Lịch sử Phật giáo
Lịch sử Phật Pháp (TK Hộ Tông - Vansarakkhita Bhikkhu)
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

2|

PHẬT GIÁO NGUYÊN THỦY THERAVĀDA -----

LỊCH SỬ PHẬT PHÁP

Soạn giả TRƯỞNG LÃO HÒA THƯỢNG HỘ TÔNG (VAṄSARAKKHITA MAHĀTHERA)

|3

MỤC LỤC

TIӆU TӴA ............................................................................................................................................................... 4 GIҦI Vӄ NGUYÊN NHÂN ĈҪU TIÊN SӴ TÍCH PHҰT PHÁP ............................................................................ 4 GIҦI Vӄ LӎCH SӰ THÁP PHҰT ............................................................................................................................ 6 PHҰT GIÁO CHUYӆN SANG CÁC 1ѬӞC LҪN ĈҪU HӂT ............................................................................... 8 GIҦI Vӄ NGUYÊN NHÂN SӴ TҤO 7ѬӦNG PHҰT ĈҪU TIÊN ....................................................................... 10 GIҦI Vӄ 7ѬӦNG PHҰT VÀ 7ѬӦNG BӖ-TÁT .................................................................................................. 11 GIҦI Vӄ THÁP PHҰT TҤO RA TRONG CÁC 1ѬӞC, NGOÀI ҨN ĈӜ ............................................................ 12 GIҦI Vӄ LӎCH SӰ PHҰT GIÁO TRONG 1ѬӞC XIÊM ..................................................................................... 16 MӨC LӨC GIҦI Vӄ THӠI Kǣ PHҰT GIÁO TRUYӄN SANG CÁC 1ѬӞC, SAU PHҰT NHҰP DIӊT............ 19 MӨC LӨC GIҦI Vӄ THӠI Kǣ CÓ THÁP PHҰT TRONG CÁC 1ѬӞC ............................................................. 19 GIҦI TÓM TҲT Vӄ MҨY Kǣ KӂT TҰP TAM TҤNG ........................................................................................ 20 TRÍCH LӨC TRONG PHҰT NGÔN ..................................................................................................................... 20 TRÍCH TRONG PHҰT HӐC TӴ Ĉ,ӆN ................................................................................................................ 22

TIỂU TỰA
Xét thҩy quyӇn Lӏch sӱ PhұWSKiSÿm[Xҩt bҧn tӯ lâu và rҩt có giá trӏFKѭWKLӋn tín phát
tâm trong sҥch yêu cҫu cho nó sӁ ÿѭӧc tái bҧn.
Dӏch giҧ ÿmGX\Ӌt chính quyӇn kinh ҩy và có trích lөc mҩy bài PhұWQJ{QÿӇ vào phía
VDXFKRFKѭÿӝc giҧ suy xét, ngүPQJKƭYjSKkQELӋn chân lý, ngõ hҫu vӳQJEѭӟc trong
ÿѭӡng tu tұp.
Dịch giả
Tỳ khưu Hộ Tông
---

GIẢI VỀ NGUYÊN NHÂN ĐẦU TIÊN SỰ TÍCH PHẬT PHÁP .KLĈӭc PhұW7KtFK&D0X1Lÿmÿѭӧc chӭng bӵF&KiQKĈҷng Chánh Giác rӗi, Ngài EqQSKiWOzQJÿҥi tӯ ÿҥLELWUѭӟc hӃWÿLSKә ÿӝ chúng sanh WURQJQѭӟc Trung ҨQĈӝ. 1ѭӟc Trung ҨQĈӝ chia ra làm nhiӅu xӭ, có nhiӅXÿӭc vua thӕng trӏ. Thuӣ Phұt còn tҥi thӃWURQJQѭӟc Trung ҨQĈӝ có bӕn xӭ lӟn: 1) Xӭ Má-gá-thá (Magadha) tҥi miӅn Bengale vӅ phҫQ ÿӭF KRjQJ ÿӃ Bim-bi-xa-ra %LPELVƗUD WKӕng trӏ, lұSÿӃ ÿ{WҥLWKjQK9ѭѫQJ-;i 5ƗMDJDKD  2) Xӭ Cô-xá-lá (Kosala) tҥi miӅn Xá-há-bá-li (Sahapali) cұQUDQKSKtDÿ{QJ[ӭ Má- gá-thá (Magadha) vӅ phҫQÿӭc vua Bá-sê-ná-ÿt 3DVHQDGL WKӕng trӏ, lұSÿӃ ÿ{Wҥi thành Sa-quát-WKL 6ƗYDWWKƯ  3) Xӭ Quanh-xá (Vaৄsa) tҥi miӅn Manh-ÿi-lá-xá-há-bá-li (Mandalasahapali) cұn ranh SKtDÿ{QJQDP[ӭ Cô-xá-lá (Kosala) vӅ phҫQÿӭc vua Ú-ÿr-ná (Udena) thӕng trӏ, lұSÿӃ ÿ{Wҥi thành Cô-sam-phi (Kosamphi). 4) Xӭ A-quanh-ti (Avanti) tҥi miӅn Má-lá-quá (Malava) cұn ranh phía nam xӭ Quanh- xá (Vansa), vӅ phҫQÿӭc vua Chanh-ÿi-ba-jo-ti (Candapajoti) thӕng trӏ, lұSÿӃ ÿ{ tҥi thành Uch-sê-ni (Ujjheni). Ngoài ra, còn nhiӅu xӭ nhӓ nӳD QKѭ [ӭ cӫa thân tӝc Sá-ki-á (Sakya), Lít-sa-quí (Licchavi), Ma-Oi 0DOOD YY« Ĉӭc ThӃ Tôn truyӅn bá PhұW3KiSÿӃn các xӭ ÿyEҩWSKkQW{QWLWKѭӧng hҥ, xӭ mình, xӭ QJѭӡi mӝWOzQJEuQKÿҷng, không chia giai cҩSQrQFyÿӫ hҥQJQJѭӡLWURQJFiFQѭӟc qui y Phұt Pháp, chӍ khác nhau là xӭ có nhiӅu hoһFtWQJѭӡLWtQQJѭӥng. Thuӣ ҩ\FǊQJÿm có ba mһWÿҥRQKѭÿҥo Tri-vê-ÿD 7ULYHGD 1 PjQJѭӡi Bà-la-môn phҫQÿ{QJKRDQQJKrQK Yjÿҥo Je-ná (Jena) cӫDQJѭӡi ngoҥLÿҥo. Thuӣ Phұt còn tҥi thӃ nhӳQJQJѭӡi tu Phұt chӍ lҩy Tam qui (PhұW3KiS7ăQJ OjPJӕc. VӅ QJX\rQQKѫQWҥo Tháp Phұt có chӛ nói: Thuӣ Ĉӭc ThӃ Tôn lên cung trӡLĈҥo Lӧi thuyӃt pháp trong mùa hҥ ba tháng cho Phұt mүu nghe ҩ\ Fy ÿӭc vua 6HQDGLNRVDEXGGKDPDNDYuOkXQJj\NK{QJÿѭӧc thҩy PhұWQrQ1JjLÿHPOzQJWKѭѫQJQKӟ, bèn dҥy thӧ dùng lõi cây thӏ, tҥRNLPWKkQÿӇ làm dҩu tích. Lý thuyӃt ҩy xét ra thì không ÿ~QJYӟi chuyӋn sӁ giҧi ra phía sau này, cho nên không có thӇ FKROjÿLӅXÿtFKWKұWÿһng. Bӣi các Thánh tích cӫa PhұWQJRjL7DPTXLUDÿӅu phát sanh sau khi Phұt nhұp diӋt hӃt. Theo tên mà gӑi thì Pháp trong Phұt Pháp có bӕn thӭ: Xá lӏ WKiS 'KƗWXVWǌSD 9ұt dөng tháp (ParibhogaVWǌSD 3KiSWKiS 'KDPPDVWǌSD .LPWKkQWKiS 8GGHVLNDVWǌSD 

1 Triveda: Tàu âm: Tam-phӋ-ÿj

|5

Nguyên nhân phát sanh bӕn thӭ tháp ҩy có giҧi rõ trong lӏch sӱ [ѭD1KѭWURQJ.LQK Ĉҥi NiӃt-bàn do theo câu hӓi cӫDÿӭc vua Mi-lan-ÿjUҵQJ.KLĈӭc ThӃ Tôn sҳp nhұp diӋt trong rӯng Sa-la, tҥi xӭ Cú-xi-na-UD .XVLQƗUƗ FyÿҥLÿӭc A-nan-GD ƖQDQGD OjEӵc hӝ SKiSÿӃn bҥFKĈӭc ThӃ 7{QQKѭYҫy: Sau khi Phұt diӋWÿӝFiFKjQJ7KLQKYăQSKҧi làm FiFKQjRÿһng phөng thӡ Xá-lӏ? PhұWÿiS&iF7Kҫy tǤ NKѭXQj\&iF7Kҫy cҫn phҧi tu hành tinh tҩn cho mau ÿѭӧc giҧi thoát, các Thҫy chҷng nên quyӃn luyӃn theo viӋc phөng thӡ Xá-lӏ. ViӋc ҩ\ÿӇ FKRKjQJFѭ Vƭ WKLӋn nam, tín nӳ) nhӭt là vua chúa, hӑ tҥRWKiSÿӇ phөng thӡ, giӕQJQKѭWKiSÿmFyWҥo ra an táng các bӵFKRjQJÿӃ vұy. ĈӃn khi Phұt tӏFKÿӭc vua Má-lá (Mala) trӏ vì trong xӭ Cu-si-na-UD .XVLQƗUƗ OjPOӉ trà tǤ, tiӃQJÿӗQÿӃn các lân bang, hӑ ÿHPELQKYjR[ӭ .XVLQƗUƗ[LQ;i-lӏ ÿHPYӅ xây tháp ÿӇ phөng thӡ7Uѭӟc hӃt chính phӫ .XVLQƗUƗNK{QJEҵng lòng cho, gҫn muӕn gây chiӃn WUDQKQKѭQJFyQKӡ vӏ quӕc sѭFӫDÿӭFYXD0DODÿLӅXÿuQKQrQFKtQKSKӫ .XVLQƗUƗPӟi chӏu chia xá-lӏ ra làm tám phҫn, cho mҩy xӭ có mһt trong khi ҩy là: 1) ĈӭFKRjQJÿӃ A-ja- ta-xa-lru2 $MƗWDVDWUǌ FDLWUӏ xӭ Má-gá-thá3 (Magatha) tҥLWKjQK9ѭѫQJ;i 5ƗMDJUKD 2) Ĉӭc vua Sá-ky-a (Sakya)4 (Thân tӝc cӫD ÿӭF 1Kѭ /DL  ӣ tҥi thành Ca-pi-lá-vas-tu5 (Kapilavastu), bây giӡ thuӝc vӅ Nepal; 3) Ĉӭc vua Lít-sa-vi (Licchavi) tҥi xӭ Quê-sa-li6 (Vesali) (bây giӡ gӑi là Besaraha); 4) Ĉӭc vua Thu-lý-ÿi 7KXOLGD KRһc Pali, tҥi xӭ Á-lá- cáp-bá (Allakappa); 5) Vӏ Bà-la-môn làm thӫ lãnh xӭ Quê-thá-ti-bá-cá (Veddhadipaka); 6) Ĉӭc vua Koliya tҥL5ƗPDJDPD Ek\JLӡ thuӝc vӅ Qѭӟc Népal); 7) Ĉӭc vua Má-lá (Mala) xӭ Ba-qua (Pava) (bây giӡ gӑi là Radraona); 8) Ĉӭc vua Cu-xi-na-UD .XVLQƗUƗ  Wҥi xӭ .XVLQƗUƗ Ek\JLӡ gӑLOj.ƗVL 'RVӵ chia xá-lӏ trong khi ҩy, nên mӟLFyWiPFiLWKiSÿҫu tiên hӃt, trong mҩy xӭ ҩy. Nguyên nhân tҥo vұt dөQJWKiSÿҫXWLrQ 3DULEKRJDVWǌSD WURQJOӏch sӱ có giҧi rҵng: Khi Phұt sҳp nhұp diӋWWKuÿӭc A-nan-GDFKѭDÿѭӧc chӭng quҧ A-la-hán (Arahanta) có bҥch Ĉӭc ThӃ Tôn rҵng: Tӯ thuӣ nay các thҫy tǤ NKѭXKҵng thҩy mһt PhұWQKѭQJVDXNKL3Kұt tӏch diӋt rӗi, chҷng còn thҩy kim dung nӳa, ҳt các thҫy không khӓi than tiӃc. Cӟ ÿyQrQ Phұt mӟi di chúc: BӕQQѫLÿӝng tâm (SamveMDQL\DVWKƗQD QӃu ai muӕn thҩ\1Kѭ/DLWKu ÿӃn mӝt trong bӕQQѫLOj 1) Chӛ 1Kѭ/DLJLiQJVDQKWҥi rӯng Lum-bi-ni (Lumbini) gҫn thành Ca-bi-la-vas-tu (Kapilavastu) (Népal); 2) Chӛ 1Kѭ /DL FKӭng bӵF &KiQK Ĉҷng &KiQK*LiFGѭӟi cӝi cây Bӗ ÿӅ (Bodhibriksa) trong xӭ *Ɨ\Ɨ Ek\JLӡ Oj%XGGKDJƗ\Ɨ 7; 3) Chӛ 1Kѭ /DL TXD\ EiQK [H 3KiS OҫQ ÿҫu (ChuyӇn pháp luân) tҥi rӯng I-xi-ba-ta-na8 ,VLSDWWDQDPLJDGƗ\DYDQD WURng thành Ba-ra-na-[L %ƗUƗQƗVL 4) Chӛ 1Kѭ/DLQKұp NiӃt- bàn tҥi rӯng Xa-la9 (Salavana) trong xӭ KusinƗUƗ BӕQ QѫL ҩy gӑi là vұt dөng tháp 3DULEKRJDVWǌSD GRWKHROӡi cӫDĈӭc ThӃ 7{QÿmGLFK~F Ngoài bӕQQѫLҩy còn hai chӛ nӳDOj'Rÿӭc vua Mô-rí-dá (Moriya) xӭ Pipjalivana, sau khi chia xá-lӏ rӗi, ngài qua xӭ .XVLQƗUƗWKӍQKWKDQWKLrXNLPWKkQÿHPYӅ xây tháp thӡ trong xӭ Pipjalavana. Còn vӏ quӕFVѭÿӭng chia xá-lӏ ÿѭӧc mӝt phҫQFǊQJÿHPYӅ xây tháp thӡ WURQJWKjQK.XVLQƗUƗKDLWzDWKiSVDXQj\FǊQJÿӅu gӑi là vұt dөQJWKiS 3DULEKRJDVWǌSD 

2
Tàu âm là: A-xà-thӃ.
3
Tàu âm là: A-xà-ÿjKRһc Ma-kiӋt-ÿj
4
Tàu âm là: Thích ca.
5
Tàu âm là: Ca-ty-la.
6
Tàu âm là: Ty-xa-li.
7
Tàu âm là Phұt già gia.
8
Tàu dӏch là Lӝc giã.
9
Tàu dӏch là Rӯng Sa la.

