Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
Tập 6 — Tôn Giả Mahā Moggallāna Niết-Bàn
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Sau hạ thứ bốn mƣơi ba(1) của tôn giả Sāriputta tại làng Beḷuvā gần Vesāli, ngài và đại chúng tỳ-khƣu về Kỳ Viên tịnh xá để đảnh lễ đức Đạo Sƣ. Câu chuyện về quả ác báo của Devadatta, đã lan truyền đi khắp nơi, nhiều vị tỳ-khƣu phàm tăng tò mò muốn xem tận mắt chỗ đất rút ấy nó nhƣ thế nào. Trải qua bốn mƣơi lăm do tuần, tôn giả Sāriputta cảm thấy cơ thể rã rời, dƣờng nhƣ không còn chút hơi sức nào. Ngài biết rằng, tấm thân này đã nhƣ một cỗ xe quá cũ, các trục đã hao mòn, các căm đã lỏng lẻo hoặc hƣ mục. Rõ ràng đây là lúc phải thời để tính chuyện ra đi! Thế rồi, tôn giả xin phép đức Phật trở về tịnh thất, cất đặt y bát, quét dọn phòng, trải tọa cụ rồi đi vào định diệt thọ tƣởng để nghỉ ngơi. Khi xả thiền thì trời đã vào khuya, lúc đứng dậy, ngài nghe các khớp xƣơng đau nhức và trong đầu nhƣ có cái gì bén nhọn đâm vào rồi lại kéo ra. Tuy thế, đi kinh hành một lát, tôn giả lại trở về chỗ tọa cụ, chậm rãi ngồi xuống, một ý nghĩ khởi sanh: “Ta sẽ nhập diệt trƣớc đức Thế Tôn hay là sau ngài?

(1) Tức là hạ thứ 44 của đức Phật.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh            345

Tôn giả hƣớng tâm đến, biết rằng, bao giờ vị đại đệ tử cũng nhập diệt trƣớc vị Phật. “Còn Mahā Moggallāna thì sao?” Ngài lại tự hỏi, rồi biết rằng tôn giả Mahā Moggallāna sẽ nhập diệt sau ngài nửa tháng. Và hiện tại, thọ hành của tôn giả Sāriputta chỉ còn duy trì đƣợc hai mƣơi mốt ngày. Vậy thì trong thời gian này, tôn giả còn bổn phận gì trên đời cần phải thực hiện? Và dĩ nhiên, tôn giả lại tƣởng nghĩ đến mẹ. Mẹ ngài vẫn là cái gì cứ mãi canh cánh ở bên lòng. Mặc dầu cả thảy bảy ngƣời con (bốn trai ba gái) trong gia đình đều đắc quả A-la-hán nhƣng bà Sārī không tin Tam Bảo, vẫn xem thƣờng đức Phật và tăng chúng, vẫn đặt niềm tin mù quáng theo ngoại đạo. Tại sao tôn giả lại không thể cứu độ mẹ đƣợc? Cả hàng ngàn vị trời, ngài đã từng an trú cho họ vào các tầng thánh quả. Cả hàng ngàn gia đình cƣ sĩ, tôn giả đã mở những cánh cửa trời cho họ bƣớc lên, đôi khi là đƣa họ vào dòng giải thoát. Cũng đã hàng ngàn tỳ-khƣu và sa-di đã nhờ tôn giả mà họ bƣớc vào các đạo lộ siêu thế. Kể cả các giáo phái chủ, giáo phái sƣ, bà-la-môn trƣởng giáo, bà-la-môn trí thức hữu danh, vua chúa, đại thần, tƣớng quân, thƣơng gia... dẫu kiêu căng, cứng đầu, trịch thƣợng nhƣng sau khi nghe pháp họ đã trở nên nhu thuận, dễ dạy! Thế thì tại sao tôn giả lại bất lực trƣớc mẹ ngài? Có lẽ vì thiếu trí tuệ hoặc vì nhân duyên của bà chƣa chín muồi? Tôn giả Sāriputta lại trở nên trầm ngâm, ngài đang hƣớng tâm quan sát căn duyên của mẹ. Chợt tôn giả hoan hỷ thốt lên: - “Hay thay! Tuyệt diệu thay! Mẹ ta sẵn đủ căn duyên bƣớc vào thánh đạo!” Rồi tôn giả lại nghĩ tiếp: -“Vậy ai là ngƣời có duyên để cứu độ mẹ ta?” Sau khi biết rõ kẻ đó chính là mình, tôn giả quyết định:

346           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- “Vậy thì ta sẽ nhập diệt ở chốn cố hƣơng, nơi chỗ mà ta chào đời để cứu độ mẹ ta!” Sáng hôm sau, tôn giả Sāriputta trình bày quyết định của mình cho tôn giả Mahā Moggallāna hay. Cả hai ngồi yên lặng một hồi lâu. - Tôn huynh tính nhƣ vậy thì tình, lý, đều trọn vẹn! Đức Mahā Moggallāna nói - Thôi, tôn huynh đi trƣớc, đệ sẽ tùy thời mà đi sau! Tôn giả Sāriputta đứng lên, nắm tay Mahā Moggallāna: - Vậy là từ nay, chúng ta sẽ không có cơ hội gặp nhau, đây là lần cuối cùng, chẳng còn cái cuối cùng nào nữa cả! - Cũng vừa đủ, tôn huynh! Mahā Moggallāna cất giọng chậm rãi - Đã kinh qua suốt cuộc đời, duyên lành gặp đƣợc đạo mầu bất tử, chẳng còn một mảy may đau khổ, phiền não nào dính mắc ở trong tâm! Và, chúng ta cũng đã làm đƣợc nhiều điều hữu ích, lợi lạc cho chúng sanh! Chúng ta cũng đã làm việc hết sức mình, cơ thể chúng ta đã không còn chịu đựng đƣợc nữa rồi! - Đúng là vậy, pháp đệ! Chúng ta làm bạn với nhau suốt trong tuổi thơ ấu, thanh niên, và hơn bốn mƣơi năm trong giáo pháp của đức Tôn Sƣ. Chúng ta đã hợp tác chặt chẽ với nhau trong mọi công việc đƣợc đức Thế Tôn giao phó, chƣa lần nào chúng ta tranh cãi một lời, luôn luôn thuận thảo, tƣơng kính, luôn luôn từ hòa, hỷ hoan, mát mẻ... Ôi! Thật là tốt đẹp thay khi chung ta đã sống trọn vẹn một cuộc đời giác ngộ! Tôn giả Mahā Moggallāna nắm tay tôn giả Sāriputta, xiết chặt, mỉm cƣời: - Không biết mấy triệu năm mới có một cuộc tƣơng ngộ và một cuộc vĩnh biệt nhƣ thế này? Hãy cho đệ đảnh lễ lần cuối cùng, một ngƣời anh duy nhất, cao cả và siêu việt!

Minh Đức Triều Tâm Ảnh               347

Tôn giả Mahā Moggallāna quỳ xuống đảnh lễ. Tôn giả
Sāriputta cũng quỳ xuống đảnh lễ theo. Cả hai đều rất chân
tình và rất trân trọng.
Tôn giả Sāriputta nói:
- Từ khi thấy đƣợc giáo pháp Bất Tử, ta không tìm thấy
chỗ nào là huynh, chỗ nào là đệ ở trong hai chúng ta cả. Đây
chỉ là sự tƣơng kính pháp. Ta cũng xin đƣợc đảnh lễ một vị
sƣ đệ duy nhất, cao cả và siêu việt!
Cả hai vị tôn giả tối thƣợng từ giã nhau nhƣ vậy, vĩnh
biệt nhau nhƣ vậy. Thật là thân thiết mà xa xôi, đậm đà mà
nhạt đạm, chẳng vƣớng bận gì, chẳng dính mắc gì. Nhƣ mây
bay, nhƣ gió thoảng. Không rỗng nhƣ hƣ không.
Sau đó, tôn giả Sāriputta đi khất thực. Ngài muốn đi một
vòng quanh kinh thành Sāvatthi thăm viếng một lần cuối
cùng nơi mà ngài đã từng sống với chƣ tăng và mọi ngƣời
trong bao nhiêu năm, nơi mà ngài đƣợc bao ngƣời kỉnh mộ
dâng cúng vật thực đầy đủ để nuôi thân và hành đạo. Ngài
phải biết tri ân điều đó.
Về lại tịnh xá Kỳ Viên, tôn giả cũng đi thăm một vòng
nhƣ thế. Độ ngọ xong, tôn giả cho gọi trƣởng lão Mahā
Cunda, là em của ngài đến bên rồi nói:
- Này Mahā Cunda! Hãy chuẩn bị, cùng với ta, về quê
thăm mẹ nhé!
- Dạ, thƣa vâng!
- Hãy sử dụng khả năng của đệ để thông báo cho
Upāsena, Revata và các vị tỳ-khƣu-ni Cālā, Upacālā,
Sīsupacālā cùng về luôn thể.
- Dạ, thƣa vâng!
- Hãy bảo rằng là ý của ta, cho tụ họp năm trăm tỳ-khƣu
môn đệ, cùng bộ hành với chúng ta về Nāḷāka để hỗ trợ uy
lực cho mẹ.
- Dạ, thƣa vâng!

348           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Khi trƣởng lão Mahā Cunda quay lƣng bƣớc đi, tôn giả Sāriputta chợt kêu lại: - Này Mahā Cunda! Trong bao năm sống với pháp huynh, pháp huynh có làm điều gì phiền rộn đến em không? - Dạ thƣa không! Pháp huynh trắng bạch nhƣ vỏ ốc. Bảo làm phiền rộn thì chẳng khác nào là đệ không có tai, không có mắt, không có tim, không có óc! Tôn giả lại ân cần: - Đệ đã là một trƣởng lão cao hạ rồi. Ta hỏi thế thôi chứ ta biết đệ an vui, tinh tấn, sống rất hài hòa với mọi ngƣời, lại đƣợc hạnh phúc vững chắc trong giáo pháp nữa. Trƣởng lão Mahā Cunda ngần ngừ một lúc: - Lần này có thể dắt mẹ qua bờ đƣợc không? - Báo tin vui cho đệ hay là chắc chắn đƣợc! Mẹ chúng ta sẽ đến đƣợc bến bờ bình an! Trƣởng lão Mahā Cunda cảm thấy hoan hỷ trong lòng, chào tôn giả rồi đi ngay. Hôm sau, tôn giả Sāriputta lấy chổi quét dọn tịnh thất, cất đặt mọi thứ đâu đó cho ngăn nắp. Dọn dẹp bên trong rồi tôn giả ra quét dọn xung quanh hành lang. Xong xuôi, đắp y, mang bát – tôn giả bƣớc ra bên ngoài, khép cửa lại. Ngài đi quanh ba vòng rồi bƣớc ra xa, nhìn ngắm lại tịnh thất. Tôn giả nói thầm trong tâm rằng: - “Cảm ơn ngƣơi đã che mƣa đỡ nắng cho ta bao ngày. Đây là cái nhìn cuối cùng của ta, ngƣơi biết không? Nhƣng khi ta đi rồi, thì hy vọng rằng, sau ta, nhiều vị A-la-hán khác nữa sẽ ở trong vòng tay ấm cúng của ngƣơi”. Lát sau, hai vị Tôn giả Upāsena, Revata tìm đến; rồi lần lƣợt các vị tỳ-khƣu-ni Cālā, Upacālā, Sīsupacālā ở phƣơng xa cũng vân hành đến nơi. Vậy là những em ruột của ngài đều tề tựu đầy đủ. Tôn giả rất hoan hỷ, báo với các em mục đích chuyến thăm viếng mẹ lần cuối cùng. Ngay lúc ấy,

