Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
Tập 3 — Lại Nhiếp Hoá Bà-La-Môn Nữa
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Bà-La-Môn Nữa

Trở lại Kỳ Viên, đức Phật chưa có thì giờ nghỉ ngơi thì giới bà-la-môn xôn xao kéo đến. Tin đồn đức Phật chủ trương cả bốn giai cấp đều thanh tịnh làm họ bất mãn, phẫn nộ. Lại nữa, bà-la-môn Pokkharasāti hữu danh, uy tín cùng tất thảy đồ chúng, thuộc hạ, vợ con đều đã quy y sa-môn Gotama càng như một tiếng sấm sét vang động giữa trời mưa, ai có tai đều phải nghe. Họ chừng khoảng năm trăm bà-la-môn từ nhiều quốc độ, đến kinh thành Sāvatthi vì một số công việc, khi nghe tin đồn như thế, suy nghĩ rằng: “Ai là người có thể tranh luận với sa-môn Gotama để lấy lại uy tín, địa vị, danh vọng cho giới cấp bà-la-môn? Ai là người không những thông hiểu ba tập Vệ-đà, lại còn quảng văn, quảng kiến, lợi khẩu, biện tài... có thể đối thoại với sa-môn Gotama với thế thượng phong?” Sau khi tìm kiếm, lựa chọn giữa ngàn người, họ đến nhà thiếu niên Assalāyana vốn đang nổi danh bác học thần đồng ở Sāvatthi rồi nêu lên yêu cầu và sở vọng của họ. Thiếu niên Assalāyana trẻ tuổi, đẹp trai, đầu cạo trọc, khuôn mặt sáng và dịu như trăng rằm; y trang nghiêm và kính cẩn lắng nghe tự sự, từ việc đối thoại của đức Phật với

244            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

thanh niên Ambaṭṭha, chủ trương bốn giai cấp thanh tịnh đến việc bà-la-môn Pokkharasāti quy giáo như thế nào. Nghe xong, thiếu niên Assalāyana, mười sáu tuổi, thần đồng, nghiêm túc nói: - Vậy là sa-môn Gotama đã nói rất đúng pháp, thưa các bậc trưởng thượng! Hội chúng bà-la-môn ngỡ ngàng, tuy vậy, sau đó họ lại yêu cầu Assalāyana hãy vì danh dự của giới bà-la-môn mà ra tay tranh luận. Thiếu niên Assalāyana lắc đầu: - Không thể đâu, chư tôn giả! Với những ai nói đúng pháp thì ta không thể bài bác được. Lại nữa, đừng nói sa- môn Gotama, mà hằng chục đệ tử thượng thủ của vị ấy, chúng ta cũng không có khả năng tranh luận được! Vậy, tôi là ai mà lại dám thảo luận với sa-môn Gotama? Đến khi hội chúng năn nỉ lần thứ ba, thiếu niên Assalāyana khó lòng từ chối, đành miễn cưỡng nói: - Thật tình tôi không chấp nhận sự thỉnh cầu của chư tôn giả. Tuy nhiên, tôi sẽ đi theo yêu cầu. Nhưng tôi biết rất rõ rằng, với những bậc nói đúng pháp, có giới hạnh và trí tuệ toàn hảo như sa-môn Gotama, cuộc thảo luận ấy càng đưa ta đến chỗ thất bại thảm thương mà thôi! Thế rồi, cuộc tranh luận xảy ra. Thiếu niên Assalāyana với cung cách rất lễ độ, toát ra tư cách của người có học, đưa câu tiền đề: - Thưa tôn giả Gotama! Theo truyền thống thì bà-la-môn là giai cấp tối thượng, các giai cấp khác là hạ liệt. Vì sao vậy? Vì chỉ có bà-la-môn là nước da trắng sáng, các giai cấp khác màu da đen điu hoặc không được trắng sáng như thế! Lại nữa, chỉ có giai cấp bà-la-môn là thanh tịnh, các giai cấp khác là bất tịnh. Tại sao vậy? Vì bà-la-môn là con chính thống của phạm thiên, được sanh ra từ miệng phạm thiên, do phạm thiên tạo ra, là con cháu thừa tự của phạm thiên! Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 245

