng bảy mặt trời,
và chỉ cháy trong thời tiết nào thôi. Còn
lửa tham ái không lúc nào không bốc
cháy. Cho nên Ta nói không lửa nào bằng
lửa tham ái, không kìm kẹp nào bằng sân
hận, không lưới nào bằng si mê, không
sông nào bằng ái dục.

Ngài nói Pháp Cú:

(251) Lửa nào bằng lửa tham!
Chấp nào bằng sân hận! Lưới
nào bằng lưới si! Sông nào
bằng sông ái!

10. Trưởng Giả Ram

Dễ thay thấy lỗi người ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn
ở Jàtiyàvana gần thành Bạt-
đề (Bhaddiya), liên quan đến Trưởng
giả Ram.

Bối cảnh:

10A. Thế Tôn Thăm Trưởng Giả Ram

Thuở nọ, khi đức Phật du hành qua
xứ Anguttaras, Ngài nhận thấy những
người trong gia đình Trưởng giả Ram
đều có duyên chứng quả Tu-đà-hoàn.
Ông trưởng giả vợ ông là Candapadumà,
con trai là Trưởng giả Dhananjiya, con
dâu Sumanà Devì, cháu nội Visàkhà, tớ
gái Punna. Nhận thấy như thế, Ngài đi

đến thành Bhaddiya, ngụ tại rừng Jàtiyà
(Jàtiyàvana). Trưởng giả Ram nghe Phật
đến bèn đi thăm. Nhưng tại sao ông có
tên là Ram?

Ngoài đề:

10B. Trưởng Giả Ram Và Những Con Cừu Bằng Vàng.

Đằng sau nhà ông, trong khoảng sân
rộng tám mẫu, có những con cừu bằng
vàng to bằng con voi, ngựa hoặc trâu
nước. Chúng phi tới phi lui, cày đất tứ
tung, thụi lưng vào nhau. Khi Trưởng
giả Ram cần bơ, dầu, mật ong, hay mật
mía, hoặc thức ăn, hoặc ông cần y phục,
hoặc vàng bạc, ông chỉ cần đặt một trái
banh bằng chỉ ngũ sắc vào miệng mấy
con cừu, từ miệng chúng sẽ tuôn ra đủ tất
cả các thứ cần dùng cho mọi người trên

khắp cõi Diêm-phù-đề, dù chỉ lấy ở một
con thôi. Đó là lý do ông được gọi
là Ram (Cừu). Nhưng ông đã làm gì
trong quá khứ?

Chuyện quá khứ:

10C. Bằng Cách Nào Trưởng Giả Ram Có Được Cừu Bằng Vàng?

Vào thời Phật Tỳ-bà-thi, ông là cháu của
một người tên Avaroja, ông cũng
tên Avaroja. Người cậu dự định xây cất
hương thất cho Phật, Avaroja cháu đến
gặp Avaroja cậu, đề nghị:

- Thưa cậu, chúng ta hợp tác để xây cất hương thất.

- Ta không muốn chia sẻ công việc cho ai cả.

Người cậu trả lời như thế. Cháu nghĩ
thầm: "Ngay khi hương thất xây xong, sẽ
có một chuồng voi tại đây". Chàng đặt
thợ rừng cưa gỗ, dựng cột, cất một trại
voi với tất cả rui mè, kèo, đòn tay, cửa
cái, cửa sổ, sàn nhà, nóc đều cẩn đầy
vàng bạc, châu báu. Như thế, đối diện
với hương thất của Như Lai là một
chuồng voi dành cho Ngài, trang hoàng
bằng thất bảo. Trên nóc chuồng có một
cái tháp bằng vàng ròng, đỉnh tháp bằng
san hô. Chính giữa lều chàng đặt một cây
lọng bằng ngọc, che trên tòa ngồi. Tòa ấy
có bốn chân bằng vàng ròng, dưới bốn
chân ghế có bốn con cừu bằng vàng đỡ
chân, hai cừu vàng kê chân. Sáu cừu
vàng vây quanh lọng. Mặt ghế trải thảm
bằng chỉ vàng, chỉ bạc, lưng ghế bằng gỗ
chiên đàn.

Khi hoàn thành lều voi, chàng mở tiệc ăn

mừng, chàng thỉnh Phật và sáu trăm tám
mươi ngàn vị Tỳ-kheo cúng dường tám
tháng. Ngày cuối cùng, chàng cúng dâng
mỗi vị Tỳ-kheo ba y, và chỉ một y cho
mỗi vị Sa-di cũng đã đáng giá trăm ngàn
đồng vàng. Sau khi làm những công đức
như thế trong thời Phật Tỳ-bà-
thi, Avaroja cháu đã tái sinh cõi trời, cõi
người. Và kiếp này nổi tiếng là Trưởng
giả giàu có của thành Ba-la-nại.

Chuyện quá khứ

10D. Vì Sao Trưởng Giả Ram Và Gia Quyến Được Phép Màu?

Một ngày kia, Trưởng giả Ram đến hoàng cung chầu vua, gặp thầy Tư tế của hoàng gia, ông hỏi:

- Thưa thầy, thầy có xem thiên văn

không?

- Được chứ, ông cần gì?

- Xin cho biết vận mệnh của xứ này.

- Sẽ có thiên tai.

- Chừng nào xảy ra?

- Ba năm nữa sẽ có nạn đói.

Trưởng giả nghe nói thế, bèn về nhà ra
lệnh trồng thật nhiều lúa, đem hết tài sản
mua lúa, xây cất một ngàn hai trăm năm
mươi vựa đựng thóc lúa, đổ đầy tràn, còn
đổ thêm vào lu hũ chôn dưới đất, còn bao
nhiêu ông cho trộn với đất sét, xây thành
bức tường.

Thời gian sau, nạn đói xảy ra, ông đem

số lúa dự trữ ra ăn. Khi ăn cạn hết lương thực, ông gọi thân quyến đến và bảo:

- Các người hãy đi vào núi mà kiếm thức
ăn. Khi nạn đói qua hãy trở về. Nếu
không muốn về cứ ở lại nơi nào mình
thích.

Tất cả thân bằng quyến thuộc ra đi, chỉ
còn lại vợ Trưởng giả, con trai, con dâu,
và người giúp việc Punna ở lại với ông,
cả thảy năm người. Sau khi ăn hết lúa
chôn dưới đất, họ cạy bức tường, ngầm
từng mảng vào nước, lượm lúa ra ăn.
Nạn đói hoành hành rộng lớn và tường
lúa cũng hết. Chỉ còn lại một lít lúa cuối
cùng, bà Trưởng giả sợ trộm vét, bèn bỏ
vào trong bình, đậy nắp lại chôn dưới
đất.

Khi ông Trưởng giả ở cung vua về, hỏi

vợ:

- Này bà, tôi đói bụng, còn gì để ăn không?

- Còn một ít lúa chôn dưới đất.

- Hãy đào lên và nấu ăn.

- Nếu tôi nấu cháo thì ăn được hai bữa, nếu nấu cơm thì chỉ một bữa thôi. Làm theo cách nào?

- Bây giờ chúng ta chẳng còn gì, chỉ ăn bữa cơm rồi chờ chết, thôi nấu cơm đi.

Bà vợ nấu cơm, chia làm năm phần, và đặt phần của ông Trưởng giả trước mắt ông.

Lúc ấy trên núi Kiền-

đà (Grandhamàdana) có một vị Phật
Bích Chi nhập định, Ngài không bao giờ
bị đói, nhưng nếu Ngài ra khỏi định,
chẳng bao lâu Ngài sẽ đói vì bao tử hoạt
động trở lại. Lúc ấy Ngài quan sát xem
nơi nào có thể khất thực. (Chúng sanh
nào dâng cơm cho Ngài sau khi xuất đại
định sẽ được phước báo làm tổng tư lệnh
hoặc cấp ngang hàng).

Đức Phật Bích Chi chỉ dùng thiên nhãn
quan sát thế giới, Ngài thấy rằng một
trận đói khủng khiếp đã xảy ra trên cõi
Diềm-phù-đề, và tại nhà Trưởng giả nọ
chỉ còn năm người với một lít gạo. Liệu
họ có đủ thành tín để cúng cho Ngài?
Nhận thấy họ rất mực thành tín, Ngài bèn
đắp y, mang bát đến trước cửa nhà
Trưởng giả.

Khi ông Trưởng giả nhìn thấy Phật, lòng

ông tràn đầy niềm vui: "Vì quá khứ ta
không hề cúng dâng nên giờ này mới
chịu nạn đói kinh khủng, phần cơm này
chỉ giúp ta sống một ngày, nếu cúng
dường Phật ta sẽ thoát vòng sanh tử
trong nhiều kiếp".

Nghĩ thế, ông mời Phật vào nhà, đảnh lễ
năm vóc sát đất, thỉnh Ngài ngồi, đem
nước rửa chân, kê chân Ngài bằng chiếc
nệm vàng, và sớt cơm vào bát Phật. Khi
ông sớt được phân nửa, đức Bích Chi
dùng tay che miệng bát, tỏ ý không nhận
thêm. Ông Trưởng giả bạch Phật:

- Bạch Ngài, chúng con năm người
chung một lít gạo, phần cơm này là một
trong năm phần được chia. Con không
muốn sớt làm hai, con muốn cúng dường
Ngài tất cả, con không mong cầu Ngài
ban phước lành cho con hiện đời.

Nói xong ông trút hết cơm vào bát Phật và phát lời nguyện:

- Bạch Ngài, mong rằng nơi nào con tái
sinh, con xin sẽ không bao giờ chịu đói
như hiện tại. Con sẽ có đủ thức ăn cho
mọi người trên khắp cõi Diêm-phù-đề.
Con không phải làm lụng cực nhọc để
sống. con sẽ có một ngàn hai trăm năm
chục vựa lúa, sau khi quét dọn sạch sẽ,
con gội đầu và ngồi trước cửa kho, đúng
lúc đó thóc lúa sẽ rơi đầy kho lẫm. Nơi
nào con tái sinh, vợ con là người vợ này,
con trai, con dâu và đầy tớ chính là
những người này.

Vợ Trưởng giả nghĩ: "Ta sẽ không ăn khi
chồng ta chịu đói". Và bà cũng dâng
cúng phần cơm của mình cho Phật, với
lời nguyện:

- Nơi nào con tái sinh, con không chịu
nạn đói lần thứ hai. Con có quyền năng
dùng một bát cơm cho tất cả người trên
cõi Diêm-phù-đề, cho bao nhiêu tùy ý
mà bát cơm vẫn đầy. Nguyện những
người này sẽ là chồng con, con trai, con
dâu, và là người giúp việc của con trong
kiếp sau.

Con trai ông Trưởng giả cũng cúng phần cơm của mình với lời nguyện:

- Con xin không bao giờ bị đói như thế
này. Con sẽ có quyền năng chỉ với một
túi tiền độ một ngàn đồng mà bố thí cho
tất cả những người ở cõi Diêm-phù-đề,
cho bao nhiều tùy ý, túi tiền vẫn đầy.
Cha, mẹ, vợ, người giúp việc chính là
những người này.

Con dâu cũng cúng phần cơm của mình

cho Phật với lời nguyện:

- Con xin không bao giờ bị nạn đói. Con
sẽ có một cái giỏ đựng thóc giống cung
cấp cho mọi người không hết. Nơi nào
con tái sinh, những người này là cha
chồng, mẹ chồng, chồng và người giúp
việc.

Người giúp việc Punna cũng cúng phần cơm của mình cho Phật Bích Chi với lời nguyện:

- Con sẽ không bao giờ bị đói. Khi con
cày đất, ba luống cày bên mặt, ba luống
cày bên trái và một đường cày giữa, cả
bảy đường cày đều rộng vài sải tay.

Mặc dù ông ta có thể ước nguyện làm tổng tư lệnh, nhưng vì tình cảm liên hệ với gia chủ, ông cũng nguyện: "Những

người này là ông chủ, bà chủ".

Khi mỗi người phát nguyện, Phật Bích Chi đều nói:

- Sẽ được vậy?

Và Ngài nói lời cảm tạ bằng những bài
kệ theo cung cách một vị Bích Chi Phật,
rồi nghĩ thầm: "Bổn phận của Ta là làm
thỏa nguyện vọng của những chúng sanh
này". Ngài thầm bảo: "Hãy để những
người này nhìn theo thấy Ta cho đến tận
núi Kiền-đà". Ngài bay lên hư không và
họ đứng nhìn theo. Đến nơi, Ngài chia
cơm trong bát cho năm trăm vị Bịch Chi
Phật, do thần lực của Ngài cơm đầy đủ
cho tất cả. Năm người vẫn đứng và thấy
rõ.

Lúc ấy trời đã quá trưa, vợ ông Trưởng

giả rửa sạch nồi cơm, đậy nắp lại và cất đi. Ông Trưởng giả đói meo, nằm dài ra ngủ. Đến chiều, ông thức dậy gọi vợ:

- Này bà, tôi đói quá, bà xem còn sót miếng cơm cháy nào trong nồi không?

Bà nhớ kỹ rằng mình đã rửa sạch nồi cất
đi, chắc chắn không còn một hột cơm
cháy nào, nhưng thay vì nói: "Không còn
gì hết", bà vẫn nói:

- Tôi sẽ xem thử coi.

Bà đi đến nơi cất nồi, giở nắp ra, và ngay
lúc đó, nồi cơm đầy nhóc, thơm ngào
ngạt, hơn thế nữa, cơm tràn tận miệng
nồi đội cả nắp lên.

Chứng kiến việc lạ lùng này, toàn thân bà rung động vui mừng, bà gọi chồng:

- Này, ông dậy đi, tôi đã rửa sạch nồi cất
đi, mà bây giờ cơm lại đầy nồi, thơm
nghi ngút. Đây là quả phước của việc
thiện, quả phước của việc cúng dường.
Dậy mà ăn, ông ạ.

Bà đem cơm cho chồng và con trai. Khi
họ ăn xong, bà cùng ăn với con dâu, và
sau đó cho người giúp việc Punna. Dù
bới bao nhiêu, nồi cơm cũng không
giảm, cứ xúc ra một vá thì vá cơm khác
hiện ra. Vào ngày ấy, tất cả vửa lúa kho
lẫm trong nhà ông đều đầy thóc. Ông
Trưởng Giả rao khắp thành phố: "Lúa
thóc hiện đầy đủ trong nhà ông Trưởng
giả, tất cả những ai muốn dùng cứ đến
lấy".

Mọi người đổ xô đến lấy lúa, và tất cả dân chúng cõi Diêm-phù đều được lúa thóc.

Ông Trưởng giả sau khi chết, tái sanh
vào cõi trời, cõi người, vào thời Phật
hiện tại, sanh trong gia đình giàu có
ở Bhaddiya. Vợ ông khi xưa cũng là vợ
hiện tại, cả con trai, con dâu, người giúp
việc Punna. Do phước báo kể trên,
những con cừu vàng lại hiện ra trong sân
nhà ông.

10E. Trưởng Giả Ram Và Gia Quyến Thực Hiện Phép Màu

Một ngày nọ, Trưởng giả Ram muốn thử
lại quyền lực của mình. Ông cho quét
sạch một ngàn hai trăm năm mươi kho
lúa, gội đầu, và ngồi ở cửa mỗi kho nhìn
vào, lập tức các kho lẫm đều đầy lúa.
Ông bảo vợ, con dâu và người giúp việc
hãy thử quyền lực của mình.

Bà vợ trang điểm lộng lẫy, ngồi ở cổng

nhà, cầm một muỗng vàng rao lên:

- Ai cần cơm cứ đến.

Bà sớt đầy cơm vào những bình và chậu đưa đến, tất cả ai đến xin đều được cho. Suốt ngày giỏ cơm của bà không vơi.

(Vào thời chư Phật quá khứ, cũng trong
dịp này, bà dâng cơm cho chúng Tăng,
với tay mặt cầm muỗng, tay trái xách giỏ
cơm. Vì thế, nơi lòng bàn tay trái của bà
có dấu hoa sen, lòng bàn tay mặt có dấu
mặt trăng tròn. Khi bà dâng nước cho
chư Tăng, đi tới, đi lui, thì dấu hoa sen
và dấu mặt trăng lại hiện ở bàn chân. Vì
thế bà có tên là Candapadumà (Liên
Nguyệt).

Người con trai mang túi tiền chừng một ngàn đồng vàng, bố thí cho tất cả mọi

người, và bao giờ trong túi cũng còn đủ
một ngàn đồng vàng. Con dâu cũng trang
điểm lộng lẫy, cung cấp thóc giống cho
tất cả mọi người, túi thóc vẫn không vơi.

Người giúp việc cũng trang điểm hết
mình, bắt ách vàng, cày vàng lên mình
con bò, choàng dây vàng lên mình nó và
dẫn ra ruộng. Mỗi nhát cày là bảy đường
cày, ba đường bên trái, và một đường cày
ở giữa.

Như thế, tất cả dân chúng trên cõi Diêm- phù đều nhân thức ăn, thóc giống, vàng bạc thỏa thích từ nhà Trưởng giả.

Kết Thúc Của Truyện:

10F. Trưởng Giả Ram Đến Gặp Phật

Khi Trưởng giả đầy quyền lực nghe tin

đức Bổn sư đến thành, ông đi đến thăm Phật. Trên đường đi ông gặp một nhóm ngoại đạo ngăn cản:

- Này Trưởng giả, ông đi đâu? Ông tin có Thần Ngã mà lại đến thăm Cồ-đàm, người không tin điều này.

Mặc dù họ cố gắng thuyết phục, ông vẫn
không màng đến lời họ. Ông đi đến chỗ
Phật, đảnh lễ và kính cẩn ngồi một bên.
Phật thuyết pháp, nghe xong ông chứng
quả Dự lưu. Ông thuật lại lời chống đối,
phỉ báng của ngoại đạo cho Phật nghe.
Phật dạy:

- Này Trưởng giả, những người ấy không
thấy lỗi của mình dù là lỗi lớn, còn người
khác không lỗi, họ cũng cố gắng kẻ vạch,
như quạt thóc tìm trấu.

Ngài nói Pháp Cú:

(252) Dễ thay thấy lỗi người,
Lỗi mình thấy mới khó, Lỗi
người ta phanh tìm, Như sàng
trấu trong gạo, Còn lỗi mình
che đậy, Như kẻ gian giấu bài.

11. Tỳ Kheo Bới Lỗi

Ai thấy lỗi của người ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả tên là Người Tìm Lỗi, Ujjhànasannì.

Tôn giả này thường dòm dỏ lỗi của các Tỳ-kheo, thầy nói:

- Thầy này đắp thượng y thế này, thầy kia đắp hạ y như thế kia.

Các Tỳ-kheo đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, Tôn giả ấy cứ như thế, như thế.

Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, người nào làm tròn
bổn phận của mình và khuyên người
khác như thế, người đó không thấy lỗi ai.
Người nào có ý nhìn lỗi người, tìm lỗi
người, và đi rêu rao lỗi người, hạng
người này không bao giờ đạt được chút
xíu giác ngộ, chỉ có sự ô nhiễm tăng
trưởng trong họ.

Ngài dạy Pháp Cú:

(253) Ai thấy lỗi của người,
Thường sanh lòng chỉ trích,
Người ấy lậu hoặc tăng, Rất xa
lậu hoặc diệt.

12. Hư Không Có Dấu Chân?

Hư không, không dấu chân ...

Câu chuyện xảy ra, liên quan đến du sĩ
Tu-bạt-đà-la (Subhadda). Khi đức Thế
Tôn sắp nhập diệt, trong rừng Sa-la trong
thành Câu-thi. Chuyện kể rằng khi trước
con của Tu-bạt đã cúng dường chín lần
những phẩm vật đầu mùa gặt cho đức
Phật, còn Tu-bạt thì không ưng và từ
chối, cuối cùng mới chịu cúng. Vì thế
ông không gặp Thế Tôn lúc Ngài vừa
thành đạo và giảng đạo. Đến lúc cuối,

Ngài gần nhập diệt, ông mới tự nghĩ: "Ta
có ba điều nghi. Và đã hỏi các Trưởng
lão để giải nghi. Lúc ấy Sa-môn Cồ-đàm
còn trẻ nên ta không đến hỏi. Bây giờ
thời gian Niết-bàn sắp đến, nếu ta không
hỏi, sau sẽ ân hận".

Ông đi đến chỗ Phật. Tôn giả A-nan ngăn ông lại, nhưng Phật đã bảo:

- A-nan, chớ ngăn Tu-bạt-đà-la, hãy để ông vào thưa hỏi.

Tu-bạt vào, ngồi ở chân giường và hỏi Phật:

- Bạch Ngài, có con đường nào trên
không trung? Có người nào được gọi Sa-
môn khi ở ngoài chánh đạo? Pháp hữu vi
có trường tồn?

Phật dạy ông những việc ấy không thể có, Ngài giảng bằng bài kệ:

(254) Hư không, không dấu
chân, Ngoài chánh đạo, không
Sa-môn. Chúng sanh thích hý
luận, Như lai, hý luận trừ.

(255) Hư không, không dấu
chân, Ngoài đây, không Sa-
môn. Các hành không thường
trú, Chư Phật không giao
động.

XIX. Phẩm Công Bình Pháp Trụ 1. Quan Tòa Bất Công

Ngươi đâu phải pháp trụ...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến các vị chánh án.

Một ngày nọ, các Tỳ-kheo đi khất thực
tại cổng phía bắc thành Xá-vệ, và trở về
tinh xá, ngang qua trung tâm thành phố.
Khi ấy trời đổ mưa, các Tỳ-kheo Vào trú
ẩn tại một pháp đình, các thầy thấy các
quan chánh án nhận của hối lộ và tịch
biên tài sản của dân chúng một cách bất
hợp pháp. Các thầy nghĩ thầm: "Những
ông quan này không công minh, chúng ta
cứ tưởng họ là những chánh án liêm
chính".

