Kinh Pháp Cú [Dhammapada Sutta - The Path of Truth]
Tích Truyện Pháp Cú - 3 [Buddhist Legends] (Eugène Watson Burlingame; Thiền viện Viên Chiếu dịch)
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

XXIV. Phẩm Tham Ái 1. Con Cá Vàng

Người sống đời phóng dật...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ viên, trong trường hợp của cá vàng Kapilamaccha.

Chuyện quá khứ

1A. Thầy Tỳ Kheo Tự Phụ - Đảng Cướp

Thuở xưa, thời đức Phật Ca-diếp nhập
Niết-bàn, có hai anh em một gia đình quý
tộc xuất gia làm Sa-môn. Người anh
tên Sodhana và người em tên Kapila. Cả
người mẹ Sàdhinì và cô em gái Tàpanà
cũng xuất gia làm Tỳ-kheo ni. Khi xuất

gia, cả hai anh em đều làm tròn bổn phận
với bậc thầy thế độ và các vị Giáo thọ
một cách thành kính. Một ngày nọ, họ
hỏi thầy:

- Bạch thầy, trong tôn giáo này có bao nhiêu bổn phận chánh yếu?

- Có hai bổn phận: học và thiền định.

Nghe thế, người anh cả nghĩ thầm: "Ta sẽ
hoàn thành bổn phận thiền định". Và
thầy ở lại bên vị Bổn sư năm năm. Nhận
một đề mục thiền định dẫn đến quả Tuệ
giác, thầy vào rừng và sau khi nỗ lực hết
sức mình, thầy chứng A-la-hán.

Người em nói: "Ta còn trẻ, khi nào già,
ta sẽ thiền định". Thầy chọn bổn phận
học tập. Thầy học thông Tam tạng, do đó
thầy có đông đồ chúng và được nhiều lợi

dưỡng. Say sưa với kiến thức đa văn của
mình và bị ma tham danh chi phối, thầy
trở nên tự phụ. Thầy hay sửa lưng người
khác. Khi người ta nói đúng thầy bảo sai,
khi người ta nói sai thầy bảo đúng, việc
có tội thầy nói là vô tội, việc vô tội cho
là có tội.

Các vị Sa-môn hiền đức vẫn hay khuyên thầy:

- Này huynh Kapila, đừng nói như vậy.

Các vị nhắc thầy về điều luật, về Phật pháp. Nhưng Kapila trả lời:

- Các ông biết được gì? Hỡi những con cá rỗng?

Thầy lại tiếp tục nhục mạ người.

Các vị Sa-môn kể lại với thầy Sodhana. Thầy Sodhana khuyên em:

- Này Kapila, với cương vị Tỳ-kheo, em
nên cư xử đúng đắn. Em đừng khinh
thường, bác bỏ các lời khuyên chân thật,
và nói năng theo cách của em như thế.

Nhưng thầy Kapila chẳng màng gì đến
lời khuyên của anh. Thầy Sodhana kiên
nhẫn khuyên hai, ba lần
thầy Kapila cũng không đếm xỉa gì đến.
Thầy chỉ còn biết nói:

- Này sư đệ, em sẽ mang tiếng xấu vì những hành động thầy nữa.

Thầy Kapila cư xử xấu và kết hợp một
số đồ chúng cũng tệ như thầy. Ngày nọ,
thầy tự nói: "Ta sẽ trùng tuyên Luật tạng
tại Pháp đường". Thầy cầm quạt, lên tòa

ngồi, tuyên đọc Luật với câu hỏi thường lệ.

- Thưa các đại đức, chúng đã nhóm, có ai cần phát lồ?

Các vị Tỳ-kheo nghĩ thầm: "Trả lời ông ấy chẳng ích lợi gì". Tất cả yên lặng. Kapila tiếp:

- Này chư huynh, ở đây không có Giáo lý cũng không có Giáo luật, các vị có nghe đọc luật cũng như không nghe thôi.

Nói rồi Kapila xuống tòa. Như thế, thầy đã làm chậm trễ việc giảng dạy giáo pháp của đức Phật Ca-diếp.

Trong đời ấy, Trưởng lão Sodhana vào Niết-bàn. Kapila với thái độ như thế đã vào ngục A-tỳ. Cả mẹ và em gái thầy

theo chế nhạo các vị Sa-môn hiền đức, cũng rơi vào địa ngục.

Thời ấy, có năm trăm tên cướp, một ngày
kia chúng bị rượt bắt, phải vào rừng ẩn
náu. Chúng không tìm được nơi nương
thân, và khi gặp một vị ẩn sĩ, chúng vái
chào và thưa:

- Bạch Ngài, hãy cho chúng con nương tựa.

Vị ấy trả lời:

- Không có nơi nương tựa nào bằng đạo đức. Tất cả các anh có thể giữ năm giới được không?

- Thưa được.

Chúng bằng lòng thọ năm giới cấm.

Tôn giả ẩn sĩ khuyên họ:

- Hôm nay các anh đã thọ giới, cho dù
mạng sống bị đe dọa đi nữa, các anh
cũng không được phạm giới hay có tư
tưởng ác.

- Được thôi.

Các tên cướp hứa sẽ giữ giới luật đã thọ.

Dân làng đuổi theo tận nơi bọn cướp ẩn
náu, và giết chết hết tất cả. Chúng được
tái sinh lên cõi trời, tên cầm đầu bọn
cướp thành vị thiên chủ cai quản các vị
kia. Sau khi tái sinh nhiều lần nơi các cõi
trời, lúc ở cõi cao lúc cõi thấp suốt vô số
kiếp trôi qua trong thời kỳ giữa hai vị
Phật, chúng lại tái sinh trong đời Phật
hiện tại vào một làng chài lưới có năm
trăm gia đình gần thành Xá-vệ.

Vị Thiên chủ đầu thai vào nhà ông xã
trưởng làng, những vị còn lại đầu thai
trong các nhà kia. Như thế cùng một
ngày tất cả năm trăm vị đầu thai và đều
sanh ra một lượt. Ông xã trưởng nghĩ
thầm: "Không biết hôm nay trong làng
có các cậu bé khác chào đời hay
không?". Cho người kiểm tra khắp làng
ông được biết tất cả đều tái sinh vào một
nơi. "Các cậu này sẽ là bạn của con trai
ta". Ông nghĩ vậy rồi gởi thực phẩm đến
nhà nuôi hết các cậu bé. Chúng lớn lên,
chơi đùa với nhau, kết bạn thân cho đến
lúc cùng trưởng thành. Chàng trai lớn
nhất trở nên một người danh tiếng, được
trọng vọng, làm thủ lãnh cả nhóm.

Kapila thọ khổ trong ngục A-tỳ suốt vô số kiếp trôi qua trong thời gian giữa hai vị Phật, và do

dư báo của nghiệp ác, lúc ấy tái
sinh làm con cá nơi dòng
sông Aciravatì. Mình cá màu
vàng óng nhưng hơi thở hôi thối
vô cùng.

Chuyện hiện tại:

1B. Nhóm Dân Chài Và Con Cá Hôi

Một ngày kia, đám bạn thanh niên ấy bảo nhau:

- Ta hãy tung lưới kiếm ít cá.

Họ lấy lưới quăng xuống sông, xui khiến thế nào con cá vàng lọt vào lưới. Khi dân làng trông thấy cá, họ mừng rỡ kêu lên:

- Các con chúng ta lần đầu bủa lưới, đã tóm được chú cá vàng. Thế nào đức vua

cũng ban thưởng một cách hậu hỷ.

Đám bạn thanh niên ném con cá lên thuyền, đi yết kiến đức vua. Thấy con cá, vua hỏi:

- Cái gì đấy?

Đám thanh niên tâu:

- Tâu đại vương, đây là một con cá.

Nhận ra đó là một con cá vàng, vua nghĩ
thầm: "Đức Thế Tôn sẽ biết vì sao con cá
này màu vàng". Vua liền ra lệnh mang cá
đi đến ra mắt đức Thế Tôn. Cá vừa mở
miệng ngáp, cả tinh xá Kỳ Viên tràn
ngập mùi hôi thối. Vua bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, vì duyên cớ gì con cá này có màu vàng? Và tại sao hơi thở nó

hôi thối đến thế?

- Đại vương, vào thời Phật Ca-diếp, con
cá ấy là một vị Tỳ-kheo tên Kapila, đa
văn, được đồ chúng theo đông đảo. Do vì
buông lung theo lợi dưỡng, ông ấy đã
chửi mắng, lăng mạc các Tỳ-kheo không
theo mình. Ông gây chậm trễ việc truyền
bá giáo pháp đức Phật Ca-diếp và bị đọa
vào ngục A-tỳ. Sau, từ dư báo nghiệp ác,
lại đầu thai làm con cá. Do nhân duyên
giảng dạy giáo pháp Phật, đọc tụng kinh
điển tán thán Phật trong thời gian khá
lâu, mình cá mới có màu vàng ấy. Còn
hơi thở thối vì ông đã chửi mắng lăng mạ
các Tỳ-kheo. Đại vương, Như Lai sẽ
khiến ông ấy kể về chính mình đây.

- Bạch Thế Tôn, xin Ngài dùng mọi cách để ông ấy tự kể về mình.

Đức Phật hỏi con cá:

- Ngươi có phải là Kapila?

- Bạch Thế Tôn vâng, con là Kapila.

- Ngươi từ đâu đến?

- Bạch Thế Tôn, con từ ngục A-tỳ đến.

- Còn anh ngươi, Sodhana, ra sao rồi?

- Bạch Thế Tôn, anh ấy đã nhập Niết- bàn.

- Mẹ ngươi, bà Sàdhini đâu?

- Bạch Thế Tôn, người bị đọa địa ngục.

- Còn em gái ngươi, Tàpanà, thì sao?

- Cô ấy cũng đọa địa ngục, Bạch Thế

Tôn!

- Giờ ngươi đi đâu?

- Bạch Thế Tôn, ngục A-tỳ.

Nói xong, lòng đầy ăn năn, cá đập đầu
chết ngay tại chỗ, bị tái sanh trong ngục
A-tỳ. Thính chúng vây quanh đều xúc
động, lông tóc dựng ngược cả lên. Đức
Thế Tôn thấy tâm họ thuần phục, bèn
giảng bài pháp thích hợp:

Hằng sống trong chánh kiến,
Hằng tu hạnh thanh tịnh, Đấy
hạt ngọc sang đẹp, Quý hơn
trong tất cả.

Nói kệ rồi, đức Phật giảng tỉ mỉ toàn bài kinh "Kapila"; sau này được chép trong tập Suta Nipàta. Ngài nói kệ tiếp:

(334) Người sống đời phóng dật,

Ái tăng như dây leo,

Nhảy đời này đời khác,

Như vượn tham quả rừng.

(335) Ai sống trong đời này, Bị
ái dục buộc ràng, Sầu khổ sẽ
tăng trưởng, Như cỏ bị gặp
mưa.

(336) Ai sống trong đời này, Ái
dục được hàng phục, Sầu rơi
khỏi người ấy, Như giọt nước
lá sen.

(337) Đây điều lành Ta dạy, Các người tụ họp đây, Hãy nhổ

tận gốc ái, Như thổ gốc cỏ bỉ, Chớ để ma phái hoại, Như dòng nước cỏ lau.

2. Con Heo Nái Tơ

Như cây bị chặt đốn...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại tinh xá Trúc Lâm, liên quan đến chị heo nái tơ nọ sống lăn lóc trong đống phân.

Chuyện kể rằng, một hôm đức Thế Tôn
vào thành Vương-xá khất thực, gặp một
con heo nái tơ. Ngài mỉm cười, Trưởng
lão A-nan trông thấy vầng hào quang
chói sáng từ răng Ngài, liền hỏi lý do:

- Bạch Thế Tôn, tại sao Ngài cười?

Đức Phật bảo:

- Này A-nan, hãy nhìn con heo nái tơ kia.

- Con có thấy nó, bạch Thế Tôn!

- Vào thời đức Phật Kakusandha, con
heo tơ này là một chị gà ở gần Thiền
đường nọ. Chị thường chăm chú nghe
một thầy Tỳ-kheo niệm đề mục thiền tu
chứng Tuệ giác. Chỉ nghe những âm
thanh thiêng liêng kia thôi, cũng khiến
chị thoát kiếp được tái sinh vào cung
vua, làm công chúa tên Ubbari.

Một hôm công chúa đi vào nhà xí, thấy
đống dòi. Liền tại chỗ ấy, chăm chú quan
sát đám dòi, tâm định tĩnh, cô nhập Sơ
thiền. Sau khi mãn kiếp làm công chúa,
cô được sanh vào dòng dõi Bà-la-môn.
Từ giai cấp Bà-la-môn, do nghiệp tạo

trong kiếp ấy, bây giờ cô lại tái sinh làm con heo nái tơ này. Ta biết những cảnh huống ấy nên cười.

Các Tỳ-kheo đi sau Trưởng lão A-nan
lắng nghe đức Thế Tôn nói, rất xúc cảm.
Sau khi tác động tâm tư họ, đức Phật liền
giảng giải sự ngu si của tham ái, và vẫn
đứng giữa đường đi, Ngài nói kệ tiếp:

(338) Như cây bị chặt đốn, Gốc
chưa hại vẫn bền, Ái tùy miên
chưa nhổ, Khổ này vẫn sanh
hoài.

(339) Ba mươi sáu dòng ái,
Trôi người đến khả ái, Các tư
tưởng tham ái, Cuốn trôi người
tà kiến.

(340) Dòng ái dục chảy khắp,
Như dây leo mọc tràn, Thấy
dây leo vừa sanh, Với tuệ, hãy
đoạn gốc.

(341) Người đời nhớ ái dục, Ưa thích các hỷ lạc, Tuy mong cầu an lạc, Họ vẫn phải sanh, già.

(342) Người bị ái buộc ràng,
Vùng vẫy và hoảng sợ, Như
thỏ bị sa lưới, Chúng sanh ái
trói buộc, Chịu khổ đau dài
dài.

(343) Người bị ái buộc ràng,
Vùng vẫy và hoảng sợ, Như
thỏ bị sa lưới, Do vậy vị Tỳ-
kheo, Mong cầu mình ly

tham, Nên nhiếp phục ái dục.

Sau kiếp ấy, chị heo nái tơ tái sinh vào
cung vua ở Suvannabhùmi. Hết kiếp, cô
tái sanh ở Ba-la-nại, kiếp sau cô tái sanh
ở cảng Supàraka trong nhà một người lái
ngựa, rồi sanh vào nhà một thủy thủ
cảng Kavìra. Kế tiếp, cô sanh vào nhà
một gia đình quý tộc cao sang
ở Anuràdhapura. Cuối cùng, cô tái sanh
làm con gái
ông Sumanà làng Bhokkkanta thuộc vùng
phía Nam, được đặt tên theo cha
là Sumanà.

Khi dân chúng bỏ làng đi hết, cha cô đến
vương quốc Diighavaapi, lập nghiệp tại
làng Mahàmuni. Lakuntaka Atimbara, Tể
tướng vua Dutthagàmanì, có việc đến
đấy gặp cô, liền cưới làm vợ, đưa về
sống tại làng Mahàpunna. Một hôm,

Trưởng lão Anula trú tại tinh
xáKotipabbata đi khất thực ngang qua
nhà trông thấy cô bèn bảo các thầy Tỳ-
kheo:

- Này chư huynh, con heo nái tơ đã trở
thành phu nhân ngài Lakuntaka
Atimbara, Tể tướng của đức vua, thật lý
thú biết bao!

Nghe những lời này cô bỗng nhớ hết các
tiền kiếp của mình và chứng Túc mạng
thông. Xúc dộng sâu xa, cô xin phép
chồng từ bỏ đời thế tục xuất gia theo
Tăng đoàn Tỳ-kheo ni Pancabalaca. Sau
khi nghe giảng bài pháp Mahà
satipatthàna tại tinh xá Tissa, cô đắc qủa
Dự lưu. Rồi khi người Damilas bị tiêu
diệt, cô trở về làng Bhokkanta sống với
cha mẹ. Tiếp đó, nghe bài
pháp Asìvisopama tại tinh xá Kallaka, cô

đắc qủa A-la-hán. Ngày cô nhập Niết-
bàn, đáp lời hỏi của các Tỳ-kheo và Tỳ-
kheo ni, cô kể hết câu chuyện cho các
Tỳ-kheo Ni nghe. Giữa một buổi nhóm
chúng của các thầy Tỳ-kheo, với sự giúp
đỡ của Trưởng lão Maha Tissa, vị Tỳ-
kheo thường giảng nói Pháp Cú đang trú
tại Mandalàràma, cô kể như sau;

- Vào thời xa xưa, con đánh mất thân
người, sanh làm gà mái. Bị diều hâu xớt,
và tái sanh ở thành Vương xá, từ bỏ cuộc
đời thế tục, làm một Tỳ- kheo ni hành
khước đây đó và tu đạt đến Sơ thiền. Hết
kiếp ấy, con tái sanh vào nhà một trưởng
giả. Nhưng chỉ sống ít lâu, con đã bị đọa
làm heo nái. Hết kiếp, con tái sanh
ở Suvannabhùmi, rồi ở Ba-la-nại, ở
cảng Suppàraka, ở cảng Kavìra,
ở Anuràdhapura và sau cùng tại
làng Bhokkanta. Sau khi trải qua mười ba

kiếp thăng trầm như vậy, kiếp này con
cảm nhận được sự bất như ý của cuộc
sống nên từ bỏ thế tục, xuất gia, và
chứng quả A-la-hán. Xin chư vị mỗi
người hãy tự mình chánh niệm tinh tấn
tiến đến giải thoát.

Lời cô làm tứ chúng vô cùng xúc động. Sau đó cô nhập Niết-bàn.

3. Thầy Tỳ Kheo Bỏ Đạo

Được thoát khỏi buộc ràng...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại tinh xá Trúc lâm, liên quan đến một thầy Tỳ-kheo hoàn tục.

Thầy Tỳ-kheo kia vốn là đồ đệ Trưởng

lão Đại Ca-diếp, tuy đã đạt Tứ thiền
nhưng một hôm đến chơi nhà ông chú
làm thợ vàng, trông thấy nhiều đồ trang
sức đẹp mắt, thầy sanh lòng tham luyến,
bèn hoàn tục. Thầy lại làm biếng chẳng
chịu mó tay vào việc gì nên bị đuổi ra
khỏi nhà. Từ đấy thầy kết bạn với kẻ xấu,
chuyên sống bằng nghề cướp bóc. Một
hôm người ta bắt thầy, trói chặt hai tay
sau lưng, mang đi hành hình, trên đường
cứ gặp mỗi ngã tư lại dùng roi da đánh
đập thầy.

Trưởng lão Đại Ca-diếp vào thành khất
thực, thấy thầy Tỳ-kheo bỏ đạo bị dẫn ra
cửa Nam liền làm cho dây trói lỏng đi,
và bảo thầy.

- Ông hãy quán tưởng lại đề mục định như đã từng làm.

Vâng lời dạy, thầy Tỳ-kheo bắt đầu thiền định, và nhập Tứ thiền. Lính áp tải đưa thầy đến chỗ hành hình, bảo:

- Bọn ta sẽ cho ngươi chết.

Rồi chúng nung đỏ chông sắt lên. Nhưng
tên cướp chẳng hề lo sợ mảy may. Lính
xử tội vây tứ phía đưa cao gươm giáo,
lao phóng sáng lòa.

Thấy tên cướp không tỏ dấu sợ hãi chi
cả, chúng phải kêu:- Thưa các Ngài, hãy
nhìn người này xem. Đứng giữa trăm
người lăm lăm vũ khí, ông ta chẳng run
chẳng sợ. Thật là điều lạ lùng.

Quá kinh ngạc và thán phục, chúng reo hò ầm ĩ, rồi đến tâu lên vua. Nghe hết chuyện, vua phán:

- Hãy thả người ấy ra.

Họ đến bạch Phật câu chuyện. Đức Thế Tôn phóng hào quang, phân thân đến pháp trường nói kệ:

(344) Lìa rừng lại hướng
rừng, Thoát rừng chạy theo
rừng, Nên xem người như
vậy, Được thoát khỏi buộc
ràng, Lại chạy theo ràng buộc.

Nghe pháp âm mầu nhiệm, thầy Tỳ-kheo
bỏ đạo đang nằm trên bàn chông lính vây
quanh kín đặc, liền quán tưởng đề mục
sanh tử, quán tam pháp ấn, thấu rõ ngã
không và đắc quả Dự lưu. Trong niềm an
lạc của đạo quả vừa đắc, thầy bay lên
không đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ
Ngài. Ngay giữa chúng hội, trong đó có
cả nhà vua, thầy đắc quả A-la-hán.

4. Ngôi Nhà Tù

Người trí xem chưa bền...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ngụ tại Kỳ Viên, liên quan đến ngôi nhà tù.

Một hôm, các tội phạm bị dẫn đến trước
vua Ba-tư-nặc, nào trộm đạo, cướp
đường, nào những kẻ giết người. Vua ra
lệnh dùng gông cùm, dây thừng và dây
xích trói họ lại. Lúc ấy, có ba mươi thầy
Tỳ-kheo ở vùng quê đến thăm đức Thế
Tôn, đảnh lễ Ngài rồi lui. Hôm sau, đi
quanh thành Xá-vệ khất thực, các thầy
qua chỗ nhà tù và thấy bọn tội phạm.
Chiều lại, khất thực xong các thầy đến
yết kiến Phật và bạch:

- Bạch Thế Tôn, hôm nay đi khất thực
chúng con thấy các tội nhân ở trong nhà
tù. Họ bị trói bằng gông cùm, dây thừng,
dây xích, vô cùng đau khổ. Họ chẳng cởi
nổi các gông cùm này để trốn thoát được.
Bạch Thế Tôn, có thứ gì trói buộc bền
chắc hơn nữa không?

Đức Phật đáp:

- Này các Tỳ-kheo, những thứ đó đâu đã
lấy gì làm bền chắc. Hãy xem sự trói
buộc của si mê, gông xiềng có tên là
tham ái, sự ràng rịt của lòng tham luyến
của cải, lúa thóc, vợ con. Dây trói buộc
này còn bền chắc gấp trăm, nói cho
đúng, gấp nghìn lần hơn những thứ các
ông đã thấy. Nhưng dầu nó bền chắc như
vậy và khó cởi bỏ đến thế mà xưa kia
người có trí vẫn cởi bỏ được, ra đi vào
Hy-mã-lạp-sơn, xa lìa thế tục.

Rồi Ngài kể chuyện tiền thân:

Chuyện quá khứ:

4A. Chồng Và Vợ

Vào thuở xa xưa, khi
vua Brahmadatta đang trị vì ở Ba-la-nại,
Ngài là con trai một gia đình nhà nghèo
nọ. Khi đến tuổi trưởng thành thì cha
chết, chàng phải đi làm mướn nuôi mẹ.
Bà mẹ chọn cưới cho chàng một cô gái
con nhà tử tế, mặc những lời phản đối
của chàng. Thời gian sau, mẹ già qua
đời, vợ chàng hoài thai đứa con đầu lòng.

Chẳng biết vợ đang mang thai, chàng bảo:

- Này em, hãy tự kiếm sống nhé. Anh sẽ đi tu.

Vợ chàng đáp:

- Em đang có thai. Xin đợi đến ngày em sinh nở, chàng thấy mặt con rồi đi tu cũng không muộn.

- Thôi được.

Khi cô vợ sanh đứa bé xong, chàng từ giã vợ:

- Em thân yêu, em đã sanh nở mẹ tròn con vuông. Anh có thể đi tu được rồi chứ.

Nhưng cô vợ nói:

- Xin chàng chờ đến lúc con dứt sữa hãy đi.

Trong khi chàng chờ, cô vợ có thai đứa

con thứ hai.

Chàng tự nghĩ: "Nếu ta làm theo lời yêu
cầu của nàng thì chẳng bao giờ đi được.
Ta sẽ bỏ trốn và xuất gia, đừng cho nàng
hay gì cả". Thế là không nói một lời về
dự định của mình, giữa đêm chàng trở
dậy trốn đi. Lính gác thành bắt chàng.
Nhưng chàng thuyết phục được họ thả ra:

- Thưa các ông, tôi phải săn sóc mẹ già. Xin các ông tha cho tôi.

Ở lại quanh đấy một thời gian, chàng lên
đường về vùng Hy-Mã-lạp-sơn sống đời
ẩn sĩ. Sau khi đắc thần thông và tu chứng
được những quả vị cao hơn, chàng tiếp
tục sống ở đấy, vui hưởng thiền duyệt.
Chàng thầm nghĩ: "Ta đã bứt tung được
sợi dây trói thật quá ư bền chắc, sợi dây
tham dục xấu xa, sợi dây của lòng luyến

ái vợ con".

Nghĩ rồi, chàng đọc một bài kệ.

(Kết Thúc Chuyện Quá Khứ)

Kể xong chuyện quá khứ, đức Thế Tôn nói kệ làm rõ nghĩa bài kệ của nhà ẩn sĩ:

(345) Sắt, cây, gai trói buộc,
Người trí xem chưa bền, Tham
châu báu, trang sức, Tham
vọng vợ và con.

(346) Người có trí nói rằng:
"Trói buộc này thật bền, Trì
kéo xuống, lún xuống, Và thật
sự khó thoát. Người trí cắt trừ
nó, Bỏ dục lạc không màng".

5. Sắc Đẹp Phù Du

Người đắm say ái dục...

Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ngụ tại Trúc Lâm, liên quan đến hoàng hậu Khema, vợ vua Tần-bà-sa-la.

Người ta nói rằng bà Khema, do phước
báu lời nguyện dưới chân
Phật Padumuttara, nhan sắc vô cùng
lộng lẫy. Nghe đồn đức Thế Tôn thường
chê trách sắc đẹp thể chất, bà tránh
không gặp Phật. Vua Tần-bà-sa-la biết bà
rất tự kiêu về sắc đẹp của mình nên cho
người làm những bài ca tán thán Trúc
Lâm, rồi ra lịnh cho các nghệ sĩ hát các
bài ca ấy khắp nơi.

Nghe các bài ca, Trúc Lâm đối với bà thật là một nơi xa xôi nào chưa từng biết. Bà hỏi các nghệ sĩ:

- Các ngươi hát về khu rừng nào thế?

- Tâu hoàng hậu, chúng con hát về rừng Trúc Lâm của lệnh bà đấy.

Tức thì hoàng hậu muốn xem Trúc Lâm.
Lúc ấy, đức Thế Tôn đang ngự trên tòa
giảng pháp cho tứ chúng, biết bà đến bèn
hóa phép cho một cô gái tuyệt đẹp cầm
quạt đứng quạt hầu Phật.

Hoàng hậu Khema bước vào Pháp
đường, thấy cô gái bà nghĩ thầm: "Ta vẫn
nghe nói đấng Đại Giác chê trách sắc đẹp
thể chất. Mà đây lại có cô gái này đứng
quạt hầu Ngài. Ta chẳng sánh được một
góc sắc đẹp cô ấy. Quả thực ta chưa bao

giờ thấy ai đẹp như vầy. Chắc chắn người ta nói về đức Thế Tôn không được đúng lắm".

Hoàng hậu cứ dán mắt vào người đẹp, lời
giảng pháp của đứa Thế Tôn chẳng lọt
một tiếng vào tai bà. Phật biết bà đang
chú tâm vào cô gái, liền biến người đẹp
trẻ trung diễm lệ kia thành bà già lụ khụ,
rồi cuối cùng chỉ còn là một túi da bọc
xương. Thấy thế, hoàng hậu Khema suy
nghĩ: "Chỉ trong phút chốc thôi, một hình
hài tuyệt mỹ như thế đã đi đến chết chóc,
hoại diệt. Quả nhiên hình hài vật chất
này không thật chút nào!"

Đức Thế Tôn đọc được tư tưởng bà, liền bảo:

- Khema, bà nghĩ một cách sai lầm rằng sắc đẹp thể chất là có thật. Bà hãy xem

cái không thật của nó kìa.

Ngài nói kệ:

Bà Khema có thấy Mớ duyên
hợp kia không? Đầy bệnh hoạn
thối ung Đồ bất tịnh dơ xấu
Từng phút giây rỉ chảy Chỉ
những kẻ ngu si Mới đắm say
thứ ấy.

Nghe xong, hoàng hậu Khema đắc quả Dự-lưu. Đức Thế Tôn bảo bà:

- Này Khema, chúng sanh trong thế gian
này đắm say ái dục, bị lòng sân hận làm
hư hỏng, bị ngu si đánh lừa, do đó dính
chặt trong dòng sông tham ái, không thể
vượt thoát ra nổi.

Và Ngài nói kệ giảng pháp:

(347) Người đắm say ái dục,
Tự lao mình xuống dòng, Như
nhện sa lưới dệt, Người trí cắt
trừ nó, Bỏ mọi khổ, không
màng.

Khi bài pháp kết thúc, hoàng hậu Khema đắc quả A-la-hán. Hội chúng cũng được lợi lạc.

Đức Phật bảo vua Tần-bà-sa-la:

- Đại vương, bà Khema giờ hoặc phải xa rời thế tục, hoặc phải nhập Niết-bàn.

Vua bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy nhận bà ấy vào Tăng đoàn, khoan nhập Niết- bàn.

Bà Khema xuất gia và trở thành một trong những Trưởng lão ni xuất sắc của Tăng đoàn đức Phật.

6. Chàng Trai Có Cô Vợ Diễn Viên Nhào Lộn

Bỏ quá, hiện, vị lai...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Trúc Lâm, liên quan đến Uggasena.

Thuở ấy tại thành Vương-xá, mỗi năm
một hoặc hai lần, năm trăm diễn viên
xiếc nhào lộn lại đến biểu diễn cho nhà
vua xem suốt bảy ngày. Họ kiếm được
nhiều tiền và vàng: quả thực, người ta
tung quà thưởng tới tấp vào họ. Khán giả

chồng chất giường ngủ lên nhau thật cao, trèo lên xem cho rõ những màn xiếc hấp dẫn.

Hôm ấy, một nữ diễn viên leo lên cây cột
cao, quay lộn một vòng rồi cô nhẹ nhàng
đặt chân lấy thăng bằng trên đầu cột, cứ
lơ lửng trên không như thế cô vừa khiêu
vũ vừa hát. Trong đám khán giả có con
trai quan chưởng khố cũng đứng trên
đống giường với bạn chàng, xem cô biểu
diễn. Tay chân cô cử động mềm mại
duyên dáng quá làm chàng nhìn say sưa,
và chàng yêu cô gái luôn. Tan hát về nhà
chàng nói: "Nếu cưới được nàng ấy ta
mới sống, còn không ta chết quách cho
xong". Chàng gieo mình xuống giường,
chẳng chịu ăn uống gì nữa.

Bố mẹ chàng hỏi:

- Con ơi, con bịnh làm sao?

Chàng đáp:

- Nếu con cưới được con gái người hát xiếc con mới sống. Còn không, con sẽ chết thôi.

Bố mẹ chàng khuyên:

- Con ơi, đừng làm vậy. Cha mẹ sẽ cưới cho con một cô vợ khác mới là môn đăng hộ đối chứ.

Chàng vẫn một mực nói câu ấy và nằm
lỳ trên giường. Cha chàng kiên nhẫn
giảng cho chàng hiểu, rốt cuộc cũng
không làm cho chàng tỉnh trí được chút
nào. Cuối cùng ông cho gọi người bạn
của chàng đến đưa một ngàn tiền vàng và
bảo:

- Cậu hãy trao số tiền này cho người hát xiếc và bảo ông ấy đưa con gái về cho con trai ta.

Người hát xiếc nói:

- Tôi đâu bán con lấy tiền. Nếu cậu ấy
không thể sống thiếu con gái tôi thì hãy
để cậu ấy đi với bọn tôi. Chịu như vậy
tôi mới gả con gái.

Bố mẹ chàng cho chàng hay tin. Chàng liền bảo:

- Tất nhiên,con sẽ đi với họ thôi.

Bố mẹ chàng năn nỉ, khuyên lơn. Chàng chẳng màng đến những lời họ nói, bỏ theo đoàn hát xiếc.

Chàng cưới cô gái diễn viên và cùng

đoàn hát đi biểu diễn qua khắp làng mạc,
thành thị, kinh đô. Chẳng bao lâu, cô vợ
sanh một đứa con trai. Mỗi khi chơi đùa
với con, cô gọi con là "con bác đánh xe"
hoặc "con chú loong toong", hay "con gã
chẳng biết gì ráo". Anh chồng quả cũng
có đảm nhiệm việc chăm sóc cỗ xe gánh
xiếc. Mỗi khi đoàn biểu diễn, chàng sửa
soạn dụng cụ, dàn dựng lên hoặc dọn dẹp
khi tan hát.

Chính muốn ám chỉ các việc làm ấy mà
vợ khi nựng con đã dùng những từ trên.
Chàng đi đến kết luận là cô muốn nói
bóng gió mình, bèn hỏi:

- Nàng muốn ám chỉ ta ư?

- Đúng thế, tôi nói anh đấy.

- Đã vậy, ta sẽ bỏ nàng.

- Anh đi hay ở đâu việc gì đến tôi.

Cô vẫn dùng những từ ngữ ấy đùa với con. Sắc đẹp và số lợi tức khổng lồ cô kiếm được làm cô bất cần chồng.

Chàng nghĩ: "Sao cô ta kiêu ngạo thế?"
Ngay sau khi ấy chàng hiểu ra: "Chính vì
cô ta là một diễn viên tài năng". Chàng
quyết định: "Được! Ta sẽ học làm xiếc".

Chàng học tất cả các ngón biểu diễn với
cha vợ. Chàng đi trình diễn khắp làng
mạc, thành thị, kinh đô, hết chỗ này đến
chỗ kia, cuối cùng lại trở về Vương-xá,
chàng truyền rao khắp thành: "Bảy ngày
nữa, Uggasena con trai ngài chưởng khố
sẽ biểu diễn nghệ thuật cho dân thành
Vương-xá xem". Dân chúng rộn rịp dựng
khán đài thật cao, và đúng ngày thứ bảy,
họ kéo nhau đến. Uggasena leo lên cây

cột cao ba chục mét và đứng lơ lửng trên đầu sào.

Hôm ấy, từ sớm đức Thế Tôn quan sát
thế gian và Uggasena xuất hiện trong
tầm quán sát của Ngài. Thế Tôn tự nghĩ:
"Người thanh niên ấy sẽ ra sao?". Ngay
sau đó, Ngài biết được: "Con trai quan
chưởng khố sẽ đứng lơ lửng trên đầu sào
kia để biểu diễn màn xiếc của chàng và
đông đảo khán giả sẽ tụ tập xem. Vào
thời điển ấy ta sẽ đọc bài kệ bốn câu.
Nghe xong tám vạn bốn ngàn người sẽ
được Pháp nhãn thanh tịnh,
còn Uggasena thì đắc quả A-la-hán".

Ngày hôm sau, lựa đúng giờ thích hợp, đức Thế Tôn cùng các Tỳ-kheo lên đường vào thành Vương-xá khất thực.

Trước khi Phật đặt chân vào thành, tại

chỗ biểu diễn, Uggasena đưa tay ra dấu
chào trả tiếng vỗ tay của khán giả. Và
giữ thăng bằng trên đầu cột, chàng bay
lộn bảy vòng trong không, đặt chân trở
lại trên đầu cột và đứng giữ thăng bằng ở
đấy. Đúng lúc này, đức Thế Tôn vào
thành, và do sự xếp đặt của Ngài, khán
giả quay nhìn Ngài thay vì
nhìn Uggasena biễn diễn. Thấy khán giả
không còn quan tâm đến mình
nữa, Uggasena vô cùng thất vọng. Chàng
nghĩ: "Ta phải mất một năm mới luyện
được màn biểu diễn này. Thế mà đức Thế
Tôn vừa đặt chân đến thành, khán giả đã
bỏ ta quay lại chiêm ngưỡng Ngài. Buổi
biểu diễn của ta thế là hoàn toàn thất bại.
"Phật đọc được tư tưởng của chàng liền
bảo Trưởng lão Mục-kiền liên:

- Ông hãy đến bảo con viên chưởng khố ta muốn xem chàng biểu diễn tài nghệ.

Tôn giả đến bên cây cột nói với chàng diễn viên:

Này, Uggasena Diễn viên xiếc tài ba! Hãy phô trương tài nghệ, Cống hiến dân thành ta.

Uggasena nghe vậy vô cùng hoan
hỉ: "Chắc đức Thế Tôn muốn
xem tài năng của ta". Nghĩ vậy,
chàng liền đáp, trong lúc vẫn
đứng lơ lửng trên đầu cột:

Hãy xem tôi, Mục-kiền-liên Tôn
giả! Bậc đại trí, bậc đại thần
thông! Tôi trổ tài cống hiến đám
đông Và làm họ cười reo thỏa
thích

Từ trên đầu cột chàng tung mình lên

không, quay lộn mười bốn vòng rồi đặt chân trở lại, giữ thăng bằng trên đầu cột.

Đức Thế Tôn bảo:

- Này Uggasena, người trí phải biết cởi
bỏ buộc ràng của thân ngũ uẩn trong quá
khứ, hiện tại và vị lại. Như vậy, người ấy
mới thoát được sanh, già, bệnh, chết.

Ngài nói kệ:

(348) Bỏ quá, hiện, vị lai, Đến bờ kia cuộc đời, Ý giải thoát tất cả, Chớ vướng lại sanh già.

Phật nói xong, tám vạn bốn ngàn người
được pháp nhãn thanh tịnh, con trai quan
chưởng khố đắc quả A-la-hán và được
thần thông ngay khi chàng còn đứng lơ
lửng đầu cột.

Chàng tụt xuống, tiến tới trước đức Thế
Tôn, năm vóc gieo xuống đất đảnh lễ
Phật và xin được gia nhập Tăng đoàn.
Phật đưa tay nói: "Hãy đến, Tỳ-kheo!"
Chàng liền biến thành một vị Trưởng lão
chừng sáu mươi tuổi, với đầy đủ tám vật
dụng tùy thân. Các thầy Tỳ-kheo hỏi
Trưởng lão:

- Này huynh Uggasena, huynh leo từ cây cột ba chục thước xuống mà không sợ sao?