Chẳng hay tôn giả Gotama nghĩ sao về quan niệm truyền
thống ấy?
Đức Phật mỉm cười:
- Này Assalāyana! Như Lai chỉ hỏi lại ngươi, ngươi thấy
quan niệm ấy có đúng không?
Thấy thiếu niên im lặng, có vẻ lúng túng nên ngài nói
tiếp:
- Như Lai là sát-đế-lỵ, nhưng trong giới bà-la-môn có ai
có nước da trắng sáng như Như Lai không? Rồi, còn có cả
hằng trăm đệ tử của Như Lai thuộc sát-đế-lỵ, thuộc vệ-xá,
nước da họ cũng trắng sáng, ngời ngời không thua gì bà-la-
môn đâu, có phải thế không, Assalāyana?
- Thưa, đúng vậy! Nước da của đức Thế Tôn chưa có ai
trong giới bà-la-môn sánh bằng. Các tôn giả khác, rất nhiều,
và tôi cũng đã từng thấy.
- Vậy thì tự hào nước da trắng sáng có thể lập được
không?
- Thưa vâng, không thể lập!
- Còn nữa, các nữ bà-la-môn họ có kinh nguyệt, mang
thai, sanh con và cho con bú. Các nữ sát-đế-lỵ, vệ-xá, thủ-
đà-la cũng có kinh nguyệt, mang thai, sanh con và cho con
bú. Vậy thì có sự khác biệt gì giữa các giới mà bà-la-môn lại
thanh tịnh, các giai cấp khác là bất tịnh, ngươi xác định cho
Như Lai xem với nào?
- Sự thanh tịnh kia cũng không thể lập nữa rồi!
- Con người, thuộc thai sanh, đều ở trong thai bào rồi
được sinh ra từ âm căn cả thảy. Các bà-la-môn có thể chứng
minh sự thực cho Như Lai thấy là họ khác, họ được sinh ra
từ miệng phạm thiên? Họ là nhân vật thượng đẳng nên họ
không nằm trong bọc nước ối dơ uế, bẩn thỉu và tối tăm ấy?
- Thật đúng vậy rồi! Nên sinh ra từ miệng phạm thiên
cũng không thể lập!
Đến đây thì hội chúng la ó, phản đối:
246           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Assalāyana của chúng ta nói ăn theo!
- Y không có lập trường!
- “Miệng phạm thiên” là lập ngôn có tính chất ẩn ngữ,
nghĩa bóng; là nghĩa tư tưởng và triết học!
Thiếu niên chợt nghiêm sắc mặt:
- Vậy thì chư tôn giả hãy tranh luận với sa-môn
Gotama? Chư tôn giả mà có thể đặt được một bàn chân lên
mặt chiếu tranh luận, có thể nhúc nhích, cựa quậy dẫu tí chút
thì tôi sẽ nhường cho chư vị, và tôi sẽ xin rút lui!
Hội chúng im lặng.
Thiếu niên Assalāyana thủng thỉnh nói:
- Chư vị tôn giả tưởng tôi không hiểu nghĩa bóng, nghĩa
tư tưởng, nghĩa triết học hay sao? Chỉ một thoáng sát-na tư
duy, tôi thấy rõ rằng, chúng ta mà lôi nghĩa ấy ra, chúng ta
lại càng thất thố, càng bị bẽ mặt, càng bị xấu hổ! Tại sao
vậy? Nếu chúng ta có đời sống thanh tịnh, giới luật thanh
tịnh, hành trì theo phạm hạnh thanh tịnh thì khi ấy mới dám
tự hào là dòng dõi thanh tịnh, được sinh ra từ miệng phạm
thiên, là con cháu thừa tự phạm thiên! Còn hiện tại, xin lỗi
chư tôn giả, chúng ta có xứng như thế không? Làm sao tôi
lại có thể nói sai sự thật được!
Thấy thiếu niên đã trấn áp được hội chúng, đức Phật nói
tiếp:
- Có một số quốc độ ở biên địa xa xôi, chưa ảnh hưởng
truyền thống và tín ngưỡng bà-la-môn, họ chỉ có hai giai
cấp: Chủ nhân và đầy tớ! Ai giàu là chủ nhân, ai nghèo là
đầy tớ. Nếu người đầy tớ kia mà giàu liền thành chủ nhân.
Nếu chủ nhân kia phá sản, nghèo đói lại trở thành đầy tớ.
Vậy thì ai hơn ai? Ai thù thắng, ai hạ liệt có thể phân định
được không? Hay là chúng ta lấy lúa gạo, tiền bạc để phân
định giá trị một con người, hở Assalāyana?
- Không thể! Cái thước đo giá trị phải là tư cách và
phẩm chất con người!
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                247

