Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
Tập 6 — Tội Ác Cuối Đời Của Đức Vua Pasenadi
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Của Đức Vua Pāsenadi

Từ khi hoàng hậu Mallikā mất, đức vua Pāsenadi cảm thấy cô đơn, hiu quạnh. Bà hậu Ubbīrī, tuy hiếm muộn cũng cho vua cô con gái Vajirī (Vajirakumarī) rồi xuất gia theo ni đoàn đã lâu. Hai bà hậu Somā, Sakulā, vốn là hai chị em, đều là chị của đức vua Bimbisāra, cũng tu theo Phật cả, sống đời giới hạnh rất nghiêm túc. Chỉ còn bà Vāsabhakkhattiyā, công chúa dòng dõi Sākya còn ấm áp chăn gối nhƣng không phải là mẫu ngƣời để đức vua tâm sự hoặc chia vui, sẻ buồn. Điều đó cũng dễ hiểu vì hoàng hậu Mallikā là ngƣời luôn làm cho tâm hồn ông bình an và mát mẻ. Trong quá khứ, bà còn là ngọn đèn sáng những khi ông tối tăm, si ám. Thiếu vắng bà, tâm tánh của đức vua chợt trở nên hỷ nộ thất thƣờng, đôi khi đánh mất luôn sự định tĩnh và sáng suốt thƣờng ngày. Và cái sai lầm, ác độc nhất trong cuộc đời của ông mà không ai có thể thông cảm, tha thứ đƣợc - đấy là mật lệnh giết chết đại nguyên soái Bandhula cùng với ba mƣơi hai vị tƣớng trẻ là con và cháu của ông ta! Tƣớng quân đại nguyên soái Bandhula là ai kia chứ? Là ngƣời bạn thân của đức vua từ hồi còn học ở đại học quốc độ Takkasilā. Là ngƣời đã từ bỏ quê hƣơng bản quán của

248           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

mình, từ bỏ cả ngôi vua ở quốc độ Mallā, kinh thành Kusinārā, cùng vợ và con đến ở với ông, làm thuộc hạ của ông. Từ khi có tay thanh gƣơm hộ quốc của vị tƣớng quân này, đức vua gối cao nằm ngủ. Lãnh thổ của đế quốc Kosala từ kinh thành đến ngàn dặm biên cƣơng luôn đƣợc vị tƣớng quân Bandhula chu đáo bảo vệ an ninh, an toàn... Thế mà... thế mà... Đức vua nhớ lại. Trong trận chiến với đứa cháu Ajātasattu ngỗ nghịch bất trị của mình, ông đã thất bại thê thảm! Nhƣng sau nhờ kinh đô Kosala với chiến lƣợc phòng thủ nhƣ tƣờng đồng, vách sắt cùng với những đội quân thiện chiến của tƣớng quân Bandhula mà ông vua cháu phải cởi giáo quy hàng. Quả thật, ba mƣơi hai con và cháu của vị tƣớng quân này đều là những viên hổ tƣớng, xuất hiện thần tốc và đúng lúc, vô hiệu hóa tất thảy mũi nhọn xung kích nào của quân đội Ajātasattu. Cuộc chiến thắng này rõ ràng là nhờ vào đại gia đình của tƣớng quân Bandhula! Thế nếu họ “làm phản” thì sao? Câu hỏi ấy, hằng đêm đi sâu vào giấc ngủ của đức vua và biến thành những cơn mộng dữ. Ông thấy mình bị chặt đầu, bị róc thây, bị bốn con ngựa kéo, xác đứt thành bốn mảnh, bị lột áo mão trần truồng, bị quăng vào đống lửa, bị thảy vào chảo dầu sôi... Sự ám ảnh này làm cho đức vua bất an, lo lắng. Thêm một nguyên nhân nữa nhƣ giọt nƣớc cuối cùng làm tràn ly. Một số quan võ tƣớng bất tài, có dòng máu hoàng gia, thấy mọi quyền thế, quyền lực binh bị trong và ngoài triều đều nằm ở trong tay gia đình tƣớng quân Bandhula; vì mất quyền lợi và địa vị nên họ sanh tâm ganh ghét, đố kỵ, cho ngƣời phao tin đây đó là “tƣớng quân Bandhula làm phản”. Chuyện rồi cũng đến tai đức vua. Còn nữa, đêm này và đêm khác, ỷ mình cùng huyết thống hoàng tộc nên ngƣời này, ngƣời kia thay nhau vào cung thì thào to nhỏ với đức vua “bí mật động trời” ấy. Minh Đức Triều Tâm Ảnh                249

“Không có lửa thì làm sao có khói?” Đức vua vô cùng sợ hãi. Phải ra tay trƣớc thôi! Vậy là ông bèn cho năm trăm quân cấm vệ ngày đêm đi đến những vùng đất giáp ranh biên cƣơng phía bắc, giả vờ làm loạn, đánh chiếm một vài thị trấn rồi cho phi mã, từng toán, từng toán cấp báo về triều đình. Thế là trong buổi lâm triều hôm ấy, đức vua nói về tình hình nội loạn nguy kịch ở biên cƣơng, sau đó cử đại nguyên soái Bandhula mang đại binh đi dẹp loạn. Tƣớng quân Bandhula mỉm cƣời: - Xin bệ hạ an tâm! Không cần thiết phải mang theo đại quân đâu. Chỉ mình hạ thần, ba mƣơi hai tƣớng trẻ cùng vài trăm quân là đủ dẹp yên lũ giặc cỏ ấy rồi. Đến biên cƣơng, thấy một vài căn nhà bị đốt cháy, đâu đó bị cƣớp phá sơ sài; và do nghe tin quân triều đình của vị tƣớng quân bách chiến, bách thắng đến - nên “bọn giặc” đã chạy trốn nhƣ chuột, không còn tăm bóng. Một dấu hỏi lớn khởi lên trong tâm trí của vị lão tƣớng: “Chỉ là giặc cỏ thôi mà, đâu cần phải đích thân ông dẫn đại binh? Chỉ cần một đứa con trai út của ông và một trăm quân là có thể đánh thắng một ngàn quân chính quy kia mà?” Tuy thế, ông chỉ thở dài, lệnh cho đội quân ở lại năm bảy hôm, sửa sang, ủy lạo nơi này nơi kia rồi dẫn quân trở về. Qua một hẽm núi hiểm trở, đội quân mấy trăm ngƣời bị phục kích bởi một ngàn tay cung nỏ có tẩm thuốc độc, đồng thời một trận mƣa lửa bởi hằng ngàn, hằng ngàn mũi tên lửa có tẩm dầu, thiêu cháy ngƣời, ngựa và cả rừng cây. Trong một hốc đá chỉ bị lửa nung bên ngoài, tƣớng quân Bandhula biết rõ đức vua giết mình, không còn là nghi vấn nữa. Trong khi thuốc độc chƣa ngấm sâu, ông thảo vội vài hàng chữ, với đại ý khuyên vợ và những con dâu trở lại quê nhà. Còn ông, mƣời sáu con trai lớn và mƣời sáu đứa cháu thanh niên đã đền nợ nƣớc rồi. Lá thƣ viết bằng máu trên mảnh chiến bào, sau đó đƣợc một 250           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