6 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

FǊQJQKѭEӕn chӛ ÿӝQJWkP 6DPYHMDQL\DVWKƗQD FKRQrQPӟi có sáu vұt dөQJWKiSÿҫu tiên là do cӟ ҩy. 1JX\rQQKkQ[k\3KiSWKiSÿҫXWLrQOjNKLĈӭc ThӃ Tôn sҳp nhұp NiӃt-bàn, Ngài có di huҩn rҵQJ³3KiSEҧo là vұt thӃ mһWFKR1Kѭ/DLWӯ nay vӅ VDX´&KRQrQVDXNKL3Kұt tӏch rӗi, nhӳQJWtQÿӗ ӣ xa xá-lӏ tháp và vұt dөQJWKiSÿmFyWҥo rӗi ҩy, hӑ khó bӅ tӟLOXLÿӇ lӉ EiLF~QJGѭӡng, hӑ muӕn có tháp trong xӭ cӫa hӑ và nhӡ QJѭӡi thông hiӇu Phұt Pháp bày ra sӵ khҳc Pháp bҵng chӳ ÿӇ phөng thӡ, y theo lӡi dҥy cӫDĈӭc ThӃ Tôn. VӅ sӵ xây Pháp tháp thì hӑ soҥn trích mҩy câu yӃu lý trong Tam tҥQJQKѭVDXQj\ ³<HGKDPPƗKHWXSSDEKDYƗWHVDPKHWXPWDWKƗJDWR $KD WHVDxFD\RQLURGKRFDHYDP YƗGLPDKƗVDPDQR´1JKƭDOj&iFWKӭ quҧ ÿӅXGRQѫLQKkQPjVDQK1Kѭ/DLÿmFyQyLFiL nhân ҩ\YjFǊQJÿmFyFKӍ dүn phép trӯ diӋt cái nhân ҩ\ÿyOjJLiRSKiSFӫa bұFÿҥi Sa- môn (Phұt). Ut-ÿr-xi-ca-stu-ba10   8GGHVLNDVWǌSD  WҥR UD GR WiF ê OjQK W{Q NtQK Ĉӭc ThӃ Tôn, không có lӋ ÿӏnh phҧi làm kiӇXQKѭWKӃ QjRFKRQrQWzDWKiSQjRÿmWҥo ra, mà chҷng phҧi là xá-lӏ tháp, vұt dөng tháp và pháp WKiSWKuÿӅu là Ut-ÿr-xi-ca tháp cҧ. ---

GIẢI VỀ LỊCH SỬ THÁP PHẬT Sau khi Phұt nhұp diӋWÿѭӧc 4 tháng, các bӵF7KLQKYăQÿҥi A-la-hán hӝi hӑp tҥi thành 9ѭѫQJ-[i 5ƗMDJDKD OjNLQKÿ{[ӭ Má-gá-WKi 0DJDGKD ÿӇ kӃt tұp kinh luұWPjĈӭc ThӃ 7{QÿmJLiRWUX\Ӆn, hҫu cho dӉ bӅ thông dөQJÿҥLÿӭc Cá-xá-bá11 (Kassapa) làm tӑa chӫ. Ĉӭc Ananda suӕt thông kinh luұn, thì trҧ lӡi vӅ kinh luұQÿӭc Upali sӣ WUѭӡng tҥng luұt, thì soҥn tҥng luұW.KLÿmNӃt tұS[RQJÿ~QJWKHR3Kұt ngôn rӗi, các Ngài tách ra mӛi vӏ ÿL mӛi QJmÿӇ tuyên truyӅn Phұt Pháp. Thuӣ ҩ\FǊQJFKѭDFKpS7DPWҥng bҵng chӳ. Sӵ nhóm hӑSÿӇ VѭXWұp Tam tҥng ҩy, gӑi là kӃt tұp kì nhӭW 3DWKDPDVDQJƗ\DQƗ  Trong xӭ Má-gá-thá (Magadha) PhұW 3KiS ÿѭӧc thҥQK Yѭӧng kӇ tӯ thӡL KRjQJ ÿӃ %LPELVƗUƗÿӃQKRjQJÿӃ A-ja-ta-xá-WUX $MƗWDVDVWUX 3KұW3KiSFjQJWKrPKѭQJWKҥnh. Trҧi qua mӝt thӡi kǤ NKiOkXWX\OjFKѭWăQJFzQWKұt hành Chánh pháp y theo kӃt tұp trong kǤ nhӭWQKѭQJFǊQJÿmFy[ҧy ra nhiӅu sӵ bҩWÿӗng ý kiӃQWURQJWăQJJLj Trong lӏch sӱ có ghi rҵng: Sau khi Phұt nhұp diӋWÿѭӧFQăPFyPӝt nhóm thҫy tǤ NKѭXJӑi là Vajjiputra ӣ tҥi thành Quê-sa-li (Vesali) theo lӡLWURQJNLQKĈҥi NiӃt-bàn có nói rҵQJĈӭc ThӃ 7{QFKRSKpS³QӃXFKѭWăQJÿӗng ý cùng nhau, là thҩ\ÿLӅu luұt nào ít quan trӑQJPj1Kѭ/DLÿm chӃ ÿӏQKÿӃn sau rӗLFKѭWăQJNK{QJFyWKӇ thӑ WUuÿѭӧc nӳa thì ÿѭӧc phép sӱDÿәL´'RQJX\rQQKkQQj\PjQKyPWKҫy tǤ NKѭX9DMMLSXWUDVӱDÿәLÿLӅu luұt cӫDĈӭc ThӃ Tôn. Hӑ sӱDÿәi, chӃ biӃQWKrPÿLӅu mӟLÿӇ thӑ WUuQKѭOjÿLӅXUăQ cҩm không cho dùng vұt thӵc lúc chinh xӃ (bҩt phi thӡi thӵc) và không cho lãnh hoһc cҩt giӳ hay cҧm xúc châu báu và vàng bҥc (xin xem thêm trong Luұt xuҩWJLDÿmVRҥn, trang ÿӃn 101, quyӇn nhӭt). Thuӣ ҩ\FyÿҥLÿӭc Da-[i <DVD OjPÿҫXFKѭWăQJWURQJPӝt phe lӟn không chӏu tuân WKHRQJjLÿLӅXÿuQKÿLWKӍQKÿҥLÿӭc A-xà-Or $FDU\D WURQJFiFQKyPNKiFQKѭOjÿҥLÿӭc Sáp-bá-ca-PL 6DEEDNƗPL YjÿҥLÿӭc Rê-vá-tá (Revata), hiӋp vӟi nhiӅu nhóm khác nӳa hӝi hӧp tҥi thành Quê-xa-OL 9HVDOL ÿӅ nghӏ ÿӏnh vӅ ÿLӅu cӫa nhóm thҫy Quách-ji-bu- tra (Vajjiputra) mӟi chӃ ra. Tҩt cҧ FKѭWăQJÿӅXÿӗng ý nhau chҷng chӏu công nhұn sӱDÿәi

10
Kim thân tháp.
11
Tàu âm là Ca DiӃp.

|7

ÿLӅu luұt ҩy. Bӣi thuӣ WUѭӟc các bұF7KLQKYăQÿҥi A-la-hán, hӝi hӑp kӃt tұp trong kǤ nhӭt ÿmTX\ӃWÿӏnh rҵQJ³7X\Ĉӭc ThӃ 7{QÿmFyGLKXҩQÿӇ lҥi, QKѭQJFǊQJFKҷng nên sӱDÿәi FKRWUiLÿLӅu luұt cӫD1JjLÿmWUX\ӅQUăQ´ Thuӣ ҩy, nhóm thҫy Quách-ji-bu-tra (Vajjiputra) không chӏXU~WÿLӅu cӫa hӑ ÿmFKӃ UDQKѭQJÿҥLÿӭc Da-[i <DVD FǊQJFKҷng có quyӅQFKLQJăQFҩPÿѭӧc, nên mӟi có sӵ trì giӟi chia ra làm 2 phe: 1) %rQSKHÿҥLÿӭc Da-xá (Yasa) giӳ giӟi luұWÿѭӧFÿӅXÿӫ gӑi là phái Nguyên thӫ\ 7KHUDYƗGD GRQҳm giӳ giӟi luұt y theo lӡi cӫa các bұFÿҥi A-la-hán, trӵc tiӃp Phұt kӃt tұp trong kǤ nhӭt (PathamasaৄJƗ\DQƗ  2) Bên phe các thҫy Quách-ji-bu- tra (Vajjiputra) giӳ WKHRÿLӅu cӫa hӑ ÿmÿһt ra, gӑi là phái Tân tiӃQ ƖFƗU\DYDGƗ GRVӵ hành theo ý kiӃn riêng cӫa các vӏ A-xà-OrÿmFKӃ biӃn ra sau này. &iFYLÿҥLÿӭc bên phe Da-[iÿӅu hӝi hӑp nhau lҥLÿӇ kӃt tұp kinh luұt mӝt lҫn nӳa, cho ÿ~QJ WKHR QKѭ WKuӣ kӃt tұp trong kǤ nhӭt. KǤ hӝi hӧp này gӑL Oj ³.Ӄt tұp kǤ QKu´ (DutiyasaৄJƗ\DQƗ  Tӯ QJj\VDQKUDQJX\rQQKkQFKLDFKѭWăQJUDOjPKDLSKiL 1LNƗ\D Oj phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD KD\ Oj 6WKƗYLUD  phái Tân TiӃQ ƖFƗU\DYDGD KD\ Oj 0DKDVDৄghika). NKѭQJVӵ chia rӁ ÿk\FKӍ khác nhau trong viӋFKjQKÿLӅu luұt nho nhӓ, vӅ ÿLӅu quan trӑng thì vүQFǊQJJLӕQJQKDXQKѭ3Kұt còn tҥi thӃQKѭPDKҥQWKuÿLWKX\ӃWSKiSÿӝ ÿӡi, hoһc ҭQQѫLWKDQKYҳQJÿӇ tham thiӅn nhұSÿӏQKÿӃQEDWKiQJPѭDPӟi hӝi hӑp nhau ÿӇ QJKƭ hҥ, không chҩp chӛ Qj\QѫLNLDOjFӫa mình cӫDQJѭӡi. 1KѭQJWӯ khi có xá-lӏ tháp và vұt dөQJWKiSQKѭÿmJLҧi rӗLOjWKiSEiXÿӇ phөng thӡ, lӉ bái, thӃ mһWFKRĈӭc ThӃ Tôn, thì các nhà tu Phұt tӯ bұc xuҩWJLDFKRÿӃQKjQJFѭVƭÿӅu giӳ theo cӵu lӋ ÿLÿӃn mҩ\QѫLҩ\ÿӇ VQJEiLQKѭWKuӣ Ĉӭc ThӃ Tôn còn tҥi thӃ vұy (noi theo cӱ chӍ cӫDFKѭWăQJQJj\[ѭD 6DXNKL3Kұt nhұp diӋt, nhӳng nhà tu Phұt hҵng hoan nghinh, tӟi lui chҷng dӭt bӕQQѫLÿӝQJWkP 6DPYHMDQL\D ÿӇ lӉ EiLF~QJGѭӡng. BӕQQѫL ҩy là: chӛ Bӗ-WiWUDÿӡi, chӛ Phұt chӭng quҧ, chӛ Phұt quây bánh xe Pháp lҫQÿҫu, chӛ Phұt nhұp NiӃt-bàn. PhҫQÿ{QJKӑ hoan nghinh bӕn chӛ ҩ\KѫQOjxá-lӏ tháp do theo Phұt ngôn rҵng: NӃXFyQJѭӡi muӕn thҩ\1Kѭ/DLVDXNKL1Kѭ/DLQKұp diӋt rӗLWKuQrQWuPÿӃn mӝt trong bӕQQѫLҩ\ÿӇ VX\WѭӣQJ3KiSÿӝng tâm (Dhammasamvega). Còn vӅ xá-lӏ tháp, Phұt không có di huҩQQKѭEӕn chӛ ÿӝng tâm. Lҥi nӳa, tám xá-lӏ WKiSÿmWҥo ra thuӣ ÿҫXTXDÿӃn thӡi kǤ PhұW3KiSÿѭӧFQăPVDX khi Phұt diӋWÿӝ phҫn nhiӅXÿӅu bӏ KѭQiWKӃt. Lӏch sӱ có ghi rҵng khi chia xá-lӏ rӗi, không EDROkXQăPWKuÿҥLÿӭc Ca-diӃp sӧ e xá-lӏ thҩt lҥc, nên Ngài dùng thҫn thông lҩy xá-lӏ ÿHP vӅ GkQJFKRÿӭc vua A-ja-ta-xas-WX $MƗWDVDVWUX  &KX\Ӌn này thuұt lҥi cho biӃt rҵng xá- lӏ WKiSÿmWҥRUDWURQJO~Fÿҫu tiên, chӍ còn lҥLWURQJtWQѫLWK{L  1KѭQJYӅ phҫn vұt dөng tháp là bӕQQѫLÿӝng tâm (Samvejaniya) có lӏch sӱ ÿtFK[iF ghi rҵng: Các nhà tu Phұt, phҫQÿ{QJÿӅu hoan nghinh tӟi lui sùng bái hҵng ngày, tӯ [ѭD ÿӃn nay, hӑ lҥLFzQ[XKѭӟQJÿӃn chӛ PjĈӭc ThӃ Tôn thӏ hiӋn thҫn thông (mà hӑ FǊQJ gӑi là bӕn chӛ vұt dөng tháp) là: 1) chӛ 1Kѭ/DLWӯ cung trӡLĈҥo Lӧi trӣ xuӕng trҫn thӃ, tҥi xӭ Lan-ca-xa (Lankassa) (bây giӡ gӑi là Sujankola); 2) chӛ 1Kѭ/DLKLӋQÿҥi thҫn thông FySKpSWѭѫQJÿӕi nhau tҥi xӭ Sa-vát-WKL 6ƗYDWWKƯ 3) chӛ 1Kѭ/DLFҧm phөc con voi Na- la-gi-UL 1ƗOƗJLUƯ WҥLWKjQK9ѭѫQJ[i 5ƗMDJUKD (bây giӡ gӑLOj5ƗMDJDKD); 4) chӛ 1Kѭ/DL cҧm phөFÿӭc vua Ba-na-ra (Banara) tҥi xӭ Quê-xa-li (Vesali). Tөc lӋ mà các nhà Phұt tӱ QăQJWӟi lui sùng bái bӕQQѫLÿӝng tâm (Samvejaniya) ҩy, có thӇ cho là nguyên nhân sanh ra sӵ tҥo tӏQK[iFKRFKѭWăQJӣPjQD\FK~QJWDWKѭӡng hay gӑi là nhà chùa. Thuӣ Phұt còn tҥi thӃ, các bұF7KLQKYăQKҵQJWKHRErPFKѭQ1JjLQKӭt OjÿӭF$QDQGDĈӃn khi Phұt tӏch diӋt rӗi chҷng còn thҩ\Ĉӭc ThӃ 7{QQKѭ[ѭDQӳa, cho