- Đúng vậy! Đức Phật gật đầu - Chẳng thể nào chỉ có những người sát-đế-lỵ, người vệ-xá, người thủ-đà-la mới sát sanh, trộm cắp, tà hạnh trong các dục, nói dối láo, nói hai lưỡi, nói ác khẩu, nói phù phiếm, có tâm tham, tâm sân, tà kiến... còn giới bà-la-môn thì không làm vậy, họ đều có giới hạnh trắng sạch như vỏ ốc, hở Assalāyana? - Thưa, không thể có điều đó! - Vì nhân xấu ác, bất thiện như thế nên ba giai cấp kia bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đoạ xứ, địa ngục còn bà-la-môn thì ngoại lệ, họ được sanh thiên, thiện thú, thiên giới? - Thưa, không thể như vậy được! - Vậy thì bất kể giai cấp nào, nếu làm việc lành tốt, thiện pháp thì được sanh thiện thú, thiên giới; nếu làm việc xấu ác, bất thiện thì bị đọa lạc, ác thú, địa ngục; và quả báo ấy là bình đẳng? - Dĩ nhiên rồi, thưa sa-môn Gotama! - Người bà-la-môn có thể tu tập từ tâm, không hận, không sân thì ba giai cấp kia cũng có thể tu tập được như thế? - Thưa vâng! - Và nếu bà-la-môn tu tập từ tâm, không hận, không sân thì sẽ hoá sanh cộng trú với phạm thiên; ba giai cấp kia cũng tu tập từ tâm, không hận, không sân thì họ cũng được cộng trú với phạm thiên chứ? Cả hội chúng bà-la-môn im lặng phăng phắc. Cả thiếu niên Assalāyana cũng thế. Đức Phật đã có lối lý luận vững chắc, hợp với nhân quả nhưng đưa đến sự thực như thế thì không một ai ngờ tới. Không chấp nhận, không được; và nếu chấp nhận thì sự cao thượng, thù thắng của giới bà-la-môn được vạch trần, không có một kẽ hở để xen vào! Đức Phật biết vậy nhưng ngài cũng chưa dừng lại ở đó. - Một người bà-la-môn cầm cái cào lưng và bột tắm ra sông, kỳ cọ mình mẩy và tẩy sạch uế bẩn thì ba giai cấp kia 248            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

cũng làm được như thế chứ? Hay chỉ có bà-la-môn mới làm
được như thế thôi?
- Thưa, việc ấy thì ai cũng làm được!
- Một người bà-la-môn cầm cái quay lửa bằng cây sāla
hay cây sālāla. Một người sát-đế-lỵ cầm cái quay lửa bằng
gỗ cây sen hay cây chiên-đàn. Một người vệ-xá cầm cái
quay lửa bằng gỗ cây elanda, gỗ cây sồi. Một người đổ phân
cầm cái quay lửa bằng gỗ máng heo ăn, máng chó ăn. Sau
một hồi quay, gỗ khô cọ xát với gỗ khô, lửa và sức nóng
hiện ra. Chẳng lẽ nào chỉ có lửa và sức nóng từ tay quay gỗ
của bà-la-môn mới dùng được, mới nấu ăn được, còn lửa
của ba giai cấp kia không có ngọn, không có màu sắc,
không có ánh sáng, không có sức nóng, hở Assalāyana?
- Tôi hiểu rồi, thưa sa-môn Gotama!
- Vậy thì từ cái gốc, cái thể cho đến cái tướng dụng thì
trong bản chất, chúng là đồng đẳng, chẳng có giai cấp nào
thanh tịnh, ưu thắng, cao thượng hơn giai cấp nào?
- Đúng vậy, thưa tôn giả!
- Vậy thì chúng ta hãy bỏ qua một bên về cái được gọi là
dòng dõi, giai cấp được chưa?
- Thưa vâng!
- Này Assalāyana! Một nam tử sát-đế-lỵ, cưới một nữ
nhân bà-la-môn, một bé trai hoặc một bé gái được sanh ra.
Bé trai và bé gái ấy được gọi là sát-đế-lỵ hay bà-la-môn?
- Chúng giống cha nó mà cũng giống mẹ nó nên người
thì gọi sát-đế-lỵ, người thì gọi bà-la-môn đều được cả!
- Ngược lại, một nam tử bà-la-môn cưới một nữ nhân
sát-đế-lỵ, một bé trai hoặc một bé gái được sanh ra. Bé trai,
bé gái ấy được gọi là bà-la-môn hay sát-đế-lỵ?
- Như trường hợp trên, gọi là bà-la-môn hay sát-đế-lỵ
đều được cả!
- Này Assalāyana! Trường hợp khác. Một con ngựa cái
giao phối với con lừa, một con vật được sanh ra. Con vật ấy
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                249