Uggasena đáp:

- Chư huynh đệ, tôi chẳng sợ chút nào.Chúng Tỳ-kheo bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, Uggasena nói "Tôi chẳng sợ chút nào" là nói điều không thật. Ông ấy phạm việc dối trá.

Phật bảo:

- Này các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo như Uggasena đã diệt trừ tham ái, không còn lo âu sợ hãi gì nữa.

Ngài nói kệ:

(397) Đoạn hết các kiết sử,
Không còn gì lo sợ, Không đắm
trước buộc ràng, Ta gọi Bà-la-
môn

Một hôm, chúng Tỳ-kheo bàn luận với
nhau trong Pháp đường: "Chư huynh đệ,
vì sao một vị Tỳ-kheo có khả năng chứng
A-la-hán như vị này lại lưu lạc theo đoàn
xiếc chỉ vì cô con gái của người hát xiệc?
và làm thế nào ông ấy có khả năng chứng
A-la-hán?"

Đức Thế Tôn đến gần, hỏi:

- Này các Tỳ-kheo, các ông tụ tập luận bàn gì thế?

Khi nghe họ bạch, Phật bảo:

- Này các Tỳ-kheo, hai việc này xảy ra trong cùng một trường hợp thôi.

Để làm sáng tỏ câu chuyện, Phật kể:

Chuyện quá khứ:

6A. Lời Nói Đùa Và Qủa Báo

Thuở xa xưa, khi ngôi tháp bằng vàng
thờ xá lợi Phật Ca-diếp đang được xây
cất, con cái một số Phật tử thuần thành ở
Ba-la-nại đến chỗ xây tháp công quả
bằng cách đích thân bắt tay vào việc xây

cất công trình ấy, và họ mang theo những
cỗ xe chất đầy thực phẩm. Trên đường
đi, họ gặp nột Trưởng lão đang đi vào
thành khất thực. Trong những người đi
công quả có một phụ nữ trẻ thấy Trưởng
lão bèn nói với chồng cô:

- Này anh, vị Trưởng lão tôn kính của
chúng ta đang vào thành khất thực. Xe ta
chứa vô số thực phẩm cả cứng lẫn mềm.
Anh hãy đến đỡ bình bát của Ngài và
cúng dường đi.

Người chồng đến đỡ bình bát Trưởng lão và họ múc đầy bát thức ăn vừa cứng vừa mềm. Xong hai vợ chồng phát nguyện:

- Bạch Đại đức, chúng con nguyện được dự phần với Ngài chân lý mà Ngài đã sáng tỏ.

Vị Trưởng lão đã đắc A-la-hán. Ngài
quan sát xem thử đời vị lai lời nguyện họ
được thành không. Khi biết lời nguyện sẽ
thành, Ngài mỉm cười. Cô vợ nhìn thấy
nụ cười ấy bảo chồng:

- Anh à, vị Trưởng lảo tôn quý của chúng ta cười. Chắc Ngài cũng là diễn viên.

Anh chồng đáp:

- Ừ phải, chắc Ngài là diễn viên thật em ạ!

Họ tiếp tục đi lo công việc của mình. Đây là nghiệp họ tạo trong quá khứ.

(Chấm Dứt Chuyện Quá Khứ)

Khi mãn kiếp, hai vợ chồng được tái sinh lên cõi trời. Vào thời đức Phật hiện tại,

người vợ thọ sanh trong nhà một diễn
viên xiếc, người chồng thì làm con trai
quan chưởng khố. Do chàng nói: "Ừ
phải, chắc Ngài là diễn viên thật em ạ",
kiếp này chàng phải phiêu bạt theo đoàn
xiếc. Do chàng cúng dường một bữa ăn
cho vị Trưởng lão A-la-hán, nên chàng
đắc quả A-la-hán.

Cô gái con người hát xiếc tự bảo: "Chồng ta chứng đắc quả vị gì thì ta cũng sẽ chứng đắc như chàng"

Cô bèn xuất gia và cũng đắc quả A-la- hán.

7. Xạ Thủ Trẻ Tài Ba

Người tà ý nhiếp phục...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài
đang trú tại Kỳ viên, liên quan đến thầy
Tỳ-kheo trẻ tên Culla dhanuggaha
Pandita, có nghĩa là chàng xạ thủ tài ba.

Một hôm, một thầy Tỳ-kheo trẻ đến lượt
đi nhận thức ăn cúng dường, cầm bát
cháo về đến trai đường thấy hết nước
uống. Thầy vào nhà đàn việt xin. Trong
nhà lại có côn gái trẻ vừa trông thấy thầy
Tỳ-kheo liền đem lòng luyến ái, cô nói:

- Bạch Đại Đức, khi nào cần nước uống, xin Ngài trở lại đây chớ đừng đi nơi khác.

Từ đấy, mỗi khi không có nước uống,
thầy chỉ đến nhà cô gái xin. Cô đích thân
đỡ bình bát đổ đầy nước cho thầy. Dần
dà, cô cúng dường cả cháo. Một hôm, cô
đem ghế mời thầy ngồi và cúng dường

cơm. Cô ngồi kề bên, gợi chuyện:

- Bạch Đại Đức, nhà đây thật là cô quạnh. Chúng con suốt ngày chẳng có bóng người khách viếng thăm.

Sau khi nghe cô trò chuyện vài lần, thầy Tỳ-kheo bắt đầu thấy chán đời tu.

Bữa kia, có vài thầy Tỳ-kheo khác đến thăm thầy, hỏi:

- Huynh sao trông vàng vọt thế?

- Thưa chư huynh, tôi đang phiền muộn.

Các thầy Tỳ-kheo bèn đem thầy đến gặp
thầy tế độ và Giáo thọ của thầy. Hai vị lại
đưa thầy đi gặp Phật và bạch lên sự việc,
Phật bảo:

- Này Tỳ-kheo, có đúng là ông đang phiền não?

- Thưa đúng, Bạch Thế Tôn!

Nghe thầy Tỳ-kheo trả lời, đức Thế Tôn nghiêm nghị trách:

- Này Tỳ-kheo làm sao mà sau khi xuất
gia được nhập vào Tăng đoàn của Như
Lai đại hùng đại lực, thay vì khiến mọi
người phải nói rằng ông đã đắc quả Tu-
đà-hoàn, hoặc quả Tư-đà-hàm, ông lại để
họ nói rằng ông bị phiền não? Ông thật là
có lỗi lớn.

Rồi đức Thế Tôn hỏi tiếp:

- Tại sao ông phiền não?

- Bạch Thế Tôn, có cô nọ nói với con

như vầy, như vầy.

- Này Tỳ-kheo, cô ta làm như thế chẳng
có gì lạ lùng. Trong khiếp trước cô ta đã
bỏ rơi Dhanuggaha, người bắn cung giỏi
nhất trên toàn cõi Ấn độ. Chỉ vì sự đam
mê bồng bột nhất thời với một tướng
cướp, cô đã sát hại chồng.

Các thầy Tỳ-kheo xin Phật kể rõ câu chuyện. Ngài nói:

Chuyện quá khứ:

7A. Xạ Thủ Trẻ Tài Ba

Thuở xa xưa, có chàng trai tên Xạ Thủ
Tài Ba, Culla Dhanuggaha. Chàng theo
học bắn cung với một vị thầy rất danh
tiếng ở Takkasilà. Chàng tiến bộ thật
nhanh chóng khiến thấy hài lòng vô

cùng, bèn gả con gái cho chàng. Cưới hỏi
xong, chàng đưa vợ về Ba-la-nại. Đến
một khu rừng, chàng giết được năm
mươi tên cướp, chỉ dùng năm mươi mũi
tên. Khi tên cạn, chàng túm lấy tên cầm
đầu bọn cướp, quất xuống đất rồi kêu cô
vợ:

- Nàng ơi! Hãy đưa kiếm cho ta.

Nhưng vừa thấy tên cướp, cô vợ bỗng
đem lòng say mê, bèn trao kiếm cho hắn.
Gã lập tức giết chàng xạ thủ rồi dẫn cô đi
theo.

Vừa đi gã vừa nghĩ:

- Nếu cô ta thấy tên đàn ông khác cũng sẽ giết ta như đã giết chồng, ta giữ nàng phỏng có ích gì?

Đến con sông, gã để cô ở lại bên này, mang hết đồ trang sức sang sông và nói:

- Nàng ở lại đây, ta đem đồ qua trước đã.

Rồi gã bỏ mặc cô đấy. Cô kêu:

- Hỡi chàng Bà-la-môn! Chàng
mang hết sang sông Đồ trang
sức em đó Xin chàng mau trở
lại, Đem em theo qua cùng.

Tên tướng cướp đáp:

- Cô nàng ơi! Cô dổi người
chồng bao năm kề vai sát cánh
Để lấy ta, kẻ chưa hề quen. Cô
đem anh chồng từng ngọt bùi
chia xẻ, Đổi một người cô
chẳng biết ra sao. Cô ạ, cô sẽ

lại bỏ ta theo kẻ khác Thôi chào cô, ta lo tránh xa đây.

Để làm người đàn bà phải xấu hổ, Đế
Thích liền hiện xuống mang theo người
đánh xe và viên nhạc thần. Đế Thích hóa
thành con chó rừng, người đánh xe đội
lốt cá, còn nhạc thần làm con chim. Chó
ngậm miếng thịt đứng trước người đàn
bà. Con cá nhảy lên nhảy xuống dưới
nước, chó phóng xuống chụp, đánh rơi
miếng thịt, chim cắp thịt bay vù đi. Cá
biến dạng xuống dòng sông. Chó mất cả
chì lẫn chài. Người đàn bà phá ra cười.
Chó hỏi:

- Ai đứng bên bụi cây cười đó?
Xin nói đi, vì sao người đẹp
cười Đâu phải nơi vũ hội, hát ca
Đây đâu phải lúc vỗ tay đánh

nhịp Chính là lúc phải khóc, người đẹp ạ!

Người đàn bà đáp:

- Chó ngu ơi, trí khôn mày thật
chỉ bé tẹo, Mày chỉ có nước
khóc như tên ăn mày, Mày đánh
mất cả cá lẫn thịt

Chó đáp:

- Chân mình thì lấm mê mê, Mà
đi lấy đuốc để rê chân người,
Cả tình nhân lẫn chồng, cô mất
Chính cô mới nên khóc đấy ạ!

Bấy giờ cô ta mới nói:

- Đúng vậy, hỡi chó rừng, vua loài thú, Thôi từ đây ta ngoan

ngoãn theo chồng.

Chó đáp lại:

- Ăn cắp trứng sẽ ăn cắp gà nữa Làm ác rồi, cô sẽ tiếp tục thôi.

Đức Thế Tôn kể xong câu chuyện tiền thân về chàng Culla Dhanuggaha (có trong quyển năm bộ Nipàta, Ngài nói:

- Kiếp ấy, ông là chàng xạ thủ trẻ, người
đàn bà kia là cô gái cho ông uống nước
đó. Vua Đế Thích chính là ta. Cô kia chỉ
mới thấy tên cướp đã mê mệt, giết mất
chàng trai tài giỏi nhất Ấn Độ. Này Tỳ-
kheo, ông hãy nhổ hết gốc rễ lòng tham
ái trong ông đối với người đàn bà này.

Khuyên răn thầy xong, Phật giảng pháp

thêm cho thầy nghe, Ngài nói kệ:

(349) Niệm xấu làm não loạn
Dục lạc nhiều thường cầu Rèn
thêm xiền tham ái Dây ràng
xiết càng sâu.

(350) Ai vui, an tịnh ý, Quán bất tịnh, thường niệm Người ấy sẽ diệt ái, Cắt đứt ma trói buộc.

8. Ma Vương Chẳng Nhát Được La- Hầu-La

Ai tới đích, không sợ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến ma vương.

Một hôm, nhiều Trưởng lão Tỳ-kheo đến
tịnh xá Kỳ Viên không phải thời. Các
thầy vào thất Trưởng lão. La-hầu-la,
đánh thức Tôn giả dậy. Thấy chẳng còn
chỗ nào để ngủ, Tôn giả bèn đến nằm
trước hương thất Phật. Vị Trưởng lão tôn
kính này tuy mới tám tuổi nhưng đã đắc
quả A-la-hán. Ma vương Vasavattì thấy
vậy bèn nghĩ: "Con của Sa-môn đang
nằm trước cửa hương thất, còn Sa-môn
Cồ-đàm thì nghỉ ở trong. Nếu ngón tay
người con bị kẹp đau, vị Sa-môn cũng sẽ
thấy đau như mình bị kẹp vậy".

Rồi hắn biến thành voi chúa khổng lồ
tiến đến bên vị Trưởng lão, dùng vòi
quấn đầu Tôn giả và gầm lên thật to.
Trong hương thất, đức Thế Tôn thấy hết,
bèn nói:

- Này Ma vương, trăm ngàn kẻ như

ngươi cũng không làm La-hầu-la sợ hãi
được. Người này không còn kinh sợ vì
đã diệt trừ tham ái, mạnh mẽ hùng tráng,
đại trí đại huệ.

Ngài nói kệ:

(351) Ai tới đích, không sợ, Ly
ái. không nhiễm ô, Nhổ mũi
tên sanh tử, Thân này thân
cuối cùng.

(352) Ái lìa, không chấp thủ,
Cú pháp khéo biện tài, Thấu
suốt từ vô ngại, Hiểu thử lớp
trước sau, Thân này thân cuối
cùng, Vị như vậy được gọi,
Bậc đại trí, đại nhân.

Phật nói xong, rất nhiều người đắc quả

Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm và A-na-hàm. Ma vương tự bảo: "Sa-môn Cồ-đàm thấy ta", hắn bèn biến mất.

9. Nhà Tu Khổ Hạnh Hoài Nghi

Ta hàng phục tất cả...

Đức Thế Tôn dạy những lời này kiên
quan đến đạo sĩ khổ hạnh Ngài tình cờ
gặp tên là Upaka, thuộc giáo phái
Ajìvaka.

Sau khi thành đạo dưới cội Bồ đề, Phật
lưu lại bảy tuần tại đó. Rồi Ngài mang y,
cầm bát lên đường đi mười tám dặm về
Ba-la-nại để chuyển bánh xe pháp. Trên
đường đi, Ngài gặp đạo sĩ thuộc giáo
phái khổ hạnh Ajìvaka. Đạo sĩ hỏi:

- Huynh đệ, các căn Ngài thật tịch tịnh,
da Ngài sáng đẹp quá. Ngài theo ai xuất
gia? Ai là thầy Ngài? Ngài tu theo giáo lý
của ai?

Phật đáp:

- Như Lai không có thầy tế độ, cũng không có giáo thọ.

Ngài nói kệ:

(353) Ta hàng phục tất cả, Ta
rõ biết tất cả, Không bị nhiễm
pháp nào, Ta từ bỏ tất cả, Ái
diệt, tự giải thoát, Đã tự mình
thắng trí, Ta gọi ai thầy Ta?

Upaka chẳng lộ vẻ đồng ý hay bất bình trước những lời của Đức

Như lai. Đạo sĩ chỉ lắc đầu, chép miện rồi rẽ vào đường tẻ, đi đến lều một thợ săn.

10. Pháp Thí Thắng Mọi Thí

Pháp thí thắng mọi thí...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang trú ở Kỳ Viên, liên quan đến vua trời Đế Thích.

Một hôm, chư thiên cõi trời Ba mươi ba tụ họp lại đưa ra bốn câu hỏi:

- Vật gì bố thí cao quý nhất?

- Vị ngon nào trên tất cả?

- Hạnh phúc nào cao tột đỉnh?

- Tại sao diệt trừ tham ái là việc làm tối hệ trọng?

Chư thiên không ai trả lời được, vị này
hỏi vị kia, vị kia hỏi vị nọ, cho đến lúc
mỗi vị đã hỏi đủ các vị khác. Suốt mười
hai năm, chư thiên đi khắp mười ngàn
thế giới cũng không tìm ra được kẻ đáp
được các câu hỏi trên.

Cuối cùng, tất cả chư thiên mười ngàn thế giới họp lại và cùng nhau đến gặp Tứ thiên vương. Các Ngài hỏi:

- Có việc gì mà chư vị tụ họp đông đảo thế này?

Chư thiên đáp:

- Chúng thần có bốn câu hỏi không ai trả lời được, nên kéo nhau đến hầu các đại vương.

- Những câu hỏi gì thế?

Nghe xong các câu hỏi, Tứ thiên vương đáp:

- Chư vị, chúng tôi cũng chịu thua. Có
đức vua thường suy tư về các câu hỏi mà
cả ngàn người khác cũng suy tư, và Ngài
biết ngay câu trả lời. Phước đức trí tuệ
Ngài hơn hẳn chúng tôi. Ta hãy đến hầu
Ngài.

Tứ thiên vương kéo đoàn chư thiên đông đảo kia đến gặp Đế Thích. Vua hỏi:

- Chư vị có việc gì tụ họp đông đúc thế?

Họ tâu lên Đế Thích mục đích cuộc viếng thăm. Vua nói:

- Chư vị, không ai có thể trả lời, trừ đức
Phật. Các vấn đề này nằm trong phạm vi
hiểu biết của chư Phật. Hiện giời đức
Thế Tôn đang ở đâu?

- Thưa tại Kỳ Viên.

- Ta hãy đến hầu đức Thế Tôn.

Vua Đế Thích cùng đoàn chư thiên đông
đảo đang đêm bay đến Kỳ Viên, hào
quang sáng cả tinh xá. Vua đảnh lễ Phật
rồi lui ra một bên. Phật hỏi:

- Đại vương, có việc gì mà đại vương cùng đông đảo chư thiên đến viếng hôm nay?

- Bạch Thế Tôn, các vị này nêu bốn câu
hỏi không ai trả lời được, ngoại trừ Thế
Tôn. Xin Ngài giảng giải cho chúng con
rõ.

- Đại vương, lành thay! Chính vì để dứt
trừ nghi hối cho các chúng sanh như chư
vị mà Như Lai hoàn thành mười ba-la-
mật, hành năm pháp đại xả, và chứng
quả Chánh giác. Về câu hỏi của đại
vương ư? Pháp thí thắng mọi thí. Pháp vị
thắng mọi vị, pháp hỉ thắng mọi hỉ. Có
diệt trừ tham ái mới đắc quả A-la-hán,
cho nên đó là việc làm tối hệ trọng.

Ngài nói kệ:

(354) Pháp thí, thắng mọi thí!
Pháp vị, thắng mọi vị! Pháp hỉ,
thắng mọi hỉ! Ái diệt, thắng
mọi khổ.

Chú Giải Trong Nguyên Bản:

Pháp thí thắng mọi thí: dù
cúng dường pháp y đúng
màu đài hoa chuối cho tất
cả các vị Phật, Các vị Bích
Chi Phật, các vị A-la-hán
nhiều đến nỗi họp lại
thành một hàng dọc nối từ
dưới đất lên đến cõi trời
Phạm thiên cũng không
bằng đọc một bài kệ hồi
hướng công đức ở giữa hồi
chứng. Bởi vì công đức
cúng dường y này không
bằng một phần mười sáu
của việc đọc lên bài kệ. Do
vậy mới biết tầm quan
trọng của việc giảng pháp,
đọc tụng pháp và nghe

pháp.

Kẻ nào giúp chúng sanh được
nghe pháp sẽ nhận được phước
báo lớn hơn phước báo cúng
dường vật thực, cho dù người
múc đầy bình bát tất cả các vị
Phật, Bích Chi Phật, A-la-hán nói
trên với những thức ăn thượng vị.
Phước báo do cúng dường pháp
cũng lớn hơn cúng dường các thứ
thuốc men bổ dưỡng như bơ,
sữa... cũng lớn hơn cùng dường
nhà ở, cho dù người ấy xây dựng
không kể xiết cả trăm ngàn tinh
xá lớn như Maha Vihàra, những
tinh xá tiện nghi như Loha
Pàsadà. Phước báo ấy cũng lớn
hơn cả phước báo ông Cấp Cô
Độc và các vị khác được hưởng
do công cúng dường kho báu xây

dựng các tinh xá. Bố thí pháp dù
chỉ đọc lên một bài kệ hồi hướng
bốn câu, được phước báo vô
lượng vô biên nhiều hơn cacù thứ
bố thí ấy.

Tại sao thế? Tất cả những kẻ bố
thí nó trên sở dĩ cúng dường do
có nghe pháp. Nếu chưa được
nghe, không bao giờ họ thực hiện
những việc cúng dường ấy.
Chúng sanh trong cõi Ta-bà này
nếu không từng nghe pháp chẳng
ai bố thí một vá cháo, hoặc chỉ
một muỗng cơm. Vì lý do ấy,
pháp thí thắng mọi thí.

- Thực thế, trừ trường hợp ngoại
lệ của chư Phật và các vị Bích
Chi Phật, những vị như Tôn giả
Xá-lợiphất và bạn bè Ngài dù có

thần thông đếm được hết những
giọt mưa của tất cả những trận
mưa trong suốt một kiếp, cũng
không thể tự mình đắc quả Tu-đà-
hoàn và các quả vị khác mà phải
nhờ đến bài pháp của Trưởng lão
Ác bệ, của các vị khác. Và sau
cùng, khi nghe pháp của đức Thế
Tôn, tôn giả mới hành trì được
các ba-la-mật Đại Vương, vì lý
do ấy, pháp thí thắng mọi thí.

Nói về các vị ngon, từ đường
mật... cho đến sơn hào hải vị quý
hiếm như thức ăn của chư thiên
đều lôi cuốn người ham thích
phải trôi lăn trong sanh tử luân
hồi, cho nên nó là gốc khổ của
chúng sanh. Chỉ có hương vị của
Giáo pháp, hiểu thấu ba mươi bảy
phần trợ đạo đưa đến Chánh giác

và chín bậc thiền định là thượng vị. Cho nên nói: Pháp vị thắng mọi vị.

Những lạc thú của người đời như
con cái, dục lạc, ca nhạc, hát
múa... cũng chỉ lôi cuốn người
ham thích trôi lăn trong sinh tử
luân hồi, nó cũng là gốc khổ của
chúng sanh. Nhưng pháp hỉ sanh
trong tâm kẻ nói pháp, hoặc nghe
pháp, khiến họ được hưởng trạng
thái an lạc vô biên, khiến nước
mắt phải chảy, tóc lông phải dựng
ngược. Sự an lạc này lại chấm
dứt sanh tử luân hồi, cứu cánh đạt
đến quả vị A-la-hán. An lạc này
mới là tối thắng? Cho nên
nói: Pháp hỉ thắng mọi hỉ.

Cuối cùng đến vấn đề tham ái.

Khi tham ái diệt, hành giả chứng
đắc A-la-hán. Do ái diệt nên dứt
sạch hết đau sanh tử luân hồi, cho
nên nói: Ái diệt thắng mọi khổ.

Phật nói pháp xong, vua Đế Thích đảnh lễ Phật và nói:

- Bạch Thế Tôn, nếu pháp thí tôn quý
như vậy sao Ngài không dạy hồi hướng
công đức ấy cho chúng con? Từ đây mỗi
khi Thế Tôn nói pháp cho chúng hội Tỳ-
kheo, cúi xin Ngài khiến họ hồi hướng
công đức cho chúng con.

Phật nghe lời thỉnh cầu ấy liền họp chúng Tỳ-kheo bảo:

- Này các Tỳ-kheo từ đây trở đi mỗi khi có thuyết pháp, dù trong chúng hội lớn hay chỉ một buổi giảng pháp bình

thường , hoặc một bài pháp vắn tắt, hoặc
khi nói lời cảm tạ, các ông hãy nhờ hồi
hướng lại công đức cho tất cả chúng
sanh.

11. Quan Chưởng Khố Không Con

Tài sản hại người ngu ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang trú tại Kỳ Viên, liên quan đến quan chưởng khố không con tên Aputtaka.

Chuyện kể rằng khi quan chưởng khố chết, vua Ba-tư-nặc hỏi:

- Người không con khi chết tài sản thuộc về ai?

- Muôn tâu, thuộc về bệ hạ.

Vua cho chở tài sản người quá cố về cung suốt bảy ngày mới hết. Rồi vua đến hầu Phật, Phật hỏi:

- Kìa Đại vương, do đâu giữa trưa đại vương đến dây?

- Bạch Thế Tôn, tại thành Xá-vệ này có
quan chưởng khố không con chết ngày
hôm kia. Con vừa cho chở xong tài sản
về cung rồi liền đến đây.

Vua bạch tiếp:

- Con nghe mỗi khi thức ăn thượng vị
đựng trong dĩa vàng đem đến cho quan
chưởng khố, ông ấy nói: "Người ta ăn
thức ăn này à? Tại sao bọn ngươi dám
đùa cợt với ta ngay tại nhà ta?" Nếu các

người hầu đánh bạo dọn cho ổng ăn, ổn
sẽ ném đất đá hoặc lấy gậy đánh đuổi họ
đi. Ông chỉ ăn cháo cám hoặc cháo chua,
nói rằng: "Người ta chỉ ăn những thức ăn
này thôi". Người hầu đem đến những
quần áo đẹp, xe cộ tốt, ô dù, đều bị ông
đánh đuổi bằng đất đá, gậy gộc như trên.
Ông chỉ mặc áo quần vải gai thô, đi cỗ xe
cũ kỹ cọc sạch, đầu thì hái lá che.

Phật bèn kể chuyện kiếp trước của quan chưởng khố:

Chuyện quá khứ:

11A. Quan Chưởng Khố Bỏn Xẻn

Đại vương, vào thời quá khứ, quan
chưởng khố này đã cúng dường thức ăn
cho một vị Bích Chi Phật
tên Tagarasikhi.

- Hãy đem thức ăn cho thầy Tỳ-kheo.

Ông bảo vợ vậy, rồi đứng lên đi làm việc
khác. Bà vợ mộ đạo nghe lời chồng, nghĩ
thầm: "Thực lâu lắm ta mới nghe miệng
ông ấy thốt ra chữ "đem cho". Hôm nay,
niềm nở mơ ước được cúng dường của ta
biến thành sự thật". Bà đỡ lấy bình bát
của vị Bích Chi Phật, múc đầy những
thức ăn ngon lành nhất.

Quan chưởng khố quay lại, thấy vị Bích Chi Phật liền hỏi:

- Thầy đã nhận thức ăn chưa?

Ông cầm bát thầy và trông thấy các thức
ăn thượng vị, bất giác tiếc rẻ nghĩ thầm:
"Phải chi các thứ này để bọn người hầu
ta ăn thì tốt hơn biết mấy! Chúng ăn
xong sẽ làm việc tích cực. Còn thầy Tỳ-

kheo chỉ ăn rồi nằm ngủ. Thực phẩm này cho đi thật chẳng được gì"

Quan chưởng khố lại còn giết chết con
trai độc nhất của anh mình để đoạt gia
tài. Người cháu thường nắm tay chú dẫn
đi chỗ này, chỗ nọ, miệng liến thoắng:

- Cỗ xe này thuộc tài sản cha cháu đấy! Bò này cũng là bò của người.

Quan chưởng khố nghĩ: "Lúc này hắn
còn nói thế. Hắn khôn lớn rồi còn có thể
thấy được của cải hắn trong nhà này?".
Một hôm, ông dắt cháu vô rừng, xiết cổ
cho chết như người ta bẻ một củ cải vậy,
rồi quăng xác vào bụi rậm. Đấy là tội ác
của ông trong kiếp trước nữa.

(Chấm Dứt Chuyện Quá Khứ)

Đại vương, do quan chưởng khố kêu
người vợ đem thức ăn cúng dường vị
Bích Chi Phật, suốt bảy kiếp liền ông thọ
phước lành rồi tái sanh trên cõi trời. Do
dư báo của việc thiện ấy, suốt bảy kiếp
ông giữ độc quyền chức chưởng khố
thành Xá-vệ. Đại vương, trái lại do tiếc
rẻ việc thiện mình đã làm và thốt lời
báng bổ, khi quả báo đến ông không thể
dùng thức ăn ngon, mặc đồ đẹp, đi xe tốt,
không thể thưởng thức ngũ dục thế gian.

Hơn thế, do giết cháu để đoạt gia tài, ông
bị đọa địa ngục hàng trăm ngàn kiếp. Và
do một phần của dư báo ác ấy, suốt bảy
kiếp liền ông chết không con, tài sản bị
tịch biên sung vào kho vua. Đây là kiếp
thứ bảy của ông. Đại vương, do ông ta đã
cạn phước báo mà không tạo nên phước
mới, quan chưởng khố giờ bị dọa tại địa
ngục Roruva.

Phật kể xong, vua Ba-tư-nặc thưa:

- Bạch Thế Tôn, quan chưởng khố này
tội thật quá lớn. Gia tài đồ sộ thế kia hắn
chẳng chi dùng cho hắn hoặc phát tâm
cúng dường đức Thế Tôn, vị Phật đang
trú tại tịnh xá gần sát ngay nhà hắn.

Phật dạy:

- Đúng vậy đại vương. Quả có thế, khi kẻ
ngu được giàu sang họ chẳng tìm cầu
Niết-bàn. Trái lại, của cải chỉ khiến tham
ái nổi lên trong tâm họ làm khỏ họ lâu
dài thôi.Ngài nói kệ:

(355) Tài sản hại người ngu,
Không người tìm về bờ kia, Kẻ
ngu vì tham giàu, Hại mình và
hại người.

12. Bố Thí Nhiều Và Bố Thí Ít

Cỏ làm hại ruộng vườn...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài
đang ở tại Yellowstone
Rock, Pandukambala Silà, liên quan
đến Ankura. Câu chuyện đã được kể đầy
đủ chi tiết trong phần chú giải câu kệ
"Người chuyên tâm thiên định" truyện
liên quan đến Indaka.

Một hôm, Trưổng lão A-na-luật vào làng
khất thực. Indaka cúng dường Tôn giả
một muỗng thức ăn của phần mình. Đây
là việc thiện ông làm trong đời trước.
Còn Ankura thì cung cấp lò sưởi trên
khắp năm mươi cây số suốt mười ngàn
năm và bố thí cúng dường rất nhiều vật

thực. Indaka được phước báo lớn hơn.

Phật dạy:

- Này Ankura, khi bố thí nên suy xét kỹ
càng. Làm vậy sẽ giống như hạt giống
gieo trên đất lành, đơm hoa kết trái sum
suê. Nhưng ông đã không làm thế. Do
đó, việc bố thí của ông chẳng đưa đến
phước báo lớn.

Để làm sáng tỏ vấn đề, Phật bảo:

Bố thí nên suy xét, Mới gặt nên
quả tốt. Bố thí có suy xét,
Được người trí ngợi khen. Vật
thực dâng cúng trước Người
xứng đáng cúng dường, Sẽ được
vô lượng phước, Như hạt giống
đem gieo, Trên mảnh đất lành

tốt.

Ngài nói kệ tiếp:

(356) Cỏ làm hại ruộng vườn,
Tham làm hại người đời. Bố
thí người ly tham, Do vậy được
quả lớn.

(357) Cỏ làm hại ruộng vườn,
Sân làm hại người đời. Bố thí
người ly sân, Do vậy được quả
lớn.

(358) Cỏ làm hại ruộng vườn,
Si làm hại người đời. Bố thí
người ly si, Do vậy được quả
lớn.

(359) Cỏ làm hại ruộng vườn,

Dục làm hại người đời. Bố thí người ly dục, Do vậy được quả lớn.

XXV. Phẩm Tỳ Kheo 1. Giữ Gìn Ngũ Căn

Lành thay phòng hộ mắt...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài trú tại Kỳ Viên, liên quan đến năm thầy Tỳ-kheo.

Khi Phật ở tại Kỳ Viên có năm thầy Tỳ-
kheo, mỗi thầy tự điều phục một trong
năm giác quan. Một hôm, các thầy gặp
nhau bàn cãi. Thầy thì nói:

- Chỉ có giác quan của tôi khó điều phục.

Thầy khác cũng nói:

- Chỉ có tôi là người tự chế ngự giác quan khó nhất.

Rốt cuộc các thầy cùng nhau đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, mỗi người trong chúng
con tự chế ngự một giác quan, và cứ
tưởng giác quan mình chế ngự khó hơn
hết. Hôm nay chúng con xin Ngài xác
định người nào trong chúng con điều
phục giác quan khó nhất.

Đức Phật thận trọng tránh không cho biết thầy Tỳ-kheo nào kém hơn các huynh đệ mình. Ngài dạy:

- Này các Tỳ-kheo, tất cả các căn đều
khó canh phòng. Nhưng không phải đây
là lần đầu các ông thất bại trong việc
canh phòng ngũ căn. Trong một kiếp quá
khứ, các ông cũng thất bại trong việc
kềm chế ngũ căn. Vì các ông không nghe
lời khuyên của bậc thiện tri thức nên đã
bị hại.

Chuyện quá khứ:

1A. Thành Hoa Thị

Theo lời yêu cầu của năm thầy Tỳ-kheo,
đức Phật kể rằng trong một kiếp quá khứ,
Ngài là vị lãnh đạo năm ông quan cận
thần đi đến thành Hoa Thị để nhận ngôi
báu, sau khi toàn thể hoàng tộc vua bị
quỷ Dạ xoa hại sạch. Trên đường đi, bọn
quỷ Dạ xoa quyến rũ họ bằng đủ mọi âm
thanh, hình ảnh, mùi hương, thức ăn

ngon và gái đẹp. Bồ tát lúc ấy khôn
ngoan không để bị đắm trước và căn dặn
năm ông quan chớ bị để quyến rũ.
Nhưng họ đều bỏ rơi khí giới đầu hàng
trước sức cám dỗ của Dạ xoa, và rốt cuộc
bị ám hại. Chỉ riêng Ngài kềm chế được
mình, không mềm lòng trước cạm bẫy,
không màng đến con quỷ Dạ xoa với vẻ
đẹp sắc nước hương trời đeo theo Ngài
bén gót, và thẳng tiến an toàn đến thành
Hoa Thị, trở thành một vị quốc vương.

Khi nhận lễ đăng quang, ngồi trên ngai
vàng dưới chiếc lọng trắng, nhìn lại vẻ
uy nghiêm và sự vinh hiển của mình,
Ngài tự mình: "Người ta nên sử dụng sức
mạnh của ý chí mình". Ngài nói kệ:

Kiên trì tuân phục Hiền Trí, Lòng can đảm chẳng lung lay, Khỏi bị Dạ xoa khống chế, Vì ta

không sợ không lo. Qua cơn hiểm nguy gian khó, Đến nơi ta được an toàn.

Phật kết luận: "Năm ông quan thuở ấy là các ông, người đến được thành Hoa Thị an toàn và làm vua chính là Ta".

Ngài nói thêm:

- Một Tỳ-kheo cần phải canh phòng cẩn mật tất cả các căn, vì chủ thu hút căn mới thoát được khổ não.

Ngài nói kệ:

(360) Lành thay, phòng hộ
mắt! Lành thay, phòng hộ
tai! Lành thay, phòng hộ
mũi! Lành thay, phòng hộ
lưỡi!

(361) Lành thay, phòng hộ
thân! Lành thay, phòng hộ
lời! LÀnh thay, phòng hộ ý!
Lành thay, phòng tất cả! Tỳ-
kheo phòng tất cả, Thoát được
mọi khổ đau.

2. Thầy Tỳ Kheo Giết Ngỗng

Người chế ngự tay chân...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ngụ tại Kỳ Viên, liên quan đến một thầy Tỳ-kheo giết ngỗng.

Thuở ấy, tại Xá-vệ có hai thanh niên xuất
gia, cùng ở trong tăng đoàn và trở thành
bạn thân, thường đi chung với nhau. Một
ngày nọ, hai thầy ra bờ

sông Aciravati tắm, và lên bờ đứng phơi
nắng nói chuyện chơi. Lúc ấy có hai con
ngỗng bay ngang. Thầy Tỳ-kheo trẻ bèn
nhặt hòn đá cuội nói:

- Tôi sẽ chọi trúng mắt một con ngỗng.

Thầy Tỳ-kheo kia nói:

- Huynh chọi không trúng đâu.

- Rồi huynh coi, tôi sẽ chọi trúng cả hai mắt nó.

- Huynh chẳng làm được.

- Vậy thì huynh coi đây.

Thầy thứ nhất lượm hòn đá ném theo con ngỗng. Nghe tiếng viên đá bay rít trên không trung, con ngỗng quay đầu lại

nhìn. Thầy thứ hai nhặt tiếp hòn đá và
ném ngay mắt con ngỗng. Hòn đá chọi
nhằm mắt bên này, xuyên qua mắt bên
kia của ngỗng. Nó kêu lên đau đớn, lộn
nhào xuống đất và rơi dưới chân hai thầy
Tỳ-kheo.

Một số thầy Tỳ-kheo khác đứng gần đấy thấy vậy bèn nói:

- Này các huynh, sau khi từ bỏ thế gian vào cửa Phật, các huynh đã làm việc không đúng khi sát hại sinh vật như thế.

Các Tỳ-kheo bèn đem hai thầy đến chỗ đức Phật. Phật hỏi thầy Tỳ-kheo giết ngỗng:

- Có phải ông đã sát sanh?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Phật quở:

- Này Tỳ-kheo, sao đã xuất gia từ bỏ gia
đình theo Ta để cầu đạo giải thoát mà
ông lại làm như thế? Người trí thời Phật
chưa ra đời, dù sống ở thế gian, cũng còn
e dè thận trọng từng việc nhỏ nhặt. Các
ông đã xuất gia theo Phật, lại không lo dè
dặt chút nào vậy.

Rồi Ngài kể chuyện tiền thân.

Chuyện quá khứ:

2A. Chuyện Tiền Thân Kuradhamma.

