Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
Tập 2 — Thành Lập Giáo Hội Bhikkhunī
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Giáo Hội Bhikkhunī

Đức Phật ở lại đại viên Nigrodhārāma để thuyết pháp cho mọi thành phần giai cấp đều đƣợc nghe. Ngày nào cũng hằng trăm ngƣời đến nghe pháp, trong đó có một số ít ngoại giáo thích tranh luận, khá nhiều ngƣời xin quy y và một số đông dòng tộc Sākya xin xuất gia nữa! Đức Phật chỉ thuyết pháp và giáo giới mấy hôm, sau đó bàn giao trách nhiệm ấy lại cho hai vị đại đệ tử. Đến ngày thứ tƣ thì lệnh bà Gotamī đến quỳ xin Đức Phật để đƣợc xuất gia, bà nói: - Thật là đại hạnh cho chúng tôi, nếu đức Thế Tôn cho phép nữ giới đƣợc sống đời xuất gia phạm hạnh thiêng liêng trong pháp và luật của đức Thế Tôn! - Không đƣợc đâu, di mẫu! Đời sống xuất gia không thích hợp cho nữ giới đâu! - Có lẽ đức Thế Tôn sợ sức vóc phụ nữ không chịu đựng đƣợc sƣơng gió, nắng mƣa hoặc không kham nổi đời sống trì bình khất thực xin ăn thiếu thốn, cơ cực? - Đấy mới chỉ là một phần của lý do, thƣa di mẫu! - Hay đức Thế Tôn thấy bản chất ngƣời nữ thƣờng ích kỷ, nhỏ nhen, nói nhiều, thích trang điểm, sống hời hợt bên

296            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

ngoài, cố chấp và hay sĩ diện hão? - Thêm một phần của lý do nữa là nhƣ vậy, di mẫu ạ! - Hay đức Thế Tôn thấy nữ giới không có căn bản trí tuệ - để có thể lãnh hội giáo pháp cao siêu? - Về lãnh vực ấy thì nữ nhi không hề thua nam giới đâu. - Vậy thì trở ngại nó nằm ở đâu, bạch đức Thế Tôn? Suốt ba ngày, ba lần xin xuất gia – mà đức Phật cũng không trả lời câu hỏi có vẻ tối hậu ấy, ngài chỉ im lặng, lệnh bà vô cùng sầu não. Đối với lệnh bà, hoàng cung bây giờ thật là hoang vu, vắng lạnh. Hạnh phúc của ngƣời đàn bà là lo cho chồng, cho con, cho cháu; nhƣng Nanda, Rāhula đã ra đi, và bây giờ là đức vua Suddhodana nữa - thì bà còn biết sống để làm gì và sống cho ai? Tuy nhiên, lệnh bà chƣa bỏ cuộc, tìm gặp Ānanda, Kāḷudāyi để hỏi thăm tình hình đƣờng đi nƣớc bƣớc; cách thức mặc y, mang bát, trì bình khất thực; cách đi đứng, nói năng, ngủ nghỉ và cả sự tu tập căn bản trong buổi đầu của một vị tỳ-khƣu. Cả hai vị không hiểu chuyện gì, nhƣng cũng trình bày rất cặn kẽ. Khi đức Phật và tăng đoàn rời Kapilavatthu, trên đƣờng trở lại Vesāli chỉ mới vài hôm - thì lệnh bà tìm gặp công nƣơng Yasodharā bàn bạc, tính toán việc xuất gia; để kết luận, bà nói: - Vậy, tôi sẽ đi trƣớc với chừng một vài trăm ngƣời để xem tình hình nhƣ thế nào đã; lúc nào đâu ra đấy rồi, Mātārāhula và một số quý công nƣơng khác hãy đi sau. Thế rồi, sáng hôm kia, cả hoàng cung và kinh thành Kapilavatthu náo động, ngạc nhiên, bàng hoàng... khi thấy lệnh bà Gotamī đầu cạo trọc, mặc y màu hoại sắc, mang bát gỗ màu lõi mít - dẫn đầu đoàn nữ sa-môn chừng khoảng mấy trăm nữ nhân - đi chân đất, theo con đƣờng của khách thƣơng buôn xuôi mãi về hƣớng đông nam. Họ gồm một số công nƣơng quý tộc còn trẻ chƣa lập gia đình, số khác là Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt           297