Khi cơn mưa dứt, các thầy trở về tinh xá, đến chỗ Phật và bạch lên Phật câu chuyện vừa rồi, Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, người nào đầu hàng dục vọng thấp hèn, xét xử chuyên chế,

không thể gọi là công bình. Chỉ những
người đi sâu tìm tòi việc sai trái trong
một vụ án, và xử lý việc sai trái đó đúng
pháp, không chuyên chế, mới gọi là công
bình.

(256) Ngươi đâu phải pháp trụ
Xử sự quá chuyên chế, Bậc trí
cần phân biệt, Cả hai chánh và
tà!

(257) Không chuyên chế, đúng
pháp, Công bằng, dắt dẫn
người, Bậc trí sống đúng
pháp, Thật xứng danh pháp
trụ.

2. Lục Quần Tỳ Kheo

Không phải vì nói nhiều...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Lục quần Tỳ- kheo.

Chuyện kể rằng nhóm Lục quần Tỳ-kheo
hay đi từ tinh xá này đến tinh xá khác, từ
làng này sang làng khác, làm mất trật tự
trong phòng ăn của chúng Tăng. Ngày
đó, vài Tỳ-kheo trẻ và Sa-di, sau khi ăn
sáng ở trong làng, đến tinh xá. Các Tỳ-
kheo ở đây hỏi:

- Chư huynh đệ thích phòng ăn như thế nào?

- Xin đừng hỏi chúng tôi. Mấy ông Lục
quần Tỳ-kheo tự tuyên bố là: "Chỉ có
chúng ta thông minh, chỉ có chúng ta là
trí tuệ. Chúng ta sẽ đánh mấy thầy này,

đổ rác lên đầu họ và đuổi họ ra".

Và họ tóm lấy chúng tôi, đổ rác lên đầu, làm phòng ăn lộn xộn lên.

Các Tỳ-kheo đến bạch Phật. Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, ta không gọi người
nào thông minh khi người ấy nói nhiều
và chọc giận người khác. Ta chỉ gọi là
người trí tuệ khi kẻ ấy kiên nhẫn, thoát
khỏi sân giận và sợ hãi.

Ngài nói kệ:

(258) Không phải vì nói nhiều,
Mới xứng danh bậc trí, An ổn,
không oán sợ, Thật đáng gọi
bậc trí.

3. Không Phải Vì Nói Nhiều Mà Được Ca Tụng

Không phải vì nói nhiều...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Nhất Cú, tức A-la-hán Ekuddàna.

Tôn giả Nhất Cú sống một mình trong rừng và chỉ biết độc nhất một câu kệ:

Vị Sa-môn tư tưởng thanh cao,
Tinh tấn, tu tập trong im lặng.
Sa-môn ấy tâm hằng an tịnh,
Luôn chánh niệm, không còn
phiền não.

Vào mỗi ngày tụng giới, Tôn giả chỉ đọc lên một câu kệ ấy, và chư thiên vỗ tay vang rền.

Ngày nọ, cũng vào dịp Bố-tát, có hai vị
Tỳ-kheo lão thông Tam tạng, dẫn theo
một ngàn đồ chúng đến nơi ấy. Tôn giả
Nhất Cú thấy các thầy, rất vui mừng, nói:

- Các vị đến thật may mắn, hôm nay chúng ta sẽ nghe pháp.

- Nhưng thưa Ngài, ở đây đâu có người nào để nghe.

- Có chứ, vào ngày nói giới, cả khu rừng đều vang động tiếng vỗ tay của chư thiên.

Như thế, một vị bèn đọc luật và vị kia giảng rộng nghĩa ấy, nhưng chẳng có một ông trời nào vỗ tay cả. Các vị hỏi:

- Này huynh, Ngài bảo chúng tôi là khi Luật được tuyên đọc, chư thiên vỗ tay

vang rền. Như vầy là sao?

- Những ngày khác đều có, tôi không hiểu hôm nay có chuyện gì?

- Thế thì Ngài đọc luật đi.

Tôn giả Nhất Cú bèn cầm quạt, lên tòa
ngồi và đọc câu kệ thường nhật, chư
thiên lại vỗ tay vang rền. Khi ấy, các Tỳ-
kheo đồ chúng của hai bậc thầy kia đều
bất bình chư thiên, nói:

- Chư thiên ở rừng này bày tỏ sự kính
trọng bằng cách vỗ tay. Dù cho Tỳ-kheo
thông Tam tạng giảng nhiều giới pháp,
họ không nói một lời ca ngợi. Vậy mà
khi Trưởng lão già chỉ đọc một câu, họ
lại vỗ tay ồn cả lên.

Và trở về tinh xá, họ đem câu chuyện

trình bày với đức Phật. Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, ta không gọi người
nào là thông suốt giáo pháp chỉ vì họ biết
hoặc đọc nhiều kinh. Nhưng người nào
chỉ biết đọc một câu, hiểu thấu sự thật,
người ấy thật là người thông suốt Tam
tạng.

Ngài nói Pháp cú:

(259) Không phải vì nói nhiều,
Mới xứng danh trì pháp,
Những ai tuy nghe ít, Nhưng
thân hành đúng pháp, Không
phóng túng chánh pháp, Mới
xứng danh trì pháp.

4. Người Trẻ Có Thể Là Trưởng Lão?

Không phải là Trưởng lão...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến Trưởng lão Lakuntaka Bhaddiya.

Một ngày nọ, Tôn giả Lakuntaka vào làm
thị giả hầu Phật, và khi vị này đi ra, có ba
mươi thầy tu ở rừng đến nhìn thấy. Các
vị này vào gặp Phật, đảnh lễ và lui ngồi
một bên. Đức Phật nhận thấy ba mươi
thầy đều có khả năng chứng A-la-hán,
bèn hỏi:

- Các ông có thấy một Trưởng lão vừa đi ra không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn!

- Các ông không thấy ư?

- Chúng con chỉ thấy một Sa-di.

- Này các Tỳ-kheo, đó không phải là Sa- di, đó là một Trưởng lão.

- Người ấy còn quá trẻ, thưa Thế Tôn!

- Ta không gọi người nào là Trưởng lão
chỉ vì họ già, vì họ ngồi ở ghế Trưởng
lão, nhưng người nào thấu đạt chân lý, và
đối xử tốt với người khác, người ấy là
Trưởng lão.

Phật nói kệ:

(260) Không phải là Trưởng lão,
Dù tuổi cao đầu bạc, Không
tịnh hạnh tu trì, Tôn xưng bậc
Hòa thượng, Gọi suông có ích
gì?

(261) Ai chân thật, đúng pháp,
Không hại, biết chế phục, Bậc
trí, không cấu uế, Mới xứng
danh Trưởng lão.

5. Thế Nào Là Người Hoàn Toàn?

Không phải nói lưu loát...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở Kỳ Viên, liên quan đến một số Tỳ-kheo.

Một hôm, có vài Trưởng lão thấy các Sa- di và Tỳ-kheo trẻ hầu hạ thầy, nhuộm y, giặt y... Các vị bàn tán:

- Chúng ta là những người giảng dạy thông suốt, vậy mà không được săn sóc như thế. Bây giờ chúng ta đến chỗ Phật

thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Chúng con
đều tinh thông Giáo pháp, xin Ngài ra
lệnh cho các Tỳ-kheo tân học và Sa-di
rằng: "Dù được học giáo lý với ai, không
được ôn luyện cho đến khi các ông được
các Trưởng lão này giảng dạy". Như thế
chúng ta sẽ được danh dự và lợi dưỡng.

Bàn thế, các Trưởng lão đến chỗ Phật và
thưa như trên, Phật nghĩ: "Trong truyền
thống tôn giáo ta, có quyền nói như vậy,
nhưng mấy ông này chỉ nghĩ đến quyền
lợi của họ". Và Ngài bảo:

- Ta không nhận xét các ông đã hoàn
toàn chỉ vì các ông nói lưu loát. Nhưng
người nào mà mọi ô nhiễm và phẩm
hạnh xấu đều bị trừ tuyệt bởi Thánh quả,
người ấy mới thật hoàn toàn.

Ngài nói kệ:

(262) Không phải nói lưu loát,
Không phải sắc mặc đẹp,
Thành được người lương
thiện, Nếu ganh, tham, dối trá.

(263) Ai cắt được, phá được,
Tận gốc nhổ tâm ấy, Người trí
ấy diệt sân, Được gọi người
hiền thiện.

6. Đầu Trọc Không Làm Nên Tỳ Kheo

Đầu trọc, không làm nên Sa-môn ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến Hatthaka.

Chuyện kể rằng, mỗi khi thầy Hattthaka bị thua cuộc trong khi tranh luận, bèn

hẹn:

- Hãy đến nơi ấy, nơi kia vào đúng giờ ấy, giờ kia, sẽ kết thúc cuộc bàn cãi.

Và thầy đến trước nơi hẹn, và nói:

- Xem kìa! Mấy người ngoại đạo sợ ta đến nỗi không dám đến gặp. Vậy là họ thua cuộc rồi.

Thầy luôn luôn dùng cách ấy nói với đối phương mỗi khi thua cuộc.

Đức Phật nghe nói Hatthaka làm như vậy, bèn gọi thầy đến hỏi:

- Hatthaka, có phải ông làm như thế, như thế?

- Thưa vâng.

- Tại sao ông làm như thế? Một người
làm điều sai quấy không thể gọi là Sa-
môn, dù đầu họ cạo trọc. Người nào sửa
được mọi lỗi lầm lớn nhỏ mới thật sự là
Sa-môn.

Ngài nói kệ:

(264) Đầu trọc, không Sa-
môn, Nếu phóng túng, nói
láo, Ai còn đầy dục tham, Sao
được gọi Sa-môn.

(265) Diệt trừ mọi tội lỗi, Dù
lớn nhỏ đều không, Xô đuổi
nhân phiền não, Là thanh tịnh
Sa-môn. (Phạm Thiên Thư
dịch).

7. Điều Gì Làm Nên Sa Môn

Đâu phải là Tỳ-kheo...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên hệ tới một Bà-la-môn.

Có một người Bà-la-môn từ bỏ gia đình,
trở thành tu sĩ ngoại đạo. Khi ông đi khất
thực, ông tự nghĩ: "Sa-môn Cồ-đàm gọi
các đệ tử là "Tỳ-kheo" khi họ đi khất
thực. Ông ấy cũng phải gọi ta là Tỳ-
kheo". Ông ta đi đến chỗ Phật và nói:

- Sa-môn Cồ-đàm, tôi cũng tự nuôi sống bằng cách xin ăn, hãy gọi tôi là Tỳ-kheo.

Phật trả lời:

- Này Bà-la-môn, ta không gọi ai là Tỳ- kheo chỉ vì người ấy xin ăn. Người làm

tất cả mọi hình thức giống Tỳ-kheo cũng
không phải Tỳ-kheo. Chỉ có người thấy
biết như thật về các uẩn và hành trì tương
ưng, người ấy thật sự là Tỳ-kheo.

Ngài nói kệ:

(266) Chỉ khất thực nhờ
người, Đâu phải là Tỳ-kheo!
Phải theo pháp toàn diện, Khất
sĩ không, không đủ.

(267) Ai vượt qua thiện ác,
Chuyên sống đời Phạm hạnh,
Sống thẩm sát ở đời, Mới xứng
danh Tỳ-kheo.

8. Không Phải Im Lặng Làm Nên Bậc Thánh

Im lặng nhưng ngu si...

Câu chuyên xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến ngoại đạo.

Các thầy ngoại đạo khi nhận được thức ăn cúng dường thường chúc lành cho chủ nhân:

- Xin chúc các vị bình an, hạnh phúc,
tăng thêm tuổi thọ. Các vị sẽ không đến
những nơi gai góc, sình lầy như nơi nọ
nơi kia.

Như thế, họ hồi hướng phước lành, cảm
tạ và xong rồi mới đi. Về phần Tăng
chúng của Phật, ban đầu chưa hồi hướng,
các thầy chỉ nhận vật thực rồi đi. Dân
chúng phê bình như sau:

- Chúng ta được nghe lời cám ơn và chúc

lành của ngoại đạo, còn các thầy Tỳ- kheo thì hoàn toàn im lặng.

Các Tỳ-kheo bạch Phật điều ấy. Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, khi ngồi ở phòng ăn
hay nơi nào thọ thực, hãy cám ơn thức ăn
mình nhận, và nói lời vui lòng chủ nhân
khi họ ngồi gần đó.

Như thế, đức Phật ra lệnh cho các Tỳ-
kheo hồi hướng công đức cho thí chủ.
Khi nghe các lời ấy, mọi người cố gắng
thỉnh các thầy về nhà thọ thực, và cúng
dường rất nhiều. Các ngoại đạo phê bình:

- Chúng ta là thánh và giữ im lặng, còn đệ tử của Cồ-đàm nói dông dài trên bàn ăn và các nơi thọ thực.

Khi đức Phật nghe kể lại, Ngài dạy:

-Ta không gọi người nào thánh chỉ vì họ
im lặng. Có nhiều người không nói vì
ngu dốt, vì thiếu niềm tin, có khi vì keo
kiệt không muốn người khác học hỏi
những gì mình biết. Vì thế ta nói người
ấy không phải là thánh chỉ vì họ im lặng.
Chỉ người nào thoát khỏi dục nhiễm mới
là thánh.

Ngài nói kệ:

(268) Im lặng nhưng ngu si,
Đâu được gọi ẩn sĩ? Như
người cầm cán cân, Bậc trí
chọn điều lành.

(269) Từ bỏ các ác pháp, Mới thật là ẩn sĩ. Ai thật hiểu hai

đời, Mới được gọi ẩn sĩ.

9. Cao Quý Là Hành Động Cao Quý

Đâu được gọi hiền thánh...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại
Kỳ Viên, liên quan đến một người đánh
cá tên Cao Quí.Một hôm, đức Phật quan
sát thấy người đánh cá này có khả năng
chứng quả, nên sau khi khất thực gần cửa
thành phía Bắc của Xá-vệ, Ngài và
chúng tăng trở về qua chỗ người này.
Đúng lúc ấy, người đánh cá đang câu cá.
Gặp Phật và chư Tăng, Cao Quí bèn ném
cần câu và đứng yên. Đức Thế Tôn đứng
cách đó không xa, quay lại hỏi tên ngài
Xá-lợi-phất và các vị khác:

- Ông tên gì?

- Con là Xá-lợi-phất.

- Con là Mục-kiền-liên.

Người đánh cá nghĩ thầm: "Đức Phật hỏi tên mọi người, chắc sẽ hỏi tên ta". Phật biết ý quay sang hỏi:

- Này cư sĩ, ông tên gì?

- Bạch Thế Tôn, con tên Cao Quí.

Phật bảo:

- Này cư sĩ, người đoạt mạng sống người khác không thể gọi là Cao Quí. Cao Quí là không bao giờ làm hại ai.

Ngài nói kệ:

(270) Còn sát hại sanh linh,
Đâu được gọi Hiền thánh.
Không hại mọi hữu tình, Mới
được gọi Hiền thánh.

10. Đừng TựMãn

Chẳng phải chỉ giới cấm...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến vài Tỳ-kheo đức hạnh.

Một vài vị Sa-môn đầy đủ đức hạnh tự nghĩ rằng:

- Chúng ta đầy đủ giới đức, chúng ta tu tập theo giáo lý thanh tịnh, chúng ta học rộng, chúng ta sống tịnh cư, chúng ta

phát triển thần thông nhờ thiền định. Vì
thế, chúng ta chứng A-la-hán không khó,
chúng ta sẽ chứng A-la-hán bất cứ khi
nào.

Cũng như thế, các vị chứng quả A-na- hàm cũng nghĩ:

- Đối với chúng ta, chứng quả A-la-hán không khó.

Một ngày kia các vị đi đến chỗ Phật, đảnh lễ và lui ngồi một bên. Phật hỏi:

- Này các Tỳ-kheo, các ông đã xong việc chưa?

Các thầy thưa:

- Bạch Thế Tôn, chúng con đã đạt những bậc Thánh như thế đó, khi nào muốn

chúng con sẽ chứng quả A-la-hán. Vì nghĩ như vậy, nên chúng con giữ nguyên vị trí.

Nghe nói thế, Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, không thích đáng cho
một Sa-môn chỉ vì đã giữ tròn giới luật,
hoặc chỉ chứng được Tam quả, và nghĩ
rằng: "Chỉ còn chút ít phiền não trong
đời hiện tại của ta". Trái lại, chừng nào
lậu hoặc chưa hoàn toàn diệt trừ, người
ấy chưa có quyền tự cho rằng mình đã
thật sự chứng đắc.

Ngài nói kệ:

(271) Chẳng phải chỉ giới
cấm. Cũng không phải học
nhiều. Chẳng phải chứng thiền
định, Sống thanh vắng một

mình.

(272) Ta hưởng an ổn lạc,
Phàm phu chưa hưởng được,
Tỳ-kheo, chớ tự tín, Khi lậu
hoặc chưa diệt.

XX.Phẩm Đạo 1. Bát Chánh Đạo Là Đường Tối Thượng

Bát chánh, đường thù thắng ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở Kỳ Viên, liên quan đến năm trăm vị Tỳ- kheo.

Một hôm, đức Phật sau khi du hành khắp nước, trở về Xá-vệ. Lúc ấy có năm trăm Tỳ-kheo bàn tán về những con đường đã

đi qua: "Con đường của làng này bằng
phẳng, con đường của làng này gồ ghề,
con đường của làng này đầy sỏi đá, con
đường của làng này không có sỏi... "Đức
Phật nhận thấy các thầy đủ duyên để
chứng quả A-la-hán, bèn đi đến Pháp
đường, hỏi:

- Các ông ngồi đây bàn tán việc gì?

Khi các thầy thưa xong, Ngài dạy:

- Này các Tỳ-kheo, những con đường đó
chẳng đáng cho chúng ta quan tâm. Một
người là Tỳ-kheo phải đi theo con đường
Thánh Đạo, chỉ có thế mới giải thoát mọi
đau khổ.

Ngài nói kệ:

(273) Bát chánh, đường thù

thắng, Tứ Đế, lý thù thắng, Ly
tham, pháp thù thắng, Giữa
các loài hai chân, Pháp nhãn,
người thù thắng.

(274) Đường này, không đường
khác, Đưa đến kiến thanh tịnh.
Nếu ngươi theo đường này,
Ma quân sẽ mê loạn.

(275) Nếu ngươi theo đường
này, Đau khổ được đoạn tận.
Ta dạy ngươi con đường, Với
trí, gai chướng diệt.

(276) Ngươi hãy nhiệt tình
làm, Như lai chỉ thuyết dạy.
Người hành trì thiền định,
Thoát trói buộc ác ma.

2. Vô Thường

Tất cả hành vô thường...

Câu chuyện xảy ra khi Thế Tôn ở Kỳ Viên, liên quan đến năm trăm Thầy Tỳ- kheo.

Có năm trăm vị Tỳ-kheo nhận đề tài
thiền định từ đức Phật, và cố gắng nỗ lực
tối đa ở trong rừng, nhưng không chứng
quả A-la- hán. Các vị trở lại xin Phật đề
tài khác thích hợp hơn. Nhận thấy rằng
các Tỳ-kheo này, vào thời Phật Ca-diếp,
đã chuyên chú thiền quán trong hai ngàn
năm về đề tài Vô Thường. Vậy Vô
Thường là đề mục mà Ta sẽ giảng. Nghĩ
thế, Phật bèn dạy:

- Này các Tỳ-kheo, trong cõi này và cõi khác, tất cả pháp hữu vi do không thật nên đều bị chi phối bởi vô thường.

(277) Tất cả hành vô thường,
Với tuệ quán thấy vậy, Đau khổ
được nhàm chán, Chính con
đường thanh tịnh.

3. Khổ

Tất cả hành khổ đau ...

Chuyện này như chuyện trên, Phật dạy các thầy quán sát về khổ.

- Này các Tỳ-kheo, tất cả các uẩn ép bức chúng ta, đó là khổ.

Ngài nói kệ:

(278) Tất cả hành khổ đau. Với
tuệ quán thấy vậy, Đau khổ
được nhàm chán, Chính con
đường thanh tịnh.

4. Vô Ngã

Tất cả pháp vô ngã ...

Cùng một câu chuyện trên, Phật nhận thấy các thầy từng quán về Vô Ngã trong năm trăm kiếp, Ngài dạy:

- Này các Tỳ-kheo, các uẩn đều không cố định, và đều không thực.

Ngài nói kệ:

(279) Tất cả pháp vô ngã, Với
tuệ quán thấy vậy, Đau khổ
được nhàm chán, Chính con
đường thanh tịnh.

5. Chớ Hẹn Ngày Mai

Khi cần, không nỗ lực...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở Kỳ Viên, liên hệ đến Tôn giả Padhànakammika Tissa.

Có năm trăm thanh niên thành Xá-vệ
theo Phật xuất gia, nhận đề tài thiền quán
từ đức Bổn sư và đi vào rừng. Một người
trong bọn họ nhác tu, hẹn lần hồi, nhưng
bốn trăm chín mươi chín người kia nỗ
lực thiền định và đắc quả A-la-hán. Bấy

giờ, các thầy trở về bạch Phật về thành
quả đạt được. Khi đi khất thực qua một
ngôi làng cách Xá-vệ một dặm, một tín
đồ trông thấy các thầy. Người ấy mời các
vị về, cúng dường cơm và thực phẩm, và
sau khi nhận lời hồi hướng, tín đồ ấy mời
các thầy ngày mai đến thọ thực.

Về đến Xá- vệ, các thầy xếp cất y bát,
đến đảnh lễ đức Phật. Đức Thế Tôn tỏ
lòng hoan hỷ và thăm hỏi thân mật các
thầy. Chỉ nhà thầy nhác tu thầm nghĩ:
"Đức Thế Tôn hết lời vui mừng chào đón
các thầy kia. Còn ta, vì chưa chứng quả
nên Ngài không thèm nói một lời. Ngay
hôm nay ta phải chứng quả A-la-hán, có
thế khi ta trở lại, Thế Tôn mới nói
chuyện với ta".

Các vị Sa-môn bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, trên đường về chúng con được một thiện tín mời ngày mai thọ thực. Sáng mai chúng con sẽ đi.