Vào thuở lâu xa, dưới triều
vua Dhananjaya của vương quốc Kuru,
Ngài là thái tử con vua. Đến tuổi trưởng
thành, thái học tử học nghề bắn tên tại
thành Hoa Thị. Khi thành nghề, thái tử

trở về vương quốc, được vua cha phong
làm phó vương. Khi vua cha băng hà,
thái tử lên nối ngôi. Nhà vua nghiêm trì
năm giới cấm và tuân theo mười đức của
một vị vua. Ngay cả những người trong
hoàng cung như hoàng thái hậu, hoàng
hậu, hoàng đệ, phó vương, thầy tử tế,
quan cận thần, người đánh xe, quan
chưởng khố, quan coi kho, người canh
cổng và cả thứ phi nữa, mười một người
đều giữ ngũ giới nghiêm túc.

Lúc ấy, tại thành Dantapura của vương
quốc Kalinga, trời hạn hán nhiều năm
không một giọt mưa. Dân chúng ở vương
quốc này biết nhà vua xứ Kuru có một
thớt tượng tên Anjanasannibha thật đầy
đủ ân đức. Họ tin rằng xin
được Anjanasannibha về nước, chắc sẽ
mưa. Vì thế, vua Kalinga cho gởi các vị
Bà-la-môn sang Kuru để xin thớt tượng

ấy. Họ sang yết kiến vua xứ Kuru và
trình bày lời yêu cầu, xưng tụng đức
hạnh của nhà vua. Nhưng dù có
tượng Anjanasannibha, trong
xứ kalinga vẫn không có mưa.
Vua kalinga thầm nghĩ: Vua Kuru đã giữ
năm giới nên trong nước thường được
mưa. Vua bèn ra lệnh cho các thầy Bà-la-
môn và các quan cận thần
sang Kuru khắc năm giới cấm lên một
dĩa vàng về nước.

Khi những người này sang Kuru một lần nữa, cả triều đình từ vua trở xuống đều tự do, chối rằng:

- Chúng tôi không giữ được năm giới cấm toàn vẹn.

- Các vị đã không làm điều gì xâm phạm đến năm giới cấm đâu.

Họ năn nỉ mãi, cuối cùng nhà vua Kuru
dạy họ năm giới. Khi mang về vương
quốc Kalinga cũng tuân giữ thành kính
năm điều cấm, và lập tức trời mưa. Trong
nước lại thịnh vượng, ấm no.

Đức Phật kết luận: "Lúc ấy thứ phi là
Liên Hoa Sắc, người canh cổng
là Punna, người giữ ngựa là Kaccàna,
quan giữ kho là Kolita, quan chưởng khố
là Xá-lợi-phất, người đánh xe là A-na-
luật, thầy Bà-la-môn là Trưởng Lão Ca-
diếp, hoàng đệ phó vương là Nan Đà,
hoàng hậu là mẹ của La-hầu-la, hoàng
thái hậu là bà Ma-da và vua Kuru là Ta".

Đức Phật nói tiếp:

- Này các Tỳ-kheo, người trí thời xưa, dù một lỗi nhỏ họ cũng cảm thấy ái ngại. Còn các ông, đã xuất gia vào đạo của

Phật đà lại chấp nhận một lỗi lơn là sát
hại sanh vật. Một Tỳ-kheo phải hằng
kiểm soát được tay chân, và ngôn ngữ
của mình.

Ngài nói kệ:

(363) Người chế ngự tay chân,
Chế ngự lời và đầu, Vui thích
nội thiền định, Độc thân, biết
vừa đủ, Thật xứng gọi Tỳ-
kheo.

3. Thầy Tỳ Kheo Không Giữ Gìn Mồm Miệng

Tỳ-kheo chế ngự miệng...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài

đang trú tại Kỳ Viên, liên quan
đến Kokàlika. Trong bài kinh Kokàlika,
câu chuyện bắt đầu với dòng chữ: "Lúc
bấy giờ thầy Tỳ-kheo Kokãlika đến gần
đức Đạo Sư", ý nghĩa câu chuyện được
giải thích trong tập chú giải liên quan
đến bài kinh.

Thuở Phật còn ở Kỳ Viên, có thầy Tỳ-
kheo tên Kokàlika vì đã phỉ báng hai đại
đệ tử Phật là Tôn giả Xá-lợi-phất và Tôn
giả Mục-kiền-liên nên bị đọa địa ngục.
Câu chuyện bắt đầu khi các vị Tỳ-kheo
tụ họp ở Pháp đường, bàn tán:

- Trời ơi! Thầy Tỳ-kheo Kokàlika bị trầm
luân vĩnh kiếp vì đã không giữ gìn miệng
mồm. Ngay khi thầy chửi rủa hai vị Tôn
giả lãnh chúng, đã bị đất chôn xuống địa
ngục.

Lúc ấy đức Phật đến và hỏi:

- Các ông tụ họp ở đây bàn tán chuyện gì?

Khi các thầy thuật lại, Phật bảo:

Không phải lần đầu Kokàlika bị đọa vì không giữ gìn khẩu nghiệp. Trong quá khứ cũng đã xảy ra chuyện ấy.

Các Tỳ-kheo muốn nghe Phật thuật lại câu chuyện. Phật kể:

Chuyện quá khứ:

3A. Con Rùa Ham Nói

Hồi xưa, có con rùa kia ở tại cái hồ nước trên vùng núi Hy Mã. Một ngày nọ có đôi ngỗng đi lang thang tìm thức ăn, gặp

rùa ta và vài ngày sau chúng kết tình thân hữu. Có lần ngỗng khoe với rùa:

- Bác ạ, chúng tôi ở trên ngọn Cittakuta,
trong một động vàng. Thật là một nơi ở
thích thú. Bác có muốn đi với chúng tôi
không?

- Làm sao tôi có thể đi đến đó?

- Nếu bác chịu ngậm miệng trong lúc chúng tôi đưa đi, thì bác sẽ đến nơi.

- Được rồi, tôi sẽ ngậm chắc miệng mồm. Hãy mang tôi đi với.

- Tốt lắm.

Đôi ngỗng bảo bác rùa ngậm một cây gậy, và hai con tha hai đầu gậy, bay lên không trung.

Vài đứa bé ở thôn xóm dưới đất thấy rùa bay qua với ngỗng, bèn la lên:

- Bay ơi, ra xem hai con ngỗng mang con rùa trên cây gậy.

Rùa nghĩ thầm: Tụi nhóc con du đãng này, bạn ta tha ta đi đâu thì có dính dánh gì tới tụi bây mà phải la lối!

Ngay khi nó vừa mở miệng định nói ra ý
nghĩấy, vì cặp ngỗng bay mau, nó liền rơi
xuống đất và bể làm hai mảnh ngay trong
sân của một hoàng cung ở Ba-la-nại.

Rùa tự hại vì ham nói chuyện,
Gậy ngậm rồi miệng vẫn thày
lay, Rớt liền xuống đất tan
thây, Người khôn ngoan thấy
gương đây giữ mình. Lựa lời nói
đúng lúc đúng chỗ, Xem gương

rùa chịu khổ thiệt thân.

Đức Phật kết luận:

- Này các Tỳ-kheo, một Tỳ-kheo phải kiểm soát lời nói, sống lặng thinh, không tự kiêu và thoát khỏi phiền não.

Phật nói kệ:

(363) Tỳ-kheo chế ngự miệng,
Vừa lời, không cống cao. Khi
trình bày pháp nghĩa, Lời lẽ
dịu ngọt ngào.

4. Bằng Sự Tinh Tấn Làm Vinh Dự Cho Phật

Vị Tỳ-kheo thích pháp....

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài trú tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Dhammarama.

Khi đức Phật tuyên bố "Còn bốn tháng
nữa, Ta sẽ vào Niết-bàn", hằng ngàn vị
Tỳ-kheo bỏ hết thì giờ để hầu cận Ngài.
Những vị chưa chứng Sơ quả thì khóc
lóc, những vị chứng A-la-hán cũng cảm
động sâu xa, tất cả đều tụ năm họp ba,
bàn tán: "Chúng tan nên làm gì?"

Riêng có một vị Tỳ-kheo
tên Dhammarama (Trú Pháp Hỷ) thì
không như vậy. Thầy tự nghĩ: "Đức Thế
Tôn đã tuyên bố bốn tháng nữa nhập
Niết-bàn, mà ta chưa thoát khỏi ràng
buộc của tham ái. Ngày nào Ngài còn tại
thế, ta sẽ cố gắng chứng A-la-hán". Và
thầy tự sống một mình, tư duy, quán
tưởng, ôn lại những lời dạy của Phật,

chẳng màng trả lời những câu hỏi tò mò của các Tỳ-kheo khác, mà cũng chẳng lui tới hầu hạ Phật.

Các Tỳ-kheo mách đức Như Lai:

- Bạch Thế Tôn, thầy Dhammarama
không có lòng thương kính Thế Tôn. Khi
nghe chúng con báo tin "Phật sắp nhập
Niết-bàn, chúng ta sẽ làm gì?", thầy
chẳng nói, chẳng hoạt động chung với
chúng con.

Đức Phật gọi Tỳ-kheo Dhammarama đến
hỏi. Thầy thưa thật ý định của mình
muốn cố gắng chứng quả A-la-hán. Nghe
xong, Phật ngợi khen thầy:

- Lành thay! Lành thay!

Và Ngài bảo các Tỳ-kheo:

- Này các Tỳ-kheo, mỗi vị nên bày tỏ sự
kính mến Ta như Dhammarama đã làm.
Chẳng phải dùng hương hoa, hoặc những
thứ cúng dường mà tôn kính ta. Chỉ cò
người thực hành theo giáo lý mới thật sự
tôn kính Ta.

Ngài nói kệ:

(364) Vị Tỳ-kheo thích pháp,
Mến pháp, suy tư pháp, Tâm tư
niệm chánh pháp, Không rời
bỏ chánh pháp.

Nghe xong, thầy Trú Pháp Hỷ liền chứng quả A-la-hán, hội chúng cũng được lợi lạc.

5. Thầy Tỳ Kheo Lạc Bầy

Không khinh điều mình được ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài trú tại Trúc Lâm, liên quan đến một thầy Tỳ-kheo lạc bầy.

Khi đức Phật ở tại Trúc Lâm, có một
thầy Tỳ-kheo kết bạn thân với một thầy
Tỳ-kheo ly khai Tăng đoàn, thuộc nhóm
Đề-bà-đạt-đa. Một ngày kia, đi khất thực
về, gặp thầy Tỳ-kheo bạn, thầy nọ hỏi
thăm:

- Huynh đi đâu thế?

- Tôi đi thất thực về.

- Có được ai cúng dường không?

- Có.

- Nơi chỗ tôi ở, có nhiều vật thực và tặng phẩm giá trị, Hãy đến chỗ tôi vài hôm.

Thầy Tỳ-kheo nhận lời, lưu lại nhóm của
Đề-bà-đạt-đa vài ngày, và sau đó trở về
với Tăng đoàn. Các vị Tỳ-kheo trong
Tăng đoàn đến mách Phật:

- Bạch Thế Tôn, thầy Tỳ-kheo kia đã thọ
lãnh vật thực, tặng phẩm của nhóm Đề-
bà-đạt-đa, thầy ấy đã theo Đề-bà-đạt-đa
rồi:

Đức Phật cho gọi ông thầy nọ đến và hỏi:

- Có phải họ mách thầy như vậy là đúng?

- Thưa vâng, bạch Thế Tôn, con ở trong
nhóm Tỳ-kheo của Đề-bà-đạt-đa vài
ngày, nhưng con không hợp với quan
điểm của Đề-bà-đạt-đa.

- Ta thừa nhận rằng ông không theo tà
kiến, nhưng ông không có lập trường
nhất định nên hay bị lung lạc bởi ý kiến
người khác. Trong thuở quá khứ ông
cũng đã làm như vậy.

Theo lời các vị Tỳ-kheo yêu cầu, Phật bèn kể chuyện con Voi Damsel-face:

Voi Damsel-face rất ngoan, nhưng khi đi
đường nghe một nhóm trộm cướp du
đãng nói chuyện thô lỗ với nhau, nó cũng
đâm ra hung hăng, bất trị và chạy bậy,
giết người. Rồi sau đo, nghe các vị Bà-
la-môn luận đạo, nó trở lại ngoan ngoãn.
Voi Damsel-face thuở ấy là thầy Tỳ-kheo
dễ tin hôm nay.

Đức Phật kết luận:

- Là một Tỳ-kheo, nên hài lòng với

những gì mình nhận được, và không ham
muốn những gì người khác có. Nếu ham
muốn như vậy chẳng bao giờ đắc Thiền
định, Trí tuệ, hoặc Thánh quả. Nếu hài
lòng với những gì đang có, ông sẽ có tất
cả.

Ngài nói kệ:

(365) Không khinh điều mình
được, Không ganh người khác
được, Tỳ-kheo ganh tỵ người
Không sao chứng thiền định.

(366) Tỳ-kheo dầu được ít,
Không khinh điều mình được,
Sống thanh tịnh không nhác,
Chư thiên khen vị này.

6. Người Bà La Môn Cúng Dường Năm Lần Thành Quả Đầu Tiên

Hoàn toàn, đối danh sắc ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài
đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến người
Bà-la-môn cúng dường năm lần thành
quả đầu tiên.

Khi Phật ở Kỳ Viên, có một người Bà-la-
môn làm ruộng. Lúc lúa chín, ông cúng
dường những bông lúa cắt đầu tiên ngoài
đồng. Lúa đem về đập, ông cúng dường
những hạt lúa đập xong trước tiên. Khi
cất lúa vào bồ, ông lại cúng dường phần
lúa đổ trong bồ đầu tiên. Khi dược nấu
thành cơm, ông cúng dường bát cơm đầ
tiên bới trong nồi. Khi dọn ra dĩa, ông lại
cúng dường những hạt cơm đầu tiên múc
ra dĩa. Cúng dường năm lần như vậy cho

người nào hiện diện lúc ấy, ông không hề
nếm một miếng cho đến lúc cúng xong,
do đó được gọi là"người cúng năm ần
thành quả đầu tiên".

Đức Phật quan sát căn cơ biết hai vợ
chồng ông có thể chứng A-na-hàm bèn đi
đến nhà ông khất thực. Lúc ấy, ông Bà-
la-môn ngồi ăn cơm trong nhà, xây lưng
ra ngoài cửa, do đó không thấy đức Thế
Tôn. Bà vợ ông ta đang dọn ăn cho
chồng, thấy đức Phật bèn nghĩ thầm:

- Chồng ta sau khi cúng dường năm
lần,bây giờ đang ăn cơm. Nếu thấy Sa-
môn Cồ-đàm, ông sẽ cúng hết phần cơm
của mình, mà ta thì không thể nấu cơm
cho ông được nữa.

Nghĩ vậy bà bèn đứng sau lưng chồng, muốn che hình ảnh đức Phật không cho

chồng thấy, tưởng như lấy tay che được
mặt trăng tròn. Bà đứng vậy rồi liếc mắt
trông chừng Thế Tôn, tự nói thầm: "Ông
đã đi hay chưa?" Đức Thế Tôn vẫn đứng
yên một chỗ. Bà vợ ráng không thốt
thành tiếng: "Ông đi đi chứ", sợ chồng
mình nghe được. Nhưng một lát sau, bà
bước lui và nói thật khẽ: "Ông đi đi".

- Ta không đi.

Đức Phật khởi nghĩ như thế và lắc đầu.
Khi đức Phật, bậc Đạo sư của trời người,
nghĩ thầm: "Ta không đi" và lắc đầu, bà
vợ ông Bà-la-môn không nén nổi, bật
cười lớn. Đức Phật liền phóng một đạo
hào quang, hiện hình Ngài trong nhà.
Người Bà-la-môn đang ngồi quay lưng
về phía Phật, vừa nghe tiếng cười của vợ,
thì cũng thấy cả đạo hào quang sáu sắc
và hình ảnh Phật. Bởi vì chư Phật, dù ở

làng mạc hay rừng sâu, không bao giờ đi
khỏi khi chưa hiện thân trước những
người có cơ duyên đắc đạo. Người Bà-la-
môn trông thấy Phật rồi, ông lật đật rầy
vợ:

- Bà này hại tôi! Khi Thái tử đứng trước nhà ta, sao bà không báo trước cho tôi biết? Bà có lỗi lớn đa nghe!

Và ông mang đĩa cơm đang ăn dở, đem ra trước Phật nói:

- Thưa Sa-môn Cù-đàm, sau khi cúng
dường năm thành quả đầu tiên, tôi dùng
bữa trưa. Đây là phần cơm của tôi, tôi
chia làm hai, và ăn một nửa, Ngài có thể
nhận phần cơm này không?

Thay vì trả lời:

- Ta không nhận cơm ông ăn dư.

Đức Phật nói:

- Này Bà-la-môn, dù là phần còn lại hay
đầu tiên cũng được, chúng ta cũng giống
như quỷ thần, sống bằng những thức ăn
bố thí.

Ngài nói kệ:

Dù phần đầu, phần giữa, phần
dư, Người khất thực đều vui
lòng nhận, Không phiền hà,
trách móc dư thừa, Người khôn
ấy chính bậc chánh trí.

Ông Bà-la-môn nghe Phật nói như vậy trong lòng rất vui mừng, liền xưng tụng:

- Thái tử thật kỳ diệu, Ngài ở địa vị vua

của thế gian, thay vì nói "Ta không ăn cơm thừa của ông", lại nói như trên.

Và vẫn đứng ở cửa, ông hỏi tiếp:

- Thưa Ngài, Ngài gọi các đệ tử là "Tỳ- kheo". Vậy những điều gì làm nên một Tỳ-kheo?

Đức Phật nghĩ thầm: "Ta sẽ giảng cho
người này bằng cách nào đây để được lợi
ích nhất? Vào thời Phật Ca-diếp, Ngài
giảng cho hai ông bà này nghe về Thân
và Tâm, nay ta cũng sẽ giảng cho ông
như vậy".

Ngài bảo:

- Này Bà-la-môn, một vị Tỳ-kheo là người không bị ràng buộc, cột trói bởi những gì thuộc về Danh (Tâm) hay Sắc

(Thân).

Ngài nói kệ:

(367) Hoàn toàn, đối danh sắc,
Không chấp ta, của ta, Không
chấp, không sầu não, Thật
xứng danh Tỳ-kheo.

7. Đảng Cướp Đi Tu

Tỳ-kheo trú từ bi ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một nhóm lớn Tỳ-kheo.

Khi Thượng tọaKaccana ở trên một ngọn núi gần thành phố Kuraraghara trong

nước Avanti, có một Phật tử tên Sona
Kutikanna sau khi thấm nhuần chân lý do
Ngài giảng dạy, bèn xin xuất gia. Ngài
hai lần từ chối.

- Sona, thật là một điều khó khăn khi sống đời tịnh hạnh, phải cư trú đơn độc, ẩm thực đơn độc.

Nhưng Sona quyết chí xuất gia nên xin
đến lần thứ ba, và được phép gia nhập
Tăng đoàn. Vì chư Tăng ở miền nam rất
hiếm, thầy ở lại đó ba năm làm tròn bổn
phận của một tăng sĩ. Và sau đó thầy xin
phép sư phụ lên đường về Kỳ Viên, với
ước mong được gặp đức Thế Tôn. Được
sư phụ cho phép và kèm theo lời dặn dò,
thầy đến Kỳ Viên, đảnh lễ Phật, được
đức Phật đón tiếp thân mật và cho phép
vào hương thất của Ngài một mình.

Thầy Sona đi kinh hành ngoài trời hầu
như suốt đêm, gần sáng mới vào hương
thất nằm nghỉ một chút. Khi bình minh
đến, đức Phật bảo thầy hãy tụng bài kinh
"Mười sáu đoạn".

Thầy đọc xong, đức Phật cám ơn và ngợi
khen "Hay thay! Hay thay!" Chư thiên,
trời, rồng, Dạ xoa cho tới cõi trời Phạm
thiên đều ca ngợi thầy vang rền. Lúc ấy,
tại nhà mẹ thầy ở Avanti cách đấy một
trăm hai mươi dặm, vị thần cư ngụ trong
nhà cũng ngợi khen nhiệt liệt. Bà mẹ
thầy hỏi:

- Ai đang ca tụng vậy?

- Dạ tôi đây, thưa chị.

- Ông là ai?

- Tôi là vị thần cư ngụ tại nhà chị đây.

- Từ trước tôi chẳng được nghe ông ca ngợi, sao hôm nay ông làm thế?

- Không phải tôi ca ngợi bà chị đâu?

- Vậy ông ca ngợi ai?

- Trưởng lão Kutikanna Sona, con trai chị đấy.

- Con tôi đã làm được gì?

- Hôm nay Tôn giả ở trong hương thất
đức Như Lai, tụng kinh cho Ngài, và
được Ngài hài lòng ngợi khen, do đó tôi
cũng ngợi khen. Chư thiên các tầng trời
từ cõi Ta-bà đến cõi Phạm thiên nghe lời
ngợi khen của đức Tối Thắng, cũng ca
ngợi Tôn giả.

- Này, có thật ông nói rằng con tôi đọc kinh cho đức Thế Tôn? Hay đức Thế Tôn đọc cho con tôi nghe?

- Con chị đọc cho đức Thế Tôn nghe đó chứ.

Vị thần nói thế làm bà cảm thấy thâm tâm hoan hỷ, nghĩ thầm:

- Nếu con ta đã đọc kinh cho đức Thế
Tôn tại hương thất của Ngài, chắc cũng
sẽ đọc kinh cho ta nghe được. Khi nào
con ta trở về, ta sẽ yêu cầu được nghe
giáo lý.

Khi được đức Thế Tôn khen ngợi,
Trưởng lão Sona nghĩ thầm, "Đây chính
là lúc mình bạch lên đức Phật lời thầy
mình đã đặn dò". Tôn giả bèn thỉnh cầu
đức Phật ban cho năm ân huệ, điều đầu

tiên là xin gia nhập nhóm năm thầy Tỳ-
kheo đang ẩn cư trong rừng, trong nhóm
này có một thầy rành thông Luật tạng.
Tôn giả lưu lại bên đức Thế Tôn ít ngày
nữa rồi bái biệt, rời Kỳ Viên trở về với
thầy Tế độ. Ngày hôm sau, Tôn giả theo
thầy đi khất thực, đến trước cửa nhà thân
mẫu. Thấy con, bà hết sức vui mừng, hỏi
han, săn sóc chu đáo, và nói:

- Này con, nghe đâu con được vào hương thất đức Thế Tôn một mình và đọc kinh cho Ngài nghe phải không?

- Thưa tín nữ, ai nói việc ấy?

- Con à, vị thần cư ngụ tại nhà ta lớn
tiếng khen ngợi, mẹ bèn hỏi "Ai khen
ngợi đó". Thần trả lời "Tôi đây", rồi thần
bảo mẹ như vầy như vầy. Sau khi nghe
thần nói, mẹ nghĩ: "Nếu con ta đã đọc

kinh cho đức Thế Tôn thì nó sẽ đọc cho
ta nghe được". Con à, con đã đọc kinh
cho đức Thế Tôn thì con đọc cho mẹ
nghe được chứ! Vào ngày ấy tháng ấy
mẹ sẽ chuẩn bị mọi thứ để nghe con
thuyết giảng pháp nhé!

Thầy nhận lời. Sau đó bà cúng dường
chư Tăng trọng thể, cho xây cất một
Pháp đường rộng lớn, đem tất cả gia
quyến đi nghe Tôn giả Sona thuyết pháp,
chỉ chừa lại một người tớ gái trông nhà.

Lúc ấy, một đảng cướp chín trăm tên
luôn luôn tìm cách lẻn vào nhà bà.
Nhưng thật khó mà vào được vì toàn thể
ngôi nhà có bảy lớp tường bao bọc, mỗi
cửa thảy đều có chó dữ canh chừng.
Những đường mương dẫn nước đều đổ
đầy chì. Ban ngày chúng nóng chảy
thành chất nước sền sệt, ban đêm thì

đông cứng lại. Gần các mương ấy người ta đóng từng hàng cọc sắt kiên cố. Do đó trộm cướp khó có thể vào nhà.

Nhưng vào ngày đặc biệt đó, biết rằng bà
đi nghe giảng pháp, chúng đào một địa
đạo xuyên qua đường mương bằng chì và
hàng cọc sắt, vào tận trong nhà. Chúng
để tên đầu đảng canh chừng nữ chủ, bàn
bạc rằng nếu thấy bà chủ trở về khi biết
có cướp vào nhà thì tên đầu đảng phải
giết bà lập tức.

Hắn bèn đi đến nhà giảng pháp, đứng kế
bên bà chủ nhà. Còn bọn cướp vào nhà
được rồi thắp đèn sáng lên và mở cưa
kho tiền đồng. Người tớ gái trông thấy
chúng bèn chạy tìm nữ chủ báo tin:

- Thưa phu nhân, bọn cướp vào nhà và đang mở kho tiền đồng.

- Thây kệ chúng! Muốn lấy bao nhiêu thì lấy. Ta đang nghe thuyết pháp, đừng làm rộn ta. Hãy về đi.

Khi bọn cướp hốt sạch kho tiền đồng,
chúng bèn ăn sang kho tiền bạc. Cô tớ
gái lại chạy báo tin cho chủ nhân. Bà
cũng trả lời như trên và tiếp tục nghe
giảng pháp. Bọn cướp lại hốt hết kho tiền
bạc, sang mở kho tiền vàng. Cô tới gái
nóng ruột chạy đến báo tin lần thứ ba, bà
cũng nói:

- Con đã làm rộn ta hai lần rồi. Ta đã bảo
cứ để bọn cướp mang đi những gì chúng
muốn, ta đang nghe pháp, đừng làm ồn,
vậy mà con không nghe. Nếu còn nói
nữa ta sẽ phạt con đích đáng đó. Hãy về
nhà đi!

Tên đầu đảng nãy giờ ở cạnh bà canh

chừng, nghe thấy vậy bèn nghĩ thầm:
"Nếu chúng ta lấy tài sản của một người
như bà này, trời Đế Thích sẽ đánh vỡ đầu
chúng ta". Hắn trở về ra lệnh cho đồng
bọn trả tất cả tài sản cho bà. Bọn cướp lại
để tiền đồng, tiền bạc, tiền vàng đầy vào
kho như cũ. Người ta nói rằng kẻ nào
sống chân thật thì được chính sự chân
thật ấy bảo vệ, thật chí lý thay! Bậc Tối
Thắng từng nói:

Chân thật che chở người ngay,
Người chân thật sống ngày ngày
đều vui. Người ngay sẽ được lợi
thôi, Khổ đau phiền não chẳng
lôi bao giờ.

Bọn cướp kéo đến giảng đường nghe
pháp. Đến sáng, Tôn giả mới chấm dứt
thời thuyết pháp và bước xuống tòa. Lúc
đó, tên đầu đảng quỳ dưới chân bà Phật

tử mẹ Tôn giả:

- Xin phu nhân tha thứ cho tôi.

- Chuyện gì vậy, đạo hữu?

- Tôi ghét bà, và đứng gần với ý định sẽ giết bà.

- Không sao. Tôi tha thứ cho anh.

Tất cả bọn cướp cũng đều đến bày tỏ sự ăn năn, bà đều tha thứ hết. Họ thưa:

- Thưa phu nhân, xin bà cho chúng tôi được vào Tăng đoàn của vị giảng sư con trai bà.

Bà bèn đến bảo vị giảng sư:

- Này con, những vị hảo hán đây cảm động vì lòng tử tế của mẹ và bài thuyết

giảng của con, muốn gia nhập Tăng đoàn. Con hãy độ họ.

- Rất tốt.

Vị giảng sư cho cắt hết những chiếc váy
chúng mặc lót bên trong, còn áo ngoài thì
cho nhuộm màu vàng đất, rồi truyền giới
cho chúng.

Khi bọn họ đã hoàn tất nhiệm vụ của một
Tăng sĩ giáo đoàn, thầy cho mỗi người
một đề mục thiền quán. Chín trăm thầy
Sa-môn nhận chín trăm đề mục, lên trên
một ngọn núi và mỗi người ngồi dưới
một cội cây thiền định.

Lúc ấy, đức Thế Tôn ở tại giảng đường
Kỳ Viên, cách đó một trăm hai mươi
dặm, quán sát các thầy để chọn bài pháp
thích hợp căn cơ. Ngài hiện đến trước

các thầy, nói kệ:

(368) Tỳ-kheo trú từ bi, Tín
thành giáo pháp Phật, Chứng
cảnh giới tịch tịnh, Cách hạnh
an tịnh lạc.

(369) Tỳ-kheo, tát thuyền này,
Thuyền không, nhẹ đi mau,
Trừ tham, diệt sân hận, Tất
chứng đạt Niết-bàn.

(370) Đoạn năm, từ bỏ năm,
Tu tập năm tối thượng, Tỳ-
kheo vượt năm ái, Xứng danh
"vượt bộc lưu".

(371) Tỳ-kheo, hãy tu thiền, Chớ buông lung phóng dật, Tâm chớ đắm say dục, Phóng

dật, nuốt sắt nóng, Bị đốt, chớ than khổ!

(372) Không trí tuệ, không
thiền, Không thiền, không trí
tuệ, Người có thiền, có tuệ,
Nhất định gần Niết-bàn.

(373) Bước vào ngôi nhà
trống, Tỳ-kheo tâm an tịnh,
Thọ hưởng vui siêu nhân, Tịnh
quán theo chánh pháp.

(374) Người luôn luôn chánh
niệm, Sự sanh diệt các uẩn,
Được hoan hỷ, hân hoan, Chỉ
bậc Bất tử biết.

(375) Đây Tỳ-kheo có trí, Tu tập pháp căn bản, Hộ căn, biết

vừa đủ, Gìn giữ căn bản giới, Thường gần gũi bạn lành, Sống thanh tịnh tinh cần.

(376) Giao thiệp khéo thân
thiện, Cử chỉ mực đoan
trang, Do vậy hưởng vui nhiều,
Sẽ dứt mọi khổ đau.

8. Cỏ Úa, Hoa Phai

Như hoa Vassikà ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài ở tại Kỳ Viên, liên quan đến năm trăm vị Tỳ-kheo.

Chuyện kể rằng, các thầy Tỳ-kheo này sau khi khi được đức Thế Tôn cho đề

mục thiền định rồi, liền lui vào rừng sâu
và bắt đầu hành thiền. Đang ngồi thiền,
các thầy trông thấy những bông lài mới
nở tươi tắn chỉ sáng nay thôi, chiều đã úa
tàn rũ cánh gục đầu. Các thầy tự nghĩ:
"Chúng ta phải diệt trừ được thâm sân si
trước khi những đóa hoa lìa cành". Và
các thầy càng nỗ lực chuyên chú vào
việc hành thiền, như vừa được tiếp thêm
sức mạnh mới. Đức Thế Tôn quán sát
các thầy Tỳ-kheo ấy và dạy rằng:

- Này các Tỳ-kheo, cũng như đóa hoa kia thoát khỏi cành, một vị Tỳ-kheo cần phải gắng sức thoát khỏi mối khổ sanh tử.

Vẫn ở tại hương thất, Ngài phóng một đạo hào quang và nói kệ cho các thầy Tỳ-kheo:

(377) Như hoa Vassikà, Quăng

bỏ cánh úa tàn, Cũng vậy vị Tỳ-kheo, Hãy giải thoát tham sân.

Nghe xong, tất cả năm trăm thầy Tỳ- kheo đều đắc quả A-la-hán.

9. Vị Sa Môn Nhàn Tịnh

Thân tịnh, lời an tịnh ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Santakaya.

Tỳ-kheo Santakaya là một vị Sa-môn
không bao giời mắc lỗi khiếm nhã trong
cách đi đứng và mọi oai nghi cử chỉ.
Thầy không bao giờ ngáp lớn hoặc dang

tay đưa chân thô tháo, luôn luôn có vẻ
điềm tĩnh, trang nhã. Chuyện kể rằng
thầy vốn được sanh ra từ bụng một con
sư tử. Loài sư tử mỗi khi kiếm được mồi,
chúng thường vào trong những động
vàng bạc châu báu, mã não và nằm ở đấy
bảy ngày trên một lớp bột vàng trộn với
bột hoàng thạch. Ngày thứ bảy, khi trỗi
dậy, chúng quan sát chỗ nằm, nếu thấy
có dấu vết di chuyển của đuôi, tai, hoặc
bốn chân làm bụi bột tung tóe, chúng liền
tự bảo: "Thế này là chưa xứng với dòng
dõi của mình". Và ở lại nhịn đói thêm
bảy ngày nữa, giữ gìn cẩn thận hơn. Cho
đến khi không thấy bụi bột dấy lên,
chúng tự nói "Đây mới xứng với dòng
dõi của ta". Chúng mới rời ổ, ngáp và
duỗi tay chân, quan sát tứ phía, rống lên
ba tiếng và đi tìm mồi. Được sanh từ
bụng một con sư tử như thế nên thầy
luôn có vẻ điềm tĩnh.

Tư cách trang nhã của thầy khiến các thầy khác chú ý và đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, chúng con không hề
thấy Sa-môn nào như thầy Santakaya.
Khi thầy đi đứng, không bao giờ thầy lúc
lắc tay chân, không hề ngáp và quơ tay,
đá giò....

Đức Phật bảo:

- Này các Tỳ-kheo, một vị Sa-môn nên như Trưởng lão Santakaya, an tịnh trong khi đi đứng, trong lời nói, tư tưởng.

Ngài nói kệ:

(378) Thân tịnh, lời an tịnh, An
tịnh, khéo thiền tịnh, Tỳ-kheo
bỏ thế vật, Xứng danh "bậc
tịch tịnh".

10. Vị Sa Môn Và Chiếc Khố Rách

Tự mình chỉ trích mình ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Nangalakula.

Thuở ấy, có một người nghèo khổ
chuyên đi làm thuê. Một ngày kia có vị
Sa-môn thấy anh đang đi trên đường,
trên người chỉ đóng chiếc khố rách, vai
vác cái cày. Vị Sa-môn hỏi:

- Nếu anh chỉ kiếm sống bằng cách ấy, sao không đi tu cho khỏe?

- Bạch Ngài, ai mà chịu cho con, một người làm thuê đi tu?

- Nếu anh muốn, ta sẽ độ cho.

- Thật là tốt phước cho con. Nếu Ngài độ con xuất gia, con xin làm Sa-môn.

Vị Sa-môn đem người cày thuê về tinh
xá Kỳ Hoàn tự tay tắm rửa cho y. Vị Sa-
môn bảo chú Sa-di mới hãy treo chiếc
khố rách với cái cày trên một nhánh cây
gần tịnh thất. Từ đó thầy có tên
là Nangalakula, Tôn giả "Thợ Cày".

Sau một thời gian sống trong tu viện, với
những thực phẩm cúng dường sung túc,
Tôn giả "Thợ Cày" trở nên bất mãn.
Không chống chọi nổi sự dày vò, thầy
nhủ thầm: "Ta không muốn đắp chiếc y
vàng do đàn việt cúng nữa". Thầy đến
dưới gốc cây, và tự sỉ nhục mình: "Mi
thật xấu xa, không thành tâm chút nào.
Bộ mi muốn mặc chiếc khố rách này, trở

về thế tục để làm thuê hay sao?" Sau khi
tự cảnh tỉnh mình, thầy lại trở về tu viện,
hăng hái tu hành. Vài hôm sau, cơn bất
bình lại kéo đến. Thầy cũng ra gốc cây
nhìn chiếc khố rách và tự khiển trách như
trước. Cứ thế, mỗi khi buồn bực, thầy
đến gốc cây để lại lấy ý chí.

Các vị Sa-môn để ý thầy thường lui tới gốc cây, bèn hỏi:

- Này huynh Thợ Cày, huynh đến đó làm gì thế?

- Thưa chư vị, tôi đến viếng vị giáo thọ của tôi.

Vài hôm sau, thầy chứng A-la-hán. Các vị Sa-môn thấy thầy không đến gốc cây bèn hỏi đùa:

- Này huynh, lâu nay không thấy huynh lui tới đường này, chắc huynh không đến vị giáo thọ nữa?

- Thưa vâng, khi tôi còn vướng bận thế
gian, tôi thường lui tới đường này.
Nhưng nay tôi chẳng còn liên hệ gì với
thế gian nữa, tôi không cần phải đi.

Các vị Sa-môn nghe thế đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, thầy ấy nói điều không thật, thầy ấy vọng ngữ.

Đức Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, thầy ấy nói đúng. Thầy ấy đã tự khuyên răn mình và đã đạt được Thánh quả.

Ngài nói kệ:

(379) Tự mình chỉ trích mình,
Tự mình dò xét mình, Tỳ-kheo
tự phòng hộ, Chánh niệm, trú
an lạc.

(380) Tự mình y chỉ mình, Tự
mình đi đến mình, Vậy hãy tự
điều phục, Như khách buôn
ngựa hiền.

11. Người Thấy Chánh Pháp Là Thấy Ta

Tỳ-kheo nhiều hân hoan....

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Trúc Lâm, liên quan đến Trưởng lão Vakkali.

Tại thành Xá-vệ, có một thanh niên dòng
Bà-la-môn. Một ngày nọ, chàng thấy đức
Như Lai đi và thành khất thực. Trông
tướng hảo uy nghiêm của đức Phật,
chàng rất yêu thích, và chán ghét hình
ảnh của mình, chàng nghĩthầm: "Ta sẽ
tình cách để được nhìn đức Như Lai suốt
ngày". Chàng bèn theo Phật xuất gia và ở
trong Tăng đoàn. Thầy Sa-môn này cứ
luôn luôn tìm chỗ đứng có thể chiêm
ngưỡng đức Thế Tôn, chẳng màng đến
kinh kệ và thiền định. Đức Như Lai biết
vậy, và đợi cho trí tuệ của thầy thuần
thục, Ngài không nói một lời. Ngày nọ,
đức Phật nghĩ:

"Bây giờ trí tuệ của thầy ấy đã thuần thục". Ngài bèn bảo:

- Này Vakkali, đâu có gì thích thú khi ngắm một hợp thể bất tịnh gọi là thân

Ta? Này Vakkali, ngườii nào thấy pháp là thấy Ta.