cung nga thể nữ, thị nữ trong cung; số còn lại là sƣơng phụ của tƣớng lãnh, chiến sĩ, trai tráng hoàng tộc Sākya đã theo Phật xuất gia trƣớc đây! Ôi! Kể sao cho xiết sự gian lao, vất vả trên lộ trình gần ba mƣơi do-tuần xa xôi (hiện nay khoảng chừng 350 km) của những tấm thân cành vàng lá ngọc, liễu yếu đào tơ ấy! Trên đƣờng, họ phải phân bố rải rác các xóm làng để xin ăn - rồi nắng, bụi, mồ hôi... cùng với những bàn chân nõn nà rớm máu trông thật thê lƣơng. Nghỉ trƣa dƣới những vòm cây, nghỉ đêm tại những khu rừng vắng - họ mới cảm giác cụ thể đời sống sa-môn gối sƣơng, nằm đất, không cửa, không nhà là thế nào! Lệnh bà Gotamī bây giờ mới hiểu thấm thía tại sao đức Thế Tôn lại từ chối không cho nữ giới xuất gia! Với những khuôn mặt tiều tụy, hốc hác, y cà-sa dơ dáy, bụi bẩn và những đôi chân ngọc sƣng phù, bê bết máu – sau hơn tháng trƣờng họ cũng đến đƣợc Vesāli, rừng Mahāvana, trƣớc Sảnh Đƣờng Nóc Nhọn của đức Phật. Hôm ấy, đại đức Ānanda là ngƣời trông thấy trƣớc tiên, lạ lùng quá, thốt lên: - Tại sao quý bà, quý công nƣơng lại là những nữ sa- môn nhƣ thế này? Lại tiều tụy, cơ khổ nhƣ thế này đã chứ? - Chúng tôi lặn lội vất vả dặm bụi đƣờng xa đến đây là chỉ để xin đức Phật đƣợc sống đời xuất gia phạm hạnh mà thôi! Lệnh bà Gotamī nói – Tôi đã ba lần quỳ bái, cầu xin ở đại viên Nigrodhārāma mà đức Thế Tôn không khứng chịu! Bà bật khóc - Vậy xin nhờ đại đức vào tâu trình với đức Thế Tôn một tiếng; và biết đâu nhờ lời ăn tiếng nói khôn khéo, tình lý phân minh của đại đức mà ngài vị nể cũng nên! Đại đức Ānanda nhìn thoáng qua hình dong của bậc phu nhân cao quý, rồi nhìn mấy trăm vị công nƣơng quý tộc, cung nga thể nữ cùng các sƣơng phụ tỳ-khƣu - đa phần là mỹ nhân trong thiên hạ - chợt cúi đầu bối rối, thốt lên: - Trời đất ơi! Lệnh bà thì không nói làm gì – nhƣng tất 298           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

cả quý công nƣơng trẻ tuổi này mà đi xuất gia thì phàm tăng
tỳ-khƣu trong giáo hội không còn có một ngày nào đƣợc yên
ổn nữa rồi!
Câu nói thực tình mà dí dỏm ấy làm ai cũng phải phì
cƣời! Tuy nhiên, thấy tình cảnh tiều tụy đáng thƣơng của
đoàn nữ sa-môn, ai ai chân cũng sƣng phù, rƣớm máu - đại
đức Ānanda không thể kềm chế xúc động, vào ngay chỗ đức
Phật, hấp tấp nói:
- Kính bạch đức Thế Tôn! Xin đức Thế Tôn mở lòng bi
mẫn, cho lệnh bà Gotamī cùng mấy trăm nữ nhân Sākya
tháp tùng đƣợc sống đời xuất gia!
Đức Phật biết tất cả mọi việc rồi, nhƣng ngài im lặng.
Ānanda với giọng đầy cảm xúc, thƣa tiếp:
- Họ khóc lóc thảm thiết lắm, khổ sở lắm; y bát nhuốm
đầy bụi đƣờng tang thƣơng lắm, bạch đức Thế Tôn! Nếu
không đƣợc phép xuất gia, họ cũng không chịu về đâu!
Lần thứ hai, đức Phật cũng im lặng. Đại đức Ānanda
chợt trầm tĩnh lại, đầu óc suy nghĩ cực nhanh, thay đổi chiến
thuật tức khắc:
Đại đức Ānanda thƣa hỏi:
- Nữ giới xuất gia, sống không gia đình trong pháp và
luật của đức Thế Tôn, có khả năng chứng đắc quả vị cao
thƣợng, thù thắng không, bạch đức Thế Tôn?
- Này Ānanda, có thể đƣợc!
Đại đức Ānanda liền khấu đầu lần thứ ba:
- Bởi nữ giới có khả năng chứng đạt đạo quả cao nhất,
và vì lệnh bà là ngƣời đã có rất nhiều công lao nuôi dƣỡng
đức Thế Tôn từ tấm bé, yêu thƣơng đức Thế Tôn còn hơn
con đẻ của mình; vậy nên đức Thế Tôn hãy cho phép lệnh bà
và quý mệnh phụ phu nhân, các công nƣơng Sākya đƣợc
xuất gia sống theo pháp và luật này!
Đức Phật biết là đã đúng thời, ngài bảo tỳ-khƣu thị giả
Upavāna:
Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt          299