Sa-môn chưa chứng quả, suốt đêm ấy đi
tới đi lui, rốt cuộc buồn ngủ quá thầy té
nhằm một ghế đá, gãy chân, thầy kêu lên
đau đớn. Các Sa-môn khi nghe tiếng
chạy đến, săn sóc cho thầy. Trời đã sáng
mà họ vẫn còn bận bịu chăm sóc cho
thầy. Kết quả là năm trăm thầy không
rảnh được để đi thọ thực sáng hôm ấy.

Phật hỏi:

- Sao các ông không đi vào làng nhận vật thực?

Các thầy thưa lại mọi chuyện. Phật bảo:

- Đây không phải lần đầu tiên ông ấy

ngăn trở các ông nhận vật thực. Đời quá khứ ông ấy cũng như vậy.

Ngài kể chuyện quá khứ (Jàtaka 71), và kết luận:

- Này các Tỳ-kheo, người nào không trỗi
dậy đúng giờ, ý chí yếu ớt và lười biếng,
người ấy không bao giờ phát triển thiền
định và chứng Thánh quả.

Ngài nói kệ:

(280) Nỗ lực không nhằm nơi,
Tiêu trầm chí khí mạnh, Tuổi
hoa sớm biếng lười, Mong gì
đạo chánh thánh.

6. Con Quỷ Đầu Heo

Lời nói được thận trọng...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Trúc Lâm, liên quan đến một con quỷ đầu heo.

Một hôm, Tôn giả Mục-Kiền-Liên cùng
Tôn giả Lakkhana xuống núi Kỳ-xà-quật.
Đến một chỗ nọ Tôn giả Mục-kiền-liên
bỗng mỉm cười, Tôn giả Lakkhana hỏi:

- Sao sư huynh cười?

- Lúc này không nên hỏi, hãy đợi đến lúc gặp Thế Tôn.

Hai vị tiếp tục đi khất thực ở thành
Vương-xá. Xong trở về Trúc Lâm, đến
trước Phật đảnh lễ lui ngồi một bên. Và
Tôn giả Lakkhana bèn hỏi Tôn giả Mục-
kiền-liên câu trước, lúc này Tôn giả mới

trả lời:

- Tôi thấy một con quỷ to lớn thân hình
cao gần một dặm, dáng người nhưng đầu
heo, trong miệng mọc ra một cái đuôi
đầy dòi bọ lúc nhúc. Tôi nghĩ thầm:
"Thật ta chưa hề thấy một sinh vật nào
như thế". Vì thế tôi mỉm cười.

Đức Phật xác nhận:

- Mục-kiền-liên quả là có mắt thấy. Ta
cũng từng thấy như thế khi ngồi dưới cây
Bồ-đề, nhưng Ta nghĩ: "Nếu có ai chẳng
tin, thật là điều tai họa cho chúng". Và vì
thương những kẻ đó nên Ta không nói.
Bây giờ có Mục-kiền-liên chứng kiến, Ta
mới mạnh dạn nói sự thật.

- Bạch Thế Tôn, con quỷ ấy kiếp trước đã làm gì?

- Này các Tỳ-kheo, hãy lắng nghe.

Chuyện quá khứ

6A. Kẻ Phá Hoại Tình Huynh Đệ

Vào thời đức Phật Ca-diếp, có hai Tôn
giả sống hoà thuận với nhau trong một tu
viện của làng nọ, người lớn sáu mươi
tuổi, người nhỏ năm mươi chín tuổi. Tôn
giả ít tuổi hơn thường mang y bát giùm
cho vị lớn và đi theo sau, làm tròn mọi
bổn phận như một chú tiểu hầu huynh
trưởng. Giống như hai anh em cùng cha
mẹ, họ sống trong hoà thuận, an lạc.

Một ngày kia, có một giảng sư đến chỗ họ ở. Ngày ấy là ngày nghe pháp, cả hai Tôn giả khoản đãi vị sư khách và nói:

- Đại đức, xin giảng pháp cho chúng tôi.

Vị này giảng dạy pháp lý cho cả hai, họ
rất vui mừng. Ngày hôm sau, hai Tôn giả
đưa khách vào làng khất thực. Sau khi ăn
xong, họ lại thỉnh:

- Tôn huynh, xin hãy giảng tiếp đoạn pháp hôm qua.

Và hai thầy thỉnh giảng sư thuyết pháp
luôn cho dân chúng. Nghe xong, Phật tử
mời giảng sư xin đến vào ngày mai. Cứ
như vậy các vị đi khất thực khắp các làng
lân cận, hai thầy đưa giảng sư đến những
nhà quen.

Giảng sư nghĩ thầm: "Hai thầy này rất
nhẹ dạ. Ta sẽ tìm cách khiến họ rời nơi
đây và chiếm tư viện này". Buổi chiều,
ông đến chăm sóc hai Tôn giả lớn tuổi.
Khi đến giờ đi nghỉ, ông đến chỗ vị lớn
tuổi, nói:

- Tôn giả, tôi có việc muốn nói với Ngài.

- Xin cứ nói.

Giảng sư ngần ngừ rồi nói:

- Điều tôi nói ra có nhiều tai hại.

Xong ông im lặng bỏ đi, đến chỗ vị nhỏ tuổi cũng làm như vậy.

Ngày thứ hai, ông cũng đóng kịch như
vậy, ngày thứ ba, cả hai Tôn giả đều bị
kích động. Giảng sư đến chỗ Tôn giả lớn
tuổi, nói:

- Thưa Ngài, tôi có chuyện muốn nói nhưng không dám thốt ra trước mặt Ngài.

Vị này nài ép:

- Không sao, tôn huynh cứ nói.

- Nhưng, Tôn giả nhỏ kia có liên quan gì với Ngài không?

- Ngài bảo sao? Chúng tôi như anh em
một mẹ, người này nhận cái gì thì người
kia cũng nhận thế ấy, tôi chưa bao giờ
thấy thầy ấy có lỗi.

- Thật vậy à?

- Thật chứ?

- Thưa Tôn giả, đây là điều Tôn giả nhỏ
tuổi nói với tôi: "Thưa Ngài, Ngài thuộc
dòng cao quí, nhưng còn Tôn giả lớn tuổi
này, nếu Ngài có định quan hệ với ông
ấy, và tưởng rằng ông ấy trung hậu và dễ
mến, thì hãy coi chừng". Thầy lặp đi lặp
lại với tôi như thế ngay từ hôm tôi mới

đến tới giờ.

Nghe nói xong, Tôn giả lớn tuổi cảm
thấy giận vô cùng, cõi lòng tan nát như
một lọ gốm bị đập. Giảng sư đến chỗ
thầy nhỏ tuổi, cũng nói y như trên, và
thầy cũng cảm thấy đổ vỡ như sư huynh
mình, hai vị thường đi khất thực với
nhau, ngày đó Tôn giả trẻ đi vào làng
một mình, đi trước sư huynh của mình và
dừng bước nơi thọ thực, Tôn giả lớn tuổi
đến sau.

Khi thấy sư huynh mình, Tôn giả trẻ nghĩ
thầm: "Ta có nên mang y bát của Ngài
hay không? Không, ta không mang".
Nhưng sau đó: "Khoan! Chẳng bao giờ ta
xử sự như thế này, ta không thể thiếu sót
bổn phận". Và mềm lòng, thầy đến chỗ
vị lớn tuổi:

- Thưa Tôn giả, hãy đưa y bát cho con.

Trưởng lão từ chối:

- Chú hãy đi đi, người giả dối. Chú không xứng đáng mang y bát cho tôi.

Vừa nói Ngài vừa xua tay khinh rẻ.

- Phải, tôi cũng nghĩ tôi không mang y bát cho Ngài.

- Này chú, chú tưởng tôi luyến tiếc tu viện này hay sao?

- Tôi cũng không cần ở tu viện. Tu viện Ngài, Ngài cứ ở.

Nói xong, thầy ôm y bát bỏ đi. Trưởng lão cũng ra đi, và thay vì đi chung với nhau như mọi lần, bây giờ một người đi

hướng Đông, một người đi hướng Tây. Giảng sư nói với họ:

- Đừng làm thế.

Hai Trưởng lão bảo:

- Thôi, Đại đức ở lại.

Và giảng sư làm chủ tu viện. Hôm sau, giảng sư đi vào làng kế cận, dân chúng hỏi thăm:

- Thưa Đại Đức, các vị kia đâu?

- Đừng hỏi tôi. Hai thầy ấy gây gổ nhau và ra khỏi tu viện hôm qua. Tôi can hết sức mà không được.

Nghe thế, một số người khờ khạo tin liền, nhưng những người khôn ngoan bảo

nhau:

- Trong suốt thời gian ở đây, chúng ta
không thấy hai Tôn giả bất hòa với nhau.
Nếu các vị sợ hãi bỏ đi, chắc tại ông thầy
mới đến.

Và họ rất buồn.

Về phần hai Tôn giả, cả hai đều bất an.
Trưởng lão nghĩ thầm: "Ôi! Thiệt là chú
nhỏ rất lầm lỗi", khi thấy khách chú đã
bảo "đừng liên hệ với ta". Và Tôn giả trẻ
tuổi cũng nghĩ như thế. Cả hai đều bực
bội, không thể đọc kinh hay tọa thiền.

Một trăm năm trôi qua, tình cờ cả hai
Tôn giả cùng đến một tu viện miền Tây
và cùng nhận chung một phòng. Khi
Trưởng lão già vừa bước vào phòng và
ngồi lên giường, Tôn giả trẻ cũng vừa

đến. Thấy nhau, họ không cầm được
nước mắt. Thầy trẻ suy nghĩ: "Ta có nên
nói hay không? Chuyện đó không đáng
tin". Và thầy đến chào vị Trưởng lão,
nói:

- Bạch Ngài, trong suốt thời gian con
mang y bát theo Ngài, Ngài có thấy con
có gì sơ sót trong tư tưởng, lời nói và
hành động?

- Không, ta không thấy.

- Thế thì tại sao Ngài bảo với vị sư khách rằng đừng dính dáng gì với con?

- Này chú, ta không nên nói như thế, mà trái lại ta được nghe chú nói như vậy về ta.

- Thưa Ngài, con cũng không hề nói như

thế bao giờ.

Lúc ấy, cả hai mới nhận ra rằng, ông
giảng sư nọ nói như vậy chỉ vì muốn chia
rẽ huynh đệ, và cả hai đều nhận lỗi của
mình. Sau thời gian một trăm năm bất an,
cả hai vị giảng hoà với nhau. Và hai Tôn
giả trở về tu viện cũ để mời sư thầy lắm
chuyện ra khỏi cửa.

Giảng sư thấy hai vị trở về, vội đến trước đỡ lấy y bát. Nhưng hai Trưởng lão điểm mặt thầy:

- Ông không xứng đáng ở trong tu viện.

Không dám nán lại giây phút, giảng sư
lập tức rời tu viện. Sau khi chết, giảng sư
nói rơi vào địa ngục A tỳ, trong thời gian
giữa hai đức Phật chịu hình phạt ở địa
ngục, và bâuy giờ mang thân quỷ khổ sở

như đã nói trên.

Sau khi nói xong, đức Phật dạy:

Ngài nói Pháp cú:

(281) Lời nói được thận trọng,
Tâm tư khéo hộ phòng, Thân
chớ làm điều ác, Hãy giữ ba
nghiệp tịnh, Chứng đạo thánh
nhân dạy.

7. Pothila, Ông Sư Rỗng

Tu thiền trí tuệ sinh ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Pothila.

Trưởng lão Pothila, thông thuộc Tam
tạng trong thời đại của bảy đức Phật, là
người tuyên đọc giáo lý cho một nhóm
năm trăm Tỳ-kheo. Một ngày nọ, đức
Phật nhủ thầm: "Nếu có dịp, ta sẽ khuyến
khích Trưởng lão này chấm dứt lậu
hoặc". Và từ đó, mỗi khi Tôn giả đến bên
Thế Tôn, Ngài thường gọi;

- Hãy đến đây, Pothila rỗng!

Hoặc:

- Chào ông Pothila rỗng.

- Ngồi xuống, Pothila rỗng.

- Hãy đi, Pothila rỗng.

Và khi Trưởng lão ra đi, Ngài còn nói theo:

- Pothila rỗng đã đi.

Trưởng lão Pothila tự nghĩ: "Ta thông
thuộc Tam tạng và đọc suốt chú giải, ta là
giáo thọ của năm trăm Tỳ-kheo, mười
tám hội chúng. Vậy mà đức Thế Tôn
luôn luôn gọi ta là Pothila rỗng. Chắc
chắn vì ta chưa phát triển Chánh định
nên Ngài gọi ta như vậy". Rất kích động,
Trưởng lão quyết định vào rừng, thiền
định. Chiều hôm ấy, Ngài sắp xếp y bát,
và vào chập tối, đi lẫn trong hàng người
nghe kinh. Các Tỳ-kheo đang tụng kinh
không để ý đó là thầy của mình.

Pothila đi một khoảng đường một
trăm hai mươi dặm, cuối cùng
đến khu rừng có ba nươi vị Tỳ-
kheo đang ẩn cư. Đến nơi, Ngài
chào vị trưởng chúng và nói:

- Bạch Trưởng lão, xin hãy chỉ giáo cho tôi.

- Tôn giả, Ngài là giảng sư, chúng tôi còn phải học với Ngài, sao Ngài nói thế?

- Thưa Ngài, xin đừng từ chối, hãy chỉ dạy tôi.

Thật ra, tất cả các Tỳ-kheo này đều
chứng quả A-la-hán. Vị trưởng lão đệ
nhất nghĩ thầm: "Vị Tỳ-kheo này, vì học
rộng chắc sẽ cao ngạo". Và vì thế,
đưa Pothila sang vị thứ hai, người thứ
hai lại đưa xuống cho người thứ ba. Và
cứ thế, họ đẩy Pothila đến người trẻ nhất
trong nhóm, một chú Sa-di bãy tuổi đang
ngồi vá y. Như thế kiêu khí của Pothila
đã giảm rất nhiều.

Pothila đến bên chú Sa-di, chấp

tay cung kính:

- Đại đức, xin chỉ giáo cho tôi.

- Ơ kìa! Giáo sư, Ngài nói gì thế? Ngài hơn tôi về tuổi tác và học vấn, tôi còn phải học với Ngài.

- Đại đức, xin đừng từ chối, hãy chỉ dạy cho tôi.

- Thưa Tôn giả, nếu Ngài kiên nhẫn, tôi sẽ chỉ cho.

- Tôi sẽ kiên nhẫn, nếu Ngài bảo tôi nhảy vào lửa tôi cũng nhảy.

Chú Sadi chỉ một cái ao cách đó không xa, bảo Pothila:

- Ngài hãy xuống ao, để cả y áo.

Chú biết rằng Pothila mặc y đẹp, đắt giá,
nói thử như vậy để xem Pothila có dễ
dạy không. Vừa nói xong, Pothila đã
nhảy xuống ao, y áo ướt sũng. Chú Sa-di
kêu lên:

- Hãy đến đây!

Lập tức, Pothila leo lên và đến gần chú. Chú bảo:

- Này Tôn giả, giả sử ở đây có một cái
hang với sáu cửa, một con tắc kè chui
vào hang, người nào muốn bắt nó, phải
bít năm cửa hang, chừa lại một cửa là sẽ
tóm được tắc kè. Như thế Ngài nên đóng
hết đóng hết năm căn, và tập trung vào ý
căn.

Với một người thông minh như Pothila, câu nói của chú Sa-di đã soi sáng vấn đề.

- Như thế đã đủ, Đại đức.

Pothila tập trung tư tưởng, quán
sát thân mình, và bắt đầu thiền
định. Đức Phật ở cách xa một
trăm hai mươi dặm, biết rằng
Tôn giả sẽ trở nên bậc đại trí tuệ
Ngài hoá hiện trước Tôn giả, nói
kệ:

(282) Tu thiền, trí tuệ sanh, Bỏ
thiền, trí tuệ diệt. Biết con
đường hai ngả, Đưa đến hữu,
phi hữu. Hãy tự mình nỗ lực,
Khiến trí tuệ tăng trưởng.

Nghe xong, Pothila đắc quả A-la-hán.

8. Các lão Tỳ Kheo Và Lão Bà

Đốn rừng, không đốn cây ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một số các Tỳ- kheo già.

Tại Xá-vệ, có một số đại phú gia quyền
thế, và lớn tuổi, họ kết thân với nhau,
cùng làm nhiều việc thiện. Khi nghe đức
Thế Tôn giảng dạy, họ bảo nhau:

- Chúng ta đều già cả, sao còn ở lại gia đình làm cư sĩ.

Họ bèn đến xin Phật xuất gia, gia nhập
Tăng đoàn, theo nếp sống Sa-môn. Vì
lớn tuổi không thể học thuộc kinh kệ, họ
cất một thảo am ngoài vòng tu viện, và ở
chung với nhau. Mỗi khi khất thực, họ về

nhà vợ con nhận thức ăn. Trong số đó, có
một thầy Tỳ-kheo già, vợ cũ của thầy
tên Madhurapàcikà, rất tử tế với các
thầy. Các thầy thường mang vật thực
nhận được đến nhà bà thọ thực, bà
Madhurapàcikà vẫn hay dâng cúng nước
xốt và càri. Ít lâu sau, bà lâm bệnh rồi
qua đời. Các Tỳ-kheo già hay tin ôm cổ
nhau than khóc kể lễ, người này té vào
người kia:

- Ôi! Nữ thí chủ Madhurapàcikà đã chết.

Nghe kêu khóc rền rĩ, các Tỳ-kheo khác chạy đến, hỏi han:

- Các huynh, việc gì vậy?

Các Sa-môn già trả lời:

- Bà vợ của một người bạn chúng tôi mới

chết. Bà ấy là một thí chủ tốt bụng nhất. Chúng tôi biết tìm đâu ra một người như vậy. Vì thế nên kêu khóc.

Các Tỳ-kheo bàn tán việc này tại Pháp đường, đức Thế Tôn đi đến hỏi:

- Các ông tụ tập ở đây bàn việc gì?

Khi các Tỳ-kheo thuật lại câu chuyện, Phật dạy:

- Đây không phải lần đầu họ làm như vậy. Đời quá khứ cũng đã xảy ra chuyện này.

Chuyện quá khứ

8A. Jatakakàka

Trong thời quá khứ, họ là một đàn quạ.

Và bà nữ thí chủ là một con quạ cái, khi
bay qua bờ biển nó bị sóng cuốn và nhận
chìm, cả đàn kêu khóc, và tìm cách dùng
mỏ tát nước biển để cứu bà quạ. Rốt
cuộc cả đàn đều mệt mỏi vô ích.

Kể chuyện quá khứ, Phật dạy tiếp:

- Này các Tỳ-kheo? Khi nào còn rừng
rậm tham, sân, si, các ông còn chịu đau
khổ. Hãy đốn ngã rừng cây ấy các ông
mới được giải thoát.

Ngài nói kệ:

(283) Đốn rừng, không đốn
cây Từ rừng, sinh sợ hãi. Đốn
rừng và ái dục Tỳ-kheo, hãy
tịch tịnh.

(284) Khi nào chưa cắt tiệt, Ái

dục giữa gái trai Tâm ý vẫn buộc ràng Như bò con bú mẹ.

9. Cỏ Úa, Hoa Phai

Tự cắt dây ái dục...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ VIên, liên quan đến một thầy Tỳ- kheo đệ tử ngài Xá-lợi-phất.

Có một thanh niên khôi ngô, con nhà thợ
bạc, từ bỏ gia đình, xuất gia tu học với
Ngài Xá-lợi-phất. Tôn giả nghĩ thầm:
"Đồ đệ ta còn trẻ, tham dục rất mạnh".
Để giúp thầy Sa-môn trẻ chống đỡ lại
dục nhiễm, Tôn giả dạy thầy phép quán
Bất tịnh. Nhưng đề mục ấy không thích
hợp, nên mặc dù thầy đã rút vào rừng, nỗ

lực phấn đấu trên một tháng, thầy vẫn không sao tập trung tư tưởng.

Thầy trở lại, Tôn giả hỏi:

- Con đã nắm vững đề mục thiền quán chưa?

Thầy trình bày sự thất bại của mình. Tôn giả bảo:

- Một người không bao giờ nói rằng: "Tôi không đạt được đề mục thiền quán".

Tôn giả chỉ dạy cẩn thận thêm về đề tài
ấy. Thầy cũng không tiến bộ bao nhiêu,
phải trở lại trình với thầy. Lần thứ ba,
Tôn giả cũng dạy đề mục đó, chỉ dạy cặn
kẽ về lý do, nguyên nhân và các ảo tưởng
tương tự. Một lần nữa thầy lại thất bại
trong công phu thiền quán.

Tôn giả Xá-lợi-phất nghĩ thầm: "Một Sa-
môn bén nhạy, khi tham dục hiện hữu
thầy biết nó hiện hữu. Khi tham dục
không hiện hữu biết rằng chúng không
hiện hữu. Sa-môn này bén nhạy, không
trì độn, vững vàng trong đạo chưa lay
chuyển. Tuy thế ta lại không thể hiểu
được tư tưởng và khuynh hướng của
thầy. Chắc chắn thầy sẽ thuần phục lời
dạy của Phật".

Vào buổi chiều, Tôn giả dẫn đồ đệ đến chỗ Phật, và kể hết câu chuyện:

- Bạch Thế Tôn, đây là đệ tử con, con đã dạy y như thế...

Phật dạy:

- Biết được tư tưởng và khuynh hướng là quyền năng riêng của Phật, là bậc Toàn

Giác có trí quán chiếu thông suốt, khiến cho mười ngàn thế giới ngợi khen.

