Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
Tập 6 — Tôn Giả Mahā Moggallāna Niết-Bàn — tiếp 2
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

rồi ngài trú vào “tim của ý căn” ấy.(1)
Bọn côn đồ tha hồ đánh đập, đâm chém tôn giả. Chúng
còn chặt đầu, tay, chân rồi lấy xƣơng bể, thịt vụn lẫn lộn
máu quăng vất khắp nơi!
Đợi chúng đi khỏi, tôn giả dùng thần thông từ “tim của ý
căn”, thu gom lại thân xác y nhƣ cũ rồi bay về Kỳ Viên tịnh
xá, ngài đảnh lễ đức Phật tại hƣơng phòng.
Tôn giả thƣa:
- Hôm nay, đệ tử sẽ từ bỏ thọ hành (āyusaṇkhāra), kính
mong đức Đạo Sƣ cho phép đệ tử an nghỉ Niết-bàn vô dƣ.
Đức Phật yên lặng một lát.
- Ông muốn nhập diệt ở đâu?
- Xá-lợi tôn huynh của đệ tử đƣợc đức Thế Tôn tuyên
dƣơng ở Kỳ Viên tịnh xá, kinh thành Sāvatthi thì đệ tử nên
an nghỉ tại núi Isigilī gần Trúc Lâm tịnh xá, kinh thành
Rājagaha!
- Ông thật là chu đáo! Thôi, hãy làm những gì mà ông
nghĩ là phải thời!(2)
- Tri ân đức Tôn Sƣ!
- Nhƣng mà! Đức Phật nói tiếp - Trƣớc khi thị tịch Niết-
bàn, ông cũng nên thị hiện thần thông và thuyết một thời
pháp cuối cùng để từ biệt chƣ tăng cũng nhƣ các hàng môn
đệ.
Thế rồi, sau khi làm theo lời dạy bảo của đức Phật, tôn
giả bay qua không gian về Kāḷasilāvihāra, núi Isigilī để nhập
diệt. Isigilī là một trong năm ngọn núi bao quanh kinh thành
Rājagaha, bốn núi kia là Vebhāra, Paṇḍava, Vepulla và
Gijhakuṭā.(3) Sở dĩ tôn giả chọn ngọn núi này là vì không
(1)
Một số đoạn trong truyện này có lấy ý từ “Đức Phật và 45 năm...” của tỳ-
khƣu Chánh Minh.
(2)
Là chấm dứt “tuổi thọ” chứ không phải thọ, hành.
(3)
5 ngọn núi này có nhiều ghi chú không đƣợc đồng nhất.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                         383

những nó nổi tiếng là đẹp mà còn là ngọn núi thiêng nữa. Trong quá khứ, ở đây đã có năm vị Độc Giác Phật ngụ cƣ.(1) Còn nữa, tôn giả còn biết rằng, chƣ thiên, phạm thiên, long vƣơng... vốn rất có duyên với ngài, sẽ làm hỏa đài, sẽ làm lễ thiêu nhục thân ngài - chứ không phải vua chúa, các gia chủ hay cƣ sĩ kinh thành Rājagaha. Bởi vậy, khi tôn giả đi lên đi xuống các tầng thiền, dừng lại ở tứ thiền rồi chấm dứt nghiệp và thọ hành thì ngay lúc ấy, quả địa cầu rung chuyển dữ dội nhƣ một hiện tƣợng phi thƣờng ở ngoài các định luật tự nhiên. Trong lòng đất chợt khởi lên những tiếng động ì ầm, ì ầm không ngớt. Trong rừng cây nhƣ có những âm thanh lạ lùng xé gió bay vút vào không gian vô tận. Phạm thiên, thiên vƣơng Đế Thích, chƣ thiên nhƣ nhận đƣợc tín hiệu của đất trời báo tin sự ra đi của vị đại đệ tử nên họ đã cùng nhạu tụ hội tại núi Isigilī. Họ mang theo hƣơng chiên đàn, hoa trời cùng những hƣơng liệu của cõi trời đến cúng dƣờng lên nhục thân của tôn giả. Sau đó, một hỏa đài bằng gỗ trầm hƣơng cao chín mƣơi chín cubit(2) đƣợc chƣ thiên mau chóng dựng lên, đặt nhục thân ngài rồi phủ đầy hoa. Lúc đức Đế Thích vừa đặt viên ngọc lửa, lửa thơm vừa bốc cháy thì đức Phật cùng chƣ vị trƣởng lão có thắng trí sử dụng thần thông đã có mặt ngay tại chỗ ấy để chứng kiến lễ trà tì! Lửa cháy thì cứ cháy, và một trận mƣa hoa từ trời cao rơi xuống phủ rộng cả một do tuần thì vẫn cứ rơi; đồng thời khắp bốn phƣơng tám hƣớng xuất hiện vô số phạm thiên, thiên nhân, rồng, nhân điểu, dạ-xoa, càn-thát-bà... đến cúng dƣờng hỏa đài.

(1)
Theo Dictionary of Pāḷi... có dẫn nhiều ở trong sách này.
(2)
Theo “Đức Phật và 45 năm...” của tỳ-khƣu Chánh Minh, tập 7, trang 459.

384                  Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Ngọn lửa hỏa thiêu kéo dài đến bảy ngày mới tàn rụi. Chƣ vị trƣởng lão thu gom xá-lợi các loại rồi cùng đức Phật bay qua không gian về Trúc Lâm tịnh xá. Tin tôn giả Sāriputta nhập diệt đƣợc báo truyền về kinh thành Rājagaha và Trúc Lâm tịnh xá chƣa đƣợc bao lâu thì nay lại thêm tin tôn giả Mahā Moggallāna Niết-bàn làm cho chƣ tăng, cƣ sĩ, các hàng gia chủ càng thêm bi thƣơng khóc lóc, sầu muộn. Hai vị ra đi chỉ cách nhau nửa tháng. Buổi chiều, đức Thế Tôn triệu tập riêng chƣ vị thánh tăng trƣởng lão, ngài dạy: - Chƣ vị nên bố cáo rộng rãi chuyện này đến với các hội chúng tăng, ni nơi này và nơi khác; đến cho hai hàng cƣ sĩ áo trắng trong hàng vua chúa, tƣớng lãnh, đại phú gia, thƣơng gia cùng các giới khác. Ân đức của vị đệ nhị đại đệ tử cũng cần phải đƣợc ca ngợi, tán dƣơng; là ngôi sao sáng cho tứ chúng hƣớng về! Mahā Moggallāna là một Sāriputta thứ hai, muôn triệu năm mới tƣợng hình đƣợc một nhân cách kỳ vĩ nhƣ thế. Chỉ có oai lực Mahā Moggallāna mới có khả năng nhiếp hóa đƣợc những chúa rồng, chúa quỷ, chúa ma hung dữ nhất! Chỉ có Mahā Moggallāna, chỉ ấn một ngón chân mà làm cho Đế Thích phải sợ hãi, không dám sống đời dể duôi, phóng dật nữa! Chỉ có Mahā Moggallāna mới dám xin Nhƣ Lai cho ông ta bóc vỏ quả đất, lật ngƣợc nó lên cho ruộng đồng nhân gian thêm màu mỡ! Này, chƣ vị trƣởng lão! Các vị trƣởng lão uy tín của giáo hội phải giáo giới chƣ tăng ni, cận sự nam nữ hai hàng những điều Nhƣ Lai vừa nói. Hai vị đại đệ tử, hai ngôi sao sáng của giáo hội cần phải có hai bảo tháp tƣơng đƣơng, cần phải tổ chức nghi lễ nhƣ nhau, có Nhƣ Lai đi đầu và đích thân Nhƣ Lai sẽ tôn trí y, bát, xá-lợi của Mahā Moggallāna lên bảo tháp. Thôi, các vị hãy đi đi. Vị nào sức khỏe còn tốt thì hãy bắt tay lo tất cả việc hậu sự thay mặt Nhƣ Lai. Hãy bố cáo Minh Đức Triều Tâm Ảnh                385