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  349

trƣởng lão Mahā Cunda cùng năm trăm tỳ-khƣu đi đến. Họ
đều đảnh lễ tôn giả và chờ lệnh.
Tôn giả nói:
- Các thầy sẽ vất vả bộ hành đƣờng xa, nhƣng rồi sẽ thâu
hái đƣợc nhiều điều hữu ích. Bây giờ hãy cùng ta đến đảnh
lễ đức Tôn Sƣ!
Đức Thế Tôn đã biết, lúc ấy, ngài đang chờ họ ở đại
giảng đƣờng. Sau khi đảnh lễ, tôn giả quỳ xuống bên chân
đức Đạo Sƣ:
- Hôm nay, đệ tử đến đây để chào đức Tôn Sƣ lần cuối
cùng. Đệ tử sắp từ bỏ huyễn thân và từ bỏ cõi đời trần tục
này. Thọ hành của đệ tử nhƣ ngọn đèn leo lét. Xin đức Tôn
Sƣ cho phép đệ tử đƣợc nhập diệt.
Đức Thế Tôn im lặng.
Tôn giả lại cất giọng khẩn thiết:
- Ôi! Đệ tử biết nói lời gì khi vĩnh biệt một bậc vĩ nhân
siêu quần bạt tụy? Chính nhờ hồng ân của đức Đạo Sƣ mà
đệ tử bƣớc ra khỏi bể khổ trầm luân để đi theo dấu chân giải
thoát của ngài. Từ đây, đệ tử sẽ không còn lang thang vô
định, tới lui giữa sáu cõi khổ vui sinh diệt nữa. Đây là lời
phụng bái thứ nhất của đệ tử!
Tôn giả cung kính đảnh lễ.
- Giờ đây, thân xác tứ đại của đệ tử bắt đầu rã tan, sắp
trả về cho tứ đại. Chỉ vài mƣơi hôm nữa, thọ hành của đệ tử
sẽ chấm dứt vĩnh viễn, kể cả ngũ uẩn này cũng không còn
tiếp tục chồng chất, rối loạn, lòe bịp ai đƣợc nữa. Thế là
gánh nặng muôn đời đã đƣợc buông bỏ xuống. Đệ tử sẽ
hoàn toàn giải thoát, không còn bất kỳ một hạt bụi phiền não
nào còn tồn tại. Ân đức ấy thuộc về đức Tôn Sƣ, triệu triệu
năm không đền đáp đƣợc. Hãy cho đệ tử thêm một phụng
bái thứ hai nầy!
Tôn giả cung kính đảnh lễ.

350           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Ôi! Hồng ân của đức Tôn Sƣ là đời đời bất diệt. Từ khi
bƣớc chân vào giáo pháp Bất Tử, đệ tử đã biết sống một
cuộc đời có lợi ích thiết thực, biết phục vụ và biết phát huy,
tăng trƣởng sung mãn những phẩm chất cao đẹp của con
ngƣời. Thế nên biết bao chúng sinh đã đƣợc lìa xa khổ não?
Biết bao chƣ thiên và nhân loại đã đƣợc nếm hƣơng vị của
pháp mầu? Giờ đây, đệ tử đi vào Niết-bàn với tâm tƣ hoàn
toàn thanh thản và mãn nguyện. Xin đức Thế Tôn cho phép
đệ tử đƣợc nghỉ ngơi vì cái cỗ xe thân xác này đã đến lúc rã
mục. Cho đệ tử đƣợc phụng bái một lần nữa, lần thứ ba, thay
mặt chúng sinh, tri ân bậc Vô Thƣợng Giác!
Cả hội trƣờng im lặng nhƣ tờ. Đâu đó dƣờng nhƣ có
tiếng khóc nho nhỏ. Rất nhiều vị tỳ-khƣu trong hàng ngũ
chƣ tăng không ngăn đƣợc giọt lệ.
Đức Thế Tôn cất giọng an nhiên, điềm đạm:
- Này Sāriputta! Ông sẽ nhập diệt ở đâu?
- Tại quê hƣơng của đệ tử, làng Nāḷāka, tại chỗ mà đệ tử
đƣợc chào đời!
Đức Phật hỏi tiếp:
- Thời gian chỉ còn hai mƣơi ngày, từ đây về quê có kịp
không?
- Dạ thƣa, vừa đủ.
- Vậy thì đây là việc cần thiết, sau lần từ giã này, chƣ
tăng và huynh đệ sẽ không còn cơ hội đƣợc gặp mặt ông
nữa; ông hãy ƣu ái đến hội chúng, thuyết cho họ nghe thời
pháp cuối cùng.
Vâng lời đức Phật, tôn giả bƣớc lên một bảo tọa thấp
hơn, ngồi ngay ngắn, đoan nghiêm, nhiếp tâm thanh tịnh rồi
ban một thời pháp chƣa từng đƣợc nghe...
Thời pháp nhƣ tiếng gió rì rào bất tận, nhƣ hải triều âm
xa mù đại dƣơng, từng đợt sóng cuộn trào va đập vào ghềnh
đá. Liên miên. Bất tuyệt. Gió lại lặng, sóng lại tan... Cử tọa
thính chúng chợt nhƣ thấy trƣớc mắt mình một bình minh
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 351

tƣơi sáng, một mùa xuân mát mẻ an lành hiện ra sau đêm đông lạnh lẽo. Tuyết tan, tiếng chim reo vui, muôn hoa đua nở, hƣơng trời bàng bạc, dịu dàng nhƣ xoa dịu tất cả những tâm hồn khổ đau... Tôn giả nói về đời ngài bị bít bùng bởi truyền thống, bởi tâm thức ngoại giáo, sống trong bóng tối nô lệ của thần quyền; bƣớc đi trong mê lộ của những thứ triết học rối rắm, tơ vò, hợm hĩnh và cao đại. Có những lời, những chữ đƣợc dệt gấm thêu hoa, kết nên tƣ tƣởng đƣợc đóng khung, đƣợc mạ vàng, đƣợc quảng cáo rầm rộ là chân lý bất diệt nhƣng thực chất là rỗng không, không có linh hồn, không có sự sống. Tất cả đấy chỉ là lớp ngụy trang, là cái vỏ hào nhoáng bao che bên ngoài các bản ngã với những dục vọng thô thiển cũng nhƣ tế vi! Thế rồi từ đời này sang đời nọ, cha ông, cháu con, hệ hệ đƣợc nối tiếp, kế thừa; hình thành một tập cấp buôn thần bán thánh, rêu rao vì đại bi, vì phƣơng tiện tối thƣợng thừa, vì lòng từ của thƣợng đế! Chúng nắm độc quyền về tinh thần, miệng lƣỡi trả giá nhƣ con buôn, thao túng bọn dân ngu khu đen, chụp bàn tay lông lá vào những đặc quyền đặc lợi, ăn trên ngồi trƣớc, no nê phè phỡn, nhảy múa bên bờ vực thẳm của tử ma... Thế rồi, tiếng trống bất tử có mặt giữa đời, xóa tan mây mù hôn ám; nhƣ một sinh khí mới, làn sóng Pháp Bảo uy dũng và dịu dàng cuốn đi tất cả mọi rác rƣởi xú uế của thần linh và con ngƣời ngu si để lại. Đấng Vô Thƣợng Tôn ngự giữa tầng mây, gióng lên tiếng sấm, thức tỉnh mọi loài; một cơn mƣa hoa nhân ái, sáng rỡ trí tuệ, mênh mông giải thoát; chỉ ra một lộ trình hƣớng thƣợng, mở ra một cánh cửa đã đóng kín tự ngàn xƣa, đem chúng sanh đến các cõi chân phúc và xán lạn... Ôi! Con đƣờng ấy là gì? Cánh cửa ấy là gì? Hỡi ai có chân để bƣớc, có tay thì gõ mà vào! Một vị Chánh Đẳng Giác đã xuất thế, qua hằng triệu tỷ năm tu tập công hạnh, 352           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

thăng hoa phẩm chất, kết đài trí tuệ! Từ đỉnh Himalaya bƣớc xuống, dòng sông Gaṅgā mở ra, quả địa cầu cúi mình xuống thấp, nghênh đón bƣớc chân nở bảy hoa sen. Ngài đi giữa chốn loài ngƣời đã bốn mƣơi bốn năm không mệt mỏi vì lợi ích và hạnh phúc cho chƣ thiên và nhân loại. Đức Thế Tôn ấy là thầy của tôn giả, cho ngài uống đƣợc giọt nƣớc trong mát tận đầu nguồn thánh hạnh... Ôi! Đầu nguồn thánh hạnh ấy là gì? Hỡi ai có tai để nghe, có trí để tìm hiểu!... Vốn làu thông cả pháp và luật, tôn giả Sāriputta đã đi từ những pháp cao siêu nhất xuống những pháp gần gũi và giản dị nhất. Rộng thì rộng đến vô biên, mà nhỏ thì có thể đựng đầu hạt cải. Và cuối cùng, lộ trình hƣớng thƣợng ấy, cánh cửa Bất Tử ấy chỉ còn là đứng đi nằm ngồi, mặc áo, ăn cơm, quét tịnh thất, tôn kính bậc trƣởng thƣợng, giác tỉnh, nhu thuận, lặng lẽ, ôn hòa, thuần tịnh, nội tâm trong sạch không có cáu bợn phiền não...! Cả đại giảng đƣờng mênh mông nhƣ vừa đƣợc tắm mát bởi thời pháp của tôn giả. Chƣ thiên, phạm thiên, rồng, dạ- xoa, cƣu-bàn-trà, càn-thát-bà... ngự đầy đặc cả không gian rải hoa ca ngợi. Tôn giả bƣớc xuống pháp tòa, quỳ ôm đôi chân của đức Thế Tôn rồi cất lên tiếng lời uy dũng của sƣ vƣơng: - Kính lạy bậc Thiên Nhân Sƣ! Hãy cho đệ tử lễ bái đôi chân này! Cũng chính nhờ lễ bái đôi chân này mà đệ tử đƣợc hoàn toàn giác ngộ, hoàn toàn giải thoát. Chính nhờ lễ bái đôi chân này mà đệ tử đƣợc sống giữa thời gian vô cùng và không gian vô tận, đƣợc sống vĩnh cửu trong mỗi chớp mắt thoáng trôi. Tất cả mọi nguyện vọng, hy cầu của đệ tử giờ đây đã đƣợc cụ túc, viên dung, trọn vẹn. Từ đây, đệ tử sẽ không còn đƣợc gặp đức Thế Tôn để đảnh lễ đôi chân này nữa. Đây là giờ phút nghiêm trọng, thiêng liêng mà đệ tử có thể sờ đƣợc đôi chân của đấng Toàn Giác, đồng thời thấy rõ Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 353

đƣợc cảnh giới Niết-bàn, không chết, không sinh, an nhiên, tự tại, tịch mặc. Đệ tử đảnh lễ đôi chân này vì đôi chân này cũng chính là đôi chân của vô lƣợng vị Phật quá khứ đã bƣớc vào cảnh giới ấy; và hiện giờ đây, đệ tử cũng đang lần bƣớc theo... Đảnh lễ đôi chân một ngàn căm bánh xe của đức Phật xong, tôn giả đứng lên rồi quỳ xuống lại. - Bạch đức Thế Tôn! Từ trƣớc đến nay, suốt hơn bốn mƣơi ba năm sống trong giáo pháp, nếu đệ tử có hành vi hay lời nói nào phật ý đức Thế Tôn, không đƣợc vừa lòng đức Thế Tôn vì trí tuệ non kém của đệ tử, ngƣỡng mong đức Thế Tôn hỷ xả, tha thứ lỗi lầm ấy cho đệ tử. Đức Phật cất giọng chậm rãi, ôn nhu, từ hòa: - Này Sāriputta! Ông là một tỳ-khƣu uyên bác, thông minh, có đạo hạnh cao cả, khiêm nhu, một trí tuệ vƣợt bậc, sắc bén và sáng sủa, lẽ nào ông có thể có hành vi hay cử chỉ tạo ra lỗi lầm với Nhƣ Lai? Ông đúng là một sa-môn ƣu tú, mẫu mực, giềng mối cho giáo hội; gia dĩ có sự quở trách nào đó cũng chỉ vì muốn viên toàn bổn phận cho ông, hoặc ông sẽ tăng trƣởng phƣơng tiện thiện xảo để dẫn dắt chƣ tăng thay mặt Nhƣ Lai mà thôi. Rồi đức Thế Tôn lại nói tiếp: - Dầu ông có lỗi lầm hay không lỗi lầm Nhƣ Lai cũng đã tha thứ cho ông rồi. Mà thật ra, ông có lỗi lầm gì đâu, trọn cả cuộc đời, dầu là một hạt bụi nhỏ, ông cũng không để dính trên sợi lông chân của mình! Thôi, thì giờ cũng đã phải lẽ, ông hãy làm những gì mà ông nghĩ là đúng thời! Đức Phật đứng dậy. Tôn giả Sāriputta rời khỏi bàn chân của đức Thế Tôn. Ngay lúc ấy, đại địa cầu rung chuyển, nƣớc trong bốn đại dƣơng dâng cao. Cả tầng mây, cả hƣ không dƣờng nhƣ cũng dao động không ngớt! Nếu đại địa cầu biết nói thì nó sẽ nghẹn ngào, xúc động mà khởi lên tiếng nói nhƣ sau: 354           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