Đức Phật quán sát gia thế của thầy Sa-
môn trẻ, biết rằng không những đời này
thầy sanh trong nhà thợ bạc, mà đã năm
trăm kiếp sanh trong nhà đó. Và trải qua
thời gian lâu xa làm thợ kim hoàn,
chuyên chạm trổ các hoa sen, hoa ca-nị-
sắc bằng vàng ròng, nên thiên quán về đề
tài nhờm gớm và tẻ nhạt, chắc chắn
không thích hợp với thầy, chỉ có đề mục
vui tươi mới thích hợp. Phật bảo Tôn giả:

- Này Xá-lợi-phất! Với Sa-môn mà ông
chỉ định đề mục thiền quán vừa trải qua
bốn tháng mệt nhọc vô ích, ông sẽ thấy y
chứng A-la-hán ngay hôm nay, ông hãy
đi nơi khác.

Sau khi đuổi Tôn giả đi, Phật dùng thần

thông tạo ra một hoa sen bằng vàng to bằng bánh xe, cọng lá tươi tắn y như thật, đưa cho thầy Sa-môn bảo:

- Này Tỳ-kheo, hãy cầm lấy hoa sen này
ra phía ngoài tinh xá, cắm nó trên đỉnh
cát, và ngồi kiết già trước nó, ở giai đoạn
sơ khởi, hãy lặp lại câu "Đỏ thắm! Đỏ
thắm!"

Ngay khi nhận hoa sen từ bàn tay Thế
Tôn, thầy Sa-môn trở nên bình an. Thầy
làm theo lời Phật dạy, làm một đống cát
ngoài rào tinh xá, cắm hoa sen lên, ngồi
kiết già trước mặt nó, và lẩm nhẩm "Đỏ
thắm! Đỏ thắm!" Ngay khi ấy, các triền
cái bị tiêu diệt, thầy bắt đầu nhập định,
phát triển Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền,
Tứ thiền. Cả toàn thân thầy chìm sâu
trong thiền định. Đức Phật dự biết thầy
đạt được định, tự hỏi "Sa-môn này có thể

tự mình phát triển Thánh quả đến tận
cùng không?" Thấy rằng thầy không thể
tự đạt, Ngài ra lệnh "Hoa sen hãy héo!"
Lập tức đóa sen thiền quán của thầy ngã
màu, nhợt úa như bị vò nát.

Thầy Tỳ-kheo xuất định, thấy thế, tự
nghĩ: "Bằng cách gì mà bông sen này trở
nên già úa? Nếu những vật như thế
không bị lệ thuộc vào giới thông tục mà
còn bị chế phục bởi tuổi già, không có gì
nghi ngại chuyện chúng sanh đắm luyến
thế gian đều sẽ bị chế phục tương tự.
"Thế là, thầy thấu rõ lẽ vô thường. Đồng
thời, thầy thấu luôn cả lý khổ và vô ngã.
Ba pháp ấn hiện rõ rệt với thầy như lửa
rực cháy, hay như sợi dây cột quanh cổ.

Lúc ấy có một lũ trẻ con chơi gần đấy, lội xuống hồ bẻ bông sen chất thành đống trên bờ. Thầy Tỳ-kheo nhìn những

đóa hoa dưới nước và hoa trên bờ.
Những hoa dưới nước tươi xinh đẹp, còn
hoa trên bờ héo úa, tàn rũ. Thầy lại tự
nhủ: "Nếu tuổi già đã đánh bại những vật
không bị lệ thuộc vào thế gian, có lý nào
lại không đánh bại chúng sanh đắm luyến
thế gian?"

Và thầy càng thấu rõ lý vô thương, khổ, vô ngã.

Đức Thế Tôn thấy rằng các đề mục thiền định đã hoàn toàn chinh phục thầy. Ngài bèn hóa hiện đến trước mặt thầy.

- Cái gì thế kia?

Thầy Tỳ-kheo ngạc nhiên nhìn lên thấy
dường như đức Phật đến đứng trước mặt.
Thầy lật đật đứng lên, chấp tay cung
kính.

Đức Thế Tôn nói kệ:

(285) Tự cắt dây ái dục, Như tay bẻ sen thu, Hãy tu đạo tịch tịnh, Niết-bàn, Thiện Thệ dạy.

Nghe xong thầy chứng A-la-hán.

10. Chắc Chắn Sẽ Chết

Mùa mưa ta ở đây...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến đại phú thương Mahàdhana.

Mahàdhana cùng đoàn xe năm trăm chiếc chất đầy vải mhuộm đỏ, từ thành Ba-la-nại đem đi

bán. Khi về Xá-vệ, ông dừng lại
bên bờ sông và nhủ thầm:
"Ngày mai ta sẽ qua sông". Ông
dừng xe, ngủ lại bên bờ. Suốt
đêm ấy, một trận bão kéo đến
và mưa như trút. Suốt bảy ngày
nước sông dâng cao và dâng
chúng lại nghỉ lễ bảy
ngày. Mahàdhana không có dịp
bán số vải của mình, ông tự
nhủ: "Ta đã đi xa, nếu quay về
sẽ tốn công, ta sẽ ở lại đây mùa
mưa, mùa đông và mùa hè sang
năm, để bán hết số vải".

Khi Thế Tôn đi khất thực, Ngài nhận ra dự tính của Mahàdhana và mỉm cười. Tôn giả A-nan hỏi lý do. Ngài bảo:

- Này A-nan, ông có thấy đại phú

gia Mahàdhana chăng?

- Bạch Thế Tôn, có ạ.

- Ông ấy không biết mình sắp chết, và dự định ở lại đây suốt năm để bán hàng.

_ Bạch Thế Tôn, ông ấy sắp chết sao?

- Này A-nan, trong bảy hôm nữa, ông ấy sẽ bị cá nuốt.

Ngài nói kệ:

Hãy hăng say làm việc Làm
những gì nên làm ngày hôm
nay. Ai biết thần chết sẽ viếng
ngày mai. Chẳng phải chúng ta
vẫn hằng vật lộn Mỗi ngày cùng
thần chết? Đây là lời hiền nhân
ca ngợi: Hạnh phúc thay, kẻ

sống nhiệt tình Ngày và đêm, không mệt mỏi Dù chỉ một đêm y được sống.

- Bạch Thế Tôn, con sẽ nói với ông ấy.

- Được rồi, cứ đi.

Tôn giả đi đến chỗ Mahàdhana khất thực, ông ta cung kính cúng dường Tôn giả. Tôn giả hỏi:

- Ông dự định ở lại đây bao lâu?

- Thưa Tôn giả, tôi đã đến từ xa xôi, nếu trở về chắc sẽ trễ nãi. Tôi sẽ ở lại suốt năm để bán hàng rồi mới tiếp tục đi.

- Này cư sĩ, người ta dù cái chết gần kề cũng khó biết được. Nên cẩn thận điều này.

- Sao, con sắp chết ư?

- Phải đấy cư sĩ, chỉ trong bảy ngày nữa thôi.

Mahàdhana rất xúc động khi nghe
Tôn giả bảo như thế, và ông mời
Phật cùng chư Tăng đến cúng
dường trong bảy ngày, vào ngày
cuối, ông xin Phật chúc phước
cho mình. Phật dạy:

- Này cư sĩ, người khôn ngoan không
bao giờ nên nghĩ rằng: "Ta sẽ ở lại đây
suốt mùa mưa, qua đông đến hạ, ta sẽ
làm việc này, việc nọ...". Tốt hơn, người
ấy cần quán tưởng về cái chết của mình.

Ngài nói kệ:

(286) Mùa mưa ta ở đây, Đông,

hạ cũng ở đây, Người ngu tâm tưởng vậy, Không tự giác hiểm nguy.

Nghe xong, Mahàdhana chứng quả Dự-
lưu, chúng hội cũng được lợi ích. Ông
tiễn chân các chư tăng một quãng đường
rồi quay lại. Ông cảm thấy nhức đầu và
đi nằm. Chẳng bao lâu ông chết, và tái
sinh lên trời Đâu-suất.

11. Người Mẹ Mất Con Và Những Hạt Cải

Người tâm ý đắm say...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến ngài Kisà Gotami.

Câu chuyện của Tỳ-kheo-ni Kisà Gotami, như đã kể ở Pháp Cú 114, phẩm Ngàn. Khi ấy, đức Phật hỏi:

- Này Kisà Gotami, có tìm thấy hột cải trắng?

- Thưa, con không tìm thấy, trong làng người chết còn nhiều hơn người sống.

- Không phải chỉ có ngươi bị mất con.
Đó là luật chung cho mọi sinh vật. Thần
chết như một dòng nước lũ dữ, cuốn
phăng, giật đi và ném mọi loài vào biển
hoại diệt, trong khi chúng sống chưa thỏa
thích.

Ngài nói kệ:

(287) Người tâm ý đắm say, Con cái và súc vật, Tử thần bắt

người ấy, Như lụt trôi làng ngủ.

Nghe xong bà chứng quả Dự-lưu, hội chúng cũng được lợi.

12. Người Đàn Bà Mất Hết Thân Quyến

Không có con che chở...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại
Kỳ Viên, liên quan đến bà Patàcàrà. Câu
chuyện của Tỳ-kheo ni Patàcàrà như đã
kể ở phẩm Ngàn, Pháp Cú 113.

Ngày nọ, đức Thế Tôn biết bà đã vơi cơn sầu khổ, bèn bảo:

- Này Patàcàrà, người nào khi rời bỏ thế
gian, không có con cái hay cha mẹ, họ
hàng có thể bảo trợ, che chở hay cho ẩn
trú. Cho nên, dù những người ấy đang
sống đó, cũng như không có. Người
khôn ngoan nên có đạo đức thanh tịnh để
dẹp sạch đường đến Niết-bàn.

Ngài nói kệ:

(288) Một khi tử thần đến,
Không có con,che chở, Không
cha, không bà con, Không thân
thích che chở.

(289) Biết rõ ý nghĩa này, Bậc trí lo trì giới, Mau lẹ làm thanh tịnh, Con đường đến Niết-bàn.

Nghe xong bà Patàcàrà chứng quả Dự-

lưu, hội chúng có người chứng Dự-lưu, Nhị quả và Tam quả.

XXI. Phẩm Tạp Lục 1. Sông Hằng Dâng Nước

Nhờ từ bỏ lạc nhỏ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Trúc Lâm, liên quan những hành động quá khứ của Ngài.

Một thuở, thành Tỳ-xá-ly là một đô thị
giàu mạnh, dân cư đông đúc. Có bảy
ngàn bảy trăm lẻ bảy hoàng tử nối nhau
trị vì. Mỗi ông hoàng có cung điện riêng,
nhiều đền chùa, lâu đài, công viên, hồ
tắm ở khắp nơi trong xứ. Tóm lại đó là
một thành phố sung túc.

Nhưng ít lâu sau nguồn lương thực bị
cạn dần, rồi mất mùa, kế đến là nạn đói.
Những người nghèo đói chết trước nhất,
tử thi của họ bị vất khắp nơi, mùi hôi
thúi xông lên quyến rũ một số ác quỷ.
Bọn này tung hoành làm một số người
chết thêm, mùi hôi xác chết kinh khiếp
đưa đến bệnh dịch. Như vậy có ba thiên
tai xảy ra: nạn đói, ác thần và bệnh dịch.

Dân cư trong thành họp lại dâng kiến nghị lên nhà vua:

- Đại vương! Trong thành chúng ta đang
bị ba thiên tai, trong thời bảy vua quá
khứ không hề xảy ra điều này. Thời của
vị minh quân nào đã qua cũng không có
thiên tai đến như thế.

Nhà vua họp đại hội toàn quốc, tuyên bố:

- Có thể ta phạm một vài lỗi lầm, hãy phán xét ta.

Dân chúng tìm tòi những hành vi của nhà vua từ trước đến giờ, không thấy lỗi gì.

- Đại vương, chúng tôi không tìm thấy lỗi nơi ngài.

Họ họp nhau, tìm cách giảm bớt những
thiên tai đang xảy ra. Một số người đề
nghị tế lễ, cầu cúng, hội hè, nhưng thiên
tai không giảm bớt. Số người khác đưa
kế hoạch:

- Hiện đang có sáu vị giáo chủ nhiều quyền năng, chúng ta mời các vị ấy đến xem may ra có giảm bớt thiên tai.

Người khác nói:

- Đấng Toàn Giác đã hiện ra nơi đời,
Ngài là đấng Thế Tôn giảng dạy giáo lý
cứu khổ cho chúng sanh. Ngài có nhiều
thần thông và quyền lực siêu nhiên. Nếu
Ngài đến đây, thiên tai sẽ giảm.

Mọi người tán thành ý kiến sau cùng.

- Hiện nay Thế Tôn đang ở đâu?

Lúc ấy, gần đến ngày an cư, đức Thế Tôn
ở tại Trúc Lâm, theo lời hứa với vua Tần-
bà-sa-la. Và lúc đó, có một ông hoàng
dòng Licchavi tên là Mahàli, là người
trong hội đồng hoàng tộc của vua Tần-
bà-sa-la, đã chứng quả Dự-lưu, có mặt
trong hội nghị. Dân Tỳ-xá-ly sắm sửa
phẩm vật long trọng gởi kèm theo ông
hoàng Mahàli, cùng với con trai của vị tư
tế, đến thành Vương-xá để xin thỉnh
Phật.

Hoàng tử Mahàli và con trai thầy tư tế đến gặp vua Tần-bà-sa-la dâng phẩm vật, nói rõ lý do và thỉnh cầu:

- Đại vương! Hãy để đức Thế Tôn đến thành phố chúng tôi.

Nhà vua chỉ nói:

- Các ông là những người thông minh, có thể tự thỉnh lấy.

Họ bèn đi đến chỗ Phật, đảnh lễ và thưa:

- Bạch Thế Tôn, tại thành phố chúng con
có ba thiên tai tàn phá. Nếu Ngài đi đến
đó chúng sẽ giảm bớt. Xin Ngài đến với
chúng con.

Đức Phật nghe xong lời thỉnh cầu, quan sát và dự biết rằng, ngay khi câu kinh

Kim Cương được đọc tụng tại Tỳ-xá-ly,
sẽ làm chấn động tam thiên thế giới. Khi
bài kinh kết thúc, sẽ có tám muôn bốn
ngàn người được Pháp nhãn, và thiên tai
giảm thiểu Ngài nhận lời.

Vua Tần-bà-sa-la nghe tin Phật nhận lời
đến Tỳ-xá-ly, bèn ra lệnh báo tin khắp
thành Vương-xá, còn vua đến chỗ Phật,
thưa:

- Bạch Thế Tôn, có phải Ngài sắp đi đến Tỳ-xá-ly.

- Đúng vậy, đại vương!

- Nếu thế, xin hãy đợi con dọn dẹp đường.

Nhà vua ra lệnh dọn con đường dài năm dặm, từ thành Vương-xá đến bờ sông

Hằng, mỗi dặm đặt một trạm nghỉ chân.
Khi đâu đó xong xuôi, nhà vua báo tin
cho Phật biết rằng Ngài có thể lên
đường. Đức Phật ra đi, dắt theo năm trăm
vị Tỳ-kheo. Trên mỗi dặm đường, nhà
vua ra lệnh trải hoa ngũ sắc ngập đến đầu
gối, cờ lọng giăng đầy, hai lọng trắng che
trên đức Thế Tôn, còn mỗi vị Tỳ-kheo
một lọng trắng. Chung quanh Phật và các
Tỳ-kheo, nhà vua tung hoa, rắc hương,
mỗi trạm nghỉ đêm nhà vua cúng dường
vật thực thật nhiều. Trong năm ngày, nhà
vua đưa Phật ra đến bờ sông, trang hoàng
một chiếc thuyền lộng lẫy rồi nhắn tin
cho dân thành Tỳ-xá-ly:

- Hãy sửa soạn đường sá và cung nghinh đức Thế Tôn.

Dân Tỳ-xá-ly tự nhủ: "Chúng ta sẽ đón tiếp Thế Tôn long trong gấp hai lần vua

Tần-bà-sa-la". Vì thế, từ bờ sông Hằng
đến Tỳ-xá-ly dài ba dặm, họ dọn đất
bằng phẳng dựng cờ lọng dãy cao dãy
thấp, dành riêng cho Phật bốn lọng, các
Tỳ-kheo mỗi vị hai lọng. Chuẩn bị xong,
họ đứng chờ bên này bờ sông.

Vua Tần-bà-sa-la cột hai chiếc thuyền lại
với nhau, dựng mái che ở trên, trang
hoàng đầy hoa rực rỡ, đặt một chiếc ghế
bằng các loại ngọc cho Phật ngồi. Đức
Thế Tôn ngồi vào ghế, chư Tỳ-kheo
bước xuống thuyền, ngồi vây quanh đức
Phật. Nhà vua đi theo thuyền, lội xuống
nước tận đến cổ, và bạch Phật.

- Bạch đức Thế Tôn, con sẽ ở lại bên bờ sông này, đợi Ngài trở về.

Nói xong, vua đẩy thuyền ra giữa dòng và trở vào. Sau khi thuyền bơi được một

dặm, Phật đến giang phận thành Tỳ-xá- ly.

Các hoàng tử dòng Licchavi đến đón đức
Phật, họ cũng lội xuống nước ngang cổ,
kéo thuyền vào bờ và đưa đức Phật rời
thuyền lên bờ. Khi Phật vừa đặt chân lên
bờ, một cơn bão lớn nổi lên, mưa như
trút, nước dâng lên cao, cuốn sạch các tử
thi xuống sông, và toàn thể thành phố trở
nên sạch sẽ tinh khiết. Các hoàng
tử Licchavi mời Phật nghỉ chân từng dặm
đường, dâng cúng phẩm vật gấp đôi số
phẩm vật của vua Tần-bà-sa-la. Sau ba
ngày, Phật đến Tỳ-xá-ly.

Thiên chủ Đế Thích bay xuống đấy, cả
chư thiên tùy tùng; với ảnh hưởng quyền
lực rộng lớn như thế, các ác thần chạy
trốn gần hết. Vào buổi chiều, đức Phật
đứng ở cổng thành, ra lệnh cho Tôn giả

A-nan.

- Này A-nan, hãy nghe ta nói kinh Kim
Cương và đi quanh thành trùng tụng lại
để tạo năng lực bảo hộ trên ba lớp thành
Tỳ-xá-ly, thành phố của các hoàng
tử Licchavi.

Tôn giả A-nan tiếp nhận kinh từ kim
khẩu Thế Tôn, lấy nước trong bình bát
của Phật, rồi đi ra đứng tại cổng thành
Tỳ-xá-ly. Tôn giả quán tưởng về tất cả
công hạnh của Phật "Bắt đầu từ ý chí
quyết thành Phật, đến mười Ba-la-mật
của Như Lai, năm pháp đại thí, ba ân
đức, là vì lợi lạc cho thế giới, vì lợi lạc
cho thân quyến và cho sự tìm cầu giác
ngộ; Bồ-tát vào thai mẹ trong đời sống
cuối cùng, Đản Sanh, Xuất Gia, hành
Khổ Hạnh, hàng phục Ma vương, đạt
Tam Minh và chín tầng Thiền Định".

Quán tưởng như thế xong, Tôn giả đi vào
thành, suốt ba canh trong đêm đi kinh
thành trong ba lớp thành, vừa đi vừa tụng
đọc kinh Kim Cương như một năng lực
bảo hộ.

Khi Tôn giả đọc đến đoạn thứ ba và rải
nước, những giọt nước rơi trúng các ác
ma. Từ đoạn thứ ba trở đi, những giọt
nước kết tụ thành những quả cầu bằng
bạc nhỏ tí, bay trên không trung đến nơi
trên các người bệnh. Lập tức họ lành
bệnh, trỗi dậy khắp mọi nơi và vây
quanh Tôn giả. Cũng thế, khi câu kinh
đoạn ba vừa đọc lên, các loài ác ma chui
núp trong đống củi, đống rác, kẹt tường,
khi chạm nhằm các giọt nước ấy đều trốn
hết, chúng chen chúc nhau chật cửa đến
nỗi phải phá tường mà chui ra.

Dân chúng dùng đủ loại hương rảy lên

trên hội trường thành phố nằm ngay
trung tâm Tỳ-xá-ly, cho dựng mái che ở
trên gắn đầy sao vàng và các thứ trang
sức khác, sắp đặt chỗ cho Thế Tôn ngồi.
Đức Thế Tôn ngồi vào tòa, các vị Tỳ-
kheo và các hoàng tử Licchavi ngồi vây
quanh thành vòng tròn, rồi thiên chủ Đế
Thích cùng chư thiên quyến thuộc cũng
đứng vào chỗ của mình. Tôn giả A-nan
đi quanh thành vừa xong, trở về cùng với
số đông các người bệnh được chữa lành,
cũng đến đảnh lễ Phật, ngồi một bên.
Đức Thế Tôn quan sát chúng hội, lặp lại
kinh Kim Cương thêm một lần nữa.
Nghe xong có tám muôn bốn ngàn người
được Pháp nhãn. Điều này xảy ra liên
tiếp bảy hôm nữa, đức Thế Tôn vẫn dạy
cùng một bài kinh trên. Sau đó, nhận
thấy tất cả thiên tai đều tiêu trừ, Ngài
giảng dạy cho các hoàng tử Licchavi
xong, rời thành Tỳ-xá-ly. Các ông hoàng

tôn phụng Thế Tôn gấp bội, và lần nữa suốt ba ngày theo sau Phật đến bờ sông Hằng.

Các vua rồng cư trú tại sông Hằng tự
nghĩ: "Loài người đã tôn kính Như Lai,
tại sao chúng ta không làm như thế?"
Bèn hóa hiện những con thuyền bằng
vàng, bạc, châu báu, trên ấy đặt ghế trân
bảo, mặt nước trải đầy hoa sen ngũ sắc.
Các vua rồng thỉnh Phật lên thuyền:

- Bạch Thế Tôn, xin hãy ban phước cho chúng con.

Lúc ấy, chư thiên từ cõi trời Dục đến cõi trời Phạm bảo nhau:

- Người và rồng đã tôn kính Như Lai, tại sao chúng ta không làm như thế?