Nhưng mặc lời khuyên của đức Như Lai,
thầy Vakkali vẫn không thể rời tia mắt
khỏi đức Phật, hoặc lìa khỏi chỗ Phật
ngồi. Cuối cùng đức Phật nghĩ:

"Thầy Sa-môn này sẽ không bao giờ tỉnh
ngộ, trừ phi gặp một cơn xúc động lớn".
Lúc ấy, mùa an cư đã đến, đức Như Lai
tìm nơi an cư. Ngài về thành Vương Xá,
đuổi thầy Vakkali trở lại Trúc Lâm. Và
suốt ba mùa trăng, Vakkali không được
thấy Phật, không được nghe Ngài nói.
Buồn quá, thầy sinh ra ý tưởng muốn tự
tử. Thầy bèn leo lên ngọn Linh Thứu và
định nhảy xuống chết.

Đức Thế Tôn biết thầy quá đau khổ và chán đời, Ngài nghĩ thầm: "Nếu

thầy Vakkali không được sự an ủi của ta,
thấy sẽ làm hỏng cả dịp chứng quả
Thánh". Lập tức Ngài bèn hiện thân
trước thầy Vakkali, lúc đó đang toan đâm
đầu xuống núi. Vừa thấy đức Như Lai,
thầy liên cảm thấy yêu đời, nỗi buồn khổ
tiêu tan. Và như rót đầy nước vào một
đáy hồ khô cạn, đức Như Lai đã làm tuôn
dậy mối hoan hỷ trong lòng thầy. Ngài
nói kệ:

(381) Tỳ-kheo nhiều hân
hoan, Tịnh tín giáo pháp
Phật, Chứng cảnh giới tịch
tịnh, Các hạnh an tịnh lạc.

Đức Như Lai đưa tay về phía thầy Vakkali và bảo:

Đến đây Vakkali! Nhìn Như Lai

chớ sợ. Ta sẽ đưa tay đỡ Như kéo voi sa lầy

Vakkali, đến đây! Nhìn Như Lai
chớ sợ. Ta giúp ngươi giải
thoát, Như gỡ được mặt trời,
Ra khỏi cơn nhật thực.

Đến đây, Vakkali Nhìn Như Lai
chớ sợ. Ta sẽ giải thoát người,
Như gỡ vầng trăn tỏ Cho khỏi bị
nguyệt thực.

Thầy Vakkali nghĩ thầm: "Ta vừa thấy
được đấng Thập Lực, và Ngài bảo ta hãy
đến bên Ngài!" Lòng thầy tràn ngập hân
hoan. "Ta làm sao đến được?", thầy tự
nghĩ thế. Đứng trên đỉnh núi cao, dù
chẳng thấy có đường đi, thầy tung mình
nhảy vào không trung đến trước mặt

đấng Thập Lực ngay khi vừa nghe những
chữ đầu của câu Pháp Cú. Và trong lúc
đang bay, suy niệm bài kệ của đức Thế
Tôn, thầy chế ngự được cơn hoan lạc và
chứng A-la-hán cùng một lúc với các
thần thông. Và đầy lòng cảm thán đức
Như Lai, thầy hạ xuống đất, đảnh lễ đức
Phật. Thế Tôn xếp thầy đệ nhất trong
hàng đệ tử có lòng tin chân thật.

12. Vị Sa Môn Và Long Vương

Tỳ-kheo tuy nhỏ tuổi.....

Thế Tôn dạt những lời này khi Ngài đang ở tại Pubbarama, liên quan đến Sa- di Sumana

Chuyện quá khứ:

12A. Chàng Annabhhàra Nghèo Khổ Và Quan Chưởng Khố Sumana Giàu Có

Vào thời Phật Padumuttara, có một
thanh niên gặp Phật vào lúc Ngài đang ở
giữa tứ chúng tuyên bố một thầy Tỳ-
kheo nọ là Thiên nhãn đệ nhất. Lòng
mong muốn đạt đến địa vị ấy, chàng
thỉnh Phật và chúng Tỳ-kheo đến nhà thọ
thực suốt bảy ngày, rồi phát nguyện:
"Bạch Thế Tôn, con nguyện xin được
thành Thiên nhãn đệ nhất dưới thời một
vị Phật tại thế".

Đức Phật Padumuttara quán sát rồi thọ ký:

- Một trăm ngàn kiếp nữa, dưới thời Phật Thích Ca, người thanh niên này sẽ được Thiên nhãn đệ nhất, mang tên A-na-luật.

Sau khi được thọ ký, mỗi ngày chàng
đều cảm thấy như sẽ được đắc thần thông
vào ngày mai. Phật nhập Niết-bàn rồi,
chàng hỏi các thầy Tỳ-kheo phải tu hành
như thế nào để đắc Thiên nhãn thông.
Chàng cho thắp đuốc thành vòng tròn
bảy hải lý quang ngôi tháp vàng thờ
Phật, lấy ánh sáng tôn vinh Ngài. Hết
kiếp ấy, chàng thọ sanh lên cõi trời. Sau
nhiều kiếp tái sanh suốt một trăm ngàn
kiếp, chàng đầu thai vào một nhà nghèo
ở Ba-la-nại. Chàng khuân vác cỏ mướn
cho quan chưởng khố Sumana nên có tên
là annabhàra, người khuân vác cỏ ăn.
Quan chưởng khố Sumana thường cúng
dường bố thí rộng rãi tại đôi thị này.

Một hôm, đức Phật Độc
Giác Uparittha xuất diệt tận định, và tự
quán sát: "Hôm nay ta sẽ độ ai?" Một tư
tưởng liền đến trong đầu Ngài: "Hôm

nay ta sẽ độ annabhara", và ngài tiếp tục
quán sát: "Lúc này Annabhara đang
mang cỏ cắt trong rừng về". Ngài bèn lấy
y bát, dùng thần thông bay đến trước
mặt Annabhara. Chàng thấy bát trống
trong tay Ngài, bèn thưa:

- Bạch Ngài, Ngài chưa được cúng dường ư?

- Ta đang khất thực, hỡi chàng trai tốt phước.

- Vậy thì, bạch Ngài, xin Ngài đợi giây lát.

Ném bó cỏ, chàng vội vã về nhà hỏi vợ:

- Mình ơi, có để dành phần ăn cho tôi không?

- Dạ có ạ.

Annabhara lại vội quay về gặp vị
Phật Độc Giác, đỡ lấy bát của
Ngài. Chàng nghĩ thầm: "Lâu
nay mỗi lần muốn cúng dường,
mình không có gì để cúng. Còn
khi có vật thực để cúng, mình lại
chẳng gặp được vị nào. Hôm nay
mình có được cả hai, thật may
mắn làm sao!". Chàng về đến
nhà, múc cơm vào bình bát,
mang đến cúng dường đức Phật,
phát nguyện:

- Bạch Ngài, xin cho con được thoát khỏi
cuộc sống đọa đày hiện nay của con. Xin
cho con đừng bao giờ phải nghe tiếng
"không có".

Vị Phật Độc giác liền hồi hướng công đức cho chàng:

- Này thiện nam tử, sẽ được vậy.

Vị thần trú trong chiếc lọng của quan chưởng khố Sumana kêu lên:

- Ôi đức Phật Uparittha được cúng dường món vật thực cao quý biết bao!

Và thần ba lần tán thán Annabhara.

Quan chưởng khố hỏi:

- Lâu nay ông không thấy ta bố thí sao?

Thần đáp:

- Chẳng phải tôi tán thán ông cúng dường đâu. Tôi đang ca ngợi chàng Annabhara cúng dường

Phật Uparittha đấy.

- Hay thay! Ta đã cúng dường biết bao
nhiêu từ trước đến giờ thần chẳng ca
ngợi. Còn chàng Annabhara làm mướn
cho ta chỉ cúng một bữa ăn lại được
khen. Ta sẽ trả giá mua phần cúng dường
này về phần ta.

Quan chưởng khố cho gọi Annabhara đến hỏi:

- Hôm nay, anh có cúng dường ai không?

- Thưa ông chủ có ạ. Tôi đã cúng dường phần cơm tôi cho Phật Độc Giác Uparittha.

- Anh cầm đồng xu này và nhường cho tôi phần cúng dường ấy nhé!

- Thưa ông, không được đâu.

Quan chưởng khố tăng giá lên một ngàn đồng, Annabhara vẫn không chịu. Ông bèn nói:

- Thôi được rồi, nếu anh không nhường
phần cúng dường ấy thì hãy lấy một ngàn
đồng này và hồi hướng cho tôi phần
phước vậy.

- Xin ông hãy để tôi hỏi ý kiến Ngài rồi quyết định ạ.

Chàng chạy đến gặp đức Phật Độc Giác.

- Bạch Ngài, quan chưởng khố trao con một ngàn đồng và yêu cầu hồi hướng công đức cho ông ấy. Con phải làm sao?

Đức Phật dùng thí dụ đáp:

- Như trong làng kia có một trăm nhà,
một người chỉ thắp một ngọn đèn nhà
mình rồi các nhà khác đến đó châm đèn
mang về. Vậy ánh sáng đó phải của ngọn
đèn dầu đầu tiên không?

- Bạch Ngài trong trường hợp ấy ánh sáng của cây đèn đầu tiên đã gia tăng lên.

- Thiện nam tử, việc cúng dường của anh
cũng thế. Dù một môi cháo, một muỗng
cơm, khi ta hồi hướng phước đức do
công cúng dường ấy qua những người
khác, phước sẽ gia tăng theo số người
được hồi hướng. Đây anh chỉ cúng
dường một phần ăn. Nhưng khi anh hồi
hướng quan chưởng khố phước đức ấy
thì nó tăng lên gấp đôi, một thuộc về anh
và một thuộc quan chưởng khố.

- Bạch Ngài, quý hóa quá.

Annabhàra từ giã vị Phật Độc Giác đến gặp quan chưởng khố:

- Thưa ông, xin ông hãy nhận phần phước đức cúng dường của tôi.

- Đây anh cầm lấy tiền.

- Tôi không bán đâu ạ. Tôi tặng ông phần phước đức ấy là từ lòng tin của tôi thôi.

- Vậy cũng tốt. Về phần tôi, tôi cảm phục
nhân cách cao quý của anh lắm. Anh bạn,
hãy nhận số tiền này đi. Từ nay anh khỏi
cần cực nhọc làm thuê mướn cho tôi nữa.
Anh hãy cất một căn nhà nơi đường phố
lớn mà ở. Lúc nào cần thức gì, anh cứ lại
kho tôi lấy.

Aáy là quả hiện báo do cúng dường bữa ăn cho một vị xuất định diệt thọ tưởng.

Nhà Vua nghe chuyện cũng cho
gọi Annabhàra đến, xin chàng một phần
phước đức, ban thưởng chàng rất hậu và
cho làm chức chưởng khố.

Bây giờ Annabhàra là bạn hữu của quan
chưởng khố Sumana. Chàng tiếp tục làm
việc phước thiện cho đến khi mãn kiếp,
được thọ sanh lên cõi trời. Qua nhiều lần
tái sinh trong cõi trời và người, chàng thọ
sanh vào một gia dình hoàng tộc dòng
Thích Ca, hoàng thân Amitodana, tại
thành Ca-tỳ-la-vệ, dưới thời đức Phật
hiện tại. Sau mười tháng cưu mang, phu
nhân Amitodana mới sinh chàng, đặt tên
A-na-luật. Tôn giả là em út vương
tử Mahanam, anh em chú bác của Phật.
Tôn giả được nuôi dưỡng trong sự chăm
sóc cưng chiều, là vị vương tử có phước
báo rất lớn.

Chuyện hiện tại:

12B. A-Na-Luật Xuất Gia

Một hôm sáu vị vương tôn chơi đánh bạc
ăn bánh, A-na-luật thua, nhờ người đi xin
bánh nơi thân mẫu. Phu nhân sắp đầy
bánh vào một đĩa vàng lớn đem đến. Các
vương tôn ăn bánh xong chơi tiếp. A-na-
luật thua, lại xin bánh. Phu nhân ba lần
cho mang bánh tới, lần thứ tư bà nhắn:
"Không có bánh nữa". Chưa bao giờ
nghe chữ "không có" nên nghe mẫu thân
nhắn, chàng tưởng tượng: "Chắc có thứ
bánh gọi là "không có" bèn bảo người
hầu:

- Đi xin ít bánh "không có"Phu nhân
nghe vậy bèn nghĩ: "Con ta chưa hề nghe
tiếng "không có". Ta làm sao giảng cho
nó hiểu đây?".

Phu nhân rửa sạch một chiếc bát vàng, lấy chiếc bát vàng khác úp lên, rồi bảo người hầu đem đi nói:

- Đây, con trao cái này cho cậu.

Lúc ấy, chư thiên cõi trời giữ thành tự
nghĩ: "Trong kiếp trước, chủ nhân chúng
ta là Annabhàra đã cúng dường phần
thức ăn mình cho vị Phật Độc
Giác Uparittha, và phát nguyện: "Xin
đừng bao giờ nghe tiếng "không có".
Chúng ta biết hết đầu đuôi câu chuyện
mà có thái độ thờ ơ, coi chừng đầu nứt
thành bảy miếng. Nghĩ vậy, chư thiên
bèn cho vào chiếc tô ấy đầy những chiếc
bánh chư thiên vẫn dùng. Người hầu
mang tô đến, đặt trước mặt sáu vị vương
tôn và mở ra. Mùi bánh thơm ngào ngạt
khắp cả kinh thành. Hơn thế, mỗi miếng
bánh được cho vào miệng liền gây cảm

giác khoan khoái cho đủ cả bảy ngàn dây thần kinh vị giác.

Vương tử A-na-luật nghĩ thầm: "Đúng là
lâu nay mẹ không thương mình, chưa
bao giờ mẹ làm cho mình ăn thứ bánh
"không có" này.

Chàng đến gặp mẹ, hỏi:

- Mẹ ơi, mẹ không thương con phải không?

- Kìa con, nói gì vậy? Mẹ cưng con hơn mắt mẹ, quý con hơn tim mẹ mà.

- Mẹ thân yêu ơi, nếu mẹ thương quý con, sao trước giờ mẹ không cho con ăn thứ bánh "không có" này?

Phu nhân hỏi người hầu:

- Này con, trong chiếc bát có gì không?

- Thưa phu nhân, có. Trong bát đầy những chiếc bánh con chưa từng thấy bao giờ.

Phu nhân suy nghĩ: "Con ta thường làm việc thiện. Chắc chư thiên đã cho bánh của các vị".

Vương tử A-na-luật lại bảo:

- Mẹ thân yêu ơi, con chưa bao giờ được ăn thứ bánh ấy. Từ rày mẹ chỉ chiên bánh này cho con ăn thôi nhé.

Về sau mỗi khi cậu đòi "cho con ăn
bánh", phu nhân lại rửa sạch một chiếc
bát vàng, lấy chiếc bát vàng khác úp lên
cho mang đến, và chư thiên lại sắp đầy
bánh của cõi trời vào bát. Cậu cứ thế

sống trong sự chăm chút nâng niu của
gia đình, chẳng bao giờ biết đến nghĩa
chữ "không có", và ăn toàn bánh chư
thiên.

Khi nhiều vị vương tôn công tử thuộc
hoàng tộc Thích-ca nối tiếp nhau lần lượt
xuất gia, nhập vào Tăng đoàn đức Thế
Tôn, ngài Mahanam đến gặp cậu em A-
na-luật bảo:

- Này em, gia đình ta chưa có ai xuất gia làm Sa-môn. Hai anh em mình phải có một người xuất gia theo Phật mới được.

Cậu đáp:

- Từ trước tới giờ em quen sống được chăm sóc chu đáo. Em không thể xuất gia làm Sa-môn được đâu anh.

- Thế thì em coi sóc ruộng vườn đi, anh sẽ xuất gia.

- Coi sóc ruộng vườn là làm sao?

Cậu không biết đến cả chuyện thực phẩm từ đâu có, làm sao biết việc trông nom ruộng vườn?

Có lần ba vương tử A-na-luật, Bạt-đề và Kiếp-tân-na bàn tán về vấn đề: "Cơm từ đâu có?". Kiếp-tân-na nói trước:

- Cơm lấy từ kho ra.

(Kiếp-tân-na từng thấy người ta đem gạo chất vào kho nên tưởng rằng cơm từ kho mà có).

Bạt-dề bảo Kiếp-tân-na:

- Cậu chẳng biết gì cả. Cơm lấy từ trong
nồi cơm. (Một hôm Bạt-đề thấy cơm
được bới từ nồi nấu cơm ra nên bảo cơm
từ nồi mà có).

A-na-luật bảo hai vương tử:

- Các cậu đều không biết gì. Cơm lấy từ
chiếc liễn vàng có quai nạm ngọc kia.
(Cậu chưa từng thấy người ta giã gạo hay
nấu cơm, chỉ thấy cơm sau khi đã được
múc từ nồi nấu ra, đặt trước mặt cậu
trong chiếc liễn vàng).

Như vậy, làm sao vị vương tôn có phước báo lớn này lại rành chuyện ruộng vườn?

Vương tử Mahanam bảo:

- Này A-na-luật, anh sẽ cho em hay một gia chủ phải làm gì nhé! Trước hết em

cho cày ruộng..

Ông bắt đầu giảng giải cho em nghe các
thứ công việc. Nghe anh liệt kê một dọc
nhiệm vụ công tác mà một vị chủ nhân
phải đảm đương, cậu nói:

- Em chẳng làm xong vai trò chủ nhân ấy đâu.

Em xin phép mẫu thân xuất gia làm Sa-
môn. Cùng với năm ông hoàng khác của
dòng Thích Ca, cậu từ giã thành Ca-tỳ-
la-vệ, trước hết đến vườn
xoài Anupiya gặp Phật xin xuất gia. Tôn
giả tu hành tinh tấn và sau một thời gian
chứng Tam minh. Tôn giả có thể dùng
Thiên nhãn thấy suốt ba ngàn đại thiên
thế giới dễ dàng như ngắm trái cây trong
lòng bàn tay. Ngồi trên đơn, Tôn giả
ngâm kệ:

Ta biết hết đời ta những kiếp
trước Ta đã đắc thiên nhãn, đắc
thần thông. Tam thông ta đạt, và
ta thấu triệt. Giáo pháp nhiệm
mầu của đức Thế Tôn.

Rồi Tôn giả suy nghĩ: "Ta đã làm những
gì để được như vậy?". Liền khi ấy, Tôn
giả biết: "Vào thời Phật Padumuttara, ta
đã có lời phát nguyện. Sau thời gian luân
hồi qua lại, ta được tái sanh ở Ba-la-nại
vào thời nọ và sống bằng nghề làm mướn
cho quan chưởng khố Sumana. Tên ta
là Annabhàra".

Tôn giả ngâm kệ tiếp:

Trong một kiếp ta là người cắt cỏ Tên Annabhàra, kẻ làm mướn nghèo cùng Ta đã cúng

dường bữa cơm thật khiêm nhường Cho vị Phật Uparittha danh tiếng.

Bỗng Tôn giả chợt nghĩ: "Quan chưởng
khố Sumana bây giờ ở đâu? Ông đã tặng
ta tiền đổi lấy phần cơm ta cúng dường
Phật Uparittha, và nhận phần phước đức
cúng dường ấy". Tôn giả liền thấy được
quan chưởng khố ngay: "Nơi
rừng Vinjha, tại một chân núi ở thị
trấn Munda, có Phật tử tên là Mahà
Munda. Con trai lớn của ông tên
là Mahà Sumana, còn người con trai thứ
tên là Culla Sumana, chính là quan
chưởng khố Sumana tái sinh".

Thấy được quan chưởng khố rồi, Tôn giả
nghĩ tiếp: "Ta có nên đến đấy không?"
Tôn giả quán sát và thấy rằng khi Tôn
giả vừa gặp, Culla Sumana tuy mới bảy

tuổi cũng sẽ xuất gia và đắc quả A-la-hán
rất nhanh. Quán sát xong xuôi, vì mùa
mưa sắp đến, Tôn giả dùng thần thông
bay đến cổng làng.

Chuyện hiện tại:

12C. Sa-Di Sumana Và Long Vương

Trong một kiếp quá khứ, Phật tử Mahà
Munda là bạn thân của Tôn giả A-na-
luật. Do đó, đến giờ khất thực, thấy Tôn
giả đắp y, ông bảo người con trai lớn
là Mahà Sumana:

- Này con, Trưởng lão A-na-luật tôn quý
của cha đã đến. Nếu thấy chưa có ai cầm
bát Ngài, con hãy ra đỡ bát đem vào đây,
cha sẽ sửa soạn chỗ ngồi cho Ngài.

Mahà Sumana vâng lời. Phật

tử Munda tiếp rước cúng dường
hết sức chu đáo, và thỉnh Tôn
giả ở lại an cư mùa mưa. Ngài
nhã nhặn nhận lời. Suốt ba
tháng an cư, vị Phật tử thuần
thành chăm sóc Tôn giả cung
kính tận tình như chỉ mới một
ngày vậy.

Đến buổi đại lễ Pavàranà, ông đem đường mật, dầu ăn, gạo.v.v.. đặt dưới chân Tôn giả, thưa:

- Bạch Ngài, xin Ngài nhận những phẩm vật này.

- Thôi đủ rồi, đạo hữu, tôi chẳng dùng các thứ này mấy.

- Bạch Ngài, đây là phần thường cúng dường cho các vị an cư. Thỉnh Ngài nhận

cho con.

- Thôi đủ rồi, đạo hữu ạ.

- Bạch Ngài, sao Ngài không nhận?

- Tôi không có Sa-di thị giả.

- Bạch Ngài, vậy xin cho con trai tôi, Mahà Sumana, làm Sa-di thị giả Ngài.

- Này đạo hữu, Mahà Sumana chắc không được.

- Vậy xin Ngài nhận Culla Sumana vào Tăng đoàn.

- Tốt lắm.

Tôn giả nhận lời rồi, cho Culla Sumana xuất gia. Chưa bao lâu cậu đã

đắc quả A-la-hán. Tôn giả ở lại thêm nửa
tháng rồi nghĩ: "Ta sẽ về thăm đức Thế
Tôn". Từ biệt gia quyến ông Mahà
Munda, Tôn giả bay đến vùng Hy Mã, và
đáp xuống ở Arannakutika.

Tôn giả vốn tính rất năng động nên sau
một đêm kinh hành vào giấc đầu hôm và
giấc khuya, Tôn giả bị chứng khó tiêu.
Chú Sa-di để ý thấy thầy tái xanh, hốc
hác, bèn thưa hỏi:

- Bạch thầy, thầy bị bệnh sao ạ?

- Ta bị khó tiêu.

- Bạch thầy, có bao giờ thầy bị bệnh này chưa?

- Có.

- Bạch thầy, lấy thuốc gì chữa?

- Này chú, nếu ta uống nước hồ Anotatta thì ổn ngay.

- Vậy con sẽ đi kiếm nước ấy.

- Này Sa-di, chú có làm được không?

- Bạch thầy, được ạ!

- Thế thì long vương Pannaka đang ở hồ Anotatta biết ta. Hãy cho vị ấy biết là chú đến xin một bình nước làm thuốc.

- Vâng ạ.

Chú Sa-di đảnh lễ thầy, bay lên không trung đến hồ Anotatta cách đó năm trăm hải lý.

Hôm ấy long vương đang định mở hội

vui chơi dưới nước, có ca vụ giúp vui.
Do đó thấy chú Sa-di đến gần, long
vương nổi giận, nói thầm: "Tên Sa-di
trọc đầu kia đi lung tung chân bắn cả bụi
đất lên đầu ta. Chắc hẳn kiểu này là đi
lấy nước ở hồ Anotatta về uống đây.
Được, ta sẽ chẳng cho hắn một giọt nào
tất". Long vương bèn nằm xuống, giương
vây ra che kín hết cái hồ rộng đến năm
mươi hải lý, như ta lấy chiếc dĩa lớn đậy
lên cái ấm. Chú Sa-di quan sát thấy cung
cách Long Vương, bèn nghĩ: "Ngài đang
giận". Chú nói kệ:

Hãy nghe, hỡi Long vương! Kẻ
sức mạnh phi thường Và sức
nóng kinh khiếp, Ta vượt bao
dặm đường Đến xin người chút
nước Vì chữa bệnh thầy ta.

Long vương đáp:

- Nơi phía đông có dòng sông
hùng mạnh, Tuôn chảy ra biển
cả, gọi sông Hằng, Đến đấy đi,
đến lấy nước mà uống!

Chú Sa-di nghe, nghĩ thầm: "Con rồng
này không muốn cho ta nước. Vậy phải
dùng vũ lực, hiện đại thần thông lấy
nước mới được". Chú bảo Long vương:

- Đại vương, thầy tôi dạy phải lấy nước
hồ Anotatta chứ không lấy ở đâu khác.
Giờ tôi phải lấy nước này thôi. Đại
vương đi đi, chớ kiếm cách cản trở tôi
mãi.

Chú nói kệ:

Chỉ nước hồ này tôi mới lấy Chỉ

nước hồ đây tôi mới cần Nếu đủ quyền năng và sức mạnh Tự điều phục đi, hỡi rồng thần!

Long vương đáp:

Sa-di! Lời ngươi ta tán thán.
Nếu ngươi đủ sức, đủ trưởng
thành, Thì nước hồ ta, ngươi cứ
lấy, Trổ tài cho xứng bực hùng
anh.

Sumana trả lời:

- Đại vương, vậy thì tôi lấy nước đây.

Long vương thách:

- Ngươi lấy được cứ lấy.

- Được lắm. Quyết định chắc chắn một

lời thôi đấy.

Chú buộc long vương phải nói ba lần
như trên. Rồi chú tự nghĩ: "Ta cần phải
biểu dương sức mạnh giáo pháp Phật-đà
ngay trong chuyện lấy nước này". Chú
bay lên trời gặp chư thiên. Chư thiên
đảnh lễ chú, thưa:

- Bạch Ngài, Ngài cần gì?

- Sắp có trận chiến xảy ra giữa tôi và long vương Pannaka, ngự ở hồ Anotatta. Mời chư vị đến xem ai thắng bại.

Cứ thế, chú đi mời Tứ Thiên Vương, Đế
Thích, Suyyama, Santusita,
Paranimmita-Vasavatì, và nói như trên.
Rồi chú đi xa hơn, đến tận chín cõi trời
Phạm Thiên. Chín vị Phạm thiên đều đến
đảnh lễ chú và thưa:

- Bạch Ngài, Ngài cần gì?

Chú lại nói như trên. Như vậy, chú qua
hết các thế giới chỉ trong chốc lát, viếng
tất cả cõi trời, trừ ra cõi Vô Tưởng và cõi
Vô Sắc Đại Phạm, và chú cũng nói
những lời ấy. Tất cả chư Thiên tụ hội trên
hồ Anotatta, đông kín đặc bầu trời y như
khi ta đổ bột chì vào trong đấu vậy. Xong
xuôi, chú Sa-di mới đứng trên không bảo
long vương:

Hãy nghe, hỡi Long vương! Kẻ
sức mạnh phi thường, Và sức
nóng kinh khiếp, Ta vượt bao
dặm đường Đến xin ngươi chút
nước Về chữa bệnh thầy ta.

Long vương đáp:

Sa-di! Lời ngươi ta tán thán
Nếu ngươi đủ sức, đủ trưởng
thành Thì nước hồ ta, ngươi cứ
lấy, Trổ tài cho xứng bực hùng
anh.

Buộc long vương phải nói ba lần như vậy
xong, chú Sa-di liền hiện thân thành
Phạm thiên cao mười hai hải lý, từ trên
không bay xuống đạp lên vây long
vương, ép đầu hắn xuống, rồi dùng hết
sức bình sinh đè lên người long vương.
Giống như người có sức mạnh đạp tấm
da ướt, chú Sa-di vừa đạp lên chiếc vây
long vương, nó liền cuộn từ khúc cỡ
bằng cái muỗng và tuột đi. Từ mỗi chỗ
khúc cuộn tuột đi đó, bắn lên những vòi
nước cao bằng thân cây thốt nốt. Chú chỉ
việc đứng trên không trung đưa bình ra
hứng.

Chư thiên trầm trồ tán thán. Quá hổ thẹn
và căm giận chú Sa-di, mắt long vương
quắc lên, đỏ như dâu chín, lòng tự nghĩ:
"Gã này rủ rê chư thiên đến rồi đạp lên
vây ta để làm nhục. Ta sẽ tóm hắn, cho
tay hắn vào mồm ta và bóp nhừ tim hắn
ra. Hoặc ta sẽ túm chân hắn ném xuống
sông Hằng". Long vương giở hết tốc lực
đuổi theo chú Sa-di, nhưng vẫn không
kịp.

Sumana về đến nơi liền đặt bình nước vào thay thầy chú, thưa:

- Bạch thầy, mời thầy dùng nước.

Lúc ấy, long vương vừa đuổi theo đến nơi, vội thưa Tôn giả:

- Bạch Ngài, vị Sa-di của Ngài đã lấy nước mà tôi không cho. Xin Ngài chớ

uống.

- Này Sa-di, đúng như vậy không?

- Bạch thầy, mời thầy cứ việc dùng. Nước này là chính long vương đã cho con đấy ạ.

Tôn giả biết chú Sa-di đắc quả A-la-hán
không thể nói lời vọng ngữ nên liền
uống. Được vài ngụm, Tôn giả thấy dễ
chịu.

Long vương bạch:

- Bạch Ngài, vị Sa-di của Ngài đã gọi
chư Thiên đến và làm nhục tôi trước mặt
họ. Tôi định xé tim chú ấy ra, hoặc túm
chân ném chú xuống sông Hằng.

- Đại vương, vị Sa-di này có đại thần

thông, Đại vương không đánh lại đâu. Vậy hãy sám hối mà đi về.

Không cần ai nói long vương cũng biết
dư chú Sa-di có đại thần thông, rượt theo
chú chẳng qua vì quá mất mặt mà thôi.
Do đó long vương vâng lời Tôn giả, sám
hối chú Sa-di và kết bạn với chú. Long
vương nói:

- Từ rày trở đi khi nào cần nước
hồ Anotatta, Ngài khỏi phải nhọc mình
đi lại. Xin nhắn một tiếng, tôi sẽ đích
thân mang đến.

Rồi long vương từ biệt.

Tôn giả A-na-luật đem chú Sa-di theo về.
Đức Thế Tôn biết Tôn giả đang trên
đường đến gặp Ngài, bèn ở lại lâu đài
Mẹ Migara chờ. Các thầy Tỳ-kheo thấy

Tôn giả đến đều ra đón, đỡ y bát cho Tôn giả. Vài thầy xoa đầu, nhéo tai Sumana, đùa:

- Sa-di ơi, chú không thấy tu hành cực khổ sao?

Đức Phật thấy vậy nghĩ: "Các Sa-môn
này đùa cợt chú Sa-di thật là lầm lớn.
Các ông ấy tự do cầm nắm người chú
như ta tóm cổ một con rắn độc, không
biết chú có đại thần thông. Hôm nay ta
nên cho họ biết tài đức của Sa-
di Sumana".

Trưởng lão A-na-luật đến đảnh lễ Phật và
ngồi qua một bên. Đức Thế Tôn thân mật
hỏi Tôn giả, rồi quay sang bảo ngài A-
nan:

- Này A-nan, ta muốn lấy nước

hồ Anotatta để rửa chân. Ông hãy đưa bình đựng nước cho các Sa-di đi lấy nước!

Tôn giả A-nan cho gọi hết năm trăm vị
Sa-di của tinh xá, trong đó có Sumana
nhỏ tuổi nhất. Tôn giả bảo chú Sa-di lớn
nhất:

- Này Sa-di, đức Thế Tôn muốn rửa chân bằng nước hồ Anotatta. Hãy mang bình đi lấy nước nghe.

- Bạch Ngài, con không làm việc ấy được.

Chú Sa-di lớn tuổi nhất không muốn đi
liền thưa vậy. Tôn giả lần lượt hỏi các
Sa-di khác, chú nào cũng từ chối. Thế
không có vị Sa-di nào đắc quả A-la-hán
sao? Tất nhiên là có, nhưng sở dĩ các vị

từ chối vì biết: "Lẵng hoa này chẳng phải
kết dành cho chúng ta. Chính là vì Sa-
di Sumana đấy". Còn những vị chưa đắc
quả Tu-đà-hoàn thì từ chối vì họ biết
không đủ sức đảm đương công tác ấy.

Cuối cùng đến phiên Sumana. Tôn giả A- nan lặp lại:

- Này Sa-di, đức Thế Tôn muốn rửa chân bằng nước hồ Anotatta, và biểu chú đem bình đi lấy nước.

- Bạch Ngài, nếu đức Thế Tôn muốn con đi lấy nước, con sẽ đi.

Chú đảnh lễ Phật, thưa:

- Bạch Thế Tôn, con được biết Ngài muốn con đi lấy nước hồ Anotatta.

- Đúng thế, Sumana.

Chú chọn trong đám bình hũ bằng vàng
của tinh xá do bà Visàkhà đặt làm để
cúng dường, một chiếc hũ lớn bằng sáu
mươi bình nước thường. Chú tự bảo:
"Mình chẳng cần quảy nó lên vai làm
chi". Chú xách hũ lủng lẳng nơi tay, bay
vút lên không, nhắm hướng vùng Hy Mã
thẳng tiến.

Chú Sa-di còn ở xa, long vương đã thấy vội ra đón, đỡ chiếc hũ đặt lên vai mình và nói:

- Bạch Ngài, chừng nào Ngài còn có con
hầu hạ trong cõi giới này, Ngài đâu cần
nhọc sức tự mình đi? Nếu cần nước, sao
Ngài không tin cho con hay?

Đổ nước đầy hũ rồi tự vác lên vai, long

vương thưa:

- Xin Ngài đi trước, con sẽ đích thân mang hũ nước.

- Đại vương đừng đi. Đức Thế Tôn biểu tôi đi đấy.

Chú buộc long vương phải quay lại, và đưa tay cầm miệng hũ, chú bay lên biến mất dạng vào không trung.

Đức Phật thấy chú về, bảo các thầy Tỳ- kheo:

- Này các Tỳ-kheo, các ông hãy xem vẻ
trang nhã của chú Sa-di. Chú bay trong
không trung thanh thoát như một con
ngỗng chúa.

Sumana đặt hũ nước xuống, đảnh

lễ Phật. Phật hỏi:

- Sumana, con bao nhiêu tuổi?

- Bạch Thế Tôn, con được bảy tuổi.

- Vậy thì Sumana, hôm nay con được thọ giới Tỳ-kheo.

Và đức Phật truyền giới cụ túc
cho Sumana. Trong Tăng đoàn tương
truyền chỉ có hai vị Sa-di bảy tuổi được
thọ cụ túc giới: Sumana và Sopàka.

Sumana được thọ giới Tỳ-kheo rồi, các thầy Tỳ-kheo bàn tán trong Pháp đường:

- Chư huynh đệ, thật là một việc tốt đẹp biết bao! Vị Sa-di này thần thông thật là siêu việt. Chúng ta chưa từng thấy thần

thông cao tuyệt như thế.

Lúc ấy, đức Phật đi đến hỏi:

- Này các Tỳ-kheo, các ông tụ hội ở đây bàn luận việc gì?

Khi nghe các thầy bạch lý do, Ngài bảo:

- Này các Tỳ-kheo, sự chứng đắc ấy
ngay cả một Tỳ-kheo nhỏ tuổi vẫn có thể
đạt được trong giáo pháp ta, nếu người
ấy tinh tấn.

Ngài nói kệ:

(382) Tỳ-kheo tuy nhỏ tuổi,
Siêng tu giáo pháp Phật, Soi
sáng thế gian này, Như trăng
thoát khỏi mây.

XXVI. Phẩm Bà La Môn 1. Bà La Môn Đại Hỉ

Hãy tinh tấn đoạn dòng ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Bà-la-môn Đại Hỉ, Pasàdabahula.

Một hôm, sau khi nghe Phật thuyết pháp,
một vị Bà-la-môn hoan hỉ đến nỗi từ đó
đều đặn mỗi ngày ông thỉnh mười sáu vị
Tỳ-kheo đến nhà cúng dường. Mỗi khi
các thầy đến, ông ra đón, đỡ bình bát và
mời:

- Xin cung thỉnh Ngài A-la-hán vào. Xin mời Ngài A-la-hán ngồi.

Dù thưa thỉnh với bất cứ thầy Tỳ-kheo

nào, ông đều xưng tụng là A-la-hán.
Những thầy chưa chứng Sơ quả nghĩ
thầm: "Ông cư sĩ này tưởng trong chúng
ta có thầy chứng A-la-hán". Còn các thầy
chứng A-la-hán lại nghĩ: "Ông cư sĩ
không biết chúng ta đắc A-la-hán". Kết
quả: Tất cả các thầy đều buồn lòng và
không đến nhà ông nữa.

Ông Bà-la-môn hết sức buồn khổ. Ông
nghĩ: "Tại làm sao các vị Tỳ-kheo cao
quý ấy lại không đến nhà mình nữa
kìa?". Ông vào tinh xá đảnh lễ Phật và
bạch sự việc. Đức Thế Tôn hỏi các thầy
Tỳ-kheo:

- Này các Tỳ-kheo, vậy nghĩa là sao?

Các thầy bạch Phật lý do. Phật bảo:

- Nhưng này các Tỳ-kheo, các ông không

muốn ông ấy gọi mình là A-la-hán ư?

- Bạch Thế Tôn, không ạ.

- Thế nhưng đây chỉ là cách một người
bày tỏ lòng hoan hỉ, và việc biểu hiện
niềm hoan hỉ ấy đâu có gì sai trái? Tấm
lòng quí mến các vị A-la-hán của ông
Bà-la-môn thật là vô bờ. Do đó, việc
đúng đắn nhất đối với các ông là phải
diệt trừ tham ái và chỉ lấy việc chứng đắc
A-la-hán làm sự mong muốn duy nhất
của mình.