- Ông hãy đi mời thỉnh hai vị đại đệ tử và các vị đại trƣởng lão đến đây để Nhƣ Lai hội ý với họ. Lát sau, các ngài Sāriputta, Mahā Moggallāna, Kimbila, Vappa, Yasa, Bhaddiya, Uruvelākassapa, Mahā Kassapa... đồng đến nơi. Đức Phật trình bày vấn đề. Họ thảo luận bàn bạc khá lâu... Đức Phật trầm ngâm một lúc rồi nói: - Nhƣ Lai không những không kỳ thị nữ giới mà còn khuyến khích, nâng đỡ họ nữa. Tuy nhiên, chƣ vị có biết không - Đức Phật nhƣ tâm sự - Giáo pháp của Nhƣ Lai từ thuở bình minh của nó cho đến khi hoàng hôn, đêm tối xuống, sẽ có mặt trên thế gian này trải dài mƣời ngàn năm. Nhƣng nếu cho nữ giới xuất gia thì nó chỉ còn tồn tại năm ngàn năm mà thôi! Đấy là sự thực mà Nhƣ Lai không tiện nói với lệnh bà Gotamī. Tuy nhiên, đã nhiều ngày suy nghĩ để quán căn duyên, đã nhiều lần hƣớng tâm đến thời gian tồn tại của chánh pháp từ chƣ tôn Chánh Đẳng Giác quá khứ - Nhƣ Lai khởi tâm quyết định phát triển giáo hội tỳ-khƣu- ni... sau khi đã suy nghĩ đúng đắn... Tôn giả Sāriputta chợt nói: - Bạch đức Thế Tôn! Đệ tử nghĩ rằng, con ngƣời giác ngộ, giải thoát là quan trọng hơn, lợi ích tối thƣợng hơn trong thời gian chánh pháp tồn tại. Còn đa phần thời gian thuộc về hoàng hôn năm ngàn năm sau ấy - thời mạt pháp chỉ còn lắt liu nhƣ ngọn đèn mờ, chỉ còn gieo một chút duyên với chúng sanh giúp cho họ tạo nhân phƣớc quả trời ngƣời mà thôi. Đệ tử thấy sự lựa chọn của đức Tôn Sƣ là minh triết... Các vị trƣởng lão cũng đồng tình với lời phát biểu của tôn giả Sāriputta. Đức Phật nhè nhẹ gật đầu: - Nhƣng hiện tại, Nhƣ Lai chƣa tìm ra biện pháp, cách thức, hình thức khả toàn để đƣa họ vào đời sống xuất gia mà 300           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

không tạo ra những trở ngại bên trong nội bộ cũng nhƣ bên ngoài xã hội... Tôn giả Sāriputta góp ý trƣớc: - Trở ngại ở bên ngoài thì chúng ta không ngại - vả chăng, lúc thuyết những thời pháp về hạnh phúc gia đình, đức Thế Tôn thƣờng hay nhắc nhở mọi ngƣời phải biết tôn trọng nữ giới. Vậy, gia dĩ, xã hội có lên án giáo hội của đức Tôn Sƣ đã đi ngƣợc với luật Manu, xem nam nữ bình quyền – thì chúng ta sẵn sàng đƣơng đầu để bảo vệ quyền con ngƣời với những giá trị cao đẹp của nó... Mọi ngƣời hoan hỷ tán đồng ý kiến ấy. - Thế còn trở ngại nội bộ? Đức Phật hỏi – Chƣ vị ai có thể tiên lƣờng việc gì sẽ xẩy ra chăng? - Có khá nhiều - Tôn giả Moggallāna góp ý – Lệnh bà là bậc cao quý trong hoàng tộc, có địa vị, quyền hành, uy tín rất lớn trong cung đình cũng nhƣ ngoài xã hội. Lệnh bà lại còn là di mẫu của đức Thế Tôn nữa – do vậy, ngại rằng, lúc xuất gia rồi, ngay các vị thƣợng thủ A-la-hán cũng chẳng ai dám góp ý với lệnh bà một lời, một tiếng nào. Còn quý công nƣơng, mệnh phụ kia cứ nghĩ mình là cành vàng lá ngọc, ngại rằng họ xem những vị tỳ-khƣu thuộc những thành phần khác trong xã hội không ra gì! - Còn nữa - Đại đức Ānanda tiếp lời - Đệ tử rất muốn xin cho họ xuất gia, nhƣng ngại rằng họ trẻ và đẹp quá - phải cần có pháp chế nhƣ thế nào để kềm giữ, thu thúc bớt... kẻo sinh loạn! Nhiều vị nhè nhẹ gật đầu! Trƣởng lão Uruvelākassapa nói: - Ở chung một tu viện, một khu rừng là không đƣợc rồi; nhƣng ở tu viện riêng, khu rừng riêng xem ra cũng bất khả. Nhƣ trong một gia đình không có đàn ông thì kẻ trộm thƣờng đến dòm ngó, lộng hành. Quý bà, quý cô ở riêng một nơi thì biết ai bảo vệ trƣớc những kẻ có tà tâm, xấu ác lúc Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt          301

