Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
Tập 2 — Vesāli Thiên Tai, Dịch Hoạ
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Qua tháng thứ hai an cƣ, xảy ra một biến cố. Chuyện là, miền Nam sông Gaṅgā trời đổ mƣa liên tục từ ngày này sang ngày khác; nhƣng suốt bốn năm tháng nay, phía Bắc lại không có một giọt mƣa. Thế là một thảm họa đổ xuống các tiểu bang ở đây, nhất là kinh thành Vesāli: Đất đai nứt nẻ, đồng ruộng, nƣơng vƣờn khô cháy; mùa màng thất bát, lúa gạo dự trữ không đủ sức cầm hơi, rau cỏ không có mà ăn. Thế là đói khát trầm trọng (dubbhikkhan-tarakappa) xảy ra. Đó là nạn thứ nhất. Vì đói nên ngƣời chết rất nhiều, ngƣời sống không còn đủ sức mang xác ra nghĩa địa hoặc hỏa thiêu; họ chỉ việc quăng xác ra ngoại thành, mùi hôi thối tỏa khắp mọi nơi. Ác dạ-xoa lộng hành quậy phá làm khổ dân chúng. Đó là nạn thứ hai. Vì xác chết, vì hôi thối nên dịch bệnh lan tràn; nhất là bệnh đƣờng ruột, bao tử (vì gặp cái gì ăn đƣợc là ăn), bệnh dịch tả (các nguồn nƣớc cạn kiệt bị ô nhiễm) càng làm cho ngƣời chết nhiều thêm nữa. Đó là nạn thứ ba! Các đức vua và hội đồng tƣớng lãnh các tiểu bang cộng hòa cấp tốc hội họp, đề cử một viên đại thần, tên là Mahāli - vốn là thân hữu của đức vua Seniya Bimbisāra – làm trƣởng đoàn sứ giả, mang lễ phẩm trọng hậu đến Rājagaha, nhờ đức

248             Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

vua giúp đỡ, trình lên đức Phật, mong ngài đến tiểu bang Licchavī, kinh thành Vesāli để cứu khổ cho muôn dân. Đức vua không dám nhận hậu tình, bảo rằng đoàn sứ giả nên đến đảnh lễ đức Phật, dâng lễ phẩm và tƣờng trình mọi sự lên ngài, hiện ngài đang an cƣ ở Trúc Lâm với đại chúng tỳ- khƣu! Tôn giả Mahā Moggallāna đứng một bên, sau khi nghe viên đại thần Mahāli trình bày ba thảm nạn tại Vesāli, rồi khẩn cầu đức Phật giải họa, tự nghĩ: “Trong con mắt của thế gian, đức Thế Tôn không những thuyết giáo con đƣờng giác ngộ, giải thoát – mà bây giờ ngài còn là một bậc Đại Siêu Nhân (Mahāpurisa), có thể có khả năng điều động thiên nhiên, kêu gió gọi mƣa nhƣ các bà-la-môn phù thủy! Tuy nhiên, không những đức Tôn Sƣ làm đƣợc, mà các vị thƣợng thủ A-la-hán cũng làm đƣợc. Đấy chỉ là sự vận hành tâm- sinh-vật lý tƣơng quan, tƣơng tác lẫn nhau! Trong trƣờng hợp này, năng lực của tâm là tăng thƣợng – có thể dẫn dắt, điều động các năng lực khác!” Đức Phật đã sớm biết chuyện này, ngài nói: - Các ông hãy về đi! Nhƣ Lai và hội chúng năm trăm tỳ- khƣu sẽ đến Vesāli trong mƣơi, mƣời mấy hôm nữa! Nhƣ Lai đã có duyên với hoàng tộc Licchavī và dân chúng Vesāli – thì Nhƣ Lai sẽ cố gắng trong khả năng của mình! Lúc phái đoàn sứ giả ra về rồi, Đức Phật nói chuyện với vị đại đệ tử: - Này Moggallāna! Ông nghĩ đúng đấy! Tuy nhiên, ba thảm nạn của Vesāli xảy ra là do ba nguyên nhân tƣơng tác lẫn nhau: Thứ nhất là do nắng nóng khô hạn, thứ hai là do ác pháp phát sanh từ các ngƣời lãnh đạo, thứ ba là do chƣ thiên, thiện thần, thiện dạ-xoa bỏ đi. Bây giờ, ông hãy gọi Ānanda đến đây! Sau khi có mặt cả hai vị, đức Phật nói: - Ānanda có trí nhớ rất tốt, vậy phải học bài kinh uy lực Minh Đức Triều Tâm Ảnh                249