mã binh chƣa bị tên độc, quyết tử vƣợt vòng vây, bất kể ngày đêm, lao về kinh thành. Ba mƣơi hai con và cháu của lão tƣớng quân, ai cũng bị dính độc và lửa đốt - nguyền cùng chết với cha cùng ông nội. Tên mã binh quyết tử về đến kinh thành Sāvatthi, vào biệt phủ của tƣớng quân Bandhula – thì nơi đây, bà Mallikā (trùng tên với hoàng hậu Mallikā) phu nhân của lão tƣớng quân đang chuẩn bị vật thực để cúng dƣờng năm trăm vị tỳ- khƣu có trƣởng lão Sāriputta là ngƣời dẫn đầu. Nhận đƣợc thƣ khi đang xào nấu một món ăn bên bếp lửa, đọc xong hung tin trăn trối của chồng, bà Mallikā đứng sững giây lát, sau đó, cất thƣ vào túi rồi tiếp tục công việc của mình nhƣ không có gì xảy ra. Sau đó, khi bà bƣng một bình sanh tô đi sớt vào bát cho trƣởng lão Sāriputta, vì vấp một chƣớng ngại dƣới chân nên bình sanh tô vốn bằng gốm sứ rơi xuống nền bị vỡ nát. Một vị tỳ-khƣu thấy vậy nên thuận miệng giáo giới: - Vật vốn vô thƣờng, có sinh có diệt, mong thí chủ đừng buồn, đừng tiếc nữa. Đứng dậy, xá chào trƣởng lão Sāriputta rồi bà đƣa “lá thƣ máu” cho ngài xem xong rồi nói: - Trƣởng lão thấy đó, phu quân cùng ba mƣơi hai đứa con trai và cháu của tôi đều đã bị chết thảm. Tuy nhiên, nghe xong hung tin, tôi vẫn bình tĩnh xào nấu món ăn nhƣ thƣờng. Cái bình gốm sứ quý báu kia, dù quý báu thế nào cũng không thể quý bằng sinh mạng phu quân và con và cháu của tôi đƣợc. Nó chỉ là hạt bụi so với núi Tu Di. Núi Tu Di mất đi, tôi chƣa buồn, chƣa tiếc huống hồ là cái bình gốm sứ là vật ngoại thân, vô tri vô giác kia! Trƣởng lão Sāriputta cất tiếng hỏi nhỏ nhẹ: - Có lý do gì, có sự thấy biết nào mà phu nhân không buồn, không tiếc trƣớc một thảm nạn kinh hoàng của ngƣời thân nhƣ vậy? Minh Đức Triều Tâm Ảnh                251

- Thƣa trƣởng lão! Nhờ học đƣợc giáo pháp của đức Tôn
Sƣ và chƣ vị trƣởng lão, nhờ chiêm nghiệm khổ và nguyên
nhân khổ, nhờ thấy biết chút ít về sự rỗng không của ngã và
ngã sở hữu, nhờ quán sự chết không chừa một chúng hữu
tình nào – nên tôi mới có đƣợc sự định tĩnh, an nhiên nhƣ
vậy.
Trƣởng lão nhè nhẹ gật đầu:
- Sādhu, lành thay!
Rồi sau khi độ thực, buổi pháp thoại đặc biệt, trƣởng lão
nói về sự bất định của sự chết; tuổi thọ của đời ngƣời ở
trong đám sƣơng mù hỗn mang, gió nghiệp thổi qua là tắt,
không biết lúc nào. Xúc động chánh pháp, tôn giả đã tóm tắt
điều ấy bằng một câu kệ ngôn:
“- Tử sinh không có hạn kỳ
Tuổi thọ ai biết ra đi lúc nào
Cuộc trần bất trắc xiết bao
Đau thƣơng, hoạn nạn, khổ lao nghìn trùng”.(1)
Sau lễ đặt bát cúng dƣờng, bà Mallikā cho họp mặt toàn
thể đại gia đình, đƣa lá thƣ máu ra cho mọi ngƣời cùng xem,
rồi đƣa mắt nhìn mƣời sáu bà con dâu, mƣời sáu cô cháu dâu
đang còn xuân sắc, giáo giới rằng:
- Phu quân của các con, các cháu đã tử trận vì nƣớc. Các
con các cháu không nên đặt câu hỏi là chết do ai và vì ai?
Tại sao vậy? Vì cái chết của tất cả chúng sanh không do lỗi
của ai cả mà chúng là thừa tự của nghiệp, con sanh của
nghiệp! Trong vòng nhân quả trả vay, định luật ấy rất lạnh
lùng, nó không thiên vị một ai cả. Phu quân của các con các
cháu bị trả quả tiền khiên do một ác nghiệp nào đó trong quá
khứ, vậy là công bằng, vậy là phù hợp với chân lý, với nhân
quả. Do vậy, các con, các cháu không nên sầu buồn khóc lóc

(1) Phỏng dịch từ câu kệ Pāḷi: “Animittamanaññātaṃ. Maccānaṃ idha jīvitaṃ. Kasirañca parittañca. Tañca dukkhena saṃyuttanti”.