8 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

QrQFiFQJjLWKѭӡQJÿHPQKDXÿӃn mӝt trong bӕQQѫLÿӝng tâm (Samvejaniya) theo lӡi di huҩn cӫDĈӭc ThӃ 7{Q ÿmFyJiҧLWUѭӟc) thành ra bӕQQѫLҩy hҷng có Phұt tӱ tӟi lui sùng bái không ngӟW1KkQÿyQKӳQJQJѭӡi ӣ gҫn mҩ\QѫLÿӝng tâm (Samvejaniya) muӕn làm viӋFSKѭӟc báu, nên hӑ cҩt chӛ ngө ÿӇ tiӃSUѭӟc kҿ ӣ SKѭѫQJ[DWӟi lui. Sau rӗi có nhà thành tâm, hӑ lұp tӏnh thҩt WURQJQѫLҩ\FKRFKѭWăQJQJө. VӅ phҫQ7ăQJJLjYuFyQKLӅu vӏ ÿӃn ӣ gìn giӳ VăQVyFPҩ\QѫLҩy, mӟi sanh ra duyên cӟ viӋc xây chùa, lұp thҩt (giӕQJQKѭ FK~QJWDÿmOjPUDWURQJQJj\QD\ 6DXUӗi thành ra thói quen, lұp chùa trong các xӭ là vì lӁ ҩy. Bӣi có các hàng Phұt tӱ tӟi lui bӕQQѫLÿӝng tâm (Samvejaniya) ҩ\QJѭӡi ӣ gҫn thì dӉ ÿLQJѭӡLQѫL[DWKuNKyÿӃn, cho nên nhӳQJQJѭӡLWKDSKѭѫQJFyWҥo bҧo tháp trong xӭ hӑ, cho dӉ bӅ sùng bái. Trong mҩ\ QѫL Yұt dөQJ WKiS Pj Ĉӭc ThӃ 7{Q ÿm GL KXҩn, chӍ có cây Bӗ ÿӅ tҥi xӭ BuGGKDJƗ\ƗFyWKӇ chiӃWÿHPWUӗng sang xӭ NKiFÿѭӧc. Do lӁ ҩy nên phҫQÿ{QJQJѭӡi ӣ xa lҩy hӝt hoһc chiӃt cây Bӗ ÿӅ mҽÿHPYӅ trӗng trong xӭ mình, cho dӉ bӅ sùng bái. Khi ÿmWҥo ra bҧo tháp trong xӭ rӗi thì phҧLFyQJѭӡi coi giӳ, mӟi sanh ra sӵ lұp chùa, cҩt thҩt, là lӁ QKѭYұy. Thuӣ Phұt còn tҥi thӃFǊQJÿmFyQKjWӏQK[iQKѭ7U~FOkPWӏnh xá (Veluvana) và KǤ viên tӏnh xá (Jetavana) cӫDQKjÿҥi phú gia CҩS&{ĈӝF $QƗWKDSLQGLND Oұp ra tҥi thành Xa-quát-WKL 6ƗYDWWKƯ  1KѭQJQKjWӏnh xá lұp ra trong thӡi kǤ PhұWWKuFKѭWăQJFKӍ ӣ chӛ ngө, trong mӝWÿ{LNKLWK{L/~FQjR3KұWÿLSKә ÿӝ ÿӃQFiFQѭӟc khác, tӏnh xá vүn bӓ trӕng, chҷng còn ai gìn giӳ. Nhӳng nhà chùa lұp ra sau này có thӡ thánh tích cӫa Phұt, làm QѫL[XKѭӟQJFKRWtQÿӗ, là vұt thay thӃ cho Phұt, hҵQJFyQJѭӡi tӟi lui, lӉ EiLF~QJGѭӡng, nên mӟLFyQJѭӡLVăQVyFOjOӁ QKѭYұy. 7KHRWKyLTXHQQJѭӡi ҨQĈӝ rҩWWtQQJѭӥng giӕQJ³ÿҥi thanh bӗ ÿӅ´ &UƯPDKƗERGKL  tҥi xӭ %XGGKDJƗ\Ɨ Có lӏch sӱ nói chҳc chҳn rҵng: thuӣ Phұt giáo truyӅQVDQJÿҧo Tích lҩn &H\ODQ ÿӭF+RjQJÿӃ A-dөc có dáng giӕQJFk\³ÿҥi thanh bӗ ÿӅ´ &UƯPDKƗERGKL [ӭ %XGGKDJƗ\ƗFKRĈӭc vua Tích Lan hiӋXOj³'HYDQDPSL\DWLVVD´ÿHPWUӗQJWURQJQѭӟc, còn OѭXWUX\ӅQÿӃn ngày nay. ---

PHẬT GIÁO CHUYỂN SANG CÁC NƯỚC LẦN ĐẦU HẾT Thuӣ PhұWJLiRÿѭӧFQăPÿӭF+RjQJÿӃ A-dөc (asoka) lên thӃ ngôi cha, thӕng trӏ WURQJQѭӟc ҨQĈӝ. Ngài nӕi chí cӫa phө YѭѫQJngài, nên hҵQJÿHPELQKÿLFKLQKSKҥt các xӭ.KLÿmWKkXSKөFÿѭӧc xӭ Kalingarattha rӗi, ngài có thҭm xét rҵng: Trұn giһc vӯa qua, bӑn Kalingarattha bӏ tӱ trұn hҵng vҥn hҵng ӭFQJѭӡi, thҩy càng thҧPWKѭѫQJ7Kұt là viӋc chҷng nên làm. Tӯ ÿk\ 1JjLUҩWÿHPOzQJWtQQJѭӥng Phұt giáo, phӃ sӵ thân chinh các Qѭӟc, chӍ lo trӏ DQQѭӟc nhà, theo lӁ ÿҥo, nên ngài mӟi có hiӋu riêng là ThҥQKSKiSYѭѫQJ A-dөF &UƯGKDPPƗVRNDUƗMD  Muӕn cho thiӋn tín bӓ dӳ vӅ lành, nJjLÿӏnh truyӅn bá PhұWSKiSÿӃQFiFQѭӟc ӣ Gѭӟi quyӅn nJjLĈLӅu này là nguyên nhân làm cho PhұWJLiRÿѭӧFKjQKWUѭӟng. Lӏch sӱ ghi rҵng: thuӣ ҩ\WURQJQѭӟc ҨQĈӝ có 4 mһWÿҥo: Phұt giáo, Bà-la-môn giáo, Je-na giáo, A- ji-qua-ca giáo. ĈӭFKRjQJÿӃ A-dөc xét rҵng: Phұt giáo là mӝt nӅQÿҥRY{WKѭӧng, không mӝt tôn giáo nào sánh bҵng, nên ngài nhӭWÿӏQKÿHP3KұWJLiRUDÿӇ KyDÿӝ chúng sanh. Ngài lҩy Phұt giáo làm quӕFJLiRQKѭQJ QJjLFǊQJFKҷng hà hiӃp các mһWÿҥo khác. Vì lòng thành tín Phұt giáo nên Ngài làm lӉ thӑ phép tam qui và trì trai, giӳ giӟL1JjLFǊQJ có xuҩt gia thӑ cө túc giӟi mӝt lúc (có lӁ GRWKHRJѭѫQJFӫDQJjLÿk\PjFiFÿӭc vua lân

|9

EDQJFKRÿӃQYXD;LrPFǊQJYұ\ÿӅu có thӑ tө cúc giӟi làm tǤ NKѭX trong mӝt lúc hӃt). 1JjLFǊQJFyÿӃn sùng bái bӕQQѫLÿӝng tâm (SamvejaniyaWKƗQD YjWҥRWѭӧng PhұWÿӇ thӡ WURQJFiFQѫL ĈӭFKRjQJÿӃ A-dөc có làm 3 viӋFÿҥi hӳu ích cho Phұt giáo: lұp hӝi kӃt tұp Tam tҥng, truyӅn bá Phұt giáo, tҥo tháp Phұt. Ngài kӃt tұp Tam tҥng tӯ khi Ngài mӟi qui y Phұt giáo. Thuӣ ҩ\FKѭWăQJÿmFKLDUDOjPKDLSKiLUӗi là: phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD SKiL7kQ TiӃQ ƖFƗU\DYƗGD 7ӯ khi kӃt tұp kǤ QKu QKѭÿmFyJLҧLSKtDWUѭӟc) trӣ vӅ sau, trong mӛi phái lҥLFzQFKLDUDÿӃn 10 chi phái nӳa. ĈӭFKRjQJÿӃ A-dөc rҩt tôn trӑQJÿҥLÿӭc Mogaliputratissa là vӏ 7ăQJWKӕng cӫa phái 7KHUDYƗGDQrQQJjLPӟi hӃt lòng bҧo hӝ phái ҩ\7URQJÿҥi tҥng luұt có ghi rҵng: Khi bӑ ngoҥLÿҥo thҩ\FKѭWăQJKҵQJÿѭӧc nhà vua sùng bái, dâng cúng nhiӅu vұt dөng, bӑn hӑ lҥi giҧ dӕi vào tu theo Phұt giáo rҩt nhiӅu, mӟi sanh ra có sӵ bҩWKzDWURQJWăQJFK~QJ7Kҩu ÿӃQWDLÿӭFKRjQJÿӃ A-dөc, ngài bèn dҥy phҧi tra vҩn, nӃu thҫy tǤ NKѭXQjRÿiSNK{QJ thông, phҧi bӏ trөc xuҩt ra khӓi giáo hӝi, ngài bҥFKFQJÿҥLÿӭF7ăQJWKӕng làm tӑa chӫ, hӝi hӑSFKѭ WăQJÿӇ kӃt tұp Kinh, Luұt lҥi mӝt lҫn nӳa, tҥi thành Pataliputra. Hӝi thánh kǤ này gӑLOj³.Ӄt tұp kǤ ED´ 7DWL\DVDQJƗ\DQƗ 'RVӵ chia rӁ FKѭWăQJUDOjPKDLSKiLWӯ khi kӃt tұp kǤ QKuQăPWUӣ vӅ sau, bên giáo hӝi cӫa phái Tân TiӃQ ƖFƗU\DYƗGD ÿmFy sӱDÿәi Phұt Pháp nhiӅu lҳm rӗi, nên mӟi sanh ra sӵ bҩWKzDWURQJWăQJFK~QJ&ӟ ҩy nên ÿӭFKRjQJÿӃ A-dөc mӟi trөc xuҩt bên phái Tân TiӃn hӃt 60.000 vӏ tǤ NKѭX và kӃt tұp Tam tҥng, yêu cҫXWăQJFK~QJSKҧLÿӗng ý nhau, thӑ trì mӝt giáo pháp. Hӝi thánh kǤ ba này FǊQJGQJWLӃQJ0DJDGKD 3ƗOƯ ÿӇ kӃt tұSQRLWKHRJѭѫQJKDLNǤ kӃt tұSWUѭӟc, chӍ khác nhau là lӵa bӓ mҩy chӛ thêm bӟt. Tuy là dùng tiӃQJ0DJDGKDÿӇ kӃt tұp, chӟ hӝi thánh kǤ EDQj\FǊQJFKѭDFKpSWDPWҥng ra bҵng chӳ. VӅ viӋFÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFFKRQJѭӡLÿLWX\rQWUX\Ӆn PhұW3KiSVDQJÿӃQFiFQѭӟ

10 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

GIẢI VỀ NGUYÊN NHÂN SỰ TẠO TƯỢNG PHẬT ĐẦU TIÊN 6DXNKLÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFWKăQJKjUӗi, thì các vӏ vua lên cҫm quyӅn chánh trӏ kӃ nghiӋp cho ngài, NK{QJÿӫ sӭc gìn giӳ bӡ F}LÿѭӧFYƭQKYLӉQFiFQѭӟFFKѭKҫXÿӅu trӣ [ѭQJYѭѫQJWӵ trӏ. Tuy nhiên, PhұWJLiRFǊQJFzQÿѭӧFKѭQJWKҥQKQKѭ[ѭD Các xӭ SKѭѫQJWk\Eҳc ҨQĈӝ QKѭ[ӭ Ganh-thá-rá (Gandhara) chӛ PjQJѭӡi Hi lҥp (Grec) lұSQѫLFѭQJө trong xӭ ҨQĈӝ ÿmOkXÿӡi. Thuӣ ÿӭFKRjQJÿӃ A-dөc trӏ vì, thì bӑn Qj\FǊQJÿӅu tu theo PhұWJLiRÿӃQNKLKRjQJÿӃ A-dөFWKăQJKjUӗi, hӑ lҥL[ѭQJYѭѫQJ [ѭQJEiFyEӑn bӓ PhұWJLiRWKHRÿҥR*UHQFOjÿҥRFǊFӫa hӑPjFǊQJFzQQJѭӡi theo Phұt giáo vұy. 1Jѭӡi Hi lҥp theo tôn giáo cӫa hӑOjÿҥRVQJEiLFKѭ7KLrQKӑ quen tҥRWѭӧQJFKѭ 7KLrQÿӇ thӡÿӃn khi theo Phұt giáo hӑ FǊQJQRLWөF[ѭDWҥRWѭӧng PhұWÿӇ sùng bái vұy. 1KѭQJWKuӣ ҩy, chӍ nӝi trong xӭ Gandhara có thӡ Wѭӧng PhұWWK{LYuQѭӟc cӫa hӑ còn nhӓ hҽp, nên không có thӇ truyӅQEiVDQJÿӃQQѭӟFQJRjLÿѭӧc. ChҷQJEDROkXQJѭӡi Hi lҥp bӏ YXD.DQLVNDÿHPELQKWKkXSKөc (sau khi Phұt tӏFKÿѭӧFQăP Ĉӭc vua này rҩt tín QJѭӥng Phұt giáo, lұSÿӃ ÿ{Wҥi thành Bú-rú-xá-bú-ri (Purusapuri) phía bҳc xӭ Gandhara. Ĉӭc vua Kaniska bҧo hӝ Phұt giáo, có làm hai viӋc rҩt hӳu ích cho nӅQÿҥo là: tҥRWѭѫQJ Phұt, kӃt tұp Tam tҥng. VӅ viӋc tҥRWѭӧng Phұt, WUѭӟc hӃWQJѭӡi Hi lҥSÿӏnh tҥo ra mӝWNKX{QWѭӧng cho khác KѫQQJѭӡLWKѭӡng, hҫu dӉ bӅ phân biӋt và mӝt kiӇu nӳa cho xinh ÿҽp, cho thiên hҥ thҩy mà ÿHPOzQJWtQQJѭӥng. Vҧ lҥi, thuӣ tҥRWѭӧng chҷng có mӝWDL FKtQKPuQK ÿѭӧc giáp mһWĈӭc ThӃ 7{Q Yuÿm trҧi qua nhiӅXÿӡi rӗi) chӍ còn lӏch sӱ ÿӇ lҥi nói rҵng: PhұWFyWѭӟng tӕWNKiFWKѭӡng và WUѭӟc kia Ngài là vua trong mӝWQѭӟc trung ҨQĈӝ, bӓ QJ{LÿLWuPÿҥRFKRQrQQJѭӡi Hi Lҥp tҥRWѭӧng theo lúc Ngài còn làm vua, lúc Ngài làm thҫy tǤ NKѭXSa-môn mһc tam y, lúc Ngài mӟi giáng sanh. Bӑn thӧ Hi lҥp có tҥo ra nhiӅu kiӇXWѭӧQJQKѭ/~F1JjLFKѭD chӭng quҧ PhұWWKuWѭӧng ngӗi kiӃt già, bán già, tham thiӅn, nhҳm mҳt, hai tay chӗng lên ÿӇ trên chân mһt. Lúc Ngài thҳQJ0DYѭѫQJWKu1JjLQJӗi mà tay mһt mһt chӍ xuӕQJÿҩt tӓ dҩu rҵQJFyÿҩt làm chӭng. Khi ChuyӇn pháp luân thì 10 ngón tay cӫa Ngài xòe ra ráp tròn lҥi giӕQJQKѭWUái cҫu. Lúc Ngài hiӋn thҫQWK{QJWUѭӟc mһt bӑn ngoҥLÿҥo nghӏch cùng 1JjLWKuFyKRDVHQÿӥ Ngài. Lúc nhұp NiӃt-bàn thì Ngài nҵm nghiêng bên tay mһt. Thuӣ ÿӭc vua Kaniska trӏ YuWKuWăQJFK~QJÿmFKLDUDOjPKDLSKiL 1) 3KiLSKѭѫQJEҳc ҨQĈӝ mà thiên hҥ tKѭӡng gӑLOjSKiLĈҥi thӯDQKѭQJj\QD\PjWURQJ[ӭ Tây Tҥng, Cao Ly, Tàu, Nhӵt, ViӋt Nam sùng bái; 2) 3KiLSKѭѫQJQDPҨQĈӝ PjErQĈҥi thӯa hӑ gӑi là TiӇu thӯa mà xӭ Tích Lan, MiӃQĈLӋn, Soan-tha quҫQÿҧR;LrP&DR0LrQÿành hoan nghinh. 3KѭѫQJEҳc thì phҫQÿ{QJFKѭWăQJTXLWKHRSKiL7kQ7LӃn ƖFƗU\DYƗGD . Lӏch sӱ có ghi rҵQJĈӭc vua Kaniska muӕn lұp hӝi kӃt tұp Tam tҥQJFKRFKѭWăQJKLӋp nhӭWQKѭQJ FKѭ WăQJ JLӳ theo phái cӫD PuQK ÿm OkX QăP Uӗi, nên không thuұn hiӋp nhӭW Ĉӭc vua Kaniska bèn cho phép phái Bҳc hӝi tҥi thành Purusapuri, dùng tiӃng Bҳc phҥn (Sanskrit) ÿӇ kӃt tұp, cho nên mӟi có Tam tҥng mӟi bҵng tiӃng Sanskrit, còn phái Nam thì chӍ giӳ qui tҳF[ѭDGQJWLӃQJ0DJDGKD 3ƗOƯ ÿӇ kӃt tұp. Theo lӏch sӱ thì kӇ tӯ khi kӃt tұp kǤ EDPjÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFÿmOұSUDFKRÿӃn ngày nay, ai muӕn giӳ theo phái nào thì tùy sӣ thích cӫa mӛLQJѭӡi, mӟi có sӵ chia rӁ FKѭWăQJ UDOjPKDLSKiLQKѭÿmQyLWUrQ ---