Và họ cùng tôn vinh Phật. Các long
vương dựng những cây lọng này kế tiếp
cây lọng kia, cao một dặm và bên dưới,
các long vương khác cũng làm như thế.
Các loài chư thiên ở trên cây, trong rừng,
trên núi, trên trời, từ thế giới rồng đến
cõi trời Phạm, tụ họp thành vòng tròn,
mỗi vị tay cầm lọng, giữa lọng là cờ,
giữa cờ là phướn, tung hương rải hoa,
rưới nước thơm. Các thiên nam trang sức
lộng lẫy như ngày hội, bay lượn trên
không, ca ngợi vang rền (Theo truyền
thống, có ba cuộc đại hội như thế: một
vào dịp Phật hoá hiện thần thông song
hành, một vào dịp Ngài từ cung trời
xuống, và một vào dịp sông Hằng dâng
nước). Bên bờ sông phía thành Vương-
xá, vua Tần-bà-sa-la đã chuẩn bị phẩn
vật gấp đôi số phẩm vật của các hoàng
tử Licchavi và đứng đợi đức Phật.

Khi đức Phật nhìn thấy các phẩm vật
long trọng của các vị vua hai bờ sông
Hằng, nhìn thấu tư tưởng của chư thiên,
long vương, Ngài bèn hóa thiện một hóa
Phật và năm trăm Tỳ-kheo cho mỗi chiếc
thuyền. Cũng y như thế, một vị hóa Phật
ngồi dưới mỗi cây lọng trắng, một vị
ngồi dưới mỗi cội cây như ý, một vị ngồi
dưới mỗi vòng hoa báu, vây quanh là vô
số rồng thần. Giữa các chư thiên cõi
người và cõi trời, cũng có một vị hoá
Phật và đồ chúng. Như là một dịp lễ hội
của toàn cõi thế giới, và để tỏ lòng chiếu
cố loài rồng, trên mỗi chiếc thuyền bằng
châu báu của loài rồng có một vị hóa
Phật ngồi, và để chiếu cố chúng Tăng,
trên mỗi thuyền châu báu đều có hóa
Phật ngồi.

Long vương đưa Phật và chúng Tăng xuống long cung, nghe Phật giảng pháp

suốt đêm; ngày sau cúng dường Phật và
Tăng chúng những thức ăn thượng vị loại
cứng, loại mềm. Sau khi hồi hướng
phước báo cho vua rồng, đức Phật rời
long cung, cùng đoàn thuyền năm trăm
chiếc bơi ngang sông Hằng, trong sự
cung nghinh của chư thiên trời Đế Thích.
Vua Tần-bà-sa-la đến đón Phật, thỉnh
Ngài rời thuyền, cúng dường, tiếp đón
Phật long trọng gấp đôi các ông
hoàng Licchavi, và đưa Phật về thành
Vương-xá.

Hôm sau, các thầy Tỳ-kheo đi dự hội trở về, ngồi bàn tán tại pháp đường:

- Ôi! Thần thông của đức Thế Tôn thật
phi thường. Thật thành tín thay! Lòng
thành kính tin tưởng của người và trời
đối với Thế Tôn. Suốt tám dặm trải dài
dọc theo hai bờ sông Hằng, với lòng kính

tin Phật, các nhà vua đã dọn bằng phẳng
đất đai, trải cát sạch, rải hoa ngập đến
đầu gối. Còn long vương thì rắc hoa sen
ngũ sắc đầy trên sông, cờ lọng giăng từ
thấp lên đến các tầng trời, toàn cõi thế
giới trang hoàng như ngày lễ.

Đức Phật đến gần và hỏi:

- Các ông ngồi đây bàn tán chuyện gì?

Và khi nghe kể lại, Ngài bảo:

- Sự tôn kính và các phẩm vật ấy dành
cho Ta không phải do thần thông của
Phật, không phải do thần thông của long
vương và chư thiên. Đó là do một phẩm
vật đơn sơ Ta đã cúng dường từ quá khứ,
mà hiện tại Ta nhận được như thế.

Các thầy Tỳ-kheo hỏi lý do. Đức Phật kể

lại câu chuyện quá khứ.

1A. Bà La Môn Samkha

Thuở xưa, cách đây rất lâu, có một người
Bà-la-môn tên Samkha, cư ngụ
tại Takkasilà, ông có một người con trai
mười sáu tuổi tên Susìma. Ngày
kia Susìma nói với cha:

- Thưa cha, con muốn đến Ba-la-nại, học tập kinh điển.

- Tốt lắm, ta có một người bạn Bà-la- môn ở đấy, con sẽ học với ông ta.

Susìma nghe lời cha, đến Ba-la-
nại tìm người thầy Bà-la-môn.
Người Bà-la-môn nhận con của
bạn mình làm đồ đệ. Và sau khi
đã nghỉ ngơi, chàng bắt đầu học

với thầy. Chàng học rất nhanh,
rất nhiều và nhớ hết, không sót
một điều gì, như sữa sư tử đựng
trong bình vàng, không chảy ra
giọt nào. Không bao lâu chàng
học hết của thầy những gì đáng
học. Chàng đọc tụng thông suốt,
hiểu thấu đoạn đầu, đoạn giữa,
nhưng không hiểu đoạn cuối.
Chàng thưa điều ấy với thầy,
thầy bảo:

- Này con, ta cũng không hiểu đoạn cuối.

- Vậy ai là người hiểu đoạn cuối, thưa thầy.

- Ở Isipatana có những bậc hiền triết, may ra hiểu thấu, con hãy đến đấy hỏi.

Susìma đến chỗ các vị Phật Độc Giác và hỏi:

- Có thật là các Ngài hiểu rõ đoạn này?

- Phải, chúng ta hiểu.

- Xin hãy dạy cho con.

- Chúng ta không dạy cho người chưa xuất gia. Nếu con muốn học, hãy trở thành Sa-môn.

Chàng Susìma đồng ý xuất gia và trở
thành một Sa-môn trong giáo đoàn của
các vị Độc Giác. Các Ngài dạy
thầy Sisìma: "Hãy mặc hạ y như thế này,
hãy mặc thượng y như thế..." Như thế,
thầy học oai nghi của người sơ cơ.

Ở lại đây như một đồ đệ ngoan ngoãn,

thầy học hết những gì được dạy, vì có
khả năng đặc biệt nên không bao lâu thầy
đạt quả vị Độc Giác. Danh tiếng Susìma
nổi như cồn trong thành Ba-la-nại như
mặt trăng tròn trên bầu trời, Ngài nhận
nhiều sự tôn kính và cúng dường. Chẳng
bao lâu, Phật Độc Giác Susìima nhập
Niết-bàn, bởi vì các nghiệp Ngài tạo tác
chỉ đưa đến một thọ mạng ngắn. Các vị
Phật Độc giác và dân chúng làm lễ hỏa
táng trọng thể, thu nhập xá lợi, xây tháp
thờ tại cổng thành.

Khi ấy, người cha nghĩ thầm: "Con ta đi
khá lâu, ta sẽ đi tìm thăm xem việc gì
xảy ra cho nó". Ông đến Ba-la-nại, thấy
đám đông dân chúng, ông nghĩ: "Chắc có
vài người biết về con ta". Ông bước đến
hỏi:

- Trước đây có một thanh niên

tên Susìma từng đến thành này, các vị có biết tin tức gì về chàng ấy?

- Chúng tôi biết! Người ấy học hết ba bộ
Vệ-đà tại nhà Bà-la-môn nọ, sau đó xuất
gia làm Sa-môn, đạt quả vị Độc Giác và
nhập Niết-bàn. Tháp này là tháp của vị
ấy.

Nghe nói xong, Bà-la-môn đập tay xuống
đất, khóc than kể lể, đi chung quanh
tháp. Ông nhổ sạch cỏ quanh tháp, dùng
áo đựng cát sạch rải chung quanh tháp,
tưới nước, tung hoa để tỏ lòng kính
trọng, trải áo ra như một lá phướn và
cắm cây lọng của mình che trên tháp,
xong rồi đi về.

Kể xong chuyện, Phật kết luận:

- Lúc ấy Ta là Bà-la-môn Samkha, do

phước báo nhổ cỏ chung quanh tháp của
vị Phật Độc Giác Susìma, nên hiện tại
ông hoàng dọn sạch con đường dài tám
dặm, không còn cây cỏ, đất bằng phẳng.
Vì Ta trải cát quanh tháp, nên con đường
dài Ta đi hôm nay cũng được rải cát. Vì
Ta tung hoa lên tháp nên hôm nay các
loại hoa được rải trên đường, và một dặm
trên sông Hằng đầy hoa sen ngũ sắc. Vì
Ta tưới nước quanh tháp nên khi ta vừa
đến Tỳ-xá-ly một trận mưa rơi xuống. Vì
Ta treo cờ cắm lọng nên toàn thể chư
thiên cầm cờ lọng cao đến tận trời.

Này các Tỳ-kheo, các phẩm vật và những
sự tôn kính ấy không phải tự nhiên đến
với ta do thần lực của Ta là thật, không
do thần lực của trời, rồng. Trái lại từ thần
lực có từ những phẩm vật thô sơ Ta cúng
dường từ thời quá khứ.

Ngài nói kệ:

(290) Nhờ từ bỏ lạc nhỏ, Thấy được lạc lớn hơn, Bậc trí bỏ lạc nhỏ, Thấy được lạc lớn hơn.

2. Không Lấy Oán Báo Oán

Gieo khổ đau cho người...

Câu chuyện này xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến một người đàn bà ăn trứng của một con gà.

Trong một ngôi làng không xa thành Xá-
vệ, có một người đánh cá. Một hôm trên
đường đi đến thành Xá-vệ, ông bắt gặp
một vài cái trứng rùa dọc theo bờ
sông Aciravatì, ông bèn nhặt lấy. Đến

Xá-vệ, ông vào nhà người quen, luộc
mấy quả trứng, khi ngồi ăn ông cho cô
con gái chủ nhà một trứng. Cô bé ăn
xong, đòi ăn thêm, bà mẹ phải lấy trứng
trong ổ con gà mái luộc cho cô. Cô bé ăn
trứng gà, từ đó cô đâm thích món ăn này
và thường tự lấy trứng ăn.

Con gà mẹ để ý rằng mỗi lần mình đẻ
trứng đều bị cô bé mang đi ăn hết; nổi
cơn bất bình oán hận cô, nó thề rằng:
"Khi tôi chết, tôi sẽ tái sanh làm chằn
tinh, ăn thịt mấy đứa con cô này". Sau
khi chết nó trở lại làm con mèo của nhà
này, còn cô bé trở lại làm gà mái. Gà mái
đẻ trứng đều bị mèo ăn hết, như vậy đến
ba lần. Gà mái tức quá bèn trù: "Ba lần
ngươi ăn trứng của ta, còn muốn ăn thịt
cả ta. Khi ta tái sanh, ta sẽ nhai xương
ngươi và con ngươi".

Sau đó gà mái sanh làm beo rừng, con
mèo thành con nai. Khi nai có con, beo
đến ăn thịt cả mẹ lẫn con. Như thế trong
năm trăm kiếp liên tục, họ ăn nuốt lẫn
nhau, gây đau khổ cho nhau. Cuối cùng
một bên làm bà chằn, một bên làm phụ
nữ trong thành Xá-vệ. Câu chuyện tiếp
diễn như cũ, cho đến khi gặp Phật, Ngài
dạy câu:

(291) Gieo khổ đau cho người,
Mong cầu lạc cho mình, Bị
hận thù ràng buộc, Không sao
thoát hận thù.

Hai kẻ thù nghe xong, bà chằn xin quy y,
thọ năm giới. Không còn hận thù, người
đàn bà nọ cũng chứng Sơ quả. Hội chúng
đều được lợi ích.

3. Các Tỳ Kheo Phù Hoa

Việc đáng làm không làm...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại hang động Jàtiyà gần Bhaddiya, liên hệ đến các Tỳ-kheo Bhaddiya.

Một thời, đức Thế Tôn đang ở tại
động Jàtiyà, gần thành Bhaddiya. Các
Tỳ-kheo ở đây có thói quen trang trí giày
dép của các thầy, như trong Vệ-đà diễn tả
"Các Tỳ-kheo ở Bhaddiya có thói quen
mang những đôi dép sặc sỡ đủ kiểu". Họ
tự làm hoặc đặt làm những đôi dép bằng
vật liệu quý nhẹ, đắt tiền, đúng mốt, hợp
thời trang... Như thế họ lơ là với học hỏi,
giới luật, thiền định, trí tuệ.

Các Tỳ-kheo khác thấy thế rất bực tức, bèn bạch với Phật. Phật quở trách mấy

thầy ham chưng diện này:

- Các ông đến đây vì mục đích gì, mà bây giờ đeo đuổi chuyện vô ích như thế?

Ngài nói kệ:

(292) Việc đáng làm, không làm,
Không đáng làm, lại làm,
Người ngạo mạn, phóng dật,
Lậu hoặc ắt tăng trưởng.

(293) Người siêng năng cần
mẫn, Thường thường quán
thân niệm, Không làm việc
không đáng, Gắng làm việc
đáng làm. Người tư niệm giác
tỉnh, Lậu hoặc được tiêu trừ.

Các thầy Tỳ-kheo ưa đẹp này nghe xong,

liền chứng A-la-hán, hội chúng cũng được lợi ích.

4. Sa-Môn Giết Cha Mẹ

Sau khi giết mẹ cha...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả LakuntakaBhaddiya.

Một thời, đức Thế Tôn đang ở tại Kỳ
Viên, có một số Tỳ-kheo đến viếng thăm
Ngài. Sau khi đảnh lễ, các thầy kính cẩn
lui ngồi một bên. Khi ấy Tôn
giả Lakuntaka Bhaddiya đi ngang đấy
không xa. Đức Phật biết tâm của các Tỳ-
kheo đúng lúc, Ngài nhìn Tôn giả và nói
với các Tỳ-kheo.

- Các ông hãy nhìn kia! Đó là Tỳ-kheo đã giết cha, giết mẹ, thoát khổ đau.

- Đức Thế Tôn nói gì thế?

Các Tỳ-kheo kêu lên, nhìn nhau, nghi ngờ, và hỏi Phật:

- Bạch Thế Tôn! Ngài nói gì?

Phật bèn nói kệ:

(294) Sau khi giết mẹ cha, Giết
hai vua Sát-lợi, Giết vương
quốc, quần thần, Vô ưu, Phạm
chí sống.

Nghe xong các thầy chứng A-la-hán.

Câu chuyện liên quan câu kệ sau cũng giống như chuyện trên, Phật cũng nói về

Tôn giả Lakuntaka:

(295) Sau khi giết mẹ cha, Hai
vua Bà-la-môn, Giết hổ tướng
thứ năm (nghi) Vô ưu, Phạm
chí sống.

[Theo Chú Giải:
"... Mẹ (mata) là
ẩn dụ cho lòng
tham ái (tanha),
và cha (pita) là ẩn
dụ của ngã mạn
(mana). Chính vì
tham ái và ngã
mạn mà ta phải tái
sinh nhiều đời,
nhiều kiếp trong
cõi ta bà luân hồi
này. Hai vị vua
chính là hai biên

kiến của vô minh:
thường kiến
(eternalism) và
đoạn kiến
(annihilationism),
thường tạo ra
nhiều tranh cãi vô
ích, cần phải được
phá bỏ. Vương
quốc lãnh thổ kia
chính là 6 căn và 6
trần: mắt, tai,
mũi, lưỡi, thân, ý,
và sắc, thanh,
hương, vị, xúc,
pháp. Vị Quốc khố
đại thần (treasurer)
là để chỉ lòng
tham đắm dục
lạc phát sinh và
chất chứa từ 6 căn

đó. Sau cùng, hổ
tướng thứ năm
chính là con quỷ
thứ năm làm cản
trở sự định tâm,
phát tuệ. Đó là
"nghi" của 5 triền
cái: tham dục, sân
hận, hôn trầm, trạo
cử, và hoài nghi.
Sau khi đã đoạn
diệt tất cả các
chướng ngại nầy
thì hành giả mới
thong dong, tự tại,
đi đến giải
thoát ..."]

5. Cậu Bé Và Quỷ Dữ

Luôn luôn tự tỉnh giác...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Trúc Lâm, liên quan đến một cậu bé con người bán củi.

Tại thành Vương-xá, có hai đứa bé
thường chơi banh với nhau, một đứa là
Phật tử, một đứa là con nhà ngoại đạo.
Thiếu niên Phật tử thường niệm tưởng
đức Phật, mỗi khi tung banh lên, em đọc
"Nam mô Phật-đà". Em con nhà ngoại
đạo thường xưng tụng công đức các
ngoại đạo, và mỗi khi tung banh lên em
đọc "Nam mô A-la-hán". Trong trò chơi,
thiếu niên Phật tử thường thắng cuộc,
còn cậu bé ngoại đạo thường thua. Quan
sát đối phương, cậu bé nghĩ: "Bạn trẻ này
thường tưởng nhớ đức Phật và đọc như
thế mỗi khi tung banh, và do đó thường
thắng ta. ta cũng sẽ làm như vậy". Và em

bắt đầu tập thói quen niệm tưởng Phật- đà.

Một ngày nọ, cha em đánh xe vào rừng
tìm củi, đem em đi theo. Sau khi chất đầy
xe củi, ông trở về. Trên đường về, ông
dừng lại tại một bãi đất hỏa táng ngoài
thành, chọn địa điểm sạch sẽ, đủ nước,
cỏ rồi đem cơm ra ăn. Chiều đến, con bò
kéo xe của ông đi theo một bầy trâu bò
vào thành. Người cha chạy theo bắt bò
lại, trở ra thì trời đã tối, cổng thành đóng
ông không ra được. Đêm ấy, cậu bé ở
ngoài bãi tha ma ngủ một mình dưới
chiếc xe.

Lúc ấy, thành Vương-xá thường có vài ác
quỷ lui tới, gần bãi đất hỏa táng có hai
con quỷ chú ý đến cậu bé nằm ngủ ở đấy.
Một con quỷ thường hay tìm mỗi trên bãi
đất hỏa táng và theo tà đạo, con quỷ kia

thì chân chánh. Quỷ tà bảo quỷ chánh:

- Đứa bé này là mồi ngon, chúng ta hãy ăn thịt nó.

Quỷ chánh bảo;

- Thôi đi! Đừng nghĩ bậy.

Mặc dù nó cố gắng cản ngăn, quỷ tà cứ
làm theo ý mình, nó nắm chân cậu bé
định xé đôi. Lúc ấy, theo thói quen tưởng
niệm Phật, cậu bé trong giấc ngủ chợt
nói: "Nam mô Phật", con quỷ tà kinh sợ
thối lui. Quỷ chánh nói:

- Chúng ta làm điều không nên làm, chúng ta sẽ bị phạt.

Và để chuộc lỗi, nó đứng canh cho cậu bé, còn quỷ tà vào thành, lấy một cái dĩa

bằng vàng ròng trong cung vua, đựng
đầy thức ăn đem về. Cả hai con quỷ săn
sóc cậu bé như cha mẹ, đánh thức cậu
dậy và đưa thức ăn cho cậu. Sau đó
chúng dùng quyền lực khắc thư lên dĩa
kể lại câu chuyện xảy ra, bảo nhau: "Hãy
để nhà vua đọc thư này, người khác
không thể đọc". Để dĩa lên chiếc xe,
chúng đứng canh suốt đêm, và đến sáng
mới đi.

Ngày sau đó, tin truyền rằng ăn trộm lấy
mất dĩa vàng của nhà vua. Dân chúng
đóng cửa thành và lục tìm. Tìm không
thấy, họ ra ngoài thành, lục lọi khắp nơi,
họ thấy chiếc dĩa trên xe của cậu bé. Họ
túm lấy cậu và điệu về trình vua:

- Đây là ăn trộm.

Nhà vua nhận chiếc dĩa, đọc xong câu

chuyện viết trên ấy, hỏi:

- Này con, thế này nghĩa là gì?

- Thưa đại vương, con không biết. Đêm
rồi, cha mẹ con mang thức ăn đến cho
con và canh chừng cho con ngủ. Con yên
chí có cha mẹ nên không sợ và ngủ ngon.
Đó là những gì con biết.

Đúng lúc ấy, cha mẹ cậu bé vừa đến.
Nghe họ bảo rằng đã để con một mình
ngoài thành... Nhà vua đưa cả ba đến chỗ
Phật, kể lại câu chuyện và hỏi:

- Bạch Thế Tôn, có phải niệm tưởng Phật là một sự che chở, hay niệm tưởng Pháp và những điều khác cũng được hộ trì?

Đức Phật trả lời:

- Này đại vương, niệm tưởng Phật-đà
không phải chỉ là cách duy nhất có ý
nghĩa được bảo hộ, nhưng người Phật tử
chân chánh thực hành thâm sâu niệm
tưởng một trong sáu đề mục thì không
cần bất cứ sự bảo hộ nào, phương cách
bảo hộ nào, câu thần chú nào, hay dược
thảo nào cả.

Ngài nói kệ:

(296) Đệ tử Gotama, Luôn luôn
tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay
đêm, Thường tưởng niệm Phật
Đà.

(297) Đệ tử Gotama, Luôn luôn
tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay
đêm, Thường tưởng niệm
Chánh pháp.

(298) Đệ tử Gotama, Luôn luôn
tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay
đêm, Thường tưởng niệm
Tăng-già.

(299) Đệ tử Gotama, Luôn luôn
tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay
đêm Thường tưởng niệm sắc
thân.

(300) Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, Ý vui niềm bất hại.

(301) Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, Ý vui tu thiền quán.

6. Hoàng Tử Bạt Kỳ Làm Sa Môn

Vui hạnh xuất gia khó...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại
tinh xá Đại Lâm (Mahàvàna) gần thành
Tỳ-xá-ly, liên quan đến một ông hoàng
dòng Bạt-kỳ (Vajjian) đã xuất gia thành
Sa-môn. câu chuyện như sau:

Một ông hoàng dòng Bạt-kỳ xuất gia làm
Sa-môn. Thầy Sa-môn vương giả này
sống ẩn cư trong một khu rừng gần thành
Tỳ-xá-ly. Thành phố tổ chức đại lễ tưng
bừng suốt đêm. Thầy Sa-môn hoàng tử
nọ nghe tiếng xôn xao, tiếng trống tiếng
nhạc từ thành Tỳ-xá-ly vọng lại, thầy nổi
cơn sầu muộn, bèn buồn khóc rên rỉ:

Ta cô đơn trong rừng, Như khúc cây bị bỏ. Trong đêm như đêm

nay, Có ai bằng ta khổ.