rộng rãi việc xây dựng bảo tháp. Hiện tại, Nhƣ Lai khá mệt. Nhƣ Lai muốn cho cái thân tâm già yếu này ngơi nghỉ một thời gian. Đừng cho ai quấy rầy Nhƣ Lai! Hôm ấy có mặt khá đông chƣ đại trƣởng lão tầm vóc lớn lao nhất của giáo hội, đấy là tôn giả Mahā Kassapa, tôn giả Upāli, tôn giả Anuruddha, tôn giả Kāḷudāyi, tôn giả Bhaddiya, tôn giả Nandiya, tôn giả Kimbila... và hai vị trƣởng lão, em của tôn giả Sāriputta là Mahā Cunda và Riveta... Thế là sau đó, đức Thế Tôn đóng hƣơng phòng, an trú vào diệt thọ tƣởng định là chỗ tĩnh cƣ của bậc thánh. Khi xuất định thì bảo tháp xây cũng đã gần xong, sâu trong Rừng Trúc, chỗ cao ráo, thoáng đãng và đẹp đẽ nhất. Nhƣ cùng hội ý ngầm với chƣ vị trƣởng lão, đức Phật và các ngài lại bay về Kỳ Viên tịnh xá. Và mấy hôm ở đây, do bảo tháp đã xây xong nên tứ chúng tổ chức một cuộc rƣớc xá-lợi, y, bát trang nghiêm và trọng thể. Đức Thế Tôn đi trƣớc với kiệu, với lọng và tràng hoa; sau là hội chúng tăng, ni cùng cận sự nam nữ cả hàng ngàn ngƣời. Rồi ngài tự tay đặt xá-lợi, y, bát của tôn giả Sāriputta lên bảo tháp. Trở về lại Trúc Lâm, cuộc rƣớc y, bát, xá-lợi của tôn giả Mahā Moggallāna cũng diễn ra trọng thể và trang nghiêm tƣơng tự. Đức Phật lại đích thân đặt di cốt, di vật của ngƣời học trò yêu thứ hai của mình lên bảo tháp. Lúc này thì tôn giả Ānanda và chừng năm trăm vị tỳ- khƣu mới vừa bộ hành về đến Trúc Lâm tịnh xá. Nghe tin tôn giả Mahā Moggallāna đã nhập diệt và xá-lợi, y, bát đều đã đƣợc tôn trí lên bảo tháp, tôn giả Ānanda lại càng vô cùng sầu khổ. Lần này, thì tôn giả than thở, kể lể: - Ôi! Vậy là hai ngôi sao sáng của giáo hội đã cùng tắt cả rồi. Trong tâm trí của tôi đã một lần đen tối, bây giờ là hai lần đen tối hơn! 386           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Công việc xong xuôi, và cũng để giải tan sự sầu muộn của tôn giả Ānanda, đức Thế Tôn lại rời Trúc Lâm tịnh xá cùng với đại chúng lên đƣờng. Ngài lại đi ngƣợc phía bắc, qua bờ bên kia sông Gaṇgā, đến xứ Vajjī, tại Ukkacala. Ở đây, tại một bãi cỏ trống, với đại chúng vây quanh, đức Thế Tôn nhìn ra sông Gaṇgā sóng vỗ cuồn cuộn, rồi nói: - Này các thầy tỳ-khƣu! Các thầy có thấy không? Con sông Gaṇgā nƣớc lũ cuồn cuộn, nó sẽ cuốn theo trong lòng mình bao nhiêu rác bèo, đất cát về với biển cả. Dòng sông Sinh Tử cũng vậy, nó cuốn đi tất thảy chúng hữu tình, dẫu là chƣ thiên, phạm vƣơng, ma quân hay vua chúa, chúng sanh vạn loài. Giờ đây nó đã cuốn đi hai vị đại đệ tử ƣu tú của Nhƣ Lai! Các ông có biết không? Các bậc Thế Tôn, các đấng Toàn Giác từ ngàn xƣa, ai cũng có hai ngôi sao xuất chúng bên cạnh mình, và bao giờ họ cũng ra đi trƣớc đấng Đạo Sƣ. Hai vị đại đệ tử ấy bao giờ cũng đƣợc tứ chúng kính yêu, nể phục do trí tuệ, do phẩm chất, do công hạnh cùng phƣớc báu ba-la-mật của họ. Hai vị đại đệ tử ấy là những ngƣời hoàn toàn về mọi phƣơng diện. Sāriputta và Mahā Moggallāna là hai nhân cách ƣu việt khó tìm thấy trên thế gian này hay thế gian khác. Không những các ông thƣơng tiếc, ông Ānanda thƣơng tiếc, mà Nhƣ Lai cũng thƣơng tiếc. Nhƣng Nhƣ Lai và rất đông chƣ vị đại trƣởng lão đã thấy rõ, đã an trú vững chắc vào Tâm Bất Động, vào Tuệ Bất Động khi nhìn ngắm các pháp hữu vi vốn chịu tác động bởi những định luật tất yếu. Nhờ thế mới nói đến giải thoát, nhờ thế mới nói đến chấm dứt Tử Sinh. Này các thầy tỳ-khƣu! Các ông hãy nỗ lực tinh cần, kiên định không mệt mỏi để bƣớc lên Con Đƣờng. Ngƣời bƣớc lên trƣớc dẫn ngƣời bƣớc lên sau, phải lên đến đỉnh đồi cao Bất Tử ấy để ca bài ca Chiến Thắng và Tự Do!

Minh Đức Triều Tâm Ảnh               387

Đƣa mắt lặng lẽ nhìn đại chúng, đức Thế Tôn nói thầm
trong tâm rằng:
“- Khi Sāriputta và Mahā Moggallāna đi rồi thì đối với
Nhƣ Lai, hội chúng này hoàn toàn trống rỗng!”