Ngài nói kệ:

(383) Hỡi này Bà-la-môn Hãy
tinh tấn đoạn dòng, Từ bỏ các
dục lạc, Biết được hành đoạn
diệt, Ngươi là bậc vô vi.

2. Thế Nào Là "Hai Trạng Thái"?

Nhờ thường trú hai pháp ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài ở tại Kỳ Viên, liên quan đến nhiều vị Tỳ- kheo.

Một ngày nọ, có ba mươi Sa-môn ở xứ
khác đến Kỳ Viên đảnh lễ đức Phật và
ngồi một bên. Tôn giả Xá-lợi-phất biết
rằng các thầy có đủ điều kiện chứng A-
la-hán, bèn đến trước đức Phật thưa:

- Bạch Thế Tôn, Ngài thường dạy về "hai trạng thái", thế nào là "hai trạng thái?".

Đức Phật dạy:

- Này Xá-lợi-phất, hai trạng thái là Thiền định và Trí tuệ.

Ngài nói kệ:

(384) Nhờ thường trú hai
pháp, Đến được bờ bên kia,
Bà-la-môn có trí, Mọi kiết sử
dứt sạch.

3. Thế Nào Là Bờ Kia?

Không bờ này bờ kia ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến ma vương.

Một ngày nọ, ma vương giả dạng đến

chỗ đức Phật và hỏi Ngài:

- Bạch Thế Tôn, Ngài hay nhắc đến "bờ bên kia". Xin cho biết cái gì là "bờ bên kia"?

Đức Phật biết đó là ma vương, Ngài bảo:

- Này ma vương, ông liên hệ gì đến "bờ bên kia"? Chỉ có người thoát khỏi tham dục mới đạt đến đó thôi.

Ngài nói kệ:

(385) Không bờ này bờ kia, Cả
hai bờ không có, Lìa khổ,
không trói buộc, Ta gọi Bà-la-
môn.

4. Thế Nào Là Bà-La-Môn?

Tu thiền, trú ly trần ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một người Bà-la-môn.

Ngày nọ, một ông Bà-la-môn chợt nghĩ:
"Đức Phật thường gọi các đệ tử là Bà-la-
môn, còn ta cũng sanh trưởng trong dòng
Bà-la-môn, ta cũng đáng được gọi như
thế".

Nghĩ vậy, y bèn đến chỗ Phật và nói lên vấn đề ấy. Đức Phật nói:

- Ta không gọi ai là Bà-la-môn, chỉ vì dòng dõi. Ta chỉ gọi những người đạt đến quả vị A-la-hán là Bà-la-môn.

Ngài nói kệ:

(386) Tu thiền, trú ly trần Phận sự xong, vô lậu, Đạt được đích tối thượng Ta gọi Bà-la-môn.

5. Đức Phật Sáng Ngời

Mặt trời sáng ban ngày ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại lâu đài Mẹ Migàra, liên quan đến Tôn giả A-nan.

Vào ngày lễ Tự tứ, vua Ba-tư-nặc đến
tinh xá, nhà vua trang phục tô điểm thật
rực rỡ, tay mang đầy hương hoa, chuỗi
ngọc. Lúc ấy Tôn giả Ca-lưu-đà-di ngồi
ở vòng ngoài chúng hội Tỳ-kheo, đang

nhập định, toàn thân tỏa ra một luồng hỷ
lạc, sáng như vàng. Và mặt trời đang lặn,
mặt trăng vừa mọc. Tôn giả A-nan ngắm
ánh mặt trời hoàng hôn, ngắm ánh trăng
đang lên, nhìn vẻ rực rỡ của châu ngọc
trên người vua, nhìn vàng hào quang
sáng quanh Ngài Ca-lưu-đà-di, và cuối
cùng nhìn đức Như Lai. Hào quang trên
thân đức Thế Tôn vượt xa hơn tất cả.

Ngài đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, hôm nay con ngắm ánh
sáng của những thân và vật ấy, chỉ có
hào quang Ngài làm cho con mãn
nguyện, vì thân Ngài chiếu ánh sáng rực
rỡ hơn hẳn các ánh sáng khác.

Đức Phật bảo:

- Này A-nan, mặt trời chiếu sáng ban

ngày, mặt trăng chiếu sáng ban đêm, nhà
vua thì sáng khi trang điểm lộng lẫy, các
vị A-la-hán thì sáng khi nhập định thoát
phàm. Nhưng chỉ có chư Phật luôn luôn
chiếu sáng ngày cũng như đêm, rực rỡ
hơn gắp năm lần.

Ngài nói kệ:

(387) Mặt trời sáng ban ngày.
Mặt trăng sáng ban đêm. Khí
giới sáng Sát-lỵ. Thiền định
sáng Phạm chí. Còn hào quang
đức Phật, Chói sáng cả ngày
đêm.

Chú giải:

Giới đức của Phật có oai lực sáng tỏ, làm lu mờ điều bất thiện.

Đức hạnh của Ngài có oai lực
làm lu mờ các tật xấu. Oai lực
của trí tuệ che lấp vô minh. Oai
lực của chánh hạnh che lấp điều
bất chánh.

6. Thế Nào Là Tỳ Kheo?

Dứt ác gọi Phạm Chí ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một thầy Tỳ-kheo.

Một người Bà-la-môn nọ xuất gia theo
thầy khác chứ không theo Phật, rồi lại
nghĩ: "Sa-môn Cồ-đàm gọi đệ tử là Tỳ-
kheo. Ta cũng đáng được gọi như thế". Y
bèn đến gặp Phật và nói lên vấn đề ấy.

Đức Phật nói:

- Ta không gọi ai là Tỳ-kheo chỉ vì lý do
ông đưa ra. Ta chỉ gọi người đã trừ được
lậu hoặc và cấu nhiễm là Tỳ-kheo,
"Người đã xa lìa".

Ngài nói kệ:

(388) Dứt ác gọi Phạm Chí,
Tịnh hạnh gọi Sa-môn, Tự
mình xuất cấu uế, Nên gọi bậc
xuất gia.

7. Đức Nhẫn Nhục Chinh Phục Sự Tàn Ác.

Chớ có đập Phạm Chí ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Xá-lợi-phất.

Một ngày nọ, các thiện tín ngồi chung lại và ca ngợi đức hạnh của Tôn giả Xá-lợi- phất:

- Vị Tôn giả thầy chúng ta, thật là đức nhẫn cao đến nỗi dù ai mắng chửi hay đánh đập, Ngài cũng không giận.

Lúc ấy, có một Bà-la-môn ngoại đạo hỏi:

- Ai mà không hề giận dữ?

- Thầy chúng tôi, Tôn giả Xá-lợi-phất.

- Chắc hẳn chưa ai chọc giận được ông ấy?

- Chưa hề có chuyện ấy đâu, Bà-la-môn.

- Được rồi, tôi sẽ chọc giận ông ta.

- Ông cứ thử xem.

- Tin tôi đi, tôi biết cách nên hành động như thế nào với ông ta.

Hôm sau, Tôn giả vào thành khất thực.
Ông Bà-la-môn đi theo sau lưng Tôn giả
tống một quả đấm vũ bão vào lưng Ngài.
Tôn giả chỉ hỏi: "Cái gì thế?" mà không
hề quay lại dòm và tiếp tục đi. Trước thái
độ ấy, ông Bà-la-môn cảm thấy ân hận
tràn ngập: "Ô! Thật là tôn quí thay đức
hạnh của Tôn giả!".

Ông ta sụp xuống dưới chân Ngài:

- Xin Ngài hãy tha lỗi cho tôi.

- Chuyện gì vậy?

- Tôi muốn thử Ngài nên đã đấm vào lưng Ngài.

- Được, tôi không giận ông.

- Nếu Ngài sẵn lòng tha lỗi cho tôi, xin từ đây hãy chỉ đến nhà tôi thọ thực thôi.

Và ông đỡ lấy bát Tôn giả, đưa Ngài về nhà cúng dường bữa trưa. Tôn giả vui vẻ trao bát.

Vài kẻ ngoại cuộc thấy vậy rất tức tối.

- Tên ngoại đạo ấy đã đánh thầy chúng
ta, một vị đáng lý không ai được xúc
phạm, tội ấy không thể tha thứ. Chúng ta
phải giết hắn.

Họ nắm đất, đá, gậy gộc, kéo đến đứng
trước cửa nhà người Bà-la-môn. Khi Tôn
giả thọ thực xong trở ra, Ngài để bát cho
người Bà-la-môn ôm, những người kia
thấy ông ta đi ra với Tôn giả, bèn kêu:

- Bạch Tôn giả, xin Ngài ra lệnh cho ông Bà-la-môn trở lại.

- Này các đạo hữu, các ông muốn gì?

- Tên Bà-la-môn ấy đã đánh Ngài, và chúng con muốn xử hắn đích đáng.

- Sao? Ông ấy đánh ta hay đánh các ông?

- Thưa, đánh Ngài.

- Nếu vậy, ông ấy đã xin lỗi ta, các ông về đi.

Tôn giả khuyên các Phật tử, và cho phép ông Bà-la-môn về, Tôn giả trở lại tinh xá.

Các vị Tỳ-kheo hết sức bất bình.

- Thế này là sao? Một người Bà-la-môn
đánh Tôn giả Xá-lợi-phất mà Ngài lại
đến chính nhà của người ấy thọ thực!
Ông ta đánh cả Tôn giả rồi thì còn kính
trọng ai nữa? Ông sẽ đánh người này
người nọ lung tung cho coi.

Đức Thế Tôn nghe chuyện, bảo các thầy Tỳ-kheo:

- Này các Tỳ-kheo, không có việc người
Bà-la-môn đánh Bà-la-môn, chỉ có Bà-
la-môn phàm tục đánh vị Bà-la-môn
thánh quả. Bởi vị nào đã chứng quả A-
na-hàm hoàn toàn dứt trừ hết mọi giận

dữ.

Ngài nói kệ:

(389) Chớ có đập Phạm Chí!
Phạm Chí chớ đập lại! Xấu
thay đập Phạm Chí! Đập trả lại
xấu hơn!

(390) Đối vị Bà-la-môn, Đây
không lợi ích nhỏ, Khi ý không
ái luyến, Tâm hại được chặn
đứng, Chỉ khi ấy khổ diệt.

8. Ngài Di Mẫu Thọ Giới

Với người thân, miệng, ý ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài

đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến ngài Ma-ha Ba-xà-ba-đề.

Trước khi công khai công bố Bát kỉnh
pháp, đức Phật đã nói riêng cho Ngài Di
Mẫu hay, và Ngài cúi đầu thọ lãnh giới
pháp ấy, giống như người đã quen thuộc
với việc được trang sức cúi đầu nhận
vòng hoa thơm. Tất cả các vị trong nhóm
của Ngài cũng làm y như vậy. Thầy Tế
độ và Thân giáo sư của Ngài không ai
khác hơn là chính đức Thế Tôn. Ngài đã
được gia nhập Tăng đoàn của Phật.

Về sau, một số Tỳ-kheo ni trong nhóm Ngài lại bàn tán về việc Ngài được thọ giới:

- Bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề không có thầy Tế độ, không có Thân giáo sư. Bà tự tay lãnh thọ y vàng một mình.

Nghe thế, các Tỳ-kheo ni khác bất mãn
không chịu làm lễ Bố tát và lễ Tự tứ với
bà. Họ đến bạch Phật câu chuyện, Ngài
dạy:

- Chính ta trao Bát kỉnh pháp cho bà, ta
là thầy Tế độ, là Giáo sư của bà. Kẻ đã từ
bỏ được những lỗi lầm cả về thân,
miệng, ý, đã thoát mọi tham dục, với
nhũng người như thế không nên nuôi
dưỡng tư tưởng bất mãn.

Ngài nói kệ:

(391) Với người thân, miệng,
ý, Không làm các ác hạnh, Ba
nghiệp được phòng hộ, Ta gọi
Bà-la-môn.

9. Tôn Kính Người Đáng Tôn Kính

Từ ai, biết chánh pháp ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Xá-lợi-phất.

Tôn giả Xá-lợi-phất được nghe bài kệ
Phật pháp đầu tiên từ Tôn giả Ác Bệ, và
từ ngày chứng quả Tu đà hoàn, Tôn giả
khi nghe ngài Ác Bệ nơi nào, luôn luôn
hướng về phía ấy chấp tay cung kính, và
luôn nằm xây đầu về hướng ấy. Các thầy
Tỳ-kheo bàn tán:

- Tôn giả Xá-lợi-phất theo tà đạo, mỗi ngày đều lễ tứ phương.

Và họ đến bạch Phật. Phật gọi Tôn giả đến hỏi:

- Này Xá-lợi-phất, họ báo cáo ông kính lễ tứ phương, có đúng không?

- Bạch Thế Tôn! Ngài biết con, Ngài biết rằng con có hay không có kính lễ phương hướng.

Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

- Xá-lợi-phất không hề kính lễ phương
hướng. Chỉ vì kính lễ Tôn giả Ác Bệ,
người đầu tiên mà Xá-lợi-phất được nghe
pháp nên mới làm thế. Một vị Sa-môn
kính trọng người dạy pháp như người
Bà-la-môn kính thờ lửa thiêng.

Ngài nói kệ:

(392) Từ ai, biết chánh pháp, Bậc Chánh giác thuyết giảng, Hãy kính lễ vị ấy, Như Phạm

chí thờ lửa.

10. Thế Nào Là Bà-La-Môn?

Không vì đầu bện tóc ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một người Bà-la-môn bện tóc.

Chuyện kể rằng, một ông Bà-la-môn
chợt nghĩ: "Ta thuộc dòng dõi Bà-la-môn
thuần túy. Sa-môn Cồ-đàm thường gọi đệ
tử Bà-la-môn. Ta cũng đáng được gọi
như thế?".

Nghĩ rồi, y bèn đến chỗ Phật và nói lên vấn đề ấy. Đức Phật bảo:

- Này Bà-la-môn, ta không gọi ai là Bà-
la-môn chỉ vì người ấy đầu bện tóc, chỉ
vì dòng dõi, huyết thống. Ta chỉ gọi
người đã thâm nhập chân lý là Bà-la-
môn.

Ngài nói kệ:

(393) Được gọi Bà-la-môn,
Không vì đầu bện tóc, Không
chủng tộc, thọ sanh, Ai thật
chân, chánh, tịnh, Mới gọi Bà-
la-môn.

11. Người Bà-La-Môn Gian Xảo

Kẻ ngu có ích gì...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài

đang ở tại Pháp đường, liên quan đến người Bà-la-môn gian xảo, treo ngược mình lên cây như dơi.

Tại thành Tỳ-xá-ly, có một Bà-la-môn
muốn cầu lợi dưỡng, y bèn leo lên cây
xoài gần cổng thành, móc hai chân vào
cành, lộn đầu xuống đất, la lên:

- Hãy đem cho ta một trăm đồng vàng!
Hãy cho ta xu bạc! Cho ta một người tớ
gái! Nếu các người không cho những
điều ta yêu cầu, ta sẽ buông chân ra, chết
tại đây và trở thành ác thần phá hoại
thành này.

Lúc ấy, đức Phật cùng chư tăng vào
thành khất thực. Các thầy Tỳ-kheo trông
thấy người Bà-la-môn treo ngược người
lên cành cây, và khi rời thành, các thầy
thấy y còn treo trên cây. Dân cư trong

thành thầm nghĩ: "Ông nội này đã treo
ngược từ sáng tới giờ, nếu để ổng chết
chắc chắn chúng ta không thể sống yên ở
thành này". Và lo sợ cho thành Tỳ-xá-ly
xinh đẹp, họ đem chất dưới gốc xoài
những thứ y yêu cầu. Người Bà-la-môn
leo xuống, thu chiến lợi phẩm và ra đi.

Các thầy Tỳ-kheo lại thấy người Bà-la-
môn gian xảo kia đi lang thang gần tinh
xá đang rống lên như một con bò. Các
thầy nhận ra y ngay, bèn hỏi:

- Này bạn, có phải bạn đã đạt được những gì yêu cầu?

- Phải.

Các vị đến bạch đức Phật. Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, đây không phải là lần

đầu tiên người ấy gian xảo như một tên
bợm. Thời quá khứ y cũng như vậy.
Nhưng trong kiếp này y lừa gạt được
những kẻ chất phác kia, còn kiếp trước, y
chẳng đánh lừa được người khôn ngoan.

Rồi Ngài kể chuyện:

Chuyện quá khứ:

11A. Nhà Ẩn Tu Giả Dối Và Kỳ Đà Chúa

Ngày xưa, có một nhà ẩn tu ở gần một
làng sống về nghề nông, và ông ta là một
tên đạo đức giả. Lúc ấy, có một gia đình
thường hay cúng dường thức ăn cho ông
ta, dù ngày hay đêm họ đều chia sớt phần
ăn cho nhà ẩn tu như họ đã chia cho con
cái họ. Một chiều nọ, họ nướng thịt kỳ đà
và để dành một phần cho nhà ẩn tu. Thầy

tu nọ ngửi mùi thịt thơm phức bèn hỏi:

- Thịt gì đấy?

- Thịt kỳ đà.

Hôm sau, thầy khất thực được một mớ
bơ, sữa đông và tiêu đem về cất trong lều
cỏ. Gần lều thầy, có một cái đồi, một con
kỳ đà chúa ở đấy. Nó thường viếng thầy
và rất kính trọng thầy. Nhưng hôm ấy
thầy muốn giết con kỳ đà nọ, bèn giấu
một cây gậy trong áo, đến gần đồi cát và
giả vờ ngủ. Khi con kỳ đà rời hang, đến
gần chỗ thầy, thấy vẻ nằm đặc biệt khác
thường, nó nghĩ thầm: "Hôm nay Sư phụ
có vẻ làm sao ấy, ta không thích", và nó
quay đầu bò trở về lại. Thầy tu thấy kỳ
đà bò lui bèn ném cây gậy theo định giết,
nhưng cây gậy rơi không trúng. Con kỳ
đà lật đật nhảy vào hang, ngóc đầu ra

nói:

- Tưởng thầy tu chân thật, Muốn
gần, tôi đến nhanh, Gậy cầm,
thầy toan giết, Lộ chân tướng
giả danh. Kẻ ngu có ích gì, Bện
tóc với da dê, Nội tâm toàn
phiền não, Ngoài mặt đánh
bóng suông.

Nhà tu còn muốn dùng các thứ vật thực để dụ kỳ đà:

- Kỳ đà, mau quay lại! Đến nếm món cháo này. Muối, tiêu, dầu ta có, Muốn gì sẽ được ngay.

Kỳ đà đáp:

- Càng nghe thầy nói, tôi càng muốn

chạy xa.

Và kỳ đà nói kệ:

Thật đúng khi tôi chọn, Chỗ ẩn tít trên đồi, Thầy cho dầu, tiêu, muối, Với tôi, chúng ích gì!

Rồi nó nói tiếp:

- Rất tiếc khi trước tôi lầm tưởng thầy là
nhà ẩn tu, nhưng khi thầy cầm gậy giết
tôi, lớp áo đạo đức đã rơi xuống. Hỡi
người vô tri, có ích gì khi thắt tóc bím.
Có ích gì khi mặc áo da dê mà đầy
những móng vuốt? Bên trong là dục
vọng, bên ngoài lại điểm tô.

Đức Phật kết luận:

- Nhà ẩn tu ấy là người Bà-la-môn hiện

nay, còn kỳ đà chúa là Ta.

Ngài nói kệ:

(394) Kẻ ngu có ích gì, Bện tóc
với da dê, Nội tâm toàn phiền
não, Ngoài mặt đánh bóng
suông.

12. Bà KisaGotami , Vị Tỳ Kheo Ni Tu Hạnh Đầu Đà

Người mặc áo đống rác ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ngụ tại núi Linh Thứu, liên quan đến Tỳ-kheo ni Kisa Gotami.

Vào buổi đầu hôm, trời Đế Thích cùng

chư Thiên đến vây quanh đức Phật nghe
pháp. Họ kính cẩn ngồi một bên để lắng
nghe những lời dạy từ hòa của đức Thế
Tôn. Lúc ấy, Đại Đức Tỳ-kheo ni Kisa
Gotami chợt nghĩ: "Ta sẽ đến viếng đức
Thế Tôn". Bà bay lên không trung, đến
chỗ Phật, nhưng thấy trời Đế Thích bèn
quay lui. Đế Thích thấy vậy hỏi Phật:

- Bạch Thế Tôn, ai mới đến vừa thấy Ngài liền trở ra?

Đức Phật bảo:

- Đại vương, đó là đệ tử ta, Tỳ-kheo ni Kisa Gotami, người có hạnh Đầu đà bậc nhất.

Ngài nói kệ:

(395) Người mặc áo đống rác

Gầy ốm, lộ mạch gân, Độc thân thiền trong rừng, Ta gọi Bà-la-môn.

13. Thế Nào Là Bà-La-Môn?

Ta không gọi Phạm Chí ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một người Bà-la-môn.

Một người Bà-la-môn thầm nghĩ: "Sa-
môn Cồ-đàm thường gọi các đệ tử là Bà-
la-môn. Ta sanh trưởng trong dòng Bà-
la-môn, vậy ông ấy phải gọi ta danh hiệu
Bà-là-môn". Nghĩ thế, ông đến yêu cầu
Phật điều ấy. Phật nói:

- Ta không gọi ai là Bà-la-môn chỉ vì họ
sanh ra từ một người mẹ dòng Bà-la-
môn. Người nào không sở hữu những
của cải thế gian, không chạy theo những
thứ thế tục, chỉ người ấy ta gọi Bà-la-
môn.

Ngài nói kệ:

(396) Ta không gọi Phạm Chí,
Vì chỗ sanh, mẹ sanh, Chỉ
được gọi tên suông, Nếu tâm
còn phiền não, Không phiền
não chấp trước, Ta gọi Bà-la-
môn.

14. Diễn Viên Xiếc Uggasena

Đoạn hết các kiết sử ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài
đang ở tại Trúc Lâm, liên quan
đến Uggasena. Chuyện này đã được kể
đầy đủ chi tiết trong phần chú giải bài kệ
bắt đầu bằng câu: "Bỏ quá, hiện, vi lai".

Lúc ấy, các thầy Tỳ-kheo bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, Uggasena nói: "Tôi không sợ", chắc chắn thầy ấy đã nói dối.

Đức Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, giống như con ta, kẻ nào đã dứt trừ mọi ràng buộc, kẻ ấy chẳng còn sợ hãi.

Ngài nói kệ:

(397) Đoạn hết các kiết sử, Không còn gì lo sợ, Không đắm

trước buộc ràng, Ta gọi Bà-la- môn.

15. Tranh Cãi Về Sức Kéo

Bỏ đai da, bỏ cương ...

Đức Thế Tôn, dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến hai người Bà-la-môn.

Hai người Bà-la-môn nọ có hai con bò,
một tên Tiểu Hồng (Culla Rohita), và
một tên Đại Hồng (Mahà Rohita). Một
hôm, hai ông Bà-la-môn bàn cãi, so sánh
hai con bò của nhau, ai cũng nói "Bò tôi
mới là số dzách!".

Cãi lộn hết hơi rồi, họ nghĩ ra cách thử

sức kéo của bò. Lập tức họ đánh xe bò ra
bờ sông Aciravati, thi nhau chất lên xe
bò mình nào cát, đá thật đầy và bắt bò
kéo. Nhưng mặc cho họ thúc giục, chiếc
xe vẫn không nhúc nhích và thình lình
dây thừng đều bị đứt. Các vị Tỳ-kheo lúc
ấy ra sông tắm, thấy vậy về bạch Phật.
Ngài dạy:

- Này các Tỳ-kheo, đó là những dây bên
ngoài, có thể cắt đứt. Nhưng một vị Sa-
môn phải cắt đứt những sợi dây giận dữ
và tham dục ở nội tâm.

Ngài nói kệ:

(398) Bỏ đai da, bỏ cương, Bỏ dây, đồ sở thuộc, Bỏ then chốt, sáng suốt, Ta gọi Bà-la-môn.

16. Đức Thế Tôn Chế Ngự Kẻ Sân

Giận

Không ác ý, nhẫn nhục ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này trong khi Ngài đang trù tại Trúc Lâm, liên quan đến Akkosa Bhàradvàja.

Khi Phật ở tại Trúc Lâm, có một tín nữ
Bà-la-môn đã chứng quả Tu-đà-hoàn,
mỗi khi bà hắt hơi, ho, hoặc trợt té, đều
buột miệng:

- Nam mô Phật Đà! Như Lai Tối tôn, Vô thượng giác!

Chồng bà là một Bà-la-môn quạu quọ,
không tin Phật, và rất bực mình khi nghe
vợ mình cứ xưng tụng đức Phật. Ngày
kia, trong khi dọn cơm cho các vị Bà-la-
môn, bà trợt chân và cũng buộc miệng

niệm danh hiệu Phật rất lớn. Ông Bà-la-
môn nổi giận, nghĩ thầm: "Thiệt là hết
chịu nổi. Mụ vợ ngốc của ta mỗi lần trợt
té cứ lải nhải tôn xưng ông Sa-môn đầu
trọc như là thói quen si ám".

Ông bảo bà:

-Này, tôi cho bà biết, tôi sẽ đánh bại ông thầy bà bằng một cuộc tranh luận ngay bây giờ.

- Ông cứ tự tiện, tôi chưa thấy ai có thể thắng đức Thế Tôn cả. Ông cứ đi và hỏi Ngài một câu.

Ông Bà-la-môn đến chỗ Phật, không cần chào, đứng một bên và hỏi Ngài:

Muốn được sống an tịnh, Phải dẹp bỏ thứ gì, Để không còn ưu

bi? Điều gì nên trừ khử? Xin
nói cho nghe thử! Ông giảng
dạy cách nào, Để người nghe
được mau, Thực hiện việc trừ
khử?

Đức Phật đáp:

Sân hận khi không còn, Sẽ được
sống an tịnh, Sân hận được trừ
khử, Ưu sầu không theo mình.
Gốc rễ sân độc địa, Ngọn nhánh
lại ngọt ngào, Người trí luôn ca
ngợi, Người dẹp được sân
hờn, Bởi sân khi diệt sạch, Ưu
bi sẽ chẳng còn.

Người Bà-la-môn nghe Phật nói, tin nhận bèn xuất gia và đắc A-la-hán. Em trai ông nghe tin ông đã xuất gia theo Phật

bèn giận dữ đến mắng chửi Phật. Nhưng
đức Phật cũng chinh phục người này
bằng thí dụ "vật thực cho khách", rồi y
cũng xuất gia theo Phật chứng A-la-hán.
Hai người em út hết, cũng như hai anh,
đến rầy rà đức Phật, rốt cuộc cũng bị
chinh phục, xuất gia và chứng quả A-la-
hán.

Ngày đó, các Tỳ-kheo bàn tán ở Pháp đường:

- Thật là kỳ diệu thay, hạnh nhẫn nhục
của chư Phật. Cả bốn anh em đến mắng
chửa đức Thế Tôn mà Ngài không đáp
lời nào, còn khiến họ quy y.

Lúc ấy, đức Phật đến gần hỏi:

- Các ông tụ họp ở đây bàn tán chuyện gì?

Các thầy bạch Phật. Ngài giải thích:

- Này các Tỳ-kheo, vì Ta có sức từ nhẫn,
vì ta là người không gây tội giữa thế gian
đầy lỗi lầm, nên Ta là nơi nương tựa
chân thật cho chúng sanh.

Ngài nói kệ:

(399) Không ác ý, nhẫn chịu,
Phỉ báng, đánh, phạt hình, Lấy
nhẫn làm quân lực, Ta gọi Bà-
la-môn.

17. Tôn Giả Xá Lợi Phất Bị Mẹ Mắng.

Không hận, hết bổn phận ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài

đang ở tại Trúc Lâm, liên quan đến Tôn giả Xá-lợi-phất.

Khi Phật ở tại tinh xá Trúc Lâm, một
hôm ngài Xá-lợi-phất dẫn năm trăm vị
Tỳ-kheo đi khất thực và đến trước nhà bà
mẹ Ngài trong làng Nàlaka. Bà mẹ mời
chư Tăng vào nhà, chuẩn bị chỗ ngồi và
trong khi dọn thức ăn cho Tôn giả, bà
mắng Ngài:

- Hừm! Đồ ăn mày! Mi lang thang từ nhà
này sang nhà nọ để xin cơm thừa canh
cặn không được, phải liếm láp cháo dính
trên vá, trên muỗng! Vậy mà mi cũng từ
bỏ gia tài ức triệu để làm thầy tu. Thiệt
nhục nhã cho mẹ mi! Ăn đi!

Và khi dọn thức ăn cho các thầy Tỳ- kheo, bà cũng rủa:

- Mấy người đã rũ rê con ta để làm đầy tớ cho mấy người đây hả? Ăn đi!

Tôn giả Xá-lợi-phất không nói một tiếng,
nhận thức ăn, và đi về tinh xá. Khi ngài
La-hầu-la đem cơm dâng Phật, đức Thế
Tôn hỏi:

- Này La-hầu-la! Hôm nay ngươi đi tới đâu?

- Dạ, đến nhà của bà cô con, bạch Thế Tôn!

- Bà ấy có nói gì với thầy ngươi không?

- Bạch Thế Tôn, bà ấy mắng chửi dữ dội.

- Bà ấy nói những gì?

La-hầu-la kể lại cho đức Phật nghe câu

chuyện, và Ngài hỏi:

- Rồi thầy ngươi trả lời ra sao?

- Bạch Thế Tôn, Tôn giả chẳng trả lời gì hết.

Các vị Tỳ-kheo nghe chuyện, bàn tán với nhau:

- Này chư huynh! Cao quý thay đức nhẫn
của Tôn giả Xá-lợi-phất! Dù cho mẹ
Ngài mắng chửi như thế đó, Ngài chẳng
hề giận một chút nào.

Đức Thế Tôn nghe thế bèn dạy:

- Này các Tỳ-kheo, người nào thanh trừ được mọi dục vọng xấu, người ấy không còn sân giận.

Ngài nói kệ:

(400) Không hận, hết bổn
phận, Trì giới, không tham
ái, Nhiếp phục, thân cuối cùng,
Ta gọi Bà-la-môn.

18. A-La-Hán Có Phàm Thân Hay Không?

Như nước trên lá sen ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài
đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tỳ-
kheo ni Uppalavannà. Chuyện được kể
đủ chi tiết trong phần chú giải bài kệ bắt
đầu bằng câu: "Người ngu nghĩ là ngọt,
khi ác chưa chín mùi". Truyện kể tiếp
rằng:

Sau đó ít lâu các Tỳ-kheo bàn tán ở Pháp
đường: "Chắc các vị đã trừ hết lậu hoặc
vẫn còn phải thỏa mãn nhục dục. Tại sao
không? Họ đâu phải cây lá hay đất cục
mà cũng mang thân người với máu thịt,
do đó thế nào cũng còn ưa khoái lạc".

Đức Thế Tôn nghe chuyện bèn giải thích:

- Này các Tỳ-kheo, không bao giờ người
đã thanh trừ ái dục lại yêu thích khoái lạc
hay thỏa mãn nhục dục. Như một giọt
nước rơi trên lá sen không bao giờ dính
lại, nó lăn tròn và rơi xuống, như hạt cải
không bao giờ dính trên đầu cây kim,
cũng như tình ái không bao giờ ràng
buộc hay còn vương vấn nơi những vị đã
tận trừ ái nhiễm.

Ngài nói kệ:

(401) Như nước trên lá sen,
Như hạt cải đầu kim, Người
không nhiễm ái dục, Ta gọi Bà-
la-môn.

19. Người Nô Lệ Trút Gánh Nặng

Ai tự trên đời này ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một người Bà-la-môn.

Khi chưa có điều luật không cho phép
nhận nô lệ trốn chủ vào Tăng đoàn, một
hôm người nô lệ của một Bà-la-môn đến
xin xuất gia. Y được nhận vào Tăng đoàn
và chẳng bao lâu chứng A-la-hán. Người
Bà-la-môn tìm khắp nơi nhưng không

gặp. Một hôm đức Phật dẫn vị A-la-hán
ấy vào thành khất thực, người Bà-la-môn
trông thấy ở cổng thành bèn níu y của
Tôn giả nọ. Đức Phật quay lại hỏi:

- Này Bà-la-môn, chuyện gì vậy?

- Thưa Ngài Cồ-đàm, đây là kẻ tôi tớ của tôi.

- Này Bà-la-môn, gánh nặng đã rời khỏi y.

Nghe đức Phật nói, người Bà-la-môn lập tức hiểu rằng người ấy đã chứng A-la- hán. Ông hỏi lại:

- Có thật không, thưa Cồ-đàm?

Đức Phật xác nhận:

- Thật vậy, gánh nặng của người ấy đã buông xuống rồi.

Ngài nói kệ:

(402) Ai tự trên đời này, Giác
khổ, diệt trừ khổ, Bỏ gánh
nặng, giải thoát, Ta gọi Bà-la-
môn.

20. Khamà Trí Tuệ.

Người trí tuệ sâu xa ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại núi Linh Thứu, liên quan đến Tỳ-kheo ni Khemà.

Ngày nọ, lúc đầu hôm, vua trời Đế Thích

dẫn chư thiên đến nghe Phật thuyết pháp, lúc ấy Tỳ-kheo ni Khemà cũng khởi nghĩ: "Ta sẽ đến thăm đức Thế Tôn".

Bà bay đến chỗ Phật, gặp Đế Thích và chư thiên, bèn đảnh lễ Phật rồi lui ra, Đế Thích hỏi Phật:

- Ai vậy, thưa Thế Tôn?

- Này Đại vương, đó là Tỳ-kheo ni Khemà, trí tuệ đệ nhất, biết rõ đâu là đạo và đâu không phải là đạo.

Ngài nói kệ:

(403) Người trí tuệ sâu xa,
Khéo biết đạo, phi đạo, Chứng
đạt đích vô thượng, Ta gọi Bà-
la-môn.

21. Vị Sa Môn Và Thiên Thần

Không liên hệ cả hai ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Tissa Pabbhàravàsì.

Đại đức Tissa Pabbhàravàsì khi nhận đề
mục thiền quán từ đức Phật, bèn vào
rừng cư trú. Đại đức tìm được một cái
hang kín đáo thích hợp. Khi vừa đến
hang, Ngài thấy lòng an tịnh, bèn nghĩ
thầm: "Nếu ở đây, ta sẽ đạt được mục
tiêu tối thượng, làm xong bổn phận của
Sa-môn". Khi ấy vị thần ở hang cũng
nghĩ: "Một vị Sa-môn đạo hạnh đã đến ở
đây, thiệt là khó xử cho ta khi ở chung
với người. Có lẽ Ngài chỉ trú đêm, rồi đi

nơi khác". Thần bèn dắt con cái rời hang.

Ngày sau, Tôn giả vào làng khất thực.
Một nữ thí chủ trông thấy Ngài đem lòng
kính ngưỡng bèn mời vào nhà cúng
dường, và phát nguyện sẽ cúng dường
đầy đủ những món cần thiết trong ba
tháng an cư. Tôn giả nghĩ rằng: "Nhờ
Phật tử này ta sẽ đạt được sở nguyện",
bèn nhận lời thỉnh. Rồi Ngài trở về động
cũ. Trông thấy Ngài về tới, thần hang
nghĩ: "Chắc có ai mời Ngài. Ngày mai
hay mốt Ngài sẽ đi". Như thế nửa tháng
trôi qua, vị thần thất vọng: "Chắc chắn
Tôn giả sẽ ở đây suốt mùa mưa. Thiệt
khó cho khi ở chung với vị Sa-môn đạo
hạnh, mà cũng không thể mời Ngài đi
nơi khác. Ta có thể tìm lỗi của Ngài
không?" Nữ thần dùng thiên nhãn quan
sát cuộc đời của vị Sa-môn từ khi xuất
gia đến lúc vào rừng, chẳng thấy có tỳ

vết. "Đức hạnh của vị này hoàn toàn tinh khiết. Ta sẽ tìm cách kiếm chuyện và có thể nói lỗi Ngài được".

Nữ thần đến nhà thí chủ của Tôn giả,
nhập vào đứa bé trai nhỏ nhất, và bẻ cổ
nó, đứa bé tự dưng trợn mắt và sùi bọt
mép. Người mẹ hoảng sợ kêu lên:

- Sao con tôi như thế này?

Nữ thần nói với bà:

- Ta đã bắt con ngươi, nhưng không làm
hại gì. Ngươi chỉ cần xin vị Tỳ-kheo
hằng đến đây khất thực một ít cây thuốc
cho con ngươi uống, ta sẽ buông tha.

- Thà con tôi chết, tôi không bao giờ xin Ngài điều ấy.

- Nếu không xin, ngươi hãy yêu cầu Tôn giả đặt thuốc vào mũi con ngươi.

- Tôi cũng không thể làm như vậy.

- Thôi được, hãy rửa chân Tôn giả, và lấy nước rảy lên đầu con ngươi.

Khi Tôn giả đến như thường lệ, bà dọn
thức ăn ra cho Ngài và bưng một thau
nước đến cho Tôn giả rửa chân. Bà xin
Tôn giả nước rửa ấy rảy lên đầu con trai,
Tôn giả bằng lòng và đứa bé được buông
tha.

Vị thần đứng chờ ở cửa hang. Thọ trai
xong, Tôn giả đứng lên và vẫn không rời
đề mục thiền quán, Ngài từ giã nữ thí chủ
trở về hang, vừa đi vừa thầm ôn ba mươi
hai thứ cấu tạo nên thân. Tôn giả mới
đến cửa hang, nữ thần đã nói:

- Xin chào thầy lang mát tay. Ngài chớ vào đây nữa.

Tôn giả liền dừng lại hỏi:

- Ngươi là ai?

- Tôi là vị thần trú ở đây.

Tôn giả thầm nghĩ: "Ta có từng bao giờ
làm thầy thuốc không?" Ngài quán sát
suốt cuộc đời mình từ lúc xuất gia vào
Tăng đoàn, thấy chẳng có một tỳ vết gì
hoen ố, bèn bảo nữ thần:

- Ta chẳng bao giờ làm thầy thuốc cả. Tại sao ngươi nói vậy?