cũng giống cha nó, cũng giống mẹ nó, sao người ta không
gọi là con ngựa hay con lừa mà gọi là con la?
- Đây là trường hợp giao phối khác giống nên có sự sai
khác như thế. Tuy nhiên, nếu phân tích cho kỹ - thì con la ấy
chỉ là cái tên thôi, tự bản chất, nó cũng giống cha nó là con
ngựa, cũng giống mẹ nó là con lừa!
- Chính xác! Đức Phật gật đầu - Tự bản chất, chẳng có
sai biệt gì! Vậy chúng ta đừng bàn về huyết thống nữa nhé?
- Thưa vâng!
- Này Assalāyana! Có hai anh em bà-la-môn đồng mẹ
khác cha. Một người thông hiểu Vệ-đà, đọc tụng thánh điển
và chấp trì mọi nghi thức tế lễ đúng như truyền thống. Còn
người kia không thông, không biết, không đọc tụng gì cả.
Trong hai người ấy, người ta sẽ tiếp đón, tôn trọng, cúng
dường vị nào?
- Dĩ nhiên là người thông hiểu Vệ-đà...
- Thế giả dụ người thông hiểu Vệ-đà ấy hành ác giới, ác
pháp, sát sanh, trộm cắp, dối láo, bất thiện, còn người không
thông hiểu Vệ-đà lại sống lành tốt, trì giới, hành thiện pháp
thì người ta sẽ tiếp đón, tôn trọng, cúng dường ai?
- Dĩ nhiên là cho người lành tốt, trì giới, hành thiện
pháp!
Đến đây, đức Phật kết luận:
- Thế là chúng ta đã đi từ sanh chủng, dòng dõi. Bỏ sanh
chủng, dòng dõi, ta đi qua huyết thống. Bỏ huyết thống, ta đi
qua thánh điển. Cuối cùng, bỏ thánh điển, chúng ta đã đi về
sự thanh tịnh của bốn giai cấp như Như Lai đã từng tuyên
giảng đó đây!
Cả hội chúng bà-la-môn im lặng, ủ rũ, co vai, cúi đầu,
sững sờ, không ai mở miệng ra được, huống hồ là phản bác.
Chỉ riêng thiếu niên Assalāyana biết sự thực là như vậy, nên
chàng rất tỉnh táo, lặng lẽ gật đầu, tiếp thu sự chỉ giáo của
bậc Đại Sa-môn.
250           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Đức Phật tiếp tục nói chuyện với chàng: - Quan niệm truyền thống ấy có gốc nguồn từ một thuở rất xa xưa, này Assalāyana! Nếu muốn nghe, Như Lai sẽ nói. - Vâng, thưa tôn giả Gotama! “- Thuở xưa có bảy ẩn sĩ bà-la-môn sống trong một ngôi rừng, họ có công hạnh lớn, chú thuật lớn, uy lực lớn. Hôm kia, họ cùng tự mãn, tự hào, tự tán tụng nhau rồi khởi lên ý nghĩ:“Trên đời này, chỉ có bà-la-môn là ưu thắng, cao thượng, tối thượng; là dòng dõi huyết thống thanh tịnh bảy đời, được sinh ra từ miệng phạm thiên, thừa tự phạm thiên còn các giai cấp khác là thấp thỏi, hạ liệt, chỉ là người hầu kẻ hạ bà-la-môn mà thôi!” Tại khu rừng kế cận có bậc đại ẩn sĩ, không những công hạnh, chú thuật, uy lực là bậc thầy của bảy vị ẩn sĩ kia mà còn hiểu biết, thông tuệ nhiều lãnh vực khác nữa. Tên của bậc đại ẩn sĩ này thì tràn qua tai của mọi ẩn sĩ - đấy là Asita Devala - nhưng ai cũng nghĩ chỉ là huyền thoại hoặc là sự thêu dệt của mọi người. Biết được sự thiển cận, ngu dốt và tà kiến của bảy vị ẩn sĩ; và cũng muốn giáo hoá họ, đại ẩn sĩ Asita Devala sửa soạn râu tóc, đắp y vải màu đỏ tía, đi dép với nhiều đường viền kiên cố, cầm một cây gậy bằng vàng, với thời gian như viên lực sĩ co duỗi cánh tay, hiện ra trước những am thất của bảy vị ẩn sĩ, đi tới, đi lui, rồi đi lui, đi tới, miệng thốt lớn: “- Ôi! Nơi này thật là ngu ngốc! Ôi! Nơi này thật là trống rỗng! Nơi này thật là tà kiến!” Bảy vị ẩn sĩ nghe được, tự nghĩ: “Kẻ kia là ai mà cứ đi tới, đi lui như con bò đi vòng tròn, lại dám cả gan thốt lên lời bất nhã, trịch thượng, dường như là ám chỉ chúng ta?” Với hận tâm, với sân tâm, với hại tâm, họ đồng sử dụng chú thuật rồi hét to rằng: “Hãy biến thành tro tàn hạ liệt, hỡi lão già đê tiện kia!” Lạ lùng sao, chú thuật kia không đốt đại ẩn sĩ Asita Devala thành tro tàn, mà ngược lại, làm cho dung Minh Đức Triều Tâm Ảnh                    251