“- Ôi! Hỡi những hiện thân kỳ mỹ, vĩ đại và siêu việt! Mặc dầu thân thể tôi đây có thể chịu đựng đƣợc những vết chém ngang dọc của những con sông to, sông nhỏ; mặc dầu thân thể tôi đây có thể chở mang, gánh nặng những ngọn Meru hùng vĩ, những thần sơn Cakkavāla cao ngất và đỉnh Himavantu, vua của loài núi, ngút mây! Thế nhƣng, tôi đã không chịu đựng nổi ngày hôm nay, một ngày mà giới đức, định đức, tuệ đức cùng vô lƣợng phẩm chất cao đẹp khác của con ngƣời, của thế gian đồng quy tụ ở đại giảng đƣờng Kỳ Viên tịnh xá tại kinh thành Sāvatthi, nƣớc Kosala này!” Chợt một tiếng sấm đầy uy vũ vang tận các tầng trời và không biết từ đâu, một đám mây khổng lồ che kín cả không gian, tối đen; rồi một trận mƣa kinh hoàng, xối xả tuôn xuống mặt đất nhƣ thác đổ. Đức Thế Tôn nhìn trời, tự nghĩ: - “Giờ đây, một vị Chƣởng Pháp vô song sắp đi vào Tịch Diệt, trời đất đã khởi lên những hiện tƣợng của trăm ngàn đại kiếp mới có một lần. Thôi! Ngài ngƣớc nhìn trời - mƣa nhƣ vậy là vừa đủ để còn nhiều ngƣời đƣa tiễn con trai ƣu tú của Nhƣ Lai!” Dƣờng nhƣ giữa hƣ không biết đƣợc ý nghĩ của đức Phật nên trời lại quang, mây lại lặng. Đức Thế Tôn rời đại giảng đƣờng, bƣớc về hƣơng phòng, ngài đứng trên tấm thảm nhìn ra. Tôn giả Sāriputta đi theo, chấp tay rồi đi quanh hƣơng phòng ba vòng về bên mặt, bốn góc, đảnh lễ bốn phƣơng; đến khung cửa chính, chấp hai tay lên quá đầu, đảnh lễ đức Thế Tôn một lần nữa. Với tƣ thế lặng lẽ nhƣ vậy, tôn giả nói ở trong tâm: - “Giờ phút này, giữa không-thời-gian-vĩnh-cửu-bất- diệt; không biết đã trải qua bao trăm ngàn đại kiếp, khi ta quỳ mọp dƣới chân đức Phật Anomadassi và phát nguyện đƣợc gặp đấng Nhƣ Lai này? Nguyện vọng ấy giờ đã hoàn toàn viên mãn. Lần gặp gỡ đầu tiên với vị Cổ Phật là sự kiện Minh Đức Triều Tâm Ảnh               355

lớn nhất đối với ta. Còn đây là lần gặp gỡ sau chót, ta chiêm ngƣỡng đức Phật hiện tại, để sau này chẳng còn cơ hội nào nữa cả”. Thế rồi, tôn giả đứng dậy, vẫn giữ nguyên tƣ thế hai tay trên đỉnh đầu, ngài thụt lùi từng bƣớc một chậm rãi, thụt lùi cho đến lúc không còn thấy đức Thế Tôn nữa. Đại địa cầu một lần nữa lại rung chuyển dữ dội, sóng nƣớc từ bốn đại dƣơng dâng cao, ì ầm, va đập giữa hƣ không! Đức Phật nói với chƣ tăng, lúc ấy họ đang đứng yên lặng đầy đặc cả Kỳ Viên tịnh xá: - Các ông có nghe, có thấy con trai trƣởng của Nhƣ Lai đã để lại bài học huy hoàng, cao cả và xán lạn cho muôn đời sau hay chƣa? Thôi, bây giờ các ông hãy đi đi ! Hãy đi đi! Hãy đi tiễn ông anh cả của các ông đi! Nói xong, đức Thế Tôn quay lƣng, khép cửa hƣơng phòng lại. Chƣ tăng cả hàng ngàn vị, hàng chục đại trƣởng lão đồng theo chân đƣa tiễn bậc Tƣớng quân Chánh pháp về nơi an nghỉ cuối cùng. Dân chúng thành Sāvatthi hay tin, họ khóc lóc kéo nhau thành từng đoàn, lũ lƣợt nhƣ từng dòng suối chảy cuồn cuộn, đổ ra từ các hang cùng ngõ hẻm. Chợ không đông, nhà nhà đóng cửa lại. Họ tỏ dấu chịu tang bằng cách tẩm ƣớt nƣớc lên tóc, tay cầm tràng hoa, vật thơm đặt lên tất cả các lối đi. Tôn giả Sāriputta và chƣ tăng bị bít kín giữa rừng ngƣời, giữa rừng tiếng khóc than và biển nƣớc mắt. Ngài phải đứng lên cao, nói lời an ủi, phủ dụ: - Hỡi các hàng cận sự nam nữ và muôn dân kinh thành Sāvatthi yêu mến! Các ngƣời đã có lòng thƣơng xót đến ta, kính mến ta thì hãy trở về. Đƣa tiễn ta nhƣ vậy là vừa đủ. Ai rồi cũng phải một lần vĩnh biệt. Nhƣng ta ra đi không phải là về nơi đau khổ, ta đi về chốn giải thoát, chân phúc và tịch

356           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

lặng. Ta ghi nhận tấm lòng tri ân của các ngƣời, rồi phƣớc báu sẽ hộ trì cho các ngƣời đƣợc hạnh phúc và an ổn! Tôn giả lại nói chuyện với chƣ tăng cùng chƣ vị trƣởng lão: - Tôi cũng rất biết ơn chƣ tăng cùng các vị trƣởng lão đã tận tình tiễn đƣa. Trong bao năm chung sống trong giáo pháp thiêng liêng, cao cả, chƣ tôn hiền giả đã giúp đỡ tôi hết lòng, nhờ vậy giáo hội mới có đƣợc ngày hôm nay. Giờ phút cuối cùng này, và không bao giờ còn sự gặp gỡ nào khác, xin chƣ tăng và chƣ vị trƣởng lão xá tội cho tôi nếu tôi đã có gì lầm lỡ. Mong chƣ tôn hiền giả thay mặt tôi mà chăm sóc, hầu hạ sức khỏe cho đức Đạo Sƣ. Tôi xin thành kính đa tạ. Chƣ tăng lặng lẽ hơn nhƣng không tránh khỏi còn nhiều tiếng khóc. Họ cũng không nói gì, đƣa đôi mắt nhìn tôn giả thật lâu, kính cẩn đảnh lễ, chào rồi từ từ quay gót. Tuy thế còn rất đông vị bịn rịn không chịu đi, tôn giả ân cần nói mãi, họ vẫn khóc lóc, kể lể: - Này các thầy! Hãy đứng lại một lát đã. Trƣớc đây ngƣời anh cả của chúng ta đi bao nhiêu lần rồi cũng trở về, còn đây là chuyến đi không có ngày trở lại! - Chúng ta sẽ không bao giờ đƣợc nghe những lời pháp êm ái, ngọt ngào đƣợc tuôn chảy ra từ tấm lòng từ ái bao la của ngƣời mẹ hiền nữa. - Chúng ta sẽ không còn đƣợc nhìn ngắm khuôn mặt tuấn tú, đoan nghiêm; tác phong ôn nhu, khiêm tốn; nụ cƣời rực sáng hồn hậu của vị đại huynh trƣởng kia nữa! Tôn giả lại phải khuyên nhủ: - Này các thầy! Ly hợp là thƣờng tình, luyến thƣơng là phiền não. Tất cả mọi cái đƣợc cấu tạo, do nhân duyên, do điều kiện đều bị chi phối bởi định luật tất yếu của sanh diệt, vô thƣờng. Các thầy biết rõ điều ấy rồi thì đừng nên chuốc lấy đau khổ cho mình mới phải!

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 357

- Thƣa vâng, bạch tôn giả! Chúng tôi sẽ khắc cốt, ghi tâm những lời vàng ngọc ấy. Lúc đó họ mới chịu bƣớc đi. Trong giờ phút tiễn đƣa này, tôn giả Sāriputta đƣợc gặp hầu hết các vị trƣởng lão. Chỉ có một số tôn giả tránh gặp mặt, rút vào rừng sâu. Tôn giả Mahā Moggallāna viện cớ đi xa. Tôn giả Ānanda đƣợc đức Phật sai đi công việc ở nơi khác. Tôn giả Anuruddha xin đƣợc đƣa tiễn đến nơi đến chốn, tôn giả Sāriputta đồng ý. Thế rồi, ngài, tôn giả Anuruddha, sáu vị A-la-hán em ngài cùng với năm trăm vị tỳ-khƣu môn đệ nhắm hƣớng Nāḷāka cất bƣớc. Ôi! Thật là một cuộc từ giã vĩ đại mà trong giáo pháp của đức Tôn Sƣ chỉ xảy ra một lần! Quả địa cầu đã không chịu đựng nổi. Thiên chúng, phạm thiên chúng, rồng, dạ- xoa, càn-thát-bà, cƣu-bàn-trà đƣa mắt nhìn lặng lẽ, ngậm ngùi. Riêng phạm thiên Sāhampati và Đế Thích biết mình còn một bổn phận cuối cùng tại ngôi làng Nāḷāka nhỏ bé ấy. Thế rồi, ngày đi đêm nghỉ, bộ hành vất vả suốt mƣời chín ngày đƣờng, họ mới về đƣợc đầu làng Nāḷāka. Trong thời gian ấy, tôn giả Sāriputta rất mệt mỏi, đôi khi phải sử dụng thiền định để làm cho yên lặng cơn đau. Và ngài cũng không tránh khỏi sự gặp gỡ chƣ tăng cùng cận sự nam nữ hai hàng. Dƣờng nhƣ tôn giả chẳng có sự nghỉ ngơi nào, ngài đã cố gắng giáo huấn, dạy dỗ tại mỗi nơi dừng chân. Và số ngƣời đƣợc nếm hƣơng vị thánh quả không phải là ít. Ngôi làng Nāḷāka cũng đƣợc gọi tên là Upatissa, trƣớc đây bà-la-môn giáo rất thịnh hành, bây giờ đã đến lúc suy tàn. Cả hàng trăm chỗ thờ cúng, lễ lạy nơi đền thiêng, bảo tháp, cội cây giờ đã trở nên hoang lạnh. Rất nhiều gia đình đã quy giáo đức Thế Tôn. Rất nhiều tỳ-khƣu, sa-di xuất thân từ những gia đình danh giá, cao sang ở đây. Chỉ riêng bà