388          Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Nhân Quả Công Minh

Do cái chết của vị đệ nhị đại đệ tử bị bọn côn đồ chặt ra từng khúc, từng đoạn rồi quăng thịt xƣơng vƣơng vãi khắp nơi làm xúc động nhiều ngƣời nên tại giảng đƣờng Trúc Lâm, đức Phật phải vén bức màn quá khứ, kể lại một đại ác nghiệp của tôn giả Mahā Moggallāna. Rồi sau đó, ai cũng biết tình tiết câu chuyển xẩy ra nhƣ sau: Trong một kiếp quá khứ rất lâu xƣa, Mahā Moggallāna là một thanh niên con nhà tử tế, có gia giáo, có hiếu hạnh, hằng ngày chăm chuyên, tận tụy với nghề nghiệp, không kể sớm hôm, để kiếm tiền hầu chăm sóc, phụng dƣỡng cha mẹ bị mù lòa. Cha mẹ thấy chàng vất vả quá, bèn khuyên con nên tìm một ngƣời vợ để đỡ đần công việc, nhƣng chàng cƣơng quyết từ chối. Sau nhiều lần gạn hỏi lý do tại sao, chàng nói với cha mẹ rằng: - Có vợ, con ngƣời con sẽ bị chia làm hai, ngại rằng khi ấy con đối xử với cha mẹ không trọn vẹn đƣợc nữa. Cha mẹ chàng lại thuyết phục: - Có vợ, con lại có thêm hai tay, hai chân thì công việc bên ngoài, bên trong không trôi chảy hơn sao? Ngoài ra, cha

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                389

mẹ cũng muốn có cháu để bế bồng, hôn hít. Ngôi nhà có
tiếng trẻ khóc cƣời là ấm cúng, hạnh phúc lắm đó con!
Vậy là xuôi tai, chàng cƣới vợ. Thời gian đầu, cô vợ
cũng săn sóc cha mẹ chồng khá tốt đẹp, nhƣng dần dà, cô
thấy mệt, thấy chán cái công việc chẳng khác gì con ở ấy.
Hôm kia, cô than vãn với chồng:
- Cha mẹ đổ chƣớng, khó tính, khó nết quá, tôi không
sống nổi với họ đâu.
Chàng không để lọt vào tai, chỉ khuyên lơn vợ vài câu
cho qua chuyện. Cô vợ này bắt đầu ghét cha mẹ chồng nên
cô nêu ra những tính xấu của cha mẹ cho có đầu có đuôi, có
nhân có quả rõ ràng rồi khóc lóc, kể lể cho chồng nghe.
Thấy chàng vẫn không tin, cô bèn ngụy tạo cụ thể hơn.
Cô lấy cháo bôi bẩn khắp nhà, khắp tƣờng, khi chồng về hỏi,
cô đáp:
- Cha mẹ cứ mò mẫm, đi tới, đi lui, đi đâu thì vấy bẩn
tới đó!
- Vậy thì em chịu khó quét dọn, lau chùi đi!
Ngày này qua ngày nọ, tháng này sang tháng kia, nhƣ
nƣớc mƣa lâu cũng thấm đất, ngƣời thanh niên kia không
kiểm tra sự việc, cuối cùng phải tin theo vợ rồi cũng đâm ra
ghét cay ghét đắng cha mẹ mình!
Hôm kia, họ bàn nhau, làm một chiếc xe đẩy, bỏ một ít
lƣơng thực lên đấy, chàng giả vờ mời cha mẹ về thăm bà
con ở một ngôi làng xa.
Khi xe vào rừng sâu, chàng giả lấy đao kiếm khua lên
rồi la í ới:
- Cƣớp cƣớp... cha mẹ ơi! Con gặp lũ cƣớp giết ngƣời
rồi!
Rồi chàng chạy đến lấy đùi, lấy gậy, đánh đập vào cha
vào mẹ mẹ rất tàn nhẫn. Ngay lúc ấy, cha mẹ chàng không
nghĩ đến thân phận mù lòa của mình, cái đau đớn của mình,
thƣơng con, la lên đến khản giọng:
390           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Con chạy đi, con chạy đi, cha mẹ già rồi, không còn sợ
chết đâu. Con chạy thoát lấy thân đi!
Nghe vậy, thanh niên rất xúc động, tự nghĩ: “Tuy bị
hành thân hoại thể nhƣ vậy, hai vị chẳng kể đến mình, chỉ lo
cho con thôi! Ôi, cái tình cha mẹ thật là mênh mông vô
lƣợng. Ta thật xấu hổ khi đã làm một việc ác đức, tệ hại,
không phải là giống ngƣời!”
Sau đó, chàng giả vờ khua đao kiếm, đập đá, đánh cây
cho vang tiếng nhƣ chống trả bọn cƣớp một cách mãnh liệt
rồi đến bên cha mẹ:
- Con đuổi đƣợc bọn cƣớp đi rồi! Cha mẹ an toàn rồi,
không còn sợ hãi gì nữa!
Trở lại nhà, chàng đuổi bà vợ đi, môt mình chăm lo
phụng dƣỡng cha mẹ cho chu đáo.
Mặc dầu chàng đã hối hận việc ác của mình nhƣng khi
nghiệp đã tạo rồi, nó đâu có buông tha? Tuy nó chƣa có cơ
hội trổ quả nhƣng nó vẫn chờ đợi nhƣ ngọn lửa âm thầm
dƣới đống tàn tro. Thế là đợi khi đủ duyên, nó bùng lên, nó
tóm lấy tôn giả Mahā Moggallāna vào kiếp cuối cùng, nên
tôn giả bị đánh cho tan xƣơng, nát thịt là rất đúng với sự
công minh của nhân quả vậy”.(1)
Và cũng công minh không kém gì - về những tên côn đồ
giết hại tôn giả Mahā Moggallāna!
Khi thần y Jīvaka đi dự lễ an trí xá-lợi, y và bát của tôn
giả Mahā Moggallāna lên bảo tháp, về cung, ông kể lại mọi
việc cho đức vua Ajātasattu nghe. Cả chuyện do nhân ác

(1) Chú giải Pháp cú, đoạn trên có hơi khác: Tuy cha mẹ thƣơng mình, lo cho mình nhƣ vậy nhƣng chàng thanh niên chẳng động tâm, ra tay đánh chết cha mẹ rồi quăng xác giữa rừng sâu. Mệnh chung, chàng rơi vào địa ngục, bị quả báo địa ngục đao kiếm, địa ngục đồng sôi, bị đâm, bị chém, bị thiêu bị nấu cả hằng triệu năm nhƣ thế! Hiện tại, dẫu là một bậc thƣợng thủ A-la-hán, đệ nhất đại thần thông, nhƣng dƣ nghiệp tội báo chút ít còn sót lại, nó vẫn đến đòi nợ quả nhƣ thƣờng!

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                           391

nghiệp trong quá khứ nên kiếp này ngài bị bọn côn đồ chặt chém thân thể nhƣ thế nào nữa. Đức vua Ajātasattu nổi giận: - Bọn chúng dám coi đất nƣớc này không còn có pháp luật nữa sao? Chúng nó dám chặt chém vị đại đệ tử đức Tôn Sƣ. Rồi chúng sẽ bị trả quả hiện tiền cho mà xem! Thế rồi, đức vua cho quân thám tử trà trộn vào các chỗ cờ bạc, rƣợu chè ăn chơi để điều tra thủ phạm. Hôm kia, trong một quán rƣợu, mấy tên côn đồ chƣởi mắng nhau, rƣợu vào lời ra: - Mày là tên hèn nhát. - Tao chỉ có một ít tiền, mày nhiều tiền hơn. - Tao là can đảm nhất. - Tao chém đao đầu tiên vào ông ta, nghe nói là bậc có nhiều thần lực, đại oai lực ấy. Rồi chúng xô xát, ấu đả nhau. Thám tử hô lính vào bắt trói hết cả bọn, có tên côn đồ Samaṇagutta cầm đầu, dẫn về triều đình. Sau khi tra hỏi gắt gao, chúng nó thú thật là có nhóm đạo sĩ Nigaṇṭha Nātaputta thuê một ngàn đồng tiền vàng để giết tôn giả Mahā Moggallāna – và chính các đạo sĩ ấy mới là kẻ chủ mƣu. Đức vua Ajātasattu cho lệnh bắt hết, cả bọn côn đồ và bọn đạo sĩ, chừng một trăm ngƣời. Tại pháp trƣờng, vua cho đào một trăm cái hố, chôn từng tên đến ngang bụng, phủ đầy rơm rồi châm lửa đốt. Lửa rơm tàn, có kẻ chết, có ngƣời còn ngắc ngƣ; theo lệnh của đức vua, những tên lính thi hành án mang những chiếc cày sắt cày qua cày lại, cho đến khi xác của bọn côn đồ, đạo sĩ tan nát, bầy nhầy thịt máu mới thôi. Từ sự trừng phạt đích đáng này, khi giảng pháp, chƣ đại trƣởng lão nói tội báo giết một bậc thánh tội rất nặng và thọ khổ cũng rất nhiều, nhƣ các câu kệ sau đây:

