Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
Tập 2 — Hoá Độ Kỹ Nữ Ambapālī
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Ambapālī

Sớm hôm ấy, vào nửa cuối canh ba, lúc sao mai vừa mọc, đức Phật đƣa mắt thuần tịnh siêu nhân lƣớt nhìn khắp khoảng không gian ƣớc chừng năm mƣơi do-tuần, xem thử ai có căn duyên với giáo pháp. Đức Phật thấy có một ngƣời. Và nếu hóa độ đƣợc ngƣời này thì có thể hỗ trợ cho ni giới; đồng thời lại có thêm một cơ sở hoằng pháp, lợi lạc cho công cuộc hoằng hóa sau này. Đức Phật bảo vị tỳ-khƣu thị giả vừa đƣợc tôn giả Sāriputta chỉ định(1), triệu tập chừng hai mƣơi vị tỳ-khƣu trẻ cùng lên đƣờng với ngài. Sau đó, với đại y màu san hô vắt vai, bát cầm tay, đức Phật và hội chúng bƣớc lần ra ngoại ô, đi mãi. Dọc theo con đƣờng đầy bụi, rác rƣởi, phân bò, phân dê... đoàn sa-môn qua mấy cánh đồng lúa, những vƣờn xoài, vƣờn ca-ri, vƣờn chà là; luồn trong hƣơng lộ có bóng tre, bóng dừa, bóng thốt nốt rồi đến ngôi làng Koṭigāma trù phú và thạnh mậu. Tại đây, sau khi tuần tự đi trì bình khất thực qua các xóm nhà, không kể giàu nghèo; lúc vật thực vừa đủ dùng, đoàn sa-môn ghé đến dƣới khóm cây mù u có bóng mát để độ thực. Các vị tỳ-khƣu trẻ đi theo chiếc bóng của (1) Hai mƣơi năm đầu tiên, đức Phật chƣa có thị giả chính thức.

314                   Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

ngài cảm thấy thanh bình và an ổn. Đức Phật không dạy bảo họ điều gì, mà họ học đƣợc sự tĩnh tại từ nơi đôi mắt nhìn xuống, sự chậm rãi và nhẹ nhàng nơi từng bƣớc chân đi; sự cẩn trọng trong cung cách đƣa bát để thọ nhận vật thực; lòng từ ái nơi bài kệ phúc chúc, cách độ thực với từng ngón tay vo tròn điêu luyện rồi từ tốn đƣa vào miệng một cách gọn gàng và sạch sẽ; cách đi kinh hành thanh thản và cả cách yên lặng trải tọa cụ dƣới gốc cây để tọa thiền nữa... Tất cả. Tất cả. Và đấy chính là thân giáo của ngài. Cách đấy không bao xa, chừng nửa do tuần, có một khu rừng xoài sum suê và xanh mát của một ngƣời kỹ nữ có tên là Ambapālī. Nàng là một kỹ nữ xinh đẹp và tài hoa nhất của kinh thành Vesāli và của cả trong các nƣớc cộng hòa liên bang phía bắc sông Gaṇgā. Vốn là con rơi của một vƣơng tử, sinh ra đã có nƣớc da sáng nhƣ ngọc và tỏa mùi trầm; môi đỏ nhƣ thoa son và có cả đôi mắt xanh biêng biếc. Ngoài ra, lại còn có tƣ chất bẩm sinh là múa dẻo và có giọng hát rất hay, trong thanh nhƣ tiếng chim Ca-lăng-tần-già. Các thầy bà-la-môn tƣớng pháp nói rằng, cô bé bị một phá cách, một phá tƣớng; nếu không trong tƣơng lai sẽ làm một quý nhân, không đắc ngôi hoàng hậu thì cũng làm một vƣơng phi tài sắc vẹn toàn. “- Vậy tƣơng lai, cô bé sẽ thế nào?” Vị vƣơng tử hỏi. Vị bà-la-môn già thở dài: “- Cũng là hoàng hậu, nhƣng là hoàng hậu trong giới kỹ nữ, cũng quý cách và giàu sang không ai bằng!” Thuở ấy, các cô kỹ nữ đều là thành phần đƣợc xã hội quý trọng(1). Vị vƣơng tử thƣơng con bèn gởi cô bé đến (1) Tƣơng tợ các cô Geisha Nhật Bản bây giờ. (2) Đôi nơi nói - chỉ có 50 kahāpaṇa. 1000 đồng tiền vàng kahāpaṇa tƣơng đƣơng 100 con bò sữa. 01 đồng vàng kahāpaṇa bằng 04 đồng vàng pāda; 01 đồng vàng pāda bằng 05 đồng xu vàng māsaka. Một ngày của dân nghèo tiêu tốn chỉ 02 đồng xu vàng māsaka!

Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt                 315

Bārāṇasī - một thành phố nổi tiếng ăn chơi và có nhiều trƣờng dạy nghề kỹ nữ với học phí rất cao - để học nghệ. Thế là số phận cô bé đã đƣợc định đoạt. Mƣời năm sau, lúc trở lại Vesāli thì các cô kỹ nữ khác đều bị lu mờ. Ông bố vƣơng tử hào sảng lẫn mặc cảm tội lỗi, đã cho con cả một dinh thự nguy nga cùng với tôi trai tớ gái mấy chục ngƣời để hầu hạ, phục dịch nàng. Giá một buổi đƣợc nghe và xem nàng biểu diễn phải là một ngàn đồng tiền vàng kahāpaṇa(2). Ban đầu nàng cƣơng quyết bán nghệ chứ không bán thân, nhƣng sau có quá nhiều công tử trẻ trung, hào hoa, quỳ phục dƣới chân nàng, dám đánh đổi cả gia tài để đƣợc hầu nàng một đêm. Nàng xiêu lòng. Nhƣng sau đấy thì nàng rất khắt khe trong việc lựa chọn. Cũng chẳng ai dám làm gì đƣợc nàng vì nàng có quá nhiều thế lực ở cung đình cũng nhƣ tiền rừng, bạc bể bảo trợ. Mãi mãi những cuộc vui. Mãi mãi những khúc đàn, tiếng hát. Mãi mãi với cao lƣơng mỹ vị, kiệu đón xe đƣa, hầu tiếp các vƣơng tôn, công tử, danh gia, đại gia, đại phú gia...(1) cô hoàng hậu không ngai - kỹ nữ Ambapālī - cảm thấy mệt mỏi, rã rời, chán nản. Nàng bèn tậu một khu rừng xoài xa và sâu về phía ngoại ô - thỉnh thoảng tìm về đấy, trốn mọi ngƣời và cũng để thƣ giãn tâm hồn. Giữa thiên nhiên khoảng khoát, trong lành, nàng tìm đƣợc những giây phút thanh bình. Trong vô thức mơ hồ, nàng cảm thấy tất cả mọi tiện nghi xa hoa vật chất này không phải là hạnh phúc thật sự của đời ngƣời. Phải là cái gì khác. Phải là thế giới nào khác. Thời gian qua đi, cô kỹ nữ tài sắc vẹn toàn năm xƣa đã (1) Đây là thời cực thịnh của Vesāli - Luật kể rằng: Phồn thịnh, giàu có, đông đúc... có bảy ngàn bảy trăm lẻ bảy tòa nhà dài, bảy ngàn bảy trăm lẻ bảy mái lầu ngọn, bảy ngàn bảy trăm lẻ bảy công viên, bảy ngàn bảy trăm lẻ bảy hồ sen (Tạng Luật, đại phẩm II (mahāvagga), NXB Tôn giáo, trang 269 - Việt dịch, tỳ-khƣu Indacanda.