đêm hôm và cả những ngày quạnh vắng? Tôn giả Mahā Kassapa chờ đợi giây phút này đã lâu lắm, vẫn mong cho giáo hội ni giới đƣợc thành lập vì ngài còn lời ƣớc hẹn với ngƣời bạn đời! Thấy lý lẽ ai đƣa ra cũng chính xác, tuy vậy, không phải là không có cách - Ngài nói: - Vậy xin đức Thế Tôn ban cho quy chế hoặc là những điều luật – nhƣ là những điều kiện bắt buộc phải tuân hành mỗi khi nữ giới chấp nhận đời sống xuất gia. Ngƣời nông dân thƣờng làm một con đập hay đắp một con đê để ngăn cho nƣớc khỏi tràn; cũng vậy, chúng ta hãy xây dựng, phác thảo một pháp chế, một quy chế có công năng giới hạn bớt những tệ nạn có thể phát sanh! Bạch đức Thế Tôn! Xin ngài hãy rộng tay mở cánh cửa thiên giới và cánh cửa Niết-bàn cho nữ giới thế gian bƣớc vào thì thật là đại phúc cho họ cũng nhƣ cho nhân quần xã hội! Đức Phật đồng ý bằng cách im lặng. Các vị trƣởng lão sau một hồi thảo luận; tôn giả Sāriputta đúc kết rồi thƣa trình lên đức Phật tám trọng pháp - bát kỉnh pháp - sau đây: 1- Tỳ-khƣu-ni dầu một trăm tuổi hạ cũng phải chào hỏi, đứng dậy, đảnh lễ thầy tỳ-khƣu tăng – dù vị này mới xuất gia trong ngày hôm ấy. 2- Tỳ-khƣu-ni mỗi năm phải tìm về an cƣ ở gần một trung tâm có tỳ-khƣu tăng để đƣợc bảo vệ và nƣơng tựa. 3- Cứ mỗi tháng hai kỳ, sau khi làm lễ bố-tát (Uposatha), tỳ-khƣu-ni phải tìm đến tỳ-khƣu tăng để học hỏi, nghe lời giáo giới. 4- Sau khi hành lễ Tự Tứ (Pavārana) tại trú xứ của mình, tỳ-khƣu-ni phải đến chỗ tỳ-khƣu tăng để làm lễ ra hạ một lƣợt nữa - để kiểm thảo xem trong ba điều thấy, nghe và nghi mình có lầm lỗi điểm nào chăng. 5- Tỳ-khƣu-ni phạm “tăng tàn” (1), đã xƣng tội, đã chịu

(1) Tạm sử dụng từ của tăng.

302                  Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

phạt cấm phòng tại trú xứ của mình – còn phải xƣng tội
trƣớc tỳ-khƣu tăng nữa.
6- Nữ giới tử trong thời gian tập sự, thọ trì sáu giới
(Sikkhamānā) trong thời hạn hai năm - phải cầu xuất gia thọ
đại giới trƣớc cả hai chúng tăng ni.
7- Bất luận trong trƣờng hợp nào, tỳ-khƣu-ni cũng
không có quyền nặng lời chê bai, thóa mạ hay chỉ trích tỳ-
khƣu tăng.
8- Tỳ-khƣu-ni không đƣợc quyền giáo giới, giảng dạy
tỳ-khƣu tăng, nhƣng sám hối với tỳ-khƣu tăng thì đƣợc!
Tám điều ấy, sau khi đã đƣợc tuyên bố xong, đại đức
Ānanda cƣời cƣời nói:
- Vậy là áp chế quá, không kỳ thị nữ giới là gì?
Tôn giả Mahā Moggallāna giải thích:
- Quả có vậy! Nhƣng đấy là cánh cửa mở để nữ giới
bƣớc vào giáo đoàn! Cũng là bờ đê để ngăn chặn những tệ
nạn có thể phát sanh nhƣ pháp huynh Mahā Kassapa đã nói.
Tƣởng là kỳ thị - nhƣng thật ra đấy lại là phƣơng cách tốt
nhất cho nữ giới đƣợc xuất gia, pháp đệ không thấy nhƣ thế
hay sao?
Tôn giả Sāriputta giải thích thêm:
- Tuy có 8 điều, nhƣng hiện tại chỉ cần thọ trì 5, vì các
điều 3,4,5 chỉ có hiệu lực lúc nào đức Tôn Sƣ chế định giới
luật căn bản (Pāṭimokkha) một cách đầy đủ, toàn mãn.
Đức Phật nói:
- Này Ānanda! Nếu di mẫu chấp thuận và thọ trì “bát
kỉnh pháp” mà chƣ vị trƣởng lão đã chế định, đƣợc Nhƣ Lai
chuẩn y – thì Nhƣ Lai đồng ý cho nữ giới xuất gia.
Hoan hỷ xiết bao, đại đức Ānanda hối hả ra ngoài khu
rừng gặp lệnh bà và các công nƣơng – lúc ấy do trời nắng
nên họ ngồi lác đác trong các lùm cây. Sau khi nghe xong
nội dung bát kỉnh pháp, lệnh bà Gotamī hớn hở nói:
- Nhƣ một cô gái trẻ trung và xinh đẹp, sau khi tắm gội
Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt          303