Nguyên Sa-môn này đã từng là hoàng tử
trong vương quốc Bạt-kỳ, khi đến phiên
mình trị nước, đã từ bỏ hoàng cung xuất
gia làm Sa-môn. Vào ngày trăng tròn
tháng Kattika, toàn thể phố xá thành Tỳ-
xá-ly treo cờ kết lọng, tổ chức hội hè. Dạ
hội kéo dài tận đêm, thầy Sa-môn nghe
tiếng trống, tiếng kèn, tiếng âm nhạc, đàn
lục huyền... Khi bảy ngàn bảy trăm lẻ
bảy hoàng tử Vesàli cũng như bao nhiêu
hoàng tử, đại thần trang sức lộng lẫy, đổ
xô ra đường dự hội, thì thầy một mình đi
kinh hành trong hành lang rộng sáu mét,
trên đầu chỉ có một vầng trăng. Thầy đến
ngồi trên ghế, suy nghĩ về thân phận
mình, thiếu cả hội hè, thiếu cả quần aó
trang sức, như khúc gỗ bị ném bỏ trong
rừng. Thầy tự nghĩ: "Có ai bất hạnh hơn
ta không?"

Bình thường, thầy có đủ công hạnh, và
đức tính của một vị ẩn tu, nhưng trong
lúc này vì bất mãn thầy đã nói như thế.
Một vị lâm thần ở khu rừng ấy biết được
nên tự nhủ: "Ta sẽ khuyến khích thầy",
và thần nói kệ:

Ngài cô đơn trong rừng, Như
khúc cây bị bỏ. Nhiều người ước
được thế, Như kẻ đoạ địa
ngục, Ganh người ở thiên đàng.

Vị Sa-môn nghe kệ, ngày hôm sau đến
chỗ đức Phật, đảnh lễ và cung kính ngồi
một bên. Phật đã dự biết, và muốn nói
cho thầy biết đầy đủ về khổ đau của đời
sống thế gian. Ngài nói về năm thứ đau
khổ trong bài kệ:

(302) Vui hạnh xuất gia khó,

Tại gia sinh hoạt khó, Sống
bạn không đồng, khổ, Trôi lăn
luân hồi, khổ, Vậy chớ sống
luân hồi, Chớ chạy theo đau
khổ.

7. Cư sĩ Tâm - Người Thành Tín

Tín tâm, sống giới hạnh...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến cư sĩ Tâm (Citta).

Citta là một nam cư sĩ giàu tâm
đạo, chàng luôn được quý trọng
mỗi khi đến hầu Phật. Tôn giả A-
nan thấy thế bèn hỏi Phật:

- Bạch Thế Tôn! Chỉ khi nào Citta đến

viếng Phật mới được trọng vọng như thế? Hay cũng được quý trọng khi đến thăm các người khác?

Phật dạy:

- Này A-nan! Ông ấy luôn được quý
trọng như vậy, dù cho đến viếng Ta hay
viếng ai. Vì cư sĩ ấy đầy niềm tin, tâm
đạo và đức hạnh. Người như thế, dù đi
đến nơi nào cũng được tôn kính.

Ngài nói kệ:

(303) Tín tâm, sống giới hạnh,
Đủ danh xưng, tài sản, Chỗ
nào người ấy đến, Chỗ ấy được
cung kính.

8. Cô Gái Đức Hạnh

Người lành dù ở xa...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Cullà Subhaddà, con gái ông Cấp Cô Độc.

Thời còn niên thiếu, Cấp Cô Độc có một
người bạn thân tên Úc-già, cũng con nhà
Trưởng giả, họ cùng học chung một thầy,
và cùng hứa hẹn rằng sau này khi thành
gia thất, cả hai sẽ gả con cho nhau để kết
thêm tình thân ái. Và sau đó Cấp Cô Độc
cùng Úc-già đều trở thành trưởng giả tại
thành phố của mình.

Trong một chuyến buôn xa, Trưởng giả
Úc-già đến thành Xá-vệ với năm trăm cỗ
xe. Ông Cấp Cô Độc bèn kêu con gái, cô C
Subhaddà, đến dặn dò:

- Này con, cha con - ông Úc-già - đến viếng nhà, con hãy săn sóc ông thật đầy đủ.

- Thưa cha, vâng.

Và khi ông Úc-già đến, cô đích thân sửa
soạn thức ăn với đầy đủ hương liệu,
chuẩn bị phấn, kem, nước thơm, dầu
xức... tất cả tiện nghi cho ông. Sau khi
ông dùng bữa, cô chăm sóc phòng tắm
một cách chu đáo làm tròn phận sự mình.

Trưởng giả Úc-già nhận thấy cô hoàn
toàn, nên hả dạ lắm. Trong một buổi nói
chuyện tương đắc, ông nhắc lại với Cấp
Cô Độc lời hứa ngày xưa, và xin cưới
cô Cullà cho con trai mình. Trưởng giả
Úc-già theo ngoại đạo, nên ông Cấp Cô
Độc đến hỏi ý kiến Phật. Thế Tôn biết
Úc-già có duyên chứng Thánh quả nên

khuyên ông nhận lời; và Cấp Cô Độc sau khi bàn với vợ, đã đồng ý với Úc-già, rồi định ngày hôn lễ.

Như Trưởng giả Dhananiaya khi gả
cô Visàkha, Trưởng giả Cấp Cô Độc
cũng cho con thật nhiều của hồi môn.
Ông cũng khuyên con mười điều: "Này
con, khi sống trong nhà cha mẹ chồng,
chớ đem lửa trong nhà ra ngoài...". Ông
cũng cho tám người theo đỡ đầu cho
cô Cullà.

- Nếu con gái ta có lỗi lầm gì với cha mẹ chồng, các ông hãy chỉ dạy nó.

Ngày hôn lễ, ông cúng dường Phật và
Tăng chúng trọng thể, và để chứng tỏ
những quả báo tốt đẹp của cô trong quá
khứ, ông đưa cô về nhà chồng trong nghi
lễ hết sức huy hoàng.

Cô Cullà đến thành của Úc-già, gia đình
chồng cùng tất cả thân quyến ra đón.
Giống như Visàkha, cô ngồi trên chiếc xe
ngựa, đi chào khắp thành trong vẻ lộng
lẫy của một cô dâu. Cô nhận quà của mọi
người và đáp lại tương xứng theo sở
thích mỗi người, khiến cho tất cả thành
phố ca ngợi vẻ đẹp và công hạnh của cô.

Cha chồng cô thường mời các đạo sĩ lõa
thể đến nhà trong các dịp lễ lớn, dịp này
các thầy ấy cũng có mặt. Cha chồng cô
ra lệnh:

- Hãy đến ra mắt và làm lễ tôn kính với các bậc thầy của ta.

Nhưng cô Subhaddà không thể nhìn vào
các đạo sĩ lõa thể, cô từ chối không đến
chào. Lần thứ hai, lần thứ ba, cô cũng
không đến chào, ông cha chồng của cô

nổi giận:

- Hãy đuổi con bé ấy ra khỏi nhà.

Cô trả lời:

- Không thể kết tội con mà không có nguyên nhân.

Cô mời các vị bảo hộ đến, trình bày mọi việc, và họ công nhận cô vô tội.

Ông trưởng giả thuật chuyện với vợ và bảo:

- Con dâu ta từ chối không làm lễ các đạo sĩ vì nó cho rằng các thầy ấy khiếm nhã.

Bà hỏi:

- Tư cách của các thầy nó thế nào mà nó

tôn kính đến vậy?

Bà gọi con dâu đến hỏi:

Các thầy con khen ngợi Tư cách họ ra sao? Giới luật gì họ giữ? Tu tập những hạnh nào?

Để trả lời, cô Subhaddà ca tụng ân đức của Phật và các đệ tử Phật:

Căn các thầy thanh tịnh, Tâm
các thầy thanh tịnh. Thanh tịnh
khi thầy đi, Khi đứng cũng an
định.

Mắt thầy luôn nhìn xuống,
Miệng ít khi nói năng, Các sa-
môn thầy con, Thân khẩu ý tịch
lặng, Như hạt ngọc không tỳ,

Trong lẫn ngoài đều sáng. Phẩm
hạnh luôn xứng đáng Các thầy
con như vậy. Thế gian buồn khi
mất, Khi được thì vui mừng.
Các thầy con không thế, Được
mất đều dửng dưng. Vinh danh
thế gian vui, Hổ danh thế gian
sầu. Các thầy con không vậy,
Vinh nhục tâm chẳng màng. Thế
gian mừng được khen Thế gian
buồn bị chê. Các thầy con
không thế, Điềm nhiên dù khen
chê. Thế gian khóc cười theo,
Khổ vui trong cuộc sống. Các
thầy con thanh thản, Vui khổ
chẳng động lòng.

Với các câu trả lời như thế, Subhaddà làm mẹ chồng hài lòng. Bà hỏi:

- Chúng ta có thể gặp các thầy của con?

- Thưa, được.

- Tốt lắm, hãy sắp đặt để chúng ta được gặp.

Subhaddăa liền chuẩn bị nhiều
phẩm vật cho Phật và chúng
Tăng. Cô leo lên lầu cao, hướng
về phía Thế Tôn, đảnh lễ năm
vóc sát đất, tưởng niệm ân đức
Phật-đà, tôn kính Phật bằng
hương thơm, hoa và nhang
trầm, cô tung lên hư không một
vốc hoa lài và thốt lên:

- Bạch đức Thế Tôn, con thỉnh Ngài và chư Tăng ngày mai đến nhà con. Xin để cho Ngài biết rằng con đã cung thỉnh.

Hoa lài bay qua hư không, kết lại thành tràng, dừng trước đức Phật, khi Ngài đang giảng pháp cho chúng hội.

Vào lúc ấy, Trưởng giả Cấp Cô Độc cũng thỉnh Phật đến nhà ngày mai. Phật trả lời:

- Này Trưởng giả, Ta đã nhận lời mời của người khác.

- Nhưng, đâu có ai đến trước con, Ngài đã nhận lời ai?

- Cullà Subhaddà mời Ta.

- Con gái con ở cách xa đây hơn một trăm hai mươi dặm, làm sao mời được?

- Đúng thế, nhưng người lành dù ở xa, vẫn hiện rõ như ở gần.

Ngài nói kệ:

(304) Người lành dù ở xa,
Sáng tỏ như núi tuyết. Người
ác dầu ở gần, Như tên bắn đêm
đen.

Vua trời Đế Thích biết đức Phật nhận lời thỉnh của Subhaddà, ra lệnh cho thần Vissakamma:

- Hãy hoá hiện năm trăm ngôi tháp, ngày mai đưa Phật và chúng Tăng đến thành của Úc-già.

Ngày hôm sau, Vissakamma biến đủ năm
trăm ngôi tháp và đứng đợi ở cổng Kỳ
Viên. Đức Phật đem theo năm trăm vị A-
la-hán, và Ngài cùng chúng Tăng ngồi
vào tháp, bay đến thành Úc-già. Trưởng
giả Úc-già cùng gia quyến theo sự chỉ

dẫn của Subhaddà đứng đợi ở con đường
Phật sẽ đến. Ông thấy đức Phật và chúng
Tăng đi đến trong vẻ trang nghiêm siêu
phàm, lòng tràn đầy hoan hỷ. Ông tỏ
lòng cung kính rất mực, rước Phật và
chúng Tăng vào nhà, tung hương rải hoa,
cúng dường long trọng, thỉnh Phật ở lại
bảy hôm. Phật thuyết pháp, và sau đó
Trưởng giả Úc-già cùng tám mươi bốn
ngàn người đều đắc Pháp nhãn. Đặc biệt
ban ân cho Subhaddà, Phật chỉ định Tôn
giả A-nậu-lâu-đà ở lại. Từ đó, dân thành
Úc-già trở nên thần thành, giàu tâm đạo.

9. Vị Sa Môn Độc Cư

Ai ngồi, nằm một mình...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại

Kỳ Viên, liên hệ đến Tôn giả Độc Cư.

Tôn giả Độc Cư nổi tiếng trong bốn bộ
chúng rằng Ngài là người đi một mình,
đứng một mình và ngồi một mình. Các
Tỳ-kheo đến bạch Phật về Tôn giả:

- Bạch Thế Tôn, Trưởng lão ấy làm như thế, như thế.

Đức Phật khen ngợi:

- Lành thay! Lành thay! Tỳ-kheo ấy có thể sống độc cư:

Và khen ngợi đời sống viễn ly, đơn độc, Ngài nói kệ:

(305) Ai ngồi nằm một mình, Độc hành không buồn chán. Tự điều phục một mình, Sống

thoải mái rừng sâu.

XXII. Phẩm Địa Ngục 1. Cái Chết Của Tôn Đà Lỵ

Nói láo đọa địa ngục...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến một nữ du sĩ ngoại đạo tên Tôn-đà-lỵ.

Khi đức Thế Tôn cùng Tăng đoàn ở tại
Kỳ Viên, Ngài nhận được sự cúng dường
trọng vọng của dân chúng nhiều ngang
bằng một trận lũ lụt do nước các sông
Ngũ Hà dâng cùng một lượt (five great
rivers), và các giáo phái ngoại đạo trước
sự hiện diện của Ngài, trở nên lu mờ như
ngọn đèn trước ánh sáng mặt trời. Họ
mất hết cả lợi lộc và danh tiếng. Ngày

nọ, họ họp nhau bàn tán:

- Từ khi Sa-môn Cồ-đàm xuất hiện,
chúng ta bị mất hết lợi lộc và danh dự,
trước kia chúng ta còn được dâng cúng,
bây giờ chẳng ai thèm biết đến chúng ta.
Chúng ta phải tìm cách phá vỡ danh
tiếng và lợi lộc mà y đang có. Ai sẽ là
người có thể làm được việc này?

Họ bàn tán du sĩ một hồi và bảo nhau:

- Có nữ du sĩ Tôn-đà-lỵ, cô ấy sẽ làm được việc.

Và khi Tôn-đà-lỵ đến tu viện của họ,
chẳng ai nói với cô một lời. Cô hỏi đến
hai, ba lần mà họ vẫn lặng thinh. Cô bèn
hỏi:

- Thưa các vị, có ai đã gây tổn thương

các vị?

- Chị không thấy Sa-môn Cồ-đàm đã làm thiệt hại chúng ta, tước đoạt mọi lợi lộc, danh tiếng, mà chúng ta có từ trước?

- Con có thể làm gì đây?

- Chị có nhan sắc tuyệt vời, khả ái, hãy
làm mất danh dự Sa-môn Cồ-đàm, hãy
khiến dân chúng đồn đại không tốt và
làm mất thanh danh quyền lợi của ông
ấy.

- Được thôi.

Tôn-đà-lỵ chấp nhận.

Sau đó, mỗi buổi chiều, khi dân chúng đi nghe pháp trở về thành, họ lại thấy Tôn- đà-lỵ trang điểm lộng lẫy đi về hướng Kỳ

Viên, với hương hoa, dầu thơm, kem, phấn, long não, trái cây. Và khi họ hỏi:

- Cô đi đâu?

Cô trả lời:

- Đến chỗ ngài Cồ-đàm, tôi có thói quen ở lại một mình trong hương thất suốt đêm.

Và sau đó, cô đến một tu viện ngoại đạo ở lại. Sáng hôm sau, lại ngược đường trở về thành. Nếu có ai hỏi:

- Tôn-đà-lỵ, cô đi đâu thế?

Cô ta trả lời:

- Tôi đã ở lại đêm trong hương thất của Cồ-đàm, chỉ một mình và bây giờ trở về.

Vài ngày sau, nhóm ngoại đạo đưa tiền cho một số du đãng và bảo:

- Hãy giết Tôn-đà-lỵ, rồi ném thi hài cô ta nơi đống rác gần hương thất của Cồ- đàm.

Bọn du đãng làm theo mệnh lệnh. Và các ngoại đạo bắt đầu rêu rao:

- Tôn-đà-lỵ bị mất tích.

Họ tâu sự việc lên nhà vua. Vua hỏi:

- Các người có nghi ngờ ai không?

- Vài ngày trước, cô ta hãy còn ở đêm tại tinh xá Kỳ Viên, từ đó xảy ra chuyện gì, chúng tôi không biết.

- Như thế, hãy đi tìm.

Được lệnh nhà vua, họ tập hợp đồ đệ kéo
vào Kỳ Viên lục lọi, và thấy thi hài Tôn-
đà-lỵ nằm ở đống rác trong tinh xá. Họ
khiêng tử thi về thành, tâu lên nhà vua:

- Đám đệ tử của Sa-môn Cồ-đàm đã tự
nhủ: "Chúng ta sẽ che đậy được việc xấu
Thế Tôn đã làm". Do đó họ giết Tôn-đà-
lỵ và vất thi thể vào đống rác.

Vua phán:

- Hãy báo cho dân chúng biết.

Các ngoại đạo đi rêu rao khắp thành:

- Hãy nhìn xem hành động của đám Sa- môn đệ tử dòng họ Thích.

Với những câu phỉ báng tương tự, họ truyền tín khắp thành, rồi trở về cung

vua. Nhà vua ra lệnh đặt thi hài Tôn-đà-
lỵ trên đất hỏa thiêu, cắt người canh gác.
Phần đông dân cư thành Xá-vệ, trừ các
thánh đệ tử, đều la ó:

- Coi kìa, đám đệ tử dòng họ Thích đã làm nên chuyện này.

Trong thành, ngoài thành, trong rừng, trong xóm, họ đều chửi mắng các Sa- môn. Các thầy đến bạch Phật, Phật dạy:

- Các ông chê trách họ làm gì. Ngài nói kệ:

(306) Nói láo, đọa địa ngục, Có
làm nói không làm, Cả hai chết
đồng đẳng, Làm người, nghiệp
hạ liệt.

Nhà vua ngầm cho thám tử điều tra về

cái chết của Tôn-đà-lỵ. Khi ấy, bọn du đãng nhận tiền rồi nhậu nhẹt say sưa, gây gổ. Chúng lảm nhảm với nhau:

- Mầy đã giết Tôn-đà-lỵ, mầy ném xác ả vào đống rác. Mầy được tiền nhiều tha hồ uống. Được lắm! Được lắm!

Thám tử liền trói họ, giải đến trước vua. Vua hỏi:

- Các người giết Tôn-đà-lỵ?

- Tâu vâng.

- Ai mướn các người?

- Các thầy ngoại đạo.

Nhà vua cho đòi các ngoại đạo đến, bắt phải rao lên trong thành như sau:

- Chúng ta giết Tôn-đà-lỵ vì muốn hạ nhục Sa-môn Cồ-đàm. Sa-môn và đệ tử không có lỗi gì.

Họ phải thi hành lệnh trên, đám đông dân
chúng ngờ nghệch lại nghe theo. Các
ngoại đạo bị trừng phạt nặng nề, và từ
đó, danh dự của Phật lại tăng thêm.

2. Con Quỷ Xương Khô

Nhiều người khoác cà sa...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở tại Trúc Lâm, liên hệ đến những chúng sanh bị quả báo xấu do ác nghiệp.

Một ngày nọ, khi xuống núi với Trưởng lão Lakkhana, Tôn giả Mục-kiền-liên

nhìn thấy những con quỷ hình thù chỉ có bộ xương khô, Ngài bèn mỉm cười. Khi được hỏi, Tôn giả chỉ bảo:

- Này huynh, chớ hỏi điều ấy ở đây. Khi nào đến trước đức Thế Tôn chúng ta sẽ thảo luận.

Và khi về đến tinh xá, trước đức Phật,
Trưởng lão Lakkhana hỏi lại chuyện ấy.
Tôn giả Mục-kiền-liên trả lời rằng Ngài
thấy những con quỷ xương khô. Ngài
còn kể tiếp:

- Khi tôi xuống núi, tôi còn thấy một Sa- môn bay qua toàn thân bốc cháy.

Và còn thêm vài lần, Tôn giả thấy những
con quỷ hình dáng Sa-môn với y bát, tất
cả đều bốc cháy. Nhân đó, thời Phật dạy
các Tỳ-kheo rằng: "Những tu sĩ ấy, thời

Phật Ca-diếp đã xuất gia nhưng không làm tròn bổn phận của mình".

Ngài nhấn mạnh đến quả báo ác nghiệp cho các Tỳ-kheo đáng hiện diện được rõ, và nói kệ:

(307) Nhiều người khoác áo cà
sa, Ác hạnh không nhiếp
phục. Người ác, do ác hạnh,
Phải sanh cõi địa ngục.

3. Xảo Thuật Tìm Thức Ăn

Tốt hơn nuốt hòn sắt...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tinh xá Đại Lâm (Mahàvana) gần thành Tỳ-xá-ly, liên hệ đến các Tỳ-

kheo Vaggumudàtiriya.

Các Tỳ-kheo Vaggumudàtiriya thường
khen ngợi lẫn nhau rằng người này
chứng quả, người kia chứng quả khi có
mặt cư sĩ, để họ dâng cúng thức ăn ngon.
Đức Phật biết chuyện, bèn hỏi các thầy:

- Này các ông! Có thật phải là chỉ vì cái bao tử mà các ông ca tụng lẫn nhau trước mặt cư sĩ để họ dâng cúng thức ăn ngon?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Phật bèn quở trách các thầy, và nói kệ:

(308) Tốt hơn nuốt hòn sắt,
Cháy đỏ như lửa bừng, Hơn ác
giới, buông lung, Ăn đồ ăn
quốc độ.

4. Kẻ Đào Hoa

Bốn nạn chờ đợi người ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến Khema, con trai Trưởng giả, cháu Cấp Cô Độc.