316               Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

trở thành một lão bà tóc trắng nhƣng sắc đẹp tiềm tàng vẫn làm xiêu lòng ngƣời, vẫn toát ra cốt cách phong lƣu, đài các. Tuy có nhiều cơ ngơi, dinh thự - nơi mở lớp đào tạo kỹ nữ với rất đông gia nhân, ngƣời hầu nhƣng bà vẫn thích về nơi thanh vắng. Mấy năm trƣớc, nghe tin đồn về thái tử Siddhattha khi tuổi còn thanh xuân, tóc đang còn đen nhánh đã khẳng khái từ bỏ ngai vàng nhƣ quăng đôi dép để xuất gia tầm đạo - bà đã đặt một dấu hỏi về hạnh phúc đời ngƣời! Vị ấy bây giờ đã là một vị Phật, với đoàn sa-môn áo vàng, thanh thản đầu trần chân đất đi hóa độ nhiều phƣơng. Nghe nói, lời pháp của ngài đầy uy vũ nhƣ sấm gióng giữa trời mƣa, nhƣ ánh mặt trời rọi tan mây mờ tăm tối. Cả năm vị hiền triết uy đức ở vƣờn Lumbini đã đƣợc ngài cảm hóa trở thành đệ tử theo hầu! Chàng trai công tử con một bá hộ nổi tiếng ăn chơi ở Bārāṇasī và bạn hữu năm mƣơi lăm ngƣời đã đi theo đoàn sa-môn. Ba mƣơi vƣơng tử trẻ trung của nƣớc Kosala oai hùng cũng đã đƣợc đức Thế Tôn kia giác ngộ. Một ngàn đạo sĩ tóc búi cùng với thầy là ba anh em giáo chủ Kassapa tóc bạc già nua - thờ thần lửa tại Uruvelā cũng đã quy giáo với ngài. Đức vua Bimbisāra - kiêu ngạo, tài hoa, trẻ tuổi, cơ trí hơn đời - và cả triều đình đều xin quy y và thọ trì ngũ giới. Khu rừng Veḷuvana mênh mông và xinh đẹp phía Bắc kinh thành Rājagaha của đức vua cũng đã đƣợc dâng cúng cho giáo hội độc thân ấy. Rồi đến việc chàng thần y Jīvaka Komārabhacca trẻ tuổi nổi tiếng và kiêu hãnh đã tâm phục, khẩu phục, phát khởi đức tin hiến cúng khu vƣờn xoài... Ôi! biết bao nhiêu câu chuyện lạ lùng nhƣ huyền thoại đƣợc thêu dệt qua cửa miệng của mọi ngƣời. Nhƣng rõ ràng là vị Phật ấy cùng đoàn sa-môn y vàng thanh thoát, thánh hạnh đƣợc mọi ngƣời quý trọng; ngay chính ngoại giáo cũng phải nể phục. Chuyện đức Phật cảm hóa tên biện sĩ ngông nghênh Saccaka vừa xong thì xảy ra ba thảm nạn tại Vesāli – cũng Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt           317

chính giáo đoàn ấy cùng với quân lính, thực phẩm của đức vua cƣ sĩ mang sang đây để cứu trợ. Ôi! Năm trăm vị sa- môn trẻ trung, xinh đẹp đã đọc kinh an lành suốt đêm khắp ba vòng kinh thành Vesāli mà không cần một đền đáp nào! Quả thật là đã có một tôn giáo cứu khổ cho muôn sinh đang có mặt trên cuộc đời hƣ vô huyễn hóa này hay sao? Bà kỹ nữ Ambapālī nghĩ mình là phận nữ nhi, lại làm một cái nghề, dù đƣợc xã hội quý trọng nhƣng trong miệng lƣỡi thế gian, ngƣời ta vẫn nói nàng là một dâm nữ! Trong sâu thẳm tâm hồn, nàng vẫn mang một mặc cảm nặng nề không dám tìm gặp đức Thế Tôn thánh hạnh ấy để nghe giáo pháp, để học hỏi giáo pháp. Vừa mới đây, nghe tin đồn, đức Phật đã mở rộng cánh cửa cho nữ nhân các giới có cơ hội tu tập. Và giáo hội tỳ-khƣu-ni đã đƣợc thành lập rồi, ngay cạnh khu rừng Mahāvana của tỳ-khƣu tăng. Mấy trăm công nƣơng, cung nga thể nữ dòng tộc Sākya, dẫn đầu là hoàng hậu Gotamī, công nƣơng Yasodharā – sƣơng phụ của đức Phật – đã đƣợc gia nhập đoàn nữ sa-môn. Và nghe đâu, đức Phật ấy không phân biệt nữ nhân thuộc giai cấp, tầng lớp nào trong xã hội. Bà kỹ nữ Ambapālī thở phào, vậy là mình sẽ có dịp diện kiến ngài. Tin đức Phật sáng hôm nay bộ hành về các thôn làng ngoại ô đã đến tai nàng do gia nhân trông thấy, báo lại. Nghe nói, hiện tại, đức Phật đang ở tại làng Koṭigāma. Không chần chờ phút giây nào nữa cả, nàng tức tốc cho thắng một cỗ xe lộng lẫy, sang trọng với bốn con ngựa trắng cũng lộng lẫy, sang trọng... với ngƣời hầu đánh xe, với hai thị nữ rời khu rừng xoài trực chỉ ngôi làng Koṭigāma. Đến chỗ ngựa không còn đi đƣợc, hỏi đƣờng, bà cùng với hầu nữ đi bộ đến khu rừng mù u. Đến nơi, bà trông thấy một sa-môn dung nghi trong sáng và dịu dàng nhƣ ánh trăng rằm đang ngồi tĩnh tọa dƣới gốc cây! Ôi! đẹp quá! Thanh khiết quá! Và lác 318           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