252              Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

mà làm gì, cũng không nên trách trời trách đất, oán hận ngƣời này ngƣời kia. Sự việc đã xảy ra rồi, hãy xả buông nó đi, đừng tự làm tổn thƣơng mình nữa! Nạn nhân bị hại thì xả buông, rỗng không do trí tuệ học hỏi giáo pháp nhƣ thực của đức đạo sƣ, nhƣng kẻ hại ngƣời - đức vua Psenadi - do si mê hôn ám, do sợ hãi bị phản nghịch, do đám vô tài bất tƣớng xung quanh nịnh hót: Ngày thì ruột nóng nhƣ lửa đốt, đi tới đi lui bất an, đêm thì trăn trở, thao thức, nằm thấy mộng dữ. Câu chuyện bà Mallikā nhận đƣợc hung tin từ lá thƣ máu của lão tƣớng quân khi đang xào nấu thức ăn, sau đó vẫn an nhiên định tĩnh đặt bát cúng dƣờng một cách chu đáo đến tôn giả Sāriputta cùng năm trăm vị tỳ-khƣu – không mấy chốc, đƣợc lan truyền khắp mọi nơi, mọi chỗ. Cả kinh thành rúng động. Cả triều đình nhỏ to bàn tán xì xào. Rồi chuyện bà xử lý việc gia đình, nội dung bà nói chuyện với con dâu, cháu dâu... làm cho ai ai cũng cung kính, ngƣỡng mộ... Đức vua Pāsenadi đƣợc tả hữu tâu trình mọi chuyện, ông lặng ngƣời rồi chìm đắm trong nỗi đau, trái tim tê buốt. “Ôi! Đấy là cả một đại gia đình hiền thiện đƣợc tẩm mát, nuôi dƣỡng bởi giáo pháp hiền thiện của đức Tôn Sƣ. Không biết giờ này đức Đạo Sƣ đang vân du hành hóa ở đâu mà bỏ lại ta trong kinh đô vắng lạnh này!(1) Nếu có(giá nhƣ) ngài có mặt ở Kỳ Viên thì có lẽ ta không đến nỗi si ám, ác độc và ngu ngốc tạo nên ác nghiệp tày trời! Cả đại gia đình bị ta ám hại, họ đã không oán hận ta, lại cùng âm thầm tha thứ cho ta do có một bà mẹ đại hiền đƣợc sinh ra trong giáo pháp. Còn ta, ta có thể nào tha thứ cho mình đƣợc không? Thật không thể vậy!”

(1) Chuyện xảy ra khoảng chừng hạ 40, 41 của đức Phật; lúc này có lẽ ngài đang vân du hành hóa ở Vesāli và Rājagaha.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                         253

Nghĩ đến đức Phật, đức vua yên ổn đƣợc chút ít, nhƣ có một năng lƣợng mát mẻ thoảng qua tâm hồn, ông suy nghĩ tiếp: “Bậc trí nhân ở đời, mình làm mình chịu, không đổ lỗi cho ai. Ta phải đích thân đến đại gia đình ấy, nhận tội về mình rồi sau đó hãy để cho nhân duyên nó làm việc. Hãy can đảm lên nhé!”. Cả đại gia đình đang phát lễ tang thì đức vua ngự giá đến. Bên trong đại sảnh đƣờng đã thiết lập ba mƣơi hai bài vị, có trầm, có hoa, có cờ rủ, có khăn tang... nhƣng lại rất yên bình, lặng lẽ, không nghe “mùi” tang tóc! Cả nhà cung đón đức vua rất phải phép. Ông kinh cảm trong lòng, bƣớc đến trƣớc ba mƣơi hai bài vị, cung kính cúi đầu, mặc niệm. Thât ra là ông đang thú tội trƣớc những vong linh mà ông đã sát hại một cách rất tàn độc. “Sám hối” xong, đức vua nói với cả nhà: - Suốt bao đêm bao ngày, ta hối hận, ăn năn, ray rứt không yên. Lòng ta nhƣ bị lửa địa ngục thiêu đốt sau khi ám hại vị lão thần lƣơng đống cùng những dũng tƣớng oai hùng. Ta là tên thủ phạm hèn hạ và bỉ ổi nhất! Ta không thể tha thứ cho ta đƣợc – nhƣng than ôi! Cả đại gia đình hiền thiện này lại tha thứ cho ta! Đúng là tâm địa của những bậc thánh! Đức vua rƣng rƣng nƣớc mắt. Phu nhân Mallikā lấy khăn lau lệ rồi nói: - Xin bệ hạ hãy bình tâm. Bệ hạ không có lỗi mà chỉ có nghiệp là có lỗi! - Cảm ơn phu nhân với tâm đại lƣợng - đức vua nói – Ta đƣợc xin tạ tội một cách chân tình nhất, là hãy cho ta đáp trả một đặc ân. Phu nhân có ƣớc nguyện gì thì ta sẽ hoàn thành ƣớc nguyện ấy cho phu nhân, ngay từ hôm nay! Suốt bảy ngày sau đó, phu nhân Mallikā, ba mƣơi hai góa phụ cùng gia nhân tổ chức đặt bát cúng dƣờng cho chƣ tăng năm trăm vị mỗi ngày ở tƣ gia có tôn giả Sāriputta và một số vị trƣởng lão khác. Tôn giả Sāriputta biết rõ nhân 254           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