358           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Sārī là khƣ khƣ bất động theo với đức tin tôn giáo cũ mà
thôi.
Dừng chân dƣới những tàn cây cừa cổ thụ, chƣ tăng tìm
nƣớc rửa mặt, tay chân. Trời đã về chiều, khói hoàng hôn
bãng lãng xa gần giữa những vƣờn xanh trùng điệp. Làng
quê trông thật yên ả, thanh bình. Nơi đây đã một thời tôn giả
lớn lên, học hành, suy tƣ, chiêm nghiệm và trƣởng thành.
Tất cả trở nên mồn một trong ký ức. Bây giờ, tôn giả đã là
một con ngƣời khác, rất gần mà cũng rất xa con ngƣời cũ ấy.
Dƣờng nhƣ ngài không còn dính bất kỳ một quê hƣơng nào
nữa cả, không lý lịch mà tên tuổi cũng không, đã bƣớc ra
ngoài tất cả mọi hiện tƣợng, mọi quy ƣớc trên trần thế.
Có một đứa trẻ dừng lại nhìn ngắm chƣ tăng với đôi mắt
đầy thân thiện. Khi hỏi ra mới biết đó là cháu trai của ngài,
bà nội nó là em của mẹ ngài. Tôn giả kêu lại và nói:
- Cháu đoán ra ta là ai không?
- Cháu đoán ngài là con của bà dì nội cháu!
- Thế là giỏi! À, này cháu! Cháu có biết bà dì nội cháu
có nhà không?
- Dạ có ạ!
- Vậy thì ta nhờ cháu làm giúp một việc nhé?
- Dạ vâng ạ!
- Cháu vào làng, nói với bà dì nội nhƣ thế này: “Con trai
trƣởng của bà dì nội, sa-môn Sāriputta cùng với anh chị em,
con của bà dì nội đang về đến đầu làng”. Cháu nói thế có
đƣợc không?
- Dạ đƣợc!
- Hãy nói nhƣ thế này nữa: “Sa-môn Sāriputta sẽ xin ở
trong nhà bà dì nội một ngày. Vậy xin bà dì nội sửa soạn,
sắp xếp căn phòng mà thuở xƣa con trai trƣởng của bà dì nội
chào đời. Ông ta sẽ xin đƣợc ở lại đấy! Ba con trai, ba con
gái của bà dì nội nhớ thƣơng bà dì nội lắm! Ngoài ra, xin bà

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                359

dì nội hoan hỷ sắp xếp chỗ ở cho năm trăm vị tỳ-khƣu nữa!
Năm trăm vị, cháu nhớ không?”
Y lời, trẻ tên là Uparevāta, chạy vụt đi, đến nhà bà Sārī:
- Thƣa bà dì nội, con trai trƣởng của bà dì nội đã về đến
đầu làng.
Lòng ngƣời mẹ rất thƣơng nhớ con, nghe vậy rất vui,
nhƣng lời lại rất xẵng:
- Nó về đây làm gì?
- Thƣa, ngài không về một mình mà có cả ba con trai, ba
con gái của bà dì nội nữa; họ nhớ thƣơng bà dì nội lắm!
Trái tim của ngƣời mẹ già nua xúc động bồi hồi, cảm
nghe nhƣ máu đang chảy loạn trong lồng ngực vì vui mừng,
nhƣng giọng bà vẫn lạnh tanh:
- Chúng nó nói dối đấy! Đi biền biệt còn nói thƣơng với
nhớ!
Đứa bé cƣời hì hì, chƣa đƣa hết thông tin:
- Mà còn có cả năm trăm vị tỳ-khƣu nữa đấy!
- Làm gì mà đông dữ vậy! Bắt “con mọi già” này hầu hạ
chúng chăng?
Đứa bé vẫn vô tƣ:
- Bà dì nội phải sửa soạn căn phòng thuở xƣa, chỗ mà
con trai trƣởng của bà dì nội chào đời, cho ngài ấy ở. Rồi lại
còn phải sửa soạn hơn năm trăm chỗ ở khác nữa đấy. Có ba
cô ni, cháu đoán đƣợc nên nhìn ra; còn ba ngƣời con trai
khác lẫn lộn giữa rừng áo vàng, cháu không biết! Ôi! Đông
lắm! Vui lắm nha!
Khi đứa bé đi rồi, bà Sārī tự nghĩ:
- Đúng thật là cái thằng ngu! Đã ngu rồi còn dẫn theo
các em nó đi theo con đƣờng ngu nữa! Bây giờ, lại kéo theo
cả bầy, cả lũ cùng đến đây! Cái gia đình này giàu lắm mà!
Nó đã không cần, sao còn về đây mà báo hại? Mà sao lạ? Có
bao giờ nó thèm xin ở lại một đêm đâu? À, hay là nó đã
chán cái đời sống không cửa không nhà, muốn về đây trong
360           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

những ngày tháng cuối cùng để ngủ cho đã, ăn cho sƣớng,
mặc cho ấm? Rõ là đã quá muộn rồi con ơi, con cũng đã bảy
mƣơi mấy tuổi đầu rồi, còn “cá mú” gì đƣợc nữa? Rồi còn
tụi kia, hà cớ chi mà cùng nhau dẫn về đây một lần?
Bà Sārī thở dài nhƣng cũng sai gia nhân sắp đặt đâu đó
tƣơm tất, đàng hoàng. Trời đã tối, bà còn sai gia nhân đốt
hàng chục cây đuốc sáng rực, đến đầu làng dẫn tôn giả và
chƣ tăng về nhà.
Lát sau, tôn giả và chƣ tăng bƣớc qua sân gạch rộng
thênh thang. Gia nhân đứng lố nhố, thắp đèn sáng rực nhƣ
ban ngày. Ai cũng muốn nhìn mặt những ngƣời con trai, con
gái của chủ sau mấy chục năm xa cách.
Tôn giả bƣớc đến bên bà Sārī, cúi đầu xuống:
- Thƣa mẹ! Con, Sāriputta đã về!
Các con trai đều vòng tay, khép nép:
- Thƣa mẹ! chúng con là Cunda, Upāsena, Revata - các
con trai của mẹ cũng đã có đủ mặt ở đây rồi!
Các vị tỳ-khƣu-ni liến thoắng, cƣời vui cùng đến ôm vai
bà:
- Còn chúng con là con gái của mẹ, là Cālā, Upacālā,
Sīsupacālā cũng đồng có mặt.
Bà Sārī hom hem căng mắt nhìn. Tim bà đập nhƣ trống
làng. Mừng quá, bà muốn khóc, nhƣng cố trấn tĩnh, chống
gậy lui vào phòng, nói mà không hề ngoái lại:
- Có gì mai hãy nói! Chỗ ở của ông Sāriputta yêu cầu, đã
đƣợc dọn sẵn. Tụi con trai, con gái bọn bây thì cứ tìm là
thấy, phòng đứa nào còn nguyên phòng đứa đó. Chỗ ở cho
hơn năm trăm vị tỳ-khƣu đều đâu đó cả rồi, có gì sai bảo,
nƣớc nôi, giặt giũ thì đã có gia nhân sẵn sàng túc trực hẳn
hoi!
- Chúng con cám ơn mẹ.
- Đừng khách sáo! Bà nói – đã về đến đây rồi thì các
ngƣời là chủ, vậy, cứ tùy nghi!
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                361

Rồi bà Sārī đóng phòng lại.
Trƣởng lão Mahā Cunda, tìm chỗ quý trọng cho tôn giả
Anuruddha. Còn Upāsena, Revata thì hƣớng dẫn chƣ tăng
tìm các chỗ ở, phòng ngủ, nƣớc uống, chỉ cầu tiêu, phòng
tắm...
Quả đúng là một cơ ngơi vĩ đại, không thiếu bất cứ một
tiện nghi gì. Chƣ tăng rất thán phục anh chị em của tôn giả,
dám khẳng khái từ bỏ một cơ ngơi nhƣ cung điện của vua
chúa thế này. Nếu chƣ tăng còn biết rõ gia sản hiện kim của
gia đình ngài lên đến chín trăm triệu đồng tiền vàng thì họ
còn phải ngạc nhiên, kính phục đến chừng nào nữa!(1)
Ba vị tỳ-khƣu-ni A-la-hán đến gõ cửa phòng bà Sārī,
định trò chuyện với mẹ nhƣng bà không mở cửa, nói vọng
ra:
- Tụi bây là con gái hƣ! Có chồng giàu có, có con trai
nối dõi đàng hoàng thế mà ƣa thích ôm bát đi ăn xin! Thật là
chẳng còn thể thống gì nữa!
Cả ba vị mỉm nụ cƣời ở trong tâm, tìm về căn phòng cũ
của mình, nói nhỏ với nhau: “Mẹ chỉ còn chấp thủ, cứng đầu
đêm nay nữa thôi!”
Tôn giả Sāriputta bƣớc vào căn phòng xƣa, vừa ngồi vào
giƣờng là một căn bệnh trầm trọng phát sanh. Trƣởng lão
Mahā Cunda thấy huynh trƣởng có vẻ đau đớn, ái ngại hỏi:
- Đệ có giúp gì đƣợc cho pháp huynh không?
- Có lẽ đêm nay phải làm phiền các em đây!
- Đƣợc giúp pháp huynh lần cuối này, không dễ gì ai
cũng có đƣợc cái may mắn, hạnh phúc ấy!
- Ta bị bệnh tả lỵ đấy các em ạ! Hãy chuẩn bị giúp mấy
cái “bô”.
(1)
Ghi chú: So sánh để biết – là gia sản của trƣởng giả Cấp Cô Độc trƣớc là
năm trăm bốn mƣơi triệu đồng vàng, sau tìm thấy thêm năm trăm bốn mƣơi
triệu đồng vàng nữa.

362               Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Thế rồi, sau đó tôn giả đi tả liên hồi. Trƣởng lão Mahā
Cunda đi vào đi ra hoài với cái bô trên tay. Lát sau, trƣởng
lão Upāsena và Tôn giả Revata sắp đặt chỗ ở cho chƣ tăng
xong xuôi, tìm đến, họ thay công việc cho anh.
Bà Sārī thấy phòng con trai trƣởng còn thắp sáng, lịch
kịch có tiếng động, bà hé cửa nhìn sang. Thấy Cunda rồi sau
đó là Upāsena, Revata tất tả vào ra, bà biết chuyện. Cho đến
gần nửa khuya, bệnh mới giảm bớt. Bà nghĩ:
“- Con trai của ta đi tả liên tục, chắc là đau đớn lắm,
nhƣng nó không hề rên la lấy một tiếng. Thiệt lạ đời! Cả các
ông Cunda, Upāsena, Revata cũng vậy, cũng lặng lẽ! Ồ! Mà
cả năm trăm con ngƣời ta cũng đều lặng lẽ nhƣ thế, không
một tiếng ho, tiếng khạc nhổ, không cả tiếng nói chuyện rầm
rì! Sao họ giống nhau đến thế? Ôi! Ngƣời mẹ này lo lắng
cho ông con trai trƣởng mà dƣờng nhƣ không dính líu gì đến
chúng nó cả”.
Bà không thể ngủ đƣợc, bên ngoài thì có vẻ lạnh lùng
mà bên trong lại bồn chồn không yên; bà cứ dỏng tai lắng
nghe, dóng mắt để nhìn.
Lúc ấy, Tứ Trấn Thiên Vƣơng gặp nhau, nghĩ rằng họ
phải có bổn phận đi thăm lần chót bậc thƣợng thủ A-la-hán
trƣởng lão nên đã với thời gian nhƣ viên lực sĩ duỗi cánh
tay, hào quang sáng rực, họ hiện trong phòng ngài, cung
kính lễ bái rồi đứng hầu một bên. Tôn giả biết chuyện này
nên dùng thần thông để cho bà Sārī nghe thấy quang cảnh và
cuộc đàm thoại.
Tôn giả hỏi lớn:
- Các vị là ai?
- Bạch tôn giả, chúng đệ tử là Tứ Đại Thiên Vƣơng cai
quản bốn châu thiên hạ.
- Các vị đến đây có việc gì?
- Thƣa, thứ nhất là để chiêm ngƣỡng, thăm viếng tôn giả
lần cuối cùng, thứ hai là đến đây để tôn giả tùy nghi sai bảo.
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 363