đác xung quanh chừng vài mƣơi sa-môn trẻ trung dƣờng nhƣ cũng đang tĩnh định trong thiền duyệt. Khung cảnh trang nghiêm và thiêng liêng làm sao! Bà sợ hãi, rón rén đến gần... Giọng đức Phật chợt vọng vào tai nàng: - Này Ambapālī, hãy đến đây! Nhƣ Lai cũng đang cố ý chờ đợi cuộc viếng thăm này đấy! Bà Ambapālī rùng mình: “Hóa ra ngài biết cả tên ta! Mà ôi! Cái giọng nói sao mà mát mẻ và êm dịu cái lỗ tai đến vậy!” Bà Ambapālī mạnh dạn bƣớc tới, khom ngƣời xuống rất mực lễ độ, cung tay xá lễ. Đức Phật chỉ một tảng đá khá sạch sẽ bên cạnh rồi nói: - Bà hãy ngồi xuống đấy, và nội tâm có điều gì bất ổn thì cứ nói ra hết cho Nhƣ Lai nghe! Rồi bà Ambapālī nói. Bà kể về thân thế là đứa con rơi. Kể về sự lao khổ của mƣời năm học nghệ trên đất khách. Kể về cái nghề của bà khi đã thành đạt. Kể về đời sống xa xỉ bạc tiền. Kể về phải đánh đổi cả tuổi thanh xuân, vũ ca đàn hát để phục dịch, hầu hạ cho giai cấp quý tộc, cho giới trƣởng giả giàu có. Thân mệt mỏi mà tâm cũng mệt mỏi. Chắc hẳn vàng ngọc và vinh hoa hƣ dối ấy không phải là hạnh phúc. Cuộc đời này, chẳng lẽ nào trên cái bề mặt của phú quý, danh vọng, tài sản, thỏa mãn ngũ dục... có vẻ huy hoàng kia lại có cái mặt trái của nó là tối tăm, đau khổ và buồn phiền? Và đấy có phải là trò biến hóa của Māyā chăng? Đức Phật nắm bắt ngay căn cơ và trình độ. Theo với tâm sự của Ambapālī, đức Phật khơi bày về Sự thật Khổ; nó là cái gì hiện thực đang chi phối chúng sanh trong ba giới bốn loài; là cái gì tất định mà tất thảy giống hữu tình phải gánh chịu, phải mang vác trên trần thế. Đức Phật chƣa đi sâu vào Tứ Đế mà ngài tiếp tục nói về thuận thứ của con đƣờng thoát khổ. Ngài nói về tri kiến chơn chánh, về đức tin chơn chánh làm nơi nƣơng tựa vững chắc cho đời sống tinh thần. Không Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt          319