| 11

GIẢI VỀ TƯỢNG PHẬT VÀ TƯỢNG BỒ-TÁT Đã Tạo Ra Trong Phái Đại Thừa Tӯ thuӣ Phұt giáo chia ra làm hai phái (Bҳc và Nam) thì cҧ KDLErQFǊQJÿӅu thӑ trì theo Tam tҥng cӫa mӛi phái. Phái Nam lҩy tҥng luұt làm trӑng, phái Bҳc dùng tҥng luұn làm gӕc. 3KiLSKѭѫQJ1DPOҩy tҥng luұt làm trӑQJOjQRLWKHRJѭѫQJFӫDFiFÿҥLÿӭc A-la-hán (trӵc tiӃp Phұt) hӝi hӑp kӃt tұp trong kǤ nhӭt, y theo chánh giáo cӫDĈӭc ThӃ 7{QQKѭ WKѭӣ Ngài còn tҥi thӃ. 3KiLSKѭѫQJ%ҳc muӕn tuyên truyӅn Phұt Pháp cho phҫQÿ{QJQJѭӡi WtQQJѭӥng, nên hӑ tWKD\ÿӇ ý sӵ trì giӟi, hӑ dùng tҥng luұn làm gӕc. &KѭWăQJSKѭѫQJNam xét rҵng: tӯ [ѭDÿӃn nay hҵng lҩ\FkX³7ӵ JLiFJLiFWKD´là mình tӍnh ngӝ mình rӗi sӁ tӍQKQJѭӡi, ҩ\OjFRQÿjQJUҩt chұt hҽp, rҩWNKyNKăQFKRSKҫQÿ{QJ QJѭӡi hành theo, nên mӟLÿӏnh sӱDÿәi chӃ biӃQWKrPSKѭѫQJSKiSPӟi, hҫu cho thiên hҥ dӉ bӅ hҩp tKXWUѭӟFÿӝ QJѭӡi rӗi sau sӁ ÿӝ mình. Cho nên hӑ tӵ gӑLOjĈҥi thӯDQJKƭDOj xe lӟQÿӇ ÿѭDQJѭӡi qua khӓi bӡ sanh tӱ, rӗi hӑ lҥi trӣ gӑi phái Nguyên Thӫy là TiӇu thӯa, QJKƭDOj[HQKӓ chұt hҽp. 3KiLSKѭѫQJ1DPKӑ tӵ gӑi là phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD KRһFOj7KLQK9ăQWKӯa 6ƗYDND\ƗQD  1KѭQJ VDX Qj\ SKҫQ ÿ{QJ QJѭӡL TXHQ WKHR SKiL Ĉҥi thӯa, nên gӑi phái Nguyên Thӫy là TiӇu thӯDQKѭYұy. 3KiLĈҥi thӯa phát khӣi lên do theo duyên cӟ ÿmPӟi giҧi trên, phái này hӑ canh cҧi Phұt Pháp (Tam tҥng) theo ý kiӃn riêng cӫa hӑ1KѭKӑ dҥy không nên phát nguyӋn thành bӵc ĈӝF*LiF 3DFFKHNDEXGGKD 7KLQKYăQJLiF 6ƗYDNDEXGGKD YuKDLEұc này chӍ nhұp NiӃt- bàn mӝW PuQK NK{QJ ÿӝ tұn chúng sanh, không có sӵ lӧi ích cho phҫQ ÿ{QJ FKӍ phҧi nguyӋn thành bұc Chánh BiӃn Tri 6DPPƗVDPEXGGKD ÿӇ phә ÿӝ chúng sanh vào NiӃt- bàn, rӗi sau sӁ ÿӝ mình. Bӣi hӑ FKRQKѭYұy là phҧLKѫQQrQKӑ hҵng khuyên dҥ\QJѭӡi phҧi nguyӋn làm Bӗ-WiWQKkQÿyPjKӑ WKѭӡng gӑi các bұc A-la-hán là Bӗ-tát hӃt. Sau nӳa, dҫn dҫn hӑ lҥi thêm rҵng, Phұt tKѭӡng trú trong tam thӃ (quá khӭ, hiӋn tҥi, vӏ ODL QJKƭDOj Phұt hҵng có trong thӃ giӟi. Lҥi thêm rҵng có nhiӅu vӏ Phұt khác nhau gӑi là 6D\DPEKǌEXGGKDKD\Oj$GƯEXGGKD12 WKѭӡQJWU~ÿӡLÿӡi kiӃp kiӃp trong thӃ giӟLYjFǊQJ có 5 vӏ PhұW'K\ƗQLEXGGKDNKiFQӳa, do sӭc thiӅQÿӏnh cӫa PhұW$GƯEXGGKDVDQKUDKҵng ngӵ WUrQWKѭӧng giӟi là bӵc dүn dҳt Bӗ-tát giáng sanh xuӕng thӃ gian làm µQJѭӡi Phұt¶ 0DQXVVDEXGGKD  ÿӇ tӃ ÿӝ FK~QJ VDQK 1Kѭ Kӑ nói có 28 vӏ PhұW ÿӭQJ ÿҫu hӃt là 7DQKDQWDNDUDÿӅu là A-GLFKRÿӃn ÿӭc Gotama13 WKuSKiLĈҥi thӯDFǊQJFKROjQJѭӡi Phұt (Manussabuddha) hӃt. Trong mӛi vӏ PhұWÿӅu có ba thân: ӭQJWKkQ VDPEKRNƗ\D OjSKjP thân, là thân phҧi chӏu sӵ sanh, lão, bӋnh, tӱ QKѭQJѭӡLWKѭӡQJEiRWKkQ QLUDPDQDNƗ\D  là thân trong sҥch trӑn lành, thoát khӓLFiFÿLӅu phiӅn não tӯ NKLÿѭӧFÿҥi ngӝ; pháp thân GKDPPDNƗ\D là thân pháp báu mà Ngài tӵ ngӝ. Chùa Tàu, chùa ViӋW1DPWKHRSKiLĈҥi thӯDWKѭӡng tҥRWѭӧng PhұWUDEDWKkQQKѭYұy. 3KiLĈҥi thӯa còn tҥRUDWѭӧng Phұt và Bӗ-tát nhiӅu kiӇu, canh cҧi theo ý riêng cӫa hӑ, có nhiӅX ÿҫu, nhiӅu tay cҫm mӛi món khí giӟi khác nhau, lҥL FǊQJ Fy WҥR Wѭӧng Bӗ-tát /RNHVYƗUD KRһF $YDORNLWHVYƗUD PjQJѭӡi ViӋW1DPPuQKWKѭӡng hay gӑi là Phұt Quan Âm. Hӑ tҥRWѭӧng ra nhiӅu kiӇXQKѭYұ\ÿӇ sùng bái là do nhóm ngѭӡi Bà-la-môn muӕn qui nhӭt Phұt giáo và Bà-la-môn giáo. Cҧ hai mһWÿҥRÿӅu khác hҷQQKDXQKѭFKӛ này:

12
Tàu dӏch là KiӃQVѫ3Kұt
13
Tàu dӏch là Cӗ ĈjP

12 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

Ĉҥo Phұt dҥy: Quҧ vui hay quҧ khә ÿӅXGRQѫLFiLQJKLӋp lành hoһc cái nghiӋp dӳ cӫa FRQQJѭӡLÿmOjPUDĈӭc ThӃ 7{QNKLÿѭӧc chӭQJÿҳc bұc Chánh BiӃn Tri rӗL1JjLÿHP FiL3KiSY{WKѭӧng cӫD1JjLÿmWӵ ngӝ ҩ\ÿLSKә ÿӝ chúng sanh, xong rӗi, Ngài tӏch diӋt, Ngài chӍ FzQÿӇ lҥi cái Pháp. Bên Bà-la-môn giáo dҥy: Có mӝWÿҩng chúa tӇ hҵng ngӵ WUrQWKѭӧng giӟi xem sӵ lành, dӳ cӫa chúng sanh, ai làm quҩy, không vӯa lòng thì Ngài hành phҥt, ai sùng bái Ngài thì 1JjLEDQѫQ[XӕQJSKѭӟc. NhӳQJQJѭӡi hҥ WULÿӅu vӯa lòng theo sӵ dҥy dӛ ҩy, bӣi dӉ GjQJKѫQOjPuQKWӵ tu, tӵ ÿӝ. Cho nên nhӳQJQJѭӡLÿLWX\rQWUX\Ӆn PhұWJLiRErQSKiLĈҥi thӯDGRÿyPjFDQKFҧi, chӃ biӃn theo Bà-la-môn giáo. Hӑ dҥy rҵQJÿӭc Bӗ-tát là bұc hӝ pháp, nên hӑ khuyên con QJѭӡi phҧi tôn kính Ngài, Ngài hҵng ngӵ WUrQWKѭӧng giӟLFǊQJQKѭErQ%j-la-môn giáo vұy. Sӵ canh cҧi theo ý kiӃn riêng ҩy là hӑ thҩ\ÿLӅu nào cho là tӕt cӫDÿҥo khác, thì hӑ thêm vào. Chҷng phҧi chӍ FySKiLĈҥi thӯa Phұt giáo sӱDÿәLQKѭWKӃ ҩy; Bà-la-P{QJLiRFǊQJ vұy, hӑ thҩy bên Phұt giáo chӛ nào tӕt thì hӑ FǊQJOjPWKHR9uOӁ ҩy mà Bà-la-môn giáo có lұp mӝWFKLÿҥo gӑi là Visnuveda hӑ cho rҵQJÿӭc Narayan là mӝt vӏ Phұt, là mӝWÿҩng tӃ ÿӝ FK~QJVDQKNKLFRQQJѭӡi bӏ tai nҥn thì Ngài Virapurasa xuӕng cӭu vӟWQKѭÿӭc .ULVQDÿӭF5ƗPDFKRÿӃQÿӭc Sakyamuni mà hӑ FǊQJFKROjÿӭc Narayanavata. Ĉӭc Bӗ-WiWPjSKiLĈҥi thӯa canh cҧi ҩy, có nhiӅu hҥng lҳPQKѭQJÿk\FKӍ kӇ tóm tҳt có 5 hҥng14: Samantabhadrabodhisatva: là bӵc Bӗ-tát hӝ pháp cӫDĈӭc Phұt Kakkusandha; 9ƗMLUDSƗQLERGKLVDWYD Oj Eӵc là bӵc Bӗ-tát hӝ pháp cӫD Ĉӭc PhұW .RQƗ .DPDQD Racanapanibodhisatva: là bӵc là bӵc Bӗ-tát hӝ pháp cӫD Ĉӭc Phұt Kassapa; Avalokilesvarabodhisatva: là bӵc là bӵc Bӗ-tát hӝ pháp cӫDĈӭc Phұt Gotama (Cӗ ĈjP  Visavapanibodhisatva: là bӵc là bӵc Bӗ-tát hӝ pháp cӫDĈӭc Phұt Ariyametteyya (Di Lһc) (là Phұt vӏ lai). 7ѭӧng Bӗ-WiWPjSKiLĈҥi thӯDÿmWҥRUDWUѭӟc hӃt có mһc y phөc nhà vua cho dӉ phân biӋt, tay có cҫm khí giӟi khác nhau. Sau rӗi do theo Bà-la-môn giáo hӑ tҥRWѭӧQJFKѭ7KLrQ KuQKGiQJNKiFWKѭӡQJQrQSKiLĈҥi thӯDFǊQJWҥRWѭӧng Bӗ-WiWNKiFWKѭӡng thêm nӳa, có nhiӅu mһt, nhiӅu tay, cҫm nhiӅu khí giӟi. ---

GIẢI VỀ THÁP PHẬT TẠO RA TRONG CÁC NƯỚC, NGOÀI ẤN ĐỘ Phұt giáo truyӅQVDQJFiFQѭӟc ngoài ҨQĈӝ, kӇ tӯ thӡLKRjQJÿӃ A-dөc, lӕi Phұt giáo ÿѭӧFQăP1KѭQJÿLӅXPjFiFQѭӟc vӏn lӁ rҵQJFyĈӭc PhұWÿӃn phә ÿӝ WURQJQѭӟc hӑ, hoһc có Thánh tích cӫa Ngài (trong thuӣ Ngài còn tҥi thӃ QKѭQói có tóc cӫa Ngài hoһc có dҩXFKѭQFӫa Ngài, thuyӃt ҩ\ÿӅXQѭѫQJWKHROӡi sau này hӃt. Thuӣ KRjQJÿӃ A- Dөc có lӏch sӱ ghi chҳc chҳQÿiQJWLQÿѭӧc, thì chӍ có mӝt xӭ Ceylan có dҩu tích cӫa Phұt. NӃu nói theo cә vұWFzQOѭXWUX\ӅQWURQJFiFQѭӟFFKRÿӃn ngày nay, thì phía tây ҨQĈӝ Phұt giáo truyӅn bá ra không bao xa, chӍ ODQWUjQÿӃn tӍQK3XQVLQKѭQJFiFSKtDNKiFWKu ÿѭӧc phә WK{QJUD[DKѫQ3KtDEҳc thì truyӅQUDÿӃQFKѭQQ~L7X\ӃWVѫQ +LPDOD\D FKt trung Á châu (bây giӡ thuӝc vӅ QѭӟF5XVVLH OX{QÿӃn QѭӟF7jXSKtDÿ{QJWKuUҧi ra xa KѫQFiFKѭӟng, tӯ Qѭӟc MiӃQĈLӋn, Soҥn Tha quҫQÿҧo, Xiêm, Cao Miên, ViӋt Nam, Tàu,