- Chẳng bao giờ ư?

- Đúng thế, chẳng bao giờ.

- Tôi sẽ cho thầy hay.

- Vâng, xin cứ nói.

- Thầy hãy nhớ lại xem. Ngày hôm nay
thôi, thầy có rảy nước rửa chân lên đầu
con bà thí chủ đang hộ trợ thầy, bị ma bắt
không?

- Có, ta có rảy nước như thế.

- Thầy không thấy là đã làm thầy lang ư?

- Vậy ra ngươi nói ta làm thầy thuốc là việc ấy?

- Đúng thế.

Tôn giả tự nghĩ: "Quả thực ta đã có quyết tâm đúng đắn. Ta đã thực sự giữ được giới hạnh tương ứng. Ngay cả vị thần

này cũng không tìm được tỳ vết nơi đức
hạnh ta, do ta nghiêm trì bốn giới thanh
tịnh. Bà chỉ tìm được chuyện ta rảy nước
rửa chân lên đầu một cậu bé".

Với ý nghĩ đã giữ được đạo hạnh trọn
vẹn thanh tịnh, Tôn giả cảm thấy vô cùng
hoan hỉ. Rồi Tôn giả chế ngự cảm xúc ấy
và chẳng rời đi một bước, Ngài đắc quả
A-la-hán.

Ngài dạy nữ thần:

- Ngươi đã vô cớ xúc phạm ta là một Tỳ- kheo phạm hạnh thanh tịnh. Hãy đi đi, đừng ở đây nữa.

Ngài nghiêm nghị nói kệ:

Cuộc sống ta trong sạch, Phạm hạnh không vết tỳ. Thanh tịnh

tăng chớ mắng, Mau ra khỏi rừng đi.

Tôn giả ở lại hang đến hết mùa an cư rồi trở về chỗ Phật. Các thầy Tỳ-kheo hỏi:

- Này huynh, huynh đã đạt được mục đích tối thượng, làm tròn bổn phận một Sa-môn chưa?

Tôn giả kể kinh nghiệm vừa qua cho các thầy nghe, bắt đầu từ lúc đến hang ở. Các thầy hỏi:

- Này huynh, khi nữ thần kia nói huynh như thế huynh có nổi giận không?

- Không, tôi không giận.

Các thầy Tỳ-kheo đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, thầy Tỳ-kheo này nói dối. Thầy nói khi nữ thần bảo thầy nọ kia, thầy không giận.

Đức Thế Tôn lắng nghe họ kể hết chuyện. Ngài dạy:

- Này các Tỳ-kheo, con ta không sân
giận. Thầy ấy chẳng chuyện trò với cư sĩ
hoặc tu sĩ, sống đời độc cư, thiểu dục và
tri túc.

Ngài nói kệ:

(404) Không liên hệ cả hai, Xuất gia và thế tục, Sống độc thân, ít dục, Ta gọi Bà-la-môn.

22. Vị Sa Môn Và Người Đàn Bà

Bỏ trượng, đối chúng sanh ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một thầy Tỳ-kheo.

Một thầy Tỳ-kheo nọ sau khi nhận đề
mục thiền quán liền lui vào rừng sâu,
chuyên chú hành thiền và đắc quả A-la-
hán. Thầy tự nghĩ: "Ta sẽ đến trình lên
đức Thế Tôn niềm an lạc vô biên vừa đạt
được này". Và thầy rời khu rừng, lên
đường trở về. Lúc ấy, tại một xóm làng
thầy vừa đi ngang, có người đàn bà cãi
nhau với chồng. Khi ông chồng đi khỏi
nhà, cô nghĩ: "Ta sẽ về nhà ta". Cô liền ra
đi trên đường, thấy vị Sa-môn, cô lại
nghĩ: "Ta nên đi gần Tôn giả này", rồi cô
đi theo thầy Tỳ-kheo bén gót. Tôn giả
chẳng hề nhìn ngó gì đến cô cả.

Ông chồng trở về nhà không thấy cô vợ
đâu thì biết ngay: "Chắc cô ả về nhà mẹ",
ông liền đi kiếm. Khi trông thấy cô, ông
nghĩ: "Cô này không thể nào đi qua rừng
một mình được đâu. Cô ả đi với ai?"
Bỗng ông thấy vị Sa-môn: "Chắc thầy
này dẫn cô ả đi rồi đây". Ông bèn tiến
đến đe dọa thầy Tỳ-kheo, cô vợ kêu lên:

- Vị Sa-môn đức hạnh này chẳng hề nhìn ngó hay hỏi han tôi tiếng nào. Xin đừng xúc phạm thầy.

- Bộ bà muốn nói bà bỏ đi kiểu này đây hả? Ta sẽ cho hắn một trận xứng đáng với tội của riêng bà thôi đấy.

Trong cơn tức giận vì căm ghét người đàn bà, ông đánh thầy Tỳ-kheo nhừ tử rồi dẫn cô vợ về.

Thân thể vị Sa-môn đầy những lằn roi
khi thầy về tu viện, các thầy khác chà xát
người cho thầy để ý thấy các vết roi bèn
hỏi. Thầy kể lại đầu đuôi câu chuyện.
Các thầy nói:

- Nhưng này huynh, khi ông kia đánh huynh như vậy, huynh có nói gì không? Huynh có nổi xung không?

- Không, thưa chư huynh. Tôi không giận.

Các thầy bạch lên đức Phật câu chuyện và thưa:

- Bạch Thế Tôn, chúng con hỏi thầy Tỳ- kheo có giận không, thầy ấy nói chẳng giận. Thầy ấy nói dối.

Đức Thế Tông lắng nghe chuyện họ kể

và dạy:

- Này các Tỳ-kheo, kẻ nào đã trừ được lậu hoặc liền bỏ hết roi gậy. Dù ai đánh họ, họ cũng không sân giận lại.

Ngài nói kệ:

(405) Bỏ trượng, đối chúng
sanh. Yếu kém hay kiên cường,
Không giết, không bảo giết, Ta
gọi Bà-la-môn.

(Xem tiếp Phần 2)

XXVI. Phẩm Bà La Môn (2) 23. Bốn Vị Sa Di Thân thiện giữa thù địch ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến bốn vị Sa-di.

Bà vợ của người Bà-la-môn nọ sửa soạn một bữa ăn cho bốn vị Sa-môn được đặc biệt chọn mời. Bà bảo ông chồng:

- Ông hãy đến tinh xá và bảo họ chọn cho bốn vị Bà-la-môn lão thành, rồi rước về nhé!

Ông Bà-la-môn đến tinh xá, thưa:

- Xin chọn cho bốn vị Bà-la-môn và đưa họ ra gặp tôi.

Những vị được chọn rơi nhằm bốn chú
Sa-di mới lên bảy tuổi nhưng đã đắc quả
A-la-hán, gồm các Tôn giả Samkicca,
Pandita, Sopàka và Revata. Bà vợ người

Bà-la-môn chuẩn bị các chỗ ngồi rất lộng
lẫy, sang trọng và đứng chờ. Vừa thấy
bóng các Sa-di, bà đã giận sôi lên, nổ
một tràng dài nghe như muối kêu trên lò
lửa:

- Ông đến tinh xá mà đưa về bốn đứa trẻ nít chẳng lớn bằng cháu chắt ông.

Bà không chịu mời các chú ngồi lên chỗ đã soạn sẳn, lại trải chỗ ngồi khác thấp hơn và kêu họ:

- Ngồi đây này!

Xong bà bảo ông chồng:

- Ông ơi, ông đi mời vài vị Sa-môn lão thành về đây.

Ông Bà-la-môn đến tinh xá, gặp Tôn giả

Xá-lợi-phất, thưa:

- Xin mời Ngài về nhà tôi.

Ông đưa Tôn giả về nhà. Thấy các vị Sa- di ngồi đó, Tôn giả hỏi:

- Các Sa-môn này đã thọ trai chưa?

- Dạ, chưa.

Khi biết chủ nhà chỉ nấu bốn phần ăn, Tôn giả nói:

- Xin mang trả bát cho tôi.

Rồi Tôn giả ôm bát, rồi nhà ông Bà-la- môn. Bà vợ hỏi:

- Thầy ấy nói gì thế?

- Thầy nói:"Các viï Sa-môn ngồi đây

đáng được thọ nhận vật thực. Xin trả bát cho tôi". Nói xong thầy ấy cầm bát và đi về.

Bà vợ bảo:

- Chắc ổng không muốn ăn, thôi ông đi mau lên, kiếm một vị Sa-môn khác đưa về đây.

Ông Bà-la-môn trở lại tinh xá lần nữa, và
gặp Tôn giả Mục-kiền-liên, cũng thưa
như trước và dẫn Tôn giả về nhà. Ngài
Đại Mục-kiền-liên thấy các chú Sa-di,
cũng hỏi y như Tôn giả Xá-lợi-phất và
cầm bát đi thẳng. Bà vợ nói:

- Các Tôn giả này không muốn thọ trai. Ông hãy đến tinh xá lần nữa đi, và chỉ mời vị Sa-môn lão thành thôi.

Bấy giời các Sa-di từ sáng sớm chưa có
hột cơm nào vào bụng. ngồi đói run rẩy.
Do sức mạnh của phước đức họ, ngai trời
Đế Thích nóng lên. Ngài tìm hiểu
nguyên nhân, thấy nhóm Sa-di ngồi từ
sáng đang đói lả người đến kiệt sức, liền
nghĩ: "Ta có nhiệm vụ phải đến đấy".
Ngài cải trang thành một Sa-môn già lọm
khọm, đến tinh xá và ngồi vào chỗ dễ
thấy nhất giữa các vị Sa-môn. Ông Bà-
la-môn trông thấy Đế Thích, nghĩ: "Mụ
vợ ta hẳn sẽ hài lòng". Ông mời Đế
Thích về nhà. Bà vợ vừa trông thấy Đế
Thích liền tươi cười hớn hở, lấy thảm và
chiếu đôi phủ lên một chỗ ngồi, mời
chào rối rít:

- Kính bạch Đại đức tôi quí, xin mời Ngài an tọa.

Đế Thích vào nhà liền đến đảnh lễ bốn vị

Sa-di, năm vóc gieo sát đất, rồi Ngài kiếm chỗ ngồi kiết già dưới đất gần mé bộ ván thấp nơi các chú đang ngồi.

Bà vợ ông Bà-la-môn thấy thế, nói:

- Đúng là ông rước về nhà một vị Sa-
môn thiệt đó. Ông đưa về vị này lớn
bằng cha ông mà thầy ấy lại đi chào các
chú Sa-di tuổi bằng cháu chắt ổng. Ta
đâu cần người như ổng. Đuổi ổng ra đi!

Ông Bà-la-môn nắm vai Đế Thích, rồi
kéo tay, đẩy lưng,ráng sức lôi Ngài ra
ngoài, nhưng Đế Thích ngồi không nhúc
nhích. Bà vợ bảo:

- Ông nắm một tay, tôi sẽ nắm tay kia.

Hai ông bà nắm cả hay tay Đế Thích, hì hục đẩy sau lưng, ráng lôi được Ngài ra

khỏi cửa. Nhưng Đế Thích hóa phép ngồi yên chỗ cũ, hai tay vẫy lia lịa chào họ.

Hai ông bà trở vào thấy Ngài ngồi y đó
thì sợ hãi, ré lên khủng khiếp và đề Ngài
tự do. Bấy giờ Đế Thích cho biết Ngài là
ai. Hai ông bà liền mời khách thọ trai.
Xong xuôi, năm vị khách từ giã. Một vị
Sa-di bay xuyên qua nóc nhà. Vị thứ hai
xuyên qua mái trước, vị thứ ba tung mái
sau, vị thứ bốn chui xuống đất, còn Đế
Thích thì ra bằng một ngõ khác nữa. Cứ
thế, năm vị mỗi vị rời ngôi nhà kia một
kiểu. Từ đó ngôi nhà được biết đến với
tên "Nhà có năm cửa.

Các vị Sa-di về tinh xá, các thầy Tỳ-kheo hỏi:

- Sao? Chư huynh đi thọ trai thế nào?

- Thôi, xin chư huynh chớ hỏi nữa! Vợ
ông Bà-la-môn vừa thấy chúng đệ đã nổi
giận đùng đùng. Bà không cho chúng đệ
ngồi vào chỗ dọn sẳn, mà bảo ông chồng:
"Ông mau mau đi rước cho một vị Sa-
môn lão thành". Thầy tế độ của chúng đệ
đến, thấy chúng đệ đó liền nói: "Các vị
Sa-môn đang ngồi đây cần được cúng
dường cơm". Nói xong, Tôn giả yêu cầu
trả bát rồi đi. Bà vợ lại nói: "Ông làm ơn
đi rước cho một vị Sa-môn lão thành
khác". Ông chồng đưa Tôn giả Mục-
kiền-liên về nhà. Khi thấy chúng đệ, Tôn
giả lại nói y như Tôn giả Xá-lợi-phất và
đi luôn. Bà vợ bảo chồng: "Các vị Tôn
giả này không muốn thọ trai. Ông Bà-la-
môn ơi, ông hãy đến tinh xá và rước cho
tôi một vị Sa-môn lão thành thôi". Ông
chồng lần này rước đúng Đế Thích cải
trang Sa-môn dẫn về. Lúc ấy, hai ông bà
mới cho chúng đệ ăn.

- Nhưng thế chư huynh không giận sao?

- Không, chúng đệ chẳng giận.

Các thầy Tỳ-kheo nghe họ trả lời, bèn đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, các Sa-di này nói "chúng tôi không giận" là nói dối.

Đức Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, người đã trừ được lậu hoặc chẳng kháng cự kẻ chống đối họ.

Ngài nói kệ:

(406) Thân thiện giữa thù
địch, Ôn hòa giữa hung
hăng, Không nhiễm, giữa
nhiễm trước, Ta gọi Bà-la-môn.

24. TônGiả Đại Bàn-Đặc Có Còn Tham, Sân Không?

Người bỏ rơi tham, sân ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Trúc Lâm, liên quan đến Tôn giả Đại-bàn-đặc (Big Wayman)

Khi Tôn giả Châu-lợi-bàn-đặc (Little
Wayman) ba tháng không thuộc nổi một
bài kệ, anh của Ngài là Tôn giả Đại Bàn-
đặc đuổi Ngài ra khỏi tinh xá, đóng cửa
lại rồi bảo:

- Chú thiếu khả năng, không hiểu nổi
Phật pháp, còn hạnh phúc thế gian chú
cũng rời bỏ rồi. Đâu còn lý do gì để chú
tiếp tục ở lại đây? Chú hãy đi đi.

Các thầy Tỳ-kheo bàn tán về chuyện ấy, nói:

- Này chư huynh, Tôn giả Đại Bàn-đặc
làm thế này thế nọ. Chắc chắn ngay cả
những vị đã xa lìa cấu nhiễm thỉnh
thoảng vẫn còn sân hận.

Lúc ấy, đức Phật đi đến hỏi:

- Này các Tỳ-kheo, các ông tụ hội ở đây bàn tán việc gì?

Các thầy bạch lên Phật vấn đề. Ngài dạy:

- Này các Tỳ-kheo, không phải đâu.
Những kẻ đã xa lìa cấu nhiễm trong tâm
chẳng còn các hoặc, tham, sân và si. Ông
ấy hành động như vậy chỉ vì ông đặt Phật
pháp, và tinh thần Phật pháp lên trên tất
cả.

Ngài nói kệ:

(407) Người bỏ rơi tham, sân
Không mạn, không ganh tị.
Như hột cải đầu kim Ta gọi Bà-
la-môn.

25. Sức Mạnh Tập Khí

Nói lên lời ôn hòa ...

Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Trúc Lâm, liên quan đến Tôn giả Pilindavaccha.

Thượng tọa Pilindavaccha dường như có
thói quen nói năng với cư sĩ và Sa-môn
bằng những lời lẽ chỉ dùng để gọi những
kẻ lang thang cầu bơ cầu bất.

- Này đến đây, cha nội!

Hoặc:

- Thôi đi đi, lão đê tiện.

Một hôm, nhiều thầy Tỳ-kheo đến phàn nàn với đức Phật về hành vi của Tôn giả. Các thầy nói:

- Bạch Thế Tôn, Thượng
tọa Pilindavaccha gọi các thầy Tỳ-kheo
bằng những từ chỉ dùng cho hạng đầu
đường xó chợ.

Đức Phật cho gọi Tôn giả đến, hỏi:

- Có người nói lỗi ông là đã gọi các Tỳ- kheo bằng những cử chỉ dùng cho hạng đầu đường xó chợ. Có không, Vaccha?

- Bạch Thế Tôn, có ạ! Con có lỗi ấy.

Đức Phật nhớ lại xem các kiếp trước vị Thượng tọa đó đã ở đâu, rồi Ngài bảo các Tỳ-kheo:

- Này các Tỳ-kheo, các ông đừng giận
Tỳ-kheo Vaccha. Chẳng phải
ông Vaccha còn nuôi lòng hận ghét bên
trong mà nói năng với Tỳ-kheo huynh đệ
như thế đâu. Thực tế là ông ấy đã qua
năm trăm kiếp tái sanh vào nhà một
người Bà-la-môn, và ông ấy đã sử dụng
loại ngôn từ này quen thuộc trong suốt
một thời gian lâu dài đến nỗi giờ đây nói
với ai cũng thế, chỉ do sức mạnh của tập
khí thôi. Người đã trừ được lậu hoặc
chẳng bao giờ dùng lời lẽ thô bỉ, độc ác,
chẳng bao giờ nói những lời khiến người
vừa nghe liền thấy tổn thương. Chi do
sức mạnh tập khí mà người đệ tử ấy của

Ta nói năng kiểu ấy.

Ngài nói kệ:

(408) Nói lên lời ôn hòa, Lợi ích và chân thật, Không mất lòng một ai, Ta gọi Bà-la-môn.

26. Thầy Tỳ Kheo Bị Kết Tội Trộm Cắp

Ở đời vật dài, ngắn ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến một thầy Tỳ-kheo.

Tại thành Xá-vệ, có một người Bà-la- môn mang nặng tà kiến, một hôm vì sợ

tấm vải choàng ngoài của mình có mùi
mồ hôi, bèn cởi ra để ở ngoài, rồi ngồi
quay mặt vào nhà mình. Lúc ấy, có một
vị Sa-môn đã đắc A-la-hán, sau khi thọ
trai đang đi về tinh xá , thấy tấm vải và
nhìn quanh không có ai, thầy nghĩ nó vô
chủ liền lượm nó như thầy từng lượm vải
rách bị liệng bỏ, và cầm đi. Ông Bà-la-
môn trông thấy liền đi đến mắng chửi
Tôn giả:

- Này lão Tỳ-kheo đầu trọc kia, ngươi lấy tấm vải của ta đấy.

- Này Bà-la-môn, tấm vải này của ông ư?

- Đúng.

- Tôi nhìn quanh không thấy ai, tưởng nó là đồ bỏ đi liền nhặt lấy. Đây, trả ông.

Nói rồi Tôn giả đưa tấm vải cho ông Bà-
la-môn. Khi về tinh xá, thầy kể chuyện
cho các thầy Tỳ-kheo nghe. Các thầy bèn
trêu Tôn giả:

- Này huynh, tấm vải huynh nhặt dài hay ngắn, thô hay mịn?

- Thưa chư huynh, tôi chẳng cần biết nó
dài hay ngắn, thô hay mịn. Tôi không
tham đắm nó. Tôi nhặt chỉ vì nghĩ nó là
đồ người ta bỏ, thế thôi.

Các thầy nghe nói vậy bèn bạch Phật câu chuyện, và thưa:

- Bạch Thế Tôn, thầy Tỳ-kheo này nói dối.

Đức Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, không phải đâu. Tỳ- kheo này đã nói rất thật. Kẻ nào trừ được lậu hoặc không lấy vật người khác.

Ngài nói kệ:

(409) Ở đời, vật dài, ngắn, Nhỏ,
lớn, đẹp hay xấu, Phàm không
cho không lấy, Ta gọi Bà-la-
môn.

27. Tôn Giả Xá Lợi Phất Bị Hiểu Lầm.

Người không có hy cầu ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Xá-lợi-phất.

Một thời nọ, Tôn giả Xá-lợi-phất cùng
năm trăm Tỳ-kheo đến kiết hạ an cư tại
một tinh xá và ở đấy suốt ba tháng an cư.
Dân chúng trông thấy Tôn giả liền đến
hứa xin cúng dường tứ sự. Nhưng sau
khi Tôn giả cử hành xong lễ Tự tứ rồi,
các vật dụng cúng dường vẫn chưa được
mang đến hết. Trước lúc lên đường về
gặp đức Thế Tôn, Tôn giả dặn dò các Tỳ-
kheo ở lại:

- Khi nào người ta đem các món cúng
dường kia đến cho các Tỳ-kheo trẻ và
Sa-di, xin các thầy nhận và gởi đi dùm.
Còn nếu họ không đem đến, cũng xin các
thầy làm ơn nhắn giúp tôi một tiếng.

Xong, Tôn giả đi về chỗ đức Phật ở.

Các thầy Tỳ-kheo bàn tán:

- Nghe những lời Tôn giả Xá-lợi-phất nói
hôm nay, cũng thấy lòng tham còn rơi rớt
nơi ông ấy. Tôn giả còn dặn về những
món người ta cúng dường cho các Tỳ-
kheo cùng đoàn mình: "Xin các thầy gởi
đi dùm, hoặc không thì làm ơn nhắn giúp
tôi một tiếng!".

Lúc ấy đức Phật đi đến, hỏi:

- Này các Tỳ-kheo, các ông tụ hội ở đây bàn tán chuyện gì?

Các thầy Tỳ-kheo thưa câu chuyện. Đức Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, con Ta không còn
tham. Trong tâm ông ấy chỉ nghĩ: "Mong
rằng các thí chủ không bị mất phước,
mong rằng các Tỳ-kheo trẻ và Sa-di
không bị thất thoát những lợi dưỡng cao

quý". Do vậy ông ấy mới dặn dò như thế.

Ngài nói kệ:

(410) Người không có hy cầu,
Đời này và đời sau, Không hy
cầu, giải thoát, Ta gọi Bà-la-
môn.

28. Tôn Giả Mục Kiền Liên Bị Hiểu Lầm

Người không còn tham ái ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Mục-kiền-liên.

Câu chuyện tương tự như chuyện trên.

Kết cuộc, biết Tôn giả Mục-kiền-liên đã dứt được tham ái, Phật nói kệ:

(411) Người không còn tham
ái, Có trí, không nghi hoặc,
Thế nhập vào bất tử, Ta gọi
Bà-la-môn.

29. Bỏ Cả Tốt LẫnXấu

Người sống ở đời này ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Pubbàràma, liên quan đến Tôn giả Revata.

Câu chuyện này đã được kể đầy đủ chi tiết trong phần chú giải bài kệ bắt đầu với câu: "Làng mạc hay núi rừng".

Chuyện kể tiếp rằng:

Lại một hôm các thầy Tỳ-kheo bàn tán trong pháp đường:

- Ôi, vị Sa-di đó được lợi lạc lớn lao biết
mấy! Ôi! Phước đức của chú thật vô
lượng vô biên! Tưởng tượng một người
mà xây dựng được năm trăm chỗ ở cho
năm trăm thầy Tỳ-kheo.

Lúc ấy, đức Phật đi đến, hỏi:

- Này các Tỳ-kheo, các ông tụ hội ở đây bàn tán việc gì?

Các thầy bạch Phật câu chuyện. Ngài dạy:

- Này các Tỳ-kheo, Revata chẳng có phước hay vô phước. Người ấy đã buông

bỏ cả hai.

Ngài nói kệ:

(412) Người sống ở đời này,
Không nhiễm cả thiện ác,
Không sầu, sạch không bụi, Ta
gọi Bà-la-môn.

30. Tôn Giả Nguyệt Quang

Như trăng, sạch không uế..

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Nguyệt Quang, Candàbhà.

Chuyện quá khứ:

30A. Người Thợ Rừng Cúng Dường Chiếc Đĩa Mặt Trăng

Thuở lâu xa thời quá khứ, có một thương
gia sống ở Ba-la-nại, một hôm tự bảo:
"Ta sẽ đi về vùng biên giới kiếm gỗ đàn
hương". Ông mua thật nhiều quần áo, đồ
trang sức.v.v. dẫn theo năm trăm cỗ xe đi
về vùng biên địa, dừng lại nghỉ đêm tại
một cổng làng, và hỏi các cậu bé chăn bò
trong rừng:

- Trong làng này có ai làm nghề đi rừng không?

- Có

- Ông ta tên gì?

- Tên như vậy, như vậy.

- Vợ và con ổng tên gì?

- Tên như thế, như thế.

- Nhà ổng ở đâu?

- Ở chỗ như vầy, như vầy.

Thương gia ngồi trên cỗ xe thật êm, đi
theo lời chỉ dẫn của các chú bé, đến
trước cửa nhà người thợ rừng liền xuống
xe, vào nhà hỏi thăm bà chủ nhà có phải
tên nọ, tên kia không.

Bà chủ thầm nghĩ: "Đây chắc bà con
mình". Bà nhanh nhẩu đem ghế mời ông
ngồi. Thương gia lại nói tên ông chủ nhà,
hỏi thăm:

- Ông bạn tôi đâu rồi?

- Thưa Ngài, ông ấy đi rừng.

- Các cháu A, cháu B đâu?

Ông hỏi thăm tỉ mỉ từng người trong nhà,
gọi tên đủ cả. Xong, ông biếu tặng các
thứ quần áo, đồ trang sức mang theo, và
bảo:

- Khi nào ông bạn đi rừng về, xin trao áo quần và những món này cho ông ấy.

Bà chủ nhà hết sức trọng vọng, tôn kính thương gia. Chồng vừa từ rừng về đến, bà nói:

- Ông ơi, thương gia này mới đến thăm
nhà mình đã hỏi han đầy đủ từng người,
biết hết tên tuổi, rồi tặng quà thứ này thứ
kia.

Người thợ đi rừng cũng tiếp đãi thương gia lịch sự. Chiều tối, thương gia nằm chơi trên chiếc chõng tre, hỏi chủ nhà:

- Này bạn, những lúc đi quanh chân núi này, bạn có thấy gì lạ không?

- Không, chỉ thấy thấy có lắm cây màu đỏ.

- Nhiều hả?

- Vâng, nhiều.

- Chúng ta hãy đi xem những cây đó.

Hai người đến chân núi, chặt được vô số
cây đàn hương đỏ, chất hết lên năm trăm
cỗ xe. Lúc quay về thành, thương gia bảo
anh thợ rừng:

- Bạn ạ, nhà tôi ở Ba-la-nại, anh cứ đi như thế, như thế sẽ kiếm ra. Thỉnh thoảng xin mời bạn hạ cố đến chơi.

Rồi ông nói thêm:

- Quà cáp tôi không quí gì hơn loại cây có cành màu đỏ này, bạn nhớ mang cho tôi thứ ấy và chi thứ ấy thôi.

- Dạ được.

Và lâu lâu anh thợ rùng đi thăm thương gia, chỉ mang theo gỗ đàn hương. Đáp lại, thương gia tặng anh tiền bạc hậu hĩ.

Khi đức Phật Ca-diếp nhập Niết-bàn,
một ngôi tháp vàng được xây để thờ xá-
lợi. Vào dịp ấy, anh thợ rừng mang thật
nhiều gỗ đàn hương đến Ba-la-nại. Ông
bạn thương gia liền lấy một số lớn gỗ ấy

đem nghiền thành bột và ông đổ đầy một đĩa bột gỗ đàn hương, bảo anh thợ rừng:

- Đi bạn, trong lúc chờ cơm chín, ta hãy đến chỗ đang xây tháp.

Hai người đến tháp thành kính dâng bột
gỗ đàn hương cúng dường xá-lợi Phật.
Anh thợ rừng thì làm một chiếc đĩa mặt
trăng cũng bằng gỗ đàn hương và đặt
trong tháp.

Chuyện hiện tại:

30B. Sa Môn Nguyệt Qauang

Khi hết kiếp, anh thợ rừng được sanh lên
cõi trời trong khoảng thời gian giữa hai
vị Phật Ca-diếp và Thích-ca. Vào thời
Phật hiện tại, anh thọ sanh ở Vương Xá,
trong nhà một người Bà-la-môn giàu có.

Từ rốn cậu bé phát ra vòng hào quang
lớn bằng chiếc đĩa mặt trăng nên cậu
được đặt tên Nguyệt Quang, Candàhà.
Người ta nói đây là phước báo do anh đã
cúng dường chiếc đĩa mặt trăng kia ở
trong tháp Phật.

Một số Bà-la-môn nghĩ thầm: "Nếu
chúng ta mang người này đi theo sẽ
chinh phục được cả thế giới". Thế rồi họ
cho anh ngồi lên một cỗ xe, mang đi
khắp nơi, gặp ai cũng bảo: "Kẻ nào lấy
tay sờ vào thân người Bà-la-môn này sẽ
nhận được những quyền lực và những sự
vinh hiển như thế, như thế".

Người ta trả một trăm đồng hoặc một
ngàn đồng để được đặc ân sờ vào người
Nguyệt Quang. Cứ lang thang như thế,
một hôm họ vào thành Xá-vệ và nghỉ tại
một nơi gần tinh xá Kỳ Viên.

Lúc ấy năm chục triệu thiện tín thành
Xá-vệ đang cúng dường chư Tăng trước
bữa điểm tâm. Sau bữa điểm tâm họ
mang hương hoa, áo quần, thuốc men
đến nghe Phật thuyết pháp. Các người
Bà-la-môn thấy, hỏi:

- Các bạn đi đâu đó?

- Đến nghe đức Thế Tôn thuyết pháp.

- Lại đây này! Đến đằng kia được ích gì?
Không có thần thông nào hơn thần thông
của Bà-la-môn Nguyệt Quang của chúng
tôi đây. Kẻ nào sờ vào thân vị ấy sẽ có
những quyền lực và những sự vinh hiển
như thế, như thế. Hãy đến chiêm
ngưỡng.

- Thần thông của ông Bà-la-môn các người thì thấm vào đâu. Chỉ có đức Thế

Tôn mới có đại thần thông thôi.

Hai bên tranh cãi kịch liệt một hồi, rốt cuộc chẳng phe nào thắng. Nhóm người Bà-la-môn đề nghị:

- Chúng ta hãy đến tinh xá xem Nguyệt Quanh hay đức Thế Tôn của các người, ai có đại thần thông.

Đức Phật vừa thấy Nguyệt Quang liền
khiến cho vòng hào quang biến mất, cho
nên trước mặt đức Phật, anh chàng chẳng
hơn gì một con quạ nằm trong thúng
than. Những người Bà-la-môn vừa kéo
Nguyệt Quang ra xa, vòng hào quang
sáng rực trở lại như trước. Họ mang anh
đến trước Phật, vòng hào quang biến
mất. Cứ thế đến lần thứ ba, Nguyệt
Quang thầm nghĩ: "Chắc chắn vị này giở
huyễn thuật làm cho vòng hào quang của

ta mất đi". Anh hỏi Phật:

- Có phải Ngài biết chú thuật làm hào quang của tôi mất đi không?

- Đúng, ta biết chú thuật ấy.

- Xin Ngài hãy truyền chú thuật cho tôi.

- Chú thuật này không truyền cho người thế tục được.

Nguyệt Quang bèn nói với các người Bà- la-môn:

- Chừng nào ta học được chú thuật sẽ trở
thành nhân vật siêu phàm nhất Diêm-
phù-đề này. Các người hãy ở lại chờ ta
xuất gia, trong vài ngày thôi sẽ học được
chú thuật.

Anh xin Phật xuất gia làm Sa-môn.

Đức Thế Tôn dạy đề mục thiền quán về ba mươi hai thứ cấu tạo nên thân, Nguyệt Quang hỏi:

- Cái này là sao ạ?

Phật dạy:

- Trước khi học chú thuật kia, phải học qua cái này.

Lâu lâu, những người Bà-la-môn lại đến hỏi:

- Anh đã học xong chú thuật chưa?

- Chưa, tôi còn đang học.

Chỉ vài ngày sau anh đắc quả A-la-hán.

Nhóm người Bà-la-môn đến nữa, anh bảo:

- Thôi, các ông hãy đi đi. Ta đã đến một nơi không bao giờ còn trở lại.

Các vị Tỳ-kheo bạch lên Phật câu chuyện:

- Bạch Thế Tôn, thầy Tỳ-kheo này nói dối!

Đức Phật bảo:

- Này các Tỳ-kheo, ông ấy đã nói thật. Tỳ-kheo này không còn tham đắm các thú vụi thế gian.

Phật nói kệ:

(413) Như trăng, sạch không

uế, Sáng trong và tịnh lặng, Hữu ái được đoạn tận, Ta gọi Bà-la-môn.

31. Bảy Năm Trong Bụng Mẹ

Vượt đường nguy hiểm này ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài
đang trú tại Kundadhàvana,
gần Kundakoli, liên quan đến Tôn
giả Sìli.

Thuở ấy, bà Suppavàsà thuộc dòng Câu-
lợi, mang thai một đứa bé đến bảy năm.
Lúc sanh nở, vì đứa bé nằm lệch, bà bị
những cơn đau xé ruột, liền tự bảo: "Đức
Thế Tôn thật là bậc Giác ngộ Tối thượng.
Ngài đã giảng dạy cho ta con đường

thoát những khổ não như khổ này. Chúng
tăng của Tăng đoàn đức Thế Tôn quả
thật là những vị rất tinh tấn. Các Ngài đã
nỗ lực diệt những khổ não như khổ này.
Niết-bàn quả thực là an lạc, không còn
những khổ não như khổ này".

Bà nhẫn chịu cơn đau nhờ những quán
tưởng ấy. Rồi bà yêu cầu chồng đến hầu
Phật, nhân danh bà xin đảnh lễ Ngài.
Đảnh lễ xong, ông bạch Phật nguyện ước
của bà. Phật nói:

- Chúc bà Suppavàsà, người phụ nữ trẻ dòng Câu-lợi, dồi dào sức khỏe. Chúc bà sanh con trai, khỏe mạnh, hạnh phúc.

Phật vừa chúc lành xong, bà Suppavàsà
liền sanh một cậu bé trông thật hồng hào,
vui tươi. Sau đó, bà thỉnh đức Phật cùng
chư Tăng đến nhà cúng dường long trọng

suốt bảy ngày. Từ khi chào đời, con bà
ngày ngày lo việc lọc nước cho chư
Tăng. Thời gian sau cậu xuất gia làm Sa-
môn và đắc A-la-hán.

Một hôm các thầy Tỳ-kheo bàn tán trong Pháp đường:

- Chư huynh nghĩ coi! Một vị Sa-môn
cao quí như vậy, đầy đủ khả năng chứng
A-la-hán, phải chịu khổ suốt bảy năm
trong bụng mẹ. Thầy ấy quả đã trải qua
những thống khổ ghê gớm.

Lúc ấy, đức Phật đi đến hỏi:

- Này các Tỳ-kheo, các ông tụ hội ở đây bàn tán chuyện gì?

Các thầy bạch Phật câu chuyện.

Phật dạy:

Này các Tỳ-kheo, đúng thật như vậy. Ông ấy giờ đây đã thoát hết các khổ, đạt đến Niết-bàn an lạc.

Ngài nói kệ:

(414) Vượt đường nguy hiểm
này, Nhiếp phục luân hồi, si,
Đến bờ kia thiền định, Không
dục ái, không nghi, Không
chấp trước, tịch tịnh, Ta gọi
Bà-la-môn.

32. Cô Gái Giang Hồ Quyến Rũ Thầy Tỳ Kheo Sundarasamudda

Ai ở đời, đoạn dục ...

Đức Thế Tôn dạy những lời trên khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Mỹ Hải, Sundarasamudda.

Mỹ Hải, Sundarasamudda Kumàra, là
một thanh niên người Xá-vệ, địa vị cao
sang, sanh trưởng trong một gia đình
giàu có, tài sản lên đến ức triệu. Một
hôm, sau bữa ăn sáng, trông thấy dân
chúng cầm hương hoa đến tinh xá Kỳ
Viên nghe pháp, chàng hỏi:

- Các bạn đi đâu thế?

- Đi nghe đức Thế Tôn thuyết pháp.

- Tôi cũng đi nữa.

Chàng theo họ vào ngồi ở mé ngoài của chúng hội. Đức Phật biết được tư tưởng chàng nên giảng pháp theo thứ lớp từ

thấp đến cao. Mỹ Hải nghĩ: "Thật không
thể nào làm chủ một gia đình mà giữ
được phạm hạnh trọn vẹn thanh tịnh,
bóng ngời như chiếc vỏ sò".

Bài pháp của Phật khiến chàng nức lòng,
muốn xin xuất gia. Đợi chúng hội giải
tán hết, chàng đến xin đức Phật cho gia
nhập Tăng đoàn. Phật dạy:

- Như Lai chỉ nhận cho vào Tăng đoàn kẻ nào đã được cha mẹ cho phép.

Về đến nhà, cũng giống như
chàng Ratthapàla và những người khác,
chàng nỗ lực ráo riết, xoay sở đủ cách
xin cho được phép của cha mẹ để xuất
gia. Và chàng cũng được làm Sa-môn,
gia nhập Tăng đoàn đức Phật. Thành Tỳ-
kheo rồi, thầy làm tròn mọi bổn phận của
một Tăng sĩ. Một hôm, thầy nghĩ: "Ta ở

lại đây phỏng có ích gì?". Thầy rời Kỳ Viên, đến thành Vương Xá, ngày ngày đi khất thực.

Một hôm, thành Xá-vệ mở lễ hội lớn.
Cha mẹ thầy trông thấy bạn bè xưa của
thầy vui chơi thỏa thích giữa các thứ xa
hoa của ngày hội huy hoàng thì lòng
buồn rười rượi. Hai ông bà khóc lóc,
than thở:

- Ôi, con ta ngày nay đâu được hưởng những thứ vui này!.