của Tam Bảo mà Nhƣ Lai sẽ đọc sau đây, nó có tên là Ratanasutta; sau khi thuộc rồi, ông hãy lựa chọn mấy trăm vị tỳ-khƣu còn trẻ, trí nhớ tốt, tức tốc dạy cho họ học thuộc bài kinh ấy! Còn Moggallāna thì vào hoàng cung, gặp đức vua Seniya Bimbisāra, gợi ý là nên hỗ trợ cho Vesāli trong lúc đói kém, khoảng chừng một ngàn xe lƣơng thực; và đức vua cũng nên cử quan đại thần và quân đội đích thân vận chuyển; chuẩn bị xong lúc nào là lên đƣờng ngay lúc ấy; cứu đói nhƣ cứu lửa - phƣớc báu sẽ rất lớn; và nhờ thế, tâm đức của đức vua sẽ sáng chói và lan rộng khắp cả châu Diêm- phù-đề! Cũng trình với đức vua là cho Jīvaka Komārabhacca, các trợ lý lƣơng y, nhân viên cùng thuốc men để trị bệnh dịch tả cùng những biến chứng về bao tử, đƣờng ruột... Đại đức Ānanda làm trọn phận sự của mình, có năm trăm tỳ-khƣu cùng học thuộc lòng. Còn đức vua Seniya Bimbisāra thì sẵn sàng hoan hỷ đáp ứng gợi ý thích đáng ấy; và còn hơn thế nữa - do mùa màng đất nƣớc này bội thu - nên đã trợ cấp hào sảng hai ngàn xe lƣơng thực để cứu đói. Lại còn rộng lƣợng cho vay thêm một ngàn tấn lƣơng thực nữa, thời gian trả, không hạn định; lúc nào mùa màng bội thu, phú túc hẵng sẽ trả sau, không lấy lãi! Thế rồi, đức Phật, mấy chục vị trƣởng lão, năm trăm tỳ- khƣu và phái đoàn cứu tế rầm rộ lên đƣờng. Bảy ngày sau, đến sông Gaṅgā, tại thị trấn Pāṭaligama, đức vua đã cho chuẩn bị sẵn năm mƣơi chiếc thuyền lớn để chở phái đoàn và lƣơng thực. Đang mùa mƣa nên nƣớc cuồn cuộn tràn bờ, nhờ thuyền lớn nên xuôi đông nhẹ nhàng; đến ngã ba sông, đoàn thuyền bỏ sông Gaṅgā, theo nhánh sông Gaṇdak(?) tiến lên phƣơng bắc. Hai bên bờ, đồng khô cỏ cháy trông thật tang thƣơng. Càng đến gần Vesāli chừng nào thì thuyền đi càng chậm vì sông cạn, lại lềnh bềnh tử thi và rác rƣởi. Mùi xú uế bốc lên nồng nặc. Ròng rã ba ngày, đoàn thuyền 250           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

khá gian lao, vất vả mới đến đƣợc bến nƣớc – giang khẩu vào kinh thành Vesāli! Khi đức Phật vừa đặt chân lên bờ đông nƣớc cộng hòa Licchavī - thì một trận mƣa rất lớn, tối trời tối đất – nhƣ tự cổng trời mở ra, xối xả đổ xuống vùng đất đại hạn nhƣ đã chờ đợi đâu từ lâu lắm!(1) Trận mƣa lớn kéo dài nửa ngày, bao nhiêu xú uế tan mất. Nhân dân khắp nơi tràn ra đƣờng, vui mừng hò reo, hát ca, nhảy múa... Các đức vua, hội đồng tƣớng lãnh, quý tộc đến sụp lạy bên chân đức Phật - nghẹn ngào tri ân, chảy nƣớc mắt, không nói đƣợc nên lời! Đức Phật, phái đoàn và ba ngàn xe lƣơng thực vào thành. Dân chúng quỳ lạy hai bên đƣờng... Tôn giả Mahā Moggallāna nhanh trí, hƣớng dẫn quan đại thần của đức vua Seniya Bimbisāra đến bàn tính ngay với giới cấp lãnh đạo kinh thành Vesāli, làm gấp ba việc: Phân phối lƣơng thực, bố trí ngay chừng hai mƣơi địa điểm, do chiến sĩ phụ trách để cứu đói rộng rãi cho dân chúng. Nhóm chiến sĩ khác cùng với thanh niên tình nguyện rải khắp các nơi, chôn lấp hoặc thiêu đốt tất cả tử thi còn lại. Bố trí một quảng trƣờng và những dãy nhà có mái che, có sạp nằm để phái đoàn lƣơng y do quan trƣởng ngự y Jīvaka Komārabhacca dẫn đạo - chữa bệnh cho dân! Thanh niên Saccaka thấy đức Phật nhƣ một vị cứu tinh trên trời hiện xuống cứu giúp muôn dân nên huy động cả ngàn con em quý tộc tham gia hăng hái việc này việc kia chung với phái đoàn cứu tế. Đêm xuống, dƣới ánh đuốc chập chờn, đại đức Ānanda dẫn đầu năm trăm tỳ-khƣu đi quanh thành Vesāli ba vòng, tụng bài kinh Ratanasutta suốt đêm không ngủ... (1) Tại nhân gian không biết, chứ lúc ấy, thiên chủ Sakka đã huy động Tứ đại thiên vƣơng, thiên binh, thiên tƣớng, hội chúng rồng, hội chúng dạ-xoa cùng theo hầu đức Phật. Ác thần, ác dạ-xoa sợ hãi trốn đi nơi khác; các thiện thần, thiện dạ-xoa đồng loạt tìm về!