14 Tàu âm 5 vӏ PhұWQKѭYҫy: 1.PhұW&kXOѭXW{Q3Kұt Câu na hàm mâu ni, 3.Phұt Ca DiӃp, 4.Phұt Thích ca mâu ni, 5.Phұt Di lһc.

| 13

&DR/\FKtQѭӟc Nhӵt Bәn. Phía nam thì truyӅQEiÿӃn các hҧLÿҧR3DQLǌ1KѭQJVӵ bành WUѭӟng Phұt giáo thì lan ra dҫn dҫn, nhiӅXWUăPQăP GRQJѭӡi ҨQĈӝ ÿLVDQJWUX\Ӆn bá, rӗi nhӳQJQJѭӡLWURQJQѭӟFÿmWtQQJѭӥQJÿHPFKӍ dҥy lҥi cho nhau. &iFKPjQJѭӡi ҨQĈӝ ÿHP3Kұt giáo phә cұSÿӃQFiFQѭӟc ҩy, thì nhӡ sӵ giao thông tӟi lui (Gamanagama) qua lҥLÿmOkXÿӡi rӗL1Jѭӡi ҨQĈӝ ÿLEX{QEiQKRһFÿӃn trú ngө WURQJFiFQѭӟc ҩ\QJѭӡLWKHRÿҥRQjRWKuÿHPÿҥo ҩ\VDQJÿӇ tu hành và chӍ dҥy dân trong Qѭӟc ҩy hành theo, cҧ Bà-la-môn giáo và PhұWJLiRFǊQJYұ\1KѭQJKDLPһWÿҥRFyÿLӅu khác hҷn nhau: Bà-la-môn giáo dҥ\ÿҥo lүn lӝn vӟi sӵ nhà viӋFQѭӟc, còn Phұt giáo chӍ khuyên tu hành theo Chánh pháp. Lҥi nӳa Bà-la-môn giáo dҥy sӵ lӧi ích có cao, thҩp theo giai cҩp xã hӝi, còn Phұt giáo huҩn dө QJѭӡi bҩWSKkQW{QWLWKѭӧng hҥ. Duyên cӟ mà hai mһWÿҥRÿѭӧc thҥQKYѭӧQJNKiFQKDXWURQJFiFQѭӟFOjQѭӟc nào ӣ Gѭӟi quyӅn ҨQĈӝ, Qѭӟc ҩy Bà-la-P{QJLiRÿѭӧc thҥQKKjQKQKѭ[ӭ -ƗYD.DPEǌMƗYY«QѭӟFPjQJѭӡi Ҩn Ĉӝ không có quyӅn hành thì PhұWJLiRÿѭӧc nhiӅXQJѭӡLWtQQJѭӥQJKѫQQKѭQѭӟc MiӃn ĈLӋn, Tích LaQYY« Hai mһWÿҥo lҥi còn khác nhau mӝWÿLӅu nӳa là nJѭӡi giӳ ÿҥo Bà-la-môn thì không sӕt sҳng vӅ sӵ tuyên truyӅQÿҥRÿӭc, do cӟ ÿmJLҧi trên, vӅ Phұt giáo thì lҩy sӵ giáo hóa làm trӑng, tӯ thuӣ Phұt còn tҥi thӃ. Thuӣ ÿӭFKRjQJÿӃ A-dөc trӏ vì, PhұW*LiRÿѭӧc thҥnh hành cӵFÿLӇm, nhӡ Ngài phái QJѭӡLÿLWUX\ӅQEiVDQJFiFQѭӟFFKRQrQWURQJQѭӟc ҨQĈӝ có lӡi khen rҵQJĈӭc vua nào có lòng hӝ Phұt Pháp thì hҵQJÿѭӧFOjPKRjQJÿӃ WURQJQѭӟc ҨQĈӝ1Kѭÿӭc vua Kaniska hҵQJQRLWKHRJѭѫQJFӫDKRjQJÿӃ A-dөFFKRQJѭӡLVDQJEjQKWUѭӟng Phұt giáo ÿӃQFiFQѭӟc. 1Jѭӡi sang truyӅn PhұWJLiRÿӅXGRWKHRFRQÿѭӡng mà hӑ ÿmWKѭӡQJKD\ÿLWӟi, lui, qua, lҥi tӯ [ѭDPjÿӃQFiFQѭӟF1JѭӡLVDQJFiFQѭӟc phía tây và phía bҳc thì phҫQÿ{QJ OjQJѭӡi ҨQĈӝ ӣ miӅQWUrQÿLÿѭӡng bӝ thì tӯ QѭӟF*DQGKDUDVDQJTXDQѭӟc Punsin hoһc theRFRQÿѭӡng Trung Á châu. VӅ SKtDÿ{QJSKҫn nhiӅXOjQJѭӡi Trung ҨQÿӝ, tӯ Qѭӟc Magadha xuӕQJÿҧo Tích Lan, hoһc xuӕng theo bãi biӇQ%HQJDOHÿӃn MiӃQĈLӋn, Xiêm. 1Jѭӡi sang phía nam, phҫQÿ{QJÿӅXOjQJѭӡi miӅQGѭӟLQѭѫQJWKX\Ӆn mà qua biӇQÿӃn ÿҧo SumDWUDÿҧo Java và trӣ lên xӭ Chàm (bây giӡ thuӝc vӅ xӭ Trung-ViӋt, ViӋt Nam) và QѭӟF.DPEǌMD1KkQÿyQrQ3Kұt Pháp và kiӇu mүXKuQKWѭӧng, tháp PhұWWURQJFiFQѭӟc mӟi có sӵ NKiFQKDXQKѭYұ\&iFQѭӟFSKtDWk\ÿӅXQRLWKHRQѭӟF0DJDGKDQѭӟc phía nam thì bҳWFKѭӟFQJѭӡi ҨQĈӝ miӅQGѭӟL .DOLQJDUDWWKD ÿHPWUX\ӅQVDQJÿӅu do Phұt JLiRWURQJQѭӟc ҨQĈӝ. Thuӣ ÿҫXWLrQÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFSKiLQJѭӡLÿLWUX\Ӆn bá Phұt JLiRWKuWURQJQѭӟc ҨQĈӝ còn giӳ theo phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD  PjSKiLĈҥi thӯa hӑ gӑi là TiӇu thӯa) Tam tҥng thì dùng tiӃQJ0DJDGKD 3ƗOƯ \WKHRNӃt tұp kǤ EDQKѭ[ӭ Tích Lan FǊQJÿӅu theo phái Nguyên Thӫ\ĈӃQÿӡi vua Kaniska Ngài cho phép kӃt tұp Tam tҥng bҵng tiӃng Sanskrit (Bҳc phҥn) mӟLVDQKUDFySKiLĈҥi thӯDWUjQUDWURQJQѭӟc ҨQĈӝ1Jѭӡi ҨQĈӝ truyӅQSKiLĈҥi thӯDÿӃQFiFQѭӟFÿmFyJLӳ theo phái TiӇu thӯa, thì phҫQÿ{QJKӑ trӣ xXKѭӟQJWKHRĈҥi thӯa, trӯ QJѭӡLQѭӟc Tích Lan, MiӃQĈLӋn, thì hӑ còn nҳm giӳ phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD Yuÿѭӧc ӣ gҫn các bӵc thiӋn trí thӭFQѭӟc Magadha giӳ phái TiӇu thӯa, nên mӟLFzQGX\WUuÿҥo cә. Có lӏch sӱ nói rҵng: thuӣ PhұWJLiRÿѭӧc KѫQQăm, có mӝWQJѭӡi ӣ WKjQK%XGGKDJƗ\ƗSKiWWkPUҩt tín thành vào xuҩt gia theo phái Nguyên Thӫy, tên cӫa Ngài còn ghi khҳFOjÿӭc A-xà-lê Buddhaghosa hӑc thông suӕt Tam tҥng rӗi, xét rҵng Tam tҥQJWURQJQѭӟF0DJDGKDÿmNKҳc bҵQJYăQWӵ, có sai sót nhiӅu chӛ, NK{QJÿ~QJ3Kұt ngôn (Buddhavacana). Ngài biӃt bên Tích Lan FǊQJFy7DPWҥng khác bҵQJYăQWӵ, y theo lӡi truyӅn giáo cӫDÿҥLÿӭF0DKLQGDĈӭc A-xà-lê Buddhaghosa

14 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

mӟi cӕ gҳng sang Tích Lan, có mang theo Tam tҥQJWURQJQѭӟF0DJDGKDÿӇ dò xét, nghiên cӭu, so sánh vӟi Phұt Pháp bên Tích Lan. Bên Tích Lan có Tam tҥng bҵng ba thӭ: 1) Thӭ 3ƗOƯOj7DPWҥng chép y theo trong kӃt tұp kǤ ba, ghi bҵng tiӃQJ0DJDGKDPjÿҥLÿӭF0DKLQGD1JjLÿmWKXӝc nҵm lòng, rӗLÿHP sang truyӅn dҥ\FKѭWăQJTích Lan FǊQJKӑc nҵm lòng ÿӇ truyӅn lҥLFKRQJѭӡLWURQJQѭӟc. 2) Mӝt thӭ nӳa gӑLOj$WWKDNDWKƗOjOӡi chú giҧi thêm mӝWÿ{LFKӛ PjWURQJ3ƗOƯQyLWyP tҳt, giҧng rӝng thêm ra cho nhӳQJQJѭӡi hӑc tұp dӉ hiӇXPjFKѭWăQJTích Lan dӏch ra bҵng tiӃng Tích Lan. 3) Thӭ EDOj7LNƗOjOӡi chú giҧL$WWKDNDWKƗPLQKEҥch thêm mӝt lҫn nӳa. Bӝ .LQKQj\FKѭWăQJTích Lan FǊQJGӏch ra bҵng tiӃng Tích Lan. Thuӣ ҩ\ÿӭc A-xà-Or%XGGKDJKRVDFǊQJFұ\FKѭWăQJTích Lan hӧp lҥLÿӇ dò xét giùm 3ƗOƯFKRÿ~QJWKHROӕL[ѭDWUtFKEӓ nhӳQJQѫLQjRVDLOҫm và nghiên cӭu thêm tҥng Át- thá-cá-tha, Tӏ-FDPjFKѭWăQJTích Lan ÿmFyGӏch sҹn. Thҩ\QѫLQjRÿ~QJÿҳn thì dӏch ra tiӃng Magadha cho hiӋSWKHR3ƗOƯÈW-thá-cá-tha và Tӏ-FD&zQQѫLQjRPjGz[pWWKҩy sai lҫPNK{QJÿ~QJWKHR3KұWQJ{QWKuÿӭc But-tha-khô-xa ÿӕt bӓ hӃt. Tam tҥng bҵng tiӃQJ0DJDGKD 3ƗOƯ Oj&KiQK3KiSFӫa nӅn Phұt giáo mà phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD WKӑ WUuWKHRÿӃn ngày nay, là Pháp bҧRÿmFKҩn chӍQKKRjQWRjQÿ~QJ WKHRFKѫQOêQKӡ ÿӭc A-xà-lê15 %XGGKDJKRVƗFƗU\D YjFKѭWăQJTích Lan ÿmFy nghiên cӭu và duyӋt chánh rӗi trong khi ҩy, nên mӟi có ghi vào lӏch sӱ miӅn NDPNKLÿҥLÿӭc 0DKLQGDYjFKѭWăQJÿҧo Tích Lan chҩn chӍnh Kinh, LuұWÿҫu tiên hӃt, kӇ là kӃt tұp kǤ thӭ WѭNKLFKѭWăQJFKpS7DPWҥng ra bҵng chӳ, kӇ là kӃt tұp kǤ thӭ QăP Thuӣ PhұWJLiRÿѭӧFQăPÿҥo PhұWWURQJQѭӟc ҨQĈӝ ÿmVX\YLGRVӵ [XQJÿӝt nhau (Bà-la-môn giáo và Phұt giáo) xҧ\UDÿmOkXUӗi, làm FKRWăQJ ÿӗ YjWtQÿӗ NK{QJÿѭӧc trong sҥFKYuÿmEӏ lүn lӝn chung vӟi Bà-la-P{QJLiR1KѭFyWtFKJKLSKkQPLQKUҵng: Có mӝWQKjVѭ7jXGDQKOjWKҫy HuyӅQ7UDQJÿLVDQJQѭӟc ҨQĈӝ thuӣ PhұWJLiRÿѭӧc 1.173 QăP7URQJWKӡi kǤ ҩ\Fyÿӭc vua Siladitya trӏ vì xӭ Ca-ni-da-cup-cha (Kanyagubja) là vua Qѭӟc Trung ҨQĈӝ, ngài là bұc hӝ pháp, cho phép kӃt tұp kinh, luұt. Cách thӭc trong sӵ kӃt tұp ҩ\QKѭVDXQj\1Jj\ÿҫXNKLrQJWѭӧng PhұWFKѭQJUDQJj\WKӭ QKuFKѭQJWѭӧng 7KiLGѭѫQJQJj\WKӭ EDFKѭQJKuQKĈҥi phҥPYѭѫQJKD\Oj7KLrQFK~D GRWKHRÿk\ÿӫ hiӇu rõ rҵng PhұWJLiRÿmVX\YLQKLӅu rӗi, trong lúc ҩy thҫy HuyӅn Trang sang thӍnh kinh bên ҨQĈӝ). %rQÿҧo Tích Lan FǊQJFKҷng yên tӏQKYuÿҧo ҩy ӣ tiӃp cұn xӭ cӫa bӑn nghӏch tà kiӃn, ӣ vӅ miӅn cӵc nam, miӅn cuӕLFQJPǊL SRLQWH [ӭ ҨQĈӝ. Bӑn nghӏch ҩ\VDQJÿiQKOҩy ÿҧo Tích Lan nhiӅu phen, có khi lҩ\ÿѭӧc và thӕng trӏ lâu QăP7URQJNKLFKLӃn tranh ҩy, Phұt giáo lҥLVX\YLFǊQJFyNKLSKiWVDQKUDPһWÿҥo khác nӳDÿӃQNKLÿӭc vua Sihalada là bұc chánh kiӃQÿѭӧc phөc quӕc, ngài lo chӍQKÿӕn Phұt giáo lҥLÿѭӧc thҥQKYѭӧng, trong Qѭӟc trӣ lҥi thӑ trì mӝWÿҥRQKѭYұ\ÿmQKLӅXOѭӧWĈӃn khi PhұWJLiRÿѭӧFQăPÿҧo Tích Lan lҥi bӏ vào tay bӑn nghӏch ҩy mӝt phen nӳa. Nhӡ ÿӭFYXD6LULVDPJKDERGKLÿiQK ÿXәi bӑn nghӏFKÿLUӗi ngài bèn lo bҧo tӗn Phұt giáo. Ngài có xét rҵng trong xӭ Tích Lan NK{QJFzQFKѭWăQJWLQKVҥch nӳa. May thay, thuӣ ҩ\WURQJQѭӟc MiӃQĈLӋn (Birmanie) Phұt giáo rҩt thҥQKKjQKKѫQFiFQѭӟc nhӡ ÿӭFKRjQJÿӃ $QXUXGGKDPDKƗUƗMDWUӏ YuQѭӟc MiӃQĈLӋn. Ngài rҩt có oai thӃ thâu phөFÿѭӧc nhiӅXQѭӟFOX{QÿӃQQѭӟc Xiêm. Ngài lo bҧo hӝ PhұWJLiRÿѭӧFKѭQJWKҥnh trRQJFiFQѭӟc ҩy. ĈӭF YXD 6LULVDPJKDERGKL FKR QJѭӡi qua cҫu thӍQK FKѭ WăQJ Qѭӟc MiӃQ ĈLӋn vӅ ÿӇ chӭng cuӝc truyӅn qui giӟLFKRFKѭWăQJTích Lan trӣ nên trong sҥFKĈӭFKRjQJÿӃ A-nu- rut-WKDQKkQÿyPjÿѭӧc giao thông vӟLQѭӟc Tích Lan, sang thӍnh Tam tҥng bҵng tiӃng 15 Giáo thӑ.