quả câu chuyện thƣơng tâm và biết rõ nỗi đau lặng lẽ bên trong của lão phu nhân cũng nhƣ tất cả góa phụ nên ngài đã thuyết những thời pháp thích hợp. Ngài nói về nỗi đau bi thống của kiếp ngƣời. Ngài nói về nỗi đau kinh khiếp hơn nữa là ở trong các cảnh giới địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, a- tu-la. Ngài nói trong ba cõi sáu đƣờng, nƣớc mắt của chúng sanh khóc chồng, khóc cha, khóc vợ, khóc con, khóc khi tử biệt sinh ly, khóc khi xa rời ngƣời mình thƣơng, khóc khi bị hành hạ, trấn bức xác thân, khóc khi bị nghịch cảnh, tội tù, khóc khi bị vu oan, giá họa... có thể đổ đầy bốn đại dƣơng... Vậy thì hãy thấy rõ “sự thật khổ” của đời ngƣời, kiếp ngƣời... Nó là sự thật, là chân lý hiển nhiên. Hãy mở con mắt pháp mà thấy, đừng nên sống bởi ám thị, ảo tƣởng, vọng tƣởng mơ hồ nữa. Có thấy khổ mới tìm ra nguyên nhân khổ, căn nguyên khổ. Đức Tôn Sƣ là bậc Toàn Giác, ngài cũng chỉ là ngƣời thấy rõ sự khổ nên thóat khổ đó thôi! Những bài pháp của tôn giả quả là liều thần dƣợc làm cho tất thảy các cô con dâu nhƣ chạm tay đƣợc vào ly nƣớc cam lồ bất tử. Những nỗi đau lặng lẽ bên trong của họ, quả thật là đã đƣợc xoa dịu một phần nào! Hôm kia, cả đại gia đình vào triều yết kiến đức vua và xin nhận đặc ân của hoàng triều. Bà Mallikā nói: - Tâu đại vƣơng! Danh vọng, địa vị, tài sản... cho chí chồng con... tất thảy chúng đều tạm bợ, duyên sanh duyên diệt. Chẳng có gì chắc thật, vững bền trên thế gian này! Đại vƣơng đã mở rộng tấm lòng cho những góa phụ chúng tôi thỏa nguyện một đặc ân – thì đặc ân ấy là cùng đƣợc trở về quê hƣơng xứ sở để sống những ngày còn lại! Đức vua nhíu mày: - Đấy đâu phải là đặc ân! - Đấy đúng là đặc ân, tâu đại vƣơng! Vì đấy cũng chính là ƣớc nguyện cuối cùng của tệ phu quân trong lá thƣ viết bằng máu trên mảnh chiến bào! Minh Đức Triều Tâm Ảnh                255

Thẫn thờ giây lâu, đức vua thở dài:
- Châu báu, của cải, tài sản... phu nhân muốn bao nhiêu
ta cũng đáp ứng đƣợc kia mà! Hay là tự ta làm vậy...
Nói thế xong, đức vua quát gọi quan thủ khố... nhƣng
phu nhân Mallikā đã từ chối:
- Cảm ơn tấm lòng của đại vƣơng! Nhƣng chúng tôi chỉ
xin đƣợc về quê thôi!
Chẳng biết sao hơn, đức vua đành phải gật đầu ƣng
thuận.
Về lại biệt phủ, bà Mallikā cho mở kho vàng bạc, châu
báu, tƣ trang làm ba mƣơi hai phần rồi chia đều cho con dâu
và cháu dâu rồi khuyên họ trở về gia đình cha mẹ mà sinh
sống và đƣợc tự do lấy chồng, lập gia thất mới. Riêng bà thì
trở về quốc độ Mallā, kinh thành Kusinārā để di dƣỡng tuổi
già, tinh cần tu tập để tìm chỗ nƣơng tựa thực sự cho đời
mình.
Câu chuyện của gia đình bất hạnh này, khắp cả kinh
thành Kosala cùng miền phụ cận không ai là không biết, và
mọi ngƣời ai cũng tán dƣơng, tôn trọng và quý mến cái tuệ
sáng và cái tâm đại lƣợng của bà Mallikā.

256           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Cảnh Giới Cho Thái Hậu Videhi

Trong lúc tại kinh thành Sāvatthi xảy ra biến cố bi thƣơng cho gia đình đại nguyên soái Bandhula nhƣ vậy thì đức Phật và hội chúng tỳ-khƣu đang ngự tại vƣờn xoài của thần y Jīvaka, ở đây ngài chờ đợi nhân duyên để tế độ thái hậu Videhi và đức vua Ajātasattu. Số là sau khi đức vua Bimbisāra bị đứa con nghịch tặc giết hại, bà Videhi vô cùng sầu não, không thiết đến việc ăn uống, hình dong ngày càng tiều tụy. Đêm nằm vắt tay lên trán, trăn trở, nghĩ suy: “Tại sao cái thế gian này lại phát sanh những con ngƣời tàn độc đến nhƣ vậy? Vì danh vọng, địa vị và quyền lực, ngƣời ta đã không từ nan những hành động xấu ác, sái quấy nhất. Devadatta mù quáng vì muốn lãnh đạo giáo hội, đã ba lần tìm cách giết hại đức Đạo Sƣ. Ajātasattu, con ta, với tham vọng đế vƣơng đã đành tâm bắt bỏ ngục cha mình, rồi còn năm lần bảy lửa ngăn cấm ta mang (tiếp cứu) vật thực nữa. Cuối cùng, vua cha bị chết đói trong ngục tối! Ôi! Con ngƣời thật là xấu xa! Không biết có một cảnh giới nào mát mẻ an lành, ngƣời và ngƣời đối xử với nhau nhu thuận, từ hòa, hƣớng thiện và hƣớng thƣợng chăng? Ta đã chán ngán cái cõi trần thế này rồi!”