Khema là một chàng trai tuấn tú
khôi ngô. Các bà các cô khi gặp
mặt chàng đều yêu mến mê
mệt. Khema thì lại đeo đuổi vợ
người. Một đêm nọ, người của
nhà vua bắt chàng ta, giải đến
trước mặt vua. Nhà vua cảm
thấy ái ngại thay cho danh tiếng
của Trưởng giả nên không nói gì,
thả chàng ra. Khema vẫn cứ

chứng nào tật nấy.

Lần thứ hai, lần thứ ba, chàng vẫn bị bắt,
và nhà vua cũng trả tự do cho. Chuyện
đến tai Trưởng giả, ông đem con đến gặp
đức Thế Tôn, trình bày câu chuyện và
bạch:

- Xin đức Thế Tôn giảng dạy cho nó.

Đức Phật khơi dậy lương tri của Khema và chỉ cho chàng thầy lỗi lầm khi theo đuổi vợ người bằng Pháp Cú:

(309) Bốn nạn chờ đợi người,
Phóng dật theo vợ người, Mắc
họa, ngủ không yên, Bị chê là
thứ ba, Đọa địa ngục, thứ bốn.

(310) Mang họa, đọa ác thú, Bị hoảng sợ,ít vui, Quốc vương

phạt trọng hình, Vậy chớ theo vợ người.

Chuyện quá khứ:

4A. Lời Nguyền Của Khema

Thời đức Phật Ca-diếp, Khema là một
tay đô vật quán quân, ngày kia chàng
treo hai cây cờ giải thưởng của mình bên
ngôi tháp vàng của đức Phật, và nguyện:
"Xin cho tất cả mọi phụ nữ, trừ các nữ
nhân thân quyến và bà con ruột thịt của
tôi, khi nhìn thấy tôi đều say mê". Vì thế,
dù tái sanh ở đâu, chàng cũng được tất cả
các bà yêu mến.

5. Thầy Sa Môn Tự Phụ

Như cỏ sa vụng nắm...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến một thầy Tỳ-kheo tự phụ.

Chuyện kể rằng, có một vị Tỳ-kheo lỡ
tay làm đứt một cọng cỏ. Lương tâm thầy
áy náy bèn tìm đến một huynh đệ, thuật
lại câu chuyện và hỏi:

- Thưa huynh, Tỳ-kheo làm đứt cỏ, có sao không?

Thầy kia trả lời:

- Đừng quan trọng khi cho rằng làm đứt cỏ cây sẽ bị hậu quả. Chỉ cần xưng tội ra là được khỏi tội thôi.

Nói xong, thầy nhổ luôn một bụi cỏ, vứt

đi. Các Tỳ-kheo đến bạch Phật. Phật quở trách thầy Tỳ-kheo tự phụ nặng nề, và nói Pháp Cú:

(311) Như cỏ Sa (Kusa) vụng
nắm, Tất bị họa đứt tay. Hạnh
Sa-môn tà vạy, Tất bị đọa địa
ngục.

(312) Sống phóng đãng buông
lung, Theo giới cấm ô nhiễm,
Sống Phạm hạnh đáng nghi,
Sao chứng được quả lớn.

(313) Cần phải làm, nên làm,
Làm cùng tận khả năng. Xuất
gia sống phóng đãng, Chỉ tăng
loạn bụi đời.

6. Người Vợ Ghen Tuông

Ác hạnh không nên làm...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến một bà vợ ghen.

Một ông chồng dan díu với một nữ tỳ
giúp việc nhà. Vợ ông biết được, bèn trói
người nữ tỳ, cắt tai, cắt mũi, nhốt vào
phòng kín đóng cửa lại. Để che giấu tội
ác, bà rủ chồng đi nghe pháp. Hai vợ
chồng đến tinh xá, ngồi vào hội chúng.
Khi ấy, có vài người bà con bên vợ đến
nhà thăm. Họ mở cửa, chứng kiến cảnh
tàn nhẫn trong nhà, bèn mở trói cho cô tớ
gái. Cô này đến tinh xá, tố cáo mọi việc
với Phật và Tăng chúng. Nghe xong,
Phật dạy:

- Không nên làm việc ác dù nhỏ, nghĩ

rằng chẳng ai biết. Với việc lành, dù
không người biết vẫn nên làm. Hành
động ác dù che giấu ân hận về sau. Còn
hành động tốt sẽ khiến ta an vui.

Ngài nói kệ:

(314) Ác hạnh, không nên
làm, Làm xong chịu khổ lụy,
Thiện hạnh, ắt nên làm, Làm
xong, không ăn năn.

Cuối bài pháp, hai vợ chồng chứng quả Dự-lưu. Họ trả tự do cho cô tớ gái và hướng dẫn cô theo chánh pháp.

7. Tự Canh Phòng Như Giữ Thành

Như thành ở biên thùy...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan tới một số Tỳ-kheo.

Một số các Tỳ-kheo đến an cư ở một thị
trấn biên giới. Tháng đầu trôi qua hết sức
an ổn. Nhưng tháng thứ hai, bọn trộm
cướp tấn công thị trấn và bắt một số
người làm con tin. Từ lúc ấy, mọi người
phải bận rộn phòng thủ, chống lại trộm
cướp, và không còn thì giờ chăm sóc đến
thức ăn vật dụng cho các thầy. Các thầy
trải qua những tháng thật bất an.

An cư xong, các thầy trở về tinh xá Kỳ Viên, đảnh lễ Phật, lui ngồi một bên. Đức Phật hỏi thăm thân mật:

- Các ông có được an ổn không?

- Bạch Thế Tôn, tháng đầu thật an ổn. Nhưng những tháng sau trộm cướp

hoành hành, dân chúng chẳng còn thì giờ đâu lo lắng cho chúng con. Thời gian đó thật khốn đốn.

Phật dạy:

- Không sao. Các ông đừng phiền muộn.
Không dễ gì lúc nào cũng tìm được nơi
an cư hoàn toàn như ý. Nhưng hãy như
dân cư phòng thủ trị trấn của họ, mỗi
thầy Tỳ-kheo phải tự canh phòng mình.

Ngài nói kệ:

(315) Như thành ở biên thùy,
Trong ngoài đều phòng hộ,
Cũng vậy, phòng hộ mình, Sát
na chớ buông lung, Giây phút
qua, sầu muộn, Khi rơi vào địa
ngục.

8. Các Đạo Sĩ Lõa Thể

Không đáng hổ lại hổ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại
Kỳ Viên, liên hệ đến các đạo sĩ phái Kỳ-
na, lõa hình ngoại đạo Ni-kiền-tử. Một
hôm các thầy Tỳ-kheo nhìn thấy các đạo
sĩ phái Ni-kiền-tử, đã bàn tán với nhau.

- Này chư huynh, các Ni-kiền-tử này dễ
nhìn hơn các đạo sĩ phái Acelaka (Lộ-
già-na). Mấy ông kia hoàn toàn trần trụi,
còn ác Ni-kiền-tử này ít ra cũng có một tí
vải che thân, nhìn đỡ xấu hổ.

Các Ni-kiền-tử nghe chuyện đã nói:

- Không phải vì xấu hổ mà chúng tôi che

thân. Chỉ vì bụi đất cũng là những hữu
tình chúng sanh có sự sống, vì sợ chúng
rơi vào thức ăn mà chúng tôi mang một
mảnh vải.

Các thầy Tỳ-kheo, một số đồng ý với lý
do trên, số khác không đồng ý, cứ bàn
tán mãi. Sau cùng, tất cả đi đến chỗ Phật,
thưa ra câu chuyện, Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, người nào hổ thẹn
khi không đáng hổ thẹn, và không cảm
thấy hổ thẹn khi cần phải hổ thẹn, sẽ chịu
khổ về sau.

Ngài nói kệ:

(316) Không đáng hổ, lại hổ,
Việc đáng hổ, lại không, Do
chấp nhận tà kiến, Chúng sanh
đi ác thú.

(317) Không đáng sợ, lại sợ,
Đáng sợ, lại thấy không, Do
chấp nhận tà kiến, Chúng sanh
đi ác thú.

9. Trẻ Con Quy Y Phật

Không lỗi, lại thấy lỗi...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến một số cư sĩ ngoại đạo.

Có một đám trẻ chơi chung với nhau,
con nhà ngoại đạo và con các Phật tử.
Khi các trẻ em ngoại đạo về nhà, cha mẹ
chúng cấm không cho chào hỏi các Sa-
môn đệ tử Phật và không được vào tinh
xá. Họ bắt chúng phải giữ lời thề. Và
sang ngày khác, khi bọn trẻ chơi đùa gần

tinh xá Kỳ Viên, chúng bị khát nước. Các
trẻ con ngoại đạo phải nhờ một bạn Phật
tử vào tinh xá xin nước uống. Em này
vào tinh xá, gặp đức Thế Tôn và kể lại
câu chuyện cho Ngài nghe

Phật dạy:

- Uống nước xong, các em ra kêu các bạn vào đây uống.

Tất cả bọn vào gặp Phật. Ngài kể cho các
em nghe một câu chuyện dễ hiểu, giảng
pháp, khiến các em có niềm tin vững
mạnh rồi khiến các em quy y và giữ giới.
Các trẻ em ngoại đạo về nhà, kể lại
chuyện ba má. Họ giận dữ, khóc lóc rên
rỉ:

- Con chúng ta đã theo thầy tà.

Khi ấy, một vài người láng giềng có trí
tuệ ở gần đó, sang an ủi họ, giảng giải
cho họ nghe. Chừng đó, họ nhận thấy
Phật pháp lợi ích bèn quyết định:

- Chúng ta chỉ cho các con đi theo sự hướng dẫn của Ngài Cồ-đàm.

Với bà con dòng họ đông đảo, họ đưa nhau đến tinh xá lễ Phật, nghe pháp. Phật quan sát tâm tư của họ bèn giảng kệ:

(318) Không lỗi, lại thấy lỗi, Có
lỗi lại thấy không, Do chấp
nhận tà kiến, Chúng sanh đi ác
thú.

(319) Có lỗi, biết có lỗi, Không lỗi, biết là không, Do chấp nhận chánh kiến, Chúng sanh

đi cõi lành.

XXIII. Phẩm Voi 1. Phật Bị Lăng Nhục

Ta như voi giữa trận...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở Kỳ Viên, trong trường hợp của chính Ngài.

Trong truyện tích Pháp Cú (179) đã đề
cập đến trường hợp Màgandiyà bị Phật
từ chối, và cô bị chạm tự ái nặng. Khi trở
thành hoàng hậu, nàng quyết tâm trả thù
Phật. Nàng tung tiền mướn cư dân thành,
bảo họ rằng:

- Khi Sa-môn Cồ-đàm đến đây khất thực, các ngươi hãy tụ tập những người hạ tiện

đi theo chửi mắng ông ta, đuổi ông ta đi.

Khi đức Phật và A-nan đi đến thành, dân cư không tin Tam Bảo đã đi theo Ngài, la hét.

- Ông là kẻ giặc cướp, ngu dốt, khùng,
ông là lạc đà, bò, lừa, quỷ ở địa ngục, là
súc sanh, không có hy vọng được cứu
rồi, ông chỉ có nước chờ bị đọa thôi...

Như vậy, họ dùng mười cách mắng chửi để mắng chửi Phật. Nghe các câu mạ nhục, Tôn giả A-nan bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, dân cư nơi này chửi mắng chúng ta, xin hãy đi nơi khác.

- Chúng ta sẽ đi đâu, A-nan?

- Đi đến thành phố khác, bạch Thế Tôn.

- Nếu như dân ở thành phố đó cũng chửi mắng ta?

- Thì chúng ta lại đi đến thành phố khác, bạch Thế Tôn.

- Nếu như đến nơi kia cũng bị mắng chửi?

- Đi đến chỗ khác nữa, bạch Thế Tôn.

- Này A-nan! Chúng ta không nên làm
như thế. Bất cứ nơi nào có rắc rối, phiền
não nổi lên, chúng ta nên ở lại đó cho
đến khi chúng lắng dịu hẳn, và chỉ khi đó
chúng ta mới nên đi nơi khác. Nhưng ai
đã chửi mắng chúng ta?

- Bạch Thế Tôn, những kẻ hạ tiện, nô tỳ, tất cả đều chửi mắng.

- Này A-nan! Ta như con voi đã ra trận.
Và như con voi giữa trận hứng chịu tên
bay từ bốn phía, bổn phận ta phải nhẫn
nại nghe những lời ác độc thốt ra.

Và Ngài lấy mình làm tiêu đề giảng pháp với các câu:

(320) Ta như voi giữa trận,
Hứng chịu cung tên rơi, Chịu
đựng mọi phỉ báng, Ác giới rất
nhiều người.

(321) Voi luyện, đưa dự hội,
Ngựa luyện, được vua cưỡi,
Người luyện, bậc tối thượng,
Chịu đựng mọi phỉ báng.

(322) Tốt thay, con la thuần, Thuần chủng loài ngựa Sindh

[*] Đại tượng, voi có ngà, Tự điều mới tối thượng.

[*] loài ngựa đẹp ở vùng sông Sindha, Ấn Độ

Nghe xong, quần chúng ở hai bên đường,
ở ngã ba, ngã tư, những kẻ ăn tiền chửi
mướn Phật đều chứng từ Sơ quả đến Tam
quả.

2. Thầy Sa Môn Luyện Voi

Chẳng phải loài cưỡi ấy...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến một Tỳ-kheo từng là quản tượng.

Một ngày nọ, một vị Tỳ-kheo trước kia
từng là quản tượng, đứng bên bờ
sông Acirvatì thấy một người quản tượng
đang cố gắng huấn luyện một con voi.
Thấy người ấy không đạt kết quả, thầy
muốn mách nước, bèn nói với các thầy
Tỳ-kheo đứng gần:

- Nếu đánh con voi ở chỗ này, chỗ này... nó sẽ nghe lời ngay thôi.

Người quản tượng nghe được, làm theo lời, và chẳng bao lâu con voi tuân theo ý ông...

Các Tỳ-kheo bạch Phật câu chuyện. Phật cho gọi thầy Tỳ-kheo ấy lên hỏi:

- Có phải thật ông nói như thế?

- Bạch Thế Tôn, vâng!

Phật quở:

- Ngươi vô tích sự, ngươi thi thố tài nghệ
với người luyện voi, luyện thú để làm gì?
Không phải leo lên lưng những con thú
đó là có thể đi đến nơi muốn đến mà
chưa đến được. Chỉ có trong sự tự huấn
luyện bản thân mới có thể đến được nơi
khó đến. Từ đây ngươi hãy tự điều phục
chính mình, đừng làm trò huấn luyện thú
như thế nữa:

Ngài nói kệ:

(323) Chẳng phải loài cưỡi ấy,
Đưa người đến Niết-bàn, Chỉ
có người tự điều, Đến đích,
nhờ điều phục.

3. Lão Bà La Môn Và Các Con

Con voi tên Tài Hộ...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở Xá-vệ, trong trường hợp một Bà-la-môn già bị các con hất hủi.

Tại thành Xá-vệ, một Bà-là-môn có bốn
người con trai và gia tài tám trăm ngàn
đồng tiền vàng. Khi các con đến tuổi
trưởng thành, ông cưới vợ cho chúng và
cho mỗi đứa một trăm ngàn tiền vàng.
Sau đó, vợ ông chết, các người con họp
nhau lại bàn tán:

- Nếu cha ta cưới vợ khác, gia tài sẽ bị
chia cho mấy đứa con sau và không còn
gì cả. Chi bằng chúng ta săn sóc ông già
để hưởng gia tài của ông.

Chúng bu quanh hầu hạ ông chu đáo, lo thức ăn ngon, quần áo đẹp, tắm rửa cho ông, mọi bổn phận đều làm tròn.

Một ngày nọ, chúng đến hầu thấy ông
vẫn còn ngủ. Ngay khi ông thức giấc,
chúng rửa tay chân cho ông, và nói về sự
bất lợi của một gia đình chia hai dòng
con. Chúng hứa:

- Chúng con sẽ săn sóc cha cho tới khi cha chết, cha hãy chia cho chúng con số tiền còn lại.

Ông già chiều theo lời yêu cầu, chia luôn
bốn trăm ngàn tiền còn lại làm bốn phần,
cho mỗi đứa một phần, riêng ông chẳng
còn gì, ngoài bộ quần áo dính da.

Vài ngày đầu, đứa con trưởng hầu hạ ông. Một hôm, khi ông đến nhà người

này như thường lệ, mụ con dâu đứng ở cửa vừa gặp ông liền nói:

- Ông có cho thêm con trai ông một trăm
hay một ngàn đồng không? Rõ ràng ông
cho mỗi con trai ông hai trăm ngàn đồng
mà. Ông không biết đường đi tới nhà
mấy ông con kia à?

Ông Bà-la-môn giận dữ, mắng:

- Im đi, con đàn bà đê tiện.

Ông đến nhà đứa con thứ hai. Nhưng chỉ
vài hôm, ông lại bị đuổi ra khỏi nhà theo
cách của đứa thứ nhất, và cảnh ấy cũng
diễn ra ở tại nhà đứa út. Rốt cuộc ông
không có nhà để nương thân.

Do đó, ông từ bỏ đời thế gian, đi tu theo giáo đoàn Pandaranga, xin ăn từ nhà này

sang nhà khác. Theo thời gian, ông trở
nên gầy ốm vì tuổi già, thân thể suy sụp
vì thức ăn tồi tệ và chỗ ngủ không đủ ấm.
Một ngày nọ, sau khi đi xin ăn về, ông
nằm dài tại chỗ và ngủ thiếp đi. Mở mắt
ra ông mệt mỏi nhìn quanh chẳng thấy có
đứa con nào để nhờ cậy. Ông nghĩ thầm:
"Họ nói rằng Sa-môn Cồ-đàm có một
dáng dấp từ hòa, vẻ mặt chân thật cởi
mở, rằng thái độ của Ngài hoan hỷ, rằng
Ngài tiếp khách lạ với tất cả vẻ thân
thiện. Có lẽ ta nên đến với Sa-môn Cồ-
đàm, để được tiếp đãi ấm áp".

Ông khoác áo, ôm bát, chống gậy đi đến
chỗ Thế Tôn. Đến nơi ông ngồi qua một
bên thật cung kính. Đức Thế Tôn chào
đón ông vui vẻ và hỏi:

- Này Bà-la-môn, vì sao ông đến nơi này với vẻ tiều tụy, áo rách tả tơi thế kia?

- Thưa Cồ-đàm, tôi có bốn đứa con trai, nhưng chúng bị mê hoặc bởi mấy con vợ, rồi đuổi tôi ra khỏi nhà.

- Được rồi, ông hãy học thuộc bài kệ này. Và khi mọi người và các con ông đến nhà họp, ông đọc lên trước chúng.

Ngài dạy:

Chúng là những đứa con khi
sanh ra tôi vui mừng, mong
mỏi. Vậy mà chúng nghe lời vợ
xúi giục, đuổi tôi như xua chó.
Chúng gọi tôi "Cha thân yêu!..."
thật ác độc và rỗng tuếch. Quỷ
đội lốt con trai, chúng bỏ rơi tôi
khi tuổi già, như bỏ đói con ngựa
già vô dụng. Làm cha một lũ
ngu, phải xin ăn lang thang từng

nhà. Một cây gậy còn tốt hơn lũ
con bất hiếu. Gậy còn đuổi
được bò rừng chó dữ. Gậy dẫn
đường trong đêm tối, đỡ chân
qua vũng nước bùn lầy. Ông Bà-
la-môn học thuộc lòng bài dạy
trên.

Một ngày nọ, dòng Bà-la-môn họp mặt,
các con trai ông cũng đến họp. Chúng ăn
mặc sang trọng, trang sức quí giá và ngồi
vào chỗ danh dự giữa những người Bà-
la-môn. Ông già nhủ thầm: "Đây là cơ
hội tốt cho ta". Ông đi vào phòng họp,
giữa mọi người ông đưa tay lên nói:

- Tôi muốn đọc một bài thơ, xin các ngài hãy nghe cho.

- Ông đọc đi, chúng tôi nghe.

Ông đứng giữa hội chúng, đọc lên bài kệ đức Phật dạy.

Luật pháp thời ấy ấn định rằng: "Nếu
người nào hưởng gia tài của cha mẹ, mà
không nuôi dưỡng cha mẹ, sẽ bị tử hình".
Các con ông đã hoảng sợ, quỳ xuống
dưới chân ông van xin:

- Cha ơi! Xin cứu chúng con.

Trái tim người cha mềm yếu, ông bèn bảo lãnh cho chúng.

- Xin các vị đừng xử tội chúng. Chúng sẽ nuôi nấng tôi.

Hội chúng hăm đám con ông:

- Từ nay, nếu các anh không săn sóc ông cụ tử tế, chúng tôi sẽ đưa ra pháp luật

đấy.

Bốn người con trai hoảng sợ, vội khiêng
ông cụ về nhà, tắm rửa kỳ cọ, xoa dầu,
bôi kem, ướp phấn... cho ông cụ, rồi gọi
vợ đến bảo:

- Từ nay bổn phận của các bà phải săn sóc cha cho chu đáo. Nếu thiếu sót coi chừng ăn đòn.

Chúng dọn thức ăn thượng vị cho ông.

Từ đó được bồi dưỡng, nghỉ ngơi êm ấm
tiện nghi, ông cụ phục hồi sức khỏe, thân
thể tươi tốt. Ông tự nhủ: "Ta được như
vầy là nhờ Sa-môn Cồ-đàm". Ông bèn
chọn một cặp vải tốt, đi đến chỗ đức
Phật, chào Ngài và lui ngồi một bên, đặt
vải dưới chân Phật, thưa:

- Kính bạch Cồ-đàm, dòng Bà-la-môn
chúng tôi mong ước rằng một vị thầy
nhận lễ vật, xin đức Cồ-đàm tôn kính là
thầy của tôi, nhận lễ vật này.

Phật nhận xấp vải, và giảng pháp cho ông cụ nghe. Nghe xong, ông quy y Phật và thưa:

- Bạch Cồ-đàm, các con tôi thường cung cấp cho tôi một ngày bốn bữa ăn, tôi xin cúng dường Ngài hai bữa.