bằng nƣớc thơm, hong tóc khô ráo – có ngƣời mang tặng những đóa hoa tƣơi thắm thì cô gái kia sẽ thỏa thích đón nhận để cài lên đầu của mình; cũng thế ấy, nữ giới chúng tôi sẽ rất sung sƣớng chấp nhận bát kỉnh pháp để thọ trì suốt đời – nhất định không để cho đức Thế Tôn và chƣ vị trƣởng lão phiền lòng đâu! Đại đức Ānanda vào báo tin lại. Lệnh bà Gotamī biết có một số công nƣơng dòng dõi quý tộc cảm thấy khó chịu về tám điều ấy nên bà giải thích: - Các em phải biết rằng, trong gia đình thì ngƣời đàn ông là chủ chốt; trong mái nhà giáo hội của đức Thế Tôn cũng phải là nhƣ thế. Lại nữa, chính thọ trì tám điều ấy thì chúng ta mới có cơ hội dập tắt tính tự tôn, ngã mạn do địa vị, dòng tộc để bƣớc vào giáo pháp vô ngã, vô sản, bần hàn của đức Tôn Sƣ! Thế rồi, chừng hai trăm nữ nhân quý phái đƣợc thọ giới tỳ-khƣu-ni vào buổi chiều, có rất đông chƣ trƣởng lão tham dự. Ai cũng hoan hỷ. Riêng tôn giả Mahā Kassapa là hoan hỷ nhất! Do cƣ trú ở nơi này lâu nên tôn giả biết là phải chọn lựa khu rừng nào thích hợp cho ni chúng, không gần mà cũng không xa trung tâm tu học của tỳ-khƣu tăng. Ngày hôm sau, các vị trƣởng lão Nadīkassapa, Gayākassapa, Mahā Kassapa... chỉ đạo cho đồ chúng đệ tử mấy trăm ngƣời - tỳ-khƣu trẻ và nam cƣ sĩ đến khu rừng - để làm cốc liêu, nhà giảng, đào giếng nƣớc, các công trình và những tiện nghi phục vụ sinh hoạt, ăn ở. Vật liệu xây dựng thì các gia chủ hào phú dâng cúng; nhân công và thợ thầy thì đa phần là tỳ-khƣu tăng... Những vị tỳ-khƣu xuất thân dòng tộc Sākya, chiến sĩ, thanh niên... có ngƣời bạn đời trong số các công nƣơng tỳ-khƣu-ni – thì họ ra tay làm mọi việc sốt sắng nhất. Chỉ hơn nửa tháng sau là trung tâm tu học của ni giới trông đã tƣơm tất đâu ra đấy. Tỳ-khƣu-ni Gotamī đƣa mắt một lƣợt nhìn ngắm cơ ngơi 304           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

tu học tạm thời đã ổn định, nói với các tỳ-khƣu-ni công nƣơng: - Các em thấy không? Cái tâm, cái trí nhƣ vậy và cái lực nhƣ vậy họ có xứng đáng để chúng ta nƣơng tựa hay chăng? - Rất xứng đáng! Một cô nói – Chúng ta là nữ giới, chân yếu tay mềm, dù là xuất gia nhƣng cũng cần phải có chỗ để nƣơng tựa chứ! Mọi ngƣời cƣời vui, những nét mệt mỏi trên khuôn mặt thanh tú của các công nƣơng dƣờng nhƣ đã tiêu tan hết. Bây giờ thì họ đã có nơi ngủ nghỉ, chỗ tắm giặt – cái này quan trọng nhất - và chỗ hành thiền đâu đó đàng hoàng. Họ bắt đầu tập sự sống đời nữ sa-môn và tìm hạnh phúc không bởi nƣơng tựa vật chất xa hoa, uống ăn sơn hào hải vị - mà chính là đời sống dị giản, vô sự, vô sở hữu và sự thanh bình, vắng lặng của tâm hồn! Hôm ấy, nữ sa-môn Gotamī dẫn đầu đoàn ni chúng đến đảnh lễ đức Phật và chƣ vị trƣởng lão. Dịp này, đức Phật tuyên bố là chƣ tăng ni sẽ an cƣ kiết hạ ở đây để ni giới có cơ hội học hỏi giáo pháp cho vững chắc. Ngài cũng đặc biệt giới thiệu hai vị đại đệ tử là hai giáo thọ sƣ đảm trách việc giáo giới pháp học, pháp hành căn bản vào buổi đầu cho ni chúng; và thỉnh thoảng, đức Phật cũng có những thời pháp quan trọng dành cho họ. Còn nữa, lúc cần thiết, đức Phật sẽ triệu tập rộng rãi cả hai hội chúng để ban những chỉ thị nào đó liên hệ đến giới luật trong sinh hoạt chung. Trƣớc thời gian an cƣ tại Vesāli, đức Phật đề cử các trƣởng lão Koṇḍañña, Vappa, Mahānāma, Assaji, Yasa... và chừng một ngàn tỳ-khƣu về nhập hạ tại Trúc Lâm; ngài còn ân cần ủy thác Uruvelākassapa đến gặp đức vua Seniya Bimbisāra hiến tặng một chỗ đất thích hợp để sau này phát triển ni giới tại Rājagaha. Nhân dịp này, tôn giả Mahā Kassapa xin đức Phật đƣợc dẫn theo một số đồ chúng theo Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt          305