Minh Đức Triều Tâm Ảnh               257

Trong lúc bà Videhi than thở nhƣ vậy xong – thì đâu giữa hƣ không, tiếng nói của đức Phật vọng mồn một vào tai bà: “- Có đấy! Còn có rất nhiều cảnh giới an lành, mát mẻ, không đao, không trƣợng, không chém giết hận thù; họ sống với nhau với tâm an, tâm phỉ, tâm lạc - thọ hƣởng phƣớc báu từ thấp lên cao, từ cạn vào sâu, rất thanh lƣơng và rất yên bình, này thái hậu!” Bà Videhi phủ phục xuống thảm, lạy ba lạy, ngƣớc mắt lên, nói rằng: - Bạch Thế Tôn! Xin cho đệ tử đƣợc thấy rõ những cảnh giới ấy! Đức Phật sử dụng thần thông cho thái hậu thấy rõ cảnh trời Đao Lợi với ba mƣơi ba tòa bảo tháp bằng bảy báu, thấy đời sống của Đế Thích, của chƣ thiên nam và nữ. Họ bay giữa không gian, thân tỏa hào quang nhiều màu, múa hát, tiệc tùng, đàn ca, sáo vũ... với phục sức muôn màu, muôn vẻ. Thân thể họ nhẹ nhàng nhƣ mây, nhƣ lụa... Họ dùng những vật thực vi tế, ngon thơm hơn triệu triệu lần cõi ngƣời. Họ yêu đƣơng, tình tự cũng thanh lƣơng, vi tế nhƣ vậy, không có thô tháo, phàm tục, dơ uế nhƣ nhân gian. Họ suốt đời không làm việc tay chân hoặc đầu óc để tạo ra của cải. Ở đây không có cơ quan chính quyền, các cơ sở kinh tế, ngân hàng thƣơng mại, các ngành nghề thủ công, mỹ nghệ... Tất cả lâu đài, sàng tọa, y phục, nhu cầu, phƣơng tiện đời sống đều do phƣớc báu hóa sanh... Giọng đức Phật lại rót vào tai bà: - Đấy là cảnh trời Đao Lợi, một trong sáu cảnh trời dục giới - ở đó không thể nào có những con ngƣời xấu ác nhƣ Devadatta hoặc Ajātasattu đâu! Thái hậu Videhi ngắm cảnh, ngắm ngƣời, ngắm đời sống với lạc thú thanh cao, nhẹ nhàng, vi tế nhƣ thế, tâm bà nhƣ

258           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

mê mẩn. Tiếng nói của đức Phật đƣa bà trở về với hiện thực. Bà nói: - Đệ tử có thể nguyện sanh về đấy đƣợc không, bạch đức Đạo Sƣ? - Không thể nguyện sanh về đấy là đƣợc sanh về đấy đâu, thƣa thái hậu! - Vậy thì phải làm sao, bạch đức Thế Tôn? - Phải tu tập! Phải phát triển những hạnh lành. Cụ thể hơn là phải có đức tin vững chắc với thiện pháp, có năm giới, có mƣời lành, có tâm từ ái biết san sẻ vật chất, của cải đến cho bao ngƣời đói khổ, biết phục vụ những công ích từ thiện xã hội. Cái tâm ấy, cái công đức ấy là nhân, và quả của nó – là sẽ đƣợc hóa sanh vào cảnh trời Đao Lợi ấy! - Đệ tử hiểu rồi! Và việc ấy, đệ tử làm đƣợc! - Lành thay! Và Nhƣ Lai cũng biết là thái hậu thực hiện đƣợc. - Thế có cảnh giới nào cao sang, tốt đẹp hơn thế chăng, bạch đức Tôn Sƣ? - Có chứ, có nhiều lắm, này thái hậu! Nói thế xong, đức Phật sử dụng thần thông cho thái hậu thấy rõ cõi trời Đẩu Suất. Lâu đài, ngƣời, cảnh ở đấy còn cao sang, hoàng tráng gấp bội cảnh trời Đao Lợi. Lại còn những biển châu báu, núi châu báu, sông suối châu báu, rừng cây châu báu rực rỡ muôn màu... ngoài tầm tƣởng tƣợng của thế gian. Đặc biệt nhất ở cảnh giới này là bất kỳ bậc đại bồ-tát nào hoàn thành viên mãn ba mƣơi ba-la-mật đều ngự ở đây trƣớc khi hạ sanh xuống cõi trần để thành tựu quả vị Chánh Đẳng Giác. Cảnh giới này thanh tịnh hơn cõi trời Đao Lợi vì chƣ thiên ở đây ai cũng tu tập, cho đến nỗi tiếng gió thổi, nhạc reo, chim ca... cũng vọng lên âm thanh nói về ngũ căn, ngũ lực, tứ chánh cần, tứ nhƣ ý túc, tứ niệm xứ, thất giác chi, bát chánh đạo... Sau này, thời vị lại, khi bồ- tát Metteyya (Di Lặc) tròn đủ công hạnh ba-la-mật cũng ngự Minh Đức Triều Tâm Ảnh                   259

ở cảnh trời này, đợi chờ nhân duyên xuống nhân gian để thành tựu quả vị Chánh Đảng Giác đấy, thƣa thái hậu! - Cảnh trời Đao Lợi hƣởng thụ ngũ dục vi tế, vi diệu thật, nhƣng có vẻ họ còn ham rong chơi, du hí nhiều quá; cõi trời Đẩu Suất thanh tịnh hơn, cao sáng hơn! Nếu đệ tử muốn sanh về đấy thì phải làm thế nào, bạch đức Đạo Sƣ? - Phải tu tập khá hơn một chút nữa, thƣa thái hậu! Muốn tròn đủ thì phải có đức tin vững chắc, năm giới mƣời lành vững chắc, nghe pháp và học pháp một cách vững chắc, tâm (thiện sự) bố thí, cúng dƣờng với tâm quảng đại, rộng lƣợng một cách vững chắc và trí thấy rõ tà chánh, xấu tốt, đúng sai cũng một cách vững chắc(1) nhƣ thế... thƣa thái hậu! - Tâu vâng! Đệ tử hiểu đƣợc bốn điều. Duy có điều thứ ba: Tâm bố thí, cúng dƣờng với tâm quảng đại, rộng lƣợng một cách vững chắc... thì đệ tử chƣa rõ lắm! - Khi cúng dƣờng tứ sự đến Nhƣ Lai, đến tăng-già, tâm vị ấy luôn luôn biết cung kính, trân trọng, ƣớc mong quý ngài đầy đủ nhu cầu, phƣơng tiện nuôi thân (mạng) để độ sinh, ƣớc mong hệ hệ tăng-già kế thừa giáo pháp mai hậu vì lợi ích cho chƣ thiên và loài ngƣời - chứ vị ấy không nghĩ đến quả báo gì cho riêng mình cả! Đấy đƣợc gọi là cúng dƣờng vững chắc! Còn nữa, đối với chúng sanh nghèo đói, cơ cực, bất hạnh... vị ấy san sẻ của cải, giúp đỡ áo cơm... chỉ với tâm quảng đại, bao dung, tế độ họ với tâm bi mẫn xót thƣơng, không vì danh, vì lợi, không vì quảng cáo tên tuổi, hoặc bất kỳ sự lợi lạc nào cho cá nhân mình cả. Đây chính là nhân, là duyên, hỗ trợ cho tín, cho giới, cho văn, cho tuệ tròn đủ để hóa sanh vào cảnh trời Đẩu Suất đấy, thƣa thái hậu! - Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Đệ tử đã đƣợc mở tâm, mở trí. Đệ tử không dám biết đến những cảnh giới

(1) Cách nói rộng của đức tin, học giới, nghe pháp, bố thí và trí tuệ thế gian.