sắc ông ta sáng rực lên, chói ngời lên vô cùng đẹp đẽ, vô
cùng khả ái!
Sợ hãi, hoảng hốt và cả buồn phiền, họ tự nghĩ: “Hỏng
rồi! Uy lực của chúng ta mất tiêu rồi! Trước đây, chỉ cần
một người đọc chú, thì hòn núi đá cũng tan tành; mà nay cả
bảy người hợp lực, lại làm cho lão già kia đẹp đẽ, khả ái
hơn, là nghĩa làm sao cơ chứ?”
Họ bước ra, chăm chăm nhìn vị đạo sĩ kỳ quái.
Đại ẩn sĩ Asita Devala tủm tỉm cười:
- Các bạn đã phục chưa? Đã chịu bỏ tâm hận, tâm sân
đối với ta chưa?
- Vâng, chúng tôi sẽ không dám thế nữa!
- Ừ, vậy là tốt! Nhưng hãy hứa đi! Nếu còn khởi tâm
giết người nữa, thì một sợi lông chân của ta cũng đưa các
ngươi trở về với cát bụi!
Nhìn ánh mắt uy nghiêm, không giận mà oai, toát ra một
năng lực phi phàm của vị đại ẩn sĩ, cả bảy vị co rúm người
lại, lắp bắp:
- Xin hứa, chúng tôi xin hứa!
Thấy lão già lại nở nụ cười hiền hoà, họ bạo gan hỏi:
- Vậy ngài là ai? Phạm thiên chăng?
- Cũng đúng! Ta là ẩn sĩ Asita Devala, và rồi ta sẽ cộng
trú với phạm thiên!
Hoảng hồn, họ sụp lạy.
Sau khi tìm kiếm chỗ ngồi thích hợp, ẩn sĩ Asita Devala
tìm cách giáo giới họ.
- Ta đã nghe ý nghĩ khởi sanh trong tâm của các bạn.
Bây giờ ta sẽ hỏi điều này. Các bạn có biết mẹ sanh của một
bà la-môn, trước đó, bà ta giao hợp với một bà la-môn hay
phi bà-la-môn?
- Thưa, thật khó biết.
- Và có chắc chắn rằng, bảy đời tổ mẫu của họ chỉ giao
hợp với bà-la-môn chớ không phải phi bà-la-môn?
252           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Thưa, cũng thật khó biết.
- Cha sanh cũng thế, từ một đời cho đến bảy đời tổ phụ
có chắc chắn là chỉ giao hợp với nữ bà-la-môn chớ không
phải phi nữ bà-la-môn?
- Quả có thế, không thể xác quyết được!
- Vậy thì không thể, khó biết được, tại sao các bạn lại
lấy cái huyết thống thanh tịnh bảy đời mà chủ trương? Nó từ
đâu ra?
Cả bọn im lặng, cúi đầu. Họ đã biết mình sai.
Ẩn sĩ Asita Devala đi bước nữa:
- Có ai trong các bạn biết rõ chuyện nhập thai? Nó ra
sao?
- Thưa, chúng tôi chỉ biết rằng, vào thời mà người nữ có
điều kiện thụ thai, có người nam giao hợp và có một hương
ấm (gandhabha) tìm đến. Đầy đủ ba yếu tố ấy, sự nhập thai
mới thành tựu.
- Đúng vậy! Và các bạn có thể biết rằng, hương ấm này
là bà-la-môn, hương ấm kia là sát-đế-lỵ, hương ấm nọ là vệ-
xá, là thủ-đà-la chứ?
- Thưa, không thể!
- Các bạn lại nói đúng nữa! Nhưng mà này, đây là câu
hỏi tối hậu: Ngay chính các bạn, các bạn có biết các bạn là ai
không, từ hương ấm vô danh đầu tiên ấy?
Họ chợt như thấy rõ được điều gì, đồng sụp lạy bên chân
vị đại ẩn sĩ:
- Quả đúng là vậy, sự tình là vậy, chúng tôi không biết
chúng tôi là ai!”
Kể xong chuyện, đức Phật kết luận:
- Như thế, bảy vị ẩn sĩ kia đã bị đại ẩn sĩ Asita Devala
chất vấn, cật vấn, nạn vấn về vấn đề sanh chủng, tận cùng
cho đến thức tái sanh (hương ấm) họ đã không thể ứng đáp
được, cuối cùng phải thú nhận không biết mình là ai! Vậy
thì nay, ngươi và cả hội chúng bà-la-môn này đều là hạng
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 253

cháu chít của bảy vị ẩn sĩ lại có thể ứng đối với Như Lai, còn là bậc thầy của đại ẩn sĩ Asita Devala kia nữa! Tâm phục, tín phục đến tận cùng, thiếu niên Assalāyana quỳ sụp dưới chân của đức Thế Tôn, xin được quy y Tam Bảo, làm một cận sự nam cho đến trọn đời!