| 15

0DJDGKDPjÿӭc A-xà-Or%XGGKDJKRVDÿmNӃt tұSÿӇ lҥi trong xӭ Tích LaQÿHPYӅ làm cӫa báu quӕc gia và truyӅQEiVDQJQѭӟc Xiêm. Bên xӭ ҨQĈӝ kӇ tӯ khi PhұWJLiRÿѭӧFQăPWKuÿҥo Phұt càng thêm suy vi, do nhӳQJQJѭӡi giӳ Bà-la-môn giáo có quyӅn thӃ lӟn hà hiӃp Phұt giáo, luôn cҧ WăQJÿӗ FǊQJ trӣ [XKѭӟQJWKHRSKSKiSÿӇ PXDOzQJQJѭӡLPRQJKѭӣng sӵ lӧi danh trҫn thӃ, không còn thӑ trì kinh luұWQKѭ[ѭDFҧ phái TiӇu thӯDYjĈҥi thӯDFǊQJÿӅXQKѭYk\ ĈӃn khi bӑn Ҧ rұp có quyӅn thӃ lên, hӑ ÿHPELQKÿiQKOҩ\FiFQѫLYjpSQJѭӡi phҧi theo tôn giáo cӫa hӑ OjÿҥR,VODPDĈҥo này truyӅQVDQJÿӃQQѭӟc Punsi sau rӕWQJѭӡi Ҧ rұp ÿѭӧc quyӅn thӃ lӟn cai trӏ xӭ ҨQĈӝ, kӇ tӯ PhұW3KiSÿѭӧFQăPĈҥo Islama dҥy rҵng: Sӵ hӫy hoҥLFiFWѭӧng ҧnh mà ngѭӡLÿmW{QNtQKFKҷng hҥn là mһWÿҥo nào là mӝt SKѭӟc báu lӟn. Cho nên, bӑn Islama ÿӅXSKiKѭFiFWѭӧng Phұt và hà hiӃSQJѭӡi giӳ Phұt giáo, làm cho nhӳQJQJѭӡi tu Phұt trong xӭ ҨQĈӝ ÿӅu tan hӃt, thұWOjÿiQJWLӃc. Thuӣ Phұt giáo bӏ QJѭӡi Ҧ rұp phá hҥLÿy, chҷng phҧi chӍ nӝi trong mӝt xӭ ҨQĈӝ ÿkXFzQFyEӑn Ҧ rұp dүQELQKWKHRFRQÿjQJELӇn Hӗng HҧL 0HUURXJH ÿiQKOҩy các xӭ theo mé biӇn, tӯ ҨQĈӝ FKRÿӃQPǊL0D-lay-GX 0HOOH\\X YjÿҧR6XPDWUDÿҧo Java, xӭ Chàm theo mé sông Mékong. QuyӅn thӃ ODQUDÿӃQÿkXWKuKӑ phá hoҥLWѭӧng PhұWÿӃQÿy1KѭQJFǊQJ FzQFyQѭӟFPjQJѭӡi Ҧ rұSÿLNK{QJÿӃQQKѭFiFQѭӟc phía bҳc ҨQĈӝ (Népal, Thibet và các xӭ ӣ miӅQWUXQJÈFKkX &ǊQJFzQFiFQѭӟc khác nӳDQKѭSKtDQDPWKuQѭӟc Tích LaQSKtDÿ{QJQѭӟc MiӃQĈLӋn, xӭ Xiêm, Cao Miên, ViӋt Nam, Tàu, Cao Ly và Nhӵt BәQÿӅu còn giӳ ÿҥo PhұWFKRÿӃQQJj\QD\QKѭQJVӵ KjQKÿҥo thì khác nhau. 1Jѭӡi xӭ Népal, Thibet và trung Á châu luôn cҧ và Tàu, ViӋt Nam, NhӵW&DR/\ÿӅu giӳ WKHRSKiLĈҥi thӯDQJѭӡi Tích Lan, MiӃQĈLӋn, Soҥn-tha quҫQÿҧo, Xiêm, Cao Miên giӳ theo phái TiӇu thӯa16. Mҩ\WzDWKiSÿmWҥRUDWURQJFiFQѭӟc ҩ\ÿӅu do theo khuôn mүXQѭӟc ҨQĈӝQKѭQJ FǊQJNKiFQKDX1Jѭӡi Thibet, Népal và trung Á châu thì tҥo theo kiӇu cӫDQJѭӡL*UHFÿm làm ra trong xӭ Gandhara, FKRÿӃQQJѭӡi Tàu, Cao Ly, Nhӵt BәQFǊQJYұ\QJѭӡi Java, Chàm, Cao Miên thì theo kiӇu thӧ ҨQĈӝ miӅQGѭӟi. Tháp Phұt làm theo kiӇu ҨQĈӝ và truyӅQVDQJÿӃQFiFQѭӟc, có bӕn thӭ ÿҥLNKiLWѭӧng PhұWWѭӧng Bӗ-tát, tháp Phұt, chùa Phұt. Cách thӭc bӕn thӭ cә vұt ҩ\ÿӅu khác nhau: 1) 7ѭӧng PhұWWKuQJѭӡL*UHFÿmWҥRWURQJQѭӟF*DQGKDUDWUѭӟc, rӗi mӟi truyӅn sang ÿӃQFiFQѫLQKѭÿmFyQyLWUrQ7Uѭӟc khi mӟi tҥRWѭӧng Phұt, không nhӭWÿӏnh phҧi làm theo kiӇXQjR9uWѭӧng mӟi tҥRUDVDXNKLĈӭc ThӃ Tôn nhұp diӋt ÿѭӧc 400 QăPNK{QJFyWKӇ giӕng PhұWÿѭӧc, chӍ ÿӏnh tҥo cho thiên hҥ thҩy mà phân biӋt rҵQJOjWѭӧng PhұWQKѭÿmFyJLҧLSKtDWUѭӟc. Do cӟ ҩy, nhӳQJWѭӧng Phұt trong các QѭӟFÿӅu chҷng giӕQJQKDX;HPQKѭQJѭӡi Tàu, Nhӵt sau này hӑ tҥRWѭӧng Phұt không có mһc Tam y, mà trӣ lҥi mһc áo giӕQJQKѭPҩy ông thҫy Tàu, ViӋt Nam mһc ngày nay vұy. 2) &zQWѭӧng Bӗ-tát thì phái TiӇu thӯa chӍ có tҥRWѭӧQJÿӭc Di Lһc là Bӗ-tát sӁ thành Phұt kӃ vӏ FKRĈӭF7KtFK&D0X1L1KѭQJErQĈҥi thӯa tính rҵQJFKѭ%ӗ-tát có thӃ lӵc bDQSKѭӟc và hành tӝLFRQQJѭӡL QKѭĈҥi phҥPWKLrQYѭѫQJErQ%j-la-môn giáo) nên hӑ mӟi tҥo ra nhiӅu kiӇXWѭӧng Bӗ-WiWÿӇ VQJEiL7ѭӧng giӕQJQJѭӡi FǊQJFyNKiFWKѭӡQJFǊQJFyFyQKLӅu tay, cҧ nam và nӳQJѭӡi Tàu hӑ ÿӅu gӑi là Bӗ-tát, nên tҥRUDÿӇ phөng thӡ.

16 Xӭ &DR0LrQWUѭӟFNLDÿmFyWKHRĈҥi thӯa, trӣ lҥi theo TiӇu thӯa, lӕi PhұWJLiRÿѭӧFQăP

16 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

3) Tháp PhұWWUѭӟc hӃt tҥRUDÿӇ thӡ xá-lӏ theo kiӇu mүXWURQJQѭӟc Trung ҨQĈӝ do PhұWQJ{QÿmFyGLKXҩn. Tháp PhұWÿm[k\UDÿӅXÿӫ và truyӅQEiVDQJFiFQѭӟc là tӯ ÿӡLKRjQJÿӃ A-dөc, ngài chia xá-lӏ FKRFiFQѫLÿӇ sùng bái. 4) VӅ chùa Phұt thì hӑ noi theo kiӇXFXQJÿLӋn, có nhiӅu tҫQJPj[ѭDNLDKӑ làm bҵng Fk\QKѭFKӛ ӣ cӫDÿҥi phú gia, tӯ QKjYXDFKRÿӃn bӵFWUѭӣng giҧ, là dinh thӵ cӫa hҥng cao sang (nhӳQJWKѭӡQJQKѫQWKuFKӍ ӣ nhà mӝt tҫng), sau rӗi hӑ biӃn cҧi ra chӍ làm mӝt tҫng, trên nhӓ Gѭӟi lӟQQKѭQJFǊQJFҩt cho có thӇ mҥROjFXQJÿLӋn, sau rӗi hӑ chӍ xây bҵng gҥch. Cҧ hai bên (Phұt giáo và Bà-la-P{QJLiR FǊQJÿӅu lұSÿӅn thӡ QKѭNLӇu ҩ\ĈLӋn thӡ Phұt chӍ tҥo có mӝt tháp ӣ giӳa, còn bên Bà-la- môn thì có ba tháp. Kim thân hoһFWѭӧng Bӗ-tát, hoһc Tháp, hoһF&KDWURQJFiFQѭӟc, tuy rҵQJÿmGRWKHR kiӇu mүu bên ҨQĈӝQKѭQJVDXUӗi trong mӛLQѭӟc có thӧ hay hoһc do lӁ gì khác, thì hӑ tҥo theo ý riêng, tùy thích cӫa mӛLQѭӟc. ---

GIẢI VỀ LỊCH SỬ PHẬT GIÁO TRONG NƯỚC XIÊM Phұt giáo truyӅn sanJQѭӟc Xiêm tӯ bao giӡ"ĈLӅu này có nhiӅu thuyӃt khác nhau. Có QJѭӡi nói tӯ ÿӡLÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFQJjLSKiLQJѭӡLÿLSKә cұSVDQJFiFQѭӟc, có chӛ nói truyӅn bá sau thӡi kǤ ҩy, lâu lҳP1KѭQJOҩy theo sӵ ÿtFK[iFOjGRWKHRFә vұt còn di truyӅn lҥi, hiӋp vӟi lӏch sӱ, thì PhұWJLiRODQUDÿӃQQѭӟc Xiêm theo bӕn thӡi kǤ sau này: Lần đầu: phái Nguyên Thủy (Theravāda) 6ѫNKӣi Phұt giáo truyӅn sang Xiêm tӯ thuӣ Qѭӟc Xiêm lұSNLQKÿ{WҥLQѭӟc Muong, lҫQÿҫu hӃt. Có cә tích chҳc chҳn còn lҥi trong thӡi kǤ EDQVѫ, là có kim thân tҥRUDO~FĈӭc ThӃ Tôn thuyӃt Pháp lҫQÿҫu (ChuyӇn pháp luân) có khҳc chӳ bҵng tiӃng Magadha, có cҧ tháp thӡ pháp tӑa cӫa Phұt, và tháp thӡ dҩu chân cӫa PhұWPjQJѭӡi Xiêm tҥRUDÿӇ sùng bái. Mҩy món cә vұt ҩy chӭng chҳc rҵng: Phұt giáo truyӅQVDQJQѭӟF;LrPWUѭӟc hӃt là phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD WKHRFiFKWKӭFPjÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFÿmSKiLQJѭӡLÿL phә ÿӝ ÿӃQFiFQѭӟF1KkQÿyFyWKӇ nói PhұWJLiREjQKWUѭӟQJÿӃQQѭӟF;LrPWUѭӟc thӡi kǤ PhұW3KiSQăPYjQJѭӡL;LrPÿѭӧc thӑ trì chín chҳn tӯ thuӣ ҩ\ĈӃn sau rӗi khi bên ҨQĈӝ có tҥRNLPWKkQWKuQJѭӡi ҨQĈӝ FǊQJÿHPWUX\ӅQVDQJÿӃQQѭӟc Xiêm nӳa.

Lần thứ hai: phái Đại Thừa (Ācāryavāda) Thuӣ Phұt khӣLUDFySKiLĈҥi thӯa tràn ra khҳSWURQJQѭӟc ҨQĈӝWKuQJѭӡi ҨQĈӝ ÿHPSKiLĈҥi thӯa truyӅQVDQJFiFQѭӟFQKѭWKyLTXHQÿmJKLWURQJWKӡi kǤ WUѭӟFQKѭQJ ÿҫu tiên truyӅQVDQJÿҧo Sumatra, rӗLÿӃQÿҧR-DYD.DPEXMƗ &DR0LrQ &yQJѭӡi Ҩn Ĉӝ khác ӣ trong xӭ 0DJDGKDÿHPSKiLĈҥi thӯa truyӅQVDQJQѭӟc MiӃQĈLӋn, Soҥn-tha quҫQÿҧo (Ile de lDVRQGH QKѭQJGѭӡQJQKѭFKҷQJÿѭӧc nhiӅXQJѭӡi hoan nghinh. Thuӣ PhұW3KiSÿѭӧFQăPÿӭc vua xӭ 6XPƗWUDFyRDLWKӃ lӟQÿLWKkXSKөc các xӭ ÿӃQPǊL0D-lây-GX SRLQWH0DOH\\ǌ 1JѭӡL6XPƗWUDPӟLÿHPSKiLĈҥi thӯa truyӅn VDQJFiFQѫLPjKӑ ÿmWKkXSKөc ÿѭӧc, ngày nay vүQFzQĈҥi thӯa PhұWJLiRWURQJFiFQѫL ҩy.

Lần thứ ba: phái Tiểu Thừa (Bhūkama)

| 17

Thuӣ PhұWJLiRQăPÿӭc vua A-nu-rút-tha (Anuruddha) thӕng trӏ Qѭӟc MiӃQĈLӋn, lұSNLQKÿ{WҥLWKjQK%KǌNDPDFyTX\Ӆn thӃ lӟQÿLFKLQKSKҥWÿӃQÿkXNgài bҧo hӝ Phұt giáo tӟLÿy. Thuӣ ҩy Phұt giáo bên ҨQĈӝ ÿmÿLrXWjQ ĈӃQNKLÿӭc vua Anuruddha thâu phөFÿѭӧc miӅn bҳFQѭӟF;LrP1JjLFǊQJÿHP7LӇu thӯa Phұt giáo truyӅn sang miӅn ҩ\QKѭQJPLӅQQDPQѭӟc Xiêm vүn còn giӳ WKHRĈҥi thӯD Yuÿѭӡng xa bҩt tiӋn nên truyӅn sang không thҩu).