260                   Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

thanh lƣơng, vi tế nào khác nữa. Chỉ riêng hai cảnh giới mà đức Tôn Sƣ vừa diễn giải về nhân, về quả ấy, đệ tử đã cảm thấy khó tu tập cho vẹn toàn rồi. Đệ tử tuổi tác đã cao, thân thể đã suy kiệt vì sầu buồn, sợ không còn kham nổi những pháp môn cao hơn. Đƣợc về sống nơi hai cõi trời ấy thôi cũng cần quá nhiều nỗ lực và tinh cần rồi. Đệ tử sẽ cố gắng, bạch Thế Tôn... - Phải vậy! Thái hậu đã biết tự lƣợng sức mình! Đấy là một suy nghĩ chơn chánh, đúng đắn! Không nói đến những cảnh giới tinh thần sáng láng của sắc giới và vô sắc giới – thì hai cõi trời mà thái hậu vừa trông thấy nhân và quả ấy – chính là hai cảnh giới tốt đẹp nhất trong sáu cảnh trời dục giới đấy, này thái hậu! Cảm thấy thế là đã an trú cho bà Videhi một nơi chốn khả dĩ tốt đẹp rồi, đức Phật thâu lại thần thông, trả không gian trở về với yên lặng. Bà Videhi quỳ xuống lạy nhƣ tế sao, nỗi sầu khổ đã lắng xuống!

Ghi chú đặc biệt: Cảnh giới Tịnh độ của A-di-đà đƣợc xây dựng cũng từ tích bà thái hậu Videhi nhƣ sau – chúng ta cùng tham khảo: Quán Vô Lƣợng Thọ kinh (觀無量壽經, Amitāyurdhyāna Sūtra) là một trong ba bộ kinh quan trọng nhất của Tịnh độ tông. Kinh miêu tả thế giới phƣơng Tây của Phật A-di-đà và dạy cách hành trì: sống thanh tịnh, giữ giới luật và niệm danh hiệu Phật A-di- đà, hành giả thoát khỏi các nghiệp bất thiện và đƣợc tái sinh nơi Tịnh độ của A-di-đà. Kinh này chỉ rõ quá trình phát sinh giáo pháp của Tịnh độ tông và thật ra đã đƣợc đức Phật lịch sử Thích-ca trình bày. Tƣơng truyền rằng, hoàng hậu Vi-đề-hi, mẹ của vua A-xà-thế, bị con mình bắt hạ ngục cùng với chồng là vua Tần-bà-sa-la (sa., pi. bimbisāra). Bà nhất tâm cầu nguyện Phật và khi Phật hiện đến, bà xin tái sinh nơi một cõi yên lành hạnh phúc. Phật dùng thần lực cho bà thấy mọi thế giới tịnh độ, cuối cùng bà chọn cõi Cực lạc của A-di-đà. Phật

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                     261

dạy cho bà phép thiền định để đƣợc tái sinh nơi cõi đó. Phép thiền định này gồm 16 phép quán tƣởng, và tuỳ theo nghiệp lực của chúng sinh, các phép này có thể giúp tái sinh vào một trong chín cấp bậc của Tịnh độ. Mƣời sáu phép quán tƣởng đó là: quán mặt trời lặn; quán nƣớc; quán đáy sông; quán cây cối; quán nƣớc cam lộ; quán thế giới thực vật; quán nƣớc và đáy nƣớc; quán toà sen; quán ba báo thân của ba vị thánh A-di-đà, Quán Thế Âm, Đại Thế Chí; quán ba ứng thân của Phật A-di-đà; của Quán Thế Âm; của Đại Thế Chí; quán A-di-đà trong Tịnh độ; quán ba vị thánh trong Tịnh độ; quán cấp thƣợng căn trong Tịnh độ; quán cấp trung căn và hạ căn trong Tịnh độ. Các phép quán này giúp hành giả có thể thấy đƣợc A-di-đà và hai vị Bồ Tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí ngay trong đời này và đó là dấu hiệu chắc chắn hành giả sẽ đƣợc tái sinh về Tịnh độ. Lƣu ý: Chúng ta thấy 16 phép quán tƣởng ở trên rất lạ lùng, chƣa hề biết đến trong Tam Tạng Pāḷi văn, kể cả những học phái thuộc Đại chúng bộ.

262             Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Tình Phụ Tử Thiêng Liêng

Sau cuộc chiến thiệt hại thê thảm tại kinh đô Sāvatthi, đức vua Pāsenadi không những không hạ nhục mà tỏ thái độ cao đẹp “nhƣ là quốc vƣơng với quốc vƣơng” đối với kẻ chiến bại làm cho tân vƣơng Ajātasattu rất cảm kích. Tất cả voi ngựa, giáp bào, đao kiếm, quân nhu, quân dụng... không những đƣợc ông vua “cậu” cho trả lại mà còn phụ cấp thêm lƣơng thực, thực phẩm, bạc vàng, châu báu hầu mong trở về tái thiết lại xứ sở sau cuộc can qua đã cạn kiệt tất cả tiềm lực. Đất Kāsi cũng đƣợc đức vua Kosala trả lại để cho Rājagaha thu thuế, phụ thêm thu nhập hằng năm. Cô công chúa Vajirī cƣng yêu, đức vua cũng gả cho Ajātasattu làm sự kết nối thân tộc lâu dài! Đức vua còn khuyên cháu tránh xa, loại bỏ dần bọn quan tham, cúi luồn, dua nịnh, biết gần gũi ngƣời trí tài và hiền đức. Ông vua cậu còn nói cái tội giết cha là đại bất hiếu, là đại nghịch bất đạo - thế gian nguyền rủa; nhƣng chuyện đã rồi, hãy thành tâm cải sửa, lo chăm sóc mẹ cho chu đáo, hiếu thuận với mẹ để chuộc lại một phần nào lỗi lầm trong quá khứ. Trở về lại cung điện, suốt mấy ngày đức vua Ajātasattu không tiếp ai, không lâm triều, đóng cửa cung, chỉ muốn cô độc với riêng mình. Sau đó mấy hôm thì tâm tánh của