Tôn giả nói bằng âm thanh của phạm thiên:
- Vậy thì cảm ơn các vị trời đầy oai đức đã bỏ công thăm
viếng. Bệnh tình tôi đã thuyên giảm, lại có các trƣởng lão và
Tôn giả ở đây, khỏi phiền đến các vị. Thời cũng đã phải lẽ,
các vị hãy về đi thôi!
Họ vâng lời, đảnh lễ tôn giả, rồi nhƣ vầng trăng sáng, họ
mất hút giữa hƣ không.
Thiên chủ Đế Thích, thiên vƣơng cõi trời Đao Lợi nghĩ
mình phải có bổn phận đƣa tiễn bậc Đại Chƣởng Pháp nên
với oai nghi, hào quang, thần lực hiện bên giƣờng tôn giả
trong chớp mắt. Cũng qua một hồi đối thoại ngắn, trời Đế
Thích cung kính đảnh lễ rồi xin rút lui.
Trời đã khuya, không những trong vƣờn bà Sārī mà
dƣờng nhƣ cả làng Nāḷāka đồng trở nên sáng rực. Đó là các
vị phạm thiên, đại phạm thiên Sāhampati xuống hầu tôn giả
Sāriputta, cũng cung kính nghiêng lƣng thi lễ và muốn săn
sóc bệnh tình cho ngài. Tôn giả cảm ơn và rồi họ cũng cáo
biệt.
Bà Sārī chứng kiến từ đầu, thấy rõ quang cảnh và nghe
không sót một lời nào, bà nghĩ rằng:
“- Không biết những vị nào nhƣ các đấng Thiên Thần
oai lực và cao sang nhƣ thế lại đến thăm con ta, đảnh lễ con
ta rồi nói gì rằng là... hầu hạ... sai bảo nữa? Mà cũng kỳ lạ,
là con trai ta có vẻ lớn hơn họ, là bậc thầy của họ?”
Bà Sārī rời phòng, rón rén đến tận cửa phòng của tôn
giả, muốn gặp các ông con trai để thăm hỏi bệnh tình. Tôn
giả đã biết chuyện này nên bảo các em mở cửa để bà Sārī
vào.
Tôn giả Sāriputta dựa lƣng trên chiếc gối, ngồi dậy:
- Đã khuya rồi mẹ chƣa đi ngủ sao?
- Mẹ ngủ sao đƣợc khi tả lỵ nó hành hạ con nhƣ thế!
- Con đã khỏe rồi mẹ ạ!

364           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Bà Sārī lặng lẽ quan sát thần sắc của tôn giả, thấy có hƣ hao nhƣng vẫn toát ra cái an nhiên, thanh thản đến lạ kỳ! Các ông con trai kia cũng thế, đứa nào cũng rất trầm tĩnh và dƣờng nhƣ đối với chúng, chẳng có gì xẩy ra? Rồi căn phòng bệnh của tả lỵ, mà sao lại thanh sạch và lại còn tỏa hƣơng thơm kỳ diệu nhƣ thế - một loại hƣơng thơm không có trên trần gian! Bà đâu có biết rằng đấy là các vị trời đã âm thầm bỏ lại hƣơng trời để tẩy xú khí! - Này con! Bà Sārī hỏi - Tại sao đã khuya rồi mà có những ngƣời đến thăm con nhƣ vậy? Các vị đầu tiên là ai mà oai phong lẫm liệt, oai gấp trăm lần vua loài ngƣời, mà chung quanh họ lại sáng rực nhƣ có hào quang? Họ là những ai vậy con? Chƣa trả lời vội, tôn giả bảo trƣởng lão Cunda lấy cho mẹ một cái ghế, còn tôn giả sửa lại oai nghi, ngồi kiết già rồi mới nói chuyện: - Thƣa mẹ! Đấy là bốn vị vua trời, còn gọi là Tứ Đại Thiên Vƣơng oai trấn bốn châu thiên hạ đấy mẹ ạ! Bà Sārī rùng mình, nổi gai ốc: “Hèn gì!” Rồi bà bồn chồn hỏi tiếp: - Họ oai đức nhƣ vậy, cao sang nhƣ vậy, sao họ lại đến thăm con, cung kính đảnh lễ con? Có lẽ nào con lại cao hơn họ sao? - Thƣa mẹ! Tôn giả mỉm cƣời, cất giọng ôn nhu, dịu dàng - Những vị trời ấy có tâm rất cao thƣợng, họ hằng hộ trì Phật Pháp. Khi đức Đạo Sƣ đản sanh, chính họ tiếp bồng hoàng tử bằng tấm da mịn. Họ luôn luôn bảo vệ đức Đạo Sƣ, nhƣ bốn vì Thiên Tƣớng cặp kè với gƣơm giáo sáng lòe làm ngƣời hầu cận vậy. Con cũng hay giảng đạo, dạy đạo cho họ nên họ cung kính con, coi con nhƣ bậc thầy! Các em con đây cũng thế, đều là vai vế bậc thầy bốn ông Thiên Vƣơng oai vệ ấy!

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 365

Bà Sārī nghe vậy, hoan hỷ đến tận chân tơ kẽ tóc. Móm
mém cƣời, bà hỏi tiếp:
- Còn vị đến sau? Vị đó ngó bộ oai sang hơn bốn vị
trƣớc! Cái thân nhƣ tạc bằng ngọc ngà châu báu, hào quang
đã sáng mà lại còn rất đẹp nữa. Ôi, lại đẹp một cách lạ lùng!
Vị ấy là ai?
- Thƣa mẹ! Vị đó là vua cõi trời Ba Mƣơi Ba, là vua cõi
trời Đao Lợi mà ngƣời ta hay gọi ngài là Đế Thích Thiên
Vƣơng. Vị này còn là vua của bốn vị đến trƣớc nữa. Thế
gian hay gọi vị này là Ngọc Hoàng Thƣợng Đế, vì ngài có
rất nhiều oai lực, nhiều thần lực kinh khiếp lắm!
- Vị nhƣ vậy mà còn thua cả con sao?
- Thƣa mẹ! Đối với tỳ-khƣu, đối với chúng con thì vị
trời ấy cũng nhƣ một chú sa-di, một ngƣời hầu để sai bảo
việc vặt thế thôi!
- Khiếp! Nghe ông con nói mà khiếp!
Tôn giả cƣời cƣời trong ánh mắt:
- Mẹ không tin sao? Để con gọi ông Đế Thích ấy xuống
đây, sai bảo cho mẹ xem nhé?
Bà Sārī chối đây đẩy, xua tay lia lịa:
- Thôi! Thôi! Mẹ tin rồi! Thấy oai tƣớng của ông trời ấy
mẹ đã khiếp rồi! Mẹ đã run rồi! Mẹ thiếu đức, thiếu phƣớc
nên sẽ cúi đầu, run rẩy trƣớc ông ta mà thôi!
Tôn giả chậm rãi, giải thích tiếp:
- Có một mùa an cƣ, đức Thế Tôn nhập hạ ở cõi trời ấy
về. Chính vị trời Đế Thích cao sang ấy đã mang y bát cho
đức Thế Tôn, tiễn đƣa đức Thế Tôn đến tận quả đất với lòng
thƣơng kính và trân trọng vô hạn.
- Thật vậy sao?
- Còn nữa mẹ ạ! Vị vua trời ấy rất cao sang, rất nhiều
thần lực mà cũng khá cứng đầu, khó dạy! Có lần, bạn của
con là Mahā Moggallāna - chắc mẹ nhớ Mahā Moggallāna là
ai rồi - do nhắc nhở, dạy bảo ông ta, đã dùng một ngón chân
366           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

làm cho cả Ba Mƣơi Ba tòa cung điện của ông ta rung rinh,
chao đảo, ông ta sợ hãi lắm! Vị vua trời ấy, là đệ tử của đức
Tôn Sƣ, cũng là học trò của con; không những ông ta kính
trọng con mà còn rất sợ con khiển trách đấy mẹ ạ!
- Khiếp! Khiếp! Không ai ngờ con lại oai lực đến thế!
Tôn giả mỉm cƣời. Các ông con trai A-la-hán cũng mỉm
cƣời!
Trƣởng lão Mahā Cunda nói:
- Mẹ chƣa biết đấy! Oai lực con trai trƣởng của mẹ,
mƣời lần mà chƣa nói đƣợc một đấy!
Trƣởng lão Upāsena rắc thêm hƣơng:
- Mẹ ơi! Không những các anh trai của con mà ngay
chính Revata bé bỏng thuở xƣa của mẹ, cái ông Đế Thích
ghê gớm kia cũng phải cúi đầu đảnh lễ đó!
Tôn giả Revata nhũn nhặn, khôn ngoan tiếp thêm lời:
- Điều ấy là đúng sự thật đấy mẹ ạ! Nhƣng chính mẹ
mới là ngƣời vĩ đại, cao quý nhất, vì nếu không có mẹ thì
chúng con ở đâu ra? Ân đức của mẹ còn to lớn hơn mấy ông
trời ấy không biết chừng nào mà kể!
Bà Sārī hoan hỷ đến nổi da gà cả toàn thân. Trấn tĩnh
một lát, bà tiếp:
- Rồi còn mấy vị đến sau, hào quang sáng cả vùng trông
rõ mồn một nhƣ ban ngày? Ôi! Các vị này thân thể nhƣ ánh
sáng, nhẹ nhàng, thanh cao và tinh khiết làm sao! Mới thấy
họ thôi mà tâm hồn mẹ đã lâng lâng, mát mẻ vô cùng. Họ là
những ai vậy con?
Tôn giả đáp:
- Thƣa mẹ! Đấy chính là những vị phạm thiên, đại phạm
thiên là những bậc Thần Linh Cao Cả mà cha mẹ cũng nhƣ
dòng họ chúng ta hằng tôn thờ từ đời này sang đời kia đấy!
- Hả?!!!
Bà Sārī tròn xoe đôi mắt, ngạc nhiên quá, miệng dƣờng
nhƣ không còn ngậm lại đƣợc.
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                367