392           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Dùng đao hại kẻ “không đao”(1)
Trƣợng hại “không trƣợng”(2) khác nào tự thiêu!
Ai kia thọ khổ mƣời điều
Chịu quả khốc liệt cùng nhiều tai ƣơng!(3)
Một là nhức nhối đau thƣơng
Hai là họa biến, khôn đƣờng trở xoay
Ba là thƣơng tích mặt mày
Bốn là trọng bệnh, thuốc thầy chẳng xong!(4)
Năm là tâm trí loạn cuồng
Sáu, bị hại bởi lực quyền vua quan
Bảy, chịu trọng tội cáo oan
Tám là gia quyến các hàng phân ly!(5)
Chín là tài sản ra đi
Mƣời là nhà cửa, lắm kỳ hỏa tai
Đến khi thọ mạng hết rồi
Chung thân địa ngục đồng sôi, chảo dầu!(6)

(1)
Hàm chỉ bậc Thánh.
(2)
Hàm chỉ bậc Thánh.
(3) )
Pháp cú 137: Yo daṇḍena adaṇḍesu, appaduṭṭhesu dussati,
dasannamaññataraṃ ṭhānaṃ, khippameva nigacchati.
(4)
Pháp cú 138: Vedanaṃ pharusaṃ jāniṃ, sarīrassa ca bhedanaṃ, garukaṃ
vā pi ābādhaṃ, cittakkhepaṃ ca pāpuṇe.
(5)
Pháp cú 139: Rājato vā upasaggaṃ, abbhakkhānañca dāruṇaṃ,
parikkhayaṃ va ñātīnaṃ, bhogānaṃ va pabhaṅguraṃ.
(6)
Pháp cú 140: Atha vāssa agārāni, aggi ḍahati pāvako, kāyassa bhedā
duppañño, nirayaṃ so‟papajjati.

394   Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Có Đủ Bảy Pháp Này,(1) Đất Nƣớc Không Thể Bại Vong!

Mùa an cƣ năm thứ bốn mƣơi lăm, đức Phật an cƣ tại
Trúc Lâm tịnh xá, gồm khá đông chƣ vị đại trƣởng lão và
chúng tỳ-khƣu. Tuy nhiên, thỉnh thoảng, đức Phật và một số
ít vị tỳ-khƣu lại ghé vƣờn xoài của thần y Jīvaka hoặc lên
đỉnh núi Linh Thứu (Gijjhakūṭa), tại đây ngài thƣờng ở lại
lâu hơn.
Hôm kia, tại triều đình đức vua Ajātasattu xẩy ra một
buổi họp bàn về quốc phòng khá nghiêm trọng. Số là tại
Vesāli, các nƣớc cộng hòa Videha, Moriya, Vajjīī... đã liên
minh quân sự với nhau rất hùng mạnh. Các tƣớng quân và
chiến sĩ Licchavī, vốn nổi tiếng kỷ luật nghiêm minh, bây
giờ họ lại cùng liên kết với nhau sẽ tạo nên một sức mạnh
đáng sợ. Triều đình lại vừa đƣợc nghe thám mã báo tin là
bên kia sông Gaṇgā, quân đội Vajjī đã rục rịch triển khai lực
lƣợng, kế hoạch quân sự gì đấy!
Triều đình họp bàn đã ba hôm, đến hôm nay họ đều nhất
trí là phải huy động toàn bộ sức mạnh quân sự để tấn công
trƣớc khi Vajjī chƣa kịp trở tay.
- Chúng ta quyết chinh phạt quân Vajjī hỗn láo!
(1)
Bảy pháp bất thối.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh         395

- Phải làm cỏ, trừ tuyệt hậu họa đi! - Chúng ta phải làm cho Vajjī tiêu vong! Đấy là những phát biểu phẫn nộ của các quan đại thần. Đức vua Ajātasattu chợt khoát tay: - Các vị hãy yên lặng. Ta đồng ý kế hoạch tấn công sớm, tấn công chớp nhoáng nhƣ thiên tƣớng nhà trời. Nhƣng chậm đã. Việc này ta nên hỏi ý kiến đức Tôn Sƣ! Nói thế xong, đức vua quay sang viên đại thần Vassakāra: - Ông hãy tìm xem đức Thế Tôn đang ở vƣờn xoài của Jīvaka hay ở đỉnh Gijjhakūṭa. Biết chắc ở đâu, ông hãy đi đến Thế Tôn, và nhân danh ta, cúi đầu đảnh lễ chân ngài, vấn an ngài có thiểu bệnh, thiểu não, khinh an, khỏe mạnh, lạc trú không, rồi nói: “Bạch Thế Tôn! Con, Ajātasattu Vedehiputta, vua nƣớc Māgadha muốn chinh phạt nƣớc Vajjī, và các đại thần cũng vậy. Mong đức Thế Tôn cho lời khuyên vàng ngọc”. Sau đó, Thế Tôn trả lời nhƣ thế nào, ông hãy ghi nhớ kỹ và nói lại cho ta biết. Các bậc Thế Tôn không bao giờ nói lời hƣ vọng. Viên đại thần Vassakāra tuân mệnh. Khi biết đức Phật đang ở tại Gijjhakūṭa, ông cho thắng một cỗ xe sứ giả cùng một số tùy tùng tức khắc đi ngay. Đến chỗ cuối đƣờng, khi xe không còn đi đƣợc, đại thần Vassakāra và tùy tùng bộ hành lên núi để bái yết đức Tôn Sƣ. Tại hƣơng phòng, đức Phật tiếp phái bộ sứ giả của đức vua. Sau khi nghe xong những lời thƣa gởi phải phép của đức vua qua miệng sứ giả, và cái quyết tâm trừng phạt dân chúng Vajjī của vua quan triều đình, đức Phật im lặng. Khi ấy, sau lƣng đức Phật chỉ có tôn giả Ānanda đang đứng quạt hầu, ngài bèn nói: - Này Ānanda! Ông là ngƣời có kiến văn rộng rãi, thế ông có biết, dân chúng Vajjī có thƣờng hay hội họp, và hội