Minh Đức Triều Tâm Ảnh               263

Ajātasattu hoàn toàn thay đổi. Việc đầu tiên, đức vua đi tìm
thái hậu, ôm chầm bà rồi khóc ròng rã, lắp bắp, lắp bắp
nhiều lần: “Xin mẹ tha thứ cái tội bất hiếu của con!” Thái
hậu Videhi cảm nhận những giọt nƣớc mắt chân thật của
con, nhƣng bà cũng nghẹn ngào không nói đƣợc...
Từ hôm đó, Ajātasattu luôn để ý chăm lo cái ăn, cái ngủ
và hằng sai thần y Jīvaka thang thuốc cho thái hậu. Nhờ
đƣợc đức Phật giáo giới, nhờ đứa con ngỗ nghịch đã thay
tâm đổi tánh, nhờ sầu buồn đã đƣợc nguôi khuây, và cũng
nhờ những thang thuốc đúng căn đúng bệnh của thần y nên
không bao lâu sau, thái hậu hoàn toàn bình phục, sức khỏe
trở nên khang kiện. Thế là nơi này sóng gió không còn nữa,
một làn khí thanh bình và mát mẻ nhƣ tràn ngập cả cung
điện, cảnh và ngƣời.
Thỉnh thoảng, đức vua Ajātasattu bỏ hậu, bỏ phi, bỏ
cung nga thể nữ để dùng cơm với mẹ cùng tiểu thái tử
Udāyibhadda (Udāyibhaddaka)(1) nhƣ là với những ngƣời
thân nhất còn lại trong gia đình. Trẻ Udāyibhadda rất cứng
đầu, hoang nghịch, nhƣng do đƣợc Ajātasattu nuông chiều
nên nó lại càng trở tính, trở nết, đôi khi lì lợm, khó dạy bảo,
không biết nghe lời bất cứ ai!
Hôm nọ, thái hậu nói:
- Con đừng nên cƣng chiều tiểu thái tử quá đáng nhƣ
vậy! Nó sẽ hƣ đấy!
- Vì con thƣơng yêu nó quá, thƣa mẹ!
- Thƣơng thì có nhiều kiểu thƣơng kia mà!
- Con không hiểu!
Đôi mắt thái hậu chợt xa xăm:
- Tiên đế thƣơng yêu con kiểu khác, con có biết không!
Mẹ nghĩ, trên đời này, khó có ai thƣơng yêu con bằng phụ
hoàng của con!

(1) Xem Dictionary of Pāḷi proper names - quyển 1, trang 374.

264                  Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Đức vua Ajātasattu chợt động lòng, trái tim nhƣ bị chùng xuống, một vết thƣơng đâu đó chợt thốn đau, nhức buốt... - Mẹ hãy kể cho con nghe đi! Thái hậu liền nói: - Khi mẹ đang mang thai con - bỗng dƣng có một thèm muốn rất lạ lùng, là muốn uống máu phụ hoàng con! Sự thèm muốn này càng ngày càng mãnh liệt mà không đƣợc đáp ứng, thỏa mãn nên mẹ càng ngày càng xanh xao, vàng võ. Phụ hoàng con ân cần săn sóc, han hỏi, cố tìm hiểu nguồn cơn, nhƣng mẹ nào có dám nói! Hôm ấy, phụ hoàng con cầm dao gọt trái cây cho mẹ ăn, vô tình, lƣỡi dao cắt xâm phạm vào ngón tay nên máu chảy dầm dề. Thấy vậy, mẹ cầm ngón tay máu của phụ hoàng con mà nuốt lấy nuốt để rất là say mê! Từ đó, mẹ bắt đầu ăn đƣợc, ngủ đƣợc, thần sắc trở lại nhƣ xƣa. Sau đó, phụ hoàng con thắc mắc, mẹ mới kể thật - kể thật cái chuyện thèm máu ấy! Một số quan đại thần chiêm tinh nghe đƣợc chuyện ấy, khuyên phụ hoàng con nên phá bỏ (thai nhi là con) khi đang còn trong thai bào, nếu không, sau này, nó sẽ “uống máu” của đức vua cách này hay cách khác, là đại họa cho vƣơng triều đó! Phụ hoàng con khăng khăng không chịu, nói rằng: “Dầu sao thì nó đã hình thành một sự sống. Ta là đệ tử của đức Thế Tôn, ta không thể nào tƣớc đoạt mạng sống của chúng sanh!” Ngay chính mẹ, mẹ cũng thấy đây là hiểm họa mai này cho phụ vƣơng con, mong phụ vƣơng con quyết định, nhƣng phụ vƣơng con nói rằng: “Nếu ta đã gây nhân nào đó trong quá khứ thì ta phải chịu trả quả, chứ trẻ trong thai bào kia, nó đã có tội tình gì!” Nghe kể lại chuyện xƣa, đức vua Ajātasattu gục khóc nức nở! - Còn nữa, con có biết không! Bà Videhi kể tiếp – Khi con mới chừng ba, bốn tuổi, trên ngón tay trỏ của con có Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 265