Biết mẹ đã khởi tâm tịnh tín, tôn giả nói tiếp: - Vào ngày đức Đạo Sƣ xuất thế, có bốn vị ở cõi trời Ngũ Tịnh Cƣ, bốn ngƣời bốn góc đã căng một tấm lƣới bằng vàng mịn tiếp bồng hoàng tử. Thƣờng thƣờng vào buổi khuya, đức Thế Tôn thuyết pháp cho họ nghe. Không những họ coi đức Thế Tôn là bậc thầy vô thƣợng mà họ cũng xem chúng con nhƣ bậc thầy mà họ hằng ngƣỡng mộ, tôn sùng! Vừa rồi, có vị đại phạm thiên Sāhampati, là bạn thân của đức Đạo Sƣ từ thời Phật Kassapa cũng đến đảnh lễ, thăm viếng con đấy mẹ ạ! Vị ấy hằng hộ trì đức Thế Tôn, tăng chúng cũng nhƣ giáo pháp! Bà Sārī tâm tƣ đã hoàn toàn đổi khác, bà nghĩ: - “ Ôi! Ai ngờ rằng con trai ta mà cao siêu, cao cả đến thế, cho đến các vị phạm thiên, đại phạm thiên mà dòng tộc ta tôn thờ, lễ lạy, cúng kiếng từ đời này sang kiếp nọ cũng ở dƣới con ta không biết bao nhiêu bực? Còn nói là đến đây để con trai ta tùy nghi sai bảo nữa? Ồ! Nếu vậy, con ta đã là bậc Đại Thánh trên đời sao?! Và dƣờng nhƣ mấy ông con kia, oai lực cũng không kém gì! Ôi! Nếu con trai trƣởng của ta, các ông con kia đã là vậy thì oai đức của đức Thế Tôn kia cao lớn biết dƣờng nào?” Một sự thỏa thích, hoan hỷ tràn ngập tâm tƣ bà; một niềm mát mẻ, trong lành tỏa khắp cả châu thân bà. Tôn giả Sāriputta ghi nhận đƣợc sự diễn biến ấy; và đây là thời tốt đẹp nhất để thuyết cho bà rõ về ân đức của Tam Bảo. Tôn giả bèn hỏi: - Thƣa mẹ! Mẹ nghĩ gì mà khuôn mặt mẹ rạng sáng đến nhƣ vậy? - Này con! Không rạng sáng sao đƣợc khi không những con, mà các con trai của mẹ đều cao cả hơn các ngài đại phạm thiên? Và chắc chắn rằng thầy của con, đức Thế Tôn lạ lùng ấy, rõ đúng là vô biên vô lƣợng ân đức nhất dƣới gầm trời này! 368           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Tôn giả gật đầu: - Đúng vậy mẹ ạ! Mẹ đã suy nghĩ rất đúng. Ân đức của một vị Phật thì chính ngay hƣ không hay biển cả kia cũng không thể so sánh đƣợc. Mẹ biết không? Dễ gì có một đức Chánh Đẳng Giác xuất hiện trên đời này? Phải kể đến hằng trăm đại kiếp mới tƣợng ra đƣợc một nhân cách chí thiện, chí mỹ và đại toàn nhƣ thế. Ngày đức Đạo Sƣ ra đời, quả địa cầu dày bốn mƣơi do tuần này rung chuyển ba lần. Ngày đức Thế Tôn thành đạo cũng thế. Không những địa đại rung chuyển mà cả hằng vạn cõi trên khắp đại thiên thế giới cũng chao đảo, chấn động nhƣ sóng dội! Thƣa mẹ! Con thì đã có nghĩa gì, mặc dầu giữa thế gian này, con đứng hàng thứ hai sau đức Phật! Về phƣớc đức, về định lực, về trí tuệ, về giải thoát, về kiến thức hiểu biết quảng đại, về phẩm hạnh, về công hạnh, về các tâm vô lƣợng từ, bi, hỷ, xả thì con cũng đã thành tựu khá nhiều; nhƣng so với đức Phật, một vị Chánh Đẳng Giác thì có thể ví nhƣ hạt cát so với biển cát của con sông Gaṅgā, nhƣ một hạt bụi so với ngọn Himalaya! Rồi tuần tự, từ từ, chậm rãi, tôn giả nói cho bà Sārī nghe về ân đức của Phật, ân đức của pháp, ân đức của tăng... làm cho bà Sārī nhƣ rơi vào vùng biển trời bao la, lạ lùng, choáng ngợp, hùng vĩ, huy hoàng... Thời pháp chƣa chấm dứt mà bà đã đắc quả Tu-đà-hoàn, nhập vào dòng thánh. Bà Sārī hoan hỷ quá, hân hoan quá, bà thốt ra lời trong những giọt lệ mừng vui, lần thứ nhất và cuối cùng ở trong đời: - Này Upatissa! Này các con! Từ nay mẹ không dám gọi xách mé nữa, mà mẹ sẽ gọi ông là tỳ-khƣu Upatissa, là sa- môn Sāriputta! Mẹ sẽ gọi các con trai, con gái mẹ đều tƣơng tợ nhƣ thế! Các ngƣời đã có ân đức vô lƣợng vô biên, đã cho mẹ uống đƣợc những giọt nƣớc ngọt ngào, đã cho mẹ thấy rõ đƣờng đi nƣớc bƣớc, biết đặt đức tin đâu là đúng, đâu là Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 369

sai. Ôi! Quý hóa thay! Này sa-môn Upatissa! Này các con
trai yêu quý của mẹ! Sao từ trƣớc đến nay các vị không chịu
dẫn dắt mẹ? Tại sao trong suốt những năm tháng qua, các
ngƣời đã không cho mẹ một sự hiểu biết Chơn Chánh và Bất
Tử này?
Tôn giả Sāriputta hân hoan, tự nghĩ:
“- Thế là ta đã báo đáp đƣợc trong muôn một ân sinh
thành dƣỡng dục cho mẹ. Và đấy chính là điều phải làm duy
nhất còn lại đối với ta. Vậy mọi bổn phận trên đời này ta đã
hoàn tất, đã chu toàn, ta ra đi là phải lẽ, đúng thời”.
Khi bà Sārī rời khỏi phòng, tôn giả quay qua hỏi các em:
- Giờ là canh mấy rồi?
- Thƣa, đã quá canh ba, trời đã rạng sáng.
- Ta muốn nói chuyện với chƣ tăng lần cuối cùng, các
em triệu tập giúp ta nhé!
- Thƣa vâng!
- Ta đã tập trung tất cả mọi sức lực còn lại để nói chuyện
với mẹ, giờ ta yếu lắm! Các em hãy bảo ngƣời khiêng ta ra
Nhà Hội, chƣ tăng cũng sẽ tụ họp ở đấy! Các vị thánh tỳ-
khƣu-ni thì chắc họ biết rồi!
- Thƣa vâng!
Khi đã an vị đâu đó xong xuôi, nhìn chƣ tăng hội chúng
đệ tử một cách rất ân cần, tôn giả nói:
- Tất cả mọi điều đáng nói, ta đã nói hết rồi. Bây giờ ta
chỉ xin các thầy hoan hỷ bỏ lỗi cho ta vì một vài hành vi hay
lời nói nào đó mà làm cho các thầy buồn lòng. Trên con
đƣờng tấn tu phạm hạnh, ai cũng có những sai lầm, không
nhiều thì ít. Đây là giây phút cuối cùng, các thầy hỷ xả bỏ
qua cho ta nhé?
Chƣ tăng đệ tử của tôn giả đồng trả lời:
- Ngài đừng nói nhƣ thế mà tội nghiệp cho chúng con.
Ôi! Quả thật một sự mếch lòng nhỏ nhƣ hạt bụi giữa ngài
đối với chúng con cũng không có! Với chúng con, ngài là
370            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

một viên ngọc maṇi không tỳ vết, là mặt trăng, là mặt trời lồng lộng giữa không trung! Dù ngài có ra đi, có khuất bóng, dấu chân Bất Diệt và Cao Cả của ngài vẫn còn đó. Chúng con nguyện đi theo dấu chân ấy và ghi khắc hình ảnh của ngài vào tâm khảm. Phải nói ngƣợc lại mới đúng: Xin ngài hoan hỷ xá tội cho những lầm lỡ của chúng con! - Lành thay - Tôn giả nói, giọng đã yếu lắm - Hãy lấy Phật làm ngọn đèn, hãy lấy pháp làm chân lý lên đƣờng, hãy lấy tăng làm áo giáp ngăn che. Vậy là các thầy sẽ đƣợc bình an về nơi cõi miền giác ngộ. “Hãy tinh tấn, gia công chuyên niệm, kiên trì chăm chú, giác niệm đừng có xao lãng, đấy là lời dạy cuối cùng của ta”. Lát sau, tôn giả nói: - Thôi, vừa rồi, đủ rồi! Các thầy hãy lui ra! Cả năm trăm vị tỳ-khƣu, rất nhiều vị đỏ lệ ngậm ngùi nhƣng đều vâng dạ, bƣớc ra ngoài, vòng tay cúi đầu hoặc đƣa mắt nhìn vào bên trong. Bên cạnh tôn giả chỉ còn trƣởng lão Anuruddha và sáu vị thánh A-la-hán em trai và em gái ngài! Tôn giả ngƣớc nhìn tất cả mọi ngƣời rồi nói nho nhỏ: - Giờ là phải thời, cho phép tôi ra đi trƣớc chƣ hiền! Các vị lặng lẽ chấp tay, cúi đầu. Tôn giả xoay ngƣời nằm nghiêng về bên phải, chân phải duỗi thẳng, chân trái co lên, đầu gối lên cánh tay phải, tay trái bỏ dọc theo thân mình. Trƣởng lão Mahā Cunda kéo y ngoại phủ chân và phủ đầu ngài. Lát sau, nhiếp tâm, tôn giả nhập sơ thiền, từ sơ thiền ngài đi vào nhị thiền, tam thiền, tứ thiền, không vô biên thiền, thức vô biên, vô sở hữu, phi phi tƣởng rồi đi vào diệt thọ tƣởng định. Từ diệt thọ tƣởng định, một lƣợt nữa, ngài xuống lại sơ thiền. Từ sơ thiền ngài lên lại tứ thiền. Dừng lại ở tứ thiền, ngài trú sâu viên mãn vào đại định rồi hoàn toàn đi vào Đại Bát Niết-bàn Tịch Diệt.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                371

Lúc ấy, vầng thái dƣơng cũng bắt đầu ló dạng ở chân trời nhƣ chào đón một bậc Vĩ Nhân, một ngôi Sao Sáng đã đi vào vĩnh cửu. Hôm đó là ngày trăng tròn tháng Kattika ở Ấn Độ, vào khoảng giữa tháng 10 và 11 Dƣơng lịch. Bà Sārī nằm nghỉ một lát thì trời đã sáng bừng, bà vội vã trở dậy với ý nghĩ: “Không biết bệnh tình của ông con của ta giờ ra sao?” Bà bƣớc sang phòng, vắng tanh. Các phòng khác cũng thế. Thấy mọi ngƣời trang nghiêm đứng trong Nhà Hội, bà bƣớc vào. Tới nơi chỗ nằm, bà lần lƣợt sờ chân, sờ mũi, sờ đầu mới biết rằng tôn giả đã tịch! Bà liền quỳ dƣới sàn phòng, than khóc, nƣớc mắt, nƣớc mũi nghẹn ngào. - Ôi! Ông con trai cao quý của mẹ đã đi rồi! Ôi! Ông con trai suốt đời hiền lành, dịu dàng, nết na, mẫu mực... giờ không còn nữa! Trƣớc khi mất, mẹ mới biết rằng ông là ngƣời cao cả, oai đức lớn còn hơn cả đại phạm thiên! Thế nhƣng đã muộn rồi, ông con ơi! Gần suốt một trăm năm, mẹ đã không tạo đƣợc, không tích lũy đƣợc một công đức nào cả trong cái tòa trang viện đồ sộ này! Mẹ đã không biết cung kính, cúng dƣờng cho hằng trăm sa-môn, hằng ngàn sa-môn chân chánh và cao thƣợng. Mẹ đã không xây cất đƣợc một tịnh xá, không dâng đƣợc một mảnh đất, chƣa thật sự phát tâm hoan hỷ dâng một chút ít vật thực cho đức Phật cao cả và tăng chúng thánh hạnh! Ôi! Than ôi! Của cải chất đầy rƣơng, đầy hòm mà mẹ chƣa có một chút phƣớc báu nào cả ông con ơi! Bà Sārī kể lể cho đến khi mặt trời lên cao. Bảy vị A-la- hán ngồi đại định ở xung quanh nhục thể của tôn giả, an nhiên, bất động nhƣ bảy bức tƣợng đồng! Nhìn sự yên tĩnh ấy, yên tĩnh một cách lạ lùng, một hồi, tâm bà thanh thản hơn. Chƣ tăng lần lƣợt bƣớc vào đảnh lễ. Tôn giả Anuruddha xuất thiền, khẽ nói nhỏ vào tai bà Sārī: 372           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Không nên khóc nữa, thƣa mẹ! Con trai của mẹ đã nhập Niết-bàn, nghĩa là đã đi vào chốn an vui bất tử, từ rày không còn dính một tí đau khổ nào nữa, dầu chỉ là đầu ngọn cỏ kusa! Mẹ hãy tỉnh táo, lau ráo nƣớc mắt, lo hậu sự cho con trai mẹ, với tất cả tấm lòng của mẹ, rồi mẹ sẽ cảm thấy yên vui và mát mẻ lạ lùng! Thƣa mẹ! Mẹ chỉ mất đi một ngƣời con đức hạnh, nhƣng chúng con lại mất đi cả một Kho Tàng Pháp Bảo, mất đi một ngôi Sao Sáng bên cạnh đức Tôn Sƣ; mất đi một ngƣời cha, một ngƣời mẹ, một ngƣời anh cả trong giáo hội và tăng đoàn. Chúng con mất mát lớn hơn cả mẹ nữa đấy! Mẹ hãy nhìn xem chƣ tăng kìa! Anh trai trƣởng của chúng con ra đi, cả năm trăm đứa con kia, mới chỉ là số ít thôi, đã cảm thấy bơ vơ không có nơi nƣơng tựa! Nhƣng định luật của tự nhiên là vậy, có sinh thì có diệt, có tụ thì có tan! Còn vấn đề tạo công quả thì không có gì phải muộn màng! Chƣ tăng còn nhiều lắm, đức Phật còn tại thế, giáo hội còn trƣờng tồn. Mẹ hãy chứng tỏ cho các thôn làng xung quanh đây, những ngôi làng bà-la-môn kỳ cựu biết rằng mẹ là mẹ của bảy vị A-la-hán cao cả, mẹ đã đứng vững trong Chánh Pháp, mẹ có Đức Tin Bất Động với Tam Bảo, mẹ đã nếm đƣợc hƣơng vị của Đạo Bất Diệt. Thƣa mẹ! Những lời con đã mạo muội nói ra nhƣ vậy, mẹ nghĩ có đúng không? Bà Sārī gật đầu mạnh mẽ: - Rất đúng, hoàn toàn đúng, thƣa tôn giả! Các ngài và ông con trai của tôi nói lời nào là đúng lời ấy mà trƣớc đây tôi vì quá mê muội nên không thấy. Hãy cho tôi đƣợc sám hối đức Phật, đức Pháp và đức Tăng. Bà quỳ xuống đảnh lễ, cả bảy vị A-la-hán đều lặng lẽ chứng minh cho lời sám tội ấy. Sau đó, bà Sārī rộng tay mở kho tàng, lấy ra những rƣơng to, rƣơng nhỏ vàng ngọc, nữ trang trông đến chóa mắt. Thế rồi hằng trăm gia nhân chạy tới chạy lui xuôi Minh Đức Triều Tâm Ảnh                373