Khi ấy, có một cô gái giang hồ sang trọng đến nhà họ chơi, thấy bà mẹ khóc, liền hỏi:

- Mẹ ơi, sao mẹ khóc?

- Tôi nghĩ đến con trai tôi hoài nên khóc.

- Nhưng thưa mẹ, anh ấy đâu?

- Xuất gia rồi, đang ở với các thầy Sa- môn.

- Chúng ta không thể kêu anh ấy về lại sao mẹ?

- Cũng được đấy. Nhưng nó có chịu đâu. Nó đã rời Xá-vệ đi Vương Xá rồi.

- Giả sử con kêu anh ấy về, mẹ sẽ cho con gì nào?

- Chúng tôi sẽ để cô làm nữ chủ gia sản này.

- Tốt lắm, mẹ hãy cho con tiền lệ phí.

Nhận được món tiền, cô mướn thật nhiều người hầy giúp việc, rồi lên đường đến

Vương Xá.

Cô hỏi thăm con đường Tôn giả thường
đi khất thực và mua một ngôi nhà nơi đó
để ở. Từ sáng sớm, cô lo chuẩn bị những
món ăn thầy thường thích, và khi thấy
thầy đi khất thực, cô đem đến cúng
dường. Sau vài ngày, cô thưa:

- Bạch Đại đức, xin Ngài ngồi đây để dùng bữa.

Cô đưa tay xin bình bát và Tôn giả vui vẻ trao liền. Cô dọn cho thầy những món thật ngon, rồi thưa tiếp:

- Bạch Đại đức, hằng ngày đi khất thực, xin Đại đức cứ ghé lại đây. Ngài sẽ được vui lòng.

Dần dần, cô dẫn dụ được thầy đến ngồi ở

hàng hiên nhà cô, dùng những món ăn thích khẩu.

Ít hôm sau, cô kêu vài cậu bé vào cho ăn bánh để kết thân, rồi bảo:

- Này, mấy cháu! Khi nào thấy Tôn giả
đến đây, các cháu kéo nhau tới nhé. Cứ
tung bụi lên rõ nhiều. Cô rầy bảo thôi,
các cháu cũng đừng thèm để ý.

Ngày mai lại, trong lúc Tôn giả đang
dùng bữa, bọn trẻ đến đá bụi bay mù mịt.
Cô chủ rầy la, bọn chúng vẫn trơ trơ.
Hôm sau nữa, cô thưa:

- Bạch Đại đức, tụi nhỏ này tung bụi mù mịt thế này. Con rầy tụi nó cũng chẳng nghe. Xin Đại đức vào trong nhà ngồi.

Từ đó, cô mời Tôn giả vào luôn trong

nhà ngồi dùng bữa. Rồi cô lại đút lót bọn trẻ, dặn:

- Khi Tôn giả đang dùng bữa, các cháu chơi đùa thật ồn ào lên nhé. Cô có bảo thôi, các cháu đừng để ý.

Bọn trẻ làm y lời cô.

Hôm sau nữa, cô thưa:

- Bạch Đại đức, chỗ này ồn ào hết chịu nổi. Con đã làm đủ cách, bọn trẻ vẫn cứ ồn. Xin thỉnh Đại đức lên tầng trên.

Tôn giả bằng lòng. Cô liền leo lên tầng
cao nhất của ngôi biệt thự, thúc hối thầy
vào trước và cô theo sau đóng cửa lại. Từ
trước, Tôn giả luôn luôn theo đúng lệ chỉ
thọ nhận thực phẩm bằng cách khất thực
từ cửa nhà này qua cửa nhà khác. Nhưng

bấy giờ, thầy bị con ma tham ăn quản
thúc ghê gớm đến nỗi nghe theo lời cô
gái điếm, leo lên tận tầng chót của ngôi
nhà bảy tầng ấy. Cô mang ghế đến cho
thầy ngồi.

Cô gái giang hồ trổ hết tài nghệ, giở tất
cả thủ thuật làm duyên của các bà để
quyến rũ thầy Tỳ-kheo. Sau cùng, cô
đứng trước Tôn giả, đọc một đoạn thơ:

Móng chân sơn đỏ chót, Dép lê
kỹ nữ mang, Xuân xanh chàng
đang độ, Em cũng cùng lứa
trang. Hạnh phúc xin chung
hưởng, Chàng sẽ là của em, Nô
lệ chàng, em hứa, Cùng nhau
sống ấm êm. Rồi sau ngày xuân
mất, Bỏ cuộc chơi ta về, Gậy
cầm tay cùng chống, Tuổi già ôi

não nề.

Tôn giả bỗng chợt tĩnh: "Hỡi ôi! Ta đã
phạm trọng giới! Ta đã hành động thiếu
suy nghĩ". Thầy bàng hoàng lo sợ. Vừa
lúc ấy, đức Phật đang ở tại Kỳ Viên cách
Tôn giả bốn mươi lăm dặm. Ngài biết hết
chuyện và mỉm cười. Tôn giả A-nan hỏi:

- Bạch Thế Tôn, vì sao Ngài cười?

- Này A-nan, tại tầng lầu cao nhất của
một tòa biệt thự bảy tầng trong thành
Vương Xá, đang xảy ra trận chiến giữa
thầy Tỳ-kheo Mỹ hải và một cô gái giang
hồ.

- Bạch Thế Tôn, ai sẽ thắng? Ai sẽ thua?

- A-nan, thầy Tỳ-kheo Mỹ Hải sẽ thắng, cô gái giang hồ thua.

Nói xong, vẫn an nhiên tại chỗ, đức Phật phóng quang ảnh hiện thân đến trước Tỳ- kheo Mỹ Hải và nói:

- Này Tỳ-kheo, hãy xa lìa các thứ tham ái, hãy cởi bỏ mọi dục vọng.

Rồi Ngài nói kệ:

(415) Ai ở đời đoạn dục, Bỏ
nhà, sống xuất gia, Dục hữu
được đoạn tận, Ta gọi Bà-la-
môn.

* Chú Giải trong Nguyên
Bản:Kẻ nào ngay trong đời
này diệt trừ được hai thứ
tham ái, xa lìa thế tục, kẻ
đã dập tắt lửa tham dục,
đoạn dứt sanh tử, ta gọi

kẻ ấy là Bà-la-môn.

Phật nói kệ xong, Tôn giả Mỹ Hải đắc A-
la-hán, dùng thần thông bay lên trời,
xuyên qua nóc nhà cô gái điếm, trở lại
thành Xá-vệ, đảnh lễ tán thán Phật thân.

Hôm ấy, các thầy Tỳ-kheo tụ họp bàn tán trong Pháp đường:

- Này chư huynh, chỉ vì vị ngon ngọt của lưỡi mà Tôn giả Mỹ Hải suýt nữa tiêu vong, may nhờ đức Thế Tôn giải cứu.

Đức Phật nghe vậy, bảo:

_ Này các Tỳ-kheo, đây chẳng phải lần
đầu tiên ta giải cứu ông ấy thoát khỏi dây
trói buộc của vị trần. Trong một kiếp
trước cũng đã xảy ra chuyện tương tự.

Theo lời thỉnh cầu của chúng Tỳ-kheo, muốn sáng tỏ vấn đề, Ngài kể chuyện:

Chuyện quá khứ:

Cơn Linh Dương Bị Sa Bẫy Mật, Truyện Tiền Thân Vàtamiga.

(Sanjaya, vị quan coi vườn
Thượng uyển của vua xứ Ba-la-
nại, bôi mặt lên cỏ để nhử một
con linh dương hoang vào vườn.
Sau đó, ông dùng mật nhử tiếp
linh dương vào cung vua và bắt
được nó).

Người đời có câu rằng:

Không gì nguy hiểm hơn, Cuốn lôi của vị giác, Dù đang ở gia

đình, Hay tại nhà bạn hữu.
Dùng miếng ngon mồi bẫy,
Sanjaya nhử luôn, Linh dương
vô cung cấm, Nhốt chân, chạy
hết đường.

Đức Phật kể xong chuyện tiền thân Vàtamiga liền giải thích:

- Lúc ấy Tỳ-kheo Mỹ Hải là con linh dương, vị quan đại thần nói câu kệ khiến linh dương được thả chính là Ta.

(Xem tiếp Phần 3)

XXVI. Phẩm Bà La Môn (3) 33. Jotika Và Jatila Ai ở đời đoạn ái ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở Trúc Lâm, liên quan đến Tôn giả Jatila.

Chuyện quá khứ:

33A. Aparàjita, Tiền Thân Của Jotika

Ngày xưa, ở xứ Ba-la-nại có hai anh em
điền chủ trồng được một ruộng mía thật
lớn. Một hôm người em thăm mía, nghĩ
thầm: "Mình sẽ chặt cho anh ấy một cây,
còn mình ăn một cây". Chàng chặt hai
cây mía, bịt kín chỗ vừa chặt lại để nước
mía khỏi chảy mất rồi cầm về nhà. Ngay
khi người em chặt mía đem về nhà,
tại Gandhamàdana có một vị Phật Độc
Giác xuất định, thầm nghĩ: "Hôm nay ta
sẽ độ ai đây?" Và Ngài quan sát thấy
người điền chủ. Biết rõ chàng có khả
năng bố thí, đức Phật Độc Giác đắp y

mang bát dùng thần thông hiện đến trước
mặt. Người em trông thấy Ngài lòng rất
hoan hỉ. Chàng trải áo khoác lên chỗ đất
cao, thưa:

- Bạch Ngài, thỉnh Ngài an tọa.

Và chàng bạch tiếp:

- Xin Ngài đưa bát cho con.

Chàng mở chỗ bịt cây mía, đưa lên cao
và dốc vào bình bát đức Phật, nước mía
chảy ra đầy bát. Ngài dùng xong, người
em lại nghĩ: "Thật may mắn cho ta, vị
thầy cao quý của ta đã dùng hết bát mía.
Nếu anh mình đòi tiền cây mía của ổng,
ta sẽ trả. Còn nếu ổng đòi được hưởng
phần phước đức cúng dường, ta sẽ hồi
hướng cho ổng". Thế là chàng bạch Phật:

- Bạch Ngài, xin Ngài đưa bình bát cho con lần nữa.

Chàng mở chỗ bịt, dốc cây mía thứ hai,
trút nước vào bình bát Phật. Hình như
chàng không hề nghĩ: "Anh mình sẽ
kiếm chặt cây mía khác để ăn".

Vì đã dùng xong một bát rồi, vị Phật Độc
Giác muốn chia xẻ nước mía cây thứ hai
cho các vị Phật khác. Ngài ngồi xuống
chỗ cũ. Hiểu ý, người em gieo năm vóc
sát đát, đảnh lễ Ngài, phát nguyện:

- Bạch Ngài, với công đức cúng dường
này con xin được hưởng lạc thú ở cõi trời
và cõi người, và sau cùng, xin cho con
đạt đến chỗ Ngài đã chứng đắc.

Đức Phật đáp:

- Sẽ được vậy.

Để hồi hướng công đức, Ngài đọc hai bài
kệ bắt đầu bằng câu: "Nguyện cho tất cả
mong cầu của thí chủ thành tựu viên
mãn".

Xong, Ngài bay lên không trung
đến Gandhamàdana và phân chia bát
nước mía cho năm trăm vị Phật Độc
Giác.

Chứng kiến cảnh vi diệu ấy, người em về gặp anh, người anh hỏi:

- Nãy giờ chú đi đâu?

- Em ra thăm ruộng mía.

- Chú ra ruộng mía mà không đem cây nào về ăn?

- Có anh ạ, em mang về hai cây, gặp một
vị Phật Độc Giác em đã cúng dường cây
của em. Rồi em nghĩ sẽ trả tiền cây mía
thứ hai của anh cho anh, hoặc sẽ hồi
hướng phần phước đức cho anh, nên em
cúng luôn Ngài. Nào, anh định lấy tiền
hay phước đức?

- Vị Phật ấy đã đáp lại ra sao?

- Ngài dùng bát nước mía cây thứ nhất và
bay lên không mang bát nước cây thứ hai
về Gandhamàdana chia cho năm trăm vị
Phật Độc Giác khác.

Nghe xong rồi, người anh vô cùng hoan hỉ. Chàng phát nguyện:

- Với phước đức cúng dường này, con xin được chứng đắc đạo quả như vị Phật Độc Giác ấy.

Trong khi người em nguyện ba điều, chàng chỉ nguyện một câu được đắc A- la-hán.

Lúc mãn kiếp, hai anh em đều sanh lên
cõi trời và sống suốt thời gian giữa hai vị
Phật. Khi họ ở cõi trời, đức Phật Tỳ-bà-
thi xuất hiện ở thế gian. Hết phước cõi
trời hai người tái sanh trong một gia đình
Trưởng giả ở Bandhumatì, cũng làm anh
em. Cha mẹ đặt tên cho người anh
là Sena, em là Aparàjita.

Đến tuổi trưởng thành, cả hai người đều lập gia đình. Một hôm, gia chủ Sena nghe tin truyền khắp thành Bandhumatì.

- Phật bảo đã xuất hiện ở thế gian, Pháp
bảo đã xuất hiện ở thế gian. Tăng bảo đã
xuất hiện ở thế gian. Hãy bố thí cúng
dường và tạo phước. Hãy ăn chay vào

các ngày mồng 8, 14 và rằm. Hãy đi nghe thuyết pháp.

Sena thấy dân chúng kéo nhau đi
cúng dường vật thực trước bữa
điểm tâm, và sau bữa điểm tâm,
họ lại lũ lượt đi nghe pháp. Ông
hỏi:

- Các vị đi đâu thế?

- Đi nghe đức Thế Tôn thuyết pháp.

- Tôi cũng đi nữa.

Chàng theo chân đám đông đến ngồi
vòng ngoài pháp hội. Đức Phật biết được
tư tưởng ông liền giảng pháp từ thấp đến
cao. Nghe rồi, Sena muốn xuất gia làm
Sa-môn nên thỉnh cầu Phật nhận ông vào
Tăng đoàn.

Đức Phật hỏi:

- Này thiện nam tử, ông có bà con quyến thuộc gì cần phải xin phép trước không?

- Bạch Thế Tôn, có ạ.

- Vậy ông hãy đến xin phép rồi trở lại gặp Ta.

Sena về nhà bảo em trai:

- Tất cả gia tài này từ đây thuộc về chú.

- Ủa, còn anh thì sao?

- Ta định xuất gia làm Sa-môn đệ tử Phật.

- Thưa huynh trưởng, anh nói gì thế? Khi mẹ mất, anh là mẹ em. Khi cha mất, anh

là cha em. Gia sản chúng ta rất lớn.
Người ta vẫn có thể sống đời cư sĩ và
làm việc phước thiện chứ. Xin anh đừng
xuất gia.

- Ta đã nghe đức Thế Tôn giảng pháp, và
ta không thể tu hành đúng pháp nếu còn
sống lẫn lộn với người thế tục. Ta đã nhất
quyết xuất gia làm Sa-môn rồi chú ạ.
Thôi, chú về đi.

Sena ra lịnh bảo em về nhà rồi,
liền đến tinh xá xin Phật xuất
gia. Chàng được thọ cu túc giới
và chẳng bao lâu đắc quả A-la-
hán.

Người em suy nghĩ: "Ta sẽ theo lệ
thường cúng dường nhân dịp anh xuất
gia". Suốt bảy ngày chàng cúng dường
vật thực cho đức Phật và chư Tăng.

Xong, chàng đảnh lễ anh và thưa:

- Bạch Ngài, Ngài đã được ra khỏi sanh
tử luân hồi, con thì còn bị ngũ dục ràng
buộc, chưa thể xuất gia làm Sa-môn. Xin
Ngài dạy cho biết, con nên làm việc gì,
để được phước đức lớn trong lúc sống
đời cư sĩ như vầy.

- Hay lắm. Chú hãy cất một hương thất cho đức Thế Tôn.

- Dạ được.

Chàng cho mua đủ các loại gỗ, đẽo gọt
bào chuốt thành cột, kèo, v.v.. để cất thất.
Ván gỗ đều khảm vàng, bạc, châu ngọc,
và rồi một hương thất rực rỡ toàn bằng
gỗ khảm bảy báu đã hoàn thành. Mái thất
cũng lợp ngói khảm bảy báu.

Trong lúc hương thất đang được thi công xây dựng, người cháu mang cùng tên với chàng, Aparàjita đi đến nói:

- Thưa chú, cháu cũng muốn đóng góp chút đỉnh. Chú hãy cho cháu kiếm phước với nhé.

- Cháu thân mến, chú không thể đáp ứng
yêu cầu của cháu được. Chú định cúng
dường một công trình mà phần phước
đức không thể chia sẻ cho ai.

Người cháu cố nài nỉ vẫn không được.
Sau đó, nghĩ rằng trước hương thất cần
một chuồng voi, anh ta bèn cất một cái
toàn bằng bảy báu. Trong kiếp hiện tại,
người cháu ấy thọ sanh làm quan chưởng
khố Ram ở Mendaka.

Hương thất có ba cửa sổ thật rộng cũng

toàn bằng bảy báu. Bên dưới các cửa sổ,
người chú Aparàjita cho xây ba bể trồng
hoa sen, bên ngoài bể còn được tô thêm
một lớp vữa Stucco. Bể xây rồi, chàng
cho đổ đầy bốn loại nước thơm và trồng
năm màu hoa sen khác nhau. Chót vót
trên đỉnh tháp nhọn hình quả chuông của
ngôi hương thất, người ta đặt một chiếc
bát bằng vàng trong đựng đầy phấn hoa
để khi đức Phật ngồi bên trong, gió sẽ
mang phấn hoa rải khắp kim thân Ngài.
Đỉnh tháp bằng san hô, dưới cẩn ngói
nạm bảy báu, lộng lẫy uy nghi như một
con công đang xòe cánh múa.

Những loại châu ngọc nào trong thất bảo
có thể tán thành bột được, Aparàjita cho
tán hết ra rải khắp hương thất. Còn
những loại không tán được, chàng đổ đầy
bên trong và bên ngoài hương thất ngập
đến đầu gối.

Hoàn tất mọi việc rồi, chàng đi gặp vị Sa-môn anh mình, thưa:

- Bạch Ngài, hương thất đã cất xong. Con muốn thỉnh đức Thế Tôn đến nạp thọ cho con được ân triêm công đức.

Tôn giả vào bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, cư sĩ này đến trình rằng đã cất xong một hương thất và xin thỉnh Thế Tôn đến nạp thọ.

Đức Phật đi đến cửa hương thất liền dừng lại nhìn ngắm đám châu ngọc rải đầy trong thất. Aparàjita bạch:

- Bạch Thế Tôn, thỉnh Ngài vào.

Chàng thưa thỉnh ba lần, đức Phật vẫn đứng yên lặng. Không biết tính sao,

chàng đưa mắt ngó anh.

Tôn giả hiểu ý, bảo em:

- Này em, hãy đứng trước Ngài và thưa
như vầy: "Đức Thế Tôn là nơi nương tựa
duy nhất của con. Xin thỉnh Ngài an trú
tại hương thất này".

Vâng lời, chàng đến gieo năm vóc sát đất, đảnh lễ Phật và bạch:

- Bạch Thế Tôn, như người sau khi ẩn trú
qua đêm dưới gốc cây, ra đi không chút
bận tâm về cây, như người khi qua sông
bỏ lại bè sau lưng không thắc mắc, con
thỉnh cầu đức Thế Tôn an trú trong ngôi
nhà này, chẳng phải bận lòng với đám
châu báu.

Tại sao đức Phật dừng lại ở cổng? Người

ta nói rằng Ngài nghĩ: "Dân chúng sẽ kéo
đến gặp Như Lai trước và sau bữa điểm
tâm. Nếu họ kiếm cách lấy châu ngọc đi,
chúng ta không thể ngăn họ. Nhưng thí
chủ này biết đâu lại nghĩ: Thính chúng
của Ngài lấy hết của báu trong hương
thất mà Ngài chẳng có ý cản trở. Ông ta
sẽ đem lòng oán hận Ta và phải đọa địa
ngục". Thế nên, sau lời tác bạch
của Aparàjita, đức Phật liền tiến vào
thất.

Aparàjita cho người gác quanh hương thất với lịnh:

- Những kẻ nào có ý giấu châu ngọc
trong quần áo hoặc lấy thúng, giỏ đựng,
các ông phải ngăn lại. Còn ai hốt nắm
trong tay, hãy cho họ đi.

Chàng loan truyền khắp thành:

- Ta đã rải đầy bảy báu trong hương thất
đức Thế Tôn. Người nào đến nghe pháp
có thể lấy một ít. Người nghèo được hốt
đầy hai nắm tay. Người khá giả được hốt
một nắm.

Sở dĩ như vậy vì chàng tính: "Những kẻ
có đức tin chỉ đến để nghe pháp. Người
chưa tin sẽ do lòng tham của cải dẫn dụ
mà đến, được nghe pháp rồi cũng sẽ
thoát khổ". Từ ý định muốn lợi lạc chúng
sanh, chàng cho rao những lời trên.

Người người đi nghe pháp đều lấy châu
báu theo đúng qui định của vị thí chủ.
Chàng cho đổ thêm châu ngọc đầy như
cũ một lần, hai lần, roià ba lần. Dưới
chân Phật, chàng để một viên ngọc thật
lớn, rất quí giá, với ý nghĩ: "Kẻ nào biết
chiêm ngưỡng ánh hào quang chói sáng
từ kim thân Phật sẽ chẳng ưa thích gì ánh

sáng viên ngọc quý này". Và quả thật những ai trông thấy đức Phật rồi chẳng màng nhìn nhõ gì đến viên ngọc nữa.

Một hôm, có người Bà-la-môn tà kiến tự
nghĩ: "Người ta nói có viên ngọc quý đặt
ở chân Phật. Ta có thể lấy nó". Hắn đến
hương thất trà trộn vào đám đông đảnh lễ
đức Phật. Aparàjita chỉ nhìn cung cách
hắn đã biết hắn có ý chiếm viên ngọc,
liền nghĩ: "Ta hy vọng hắn sẽ không lấy".

Người Bà-la-môn sải tay về phía chân đức Phật, làm bộ như đảnh lễ Ngài, nhón lấy viên ngọc cho vào áo và đi ra.

Vị thí chủ không còn giữ được sự bình
thản đối với người Bà-la-môn. Buổi
thuyết pháp vừa xong, chàng đến trước
Phật, thưa:

- Bạch Thế Tôn, đã ba lần con để châu
báu đầy hương thất ngập đến đầu gối.
Con chẳng hề có ý tức giận những người
lấy châu báu đi, trái lại con rất hoan hỉ.
Nhưng hôm nay con lại nghĩ: "Hy vọng
người Bà-la-môn kia không lấy viên
ngọc quí khi hắn vào trong". Đến lúc
thấy hắn lấy viên ngọc đi thật, con không
thể giữ nổi bình tĩnh.

Nghe xong, đức Phật bảo:

- Này thiện nam tử, người không thể ngăn cản những người khác lấy của cải của ngươi ư?

Và Ngài dạy chàng một cách. Aparàjita vâng lời, đảnh lễ Phật, phát nguyện:

- Từ nay trở đi, xin cho vua hoặc kẻ trộm dù đông đảo đến mấy cũng không lấy

được gia sản con dù một sợi chỉ. Xin cho tài sản con không bao giờ bị lửa đốt, hoặc bị nước cuốn trôi.

Đức Phật nói:

- Sẽ được vậy.

Và Ngài hồi hướng công đức cho thí chủ.

Đến ngày khánh thành hương
thất, Aparàjita cúng dường vật thực và
rất nhiều quà tặng cho sáu triệu tám trăm
ngàn vị Tỳ-kheo của tinh xá suốt chín
tháng. Hết kỳ cúng dường chàng cúng
thêm mỗi vị Tỳ-kheo ba y, và cúng nhiều
khúc vải may y cho vị Sa-di của Tăng
đoàn đáng giá đến một ngàn đồng. Làm
việc phước thiện như vậy đến mãn kiếp,
chàng được tái sanh lên cõi trời. Sau
nhiều kiếp ở cõi trời và cõi người, vào

thời đức Phật hiện tại, chàng sanh vào nhà một quan chưởng khố ở Vương Xá, và ở trong thai mẹ chín tháng rưỡi.

Chuyện hiện tại:

33B. Quan Trưởng Khố Jotika

Vào ngày chàng chào đời, tất cả binh khí
trong thành đều xẹt lửa, châu ngọc đeo
trên người dân trong thành cũng phát
sáng như muốn bốc cháy, cả thành đều
sáng rực. Sơm mai ấy, quan chưởng khố
vào cung chầu vua. Đức vua hỏi:

- Hôm nay tất cả binh khí đều xẹt lửa, cả thành đều phát sáng. Khanh biết lý do vì đâu không?

- Muôn tâu, hạ thần biết lý do.

- Gì vậy, quan chưởng khố?

- Dạ hôm nay một thần dân của bệ hạ vừa chào đời tại nhà hạ thần. Hiện tượng này xảy ra do phước đức của nó.

- Không biết sau này nó có thành tướng cướp không đây?

- Tâu bệ hạ, không có chuyện ấy. Người vừa chào đời hôm nay phước rất lớn, do một lời phát nguyện.

- Thế thì chú bé phải được nuôi dưỡng chu đáo. Đây là số tiền trẫm cấp cho khanh mua sữa cho nó.

Vua cấp quan chưởng khố mỗi ngày một
ngàn đồng tiền vàng. Đến ngày đặt tên,
chú được gọi là Jotika, kỷ niệm lúc chú
chào đời ánh sáng rực rỡ khắp thành.

Đến tuổi Jotika lập gia đình, người ta lo
dọn đất cất nhà mới, vua Đế Thích thấy
ngai vàng nóng lên: "Chuyện gì đây?"
Ngài quan sát biết được họ đang sửa
soạn cất nhà cho Jotika, liền nghĩ:
"Người thanh niên này sẽ không ở trong
ngôi nhà họ cất. Ta có bổn phận phải đến
đây".

Ngài cải trang thành thợ mộc xuống chỗ bọn người đang làm:

- Các ông làm gì thế?

- Chúng tôi sửa sang đất đai để cất nhà cho Jotika.

- Thôi, đi đi. Các ông chẳng xây được nhà cho ông ấy đâu.

Đế Thích chỉ nhìn mảnh đất rộng đến

mười sáu karìsa một lần, lập tức nó trở
nên bằng phẳng. Ngài nhìn thêm một lần
nữa, nghĩ: "Đấy hãy nứt ra và mọc lên
cho ta một tòa lâu đài bảy tầng toàn bằng
bảy báu".

Một tòa lâu đài như vậy hiện ra. Đế
Thích lại nhìn lần thứ ba, nói thầm: "Hãy
mọc cho ta bảy bức tường bao quanh tòa
lâu đài". Các bức tường liền hiện ra. Đế
Thích lại nhìn một lần nữa: "Các cây như
ý hãy mọc lên thành vòng bao quanh các
tường". Cây liền hiện ra. Đế Thích nhìn
một lần nữa: "Hãy hiện cho ta bốn vạc
đầy châu báu tại bốn góc chân tòa lâu
đài". Bốn vạc châu báu liền có.

Trong số các vạc châu báu, có vạc rộng
gần năm cây số, có vạc rộng hơn ba cây
số, vạc thì hơn hai cây số, và vạc cuối
cùng rộng một cây số. Trường hợp Phật

ra đời, các vạc châu báu xuất hiện có
đường kính miệng bằng nhau, còn đường
kính ở đáy bằng chu vi quả đất. Đường
kính các vạc châu báu xuất hiện tại
nhà Jotika không biết rõ được bao nhiêu.
Khi chúng hiện ra, châu ngọc đầy ngập
giống như hạt thốt nốt căng đầy cơm khi
ta cắt bỏ chỗ vỏ đầu hạt vậy. Ngoài ra, tại
bốn góc tòa lâu đài còn xuất hiện bốn cây
mía bằng vàng, mập mạp như những cây
thốt nốt tơ đang độ lớn. Lá mía toàn bằng
ngọc quý, thân mía bằng vàng. Người ta
cho rằng những cây mía này biểu hiện
phước đức của Jotika gieo trồng trong
kiếp trước. Bảy lớp cửa tòa lâu đài do
bảy dọa xoa canh phòng. Cửa thứ nhất
do dạ xoa Jamakolì canh cùng một ngàn
quyến thuộc. Cửa thứ hai do dạ
xoa Uppala canh với hai ngàn quyến
thuộc. Cửa thứ ba do Vajira và ba ngàn
quyến thuộc. Cửa thứ tư doVajirabàhu và

bốn ngàn quyến thuộc. Cửa thứ năm do
dạ xoa Kasakanda và năm ngàn quyến
thuộc. Cửa thứ sáu do dạ xoa Katattha và
sáu ngàn quyến thuộc. Cửa thứ bảy do dạ
xoa Disàpàmukha và bảy ngàn quyến
thuộc. Vậy là tòa lâu đài được canh
phòng chặt chẽ cả trong lẫn ngoài. Vua
Bình Sa Vương nghe Jokita làm chủ tòa
lâu đài bảy tầng bằng bảy báu, có bảy lần
tường và cửa bao quanh, và bốn vạc châu
báu ở bốn góc, liền ban cho chàng chiếc
lọng chưởng khố. Từ đó, người ta gọi
chàng là quan chưởng khố Jotika.

Thuở ấy, có một phụ nữ từng làm việc
phước thiện với quan chưởng khố Jotika,
tái sanh ở Uttarakuru. Chư Thiên mang
cô đến ở trong một căn phòng lộng lẫy
chẳng kém cung vua, trong tòa lâu đài
của Jotika. Cô gái chỉ mang theo làm của
hồi môn một nồi gạo chừng nửa lít và ba

miếng kính cháy đỏ. Từ đấy, nồi gạo
cung cấp đủ cơm cho gia đình Jotika ăn
đến hết đời. Người ta kể, nếu họ muốn
đổ đầy cơm lên một trăm cỗ xe, nồi gạo
vẫn không vơi đi chút nào. Mỗi khi cần
nấu, họ chỉ việc lấy gạo cho vào nồi đặt
lên ba miếng kính. Chúng cháy đỏ rực
lên, khi cơm chín chúng liền tắt. Muốn
nấu nước xốt hay món cà-ri, họ cũng làm
theo cách ấy. Tất cả thức ăn của gia đình
đều chỉ nấu bằng ba tấm kính. Họ sống
trong ánh sáng của châu ngọc quí, không
biết đến ánh lửa hay đèn.

Tiếng đồn về sự giàu có vinh hiển của
quan chưởng khố Jotika lan khắp xứ
Diêm-phù-đề. Người người lũ lượt kéo
nhau di trên những cỗ xe ngựa và đủ thứ
xe cộ khác để đến xem. Quan chưởng
khố cho lấy thứ gạo mang từ Uttarakuru
nấu cháo yến mạch thết đãi tất cả khách

khứa ăn uống thỏa thích. Ông còn loan báo:

- Mọi người được phép tự do lấy quần áo và châu ngọc trên các cây như ý.

Vị thí chủ sai mở vạc châu báu lớn hơn
một cây số, phân phát khắp nơi: "Xin
mời bà con cứ lấy đủ số châu báu mình
cần".

Dân chúng Diêm-phù-đề tha hồ hỉ hả
khuân vác vàng ngọc đi rồi, vạc châu báu
chẳng vơi một ly nào. Người ta cho đây
là phước báo do Jotika đã rải đầy châu
ngọc trong hương thất Phật. Số người
kéo đến lâu đài Jotika để lấy áo quần,
châu ngọc, tiền bạc, đông đảo đến nỗi lúc
ấy, vua Bình Sa Vương muốn đến xem
tòa lâu đài cũng đành chịu. Dần dà, chán
chê rồi số người xem từ từ giảm bớt. Vua

Bình Sa Vương bèn bảo phụ thân Jotika:

- Trẫm muốn xem lâu đài của con khanh.

- Tâu bệ hạ, xin vâng.

Ông về nhà kêu Jotika:

- Này con, đức vua muốn đến xem lâu đài của con đấy.

- Dạ, tốt thôi, thưa cha. Mời Ngài cứ đến.

Vua ngự giá đến cùng đoàn tùy tùng
đông đảo. Ở cổng thứ nhất của tòa lâu
đài, một cô nô lệ có nhiệm vụ quét rác.
Thấy vua, cô đưa tay ra đỡ. Lầm tưởng là
một bà vợ của quan chưởng khố, vua
Bình Sa Vương khiêm tốn từ chối, không
chịu đặt tay lên cánh tay cô. Tại các cổng
khác cũng có những cô nô lệ giống hệt

như thế đưa tay đỡ vua, vua cũng lầm tưởng là vợ quan chưởng khố nên không chịu vịn tay.

Jotika ra lạy chào vua, đứng sau lưng, thưa:

- Tâu bệ hạ, xin rước bệ hạ vào.

Nhưng vua nhìn xuống mặt đất khảm
châu ngọc và thấy như đó là một các hố
đầy vàng ngọc sâu thăm thẳm, sâu bằng
số một trăm người chồng chất lên nhau.
Vua nghĩ: "Người nào đào hầm bẫy ta".
Ngài không dám bước chân tới.

Jotika tiến lên, thưa:

- Tâu bệ hạ, đây chẳng có hầm hố gì cả. Xin bệ hạ bước theo sau hạ thần.

Vua đi lên dấu chân Jotika, rồi từ từ mạnh dạn đi quanh lâu đài, nhìn ngắm từ tầng thấp đến tầng cao nhất.

Lúc ấy, Thái tử A-xà-thế cũng nắm tay
cha đi xem. Thái tử nghĩ thầm: "Phụ
vương quả thật quá ngốc. Tên Jotika này
tuy chỉ là một gia chủ bình thường cũng
có được tòa lâu đài bảy báu để ở. Còn
phụ vương làm vua lại chỉ có một ngôi
nhà gỗ. Ta sẽ lên làm vua ngay, và chẳng
để cho gia chủ này ở trong lâu đài một
giây nào nữa đâu".

Vua lên đến tầng chót đã gần đến giờ ăn sáng, liền bảo:

- Này quan đại thần, chúng ta hãy dùng bữa ở đây.

- Tâu vâng, hạ thần cũng sắp xếp như

thế. Đồ ngư thiện đã được chuẩn bị sẵn sàng để dâng bệ hạ.

Vua tắm bằng mười sáu bình nước thơm.
Xong, Ngài ngồi trên chiếc sập riêng
của Jotika, dưới mái đình cẩn ngọc.
Người hầy dâng vua nước rửa tay và dọn
món cháo yến mạch đặc trong chiếc đĩa
vàng đáng giá đến một ngàn đồng, để
trước mặt vua. Tưởng đó là món chính,
vua định ăn. Quan chưởng khố vội tâu:

- Muôn tâu bệ hạ, đây chưa phải món ăn, chỉ là cháo yến mạch đặc.

Người hầu lúc ấy dâng tiếp món ăn chính
đựng trong chiếc đĩa vàng khác, đặt lên
đĩa cháo yến mạch. Người ta cho rằng
làm như thế, món ăn sau có hương vị
tuyệt hảo. Nhà vua dùng rất ngon miệng,
đến nỗi đủ rồi mà vẫn cứ ăn.

Quan chưởng khố sụp lạy, chấp tay cung kính thưa:

- Tậu bệ hạ, chứng ấy là đủ. Cúi xin bệ hạ dừng lại. Nếu không, bệ hạ sẽ không tiêu nổi.

Vua hỏi:

- Này gia chủ, tại sao khanh chê trách thức ăn mình?

- Muôn tâu, hạ thần chẳng dám có ý chê
trách. Tất cả đoàn tùy tùng của bệ hạ đều
được hạ thần đãi cùng món yến mạch và
cà-ri này. Nhưng hạ thần lo cho bệ hạ.

- Sao?

- Nếu lỡ gặp lúc bệ hạ không được khỏe, người ta sẽ nói: "Hôm qua vua ngự thiện

ở nhà quan chưởng khố. Chắc quan cho làm món ăn sao đó mới ra nông nỗi". Muôn tâu, hạ thần sợ những lời ấy lắm.

- Thôi được. Dẹp thức ăn đi và đem nước cho trẫm.

Nhà vua dùng bữa xong thì đoàn tùy tùng mới được thết đãi, cũng những món ấy.

Trong khi vui vẻ trò chuyện với quan chưởng khố, vua hỏi:

- Này khanh, không có bà vợ nào của khanh sống tại lâu đài này ư?

- Muôn tâu, có ạ.

- Phu nhân đâu?

- Muôn tâu, bà ấy đang nghỉ trong phòng, không hay có bệ hạ đến.

(Mặc dù vua và đoàn tùy tùng tới chơi từ sáng sớm, phu nhân quan chưởng khố không hề hay biết)

Quan chưởng khố nghĩ: "Rõ ràng đức vua muốn gặp phu nhân".

Ông đến phòng vợ, bảo:

- Đức vua đã đến Chẳng phải bà có bổn phận đi chào đức vua sao?

Phu nhân vẫn nằm yên không nhúc nhích, chỉ hỏi:

- Ông à, người ông kêu là vua ấy là ai?

- Là quốc vương của chúng ta.

Phu nhân có ý bất mãn:

- Chúng ta còn có vị quốc vương đầy đủ
uy quyền đối với chúng ta, nghĩa là việc
phước thiện chúng ta đã làm có phần nào
lỗi lầm trong ấy. Chắc chúng ta đã thiếu
lòng tin, nên vinh hiển như vầy vẫn phải
làm thần dân người khác. Không còn
nghi ngờ gì nữa, chúng ta đã cúng dường
thiếu lòng tin, và đây là quả báo.

Trút xong sự bất bình, phu nhân hỏi tiếp:

- Ông à, giờ tôi phải làm gì?

- Bà cầm quạt thốt nốt này đến quạt hầu đức vua.