396           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

họp đông đảo khi có việc gì liên hệ đến công ích, liên hệ đến ý kiến của phần đông dân chúng? Tôn giả Ānanda đáp: - Bạch Thế Tôn! Ở thôn xóm, ở làng xã, ở phố phƣờng – khi có việc gì liên hệ đến công ích, liên quan đến quyền lợi hoặc nghĩa vụ của ngƣời dân, chính quyền các nƣớc cộng hòa, nhất là Vajjī, họ cho hội họp dân chúng, và hội họp đông đảo để nghe ý kiến của phần đông! - Thế thì, này Ānanda! Nếu có trƣờng hợp Vajjī biết tôn trọng ngƣời dân, biết lắng nghe ý kiến của ngƣời dân trong các cuộc hộp họp đông đảo nhƣ thế - thì Vajjī sẽ đƣợc hùng cƣờng, giàu mạnh, không thể suy yếu và bại vong đâu! - Tâu vâng! Quả đúng nhƣ thế thật, bạch Tôn Sƣ! - Vậy thì, đức Phật hỏi tiếp – Ông có nghe dân chúng Vajjī họ hội họp trong tinh thần đoàn kết, vui vẻ; làm việc trong tinh thần đoàn kết, vui vẻ và giải tán trong tinh thần đoàn kết, vui vẻ không? - Quả đúng họ là nhƣ vậy, bạch đức Đạo Sƣ! - Vậy này Ānanda! Khi nào dân chúng Vajjī hội họp trong tinh thần đoàn kết, vui vẻ cả ba thời, trƣớc khi, trong khi và sau khi nhƣ thế - thì Vajjī sẽ đƣợc hùng cƣờng, giàu mạnh, không thể suy yếu và bại vong đâu! - Tâu vâng, bạch Thế Tôn! Rồi đức Phật vẫn nói chuyện tiếp với tôn giả Ānanda nhƣ không hề biết sự có mặt của viên quan đại thần sứ giả. - Ông có nghe chính quyền Vajjī không ban hành những luật lệ mà chƣa đƣợc dân đồng thuận, không hủy bỏ những luật lệ đã tạo nên sự chuẩn mực an lành, an toàn cho xã hội; và chính quyền tôn trọng truyền thống của ngƣời Vajjī nhƣ là những giá trị tinh thần tốt đẹp từ ngàn xƣa để lại không, này Ānanda! - Đúng là vậy thật, bạch đức Đạo Sƣ.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                397

- Nếu đƣợc vậy, thì này Ānanda! Đất nƣớc Vajjī sẽ mãi
hùng cƣờng, giàu mạnh, không thể suy yếu và bại vong đâu!
- Quả vậy, không sai đƣợc.
- Ông có nghe dân chúng Vajjī tôn trọng, kính trọng các
bậc già lão, trƣởng thƣợng; và họ biết nghe theo lời dạy bảo
của những vị này không?
- Thƣa có, bạch Thế Tôn.
- Nếu đƣợc vậy – thì Vajjī không thể suy yếu và bại
vong đƣợc.
- Tâu vâng! Họ sẽ hùng cƣờng, giàu mạnh và tốt đẹp!
- Ông có nghe dân chúng Vajjī không có bắt cóc và
không cƣỡng ép những phụ nữ phải sống với mình; cũng
không trấn bức, hãm hiếp hay có những hành động vũ phu
hay kỳ thị quá đáng đối với nữ giới không?
- Bạch Thế Tôn! Không có trƣờng hợp đó xẩy ra. Dân
chúng Vajjī có lẽ ảnh hƣởng khá sâu đậm bởi những giáo
đoàn ni chúng ở Vesāli nên có thể nói, họ biết tôn trọng nữ
giới, đối xử với nữ giới phải lẽ lắm!
- Nếu vậy thì đất nƣớc ấy không thể suy yếu và bại vong
đƣợc, này Ānanda!
- Tâu vâng! Nhất định thế rồi, bạch Thế Tôn!
- Ông có nghe dân chúng Vajjī còn biết giữ gìn tông
miếu, dòng họ, tổ tiên và không bỏ phế việc cúng lễ hƣơng
đăng tại những nơi thờ cúng nhƣ một nghĩa cử đạo lý đối với
những ngƣời đã khuất mà họ mang ơn?
- Đúng là họ còn biết bảo vệ, giữ gìn tông miếu cùng
những đạo lý tốt đẹp từ ngàn xƣa.
- Thế thì họ còn mãi hùng cƣờng và giàu mạnh, không
thể suy yếu và bại vong đâu.
- Chắc chắn nhƣ vậy, bạch Tôn Sƣ!
- Ông có nghe chính quyền và dân chúng Vajjī bảo hộ,
che chở, ủng hộ đúng pháp các vị A-la-hán, khiến các vị A-
la-hán chƣa đến sẽ đến trong xứ, và những vị A-la-hán đã
398           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

đến đều đƣợc tự do cƣ trú, tự do trì bình khất thực, tự do hành đạo và giảng pháp không? - Đất nƣớc Vajjī và các tiểu bang cộng hòa bên kia sông Gaṇgā không những tôn trọng tự do tín ngƣỡng mà còn biết chở che, bảo vệ truyền thống tốt đẹp ấy nữa, nhƣ quốc độ Kosala, quốc độ Māgadha không khác - bạch Thế Tôn! - Lành thay! Nếu vậy thì đấy là một đất nƣớc hùng cƣờng, giàu mạnh đang noi gƣơng và sống đúng theo những vƣơng pháp của đức Chuyển luân Thánh vƣơng đấy! Và này Ānanda! Khi nào dân chúng Vajjī thƣờng hay hội họp, và hội họp đông đảo khi có việc gì liên hệ đến công ích, liên hệ đến ý kiến của phần đông dân chúng; khi nào dân chúng Vajjī hội họp trong tinh thần đoàn kết, vui vẻ, làm việc trong tinh thần đoàn kết, vui vẻ và giải tán trong tinh thần đoàn kết, vui vẻ; khi nào chính quyền Vajjī không ban hành những luật lệ mới mà chƣa đƣợc dân đồng thuận, không hủy bỏ những luật lệ đã tạo nên sự chuẩn mực an lành, an toàn cho xã hội, và chính quyền tôn trọng truyền thống của ngƣời Vajjī nhƣ là những giá trị tinh thần tốt đẹp từ ngàn xƣa để lại; khi nào dân chúng Vajjī tôn trọng, kính trọng các bậc già lão, trƣởng thƣợng, và họ biết nghe theo lời dạy bảo của những vị ấy; khi nào dân chúng Vajjī không có bắt cóc và không cƣỡng ép những phụ nữ phải sống với mình, cũng không trấn bức, hãm hiếp hay có những hành động vũ phu hay kỳ thị quá đáng đối với nữ giới; khi nào dân chúng Vajjī còn biết giữ gìn tông miếu, dòng họ, tổ tiên và không bỏ phế việc cúng lễ hƣơng đăng tại những nơi thờ cúng nhƣ một nghĩa cử đạo lý đối với những ngƣời đã khuất mà họ mang ơn; khi nào dân chúng Vajjī bảo hộ, che chở, ủng hộ đúng pháp các vị A-la-hán, khiến các vị A-la-hán chƣa đến sẽ đến trong xứ, và những vị A-la-hán đã đến đều đƣợc tự do cƣ trú, tự do trì bình khất thực, tự do hành đạo và giảng pháp. Nầy Ānanda! Đầy đủ cả bảy pháp ấy, bảy điều Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 399