ngƣợc. Hằng chục trƣởng lão trong thân quyến ăn vận nghiêm trang đến nhà theo lời mời của bà Sārī. Hằng trăm thợ thầy danh tiếng, hằng trăm ngƣời phụ việc tuân lệnh răm rắp theo lời chỉ dẫn của bà. Từng núi lƣơng thực đƣợc chở đến. Vật liệu, hƣơng liệu, tràng hoa, vật thơm, vải vóc... ngựa xe nƣờm nƣợp. Gỗ chiên đàn, gỗ thơm hƣơng vàng theo thuyền trên nguồn tải về. Thế là chỉ trong ba ngày, một ngôi nhà Hội Tế đƣợc dựng ngay chính trung tâm làng Nāḷāka. Tất cả cột và vòng khung toàn bằng gỗ quý, thếp vàng, thếp bạc. Chính giữa ngôi nhà Hội Tế có hai mái che phủ rộng rãi, có bao lơn, có trƣờng bản đƣợc khắc chạm tinh vi với những trụ cột cũng đƣợc bọc vàng bên ngoài. Tất cả khí cụ thờ tế hoặc trang hoàng khác cũng bằng vàng, bằng bạc hoặc những khí vật đắc tiền. Thật là tài tổ chức, sự khéo léo sắp đặt, chỉ huy của bà Sārī vẫn còn hiệu năng, đắc dụng nhƣ thuở nào! Cả mấy làng trầm trồ thán phục một bà lão trên trăm tuổi. Chƣa thôi, hằng ngày, gia nhân chăm lo vật thực đầy đủ, sung mãn, thƣợng vị cúng dƣờng cho năm trăm thầy tỳ-khƣu. Hằng ngày, số ngƣời ăn, cả quan khách, thầy thợ và gia nhân bao giờ cũng trên ngàn ngƣời. Một mình bà Sārī quán xuyến tất cả. Đến ngày thứ tƣ, quan khách đông hơn, và tôn giả Anuruddha nói với bà Sārī là rất nhiều vị thiên, địa tiên, thọ thần, rồng, da-xoa... cũng trà trộn xen lẫn vào đấy để cùng tham dự. Có điều hay là mặc dầu đã ở trong hàng ngũ chánh đạo, bà Sārī vẫn để cho các trƣởng giáo bà-la-môn và quan khách tổ chức hội tế theo truyền thống, tập tục của dân làng. Khi số ngƣời đông đảo ấy đã hành lễ suốt mấy ngày theo nghi thức tang lễ cổ truyền đã xong, bà cho dựng ngay một dàn hỏa thiêu cao trọng bằng tất cả các loại gỗ quý nhất, củi đốt cũng bằng gỗ trầm hƣơng. Nhục thể của tôn giả 374           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Sāriputta đƣợc quấn bằng hằng trăm mét lụa Kāsi quý báu, tẩm dầu hƣơng; rồi đƣợc phủ bằng hàng chục loại hoa tƣơi, hƣơng liệu thơm nhƣ đinh hƣơng, hồi hƣơng, nƣớc hoa ngát ngào đủ loại; và đƣợc tôn trí trên cao... Thế rồi, chƣ tăng đứng quanh mấy vòng quanh, tụng những biến kinh về vô thƣờng, khổ không, vô ngã. Ba vị tỳ- khƣu-ni A-la-hán, em của ngài, ngồi quỳ lặng lẽ bên linh cữu. Bốn vị A-la-hán, dẫn đầu là tôn giả Anuruddha, cầm những bó mồi bằng rễ cây usīva thơm hƣơng, châm lửa đốt. Lời kinh của năm trăm ngƣời đọc quả có uy lực kinh thiên động địa, dào dạt, ùn ùn nhƣ sóng lƣợn giữa không gian. Lửa bốc cháy, thơm ngào ngạt, lan xa cả mấy ngôi làng... Trong đêm hỏa thiêu ấy, có mấy ngàn ngƣời tham dự cùng vô số chƣ thiên, phạm thiên chứng kiến. Tôn giả Anuruddha và ba vị thánh tăng em trai ngài thay nhau thuyết pháp không nghỉ. Khi lửa tàn chỉ mới cuối canh hai, tôn giả Anuruddha và Mahā Cunda lấy những thùng nƣớc hoa rƣới tắt những cục than âm ỉ khói. Trƣởng lão Mahā Cunda đến góp nhặt xá-lợi vào vuông vải lọc. Bà Sārī đƣa ra một cái hộp bằng vàng để đựng di cốt nhƣng trƣởng lão Mahā Cunda nói: - Không, thƣa mẹ! Chỉ vuông vải lọc của thầy tỳ-khƣu nhƣ thế này là đẹp lắm rồi. Con sẽ đi ngay, kịp thời về trình báo với đức Thế Tôn. Con không thể lƣu lại đêm hay lƣu lại một giây khắc nào nữa cả. Nói xong, trƣởng lão Mahā Cunda chào mẹ, chào tôn giả Anuruddha, chào các em; sửa lại y bát, buộc vuông vải lọc chứa đầy xá-lợi, đồng thời cầm luôn y tăng-già-lê và bình bát, là di vật tùy thân của tôn giả Sāriputta, cấp tốc lên đƣờng về Sāvatthi. Bà Sārī đƣa mắt lặng lẽ, ngậm ngùi nói:

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                375

- Chẳng lẽ con đành đoạn mang đi hết sao? Con chẳng
để lại một chút xíu gì di vật của anh trai con cho mẹ và ngôi
làng Nāḷāka này tƣởng niệm hay sao?
- Có đây rồi mẹ! Trƣởng lão Upāsena nói – Anh trai con
chu đáo lắm, có để lại cho mẹ đây.
Rồi tôn giả trao cho bà Sārī vuông vải lọc của thầy tỳ-
khƣu, trong đó có mấy ngôi xá-lợi sáng lấp lánh. Tiếp theo
sau đó, Revata, Cālā, Upacālā, Sīsupacālā đều đƣa những
vuông vải lọc ra cho bà Sārī xem. Hóa ra vị nào cũng có một
ít xá-lợi của tôn giả cả.
Tôn giả Anuruddha bèn giải thích cho bà Sārī hiểu:
- Vì ân đức của tôn giả - con trai trƣởng của mẹ quá lớn,
nên chúng tôi đã đồng chia nhau mỗi vị một ít, mang về nơi
trú xứ, xây dựng bảo tháp để cho chƣ tăng và hai hàng cƣ sĩ
áo trắng các nơi có cơ hội chiêm bái, phụng thờ!
Bà Sārī mừng đến chảy nƣớc mắt. Những giọt nƣớc mắt
hân hoan, thanh khiết.
Ít hôm sau, bà đã bỏ tiền của ra không tiếc, hết lòng kiến
tạo một ngôi bảo tháp để tôn thờ xá-lợi của tôn giả Sāriputta,
một hiện thân siêu việt đã làm thơm lây ngôi làng Nāḷāka
nhỏ bé này.
Trƣởng lão Mahā Cunda sử dụng thần thông tức tốc về
Kỳ Viên tịnh xá, tìm gặp tôn giả Ānanda, đảnh lễ, rồi ngồi
xuống một bên:
- Thƣa tôn giả! Sa-môn Sāriputta, anh trai trƣởng của
con đã nhập diệt rồi. Đây là di cốt, đây là bình bát và y tăng-
già-lê của vị ấy.
Tôn giả Ānanda lặng ngắt, im sững một hồi lâu rồi thò
tay sờ vuông vải lọc, sờ y, sờ bát... miệng nói nhƣ một cái
máy:
- Vâng, vâng thƣa hiền giả! Vâng, thƣa hiền giả! Chúng
ta sẽ ra mắt... chúng ta hãy cùng ra mắt đức Tôn Sƣ!
Thế rồi cả hai vị đến đảnh lễ đức Đạo Sƣ.
376            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Bạch đức Thế Tôn! Tôn giả Ānanda lắp bắp - Hiền giả... hiền giả Mahā Cunda vừa từ Nāḷāka đến đây, có đƣa tin rằng, đại huynh trƣởng của tất cả chúng con, là tôn giả Sāriputta đã Niết-bàn rồi. Và đây là xá-lợi và di vật của Con Ngƣời Cao Cả ấy! Nói thế xong, tôn giả Ānanda đôi mắt ứa ra hai hàng lệ, nghẹn ngào: - Khi đệ tử nghe tin ấy, tâm tƣ đệ tử trở nên bàng hoàng và cơ thể cảm nghe nhƣ yếu ớt, suy nhƣợc đi. Mọi vật chung quanh nhƣ quay cuồng, mờ nhạt. Và tâm trí của đệ tử nhƣ rơi vào trạng thái mơ hồ, mông lung, không còn phân biệt cái gì ra cái gì nữa cả. Ôi! Đệ tử rất đau đớn! Đức Phật biết tâm tƣ của ngƣời đệ tử giàu xúc cảm, ngài cất giọng từ hòa: - Này Ānanda! Sao ông lại nói nhƣ vậy? Sāriputta nhập diệt có lấy đi của ông phần nào giới hoặc định hay không? Hay Sāriputta đã mang đi tất cả trí tuệ và giải thoát của ông mất rồi? - Anh Cả của đệ tử không lấy đi cái gì cả! Rồi tôn giả Ānanda sụt sùi nói - Nhƣng ngƣời là cố vấn trí tuệ cho đệ tử, đã giảng giải Pháp Bảo cho đệ tử một cách trọn vẹn, rõ ràng và chân thực. Ngƣời đã dẫn dắt hàng ngàn tỳ-khƣu vào thánh đạo. Đã hào sảng rộng tay mở toang cánh cửa trời ngƣời cho hằng vạn chúng sanh. Những huấn pháp, dụ pháp của tôn giả ấy linh động, ngát ngào, mát mẻ, ấm cúng và thâm diệu dƣờng bao! Ôi! Vĩnh viễn đệ tử sẽ không còn nghe đƣợc những thời pháp đậm đà, sâu sắc và thắm thiết kia nữa! Đức Phật lại phải an ủi, dạy bảo: - Này Ānanda! Đừng sầu thƣơng thái quá! Nhƣ Lai biết rõ tình cảm của ông đối với Sāriputta, nên trong buổi tiễn đƣa, Nhƣ Lai đã cố ý không cho ông gặp mặt là vì vậy. Tất cả mọi pháp hữu vi nó sinh diệt hoại thành ra sao ông đã biết Minh Đức Triều Tâm Ảnh                377