Trong lúc đứng quạt, mùi nước hoa từ long bào vua bay vào mắt làm phu nhân chảy hai dòng lệ. Vua thấy, bảo quan

chưởng khố:

- Này khanh, đàn bà thật kém thông
minh. Chắc phu nhân đang nghĩ: "Nhà
vua sẽ đoạt hết của cải chồng ta" nên sợ
mà khóc đấy. Khanh hãy bảo bà ấy yên
tâm. Trẫm chẳng hề khao khát của cải
nhà khanh.

- Muôn tâu, không phải bà ấy khóc ạ.

- Vậy thì sao?

- Dạ, chỉ vì mùi nước hoa trên long bào
bệ hạ nồng quá làm bà ấy chảy nước mắt
thôi. Thật sự, bà ấy chưa bao giờ gần ánh
đèn hoặc gần lửa. Khi ăn, khi ngồi, khi
nghỉ ngơi cũng chỉ dưới ánh sáng châu
ngọc. Muôn tâu, chắc bệ hạ vẫn sử dụng
ánh đèn?

- Đúng vậy.

- Tâu bệ hạ, từ hôm nay xin mời bệ hạ thử sử dụng ánh sáng châu ngọc.

Quan chưởng khố dâng vua một hòn ngọc cực lớn. Vua ngắm nhìn ngôi nhà hồi lâu, tự nghĩ: "Jotika quả giàu thật".

Rồi Ngài từ giã.

Chuyện hiện tại:

33C. Tôn Giả Jatila

Bây giờ nói đến chuyện Jatila.

Thuở ấy, tại xứ Ba-la-nại có quan
chưởng khố sinh được cô con gái vô
cùng diễm lệ. Khi nàng chừng mười lăm,
mười sáu tuổi, cha mẹ buộc phải ở trên

tầng cao nhất của tòa lâu đài bảy tầng,
trong một căn phòng đẹp không kém
cung vua, và chỉ để cô tớ gái ở cùng,
canh chừng nàng. Một hôm, mỹ nhân
vừa ngước mắt nhìn ra cửa sổ,
thần Vijjàdhara bay ngang trông thấy
liền say mê nàng. Thần bay qua cửa sổ
vào phòng, cùng nàng chung chăn gối.
Chẳng bao lâu, nàng thọ thai. Cô tớ gái
biết, hỏi:

- Thưa tiểu chủ, thế này là sao?

- Ôi, em đừng nói với ai!

Cô sợ, bèn giữ êm. Mười tháng sau cô
chủ sanh một đứa bé trai. Nàng sai mua
một chiếc thùng mới đặt đứa nhỏ vào
phủ tràng hoa lên trên, biểu cô tớ gái:

- Em hãy đội thùng ra sông Hằng và thả

trôi giùm ta.

Nàng dặn thêm:

- Nếu có ai hỏi thùng đựng gì, cứ nói đồ tạ lễ của ta dâng cúng!

Cô tớ gái làm y theo lời chủ.

Dưới hạ lưu sông Hằng, hai phụ nữ đang tắm. Trông thấy chiếc thùng mới bị dòng nước cuốn phăng phăng, một bà kêu lên:

- Cái thùng ấy của tôi đa nghen.

Bà kia la tiếp:

- Trong thùng có cái gì là của tôi đó.

Thùng trôi đến chỗ hai bà. Họ vớt lên và mở ra, thấy chú bé. Bà thứ nhất nói:

- Thằng bé này của tôi. Tôi có nói chiếc thùng ấy của tôi.

Bà kia cãi:

- Nó là của tôi chứ. Tôi đã nói trong thùng có cái gì thì thuộc về tôi mà.

Hai bà tranh cãi mãi, sau bèn kéo nhau ra
tòa. Các vị quan tòa cũng bất lực, không
dàn xếp nổi nên đưa lên triều đình. Vua
lắng nghe hai bà cãi lý rồi phán:

- Bà này lấy đứa nhỏ. Bà kia lấy chiếc thùng.

Người phụ nữ được đứa bé lại là một thí
chủ của Tôn giả Mahà Kaccàna. Bà nuôi
chú bé với ý định: Ta sẽ cho thằng bé gia
nhập Tăng đoàn của Tôn giả.

Ngày lễ sinh nhật đến, cậu được đem tắm
cho thật sạch những vết do sanh sản, tóc
cậu bỗng biến thành bím, do đó cậu được
đặt tên Jatila. Khi cậu bé bắt đầu biết đi,
Tôn giả đến nhà khất thực. Bà Phật tử
đem ghế mời Tôn giả ngồi, cúng dường
thức ăn. Thấy chú bé, Tôn giả hỏi:

- Này thiện tín, bà có con trai sao?

- Vâng, bạch Đại Đức. Con nuôi với ý định xin cho nó gia nhập Tăng đoàn Tôn giả. Xin Tôn giả rủ lòng thương nhận nó.

- Được.

Và Tôn giả dắt chú bé về.

Vừa đi Tôn giả vừa nghĩ: "Chẳng biết nó đủ phước làm một gia chủ giàu có không đây". Ngay đó, Tôn giả biết được cậu có

phước báo rất lớn, sau sẽ giàu sang tột
bực. Nhưng giờ cậu còn bé quá, chưa
hiểu biết chín chắn. Tôn giả bèn dẫn cậu
đến thành Hoa Thị, vào nhà một thí chủ
quen. Gia chủ đảnh lễ Tôn giả, thấy cậu
bé, liền hỏi:

- Bạch Đại đức, cậu bé này theo Ngài?

- Phải, đạo hữu ạ. Cậu bé sẽ vào Tăng đoàn. Mà cậu còn bé quá. Ông hãy cho cậu ở đây ít lâu.

- Thưa vâng.

Vị thí chủ thương yêu chăm sóc cậu như
con. Nhà ông tích trữ hàng hóa cả mười
hai năm rồi. Một hôm, có việc đi qua
làng bên, ông đem hết số hàng hóa tồn
trữ chất trong một cửa tiệm, bảo cậu ở đó
và dặn dò giá tiền của mỗi món hàng.

- Món này giá chừng ấy chừng ấy, món kia giá như vậy, như vậy. Nếu con nghe người ta trả giá ấy, nhớ bán nhé.

Xong, ông ra đi.

Chư Thiên bảo hộ thành đưa hết khách
hàng đến tiệm cậu, cả những người cần
mua hạt tiêu hoặc hạt thì là. Kết quả: Chỉ
một ngày cậu bán sạch số hàng tích trữ
mười hai năm. Gia chủ về thấy cửa tiệm
trống trơn, hỏi:

- Con ơi, hàng mất hết rồi sao?

- Dạ, đâu có mất. Ngài để lại món gì con đều bán hết theo lời Ngài dạy. Đây là tiền bán.

Gia chủ vô cùng hân hoan.

- Cậu bé này đúng là quí nhân. Cậu có thể sống bất cứ đâu cũng no đủ.

Cô con gái ông đã đến tuổi kén chồng. Ông kêu người cất nhà và gả con cho cậu. Nhà xây xong, ông giục con rể:

- Con về nhà riêng ở đi.

Jatila vừa đặt chân lên ngưỡng
cửa ngôi nhà chàng, đất sau nhà
bỗng nứt ra và một núi vàng cao
bốn chục mét vọt lên. Vua nghe
tin có núi vàng từ dưới đất hiện
lên sau nhà Jatila liền ban cho
chàng chiếc lọng quan chưởng
khố. Và chàng được gọi là
chưởng khố Jatila.

Quan chưởng khố có ba con trai. Khi chúng trưởng thành, ông muốn xuất gia

làm Sa-môn. Ông thầm tính: "Nếu có vị
chưởng khố nào gia thế giàu có như ta,
họ mới cho ta xuất gia. Và ông quyết tìm
cho ra. Ông cho đúc một viên gạch, một
chiếc roi, một dây thừng bằng vàng, trao
cho gia nhân bảo:

- Các ông mang những thứ này đi khắp
xứ Diêm-phù-đề, giả bộ như không có
mục đích gì, ngầm kiếm cho ta một quan
chưởng khố cũng giàu có ngang bằng ta.
Kiếm được rồi thì về đây.

Đám gia nhân đi từ vùng này đến xứ nọ, cho đến một hôm họ đặt chân đến thành Bhaddiya.

Quan chưởng khố Ram, Mendaka đang ở tại thành, trông thấy đám gia nhân của Jatila, hỏi:

- Này các bạn, các bạn đi đây đi đó có mục đích gì không?

- Chúng tôi chẳng có mục đích gì cả.

Quan chưởng khố thầm nghĩ: "Không thể
có chuyện mấy người này đi đây đi đó
tay cầm mấy vật kia, lại không có mục
đích. Rõ ràng họ đang đi xem xét khắp
vùng". Ông nói thêm với đám gia nhân:

- Mời các bạn vào xem vườn nhà chúng tôi.

Đám người kéo nhau vào, thấy trên một
khu đất thật rộng có những con cừu vàng
to bằng con voi, hoặc bằng con ngựa,
hoặc bằng bò tót, đang nhảy nhót lung
tung, đập lưng vào nhau, cày đất nứt nẻ
lên từng đường. Đi quanh nhìn ngắm
đám cừu hồi lâu, họ rời sân. Quan

chưởng khố Ram hỏi:

- Sao, các bạn gặp thứ muốn tìm rồi chứ?

- Bẩm vâng, thưa đại quan, chúng con đã tìm được.

- Vậy thì xin chào.

Ông ra dấu từ giã. Bọn gia nhân đi thẳng về nhà chủ mình. Quan chưởng khố Jatila hỏi:

- Các bạn kiếm được quan chưởng khố nào giàu bằng nhà ta không?

- Thưa chủ nhân, Ngài giàu chưa thấm tháp vào đâu. Quan chưởng khố Ram ở thành Bhaddiya giàu tới mức vầy nè.

Họ kể lại chuyện.

Nghe xong, quan chưởng khố rất hoan hỉ, nghĩ thầm: "Ta kiếm được một người rồi. Chẳng biết còn ai nữa không?".

Ông đưa cho gia nhân một tấm chăn đáng giá một trăm ngàn đồng tiền vàng, bảo:

- Các bạn hãy đi kiếm xem có nhà quan chưởng khố nào như vậy nữa không.

Chuyến này họ đến thành Vương Xá,
chất một đống củi gần nhà quan chưởng
khố Jotika và châm lửa đốt. Người ta hỏi
lý do, họ đáp:

- Chúng tôi mang theo một tấm chăn rất
quí, định bán mà chưa kiếm được người
mua. Sợ mang theo bị cướp, chúng tôi
tính đốt mới tiếp tục cuộc hành trình
được.

Quan chưởng khố Jotika thấy họ, hỏi gia nhân:

- Mấy người kia làm gì thế?

Sau khi nghe chuyện, ông cho gọi họ đến, bảo:

- Tấm chăn giá bao nhiêu?

- Thưa, một trăm ngàn đồng.

Jotika kêu đưa cho họ một trăm ngàn đồng, rồi nói:

- Các ông đem giùm tấm chăn này cho cô
tớ gái đang quét rác ở cổng lâu đài ta. Cô
kia nhận tấm chăn òa lên khóc, vào gặp
quan, nói:

- Thưa chủ nhân, nếu con có lỗi lầm gì

sao Ngài không đánh đập con? Ngài lại cho con tấm chăn thô xấu thế này. Con làm sao may quần áo, may áo choàng?

- Ta cho cô tấm chăn chẳng phải để cô
may đồ. Cô có thể cuộn nó lại để ở chân
giường, sau khi rửa chân bằng nước
thơm, cô dùng nó lau chân. Được chưa?

- Bẩm vâng, thế thì được ạ.

Lúc ấy, cô gái mới chịu ôm tấm chăn đi ra.

Đám gia nhân Jatila chứng kiến sự việc ấy, về nhà nghe chủ hỏi:

- Các bạn kiếm được ai giàu bằng nhà ta chưa?

Họ vội đáp:

- Thưa chủ nhân, Ngài giàu thực chẳng thấm vào đâu. Quan chưởng khố Jotika thành Vương Xá giàu tới vậy nè.

Họ miêu tả cảnh giàu sang trong lâu đài Jotika, rồi kể câu chuyện tấm chăn. Nghe xong, ông càng vui vẻ, nói:

- Bây giờ ta có thể xin xuất gia làm Sa- môn được rồi.

Ông vào hoàng cung tâu vua:

- Tâu bệ hạ, thần muốn xuất gia làm Sa- môn.

- Được thôi, khanh cứ làm theo ý muốn.

Jatila về nhà gọi hết các con đến, trao cho con trai trưởng chiếc xẻng bằng vàng, bảo:

- Con đi ra núi vàng phía sau nhà lấy cho ta một cục vàng.

Người con cầm xẻng xúc vào núi vàng,
anh cảm thấy như xúc vào đá
cứng. Jatila lấy xẻng trong tay con trai
trưởng, trao cho con trai thứ, bảo làm y
như trước. Người con này cũng như anh,
xúc vào vàng chỉ cảm thấy như xúc vào
đá tảng. Jatila trao xẻng cho con út. Anh
này cầm xẻng xúc thì vàng rời ra như đất
mềm. Quan chưởng khố bảo:

- Thôi, đủ rồi con.

Ông bảo hai đứa con lớn:

- Núi vàng này không phải của các con. Nó chỉ thuộc về ta và thằng út. Các con hãy cùng nó chung hưởng giàu sang.

Tại sao núi vàng chỉ thuộc về người cha
và đứa con út? Tại sao quan chưởng khố
bị bỏ trôi sông từ lúc còn sơ sanh? Đây là
quả báo của những việc làm trong một
kiếp trước.

Chuyện quá khứ:

33D. Ông Thợ Vàng Và Ba Người Con.

Một kiếp xa xưa, khi ngôi tháp thờ đức Phật Ca-diếp đang được xây cất. Có một vị A-la-hán đi đến hỏi các thợ xây:

- Các bạn, tại sao mặt tháp phía Bắc xây nửa chừng thế này?

- Dạ, vì không đủ vàng.

- Tôi sẽ vào làng kêu gọi mọi người cúng dường. Các ông hãy gắng hết lòng lo

công việc.

Ngài vào thành kêu gọi:

- Hỡi thiện nam, tín nữ. Hiện không có đủ vàng xây mặt tháp phía Bắc. Xin các thí chủ đóng góp.

Sau đó, Ngài đến nhà ông thợ vàng. Gặp đúng lúc ông đang cãi nhau với vợ. Tôn giả nói:

- Vâng không đủ xây mặt Bắc ngôi tháp
ông nhận lãnh làm. Việc này ông cần
phải biết rõ. Đang tức giận bà vợ, ông
đáp:

- Ông hãy liệng đức Thế Tôn của ông xuống sông rồi đi cho khuất mắt.

Bà vợ trách chồng:

- Ông đã phạm tội đại ác. Ông giận tôi thì cứ đánh mắng tôi, sao lại sân hận với chư Phật quá khứ, hiện tại, vị lai?

Người thợ vàng lúc ấy mới thấy hối tiếc. Ông sụp lạy vị A-la-hán thưa:

- Xin Đại đức hỷ xả cho con.

- Ông đâu có nói gì ta. Hãy sám hối đức Thế Tôn.

- Bạch Đại đức, con phải làm gì để được Phật xá tội?

- Này thiện hữu, ông hãy làm ba bình
bông bằng vàng đặt lên hòm đựng xá-lợi
Phật, rồi nhúng ướt tóc và quần áo ông
để đến sám hối đức Thế Tôn.

- Thưa vâng, bạch Đại đức.

Trong lúc làm những bông hoa vàng, ông gọi người con trai trưởng lên bảo:

- Con ạ, cha đã nói lời thô ác về đức Thế
Tôn. Sau khi làm xong những hoa này
cha sẽ đặt lên hòm xá-lợi Phật và sám
hối. Con đi theo cha nhé.

Người con không muốn đi, đáp:

- Đâu phải vì con mà cha nói lời thô ác ấy. Cha đi một mình vậy.

Ông kêu người con thứ. Y cũng không muốn đi nên trả lời như anh. Đến người con út, cậu thưa:

- Bổn phận con cái là phải làm những gì cần làm.

Cậu hứa đi cùng cha đến tháp Phật và

phụ giúp ông làm các bông hoa vàng.
Xong ba bình bông, ông nhắm bề rộng
của cái hòm đựng xá-lợi Phật, đặt chúng
lên, nhúng ướt tóc và quần áo rồi đến
sám hối Phật.

Chuyện hiện tại:

33E. Phần Kết.

Vì nguyên nhân trên, liên tiếp trong bảy
kiếp Jatila vừa chào đời đã bị bỏ xuống
sông, kiếp này là kiếp cuối cùng. Cũng
do vì không phụ giúp cha nên hai người
con lớn chẳng có phần được hưởng núi
vàng, chỉ có người cha và con út được.

Quan chưởng khố sau khi dặn bảo các con liền xuất gia làm Sa-môn đệ tử Phật. Chỉ vài ngày sau, ông đắc quả A-la-hán.

Một hôm đức Phật và năm trăm thầy Tỳ-
kheo đi khất thực đến nhà các con
của Jatila, họ cúng dường vật thực cho
Phật và chư Tăng suốt nửa tháng. Tối lại,
các thầy Tỳ-kheo vào Pháp đường bàn
tán:

- Này huynh Jatila, bây giờ huynh có tiếc nhớ núi vàng khổng lồ và các con của huynh không?

- Thưa chư huynh, tôi chẳng tiếc nhớ chúng, cũng không hãnh diện vì chúng.

Các thầy bảo nhau:

- Tôn giả Jatila nói dối, phạm tội vọng ngữ.

Đức Thế Tôn nghe các thầy nói, liền dạy:

- Này các Tỳ-kheo, đúng là ông ấy chẳng tiếc nhớ hoặc hãnh diện.

Ngài nói kệ:

(416) Ai ở đời đoạn ái, Bỏ nhà, sống xuất gia, Ái hữu được đoạn tận, Ta gọi Bà-la-môn.

34. Vua A Xà Thế Đánh Chiếm Lâu Đài Jotika

Ai ở đời đoạn ái ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Trúc Lâm, liên quan đến Tôn giả Jotika.

Sau khi âm mưu với Đề-bà-đạt-đa giết

cha là vua Bình Sa Vương để lên ngôi,
vua A-xà-thế tự nghĩ: "Bây giờ ta sẽ
chiếm tòa lâu đài quan chưởng khố". Vua
nai nịt, chuẩn bị khí giới như lúc ra trận,
kéo quân đi. Nhưng vừa thấy bóng mình
và đoàn quân phản chiếu trên các bức
tường chạm châu ngọc, vua nghĩ: "Chủ
nhân đã sẵn sàng khí giới để chiến đấu,
đang cùng gia nhân tiến ra" nên không
dám tiến lại gần.

Hôm ấy ngẫu nhiên đúng vào ngày quan
chưởng khố quyết định bắt đầu ăn chay.
Từ sáng sớm sau bữa điểm tâm, ông đến
tinh xá ngồi nghe Phật giảng pháp. Thần
dạ xoa Yamakoli gác cổng thứ nhất tòa
lâu đài thấy vua A-xà-thế, bèn la:

- Ngươi đi đâu vậy?

Thần đánh cho đoàn binh vua thua liểng

xiểng, tháo chạy tán loạn, và còn rượt
theo đánh nữa. Vua A-xà-thế chạy trốn
vào chính ngôi tinh xá quan chưởng khố
đang ngồi nghe pháp. Thấy vua ông đứng
dậy:

- Tâu bệ hạ, có việc gì không?

- Này khanh, làm sao mà vừa điều khiển gia nhân đánh với trẫm xong, khanh lại có thể ngồi đây giả vờ nghe pháp?

- Muôn tâu, bệ hạ đã đến đánh chiếm nhà hạ thần sao?

- Đúng vậy.

- Tâu bệ hạ, một ngàn ông vua cũng không đoạt được nhà hạ thần.

Vua nổi giận:

- Người định chiếm ngôi chăng?

- Tâu không, hạ thần chẳng có ý định
làm vua. Nhưng vua hoặc giặc cướp đều
không thể cưỡng đoạt của cải nhà hạ
thần, dù một sợi chỉ.

- Vậy ngươi có đồng ý để ta lấy tòa lâu đài không?

- Tâu bệ hạ, trên tay hạ thần đây đang đeo hai mươi chiếc nhẫn. Hạ thần không cho bệ hạ. Bệ hạ thử lấy xem.

Vua ngồi thu mình lấy đà, nhảy lên
không trung tới chín thước. Sau đó vua
đứng dậy, phóng lên cao bốn mươi
thước. Dù sức mạnh vô song, vua vặn
vẹo cách nào cũng chẳng lôi được một
chiếc nhẫn ra khỏi tay quan chưởng khố.
Sau cùng, quan chưởng khố nói:

- Tâu bệ hạ, xin bệ hạ trải áo choàng ra.

Vua vừa trải áo, quan chưởng khố duỗi hai bàn tay, hai mươi chiếc nhẫn rơi xuống.

- Muôn tâu, bệ hạ thấy đó. Không ai có thể cưỡng đoạt của cải hạ thần được.

Hành vi của vua làm quan chưởng khố rất ngao ngán. Ông thưa:

- Tâu bệ hạ, xin cho phép hạ thần được xuất gia làm Sa-môn.

Vua nghĩ thầm: "Quan chưởng khố mà làm Sa-môn, ta sẽ chiếm đoạt tòa lâu đài dễ dàng".

Vua bèn bảo:

- Khanh cứ xuất gia.

Jotika xuất gia làm Sa-môn đệ tử
Phật, chẳng bao lâu đã đắc quả
A-la-hán, được mọi người biết
đến dưới tên Tôn giả Jotika. Ông
vừa đắc quả, tất cả của cải châu
ngọc, phú quí thế gian của ông
đều biến mất hết, và chư thiên
đưa cô vợ Satulakàyi của ông về
xứ Uttarakuru.

Một hôm, các thầy Tỳ-kheo hỏi Tôn giả Jotika:

- Này huynh Jotika, huynh có nhớ tiếc tòa lâu đài hoặc vợ huynh không?

- Thưa chư huynh, không.

Các thầy đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, thầy Tỳ-kheo này nói dối, phạm tội vọng ngữ.

Đức Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, đúng là ông ấy chẳng tiếc nhớ gì những thứ ấy.

Ngài nói kệ:

(416) Ai ở đời đoạn ái, Bỏ nhà, sống xuất gia, Ái hữu được đoạn tận, Ta gọi Bà-la-môn.

35. Người Diễn Kịch Câm Xuất Gia Làm Sa Môn

Bỏ trói buộc loài người ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài
đang ở tại Trúc Lâm, liên quan đến một
thầy Tỳ-kheo trước khi xuất gia, là diễn
viên kịch câm.

Có một diễn viên kịch câm đi trình diễn
lang thang đây đó. Một hôm nghe Phật
thuyết pháp xong, ông xin xuất gia làm
Sa-môn và đắc quả A-la-hán. Khi đến
làng kia khất thực, đức Phật và chư Tăng
trông thấy một diễn viên kịch câm khác
đang biểu diễn. Các thầy hỏi thầy Tỳ-
kheo cựu diễn viên:

- Này huynh, ở đàng kia có một diễn viên kịch câm đang diễn trò như huynh hồi ấy. Huynh có nhớ tiếc cuộc sống cũ không?

- Thưa chư huynh, không.

Các thầy bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, thầy Tỳ-kheo này nói dối, phạm tội vọng ngữ.

Đức Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, ông ấy đã thoát được mọi buộc ràng.

Và Ngài nói kệ:

(417) Bỏ trói buộc loài người,
Vượt trói buộc cõi trời, Giải
thoát mọi buộc ràng, Ta gọi
Bà-la-môn.

36. Người Diễn Kịch Câm Xuất Gia Làm Sa Môn

Bỏ điều ưa, điều ghét ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài
đang ở tại Trúc Lâm, liên quan đến một
thầy Tỳ-kheo trước khi xuất gia là một
diễn viên kịch câm.

Câu chuyện cũng giống như chuyện trước, chỉ khác trong trường hợp này, đức Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, ông ấy đã bỏ điều ưa, điều ghét.

Ngài nói kệ:

(418) Bỏ điều ưa, điều ghét,
Mát lạnh, diệt sanh y, Bậc anh
hùng chiến thắng, Nhiếp phục
mọi thế giới, Ta gọi Bà-la-môn.

37. Người Gõ Đầu Lâu

Ai hiểu rõ hoàn toàn ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Vangìsa.

Thuở ấy, tại thành Vương Xá có một
người Bà-la-môn tên Vangìsa, có tài biết
được người chết sanh về đâu. Ông cứ
việc gõ lên chiếc đầu lâu, rồi nói:

- Người có chiếc đầu lâu này đã bị đọa
địa ngục. Người kia đã hóa kiếp làm súc
sanh, người này vào đường ngạ quỷ, đầu
lâu kia là của một người đã sanh trở lại
cõi người.

Một nhóm người Bà-la-môn suy tính: "Chúng ta có thể dùng người này để

chinh phục lòng tin mọi người". Họ
khoác lên mình Vangìsa hai chiếc áo
rộng màu đỏ, đưa ông đi khắp vùng và
loan báo:

- Người Bà-la-môn Vangìsa này có thể
gõ vào đầu lâu người chết và biết người
chết đã sanh ở cõi nào. Các bạn mau mau
đến hỏi xem người thân của mình chết
rồi đi đâu.

Người ta kéo nhau đến, người đưa mười
đồng, kẻ hai mươi đồng, hoặc cả trăm
đồng tùy túi tiền, rồi hỏi về số phận của
những người thân đã chết của họ.

Lang thang khắp nơi, một hôm đến thành
Xá-vệ, họ ở lại gần tinh xá Kỳ Viên. Sau
bữa ăn sáng, thấy người người lũ lượt
cầm hương hoa các thứ đi nghe giảng
pháp, những người Bà-la-môn liền hỏi:

- Các ông các bà đi đâu vậy?

- Đến tinh xá nghe pháp.

- Nghe pháp thì được gì? Không có ai
hơn ông bạn Vangìsa của chúng tôi đâu.
Ông ấy mà gõ lên đầu lâu người chết là
biết được người ấy tái sanh về đâu. Các
ông bà đến hỏi thăm về người thân của
mình đi.

Nhóm Phật tử đáp:

- Cái ông Vangìsa ấy biết gì? Đâu có ai bằng được đức Thế Tôn.

Bọn Bà-la-môn cãi:

- Không ai bằng Vangìsa.

Hai bên tranh luận om sòm. Cuối cùng,

nhóm Phật tử bảo:

- Chúng ta hãy cùng nhau đi xem thử ông Vangìsa của các ông hay đức Thế Tôn của chúng tôi ai hơn nhé!

Họ kéo nhau đến tinh xá.

Đức Phật biết hết chuyện nên cho lấy
năm chiếc sọ đặt thành một hàng, sọ thứ
nhất của một người đã bị đọa địa ngục,
sọ thứ hai bị đọa làm súc sanh, sọ thứ ba
vào cõi người, sọ thứ tư sanh về cõi trời
và sọ thứ năm của một vị đã đắc A-la-
hán. Khi mọi người đến nơi, Phật
hỏi Vangìsa:

- Người ta nói ông có thể gõ vào sọ người chết và nói được người đó đã đi về cõi nào phải không?

- Vâng.

- Vậy sọ này của ai?

- Đây là sọ một người đã bị đọa địa ngục.

- Hay thay!

Đức Phật tán thán xong hỏi về ba chiếc
sọ kế tiếp. Y đều trả lời đúng. Sau mỗi
câu trả lời đúng, đức Phật lại tán thán.
Cuối cùng, Ngài hỏi về chiếc sọ thứ năm:

- Sọ này của ai?

Vangìsa gõ lên đầu lâu, rồi thú thật không biết người ấy đã sanh về đâu. Đức Phật nói:

- Vangìisa, ông không biết ư?

- Thưa không, con không biết.

- Ta biết.

Vangìsa thỉnh cầu:

- Xin Ngài hãy dạy cho con thuật này.

- Ta không thể dạy cho một người không phải Sa-môn.

Ông Bà-la-môn nghĩ: "Giá ta biết được
huyễn thuật này, ta sẽ là người số một
trên toàn cõi Ấn Độ". Y bảo những người
Bà-la-môn đồng bọn:

- Các bạn hãy tìm chỗ ở lại đâu đó vài ngày. Tôi định xuất gia làm Sa-môn.

Y xin xuất gia làm Sa-môn đệ tử Phật, và được gia nhập Tăng đoàn. Các thầy Tỳ-

kheo gọi là Tôn giả Vangìsa. Đức Phật trao cho thầy Tỳ-kheo đề mục thiền quán là ba mươi hai thứ cấu tạo nên thân.

- Ông phải lặp đi lặp lại cho thuộc những thứ này mới học huyễn thuật kia được.

Thầy y theo lời Phật dặn. Các người Bà- la-môn thỉnh thoảng đến thăm chừng, hỏi:

- Ông học được huyễn thuật chưa?

- Xin các bạn đợi ít lâu. Tôi đang học đây.

Vài ngày sau, thầy đắc A-la-hán. Khi những người Bà-la-môn đến nữa, thầy nói:

- Này các huynh đệ, bây giờ tôi không

thể học nó.

Các thầy Tỳ-kheo nghe vậy, bèn đến bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, thầy Tỳ-kheo này nói dối, phạm tội vọng ngữ.

Đức Phật bảo:

- Này các Tỳ-kheo, chớ nói thế. Ông ấy giờ đây biết hết đường sanh tử của chúng sanh.

Ngài nói kệ:

(419) Ai hiểu rõ hoàn toàn,
Sanh tử các chúng sanh,
Không nhiễm, khéo vượt qua,
Sáng suốt châu giác ngộ, Ta
gọi Bà-la-môn.

(420) Với ai, loài trời, người,
Cùng với Càn-thát-bà, Không
biết chỗ thọ sanh, Lậu tận bậc
La-hán, Ta gọi Bà-la-môn.

38. Ông Bà Visàkha

Người không sở hữu gì ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Trúc Lâm, liên quan đến Tỳ- kheo ni Dhammadinnà.

Khi Tỳ-kheo ni Dhammadinnà chưa xuất
gia, chồng bà tên Visàkha là một Phật tử
thuần thành. Một hôm, nghe Phật giảng
pháp liền đắc A-na-hàm. Sau đó ông nghĩ
thầm: "Bây giờ, ta nên giao hết tài sản
của cải cho Dhammadinnà". Trước đây,

theo lệ thường mỗi khi về nhà, vừa
thoáng thấy Dhammadinnà nhìn ra cửa
sổ, ông đã mỉm cười với bà. Nhưng hôm
ấy, bà đang đứng ngay tại cửa sổ, ông đi
ngang chẳng hề ngó ngàng đến. Bà suy
nghĩ: "Vậy là sao đây? Thôi được, đến
bữa ăn mình sẽ biết chuyện gì". Tới trưa,
bà dọn cơm cho ông như mọi ngày. Thay
vì nói câu thường lệ: "Nàng hãy như mọi
ngày. Thay vì nói câu thường lệ: "Nàng
hãy ngồi xuống cùng ăn với tôi nào".
Hôm nay ông ăn trong yên lặng, chẳng
hé môi thốt một lời. Bà nghĩ tiếp: "Chắc
ổng giận gì rồi đa".

Xong bữa cơm, Visàkha kiếm chỗ ngồi thoải mái rồi gọi Dhammadinnà đến bên bảo:

- Dhammadinnà, tất cả của cải trong nhà này từ nay thuộc về nàng. Hãy nhận lấy!

Bà nghĩ: "Nếu giận, chẳng ai lại trao tặng
của cải, mời nhận. Không biết chuyện gì
nữa đây kìa?" Yên lặng một lúc, bà mời
hỏi:

- Nhưng còn chàng thì sao?

- Kể từ hôm nay, tôi không dính dáng gì đến chuyện thế tục nữa.

- Ai mà đi hốt đàm dãi ông nhổ ra? Ông hãy cho phép tôi xuất gia làm Tỳ-kheo ni luôn.

- Tốt lắm!

Visàkha chấp nhận ngay. Ông đưa
bà đến tinh xá của các Tỳ-kheo
ni với nhiều tặng phẩm quí giá,
xin cho bà được gia nhập Tăng
đoàn chư Ni. Thọ giới cụ túc

xong, bà được mọi người kêu Tỳ-kheo ni Dhammadinnà.

Bà thích cuộc sống độc cư nên theo các
Tỳ-kheo ni về miền quê. Sau một thời
gian, bà đắc A-la-hán và cả thần thông.
Bà nghĩ: "Bây giờ, những người thân của
ta sẽ vì ta mà làm việc phước thiện". Bà
quay về Vương Xá. Cư sĩ Visàkha nghe
tin bà về, thầm nghĩ: "Bà ấy trở về vì cớ
gì nhỉ?". Ông đến tinh xá các Tỳ-kheo ni,
gặp vị Tỳ-kheo ni vợ cũ của mình, ông
đảnh lễ và cung kính ngồi qua một bên.

Ông lại thầm tính: "Nếu bây giờ mình
hỏi: Bạch sư cô, xin hỏi có phải sư cô đã
chán việc tu hành không? thì thực chẳng
tiện chút nào. Thôi mình sẽ hỏi như thế
này". Ông hỏi bà một câu về quả vị Tu-
đà-hoàn, bà lập tức trả lời rất chính xác.
Cư sĩ tiếp tục hỏi về các quả vị cao hơn,

và cuối cùng, hỏi đến A-la-hán. Bà tán thán:

- Lành thay, huynh Visàkha! Nếu huynh muốn biết về quả vị A-la-hán, xin đến yết kiến đức Thế Tôn và tham vấn Ngài.

Visàkha lại đảnh lễ bà, rồi đến
gặp Phật kể Ngài nghe câu
chuyện của họ. Đức Thế Tôn
bảo:

- Đệ tử ta, Dhammadinnà, thật khéo nói. Còn về câu hỏi ông hãy lắng nghe.

Phật giảng pháp xong, nói bài kệ:

(421) Ai quá, hiện, vị lai,
Không một sở hữu gì, Không
sở hữu, không nắm, Ta gọi Bà-
la-môn.

39. Angulimàla, Vô Não

Bậc trâu chúa, thù thắng ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Angulimàla.

Câu chuyện này đã được kể trong phần chú giải bài kệ bắt đầu bằng câu: "Keo kiết không sanh thiên...".

Các thầy Tỳ-kheo hỏi Angulimàla:

- Này huynh Angulimàla, khi huynh thấy con voi độc cầm lọng đứng trước mặt, huynh không sợ sao?

- Không, thưa chư huynh, tôi chẳng sợ.

Các thầy Tỳ-kheo bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn, Angulimàla nói dối.

Đức Phật dạy:

- Này các Tỳ-kheo, Angulimàla không
còn sợ hãi. Bởi vì, trong số những bậc
đại sĩ đã xa lìa tham ái, những Tỳ-kheo
như Angulimàla là tôn quí nhất, và
không sợ hãi nữa.

Ngài nói kệ:

(422) Bậc trâu chúa, thù
thắng, Bậc anh hùng, đại sĩ,
Bậc chiến thắng, không
nhiễm, Bậc tẩy sạch, giác
ngộ, Ta gọi Bà-la-môn.

40. Phạm Hạnh Của Thí Chủ Quyết Định Phước Báu Cúng Dường

Ai biết được đời trước ...

Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến câu hỏi của ông Bà-la-môn Devahita.

Một hôm, đức Thế Tôn bị chứng khó
chịu trong người, liền bảo Tôn
giả Upavàna đến nhà người Bà-la-môn
tên Devahita xin nước nóng. Tôn giả
đến, nói rõ chứng bệnh của đức Phật và
xin ông Bà-la-môn nước nóng. Ông nghe
vậy vô cùng hoan hỉ:

- Thật may mắn cho tôi quá, được dịp cúng nước nóng cho bậc Giác ngộ Vô thượng.

Ông lấy nước nóng và một bình mật mía đưa Tôn giả, ra lệnh cho một gia nhân mang phụ nước nóng đi.

Tôn giả thỉnh Phật tắm nước nóng, và
pha mật bằng nước ấm cho Ngài dùng.
Ngay sau đó cơn đau của Ngài dịu
xuống.

Ông Bà-la-môn thầm nghĩ: "Người ta nên cúng dường ai để được phước lớn? Ta sẽ hỏi đức Thế Tôn".

Ông đến gặp Phật và đọc một bài kệ:

Bố thí ai phước lớn? Ai nên
được cúng dường? Thí chủ phải
thế nào? Mới được phước vô
lượng?

Đức Phật dạy:

- Một người Bà-la-môn như sau, cúng dường sẽ được phước báo rất lớn.

Ngài nói kệ:

(423) Ai biết được đời trước,
Thấy thiên giới, đọa xứ, Đạt
được sanh diệt tận, Thắng trí,
tự viên thành, Bậc mâu-ni đạo
sĩ, Viên mãn mọi thành tựu,
Ta gọi Bà-la-môn.

--ooOoo--

Phần Kết
Đấng Pháp Vương Vô Thượng chánh
đẳng chánh giác đã đạt đến Niết-bàn tối
thượng. Những bài kệ Pháp Cú này được
thốt ra từ kim khẩu của bậc Thánh Trí
Đại hùng Đại lực ấy.

Ngài đã dạy Tứ Đế bằng 423 bài kệ. Và có đến 299 câu chuyện ra đời.

Được sống trong ngôi tu viện do triều
đình xây cất tại khuôn viên hoàng cung
đức vua Sirikùta, lòng tôi tràn ngập sự
biết ơn.

Tôi biên soạn nên tập chú giải đúng đắn này về các bài kệ ấy, gồm 72 phần, để dễ bề đọc tụng, hoặc kể.

Phù hợp với ý và lời của các bài kệ, đặt cơ sở trên chánh pháp độ sanh của bậc Đạo sư trời và người.

Với công đức cúng dường này, xin
nguyện cho tất cả ước vọng chính đáng
của hết thảy chúng sanh được thành tựu,
đơm kết thành hoa ngọt trái lành.

Xin chúc chư vị được thịnh vượng, an lạc và thân thể khang kiện!

--ooOoo--

- Hết -