254          Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Chuyện Tỳ-Khƣu Nanda

Sau những buổi “tranh luận” ấy thì uy tín, uy lực của đức Phật và giáo pháp đã làm cho giới bà-la-môn bàng hoàng, không còn dám cựa quậy, nhúc nhích nữa. Trí tuệ của đức Phật đã mở phơi trần trụi những bao che, phong kín ngụy trang bấy lâu nay của giới cấp bà-la-môn! Họ chẳng còn chỗ nào để tự hào và hãnh diện nữa. Đúng ngài là hiện thân của đức Chánh Đẳng Giác trên đời này thực sự rồi. Cả hai buổi pháp thoại đều được truyền tụng đi khắp mọi nơi; thêm mắm, thêm muối cho câu chuyện được đậm đà; thêm gừng, thêm ớt cho nó cay cay hơn; thêm dấm, thêm chanh cho nó chua chua thêm một chút nữa. Chuyện đời mà. Các giới cấp từ lâu tự xem mình là thấp kém, bây giờ cảm thấy mình được cởi trói, được nở mày, nở mặt, được sống cho ra một con người. Họ tri ân đức Thế Tôn về quan điểm bốn giai cấp đều thanh tịnh ấy. Thế là khí hậu của Kỳ Viên đại tịnh xá như được thêm mưa thuận, gió hòa... Các trưởng lão ổn định chỗ ăn ở, sinh hoạt, tu tập cho tăng chúng, bây giờ đã trên hai ngàn vị. Đến mùa an cư có thể còn đông hơn nữa. Hai vị đại đệ tử phải tuyển chọn thêm một số vị giáo thọ. Đức Phật gần gũi, trao đổi chuyện với Rāhula để xem chú có tiến bộ không. Ai cũng khen Rāhula