có đời sống tinh thần với những niềm vui thiêng liêng, lành mạnh thì sự sung mãn vật chất chỉ đáp ứng đƣợc đời sống bản năng, hạ liệt, sa đọa và sẽ rơi vào thảm nạn. Phải có chỗ để quy hƣớng. Phải biết bố thí, cúng dƣờng; phải biết xả ly, ly tham cho tâm hồn đƣợc nhẹ nhàng, rộng mở, thanh thản... Phải thực hiện những pháp nhƣ vậy, phải tu tập những pháp ban đầu nhƣ vậy thì chúng sẽ xua tan những đám mây mờ, u tối ở trong con... Nhƣ Lai chúc phúc sự bình yên cho con, này Ambapālī! Xúc động quá, bà Ambapālī quỳ năm vóc sát đất và gục khóc lặng lẽ. Thời pháp êm dịu của đức Phật đã làm cho tâm hồn khô hạn của bà đƣợc tẩm mát, nhẹ lâng lâng. Để cho xúc cảm lắng xuống, bà Ambapālī nói: - Tri ân đức Thế Tôn! Con đã có chỗ nƣơng tựa rồi! Xin đức Thế Tôn cho con đƣợc quy y làm ngƣời cận sự nữ từ đây cho đến trọn đời! Sau khi đức Phật cho thọ trì quy giới, ngài im lặng nhận lời mời của kỹ nữ Ambapālī, cùng với hội chúng đến vƣờn xoài của bà thọ trai vào ngày hôm sau. Bà Ambapālī đảnh lễ đức Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, hƣớng vai phải nhiễu quanh tỏ lòng kính trọng rồi ra về. Vào buổi trƣa hôm ấy, các vƣơng tử, công tử trẻ tuổi cộng hòa Licchavī, thủ đô Vesāli, nghe tin đức Thế Tôn ngự đến ngôi làng Koṭigāma – nên đã cùng thông báo với nhau, tổ chức một hội chúng đông đúc để đi diện kiến ngài. Thế là đúng giờ hẹn, tại chỗ tập trung, họ bƣớc lên hằng chục cỗ xe sang trọng, lộng lẫy, sáng chói dát bạc, dát vàng... nhƣ một cuộc hội lớn, rầm rộ khởi hành. Đến con đƣờng nhỏ vào làng Koṭigāma, những vƣơng tử, công tử Licchavī trông thấy một cỗ xe bốn ngựa trắng sang trọng trên đƣờng ngƣợc chiều. Họ bàn tán với nhau: - Cỗ xe thắng bốn con ngựa trắng cao đẹp kia với rèm 320           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

sáo lanh canh, óng ánh ngọc vàng nhƣ thế - thì có ai ngoài
bà vƣơng hậu kỹ nữ của chúng ta?
- Đúng là bà mỹ nhân kiêu hãnh Ambapālī rồi!
Trông xa đã biết đấy là các vƣơng tử, công tử Licchavī
trẻ tuổi, giàu sang, hiển hách và đầy quyền uy, nhƣng bà
Ambapālī bảo ngƣời hầu cƣơng quyết không nhƣờng đƣờng.
Bốn con tuấn mã sức mạnh nhƣ sƣ tử vẫn an nhiên càn lƣớt,
còn hí lên những tràng dài đầy vẻ thị uy. Thế là gọng xe,
càng xe, bánh xe, trục xe đụng nhau tạo nên những âm thanh
lắc cắc, lốp đốp... Những cỗ xe của các vƣơng tử không
đƣơng cự nổi cỗ xe đƣợc thiết kế chắc bền bởi những kim
loại quý của bà kỹ nữ, đành phải dạt ra ngoài lề với một số
chi tiết bộ phận nào đó đã bị gãy bể, hỏng hóc. Tuy nhiên,
họ không để tâm vào điều ấy; một số vƣơng tử, công tử nhảy
xuống, họ không giận mà chỉ cất tiếng hỏi:
- Cái cỗ xe trị giá trăm ngàn đồng tiền vàng của bà lại cố
ý ngăn chặn giữa đƣờng, không cho chúng tôi đến diện kiến
đức Thế Tôn là tại làm sao hở?
Bà Ambapālī cho dừng xe, vén rèm, mỉm cƣời, dịu dàng
đáp:
- Vì chính tôi đã thỉnh mời hội chúng tỳ-khƣu và đức
Thế Tôn đến thọ trai ngày mai tại vƣờn xoài của tôi rồi, thƣa
chƣ vƣơng tử!
- Chúng tôi cũng muốn đến Koṭigāma với ý nguyện nhƣ
vậy. Hay là bà hãy nhƣờng lại buổi cúng dƣờng thọ trai ngày
mai nhé?
- Không thể đƣợc, thƣa vƣơng tử!
- Chúng tôi sẽ tặng lại bà cùng hai nàng thị nữ xinh đẹp
đây một ngàn đồng tiền vàng kahāpaṇa ngay tức khắc!
- Các vƣơng tử xem thƣờng tôi quá đấy!
Một vị vƣơng tử nhảy phóc xuống xe, nói lớn:
- Một trăm ngàn, một trăm ngàn kahāpaṇa đƣợc chăng?
Cứ ngã giá vậy nhé, thƣa bà hoàng hậu kỹ nữ?
Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt           321