hạnh đầu-đà về trú mƣa tại Rājagaha, ngài nói: - Bạch đức Thế Tôn! Trƣớc khi cất bƣớc chân ra đi tầm đạo, đệ tử tạm gởi tiện nội ở giáo chúng Ni-kiền-tử, hẹn rằng lúc nào tìm ra giáo pháp chân chính, sẽ báo cho nàng sau. Bây giờ, quả thật là đại hạnh cho Bhaddākāpilāni, khi đức Thế Tôn đã cho phép thành lập ni chúng, lại còn đƣợc lệnh bà ni trƣởng Gotamī đạo cao, đức trọng cầm tích trƣợng quản lý, điều hành. Vậy xin đức Thế Tôn cho phép đệ tử về Trúc Lâm để thực hiện lời hứa của mình! Đức Phật thấy điều ấy là chính đáng, ngài đồng ý nhƣng dặn dò thêm: - Một nhánh của Nigaṇṭha Nāṭaputta (Ni-kiền-tử) cũng xem trọng khổ hạnh cực đoan; biết đâu phẩm cách thanh tịnh và giáo pháp chơn chánh ở nơi ông sẽ cảm hóa đƣợc rất nhiều ngƣời ở đấy! Từng cơn gió khô hanh thổi qua khu rừng, lá rụng xào xạc. Mùa mƣa lại sắp đến rồi. Đấy là vào năm năm trăm tám mƣơi tƣ trƣớc TL, đức Phật an cƣ hạ thứ năm tại Sảnh Đƣờng Nóc Nhọn, rừng Mahāvara tại Vesāli, đa phần thì giờ ngài dành cho việc củng cố Ni chúng. Dự liệu của đức Phật ở đây thế là đúng, vì chỉ thời gian rất ngắn sau, công nƣơng Yasodharā cũng trong hình tƣớng nữ sa-môn dẫn đầu đoàn cung nga thể nữ hơn trăm vị đến rừng Mahāvana, Sảnh Đƣờng Nóc Nhọn - để xin nhập chúng. Đức Phật và chƣ vị trƣởng lão lại một lần nữa tổ chức lễ xuất gia tập thể cho họ; đồng thời, tìm kiếm, ổn định chỗ ăn ở cho hơn trăm vị tỳ-khƣu-ni nữa. Có lẽ do phƣớc báu sâu dày của họ mà các danh gia, đại phú gia kế cận các bang cộng hòa đã rộng tay bố thí, cúng dƣờng tứ sự; lại đích thân cho chở cả nhân công và vật liệu đến tận khu rừng. Lại có cả hằng trăm vị tỳ-khƣu trẻ ra công ra sức nữa nên cơ ngơi cũng sớm đƣợc tƣơm tất và tƣơng đối tiện nghi. Thế là ni viện bây giờ không những lớn rộng mà còn 306           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

đƣợc kiến thiết, chỉnh trang, thêm một số các công trình phụ, tu bổ, sửa sang nơi này nơi kia nữa nên trông đã khá quy mô và bề thế.

(Năm 583 trƣớc TL)

308   Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Ổn Định Ni Chúng

Sau khi ni giới đƣợc thành lập, dƣ luận quần chúng xôn xao, bàn tán từ nơi này sang nơi khác. Một số đông sƣơng phụ tỳ-khƣu hân hoan vui mừng vì họ sẽ có cơ hội xuất gia theo chồng. Một số thành phần trí thức trong xã hội cảm kích vì đức Thế Tôn đã giải phóng cho nữ giới, rộng tay mở cửa nhân, thiên và Niết-bàn với tâm bình đẳng, thoát khỏi sự ràng buộc, phân biệt, coi thƣờng nữ giới có đƣợc từ luật Manu của bà-la-môn giáo đã hằng ngàn năm trƣớc. Tuy thế, đa phần là chống đối, do truyền thống trọng nam, khinh nữ đã ăn sâu trong tâm thức nhân gian, trên mọi sinh hoạt xã hội. Đức Phật và chƣ vị thƣợng thủ A-la-hán mỉm cƣời, chấp nhận chuyện đƣơng nhiên sẽ xảy ra. Tội nhất là các vị tỳ- khƣu trẻ, lúc đi trì bình khất thực thƣờng bị các cô gái trẻ chọc ghẹo. Nào là, “ông đi thì bà cũng đi, có đôi có cặp rứa thì dễ tu”. Nào là, “sa-môn xin hãy đợi em, không duyên tơ tóc thì duyên trọc đầu!” Chuyện phiền phức không chỉ có chừng ấy. Các công nƣơng cành vàng lá ngọc vốn là những cô gái xinh đẹp. Dẫu là cung nhân, cung nữ hoặc sƣơng phụ các chàng trai Sākya thì đều là thành phần quý tộc, cao sang đã đƣợc tuyển chọn theo kiểu lựa vung úp nồi! Bây giờ dẫu

Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt         309

họ đã cạo đầu, mặc y màu hoại sắc, cũng không giấu hết nét xuân sắc, diễm kiều. Chỉ trong vòng mƣơi hôm khi các vị tỳ- khƣu-ni đi trì bình khất thực trong thành phố hoặc các thôn làng là dƣờng nhƣ ở đâu cũng gặp các chàng trai đủ mọi thành phần giai cấp tụ năm, tụ ba dòm ngó, chỉ trỏ. Do tôn kính và hàm ơn đức Phật và tăng chúng đã tận tình cứu thoát nhân dân qua ba đại nạn thảm khốc; họ chƣa có thái độ gì sàm sỡ quá đáng, nhƣng cũng gây trở ngại ít nhiều cho một số tỳ-khƣu-ni bản chất mềm yếu và cả thẹn. Chƣa thôi, cứ hễ chiều đến là rất đông thanh niên, trai tráng đến tụ tập lác đác xung quanh khu rừng, có lẽ một phần do tò mò, một phần để lộ sự dòm ngó bất chánh. Biết chuyện ấy, các vị trƣởng lão đã cho một số tỳ-khƣu thuộc dòng Sākya, sau khi trì bình khất thực về, tìm chỗ nơi các hang động, miếu hoang, cội cây xung quanh ni viện để bảo vệ, canh chừng. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp tình thế, nhất thời. Do mùa mƣa luôn luôn là sự trở ngại cho chƣ tỳ-khƣu. Lại nữa, ai mà có thể vừa canh chừng kẻ gian vừa thiền định, thiền quán có hiệu quả cho đƣợc? Đức Phật biết mọi chuyện xảy ra, nên hôm kia, cùng với các vị đại trƣởng lão, ngài qua khu rừng tỳ-khƣu-ni, ban bố một số giới điều quan trọng vào buổi đầu(1), thứ nhất là đem lại sự an toàn cho ni giới, thứ hai là để cho đời sống trong ni viện có nền nếp, kỷ cƣơng, thứ ba là tạo môi trƣờng lành mạnh để tấn tu, hỗ trợ cho phạm hạnh. Đây đƣợc xem nhƣ nội quy, thanh quy cho ni viện: - Ban đêm không đƣợc đi ra khỏi cửa rừng hoặc ra ngoài rừng cây. - Khi có việc phải đi, không đƣợc đi một mình mà phải có hai ngƣời. - Chiều tối không đƣợc đi đến nhà thí chủ hoặc nhà (1) Lúc này chƣa ban bố Tứ thanh tịnh giới, chƣa có giới bổn Pātimokkha.

310                 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

ngƣời quen.
- Đi trì bình khất thực không đƣợc đi riêng lẻ mà phải đi
từng nhóm, từ hai ngƣời trở lên.
- Không đƣợc đi, đứng hoặc ngồi trƣớc mặt vị tỳ-khƣu.
- Không đƣợc mang dù dép, ngoại trừ bị bệnh; không
đƣợc ngồi xe, ngồi kiệu.
- Đến nhà thí chủ không đƣợc ngồi hay nằm tại chỗ của
gia chủ; phải ngồi đúng chỗ chỉ định, xong công việc không
đƣợc la cà chuyện này chuyện kia.
- Không đƣợc đem chuyện trong ni viện để kể lại với tỳ-
khƣu hoặc với hàng cƣ sĩ; không đem chuyện ngoài đƣờng
về kể lại cho tỳ-khƣu-ni bạn hữu.
- Không đƣợc ngủ chung với nhau; hai tỳ-khƣu-ni không
đƣợc ngủ đắp chung một tấm chăn tăng-già-lê.
- Khi có việc phải gặp tỳ-khƣu, nam cƣ sĩ... lúc nói
chuyện phải có bạn bên cạnh, tối thiểu phải có ngƣời thứ ba.
- Phải chia tổ, chia chúng để quản lý sinh hoạt. Mọi yêu
cầu, thỉnh thị ý kiến, có công chuyện gì phải trình qua ni
trƣởng Gotamī.
- Không đƣợc tự ý đi tìm y, bát chỗ này chỗ kia. Không
đƣợc gợi ý thí chủ dâng cúng vật này vật nọ.
- Mặc y nội, ngoại phải đúng quy định, không đƣợc tự
cắt may, chế tác giống nhƣ áo váy của ngƣời đời. Màu phải
hoại sắc, nhuộm bằng rễ cây, vỏ mít... nhạt đậm từ màu cọng
rơm đến màu cánh gián.
- Không đƣợc tự ý đi hỏi đạo bất kỳ một vị tỳ-khƣu nào.
Việc giáo giới tỳ-khƣu-ni sẽ có hai vị đại đệ tử và các
trƣởng lão thay đổi nhau.
- Khi đến đức Phật để nghe pháp, có thể chỉ đứng (nếu
không có chỗ) hoặc ngồi (nếu có chỗ) theo kiểu xếp chân
một bên, không đƣợc ngồi bán già hay kiết già!(1)
(1)
Chú giải nói là để tránh tình trạng phàm ni tự kích thích mình!

Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt                 311

- Ngoại trừ trong phòng riêng, hễ bƣớc ra khỏi phòng là
phải mặc y kín mình.
- Lúc có kỳ(1) phải ở lại tịnh xá, đƣợc thọ dụng vật thực
dự trữ thƣờng để dành cho ngƣời ốm, ngƣời bệnh hoặc bạn
đạo đi giúp hai bát.
- Những tỳ-khƣu-ni không đƣợc tìm cách chà xát, xoa
bóp cho nhau.
- Không đƣợc sử dụng nƣớc hoa, vật thơm; không đƣợc
tắm nƣớc có hòa bột hƣơng, dầu hƣơng, bã mè, xác hoa, vật
thơm...
- Không đƣợc đeo mang bất kỳ loại trang sức nào ở cổ, ở
tay, ở tai, ở đầu – kể cả hoa, tràng hoa...
- Không đƣợc nuôi chim, thỏ, sóc, chó, mèo... trong ni
viện, trong cốc liêu..
21 điều ấy, đức Phật vừa giáo giới xong là đã đƣợc tôn
giả Sāriputta đúc kết lại. Tôn giả Ānanda có trí nhớ tốt,
tuyên đọc lại ba lần cho hội chúng tỳ-khƣu-ni dễ nhớ, dễ
thuộc.
Ni trƣởng Gotamī chợt hỏi:
- Bạch đức Thế Tôn! 21 điều ấy là rất tốt, rất chính xác –
nhƣng nếu có ngƣời vi phạm thì sao?
- Hãy tùy nghi, hãy linh động, này ni trƣởng! Hội chúng
tỳ-khƣu-ni hiện nay đa phần là ngƣời có học thức, đã đƣợc
sống nhiều năm trong kỷ cƣơng đạo đức, có lẽ chƣa xảy ra
chuyện gì hệ trọng quá đáng đâu. Vậy thì ni trƣởng và các vị
giáo thọ hãy xử phạt; ví dụ nhƣ quét rác, dọn rửa phòng tắm,
nhà vệ sinh, múc nƣớc, gánh nƣớc hoặc chăm sóc ngƣời
bệnh, lao động nhẹ các công việc vƣờn tƣợc, rừng cảnh cho
sạch sẽ, khang trang...
Ni trƣởng Gotamī lĩnh ý, sau đó lại thƣa hỏi về việc thâu
nhận ngƣời nữ xuất gia phải cần có điều kiện, trình tự thủ
(1)
Kỳ kinh nguyệt của phụ nữ.

312                  Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

tục, giới điều nhƣ thế nào? Đức Phật đặc biệt lƣu ý về điều này, ngài nói: - Trong giai đoạn này, ở đây, chƣa nên nhận ngƣời xuất gia thêm vì có nhiều vấn đề phức tạp. Ni chúng vừa mới thành lập còn quá mới mẻ. Phải đợi đến lúc di mẫu và các vị tỳ-khƣu-ni ở đây nắm hết căn bản pháp học, pháp hành, có đời sống luật nghi thanh tịnh, ổn định, vững chắc – lúc ấy mới tính đến việc ấy(1). Hiện giờ phần việc cho nữ giới xuất gia tỳ-khƣu-ni là do Nhƣ Lai và chƣ vị trƣởng lão tăng đảm trách(2). Ni trƣởng Gotamī hỏi về một số ngƣời nữ đến xin làm công quả, học tu thì phải làm thế nào? Đức Phật dạy: - Điều ấy cũng khá phức tạp. Tục lệ tảo hôn của xã hội ta, đôi nơi con gái 8 tuổi đã gả chồng. Vậy ngƣời nữ đến xin học tu đã đƣợc sự đồng ý của cha mẹ hoặc ngƣời chồng hay chƣa? Nếu đƣợc sự chấp thuận của gia đình – thì đƣợc phép. Vị ni trách nhiệm giáo thọ phải kèm cặp, giáo giới kỹ càng sau hai hoặc ba năm, có thể cho xuất gia sa-di-ni. Lúc ấy, Nhƣ Lai sẽ chế định, ban hành học giới cụ thể. Nhƣ vậy, rõ là đức Phật và chƣ vị trƣởng lão tăng còn quá nhiều việc phải làm. Riêng ni chúng sẽ còn phát sanh hằng trăm hàng ngàn chuyện lớn, nhỏ trong tƣơng quan giữa nhau cùng cộng đồng xã hội. Điều ni trƣởng thƣa trình với đức Phật là đúng, vì thời gian không lâu sau, ngƣời nữ đủ mọi thành phần, giai cấp trong xã hội đến xin học tu rất đông. Một vài trƣờng hợp ngoại lệ, chỉ có đức Phật mới quyết định cho xuất gia tỳ-khƣu-ni hay không; còn đa phần, họ đều phải tuân hành mấy chục giới điều (chƣa phải luật) khá khái lƣợc ở trên, để chuẩn bị cho ni giới tự điều hành và quản lý sau này. (1) Thời điểm này chƣa có quy định Hòa thƣợng ni tối thiểu đủ 12 mùa hạ lạp. (2) Sau hạ thứ 20, đức Phật mới quy đinh: Tỳ-khƣu 10 hạ, tỳ-khƣu-ni 12 hạ mới đủ tiêu chuẩn làm thầy thế độ cho giới tử thọ đại giới.