Lần thứ tư: phái Tích Lan Phұt gLiRÿҧo Tích Lan truyӅQVDQJQѭӟF;LrPWKuWKѭӣ Phұt Pháp mӟLÿѭӧFQăP NKLÿӭc vua Barakkabahu mӟi lên ngôi tҥi Tích Lan, là mӝt vӏ hoàQJÿӃ có trong lӏch sӱ Tích Lan. Ngài có oai thӃ lӟn, thâu phөFÿѭӧc các dӏch quӕc và là mӝt bӵc hӝ Phұt Pháp, giӕQJQKѭKRjQJÿӃ A-dөc. Ngài thӍnh mӝt vӏ tә WURQJQKjWăQJOrQOjPWӑa chӫ ÿӇ kӃt tұp Tam tҥQJYjQJjLÿLӅXÿuQKFKRFKѭWăQJÿѭӧc hiӋp nhӭt. Thuӣ ҩy, Phұt giáo Tích Lan rҩt ÿѭӧc thҥnh hành, tiӃQJÿӗn thҩXÿӃQQѭӟc MiӃQĈLӋn, Soҥn-tha quҫQÿҧo (Ile de la sonde), ;LrP&DR0LrQQrQFyFKѭWăQJPҩ\Qѭӟc ҩy tìm sang Tích Lan ÿӇ nghiên cӭX.KLÿm [pWU}FKѭWăQJTích Lan thӑ WUuWKHR&KiQKSKiSWKuÿӅXÿHPOzQJVQJEiLPXӕn ӣ lҥi hӑc tұSWKHRYjÿHP&KiQKSKiSYӅ truyӅn lҥLWURQJQѭӟFPuQK1KѭQJFKѭWăQJTích Lan không chӏXKzDFQJFKѭWăQJPҩ\Qѭӟc và muӕQFKѭWăQJҩy phҧi làm lӉ thӑ cө túc giӟi lҥL&KѭWăQJFiFQѭӟc FǊQJYXLOzQJYkQJFKӏu. Thӑ qui giӟL[RQJFKѭWăQJFiFQѭӟFÿӅu ӣ lҥi trong xӭ Tích Lan ÿӇ hӑc tұp Kinh, LuұWFKRÿӃn khi vӯa thông thuӝFÿӅXÿӫ rӗi hӑ mӟi trӣ vӅ Qѭӟc nhà; lҥi còn thӍQKFKѭWăQJTích Lan theo nӳa. Khi trӣ vӅ ÿӃQQѭӟFQJѭӡi WURQJQѭӟc thҩy cӱ chӍ cӫDFKѭWăQJTích Lan ÿ~QJWKHR&KiQKSKiSKӑ hӃt lòng hoan nghinh, cho con cháu vào hӑc tұp và xuҩWJLDFjQJQJj\FjQJÿ{QJWӯ WURQJQѭӟc MiӃn ĈLӋQQѭӟF5DPDQQDQѭӟF;LrPFKtQѭӟF/jRYjQѭӟc Cao Miên. Lӏch sӱ có ghi chuyӋn FKѭWăQJTích Lan truyӅn bá PhұW3KiSÿӃQFiFQѭӟc là theo lӁ ÿmJLҧi trên. Riêng vӅ Qѭӟc Xiêm thì Phұt giáo Tích Lan truyӅQVDQJÿӃn lҫQÿҫu hӃt, là lӕi thӡi kǤ PhұWJLiRÿѭӧFQăPFKѭWăQJQѭӟF;LrPFǊQJFKӏu làm lӉ thӑ cө túc giӟi lҥi theo qui tҳc cӫDFKѭWăQJTích Lan, xong rӗi bèn trӣ vӅ Qѭӟc mình, có thӍnh cҧ FKѭWăQJTích Lan, nên tӯ ÿy3KұWJLiRFjQJÿѭӧc thҥQKKjQKĈLӅu này có lӏch sӱ ;LrPJKLÿtFK[iF rҵng: Thuӣ PhұWJLiRÿѭӧFKѫQQăPÿӭc vua Xiêm có xây mӝt cҧnh chùa rҩt to lӟn, GkQJF~QJÿӃQFKѭWăQJTích Lan. Khi Phұt giáo Tích Lan FjQJWăQJWLӃQWKuSKiLĈҥi thӯa càng thӕi bӝ YjÿLrXWjQ7URQJQѭӟc Xiêm chӍ có phái TiӇu thӯDQKѭQJO~Fÿҫu còn chia ra làm hai phe: là phe cӵu và phe tân (mӟi thӑ giӟLÿjQFQJFKѭWăQJ7tFK/ăQ %rQQѭӟc MiӃQĈLӋn, Soҥn-tha quҫQÿҧR&DR0LrQFǊQJFyKDLSKHYұ\1KѭQJVDXUӕt rӗi hiӋp lҥi làm mӝt. Sӵ hiӋp nhӭt ҩ\FǊQJQKӡ FyÿӭFYXD;LrPÿLӅXÿuQKPӟi xong (có ghi trong lӏch sӱ rõ ràng). Sӵ hiӋp nhӭt ҩy do nhiӅu lӁ QKѭVDXQj\ &KѭWăQJSKHTích Lan chӍ ngө QѫLtӏnh xá lұp trong rӯQJFzQFKѭWăQJFӫDQJѭӡi Xiêm WKuWKѭӡng ngө ӣ trong chùa cҩt tҥi châu thành. Chùa cӫDFKѭWăQJSKHTích Lan ӣ không [DPjFǊQJFKҷng gҫn thӃ gian lҳm, vӯa vào ra khҩt thӵc, hoһc thuyӃWSKiSÿӝ ÿӡi. Hӑ chӍ giӳ hҥnh tiӃWÿӝ làm trӑng, nên mӟi tìm ӣ QѫLUӯng núi thanh vҳng. PhҫQÿ{QJQJѭӡi tín QJѭӥQJWKѭӡng lұp chùa, cҩt thҩWWURQJFiFQѫLҩ\GkQJF~QJÿӃQFKѭWăQJSKHTích Lan. &jQJQJj\FjQJWăQJVӕ QJѭӡLNKX\QKKѭӟng thì hӑ lҥi càng tҥo chùa dâng cúng thêm nӳa. Lҥi nӳDKDLSKHFǊQJ không chӏu hiӋSQKDXÿӇ hành các cuӝc lӉ WăQJVӵĈLӅu quan trӑng là phe cӵu hành kinh luұt bҵng tiӃng Bҳc Phҥn (Sanskrit), phe tân (mӟLWKHRFKѭWăQJ

18 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

Tích Lan) thì noi theo Tam tҥng bҵng tiӃng Magadha. Vҧ lҥLFKѭWăQJErQSKHTích Lan không chӏu hiӋp nhӭt vì thҩ\SKHFKѭWăQJ;LrPFzQKjQKOүn lӝQWKHRSKiLĈҥi thӯa. +DLSKHÿѭӧc hiӋp nhӭt nhӡ có phҫQÿ{QJQJѭӡL;LrPFjQJQJj\WKrPNKX\QKKѭӟng theo phe Tích Lan, sӕ WăQJ ÿӗ YjWtQÿӗ FjQJWăQJOrQWKuQrQSKHFӵu càng giҧm xuӕng. Cho nên sau rӕt rӗi, phe cӵu phҧi nhұp theo phe Tích Lan. Sӵ hiӋp nhӭt ҩ\FyKDLÿLӅu giao kӃt là: trong phép truyӅn qui giӟLWUѭӟc phҧi thӑ Tam qui bҵng tiӃng Magadha: Bút-WKăQ- sá-rá-QăQ-gách-sa-mí (Buddhaূ-Saranaূ-*DFFKƗPL YY«;RQJUӗi phҧi thӑ thêm bҵng tiӃng Sanskrit mӝt lҫn nӳa: Bút-tham-xá-rá-nam gách-sa-mi (Buddham Saranam *DFFKƗPL YY«ĈLӅu này chӍ rõ rҵQJFKѭWăQJSKHTích Lan dùng tiӃQJ0DJDGKDÿӇ hành ÿҥRFKѭWăQJFӵu thì theo tiӃng Sanskrit. Sӵ thӑ phép Tam qui bҵng hai thӭ tiӃng ҩy còn GQJFKRÿӃn ngày nay là lӁ QKѭYұy. Thuӣ Phұt giáo phe Tích Lan ÿѭӧc thҥQKKjQKErQQѭӟF;LrPQJѭӡi Xiêm noi theo JѭѫQJTích Lan, WUѭӟc hӃt hӑ tҥo tháp Phұt giӕng theo kiӇu mүu Tích Lan; vӅ kinh luұt thì hӑ bӓ lҫn tiӃng Sanskrit, mà trӣ hӑc theo Tam tҥng tiӃQJ0DJDGKD&KѭWăQJ;Lêm tӯ ngày hiӋp nhӭt nhau rӗi, thì lo chuyên cҫn vӅ ÿjQJ&KiQKJLiR\WKHRErQTích Lan. Mӝt phҫn chuyên vӅ sӵ hӑc tұp Tam tҥng theo tiӃng Magadha, thì ӣ theo mҩy cҧnh chùa lұp tҥi châu thành. Mӝt phҫn chuyên vӅ phép tham thiӅn, trí tuӋ, mong chӭQJÿҥo quҧ NiӃt- bàn thì hҵng ӣ QѫLUӯng, núi thanh vҳQJQKѭQJFҧ YjKDLErQFǊQJÿӅu là mӝt phe. ĈӃQNKLQѭӟc Xiêm lұSNLQKÿ{Wҥi A-du-thia (Ayudhya) thì bên Tích Lan bӏ sӵ chiӃn tranh náo loҥn, nên Phұt giáo phҧLVX\YLQѭӟc Tích Lan EqQSKiLQJѭӡi qua thӍnh chѭ WăQJ;LrPFyÿҥLÿӭF8SDOLOjPWUѭӣQJÿRjQVDQJÿҧo Tích Lan ÿӇ lұp giӟLÿjQWUX\Ӆn qui giӟLFKRQJѭӡi Tích Lan, trӣ nên trong sҥFKQKѭ[ѭDQrQJӑi là phe Xiêm hoһc phe Upali, danh ҩy còn di truyӅQFKRÿӃn ngày nay.

‒ CHUNG ‒

| 19

MỤC LỤC GIẢI VỀ THỜI KỲ PHẬT GIÁO TRUYỀN SANG CÁC NƯỚC, SAU PHẬT NHẬP DIỆT 1) Phұt giáo 1 - QăPWăQJFK~QJWURQJVҥch, còn thӑ trì y theo Chánh pháp. 2) PhұW JLiR  QăP WăQJ FK~QJ ҨQ Ĉӝ chia ra làm hai phái là: phái Nguyên Thӫy 7KHUDYƗGD YjSKiL7kQ7LӃn (Vajjiputtra) tөc gӑi OjĈҥi thӯa Phұt giáo. 3) Phұt giáo 205-QăPEӑn ngoҥLÿҥo vào tu lүn lӝn trong Phұt giáo rҩt nhiӅXWăQJ chúng chia ra làm nhiӅu phe. 4) Phұt giáo 218-QăPÿӭFKRjQJÿӃ A-dөc (Asoka) trөc xuҩt bӑn ngoҥLÿҥo và ngài rҩt thành tín bҧo tӗn PhұW3KiSÿѭӧc KѭQJWKҥQKÿӃn cӵFÿLӇPKѫQFiFWKӡi kǤ. ĈӃQQăPÿӭc vua Kaniska cho thӧ tҥRWѭӧng Phұt bҵQJÿiUҩt nhiӅXYjSKiLQJѭӡi ÿHPWUX\ӅQVDQJFiFQѭӟc. 5) Trong thӡi kǤ PhұW JLiR  QăP SKiL Ĉҥi thӯa phát tҥR Wѭӧng Phұt Adibuddha 'KƗQLEXGGKDYj%RGKLVDWYDtrong miӅn bҳc ҨQĈӝ. 6) PhұW JLiR  QăP WURQJ ÿӡi vua Candragupta có tҥR Wѭӧng Phұt tҥi xӭ Magadha (Trung ҨQĈӝ). 7) Phұt giáo 1.100- QăP Fy Wҥo tháp Phұt theo khuôn mүX SKiL Ĉҥi thӯa tҥi xӭ Crivijaya (Java). 8) PhұWJLiRQăPFyWҥo tháp Phұt theo khuôn mүu phái TiӇu thӯDYjĈҥi thӯa tҥi xӭ Labapuri (Cao Miên). 9) Phұt giáo 1.800- QăP Fy Wҥo tháp Phұt theo phe Tích Lan (Ceylan) tҥi xӭ Sukhodaya (Xiêm). 10) Phұt giáo 1.900- QăPFyWҥo tháp Phұt theo khuôn mүu phái TiӇu thӯa tҥi xӭ Criyudhya (Xiêm). 11) PhұWJLiRQăPFyWҥo tháp Phұt theo phái TiӇu thӯa tҥLNLQKÿ{%DQJNRN ;LrP  12)

MỤC LỤC GIẢI VỀ THỜI KỲ CÓ THÁP PHẬT TRONG CÁC NƯỚC 1) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPÿҫu, có tám tháp PhұWÿҫXWLrQWURQJQѭӟc Trung ҨQĈӝ. 2) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPWURQJÿӡi KRjQJÿӃ A-dөc, ngài có tҥo tháp Phұt bҵng gҥch và bҵQJÿiUҩt nhiӅu (Trung ҨQĈӝ). 3) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPWURQJÿӡi vua Alexandri, mӟi có tҥRWѭӧng Phұt trong thӃ gian lҫQÿҫu hӃt (Bҳc ҨQĈӝ). 4) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPWURQJÿӡLKRjQJÿӃ A-dөc, Phұt giáo truyӅQVDQJÿӃn các Qѭӟc ngoài ҨQĈӝ. 5) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăP3KұW3KiSÿѭӧc thҥQKYѭӧQJWURQJQѭӟF*DQGKDUD ÿӡi vua Alexandri). 6) Thӡi kǤ Phұt giáo 620-QăPSKiLWkQWLӃQ ƖFƗU\DYƗGD KRһc gӑLOjĈҥi thӯDÿѭӧc KѭQJWKҥQKWURQJQѭӟc Gandhara. 7) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăP3KұWJLiRWURQJQѭӟc ҨQĈӝ suy hҥLFKRÿӃn ngày nay. 8) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPWURQJÿӡLKRjQJÿӃ A-dөc, phái Nguyên Thӫy hoһc gӑi là TiӇu thӯa PhұWJLiRÿӃn gieo giӕQJWURQJQѭӟc Tích Lan &H\ODQ Yjÿѭӧc thҥQKYѭӧng rҩt lâu dài. 9) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăP3KұWJLiRWURQJQѭӟc Tích Lan suy vi. 10) Thӡi kǤ Phұt giáo 1608-QăPWURQJÿӡi vua Qui-ja-dá-ba-K~ 9LMD\DEƗKX 3Kұt JLiRKѭQJWKҥnh trӣ lҥi. 11) Thӡi kǤ Phұt giáo 1663-QăP3Kұt giáo suy vi trӣ lҥi.