Minh Đức Triều Tâm Ảnh               255

hiếu học. Giới sa-di ở đây rất đông, hai vị đại đệ tử lại thêm
vất vả để giáo huấn, được Rāhula phụ giúp rất đắc lực.
Riêng tỳ-khưu Nanda thì khuôn mặt không được vui, trong
lòng vẫn còn bị đốt cháy bởi khối lửa tình si.
Đức Phật chợt nói:
- Này Nanda! Hôm nay, ông cùng với Như Lai hãy đi
chơi một chuyến cho khuây khoả!
Ngạc nhiên, Nanda tròn mắt:
- Đi chơi?
- Phải, lên cõi trời chơi! Tiện thể, Như Lai muốn giáo
giới, nhắc nhở ông thiên chủ Đế Thích một chút.
Nói xong, đức Phật vận thần thông lực đưa tỳ-khưu
Nanda đến cung trời Đao Lợi. Giữa không gian, khi bay
ngang qua một khu rừng vừa bị hỏa thiêu, đức Phật cốt ý để
cho Nanda trông thấy một con khỉ cái bị cháy trụi lông; tai,
mũi và đuôi đều bị sứt, đang cố ôm bám vào một thân cây
trơ trọi để níu lấy sự sống.
Đến cung điện rực rỡ của đệ nhị thiên đường, chuông
gió, sáo trời dặt dìu, mê ly, thánh thót; hoa trời nở đầy hai
bên lối đi bạch ngọc, trân châu, mã não. Mấy muôn chư
thiên lấp lánh ánh sáng, phục sức cao sang và quý phái, dẫn
đầu là thiên chủ Đế Thích ra nghinh đón đức Tôn Sư. Và, ô
kìa, mười muôn thiên nữ với sắc đẹp lộng lẫy, đài các, diễm
lệ, kiêu kỳ xuất hiện giữa đám mây hồng, mây tím; nhóm
vũ khúc, nhóm hát ca... có cả quần tiên càn-thát-bà tấu nhạc
như một cuộc hội trường xuân miên viễn.
Thấy tỳ-khưu Nanda đang say sưa, mê mẩn ngắm nhìn,
đức Phật nói:
- Này Nanda! Ông hãy tuỳ nghi đi chơi đâu đó cho thỏa
thích. Như Lai có công việc với Sakka thiên chủ.
Thế rồi, đợi Đế Thích dẫn đức Phật vừa đi khuất, tỳ-
khưu Nanda đi thăm thú cảnh “non bồng nước nhược”! Ở
đâu cũng điện các trùng điệp, ở đâu cũng bảy báu trùng điệp.
256           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Không gian sạch trong, không một mảy bụi. Rồi hý trường,
công viên, hồ cảnh, thủy tạ, đền đài, vườn cây, rừng cây với
hoa trái lạ lùng chín mọng, hương thơm diệu kỳ. Và ô kìa,
tiên nữ và tiên nữ... vóc ngọc, dáng ngà chỗ này chỗ kia
thướt tha, uyển chuyển bay lượn đó đây vẳng lại tiếng cười
vui, âm thanh trong trẻo như ngọc chạm, như pha lê reo!
Tới chỗ nào, tỳ-khưu Nanda cũng như muốn chết sửng,
chân bước đi không nổi! Ở đây, sắc trời, thanh trời, hương
trời nó hấp dẫn, lôi cuốn gấp hằng triệu lần thế gian. Cung
điện Kapilavatthu huy hoàng, sang trọng, nhưng đem so
sánh với nơi này thì chỉ như cái xó bếp tối tăm, nghèo nàn
thật tội nghiệp.
Bước chân đưa đẩy, dẫn Nanda đến một tòa cung điện
với năm trăm bảo tháp kim cương, hội tụ giữa hư không,
phản chiếu ánh sáng lấp lánh muôn màu. Bước vào giữa
điện, Nanda trông thấy một chiếc ngai khảm bảy báu, trông
rất lộng lẫy, sang trọng. Tuy chưa thấy một vị thiên tử nào
ngự ở đấy, nhưng hầu quanh có năm trăm thiên nữ mà cô
nào cũng chim sa cá lặn, nguyệt thẹn hoa nhường trông xinh
đẹp, mỹ miều mà thế gian thật không tưởng tượng nổi.
Tỳ-khưu Nanda bạo gan hỏi:
- Chiếc ngai bảy báu trân quý thế kia, sao chưa có vị
thiên tử diễm phúc nào an ngự ở đấy, thưa quý tiên nương?
Một thiên nữ tủm tỉm cười đáp:
- Thưa tôn giả! Chúng thiếp chuẩn bị sẵn để chờ đợi đón
tiếp một vị trong giáo hội của đức Thế Tôn!
Tò mò, Nanda hỏi:
- Vị nào vậy? Quý tiên nương có biết chăng?
- Thưa, nghe nói là tỳ-khưu Nanda! Vị ấy hiện đang
hành trì, tu tập rất tinh tấn!
Ra khỏi toà lâu đài rồi mà trái tim Nanda còn nhảy loạn
trong lồng ngực.
Trên đường trở về hạ giới, đức Phật hỏi:
Minh Đức Triều Tâm Ảnh               257