kiện tất yếu ấy thì đất nƣớc ấy, quốc độ ấy sẽ hùng cƣờng và giàu mạnh, không một thế lực, một dũng lực hữu vi nào có thể làm cho nó suy yếu, bại vong, tiêu hoại đƣợc! Nói thế xong, bây giờ đức Phật mới quay qua nhìn viên đại thần sứ giả: - Này Vassakāra! Một thời, tại Vesāli, ở tự miếu Sārandada, Nhƣ Lai đã giảng dạy cho tƣớng quân, chiến sĩ và dân chúng Vajjī bảy pháp bất thối này. Và khi nào bảy pháp bất thối này còn đƣợc duy trì, thực hành, y chỉ thì đất nƣớc ấy sẽ đƣợc hùng cƣờng, giàu mạnh, không thể suy yếu, bại vong, tiêu hoại đƣợc. Nghe đến đây, Vassakāra, viên đại thần nƣớc Māgadha cúi gập ngƣời xuống: - Thƣa tôn giả Gotama! Nếu dân chúng Vajjī chỉ hội đủ một pháp bất thối này, thì họ nhất định đƣợc hùng cƣờng, giàu mạnh, không thể suy yếu, bại vong đƣợc - huống nữa là bảy pháp. Và nếu sự tình là nhƣ vậy, sự thực là nhƣ vậy - thì Ajātasattu Vedehiputta, vua nƣớc Māgadha không thể đánh bại dân Vajjī ở chiến trận trừ phi dùng ngoại giao hay kế ly gián. Thƣa tôn giả Gotama! Nay chúng tôi phải đi, chúng tôi còn có nhiều việc và nhiều bổn phận phải làm! - Ừ, Ông hãy tùy nghi thời gian và công việc. Vassakāra, viên đại thần nƣớc Māgadha hoan hỷ, tán thán lời dạy của Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy và từ biệt.

400           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Bảy pháp bất thối khác

Khi viên đại thần Vassakāra đi chƣa bao lâu, đức Phật
nói với tôn giả Ānanda:
- Hãy tập họp tại núi Gijjhakūṭa tất cả những vị tỳ-khƣu
sống trong kinh thành Rājagaha cùng vùng phụ cận, Nhƣ Lai
cần nói một bài pháp quan trọng.
- Xin vâng, bạch Thế Tôn!
Thế rồi, hôm ấy và mấy hôm sau, chƣ vị tỳ-khƣu cả
hằng ngàn ngƣời nhƣ từng đám mây vàng quy tụ tại đỉnh núi
Gijjhakūṭa; và họ đảnh lễ đức Phật từ xa rồi ngồi rải rác đầy
khắp khoảng đất trống, sƣờn núi, triền khe, bờ đá... Họ im
lặng nhƣ rừng cây đại định để chờ đợi lắng nghe thời pháp
của đức Phật.
Đến lúc phải thời, tại một chỗ ngồi phải lẽ, đức Phật đã
thuyết giảng bằng giọng phạm âm với tám tuyệt hảo, vang
ngân rất xa:
- Này các thầy tỳ-khƣu! Nhƣ Lai sẽ sẽ giảng bảy pháp
bất thối, nhƣ là yếu quyết để gìn giữ giáo pháp và tăng đoàn.
Hãy nghe và suy nghiệm cho thật kỹ.
- Thƣa vâng, bạch đức Đạo Sƣ!
Cả rừng ngƣời đáp lại xong, đức Phật giảng nói trực
tiếp, đi thẳng ngay vào chủ đề:

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                401

- Khi nào chúng tỳ-khƣu thƣờng hoan hỷ hội họp khi có việc tăng và hội họp đông đủ để học hỏi, luận bàn giáo pháp - thì chúng tỳ-khƣu ấy sẽ đƣợc lớn mạnh, tăng thịnh, không bị tổn giảm, suy thoái. Khi nào chúng tỳ-khƣu thƣờng đến với nhau trong tinh thần hòa hợp, đoàn kết và chia tay nhau trong tinh thần hòa hợp, đoàn kết - thì chúng tỳ-khƣu ấy sẽ đƣợc lớn mạnh, tăng thịnh, không bị tổn giảm, suy thoái. Khi nào chúng tỳ-khƣu cùng chấp hành, cùng tôn trọng những học giới, những pháp quy đã đƣợc ban hành, và không tự ý đặt ra những giới luật mới khi chƣa đƣợc sự đồng thuận của tăng - thì chúng tỳ-khƣu ấy sẽ đƣợc lớn mạnh, tăng thịnh, không bị tổn giảm, suy thoái. Khi nào chúng tỳ-khƣu còn biết tôn trọng, kính trọng, đảnh lễ, và biết nghe lời dạy bảo của các bậc trƣởng lão đạo hạnh, những bậc thƣợng tôn tăng đoàn nhiều kinh nghiệm – thì chúng tỳ-khƣu ấy sẽ đƣợc lớn mạnh, tăng thịnh, không bị tổn giảm, suy thoái. Khi nào chúng tỳ-khƣu không bị chi phối bởi dục vọng, tham ái, và bởi do tham ái và dục vọng này họ biến mình thành con ngƣời khác, đời sống khác, lăng xăng với bụi bặm của thế tục – thì chúng tỳ-khƣu ấy sẽ đƣợc lớn mạnh, tăng thịnh, không bị tổn giảm, suy thoái. Khi nào chúng tỳ-khƣu thích sống những chỗ xa vắng, tĩnh lặng – thì chúng tỳ-khƣu ấy sẽ đƣợc lớn mạnh, tăng thịnh, không bị tổn giảm, suy thoái. Khi nào chúng tỳ-khƣu tự thân an trú chánh niệm, sống đời an lạc, giải thoát làm chỗ nƣơng tựa cho bạn đồng phạm hạnh – thì chúng tỳ-khƣu ấy sẽ đƣợc lớn mạnh, tăng thịnh, không bị tổn giảm, suy thoái. Giảng đến ngang đây, đức Phật nhấn mạnh, kết luận: - Này các thầy tỳ-khƣu! Chừng nào mà bảy pháp bất thối này còn đƣợc các vị xem trọng, biết thực hành theo, lại còn 402           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