20 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

12) Thӡi kǤ Phұt giáo 16QăPWURQJÿӡi vua Bá-rác-cá-má-ba-K~ 3DUDNNDPDEƗKX 3Kұt giáo thҥnh hành trӣ lҥi. 13) Thӡi kǤ Phұt giáo 1893-QăP3KұWJLiRWURQJQѭӟc Tích Lan suy vi trӣ lҥi nӳa. 14) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăP7LӇu thӯa PhұWJLiRÿӃn gieo giӕQJWURQJQѭӟF 'YƗYDWL  và ÿѭӧc thҥQKYѭӧng khá lâu. 15) Thӡi kǤ Phұt giáo 1.200-QăPQѭӟF;LrPYj&DR0LrQÿӅu thӑ WUuĈҥi thӯa Phұt JLiRYjÿѭӧc thҥQKYѭӧng khá lâu. 16) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPWURQJÿӡLKRjQJÿӃ Á-nú-rút-thá (MiӃQĈLӋn), TiӇu thӯa PhұWJLiRÿѭӧc thҥQKYѭӧng troQJQѭӟF%KǌNDPD 17) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPQѭӟc Xiêm qui theo TiӇu thӯa Phұt giáo cӫDQѭӟc MiӃn ĈLӋn. 18) Thӡi kǤ Phұt giáo 1.800-QăP;LrPYj&DR0LrQJLӳ theo phái Nguyên Thӫy (TiӇu thӯa) phe Tích Lan (Ceylan). 19) Thӡi kǤ Phұt giáo 1950-QăP7LӇu thӯa PhұWJLiRÿѭӧc thҥQKYѭӧQJWURQJQѭӟc Lào (Laos) và trӣ lҥi suy vi tӯ QăPQăP 20) Thӡi kǤ Phұt giáo 1893-QăP7LӇu thӯa Phұt giáo xӭ $\XGK\DO~FÿҫXÿѭӧFKѭQJ thҥnh, sau rӕt rӗi suy bҥi. 21) KӇ tӯ thӡi kǤ PhұWJLiRQăPO~Fÿҫu suy vi, tӯ ÿӡi vua Cham-NODRFKRÿӃn ngày QD\ÿѭӧc càng thêm thҥQKYѭӧng (Xiêm).

GIẢI TÓM TẮT VỀ MẤY KỲ KẾT TẬP TAM TẠNG 1) KӃt tұp kǤ nhӭt (Pathama saৄJƗ\DQƗ VDXNKL3Kұt tӏch 4 tháng, hӝi hӑp 500 vӏ ÿҥi A- la-KiQÿҥLÿӭc Kassapa tӑa chӫÿӭFYXDƖMƗWƗVDWUXKӝ pháp, nhóm trӑn 7 tháng, tҥi hang Vebhara. 2) KӃt tұp kǤ nhì (DutiyasaৄJƗ\DQƗ VDXNKL3Kұt diӋWQăPKӝi hӑp 700 vӏ ÿҥi A-la- KiQÿҥLÿӭF6DEEDNƗPLWӑa chӫÿӭc vua Kalasoka hӝ pháp, nhóm trӑn 8 tháng, tҥi Trúc lâm tӏQK[i 9HOXNƗUƗma), gҫn thành Vesali. 3) KӃt tұp kǤ ba (TatiyasaৄJƗ\DQƗ VDXNKL3Kұt tӏFKQăPKӝi hӧp 1.000 vӏ ÿҥi A-la- KiQÿҥLÿӭc Mauggaliputtatissa tӑa chӫÿӭFKRjQJÿӃ Asoka hӝ pháp, nhóm trӑn 9 tháng, tҥi A-dөc tӏQK[i $VRNƗUƗPD Jҫn thành Pataliputtra, hoàng ÿӃ A-dөc có trөc xuҩt 60.000 vӏ tǤ NKѭX không thông tҥng luұt, là bӑn ngoҥLÿҥo giҧ vào tu trong Phұt Pháp. 4) KӃt tұp kǤ thӭ Wѭ &DWXWWKDVDৄJƗ\DQƗ VDXNKL3Kұt tӏFKQăPÿҥLÿӭc Mahinda ÿHP3Kұt pháp sang gieo giӕQJErQÿҧo Tích Lan (y theo lӡi PhұWÿm tiên tri) và hӝi hӑp 63 vӏ ÿҥi A-la-hán vӟLÿҥLÿӭc tǤ NKѭXÿҥLÿӭc Mahinda và Arittha tӑa chӫ, ÿӭFYXD'HYƗQDPSL\DWLVVDKӝ pháp, nhóm trӑn 10 tháng tҥi tӏQK[i0DQGDSDWKǌSDUƗPD gҫQWKjQK$QXUƗGKDSXUƯ 5) KӃt tұp kǤ QăP 3DxFƗPDVDৄJƗ\DQƗ VDXNKL3Kұt tӏFKQăPQKkQFiFYӏ A-la-hán thҩ\WăQJÿӗ càng ngày càng giҧm trí tuӋ, ít có bӵc thông suӕt nҵm lòng Tam tҥng, nên các Ngài lӵa cҧ A-la-KiQYjSKjP7ăQJ Vӣ WUѭӡng Tam tҥng) trên 1.000 vӏÿӭc vua 9DWWDJƗPDQLDEKD\D Kӝ pháp, nhóm tҥi núi Abhayagiri gҫQ WKjQK $QXUƗGKDSXUƯ ÿӇ chép Tam tҥng bҵng tiӃng Tích Lan cҧ và lӡi chú giҧi vào lá thӕt nӕt, trӑn mӝWQăP mӟi xong.

TRÍCH LỤC TRONG PHẬT NGÔN Ĉӭc PhұWÿiSFkXKӓi vӅ sӵ dâng cúng thӏt.

| 21

7URQJ.LQK-ƯYDNDVǌWUDEӝ 0DMMKLPDQLNƗ\D0DMMKLPDSDxxƗVDNDFyJKLrҵng: Thuӣ nӑ, Ĉӭc Phұt ngӵ QѫLUӯng xoài cӫa ngӵ \-ƯYDNDJҫQNLQKÿ{5ƗMDJDKDFyQJӵ \-ƯYDNDÿӃn bҥch hӓi rҵng: BҥFKĈӭc ThӃ 7{QW{Lÿѭӧc nghe rҵng nhӳQJQJѭӡi giӃt thú, chú tâm dâng ÿӭc Cӗ ĈjPÿӭc Cӗ ĈjPFǊQJELӃt, song vүn thӑ thӏWPjQJѭӡi chú tâm giӃWWK~ÿHP dâng cúng, cho hӑ phҧi phҥm tӝi. NhӳQJQJѭӡLQyLQKѭWKӃ ÿyJӑLOjQyLÿ~QJWKHROӁ ÿҥo FKăQJ"3Kұt phán rҵQJ.K{QJÿ~QJYu1Kѭ/DLÿmFyFҩm chӃ rҵng: Bұc Sa-môn không nên dùng thӏt do ba lӁ: thӏt mà mình thҩy hӑ giӃt thú cho mình dùng, thӏWPjPuQKÿѭӧc nghe hӑ giӃt thú cho mình dùng, thӏWPjPuQKÿmQJKLKӑ giӃt thú cho mình dùng. Cҧ ba thӭ thӏWÿy1Kѭ/DLFҩm, không cho tǤ NKѭXGQJ1Kѭ/DLFKRSKpSGQJEDWKӭ thӏt khác, là thӏt mà mình: không thҩy, không nghe, không nghi rҵng hӑ giӃt thú cho mình dùng. 3KiQ QKѭ WKӃ rӗi Phұt lҥi giҧng thuyӃt vӅ tình trҥng mà tǤ NKѭX có tâm: tӯ (metta), bi NDUXQƗ Kӹ PXGXWƗ [ҧ XSHNNKƗ ÿӕi vӟLFK~QJVDQKNK{QJѭDWKtFKFKRFK~QJVDQK QjRWKiFNK{QJѭDWKtFKFKRFK~QJVDQKQjREӏ giӃt, rӗi Ngài giҧi rҵQJ1Jѭӡi nào giӃt chúng sanh và chӫ ý dâng thӏWÿHPGkQJÿӃQ1Kѭ/DLKRһFFiFKjQJ7KLQKYăQFӫD1Kѭ /DLQJѭӡLÿyKҵng bӏ tӝLWURQJQăPWKӡi là: trong thӡi bҧRQJѭӡLÿLEҳWWK~ÿyÿӃn, trong thӡLPjWK~ÿyEӏ buӝc trói, trong thӡi dҥ\QJѭӡi giӃt th~ÿyWURQJWKӡLPjWK~ÿyFKӏu khә, trong thӡLÿHPGkQJFKR1Kѭ/DLKRһFFiFKjQJ7KLQKYăQFӫD1Kѭ/DLGQJWKӏt không QrQQKѭWKӃ ÿy9ӏ ngӵ \-ƯYDNDEqQWiQGѭѫQJUҵQJ&Kѭvӏ tǤ NKѭX WKѭӡng dùng thӏt nên dùng, chҷng có tӝi lӛi chi cҧQKѭYұy. Trong bӝ &ǌODYDJJD Wҥng luұt) có ghi chuyӋn thҫy tǤ NKѭX'HYDGDWWD17 rҵng: Khi thҫy Devadatta ngө WURQJQѫLWKDQKYҳQJFyQJKƭUҵQJ7DQrQOjPFKRQJѭӡLQjRWtQQJѭӥng, rӗi sӁ ÿѭӧc nhiӅu lӧi danh. VӯDQJKƭQKѭWKӃ ÿyWKuU}UjQJ+RjQJWӱ $MƗWDVDWUǌ18 còn thiӃu niên, sӁ ÿѭӧFWUѭӣng thành và có nhiӅXWѭѫQJODLWӕWÿҽp, ta nên làm cho hoàng tӱ $MƗWDVDWUǌWtQQJѭӥng, mӟLÿѭӧc nhiӅu lӧLGDQKQJKƭUӗi tӵ mình biӃn làm mӝWQJѭӡi trҿ tuәi, bӏ rҳn quҩn chung quanh mình, rӗL ED\ ÿӃn ngӗi trên bҳp vӃ hoàng tӱ $MƗWDVDWUǌ Hoàng tӱ thҩy liӅn phát tâm kinh sӧ, thҫy Devadatta lұp tӭc huӡn hình lҥi là vӏ tǤ NKѭX QKѭ FǊ7ӯ ÿyÿӭc hoàng tӱ hӃt lòng trong sҥFKWtQQJѭӥng, thân mұt vӟi thҫy Devadatta. Mӛi ngày, buәi mai và chiӅXÿӅu vào hҫu thҫy Devadatta. Mӛi buәLPDLÿHPGkQJPkP FѫP7Kҫy Devadatta bӏ lӧLGDQKÿqQpQUӗi bèn tính: Ta sӁ thӕng trӏ WăQJJLjVӯDQJKƭ QKѭWKӃ thì thҫn thông liӅn tiêu diӋW/~FÿyFyYӏ trӡi Kakudha biӃt rõ tâm cӫa Devadatta, lұp tӭc hҥ san, bҥch vӟLÿҥLÿӭc Mөc KiӅQ/LrQ 0RJJDOOƗQD Uҵng: Thҫy Devadatta vì lӧi GDQKÿqQpQQrQWtQKPXӕn thӕng trӏ 7ăQJJLjYӯa tính thì thҫn thông liӅn tiêu mҩt. Bҥch rӗLOXLUDĈҥLÿӭc Mөc KiӅn Liên vӝi vàng vào bҥch vӟi Phұt, theo lӡi cӫa vӏ trӡi Kakudha ÿmQyL3Kұt bèn phán rҵng: Này Mөc KiӅn Liên! Vӏ trӡi Kakudha nói lӁ nào, lӡi ҩy thұt sӁ QKѭYұ\1JѭѫLKm\FKLQKӟ lӡi ҩy. Không bao lâu, trong giӡ PhұWÿDQJWKX\Ӄt pháp, trong giӳa hàng thính giҧFyÿӭc vua tӑa chӫ, thҫ\'HYDGDWWDÿӭng dұy, chҩp tay bҥch rҵng: BҥFKĈӭc ThӃ 7{Q1JjLÿmJLj\Ӄu rӗL[LQ1JjLÿӯng bұn lòng, hãy ngӵ DQÿLQKѭӡng tǤ NKѭXWăQJFKRW{LWKӕng trӏ. PhұWÿiS.K{QJQrQÿkX'HYDGDWWDQJѭѫLFKӟ nên vӯa lòng vӟi sӵ thӕng trӏ WăQJJLj1KѭQJWKҫy Devadatta cҫX[LQÿӃQEDOѭӧt, Phұt phán rҵng: Ngay cҧ Xá Lӧi Phҩt và Mөc KiӅQ/LrQPj1Kѭ/DLFǊQJNK{QJQKѭӧQJFKRSKѭѫQJFKLÿӃn QJѭѫL³QKѭQJѭӡi nuӕWQѭӟc miӃQJPuQK´19 .KL'HYDGDWWDÿѭӧFQJKHQKѭWKӃ ÿyWKuVkQ hұn bҩt bình rҵQJĈӭc ThӃ 7{QQyLWDOjQJѭӡi nuӕWQѭӟc miӃQJPuQKWiQGѭѫQJÿӭc Xá Lӧi PhҩWYjĈӭc Mөc KiӅQ/LrQĈk\OjVӵ giұn, tӭc lҫQÿҫu cӫD'HYDGDWWDÿӕi vӟi Phұt.

17
ĈӅ EjÿҥWÿDOjYӏ tǤ NKѭXQJKӏch vӟi Phұt.
18
A xà thӃ là hoàng tӱ cӫDÿӭc vua Bimbisara (Tҫn bà xa).
19
Ám chӍ rҵQJQJѭӡi gҥt gүm quҫQFK~QJPRQJÿѭӧc lӧi danh thӃ sӵ.

| 23

ThuyӃt thӭc giҧ, thanh tӏQKFKLQJKƭDҩ\OjQyLU}FiLQJKƭDWKDQKWӏnh vұy. Hұu chuyӇn viӃt trai viӃt thӡLVDXÿәi: nói rҵng: trai là thӡi. Chánh chӍ bҩt quá trung trӵc chi pháp: chính, chӍ FySKѭѫQJSKiSăQNK{QJTXiQJӑ20. Thӫ chi viӃt trì trai: vâng giӳ QKѭWKӃ gӑi là trì trai. Thӏ vi trai chi bҧQQJKƭDҩ\OjQJKƭDFKtQKFKӳ trai. Nhiên hұu hӵu nhӭt chuyӇn nhi vi bҩt vi nhөc thӵFQKѭQJVDXOҥi, tóm quát cҧÿәi là NK{QJQrQăQWKӏt. Thӱ QKѫQÿҥi thӯa giáo chi bҧQêÿyOjGRFiLEҧQêÿҥi thӯa giáo. Trí trӑng cҩm nhөc thӵc: rҩt nһng vӅ sӵ cҩPăQWKӏt. Toҥi viӃt trì trai giҧ, cҩm nhөc thӵc giҧ: bèn gӑLQJѭӡi trì trai rҵQJ QJѭӡi) cҩPăQWKӏt vұy. Tinh tҩn vân giҧ, duy bҩt nhөc thӵc chi sӵ giҧ: nói rҵQJQJѭӡi tinh tҩn, chӍ có sӵ không ăQWKӏt vұy. ‒ Dứt tác phẩm Lịch sử Phật pháp (Pl.2497-Dl.1954) ‒

20 ChӍ FySKѭѫQJSKiSNK{QJăQTXiQJӑ Ojÿ~QJÿҳn.