rồi. Tất cả mọi cái gọi là yêu thích, yêu mến, luyến thƣơng... chúng tạo ra ràng buộc, đau khổ nhƣ thế nào ông cũng biết rồi. Và ông còn thuyết pháp rất hay về điều đó nữa là khác. Nhƣ Lai chỉ nhắc nhở ông một điều thôi: “Hãy tự tạo cho mình một hòn đảo để nƣơng tựa, một hòn đảo không sinh diệt, Bất Tử, một hòn đảo thoát ra ngoài mọi định luật vô thƣờng, một hòn đảo ở trên mọi trạng thái và các điều kiện”. Ông là bậc bác học, đa văn, quảng tuệ, Nhƣ Lai nói ít nhƣng ông hiểu nhiều! Tôn giả Ānanda cúi đầu ghi nhận nhƣng dòng sóng cảm xúc trong tâm tƣ vẫn cứ tuôn trào. Thấy vậy, đức Phật đƣa tôn giả Ānanda vào công việc: - Hãy tụ tập tất cả tăng chúng trong Kỳ Viên tịnh xá đến ngay đại giảng đƣờng để Nhƣ Lai nói thêm về ngƣời Anh Cả của họ. Đức Thế Tôn ngồi lên pháp tòa, phóng hào quang sáu màu trộn lẫn từng đôi một, duỗi thẳng cánh tay nhận vuông vải lọc đựng di cốt của tôn giả Sāriputta, mở ra, đƣa lên cao rồi đặt vào lòng tay trái, nhìn hội chúng chƣ tăng đầy cả đại giảng đƣờng rồi nói: - Này các thầy tỳ-khƣu! Đây là di cốt có màu sắc sáng trắng nhƣ ngọc trai của một vị tỳ-khƣu có phẩm hạnh trinh bạch tựa vỏ ốc. Đấy là Anh Cả của các ngƣơi! Ông ấy đã nhập diệt rồi. Và đây là xá-lợi còn lại! Đức Thế Tôn đƣa tay chỉ y, bát nằm bên cạnh pháp tòa, mở lời tán dƣơng công đức: - Này các thầy tỳ-khƣu! Sāriputta đã tu tập rất lâu, kể từ khi phát nguyện dƣới chân đức Phật Anomadassi đến nay với thời gian không thể tính đƣợc. Ông ta đã tích lũy ba-la- mật nhƣ cát của con sông Gaṅgā, nhƣ lá cây trên đại ngàn Himalaya! Quả vị mà ông ta đạt đƣợc rất gần với Nhƣ Lai. Là một tỳ-khƣu xứng đáng đƣợc tứ chúng tôn trọng và ngƣỡng mộ, vinh hạnh cho thế gian chiêm bái, phụng thờ! 378            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Trí tuệ của ông ta không ai bì kịp. Trí tuệ ấy sáng suốt, quảng bác, rực chói nhƣ hàng triệu ngôi sao tụ lại. Ông ấy là một ngƣời sống đời biết đủ, ít ham muốn, điềm đạm, không dính bụi trần, ƣa tĩnh cƣ, ƣa tạo sự hòa hợp giữa tăng chúng, không mệt mỏi trong phật sự, không chán nản trong việc giáo huấn môn đồ, cƣ sĩ đệ tử. Là ngƣời bạn khả kính, khả ái của mọi ngƣời. Là một thiện trí thức vĩ đại! Nầy các thầy tỳ-khƣu! Từ bỏ một gia sản và hiện kim không thua gì gia sản và hiện kim của trƣởng giả Cấp Cô Độc; Sāriputta đã nhẹ nhàng ra đi nhƣ một cánh chim trời tự do để sống đời sa-môn vô sản bần hàn, quyết tầm cầu đạo quả tối thƣợng chƣa có trên trần gian này! Các thầy có biết không? Trải qua vô lƣợng kiếp huân tu và tích lũy công hạnh, ông ấy là ngƣời luôn luôn thân cận với Nhƣ Lai; khi là thân phụ, khi là nội tổ, là chú, là bác, anh em, con cái, cháu chắt hoặc bạn của Nhƣ Lai. Ông ấy kiên định nhƣ đá tảng, khiêm nhu tựa lụa mềm, kham nhẫn giống đại địa, tĩnh lặng tợ bể sâu! Ông ấy sống đời vô hại và hữu ích cho mọi ngƣời. Với bè bạn, ngƣời thân, môn đệ, ông nhƣ con linh ngƣu chúa đàn với đôi sừng bằng sắt sẵn sàng bảo vệ và ngăn chặn kẻ ác, điều ác, việc ác không cho đến gần mọi ngƣời. Ông ấy đã từng tự ví mình nhƣ đất, nƣớc, lửa, gió, nhƣ miếng giẻ chùi chân, nhƣ chén mỡ đặc, nhƣ một ngƣời chiên-đà-la tôi tớ, nô lệ, thấp kém, thấp hèn nhất trong xã hội; thế nhƣng ông ta lại là một Con Ngƣời Cao Cả, Vĩ Đại Nhất trên đời này! Đức Phật một lƣợt nữa lại đƣa di cốt lên: - Nầy các thầy tỳ-khƣu! Đây là xá-lợi của vị tỳ-khƣu ấy, có sắc trong sáng, trắng sáng nhƣ ngọc trai, là vị thánh tăng duy nhất khi ra đi có cuộc tiễn đƣa vĩ đại, quả đất phải rung động và sấm gióng đầy uy vũ giữa trời cao! Trong trăm trăm ngàn ngàn kiếp qua, ông ta đã biết bao lần bứt xiềng đời sống ngục tù, ràng buộc của gia đình. Đã Minh Đức Triều Tâm Ảnh                379

biết bao lần ông ta đã khẳng khái chối bỏ ngọc vàng, tƣớc lộc, thê nhi vì lý tƣởng vô thƣợng của đời mình. Vị tỳ-khƣu ấy giờ đây mãi mãi đƣợc chƣ thiên, phạm thiên, nhân loại cung kính, phụng thờ. Các thầy hãy bƣớc theo gót chân của Sāriputta. Một gót chân dù ở giữa đô thị hay rừng sâu cũng không làm hại đến một chúng hữu tình, một chúng vô tình; gót chân in dấu sự tịch lặng và vô nhiễm đến muôn đời! Sāriputta là ngƣời chiến thắng vĩ đại! Một vị tỳ-khƣu phẩm hạnh trong trắng nhƣ vỏ ốc, thanh sạch nhƣ pha ly châu! Ông ta là ngƣời xứng đáng nhất để xây dựng một bảo tháp để chƣ thiên, phạm thiên và nhân loại cung kính, lễ bái, chiêm ngƣỡng, dâng đèn hoa, trầm hƣơng để tôn kính, thờ phụng đến ngàn sau. Sau khi xá-lợi, y, bát của tôn giả Sāriputta đƣợc chính đức Thế Tôn ca ngợi nhƣ vậy, tán thán nhƣ vậy; hai hàng cận sự nam nữ, vua chúa, đại thần, phú hộ, dân chúng quanh thành Sāvatthi hùn góp tiền bạc, của cải, công sức; kiến tạo một bảo tháp quý trọng để tôn trí xá-lợi, y bát của ngài, đƣợc chọn địa điểm trên một ngọn đồi cao, sâu trong rừng cây của hoàng tử Jeta (Kỳ-đà). Tôn giả Sāriputta ra đi - ai cũng xúc động và đau thƣơng trƣớc sự mất mát lớn lao của giáo hội. Nhƣng xúc động và có vẻ đau thƣơng nhất là tôn giả Ānanda, ông khóc lóc, than thở với nƣớc mắt dầm dề, nhƣ ngƣời vô hồn, lặp đi lặp lại mãi: - Ôi! Ngƣời bạn cao thƣợng của tôi, ông Anh Cả của tôi đã đi rồi thì đối với tôi, cuộc đời này sẽ chìm sâu trong đêm đen lạnh lẽo. Thấy vậy, đức Phật bảo: - Này Ānanda! Thấy cảnh ông lại nhớ ngƣời. Vậy hãy tập họp chƣ tăng, ngay ngày mai, ông cùng với đại chúng bộ hành về Trúc Lâm tịnh xá trƣớc. Nhƣ Lai và chƣ vị trƣởng lão khác sẽ đến sau. 380           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Tôn Giả Mahā Moggallāna Niết-bàn

Thế rồi, trong lúc công trình bảo tháp ở Kỳ Viên đang xây dựng đƣợc mấy hôm thì đức Phật hƣớng tâm, biết là tôn giả Mahā Moggallāna cũng sắp Niết-bàn. Và ngài cũng biết diễn tiến của sự việc nó xẩy ra làm sao. Số là trƣớc đây, do có năng lực siêu nhiên, tôn giả Mahā Moggallāna thƣờng vân du hành hóa khắp ba cõi, sáu đƣờng, trong đó các cảnh trời, địa ngục, ngạ quỷ ngài thƣờng ghé thăm nhất. Điều tôn giả thấy rõ sự thực là tăng sĩ hay tục gia đệ tử của đức Phật đa phần hóa sanh lên các cảnh trời, còn môn đệ của ngoại đạo, xuất gia hay tại gia đa phần thác sanh vào các cảnh khổ nhƣ địa ngục hay ngạ quỷ. Trƣớc hội chúng tại các đại giảng đƣờng đó đây, tôn giả thƣờng trình lại với đức Phật chuyện nghe thấy của mình, sau đó đƣợc đức Thế Tôn xác chứng đó là sự thực. Hai hàng cƣ sĩ áo trắng biết đƣợc sự việc ấy, họ lại càng tăng trƣởng thêm đức tin, đồng thời lôi kéo luôn một số tín đồ ngoại giáo từ bỏ giáo phái cũ để theo giáo hội của đức Phật. Trƣớc hiện trạng ấy, quần chúng theo Phật ngày càng đông và tín đồ của ngoại giáo ngày càng ít; và nhƣ vậy thì lợi đắc, cung kính, uy tín, danh vọng, lợi dƣỡng của họ ngày càng bị tổn giảm, ngƣợc lại, bên phía đức Phật và giáo hội ngày càng tăng.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                381

Sau khi truy cứu tìm biết ngƣời tiết lộ sự thực về chuyện cõi trời và địa ngục ấy là tôn giả Mahā Moggallāna thì ngoại đạo rất căm ghét ngài. Và chuyện mà ngoại giáo bị sút giảm cả tín đồ và tứ sự thì “thủ phạm” không ai khác hơn là tôn giả Mahā Moggallāna. Một số ngoại đạo họp bàn với nhau, chủ chốt là nhóm đạo sĩ thuộc phái Nigaṇṭha Natāputta (Ni-kiền-tử) đã bỏ ra một ngàn đồng tiền vàng thuê mƣớn một toán côn đồ, cầm đầu là Samaṇagutta tìm cách giết chết tôn giả Mahā Moggallāna. Khi biết đƣợc tôn giả đang ở tại Kāḷasilāvihāra, núi Isigilī, chúng mang đao kiếm vây quanh liêu thất của ngài. Cả sáu lần, sáu ngày nhƣ vậy, chúng xông vào bên trong nhƣng đều không tìm thấy tôn giả. Hóa ra, do biết ý đồ của chúng nên tôn giả đã sử dụng thần thông, bay đi mất. Ngày thứ bảy, biết chắc là tôn giả đang ở bên trong thất, chúng xông vào thì ngài ngồi yên vì ngài biết ác nghiệp quá khứ giết cha mẹ còn dƣ sót đã đến hồi trổ quả. Và ngài còn biết rằng, khả năng thần thông có thể thu phục rồng chúa Nandopananda, nhiếp phục rắn chúa Ahichatta, chỉ với ngón chân có thể làm rung chuyển lâu đài Vejayañta ở cõi trời Đao Lợi, nhƣng khi nghiệp ác đến thì thần lực ấy cũng bất lực. Khi đang định ngồi yên cho chúng giết thì tôn giả suy nghĩ: “Đức Thế Tôn đang ở tại Kỳ Viên tịnh xá, tôn huynh của ta cũng vừa Niết-bàn, hiện tại ở đấy đang xây dựng bảo tháp. Ta chƣa xin phép đức Thế Tôn để nhập diệt, vậy thì ta cần phải duy trì ý căn (sắc ý vật), cho dù năm căn mắt tai mũi lƣỡi thân có bị hủy diệt nhƣng ý căn vẫn còn thì ta cũng có thể hoàn nguyên lại thân xác nhƣ thƣờng”. Nghĩ thế xong, tôn giả huy động thần lực, đƣa ý căn ra ngoài thân