- Này Nanda! Hằng muôn tiên nữ nơi cõi đệ nhị thiên
đường, cụ thể là năm trăm tiên nữ nơi toà lâu đài bảo tháp
kim cương, nếu đem so với công nương Janapāda Kaḷyāni
của ông, ai xinh đẹp, mỹ miều, diễm lệ hơn?
Nanda đỏ mặt ra đến tận mang tai, cúi đầu đáp:
- So với họ thì công nương Janapāda Kalyāni chỉ giống
như con khỉ cái bị cháy trụi lông, đen thui, sứt mũi, sứt tai,
cụt đuôi tại khu rừng nọ.
Đức Phật mỉm nụ cười trong tâm, nói rằng:
- Này Nanda! Vậy hãy tinh tấn, nỗ lực! Như Lai hứa,
nếu Nanda kiên trì tu tập giáo pháp thì một ngày kia, năm
trăm bảo tháp kim cương, chiếc ngai vàng thất bảo cùng
năm trăm tiên nữ ấy sẽ thuộc về của ông!
Từ đó, khi ở tịnh đường, lúc ở nơi liêu đơn, gốc cây, bãi
trống, rừng vắng... Nanda thiền định rất mực chuyên cần, rất
mực chịu khó và nhiệt tâm.
Mọi người biết chuyện ấy. Các bậc thánh vô học hoặc
hữu học thì im lặng, bởi họ biết phương tiện trí rất thâm sâu
của đức Thế Tôn. Các vị còn phàm phu, nhất là chư sư trẻ
thì có dịp để họ nhạo báng, đùa bỡn hoặc tạo nên những nụ
cười vui, vô hại, rất dí dỏm:
- Nè, tôn giả Nanda của chúng ta biết cách “đầu tư công
phu” đó nghe!
- Ừa, chuyến buôn bán làm ăn này ông hoàng của chúng
ta lãi to rồi!
- Đừng có xía phần! Ai ăn nấy no. Ai tu nấy được!
- Nhưng những năm trăm tiên nữ “nhín” bớt cho một,
hai, không được sao?
Chuyện đến tai, Nanda cảm nghe xốn xang, khó chịu vô
cùng. Ngẫm nghĩ lại, ông chợt thấy rõ mục đích của mình tỏ
ra tầm thường và thấp kém quá. Họ chế giễu là đúng. Họ
nhạo báng là họ muốn thức tỉnh mình đây!
Đức Phật xuất hiện rất đúng lúc:
258           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Này Nanda! Bỏ qua chuyện ấy đi! Hôm nay ông và
Như Lai đi chơi một miền xa. Hãy đến một cảnh giới đau
khổ!
Lần này, đức Phật lại sử dụng thần thông đưa Nanda
xuống thăm một cảnh giới ở địa ngục. Dịp này, Nanda
chứng kiến tận mắt những thảm cảnh hãi hùng. Đây là một
cột trụ đồng đỏ lửa rừng rực, các tội nhân trần truồng phải
bám siết để leo lên, da thịt cháy xèo xèo. Bên kia là những
con quỷ mặt trâu, đầu ngựa, cầm những chiếc đinh ba nhọn
hoắt, đâm suốt qua lưng tội nhân rồi cất những tiếng tru ghê
rợn. Nọ là những con dạ-xoa, la-sát cầm những chiếc cưa sắt
nung lửa đỏ lòm, cứ tuần tự cưa tội nhân ra từng khúc, từng
đoạn, gan ruột đổ lòng thòng, máu me chảy tràn thành vũng.
Và thôi, nào là bàn chông, máy chém, máy lóc xương... kể
sao cho xiết! Tội nhân chỗ này, chỗ kia giãy đành đạch, la
hét, kêu gào... lẫn tiếng cười ghê rợn của quỷ dữ. Những cái
cối đồng vĩ đại, những chiếc chày to lớn, đưa lên đưa xuống
nhịp nhàng, bên trong là tội nhân với xương thịt bầy nhầy
như cốt ý làm chả thịt người cho quỷ sứ ăn!
Nanda rùng mình, ớn lạnh... bước sang một lò nấu
người. Những chiếc vạc to lửa cháy xanh lè, bên trong dầu
sôi sùng sục. Những con quỷ mặt xanh, mũi đỏ, thò tay
quăng tội nhân vào từng chảo một. Nơi chảo khác, dầu sôi
như sóng cuộn, lại không có tội nhân...
Ngạc nhiên, Nanda hỏi thì được một con quỷ có vẻ lịch
sự, đáp:
- Thưa tôn giả! Cái này thì còn để dành...
- Sao? Để dành? Cho tội nhân nào?
- Nghe nói là một vị tỳ-khưu!
- Ai? Vị nào vậy?
- Cái ông không chịu tu hành; ăn cơm của đàn-na thí chủ
mà đêm ngày cứ tơ tưởng đến con gái! Là ông hoàng Nanda
đấy!
Minh Đức Triều Tâm Ảnh               259

Từng chân tơ, kẽ tóc đều dựng ngược cả lên, da thịt nổi
gai ốc, một luồng khí lạnh chạy dọc sống lưng - Nanda quày
quả theo đức Thế Tôn trở lại trần gian mà cả tâm thần còn
bủn rủn, cả tứ chi còn bải hoải!
Nanda phủ phục bên chân đức Phật:
- Xin đức Tôn Sư hãy huỷ bỏ lời hứa về chuyện năm
trăm cô tiên nữ, đệ tử sợ hãi lắm rồi!
Đức Phật lắc đầu:
- Chưa! Chưa thể! Chừng nào ông không còn bám víu
vào những sự vật trần gian; chừng nào ông đã vĩnh viễn xuất
ly dục lạc; nội tâm hoàn toàn thanh tịnh như viên bạch ngọc
trong suốt không tỳ vết nhiễm ô thì lúc ấy, Như Lai huỷ bỏ
lời hứa cũng không muộn gì!
Nói thế xong, đức Tôn Sư đọc một bài kệ:
“- Đau khổ và khoái lạc
Bùn nhơ đáy mặt hồ
Hương hoa sen toả ngát
Cho người diệt si mê!
Khoái lạc và đau khổ
Xúc động tâm phàm phu
Người vĩnh ly nhiễm ái
Hoa sen thắm mặt hồ!”
Trong lúc Nanda lắng nghe câu kệ có vẻ chú tâm thì
đức Phật đã không còn ở đấy. Vì ngài biết, bắt đầu từ bây
giờ, Nanda sẽ gạt bỏ được những tư tưởng ô nhiễm, xấu xa
để dành thời gian cho sự kiên trì tu tập. Rồi sẽ có hiệu quả
tốt và không còn lo ngại gì về ông hoàng si tình ấy nữa.