Bà Ambapālī, buông rèm xuống, nói vọng ra:
- Xin lỗi! Xin chƣ vị đừng lấy tiền bạc ra mà hù dọa tôi.
Cho dẫu cả thủ đô Vesāli, cả tài sản và cƣ dân, tôi cũng
không chịu nhƣợng đâu!
Thế là bà bảo ngƣời hầu giong xe đi. Các vƣơng tử,
công tử Licchavī tấm tức nhìn theo.
Có vị buột miệng:
- Kiêu hãnh quá đấy!
Có vị nói:
- Bà kỹ nữ vƣờn xoài đã nhanh tay hớt phần phƣớc đầu
của chúng ta rồi! Rồi y vỗ tay, la với theo cỗ xe của
Ambapālī - Chúng tôi đã bị đo ván một cách rất tồi tệ, hỡi bà
vƣơng hậu mỹ miều, xinh đẹp ơi!
Mọi ngƣời có vẻ chẳng buồn giận gì, cƣời ha hả.
Rồi sau đó, họ cũng lại lên đƣờng, rầm rộ đến thăm đức
Phật. Chiếc xe nào hƣ hỏng, các vị thản nhiên quăng bỏ lại
không thƣơng tiếc. Đến chỗ xe không còn đi đƣợc, họ đi bộ
đến cụm cây mù u. Đức Phật biết tất cả mọi chuyện xảy ra,
ngài chợt nói với hội chúng, lúc ấy họ đang ngồi xung quanh
ngài:
- Này các thầy tỳ-khƣu! Ở đây, ai chƣa thấy chƣ thiên
cõi trời Tāvatiṃsa (Đao Lợi hoặc Ba Mƣơi Ba) – thì hãy
nhìn hội chúng các vƣơng tử, công tử Licchavī kia - là có
thể hình dung đƣợc! Chƣ thiên Tāvatiṃsa cũng tƣơng tợ nhƣ
vậy về cách phục sức nhiều sắc màu đầy ấn tƣợng. Hãy nhìn
kìa! Một số vƣơng tử thích màu xanh, thế là ngựa kéo
nhuộm xanh, cỗ xe màu xanh, y phục màu xanh, trang sức
cũng màu xanh! Một số vƣơng tử thích màu vàng thì ngựa,
xe, y phục và trang sức đều màu vàng. Cũng nhƣ thế là màu
bạch ngọc, màu chu sa, màu san hô, màu nƣớc biển, màu
xanh lá cây, màu bình minh rạng... Họ đi đâu là mang theo
cả thiên nhiên, cả vƣờn hoa thật là phong phú sắc màu, tƣơi
vui và đẹp mắt...
322           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Các vị tỳ-khƣu trẻ cảm thấy thích thú nhìn ngắm hội
chúng ấy đi đến, chào hỏi cung kính đức Thế Tôn rồi ngồi
lác đác chỗ này chỗ kia với những tƣợng ngƣời sắc màu di
động.
Đức Phật lại thuyết một thời pháp nói về cảnh giới các
cõi trời, nhấn mạnh về trang phục sắc màu của họ tƣơng ƣng
thiên chúng cõi trời Tāvatiṃsa nhƣ thế nào, nhân và quả ra
sao. Rồi ngài nói tiếp nhân sanh các cõi trời cao hơn, chánh
báo, y báo ở đấy. Thuyết về bố thí, trì giới với những câu
chuyện, dụ ngôn, đoản ngôn đầy ấn tƣợng và rất thú vị. Thứ
đến mới đến đức tin Tam Bảo, con đƣờng thắng phƣớc, hạnh
phúc và an lạc cho nhiều đời... Trong lúc thuyết pháp, đức
Phật đã cố ý vận dụng thần thông, phóng ra một loại hào
quang sắc trắng, nhƣ mặt trăng mùa thu dịu dàng tỏa sáng ra
xung quanh, bao trùm cả hội chúng, lại còn làm cho không
gian trở nên sạch trong, không một chút bụi dơ. Nhƣ thế là
đức Phật đã làm cho họ vô cùng thỏa thích và hoan hỷ. Có vị
sung sƣớng quá (1), chợt đứng phắt dậy, trật áo vai phải, quỳ
gối xuống đất, cung kính đảnh lễ ngài rồi thốt lên một bài kệ
nhƣ sau:
“- Vua Ma-kiệt – Bình-sa
Vốn đƣợc nhiều thiện lợi
Khoác khôi giáp bảo châu:
Phật hiện ở nƣớc ấy
Uy đức động ba nghìn
Tiếng vang nhƣ núi Tuyết
Nhƣ hoa sen đã nở
Mùi hƣơng thật mầu nhiệm
Nay thấy ánh sáng Phật
Nhƣ mặt trời mới mọc

(1) Trƣờng A-hàm có ghi tên là Tịnh-ký – không tìm thấy từ Pāḷi tƣơng đƣơng.

Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt                    323

Nhƣ trăng qua bầu trời
Không bị mây che khuất
Thế Tôn cũng nhƣ vậy
Sáng chiếu cả thế gian
Quán trí tuệ Nhƣ Lai
Nhƣ tối gặp đuốc sáng
Đem mắt sáng cho đời
Quyết trừ các nghi hoặc (1)”
Hội chúng Licchavī muốn nghe lần nữa nên bảo:
- Bạn đọc lại một lƣợt nữa đi!
Vị kia lặp lại bài kệ. Họ hoan hỷ quá, đem cởi tất cả áo
báu, vật trang sức báu tặng cho ngƣời đọc kệ. Vị ấy lại đem
dâng tất cả cho đức Thế Tôn. Vì tâm bi mẫn, đức Phật thọ
nhận - rồi ngài nói:
- Áo bào là quý, vật trang sức là quý – nhƣng đối với
Nhƣ Lai, trên đời này còn có năm cái quý hơn! Nhƣng năm
cái quý vô giá này rất khó có đƣợc trên cuộc đời. Thế nào là
năm? Thứ nhất, một vị Phật, một đức Chánh Đẳng Giác xuất
hiện ở đời – là khó có đƣợc! Thứ hai, ngƣời mà có thể giảng
nói giáo pháp của Nhƣ Lai, là khó có đƣợc! Thứ ba, ngƣời
mà có thể tín giải giáo pháp của Nhƣ Lai, là khó có đƣợc.
Thứ tƣ, ngƣời mà có thể thành tựu pháp mà Nhƣ Lai giảng
nói, là khó có đƣợc. Thứ năm, là lúc nguy khốn, tai ƣơng
đƣợc ngƣời cứu nạn, giúp đỡ; biết tìm cách đáp trả, đền ơn -
hạng ngƣời ấy cũng rất khó có đƣợc! Ấy chính là 5 thứ quý
báu trên cuộc đời này!
Các vị vƣơng tử, công tử Licchavī (2) đƣợc đức Phật khai
thị, giáo giới khiến cho ai cũng phấn khích, hoan hỷ.
Cuối buổi pháp thoại, hội chúng vƣơng tử, công tử
Licchavī thỉnh mời đức Toàn Giác và hội chúng thọ trai
(1)
Trƣờng A-hàm, Tuệ Sỹ dịch và chú, tr.104, NXB Phƣơng Đông, năm 2008
(Chỉ thay đổi tên ở câu đầu: Ƣơng già – thành Bình-sa).
(2)
Cả kinh, luật và chú giải đều ghi là 500 vị.

324              Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

ngày hôm sau; đức Phật bảo là đã nhận lời mời của bà
Ambapālī rồi. Họ kể lại chuyện đụng đầu bà kỹ nữ giữa
đƣờng nhƣ thế nào. Rồi một chàng trai Licchavī thốt lại câu
nói cũ:
- Bạch đức Thế Tôn! Chúng con bị bà kia nhanh tay hớt
phần phƣớc mất rồi; bị bà ta hạ đo ván một cách rất chi là
oanh liệt.
Đức Phật mỉm cƣời:
- Ừ! Trên con đƣờng tiến hóa tâm linh, nếu nhƣ các
chàng trai còn ham vui quá, ham chơi quá, ham thụ hƣởng
quá - thì coi chừng, sẽ bị bà ta hớt mất phần phƣớc, bị hạ đo
ván một lần nữa đấy!
- Bạch, tại sao?
- Vì mới nghe pháp chỉ mới một lần - đức Phật nói - mà
bà ta đã có đức tin khá vững chắc.
- Tri ân đức Thế Tôn! Chúng con sẽ ghi nhớ lời này!
Chúng con rồi sẽ có đức tin vững chắc nhƣ thế!
Sau khi hội chúng Licchavī đi rồi, đức Phật dọn dẹp chỗ
ngồi, xếp lại tọa cụ, tăng-già-lê... rồi cùng với hội chúng tỳ-
khƣu rời Koṭigāma đến ngôi làng Nākikā lúc trời đã về
chiều. Đến một rừng cây, trời lất phất mƣa, gió lạnh rì rào -
đức Phật tìm thấy một ngôi nhà gạch bỏ hoang, ngài và hội
chúng trải qua đêm ở đây.
Sáng ngày, ngƣời hầu nam của cô kỹ nữ đánh xe đến
thông báo là buổi trai soạn(1) tại vƣờn xoài đã sẵn sàng, thỉnh
đức Thế Tôn và hội chúng lên đƣờng. Tại đây, bà kỹ nữ đã
dâng cúng thức ăn thƣợng vị loại cứng, loại mềm... đầy
thành kính và trân trọng vào bát của đức Phật và tăng chúng.
Khi đức Thế Tôn ngọ trai xong, bà dâng nƣớc rửa tay, nƣớc
(1)
Trai này không phải là đồ chay theo cách hiểu thông thƣờng. Trai này đƣợc
Tàu diễn dịch, đại lƣợc là: Trai giả, khiết giả. Phi thời bất thực vị chi trai (Trai
có nghĩa là tịnh. Không ăn phi thời gọi là trai - phi thời là sau 12 giời trƣa đến
sáng ngày hôm sau).

Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt                          325

uống và tăm xỉa răng rồi ngồi một bên để nghe pháp. Đức
Phật lại ân cần chỉ dạy cách lập tâm, cách an trú tâm vào
thiện pháp - tức là phải biết lấy việc lành, việc tốt làm niềm
vui thanh cao cho tâm hồn. Cuối buổi giảng, bà kỹ nữ
Ambapālī, quỳ thƣa:
- Bạch đức Thế Tôn! Con đã phát khởi tâm tịnh tín đối
với giáo pháp. Vậy, xin ngài cho phép con đƣợc làm hai việc
hữu ích.
- Nhƣ Lai nghe đây!
- Thứ nhất, cho con đƣợc thỉnh thoảng lui tới Mahāvana
để nghe pháp; thỉnh thoáng lui tới hội chúng tỳ-kheo-ni, tùy
theo khả năng, con có thể cúng dƣờng gì đó phù hợp nhu
cầu ở nơi cơ sở còn quá mới mẻ ấy!
- Còn việc thứ hai?
- Vƣờn xoài này của con cũng khá rộng lớn lại có nhiều
cây to bóng mát, có thể làm nơi lƣu trú cho tỳ-khƣu tăng -
nếu Mahāvana mai kia đã trở nên chật chội. Xin đức Thế
Tôn cho con đƣợc noi theo gƣơng của cậu thần y Jīvaka
Komārabhacca cúng dƣờng cơ sở này.
Đức Phật im lặng nhận lời. Rồi ngài nói:
- Con nên tác ý cúng dƣờng vƣờn xoài này đến cho thập
phƣơng tăng, có Nhƣ Lai là vị đứng đầu, nhƣ thế phần
phƣớc này sẽ lớn rộng hơn nhiều!
Bà Ambapālī cúi đầu ƣng thuận, lấy bình đựng nƣớc nhỏ
bằng vàng, đổ nƣớc lên bàn tay của ngài cho đúng với thủ
tục dâng cúng cổ truyền. Đức Phật nói kệ phúc chúc, mong
rằng, phƣớc sự này sẽ nhƣ sông biển của bốn đại dƣơng, làm
cho đầy tràn tín tâm, chân phúc mai hậu cho thí chủ. Sau đó,
do thấy căn duyên của bà kỹ nữ đã sẵn sàng, đức Phật thuyết
một thời pháp nói về Tứ Đế với câu cú, văn nghĩa vừa giản
dị, vừa sâu rộng, gần gũi với đời thƣờng. Cuối thời pháp
thoại, bà kỹ nữ rời bỏ tập khí, xa lìa trần cấu, thấy pháp,
chứng quả Nhập Lƣu!
326           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Ngay chiều hôm ấy, đức Phật trở lại Mahāvana, Sảnh Đƣờng Nóc Nhọn - Kūṭāgāra - ngài kể lại câu chuyện ở vƣờn xoài; rồi yêu cầu hai vị đại đệ tử cho một hội chúng tỳ- khƣu có vài vị trƣởng lão dẫn đầu đến tiếp nhận cơ sở mới.