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                           251

“- Yān‟īdha bhūtāni samāgatāni
Bhummāni vā yāni‟va antaḷikkhe
Sabbe‟va bhūtā sumanā bhavantu
Atho‟pi sakkacca suṇantu bhāsitaṃ...
...
Phàm chúng thiên nhơn nào
Cƣ ngụ trên địa cầu
Hoặc hƣ không trú xứ
Đã vân tập về đây
Phát sanh lòng hoan hỷ
Chánh tâm và thành ý
Lắng nghe lời dạy này

Tất cả chúng thiên nhơn
Hãy bi mẫn đồng tâm
Lòng từ luôn rộng mở
Năng chuyên cần gia hộ
Đối với nữ nam nào
Ngày đêm thƣờng bố thí

Phàm những tài sản gì
Đời này hoặc đời sau
Ngọc báu hay trân châu
Có cùng khắp thiên giới
Nhƣng chẳng gì sánh nổi
Đức Thiện Thệ Nhƣ Lai
Chính Phật Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Ly dục, diệt phiền não Pháp diệu thù bất tử 252             Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Phật Thích-ca Mâu-ni
Đắc Tịch tịnh, Vô vi
Trong Thiền, chứng ngộ Pháp
Chẳng pháp nào sánh nổi
Chính Pháp Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Bậc Vô thƣợng Chánh Giác
Hằng ca ngợi Pháp Thiền
Trong sạch, không gián đoạn
Chẳng Thiền nào sánh nổi
Chính Pháp Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Thánh bốn đôi, tám vị
Bậc thiện hằng tán dƣơng
Đệ tử đấng Thiện Thệ
Xứng đáng đƣợc cúng dƣờng
Bố thí các vị ấy
Đƣợc kết quả vô lƣợng
Chính Tăng Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Các ngài tâm kiên cố
Ly dục sống Thánh Đạo
Khéo chơn chánh thiện hành
Lời Phật Gotama
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                253

Chứng đạt đƣợc quả vị
Thể nhập đạo Bất Tử
Hƣởng tịch tịnh dễ dàng
Chính Tăng Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Ví nhƣ cột trụ đá
Khéo y tựa lòng đất
Dầu gió bão bốn phƣơng
Chẳng thể nào lay động
Ta nói bậc Chơn Nhơn
Liễu ngộ Tứ thánh đế
Cũng tự tại, bất động
Trƣớc Tám pháp thế gian
Chính Tăng Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Bậc Thánh Tu-đà-hoàn
Thấy rõ lý Tứ đế
Mà đức Chuyển pháp vƣơng
Có trí tuệ thậm thâm
Đã khéo giảng, khéo dạy
Các ngài dù phóng dật
Cũng chẳng thể tái sinh
Nhiều hơn trong bảy kiếp
Chính Tăng Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc
254           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Nhờ vững chắc chánh kiến
Nhờ kiên cố chánh tri
Đoạn lìa ba trói buộc
Là Thân kiến, Hoài nghi
Luôn cả Giới cấm thủ
Ra khỏi bốn đọa xứ
Không tạo sáu trọng nghiệp
Chính Tăng Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Bậc Thánh Tu-đà-hoàn
Dẫu vô tâm phạm lỗi
Bằng ý, lời hay thân
Chẳng bao giờ khuất lấp
Bởi vì đức tánh này
Đƣợc gọi là “thấy Pháp”
Chính Tăng Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Ví nhƣ cây trong rừng
Đâm chồi đầu mùa hạ
Cũng vậy, đức Thế Tôn
Thuyết giảng pháp Siêu việt
Pháp đƣa đến Niết-bàn
Tối thƣợng, vô năng thắng
Chính Phật Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                255

Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Đức Phật - bậc Vô thƣợng
Liễu thông pháp Vô thƣợng
Ban bố pháp Vô thƣợng
Chuyển đạt pháp Vô thƣợng
Chính Phật Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Nghiệp cũ đã chấm dứt
Nghiệp mới không tạo nên
Nhàm chán kiếp lai sanh
Chủng tử, dục diệt tận
Ví nhƣ ngọn đèn tắt
Bậc trí chứng Niết-bàn
Chính Tăng Bảo nhƣ vậy
Là châu báu thù diệu
Mong với sự thật này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Phàm chúng thiên nhơn nào
Cƣ ngụ trên địa cầu
Hoặc hƣ không trú xứ
Đã vân tập về đây
Xin đồng tâm hoan hỷ
Thành kính đảnh lễ Phật
Đã nhƣ thật xuất hiện
Mà chƣ thiên, loài ngƣời
Thƣờng cúng dƣờng, tôn trọng
Mong với hạnh lành này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc
256            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Phàm chúng thiên nhơn nào
Cƣ ngụ trên địa cầu
Hoặc hƣ không trú xứ
Đã vân tập về đây
Xin đồng tâm hoan hỷ
Thành kính đảnh lễ Pháp
Đã nhƣ thật xuất hiện
Mà chƣ thiên, loài ngƣời
Thƣờng cúng dƣờng, tôn trọng
Mong với hạnh lành này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc

Phàm chúng thiên nhơn nào
Cƣ ngụ trên địa cầu
Hoặc hƣ không trú xứ
Đã vân tập về đây
Xin đồng tâm hoan hỷ
Thành kính đảnh lễ Tăng
Đã nhƣ thật xuất hiện
Mà chƣ thiên, loài ngƣời
Thƣờng cúng dƣờng, tôn trọng
Mong với hạnh lành này
Đƣợc sống chơn hạnh phúc...

Ôi! Bài kinh với âm giọng của năm trăm vị tỳ-khƣu đồng cất lên suốt đêm trƣờng, thật là trầm hùng khôn tả. Cả không gian rung rinh, chao đảo. Cả đất trời Vesāli nhƣ chìm ngập giữa biển âm thanh thẳm sâu, cao diệu... Chƣ thiên vân tập đầy đặc cả không gian, thành kính lắng nghe kinh rồi cất lên lời đại nguyện hộ trì Tam Bảo và hộ trì quốc độ - nếu các đức vua và hội đồng tƣớng lãnh sống theo chánh pháp. Ngày hôm sau, rất nhiều ngƣời không hiểu chƣ tăng đọc Minh Đức Triều Tâm Ảnh               257

mật chú gì mà có uy lực kinh khiếp nhƣ vậy? Nó làm cho toàn bộ nhân dân kinh thành phải kính cẩn lắng nghe - tất thảy lo âu, sợ hãi đều tiêu tan – không những trong lòng ngƣời mà cả không gian xung quanh cũng cảm giác cả một bầu khí thanh bình và an lạc! Các vị trƣởng lão và các vị A-la-hán có trí, phải giải thích: - Chẳng phải là huyền chú, mật chú gì đâu - đấy là bài kinh nói lên uy lực của Tam Bảo. Uy lực ấy lại còn đƣợc hội tụ bởi uy lực của năm trăm vị tỳ khƣu đọc tụng - tạo thành năng lực của tăng thƣợng tâm, có thể tác động toàn bộ nội tâm và ngoại giới (tâm-sinh-vật lý) đem đến sự bình yên và mát mẻ cho quốc độ này. Công việc cứu đói, trị bệnh và vệ sinh tẩy uế các nơi kéo dài hơn cả tuần lễ, đâu đó hoàn mãn. Trong thời gian ấy, khi chƣ tăng về nghỉ ở Mahāvana thì đức Phật thuyết pháp liên tục tại triều đình - hội chúng gồm các đức vua, tƣớng lãnh, quý tộc, các quan đại thần, trí thức, nhân sĩ, phú hộ, thƣơng gia... tai mắt: Cộng hòa Licchavī, thủ đô là Vesāli; cộng hòa Videha, thủ đô là Mithilā; năm sáu bộ tộc nhỏ liên minh thành liên bang Vajjī... Đức Phật nhấn mạnh về trị quốc an dân, lực lƣợng võ bị tuy cần thiết nhƣng vẫn là thứ yếu; sự thƣơng yêu, đoàn kết để sống trong thiện pháp mới là yếu tố quyết định. Đức Phật triển khai một số thời pháp liên hệ đến chƣ thiên, phi nhơn ở trong thế giới xung quanh - phải sống làm sao để họ cùng hoan hỷ! Thấm đẫm về hƣơng vị của chánh pháp và thấy rõ oai lực của đức Phật, của hội chúng giáo đoàn - đã giải tan tức khắc ba thảm nạn; họ xin quy giáo rất nhiều và hứa cải cách việc bầu cử chọn lựa các đức vua đức độ, các quý tộc võ tƣớng hiền tài điều hành và lãnh đạo các nơi... Mấy ngày sau, hội đồng đại biểu nhân dân đƣợc triệu tập bằng ba hồi trống, một trong ba quốc vƣơng đƣợc ủy nhiệm chủ tọa hội 258           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