biết phổ cập rộng rãi trong các hội chúng tăng đoàn quốc độ này và quốc độ khác – thì chắc chắn giáo pháp sẽ đƣợc hƣng thịnh và giáo hội tăng đoàn không thể nào bị suy thoái đƣợc. Còn nữa, bảy pháp bất thối này còn nhƣ một năng lực tâm linh tối thƣợng, vừa tại thế, vừa xuất thế, không một sức mạnh nào ở bên ngoài, dù thế gian lực, chƣ thiên lực, ma vƣơng lực, phạm thiên lực... cũng không thể nào làm nó suy yếu, tổn giảm đƣợc. Tuy nhiên, nó lại rất sợ năng lực bên trong. Này các thầy tỳ-khƣu! Năng lực bên trong ấy là gì? Ví nhƣ loài sƣ tử, nó là chúa của rừng sâu, nó bất bại trƣớc các dã thú, hoang thú nhƣng nó lại bất lực trƣớc các con trùng li ti bé nhỏ sống tầm gởi nơi thân xác nó. Khi sƣ tử suy yếu, già bệnh, chính loài trùng này sẽ gặm nhắm nó, rúc rỉa nó lần hồi cho đến lúc chỉ còn là bộ xƣơng trắng hếu. Chính trùng sƣ tử mới ăn thịt đƣợc sƣ tử. Cũng vậy, kẻ làm cho giáo pháp suy tàn và giáo hội tiêu vong là chính các vị, chính là những tỳ-khƣu, những sa-di sống trong giáo hội, tăng đoàn chớ không ai khác. Vậy hãy gìn giữ, phụng hành bảy pháp bất thối, đừng bao giờ biến mình thành những con trùng ăn thịt sƣ tử, ăn thịt giáo hội và tăng đoàn! Hãy nhớ lấy!(1) Hôm ấy, cả hơn hai ngàn vị tỳ-khƣu, đa phần là thành phần thanh niên và trung niên xuất gia mƣơi năm trở lại; họ rợn ngợp, rùng mình, lạnh gáy vì thời pháp. Một làn gió vô hình buốt lạnh thổi qua tâm não họ, nhất là câu: Đừng bao giờ biến mình thành những con trùng ăn thịt sƣ tử, ăn thịt giáo hội và tăng đoàn! Rõ ràng là thời pháp này dành cho họ - chứ không phải với chƣ vị trƣởng lão và đại trƣởng lão. Sáng mờ sƣơng hôm sau, từng đoàn, từng toán sa-môn lại rời núi, đi trì bình khất thực các nơi. Vừa đi, họ vừa ôn

(1) Chuyện sƣ tử này lấy ý từ “ Đƣờng xƣa mây trắng” của TS Nhất Hạnh.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                           403

gẫm lại thời pháp. Đức Phật và chƣ vị đại trƣởng lão cũng ôm bát vào các thôn lành kế cận. Rồi suốt ba buổi chiều kế tiếp, đức Phật nhắc nhở chƣ vị tỳ-khƣu hãy xa lánh việc đời, chuyện đời, đừng để chuyện đời, việc đời lôi cuốn. Đừng nên tán gẫu vô ích, không nên say sƣa chuyện phiếm. Đừng giải đãi, biếng nhác, ƣa thích ăn uống, ngủ nghỉ. Phải biết xa lánh đám đông, đừng quần tụ, la cà với đám đông. Đừng để những dục vọng tầm thƣờng chi phối để làm những việc mà ngƣời đời cƣời chê. Hãy xa lánh bạn bè xấu ác, đừng thân cận với họ và cũng đừng cộng hành với họ. Trong sự tu tập thì chớ dừng lại nửa chừng, không nên bằng lòng với những chứng đắc thấp thỏi, đừng tự mãn kiêu căng về kiến thức cũng nhƣ những sở đắc mà mình có đƣợc. Và cũng để củng cố thêm tƣ cách, phẩm hạnh, lộ trình tu tập cho chúng tỳ-khƣu sơ tu, đức Phật giảng thêm bảy pháp căn bản là: Tín, tàm, quý, đa văn, tấn, niệm, tuệ. Ngài cũng nhắc lại bảy yếu tố trên lộ trình giác ngộ, giải thoát ấy là niệm, trạch pháp, tấn, hỷ, an, định và xả. Bảy pháp quán tƣởng là vô thƣờng tƣởng, vô ngã tƣởng, bất tịnh tƣởng, nguy hiểm tƣởng, xả ly tƣởng, vô tham tƣởng, diệt tƣởng - đức Phật cũng giảng dạy rất chi ly, cặn kẽ. Cuối buổi còn lại ở trên núi Gijjhakūṭa, đức Phật lại nhắc nhở chƣ tỳ-khƣu thực hành sáu phép hòa kỉnh – là căn bản để các hội chúng nơi nay nơi kia đƣa đến thuận hòa, yên ấm khi chung sống với nhau, không đƣa đến ly tan, đổ vỡ. Trời đã gần tối, mây mù bàng bạc. Đức Phật khẽ đƣa mắt nhìn trời rồi nói với tôn giả Ānanda bên cạnh: - Sớm mai, chúng ta rời núi, về Trúc Lâm tịnh xá. Trời sắp mƣa lớn và mƣa nhiều ngày.

404           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Lại Lên Đƣờng, Lại Ra Đi!

Ở tại Trúc Lâm, thấy trời quang, mây tạnh, đức Phật lại ôm bát lên đƣờng, với đại chúng chừng năm trăm vị trong đó chỉ có chƣ tôn giả Ānanda, Upāli, Anuruddha... là đi theo, còn tất cả ở lại tịnh xá. Lúc này đức Phật đã tám mƣơi tuổi, sức khỏe đã giảm sút nhƣng ngài muốn đi, đi khá chậm rãi, lộ trình lên phía bắc. Dƣờng nhƣ ngài muốn thăm nơi này nơi kia một ít ngày. Đầu tiên, đức Phật ghé thăm ngôi vƣờn Ambalatthikā, vốn là nơi nghỉ mát của đức vua Bimbisāra trƣớc đây đã dâng cúng cho giáo hội. Tại đây, đức Phật nhắc nhở chƣ tỳ- khƣu về giới, về định, về tuệ; định cùng tu với giới sẽ đƣa đến quả vị lớn, lợi ích lớn; tuệ cùng tu với định sẽ đƣa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Nhƣng tâm cùng tu với tuệ sẽ đƣa đến giải thoát hoàn toàn các lậu hoặc, phiền não. Rời Ambalatthikā, đức Phật ghé Nalandā rồi đi thẳng lên Pāṭaligāma, là một thị trấn bên bờ sông Gaṇgā. Tại đây, đức Phật giảng dạy cho một nhóm cƣ sĩ về “năm sự nguy hiểm cho những ai phạm giới, sống trái giới luật”. Thứ nhất là bị tiêu hao tiền của khi sống phóng dật. Thứ hai là tiếng dữ bị đồn xa. Thứ ba là sống với sự sợ hãi thƣờng xuyên. Thứ tƣ

Minh Đức Triều Tâm Ảnh               405

là tâm trí bị rối loạn, bất an. Thứ năm, mệnh chung rơi vào tứ ác đạo. Ngƣợc lại, những ai có giới, sống đúng với giới luật mà mình đã thọ trì thì tiền của không bị tiêu pha vô ích, tiếng lành đƣợc đồn xa, đi đâu cũng không bối rối, sợ hãi, tâm luôn ổn định, bình tĩnh, và cuối cùng, khi chết đi vào con đƣờng ngƣời, trời. Rời nhóm hội chúng cƣ sĩ, đức Phật về chỗ nghỉ ngơi lúc trời đã khuya. Hƣớng tâm, ngài biết một việc: Số là sau khi viên đại thần Vassakāra về nói lại bảy pháp bất thối mà đức Phật đã giảng, đức vua Ajātasattu biết là ngài đã tinh tế khuyên vua không nên gây can qua với Vajjī vì họ rất hùng mạnh. Bây giờ chỉ có một cách là phòng thủ, nên đức vua cử viên đại thần Vassakāra và Sunidha đến tại thị trấn Pāṭaligāma nghiên cứu công trình phòng thủ. Đức Phật còn biết, trong nay mai, thị trấn Pāṭaligāma này sẽ trở thành một thành phố lớn quan trọng, là nơi phát triển kinh tế, thƣơng mãi phồn thịnh nhất trong khu vực – vì ngài thấy rất nhiều thiên thần có oai lực đang trấn ngự ở đây. Hôm sau, đức Phật nhận lời mời buổi đặt bát cúng dƣờng của hai viên đại thần. Tại trú xứ của hai vị, đức Phật nói một thời pháp rồi kết luận bằng một bài kệ với ý nghĩa nhƣ sau: “- Chỗ nào mà ngƣời sáng suốt, có trí tuệ chọn làm trú xứ của mình – thì chỗ ấy phải biết nuôi dƣỡng, chăm sóc ngƣời có giới và bậc phạm hạnh. Ngoài ra, khi làm đƣợc công đức, phƣớc báu gì thì phải biết hồi hƣớng, chia sẻ với chƣ thiên, thọ thần. Nếu đƣợc tôn kính đúng mức thì họ sẽ tôn kính lại. Nếu đƣợc trọng vọng, họ sẽ trọng vọng lại. Nếu đƣợc mến thƣơng, họ sẽ mến thƣơng lại. Ai đƣợc thọ thần, chƣ thiên tôn kính, trọng vọng, mến thƣơng thì kẻ ấy luôn đƣợc mọi sự hanh thông, an vui và nhiều may mắn!”