- Rất tốt đó ông lão, nhưng chúng ta chỉ đi đến nhà nào được chọn.

Ông cụ về nhà bảo các con:

- Này các con, Sa-môn Cồ-đàm là bạn của ta, ta dâng Ngài hai bữa ăn. Khi Ngài đến hãy tiếp đãi đừng thiếu sót.

Các con đều hứa nghe lời. Ngày hôm
sau, đức Phật đi khất thực, Ngài đứng
trước cửa nhà của người con trưởng.
Người này vội đỡ lấy bình bát của Ngài,
mời vào nhà, soạn ghế nệm gấm thỉnh
Phật ngồi, và cúng dường thức ăn thượng
vị. Những ngày sau, đức Thế Tôn đến
các người con kế, họ đều tiếp đón Ngài
nồng hậu.

Ngày nọ sắp đến lễ hội, người con trưởng hỏi ông:

- Thưa cha, ai là ân nhân danh dự của chúng ta?

- Chỉ có Sa-môn Cồ-đàm thôi, không ai khác.

- Như thế, ngày mai xin mời Ngài và năm trăm vị Sa-môn.

Ông cụ thỉnh Phật và năm trăm Tăng
chúng. Ngày hôm sau, Phật cùng chúng
Tăng đến nhà ông. Ngôi nhà trang hoàng
theo nghi thức lễ hội, ông Bà-la-môn dọn
chỗ ngồi cho Phật và chúng Tăng, dâng
cúng các thức ăn thượng vị loại cứng,
loại mềm. Bốn người con ngồi trước
Phật, bạch rằng:

- Thưa Ngài Cồ-đàm, chúng tôi săn sóc ông già chu đáo, không dám lơ là. Ngài hãy nhìn ông cụ xem.

Phật dạy:

- Các ngươi làm như thế tốt lắm. Người khôn ngoan bao giờ cũng nuôi dưỡng cha mẹ chu đáo.

Ngài nói kệ:

(324) Con voi tên Tài Hộ, Phát
dục, khó điều phục, Trói buộc
không ăn uống, Voi nhớ đến
rừng voi.

Đức Phật kể chuyện con voi Tài Hộ
(Dhanapàla) dù được vua săn sóc, cho
ăn ngon, ở nơi đẹp, vẫn nhớ mẹ nơi rừng
voi. Không chịu ăn uống vì nghĩ đến bổn
phận làm con đối với cha mẹ. Nghe
xong, mấy người con đều rơi lệ. Đức
Phật biết rằng họ đã thấm nhuần bèn
giảng pháp. Cuối cùng, cả ông cụ, các
con trai, con dâu, đều chứng Sơ quả.

4. An Uống Điều Độ

Người ưa ngủ, ăn lớn...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên quan đến vua Ba-tư-nặc.

Có một lúc, vua Ba-tư-nặc thường ăn rất
nhiều cơm nấu với cà ri, nước sốt gia vị.
Ngày kia, sau bữa điểm tâm dồi dào quá
độ, cơ thể và tâm tư ngầy ngật, nhà vua
đến chỗ Phật, đi tới đi lui trước mặt Ngài
với vẻ thật mệt mỏi. Nhà vua chỉ muốn
nằm lăn ra ngủ mà không được nên đến
ngồi xuống một bên Phật. Đức Phật thấy
thế bèn hỏi:

- Đại vương, trước khi đến đây Ngài chưa được ngủ nghĩ chăng?

- Bạch Thế Tôn, không phải. Con luôn khó chịu sau khi ăn no.

- Này Đại vương! Ăn uống vô độ thường đưa đến sự mệt mỏi.

Ngài nói kệ:

(325) Người ưa ngủ, ăn lớn,
Nằm lăn lóc qua lại, Chẳng
khác heo no bụng, Kẻ ngu
nhập thai mãi.

Muốn giúp nhà vua, Phật dạy thêm:

Người khôn ăn uống vừa chừng Thân tâm nhẹ nhỏm, lâu già, sống vui.

Phật bảo hoàng tử Uttara (Uất-đà):

- Con hãy học thuộc bài kệ này, và mỗi khi nhà vua ngự yến, con đọc lên theo cách sau và nhà vua sẽ tự ngừng.

Xong, đức Phật bày cho hoàng tử cách làm. Hoàng tử tuân theo lời Phật dạy. Và

sau một thời gian nhà vua ăn uống nhỏ
nhẹ, giảm bớt trọng lượng và trở nên dễ
chịu. Nhà vua thường xuyên đến thăm
Phật, tổ chức lễ hội dâng cúng phẩm vật
tối thắng trong bảy ngày. Khi đức Thế
Tôn nói lên lời hồi hướng, cả hội chúng
triều đình đều được ích lợi lớn.

5. Chú Tiểu Và Dạ Xoa

Trước tâm này buông lung...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan tới chú tiểu Sànu.

Sànu là con trai duy nhất của một
gia đình mộ đạo, chú được nhận
vào Tăng đoàn khi còn rất bé.
Hồi ấy chú rất nhiệt tâm và đạo

hạnh. Chú làm tròn bổn phận
một cách trung hậu với thầy Tế
độ, với Giáo thọ và các khách
tăng. Mỗi tháng, vào ngày mùng
8, chú dậy sớm, xách nước đổ
đầy các chum vại, quét dọn
giảng đường, lau chùi bàn ghế,
thắp đèn, và dùng tiếng trong
thanh kêu gọi thiện tín đến nghe
pháp.

Các thầy Tỳ-kheo thấy chú ngoan ngoãn
và cần mẫn, lại thích thú giọng chú đọc
tụng kinh nên thường yêu cầu chú tụng
đọc. Chú không bao giờ từ chối, nói
rằng: "Con mệt tim..." hay "Con nhức
mình..." hay tỏ ra miễn cưỡng tuân lời.
Chú ngồi trên ghế, cao tiếng tụng đọc
như dòng hải triều tuôn từ cõi chư thiên.
Mỗi khi tụng đọc xong, chú tụt xuốnng

ghế và hồi hướng: "Tất cả phước báo do việc tụng đọc kinh này, xin hồi hướng cho cha mẹ tôi".

Song thân hiện tại chú không biết gì về
sự hồi hướng ấy, nhưng bà mẹ kiếp trước
của chú, tái sanh làm quỷ Dạ-xoa. Bà
thường cùng đến nghe kinh với các vị
thần. Và bà nói: "Con yêu quí, ta cảm tạ
sự hồi hướng của con". Thường có câu:
"Một vị Sa-môn giữ giới trong sạch được
trời và người quý mến". Vì thế, chư thiên
kính trọng chú Sa-di, xem ngang bằng
trời Đại Phạm, hoặc như ngọn đuốc sáng.
Cũng thế, họ tôn kính và ca ngợi bà Dạ-
xoa, mẹ kiếp trước của chú. Khi các Dạ-
xoa hợp đến nghe kinh, bà được ngồi ghế
thứ nhất, uống nước trước nhất, có thức
ăn trước nhất. Ngay cả các Dạ-xoa đầy
uy lực, cũng nhường bước và nhường
chỗ ngồi cho bà.

Khi Sànu đến tuổi trưởng thành, tâm sinh
lý chú phát tirển, chú trở nên lười chán.
Và không tự thắng được chính mình,
ngày kia, chú không nói với ai, để râu tóc
mọc dài, y áo nhớp nhúa, chú mang y bát
trở về nhà. Bà nữ thí chủ thấy con trở về,
bà chào chú:

- Ủa này con, lúc trước con thường về
nhà với thầy con hoặc một sư huynh hay
vài Sa-di nhỏ, sao hôm nay con về một
mình?

Chú bày tỏ với mẹ nỗi khổ về sự bất mãn
của mình. Nữ cư sĩ là người mộ đạo,
giảng giải cho chú những bất lợi của
cuộc sống thế tục, nhưng chú không
nghe. Rốt cuộc, mẹ chú nghĩ thầm: "Có
lẽ không cần sự khuyên bảo của ta, chú
ấy sẽ nghĩ lại". Bà nói:

- Thôi con ngồi đây, đợi mẹ làm cơm cho con ăn. Ăn xong, mẹ đem áo quần tốt ra cho con mặc.

Bà lo sắp chỗ ngồi, đem bánh trái ra thết đãi chú, và dọn bánh xèo, rồi mới lo nấu cơm. Bà ngồi vo gạo cách đấy không xa.

Lúc ấy, bà Dạ-xoa tự hỏi: "Chú Sa-di đi
đâu? Chú có khất thực được không?". Bà
quan sát thấy chú muốn hoàn tục, đang
trở về ngồi tại nhà mẹ ruột.

Bà nghĩ: "Nếu ta khuất phục được chú
Sa-di, ta sẽ được chư thiên kính trọng. Ta
sẽ ngăn cản chú ấy". Lập tức bà nhập vào
chú, khống chế tay chân, vặn cổ chú và
xô té xuống đất, chú Sa-di mắt trợn
ngược, sùi bọt mép, giãy giụa. Bà mẹ
đang vo gạo, thấy thế vội ẵm chú lên,
mọi người chung quanh chạy đến, mang

đồ cấp cứu.

Bà mẹ khóc, đọc bài kệ:

Tôi nghe chư A-la-hán Dạy:
"Người mỗi nửa tháng Giữ giới
Bát quan trai Và giới bố-tát
ngày Mồng tám, rằm, mười
bốn Giữ phạm hạnh như thế
Dạ xoa không xâm hại" Nhưng
hôm nay tôi lại Thấy họ phá
Sànu.

Quỷ Dạ xoa nghe bà đọc bài kệ, bèn đáp:

Chư A-la-hán nói trúng Ai cứ
mỗi nửa tháng Giữ giới Bát
quan trai Và giới Bố-tát ngày
Mồng tám, rằm, mười bốn Giữ
phạm hạnh như thế Dạ xoa

không xâm hại.

Rồi Dạ xoa đọc kệ khuyên Sànu:

Sànu, Hãy nghe Dạ xoa
nói Đừng xa Phật, làm
ác Lén lút hay công
khai. Nếu làm ác đời
nay Hoặc sau này, ngươi
sẽ Chẳng bao giờ thoát
khổ Dù có cánh để bay
Lên trời tìm đường ẩn.

Nói xong, quỷ xuất ra. Sànu mở mắt,
thấy mẹ mình tóc tai rối bù, khóc than kể
lể, mọi người chung quanh. Không biết
mình mới bị quỷ nhập, chú hỏi:

- Vừa mới đây con còn ngồi trên ghế, mẹ vo gạo gần con. Sao bây giờ con lại nằm dưới đất?

Và chú nói tiếp:

Người ta khóc kẻ chế Hoặc người đi không về Con ngồi đây sao mẹ Lại khóc con tỉ tê?

Bà mẹ muốn chỉ rõ cho chú thấy hậu quả
xấu của việc đã xuất gia từ bỏ mọi thú
vui thế gian, mọi lạc thú nhục dục, lại
muốn hoàn tục. Bà đáp:

Con à, người ta khóc Người
chết, hoặc người đi Đi mãi
chẳng trở về. Họ cũng khóc nữa
khi Người tu lại ra đời Những
người như thế ấy Sống chết đâu
khác gì.

Bà tiếp tục so sánh đời sống thế tục như lò than, như hỏa ngục, nhấn mạnh sự

nguy hại của đời sống tại gia.

Than hừng cả hai bên. Con có muốn ngã nào? Địa ngục từ bốn phía, Con có muốn rơi vào?

Bà nói thêm:

- Con ơi! Cầu con được may mắn! Con
đã được mẹ cứu như giựt củi khỏi đống
lửa, con đã từ bỏ thế gian đi theo Phật
nay lại muốn trở lui thiêu đốt trong nhà
thế gian. Con hãy mau ra khỏi và che chở
cho chúng ta!

Nói xong, bà tự nhủ: "Không có cách nào để ta đánh thức sự chán ghét, ghê tởm của chú hơn nữa sao?"

Để chú rõ thêm, bà đọc kệ:

Hãy tinh tấn con ơi! Cầu con đi
đường may Bằng cách nào mẹ
khiến Con gớm đời được đây?
Đã giựt ra khỏi lửa, Con là
thanh củi say, Muốn cháy thiêu
lần nữa, Làm sao, làm sao đây?

Chú Sànu nghe mẹ nói xong, tri giác tự tỉnh và nói:

- Con không hoàn tục.

- Tốt lắm! Con yêu quý!

Bà mẹ rất hoan hỷ, bà dọn đủ món ngon
cho chú. Ăn xong, bà hỏi tuổi chú và
được biết chú đủ tuổi để thọ Tỳ-kheo
chánh thức gia nhập Tăng đoàn, bà cúng
dường chú ba y. Với y và bát đầy đủ, chú
được chính thức là vị Tỳ-kheo của Tăng

đoàn.

Đức Thế Tôn, ngay lúc ấy đã khuyên chú nên kiểm soát tư tưởng:

- Nếu một người để tư tưởng mình rong
ruổi xa xôi, lâu dài, suy nghĩ đủ mọi
chuyện mà không cố gắng kiểm soát,
người ấy không thể đạt được Giải Thoát.
Vì thế phải nỗ lực kiểm soát tư tưởng,
như người nài voi kiềm thúc con voi
trong thời phát dục bằng móc sắt.

Ngài nói kệ:

(326) Trước tâm này buông
lung, Chạy theo ái, dục, lạc,
Nay ta chánh chế ngự, Như
cầm móc điều voi.

Nghe xong, chư thiên cùng đến nghe

pháp với Sànu, đã chứng Pháp nhãn. Sau
này, Thượng toạ Sànu thông suốt Tam
tạng, Ngài trở nên một vị giảng sư uyên
bác, sống một trăm hai chục tuổi, giáo
hóa toàn cõi Diêm-phù-đề, và sau cùng
nhập Niết-bàn.

6. Con Voi Sa Lầy

Hãy vui không phóng dật...

Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến voi Pàveyyaka.

Vua Ba-tư-nặc có một con voi
tên Pàveyyaka. Khi còn nhỏ nó rất mạnh,
nhưng trở về già sức lực yếu đi. Một
ngày nọ, nó lội ngang các hồ lớn, bị lún
chân xuống bùn không bước được. Dân

chúng kháo nhau:

- Xem kìa! Con voi hồi nhỏ mạnh như thế, bây giờ yếu như thế.

Nhà vua nghe tin, lập tức ra lệnh cho người quản tượng:

- Hãy kéo con voi ra khỏi đám bùn,

Người quản tượng đi đến bờ hồ, giả cách để cho voi thấy như mình sắp ra trận, đầu đội mũ sắt, trống đánh vang lừng.

Kiêu khí của con voi trỗi dậy. Nó đứng
lên mau mắn, và rút chân ra khỏi sình,
bước liền lên đất khô. Các vị Tỳ-kheo
chứng kiến sự việc, về bạch Phật, Phật
dạy:

- Này các Tỳ-kheo, con voi đã tự kéo

mình ra khỏi sình lầy. Nhưng các ông bị
đắm nhiễm trong bãi lầy dục vọng, hãy
cố gắng với tất cả sức lực của mình để
thoát ra.

Ngài nói kệ:

(327) Hãy vui không phóng
dật, Khéo phòng hộ tâm ý,
Kéo mình khỏi ác đạo, Như voi
bị sa lầy.

7. Voi Làm Thị Giả Phật

Nếu được bạn hiền trí...

Câu chuyện xảy ra khi Phật ở trong một khu rừng với voi Pàveyyaka, liên quan đến một nhóm Tỳ-kheo.

Khi Phật ở Kosambi, các thầy Tỳ-kheo ở
đấy đã chia phe tranh cãi nhau không
dứt. Phật dạy bảo cũng không ai nghe,
Ngài bèn vào rừng nhập hạ một mình. Ở
đấy, một con voi chúa đã hầu hạ Ngài
chu đáo. Điều này mọi người tăng tục
đều hay tin. Nơi thành Xá-vệ, ông Cấp
Cô Độc, bà Tỳ-xá-khư, các nhà đại phú
hộ khác đến thỉnh cầuTôn giả A-nan:

- Bạch Tôn giả, xin cho chúng con được gặp Phật.

Và năm trăm thầy Tỳ-kheo ở xứ khác, sau khi an cư, đã đến thỉnh cầu A-nan:

- Thưa Tôn giả, đã lâu chúng tôi không
được nghe pháp âm của đức Thế Tôn.
Xin Tôn giả vui lòng cho chúng tôi được
gặp Thế Tôn và nghe Ngài giảng pháp.

Tôn giả A-nan liền dắt năm trăm Tỳ-
kheo đi đến khu rừng nơi Phật ở. Đến
cửa rừng, Ngài nghĩ thầm: "Đức Như Lai
đã sống cô tịch trong ba tháng. Bây giờ
thật không thích hợp, nếu ta đột ngột
mang hết mấy trăm người này cùng vào
với ta". Nghĩ thế, ngài bèn đi một mình
đến chỗ Phật. Khi voi
chúa Pàveyyaka thấy Tôn giả, bèn tung
vòi tiến tới. Đức Phật bảo:

- Hãy lui, Pàveyyaka, đừng xua đuổi người ấy. Đó là thị giả của Như Lai.

Voi chúa bèn cuốn vòi lại, và ngỏ ý
muốn đỡ y bát của Tôn giả, nhưng Ngài
từ chối. Voi nghĩ: "Nếu người biết lễ
phép, sẽ không đặt vật dụng của mình lên
phiến đá của Như Lai ngồi". Tôn giả đặt
y bát của mình xuống đất (Theo lễ nghi
không được để vật dụng của mình nơi

giường hoặc ghế của thầy). Sau khi lễ Phật, Tôn giả lui ngồi một bên. Phật hỏi:

- Ông đến một mình?

A-nan thưa rằng mình đến với năm trăm Tỳ-kheo.

- Họ ở đâu?

- Con không biết ý của Thế Tôn nên để họ ở ngoài rừng.

- Hãy gọi họ vào.

Tôn giả trở ra gọi năm trăm Tỳ-kheo vào. Thế Tôn hoan hỷ tiếp đón các thầy. Và các Tỳ-kheo đã bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, Ngài là một vị Phật tôn quý, một ông hoàng quý phái. Vậy mà

Ngài phải ở một mình ba tháng tại nơi
này, thật vất vả khi đứng, khi ngồi.
Không có ai giúp đỡ Ngài trong các việc
quan trọng cũng như lặt vặt, chẳng ai
múc nước cho Ngài súc miệng...

Phật trả lời:

- Này các Tỳ-kheo, voi
chúa Pàveyyaka đã làm giúp ta tất cả mọi
việc. Được một người bạn như thế, sống
độc cư cũng tốt. Và nếu không có bạn
như thế, tốt hơn là nên sống một mình.

Ngài nói kệ:

(328) Nếu được bạn hiền trí,
Đáng sống chung, hạnh lành,
Nhiếp phục mọi hiểm nguy,
Hoan hỷ sống chánh niệm.

(329) Không gặp bạn hiền trí,
Đáng sống chung, hạnh lành,
Như vua bỏ nước bại, Hãy
sống riêng cô độc, Như voi
sống rừng voi.

(330) Tốt hơn sống một mình,
Không người ngu kết bạn, Độc
thân, không ác hạnh, Sống vô
tư vô lự, Như voi sống rừng
voi.

8. Ma Vương CámDỗ Phật

Vui thay, bạn lúc cần! ...

Khi đức Bồ-tát còn ở trong thời kỳ tu ẩn dật ở trong dãy núi Tuyết (Himàlaya),

chế độ cai trị của các quốc vương khắc
nghiệt. Và đức Thế Tôn trông thấy dân
chúng bị nhiều hình phạt độc ác, Ngài
động lòng thương xót. Ngài tự nhủ: "Tại
sao không thực hành một chế độ công
bình, chính trực, không có giết chóc,
chinh phạt và đau khổ".

Khi ấy Ma vương bắt gặp tư tưởng trên
thoáng qua trong đầu đức Phật, hắn nghĩ:
"Sa-môn Cồ-đàm vừa nghĩ đến việc cai
trị. Có lẽ bây giờ ông ấy muốn làm vua,
đó là một dịp cho ông ấy tán tâm. Nếu
ông ấy ra nắm quyền cai trị, ta có thể
cám dỗ ông ấy. ta sẽ đến để gợi lòng
tham ấy."

Ma vương đến chỗ Phật và bảo:

- Thưa Ngài, hãy để đức Thế Tôn cai trị, hãy để bậc Tối Thắng cai trị, sẽ không có

giết chóc, chinh phạt và khổ đau, mà chỉ có công bằng và chính trực.

- Này Ma vương! Ông thấy ta thế nào mà nói như vậy?

- Thưa Ngài, một vị Phật có thể thi triển
bốn phép mầu. Chỉ cần Ngài ra lệnh:
"Ngọn núi Himàlaya hãy biến thành
vàng", lập tức nó sẽ biến thành vàng. Tôi
cũng sẽ lấy tài lực này để thực hiện tất cả
những việc có thể thực hiện bằng tài lực.
Như thế, Ngài sẽ cai trị công bằng chánh
trực.

Phật bảo:

Lòng tham người không thỏa
Dù có núi tử kim Biết vậy, người
khôn tìm Đường thẳng ngay tiến
bước. Người đã sớm vẽ trước

Người nhân của khổ đau, Đâu
có thể nào giao Đời mình cho
lạc thú? Hãy để người đã thấu
Nhân sanh tử luân hồi Tự tu tập
điều phục "Lưỡi ái" buộc bao
đời

Phật cảnh cáo Ma vương:

- Này Ma vương, ta khuyên ông một lần nữa, Ta không giống ông. Đó là điều Ta muốn nói.

Ngài nói kệ:

(331) Vui thay, bạn lúc cần!
Vui thay, sống biết đủ! Vui
thay, chết có đức! Vui thay, mọi
khổ đoạn!

(332) Vui thay, hiếu kính mẹ!
Vui thay, hiếu kính cha! Vui
thay, kính Sa-môn! Vui thay,
kính Hiền Thánh!

(333) Vui thay, già có giới! Vui
thay, tín an trú! Vui thay, được
trú tuệ! Vui thay, ác không
làm!