một mụt nhọt, mƣng mủ, sƣng tấy lên, rất đau, nên con khóc hoài, khóc hủy, khóc ngày, khóc đêm. Phụ hoàng con thƣơng con quá nên bế lên đùi, hôn hít, nựng nịu, lấy miệng thổi nhè nhẹ lên vết thƣơng... Thấy con nín khóc, phụ hoàng con bèn dùng miệng ngậm ngón tay của con, vừa ngậm vừa hít hà nhè nhẹ - thì quả nhiên, nhìn sắc mặt của con thì biết sự đau nhức đã đỡ đi nhiều. Thế rồi, phụ hoàng con không dám bỏ miệng ra khi con đang thiu thiu ngủ. Do hơi ấm ngậm mụt nhọt lâu, cái nhọt vỡ, máu và mủ chảy ra. Phụ hoàng con sợ con tỉnh giấc, ông nuốt luôn cả máu và mủ độc ấy vào bụng mà không nhờm gớm chút nào! Thái hậu Videhi kể đến ngang đây thì đức vua quăng chén bát, hối hả đứng bật dậy, chạy lao ra khỏi phòng, tiếng nói vọng lại: “Mẹ đừng kể nữa, mẹ đừng kể nữa, con chịu hết nổi rồi!” Thần y Jīvaka chứng kiến câu chuyện của hai mẹ con từ đầu chí đuôi, ông thở dài: “Nếu Ajātasattu nghe đƣợc chuyện này sớm hơn, thì cái „quả nghiệp‟ của tiên hoàng chắc sẽ xảy ra cách khác chăng? Ôi! Ngƣời ta nói rằng tình mẫu tử thiêng liêng, mà ở đây, tình phụ tử cũng thiêng liêng nào có khác gì!”

266           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Cái Gốc Của Ghẻ Lở, Mụn Nhọt

Do hối hận, do ăn năn, do ray rứt, sau một đêm trằn trọc
không yên, không ngủ đƣợc, sáng ngày đức vua Ajātasattu
nổi ghẻ lở, mụn nhọt cả hạ phần, lƣng, bụng và cổ, vừa ngứa
ngáy, vừa đau nhức rất khó chịu.
Thần y Jīvaka đƣợc triệu đến.
Sau khi xem bệnh, ông nói:
- Đây chỉ là cái bệnh ngoài da, sẽ có thuốc để chữa trị.
Hạ thần sẽ đặc chế một loại thuốc bột, bôi xoa lên vài lần thì
nó sẽ lành, xin đại vƣơng an tâm.
Quả đúng nhƣ vậy, mấy hôm sau là da dẻ đức vua trở lại
bình thƣờng, ông vui mừng nói:
- Cảm ơn ông nhiều lắm! Quả là thần y! Quả là danh bất
hƣ truyền!
Thần y Jīvaka không tỏ vẻ vui mừng, lại cất giọng có vẻ
lo ngại:
- Tuy đã lành bệnh, lành cái bệnh ngoài da nhƣng cái
gốc bệnh bên trong vẫn còn, đại vƣơng chớ vội lạc quan,
xem chừng nó sẽ còn tái phát đấy!
- Ta chƣa hiểu!
Thần y Jīvaka gật đầu:

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 267

- Phải! Đại vƣơng chƣa hiểu mà đa phần mọi ngƣời cũng
không ai hiểu. Trên thế gian này, chỉ có đức Toàn Giác mới
biết rõ, thấy rõ cả gốc lẫn ngọn!
Thừ ngƣời, đăm chiêu giây lát, đức vua nói:
- Ông là thầy thuốc giỏi đệ nhất thiên hạ, ông chữa đƣợc
ngoài da thì chắc ông có cách chữa trị tận gốc chứ?
- Hạ thần chỉ biết chút ít!
- Vậy ông hãy nói rõ cái gốc ấy cho ta nghe!
- Đấy là “cái tâm”, tâu đại vƣơng!
- Ta vẫn chƣa hiểu!
- Tâu đại vƣơng! Cái thân nó chỉ là một cỗ máy, còn vận
hành cái cỗ máy ấy là do ý chí, do tƣ tƣởng, tức là do cái
tâm quyết định. Tâm an thì thân an. Tâm mát mẻ, vô bệnh
thì thân sẽ mát mẻ, vô bệnh. Tâm là chủ. Tâm tạo tác nên tất
cả. Nếu đại vƣơng giữ đƣợc cái tâm vắng lặng, an bình, hơi
thở điều hòa, nhịp tim điều hòa thì khí huyết sẽ điều hòa.
Khi mà khí huyết điều hòa thì các sinh thể vi bào sẽ không
bị nhiễm độc. Và khi máu huyết trong lành, các sinh thể vi
bào trong lành thì thân hoàn toàn vô bệnh!
Đức vua Ajātasattu nhíu mày:
- Ta hiểu còn rất mơ hồ! Ông cũng chƣa nói ra cái gốc?
Cái gốc sanh ghẻ lở, mụn nhọt?
- Tâu đại vƣơng! Khi khí huyết và các sinh thể vi bào bị
nhiễm độc thì nó sẽ phát sanh ghẻ lở, mụn nhọt lên thân!
Đức vua lại cau mày:
- Vậy cái gì làm cho khí huyết và các sinh thể vi bào bị
nhiễm độc?
- Xin đại vƣơng tha tội! Hạ thần chỉ hiểu ngang đó thôi,
chỉ nên nói ngang đó thôi!
Đức vua Ajātasattu chợt nhƣ với niềm vui vỡ òa trong
lòng, đứng bật dậy, cất tiếng cƣời ha hả, hào sảng rất ít
nghe, rất ít thấy:

268           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Ông giỏi lắm! Ông khôn lắm! Ông kín đáo và tế nhị lắm! Ông bắt ta suy nghĩ để tìm ra cái gốc, còn ông thì không chịu nói. Ông sợ ta nổi giận. Không sao đâu. Ta hiểu rồi! Sở dĩ máu huyết, vi thể tế bào bị nhiễm độc là do tâm sân. Sân là lửa, là độc chất. Những trạng thái ray rứt, ăn năn, hối hận, sầu buồn, ƣu lự, chán nản - gốc của tâm sân - lâu ngày làm máu huyết bị nhiễm độc nên sinh ra ghẻ lở, mụn nhọt. Ta hiểu rồi. Thần y Jīvaka quỳ sụp xuống: - Cảm ơn đại vƣơng! Đại vƣơng là bậc trí tuệ! Đại vƣơng đã tự chữa trị cái gốc bệnh cho mình đƣợc rồi!