đồng và tổ chức cuộc bầu bán bằng cách đề cử công khai. Chƣơng trình cải cách và những biện pháp thực thi dựa theo chánh pháp đƣợc đa phần đại biểu chấp thuận. Đề cƣơng chính sách đƣợc thảo luận đã thuyết phục đƣợc nhiều ngƣời rồi đƣợc thực hiện nghiêm túc và nhanh chóng. Vậy là ngay tại Licchavī, mƣời bốn ngàn võ tƣớng đƣợc chọn lựa để điều hành chừng hai trăm năm mƣơi ngàn cƣ dân! Đạo đức của ba quốc vƣơng đƣợc đề cao, tán dƣơng; hội đồng tƣớng lãnh đƣợc khen ngợi về khả năng và ý thức trách nhiệm cải thiện đất nƣớc... Từ đó về sau, các nƣớc này bắt đầu thịnh cƣờng, yên ổn trở lại. Các quý tộc Licchavī bắt đầu sống đời giản dị, khiêm tốn – thƣơng dân nhƣ anh em! Các vị tƣớng trẻ không còn hống hách, ăn chơi, ngã mạn – đôi khi họ chỉ ngủ trên nệm cỏ, với võ khí sẵn sàng bên ngƣời, có thể vùng dậy bất cứ lúc nào để chăm lo an ninh cho nhân dân! Đức Phật ở lại Vesāli nửa tháng thì dân chúng đã hùn góp, chung tay, chung lực làm xong một công trình lớn: Ngôi Nhà Nóc Nhọn tại Mahāvana để cúng dƣờng lên thập phƣơng Tăng. Hội đồng tƣớng lãnh, nhân dân và cƣ sĩ hai hàng thỉnh nguyện đức “Cứu-khổ-cứu-nạn” ở lại; thế nhƣng, khi thấy tình hình đã trở nên sáng sủa, tốt đẹp - đức Phật và hội chúng từ giã, trở lại Rājagaha... “Ôi! Cuộc chuyển hóa của đức Tôn Sƣ thật là vĩ đại” – Các vị trƣởng lão đồng khởi lên một ý nghĩ giống nhau nhƣ thế!

Sau mùa an cƣ, hầu hết các vị trƣởng lão các nơi tìm về Trúc Lâm đảnh lễ đức Phật và tƣờng trình công việc hoằng hóa. Nhƣ vậy là giáo pháp đã đƣợc lan rộng sang một số tiểu quốc cộng hòa và các liên bang tự trị phía Bắc sông Gaṅgā – nơi nào cũng có cơ sở và có chƣ tăng thƣờng trú. Riêng các tiểu quốc phía tây nam kinh thành Rājagaha nhƣ Kālāma, Kāsi, Vaṃsā... thì còn rất mỏng. Tôn giả Sāriputta và một số Minh Đức Triều Tâm Ảnh                259

các vị trƣởng lão ở Kỳ Viên về, cho biết là ở đấy có phát
triển nhƣng chƣa đƣợc thuận lợi – do các lực lƣợng chống
đối nổi lên công khai. Họ lại chƣa có duyên tiếp cận để thu
phục đức vua Pāsenadi và triều đình, có lẽ phải chờ đợi uy
lực của đức Phật mà thôi.
Đức Phật phủ dụ, trấn an họ.
Do các tân tỳ-khƣu các nơi khác về rất đông, con số đã
lên đến trên dƣới hai ngàn – nên các vị trƣởng lão giáo thọ
phải bộn bề công việc. Các ông hoàng dòng họ Sākya bây
giờ đã đƣợc nghe nhiều, học nhiều nên nghiễm nhiên phải
phụ tá công việc với các vị trƣởng lão, làm những chúng
trƣởng mẫu mực, uy nghi để dẫn dắt cho các hàng môn đệ đi
sau.