406           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Lúc đức Phật và đại chúng từ giã, hai vị đại thần đi sau cùng, nói với nhau rằng: “Hôm nay sa-môn Gotama đi ra cửa nào cửa ấy sẽ đƣợc đặt tên là cửa Gotama; sa-môn Gotama lội qua sông từ bến nào, bến ấy sẽ đƣợc đặt tên là bến Gotama”. Cũng ngay chiều hôm ấy, đức Phật và đại chúng đi đến bến sông. Lúc bấy giờ, sông Gaṇgā tràn ngập nƣớc đến bờ đến nỗi con quạ có thể uống đƣợc. Có ngƣời đang đi tìm thuyền, có ngƣời đang đi tìm phao, có ngƣời cột bè để qua bờ bên kia. Đức Phật mau lẹ nhƣ viên lực sĩ co hay duỗi cánh tay, biến mất từ bờ bên này và hiện ra bờ bên kia với chúng tỳ-khƣu. Nhìn lại cái cảnh ngƣời thì tìm thuyền, kẻ tìm phao, ngƣời cột bè, cảm khái, đức Phật thốt lên: “Ai dễ dàng vƣợt qua biển ngàn trùng dƣơng, bỏ lại đất sũng đầm ao, trong khi chúng phàm phu đang loay hoay tìm thuyền, cột bè... Ngƣời ấy là bậc trí tuệ, giải thoát”. Đức Phật lại bộ hành, lại đi. Đến Kotigāma lại giảng Tứ Thánh Đế cho chúng tỳ-khƣu. Đến Nādika, nhân nghe có nhiều tỳ-khƣu, tỳ-khƣu-ni, cận sự nam, cận sƣ nữ ở đây, tử thần vừa mới gõ cửa – nên tôn giả Ānanda bạch hỏi sanh thú của họ. Đức Phật sau khi nói rõ cảnh giới thai sanh, hóa sanh của từng ngƣời, ngài có ý la rầy tôn giả Ānanda, là nếu ai chết cũng hỏi thì làm phiền nhiễu ngài quá đấy! Quan trọng là tu tập làm sao để biết chắc mình không con bị đọa vào bốn con đƣờng khổ là đƣợc rồi. Muốn khỏi bị đọa vào tứ ác đạo, một tỳ-khƣu hay cƣ sĩ phải chứng quả Dự Lƣu, có chánh tín với đức Phật, đức Pháp, đức Tăng. Đơn giản vậy thôi. Rời Nādikā, đức Phật đến Vesāli. Chƣ tăng bổn xứ tề tựu đón tiếp ngài rất đông. Tại đây, đức Phật dạy đại chúng tỳ-khƣu thế nào chánh niệm, tỉnh giác đối với thân, thọ, tâm, pháp rồi ngài lên đƣờng, ghé làng Baḷuvā và trú trong một ngôi nhà bằng gạch đƣợc gọi là Giñjakāvasatha. Minh Đức Triều Tâm Ảnh                407

Thấy thời tiết xấu đi, mƣa tầm tã, đức Phật khuyên chƣ tăng nên tìm chỗ trú cƣ, riêng ngài thì ở tạm Baḷuvā này. Chỉ hôm sau là một cơn bệnh trầm trọng phát sanh, đau đớn vô cùng; đức Phật xua tay cho mọi ngƣời đi hết rồi nằm yên, không hề rên xiết, không hề tỏ một dấu hiệu nào là cơn bệnh nhƣ đang đục khoét xƣơng tủy, chẳng có ai đủ sức chịu đựng. Tuy nhiên, nghĩ là phải vƣợt qua nó, đức Phật đã sử dụng thiền định để làm lắng dịu cơn đau. Do ngài nghĩ: “Cái cỗ máy thân xác này đã đến hồi rã mục rồi. Nhƣng thật là không phải lẽ khi ta nhập diệt ở đây mà chƣa có những giáo giới cuối cùng đến đệ tử các hàng. Vậy ta phải duy trì thọ hành, duy trì mạng căn đến lúc đúng thời, phải lẽ nhất!” Thấy đức Phật khỏe mạnh trở lại, tôn giả Ānanda rất vui mừng, nói rằng: - Khi thấy Thế Tôn cơn bệnh phát sanh, phải chịu đựng nó, kham nhẫn nó, đệ tử cảm thấy yếu mềm nhƣ lau cói, vật vờ nhƣ ngƣời mất phƣơng hƣớng, nhƣng cũng tự an ủi rằng: Chắc chắn Thế Tôn chƣa diệt độ vì Thế Tôn chƣa có lời “di giáo” đến chƣ tỳ-khƣu tăng. Đức Phật trả lời: - Này Ānanda! Chƣ tăng còn mong mỏi gì ở Nhƣ Lai nữa? Chánh pháp, Nhƣ Lai đã cặn kẽ giảng nói hết rồi không phân biệt trong ngoài, mật hay hiển. Trong bàn tay của Nhƣ Lai không còn nắm giữ hay giấu giếm bất kỳ một pháp nào. Chẳng còn gì mà Nhƣ Lai chƣa hề giảng dạy. Này Ānanda! Nay Nhƣ Lai đã tám mƣơi tuổi, đã già, đúng lúc phải ra đi rồi. Nhƣ cái cỗ xe đã cỗi mòn, sở dĩ còn chạy đƣợc là nhờ vào những đai, trục, vành, thắng kết cấu lại, cũng vậy, cái thân Nhƣ Lai còn duy trì đƣợc chút ít sự sống là nhờ vào sự chống đỡ của xƣơng gân, dây chằng đan kết lại.

408           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Này Ānanda! Hãy tự mình là ngọn đèn cho chính mình.
Hãy tự mình nƣơng tựa nơi chính mình, chớ nƣơng tựa bất
kỳ một nơi nào khác.
Này Ānanda! Những ai sau khi Nhƣ Lai diệt độ, biết tự
mình là hòn đảo của chính mình, biết tự mình nƣơng nhờ
chính mình; nói cách khác, biết dùng chánh pháp làm ngọn
đèn, biết lấy chánh pháp làm chỗ nƣơng tựa – thì họ là
những bậc tối thƣợng trong hàng tỳ-khƣu!
