Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
Tập 6 — Trƣởng Giả Anāthapiṇḍika Ra Đi
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Cấp Cô Độc Ra Đi

Đức Phật cùng với chƣ đại trƣởng lão trở lại Sāvatthi cho kịp trƣớc mùa mƣa. Năm nay tại đây thời tiết có vẻ bất thƣờng, nhƣng chƣ tăng các nơi cũng không quản ngại lộ trình vất vả về an cƣ tại Kỳ Viên nhiều hơn mấy năm trƣớc. Ai cũng muốn nghe những biến cố động trời về thái tử Ajātasattu và Devadatta. Nhƣ vậy là việc thái tử Ajātasattu định giết cha cƣớp ngôi, tình cảnh đức vua Bimbisāra bị chết đói trong ngục, chuyện ba lần Devadatta âm mƣu giết Phật là những đề tài nóng hổi đƣợc chƣ tăng và hai hàng cƣ sĩ vây quanh chƣ đại trƣởng lão để thăm hỏi tin tức. Sau khi biết rõ, ai cũng ngao ngán, ai cũng thở dài cho tâm địa của con ngƣời. Bi cảm, thƣơng xót thay cho đức vua Bimbisāra hiền thiện! Khốn nạn, đáng nguyền rủa thay là thằng con Ajātasattu bất hiếu! Gian độc và điên cuồng thay là tên Devadatta ác tăng! Đức vua Pāsenadi cũng là ngƣời tìm đến đảnh lễ đức Phật sớm nhất. Khi tôn giả Mahā Moggallāna vận thần thông lực đến gặp vua trƣớc vị quan sứ giả mƣời mấy hôm, kể lại việc làm bất hiếu của thái tử Ajātasattu khi cấm cố vua cha của mình, đức vua đã cố kềm chế cơn giận dữ theo lời

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 209

dặn bảo của đức Phật, nếu không ông đã xua quân trừng trị đứa cháu vô đạo. Sau khi nghe đức Phật kể lại tự sự, bây giờ đức vua mới biết thêm là đức vua Bimbisāra bị bỏ chết đói trong ngục tối và một số các vị lão thần bị thủ tiêu, ông lặng ngƣời đi. Đức Phật cũng kể lại những vắt thức ăn giấu trong mái tóc, thức ăn quết nhuyễn phết lên ngƣời của hoàng hậu Videhi (Kosaladevī) cũng chỉ cứu đức vua sống đƣợc mấy hôm. Tuy nhiên, đức Phật khen ngợi tinh thần vững mạnh, xem nhẹ cái đói, cái chết và cái tâm từ bi của đức vua đối với kẻ đã hãm hại mình. Việc tẩy chay lễ đăng quang của Ajātasattu đức Phật cũng kể lại. Hôm dự lễ trà-tỳ đức Phật tự đến với hơn bốn ngàn tăng ni đã tạo vinh quang cho hƣơng linh quá cố, ngài cũng kể lại chi tiết. Rồi đức Phật trấn an: - Thôi đƣợc rồi, bệ hạ! Sự việc xảy ra thƣờng đúng với nhân, duyên, quả của nó. Đức vua hiện đã hóa sanh lên cõi trời của Tỳ-sa-môn thiên vƣơng, không còn chịu cảnh nhiều gian truân nhƣ thế gian này nữa. Lâu lắm, đức vua Pāsenadi mới nói: - Đời ngƣời quả thật là bi khổ! Đến lúc này thì đệ tử mới thật sự hiểu thấm thía lời dạy của đức Tôn Sƣ về “ khổ đế” trần gian! Quả thật, không ai có thể thoát khỏi định luật của nhân, duyên, quả, báo và nghiệp! Đức vua Bimbisāra một đời hiền đức cũng không tránh khỏi! Hoàng muội của đệ tử, Kosaladevī (tức là hoàng hậu Videhi) một đời mẫu mực, đức hạnh cũng không tránh khỏi! Không biết sau biến cố thảm nạn vừa rồi, tinh thần hiền muội của đệ tử có sa sút lắm không, bạch đức Tôn Sƣ? - Bà vẫn còn khá lắm đấy, tâu bệ hạ! - Không gục ngã, không đột quỵ mà còn đứng vững đƣợc nhƣ vậy, quả thật là nhờ thần dƣợc của giáo pháp, phải vậy không, bạch đức Tôn Sƣ? 210           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Ừ, có lẽ vậy! Và còn nữa - đức Phật nói tiếp - Hoàng
hậu Videhi ở bên cạnh đức vua Bimbisāra nhƣ thế nào thì
hoàng hậu Mallikā ở bên bệ hạ nhƣ thế đó. Họ đều là những
nữ nhân cao quý, nhân ái; là chiếc bóng an vui cho chƣ đại
vƣơng, đồng thời là ngƣời hộ trì cho tăng ni và giáo pháp
nữa đó, tâu bệ hạ!
Đức vua Pāsenadi cảm thấy nhẹ lòng.
Đức Phật vừa tiễn đức vua ra về đƣợc một lúc thì tôn giả
Ānanda vào thƣa trình:
- Bạch đức Thế Tôn! Ngƣời quản gia của trƣởng giả Cấp
Cô Độc vừa đến báo tin là ông ấy bệnh rất nặng, sợ rằng
không qua khỏi...
- Ừ, ngƣời quản gia có nói gì nữa không?
- Bạch, có ạ! Ngƣời quản gia nói là trƣởng giả khẩn cầu
tôn giả Sāriputta đến thăm ông ta lần cuối cùng.
Đức Phật hƣớng tâm một lát rồi nói:
- Vậy thì cả ông và Sāriputta hãy đến thăm trƣởng giả
ấy. Cả hai vị đều có duyên với ông ta.
Tôn giả Sāriputta và Ānanda vâng mệnh đi ngay. Đến
nơi, bên giƣờng bệnh, tôn giả Sāriputta ân cần nắm tay Cấp
Cô Độc rồi cất tiếng hỏi:
- Ông có kham nhẫn cơn đau đƣợc không, Sudatta?
Trƣởng giả mở mắt ra, định gƣợng ngồi dậy. Tôn giả
Ānanda mỉm cƣời, ngăn lại:
- Ông cứ nằm yên vậy! Có chịu đựng nổi cơn đau không
kìa, tôn giả Sāriputta hỏi đó!
- Dạ thƣa! Ông thều thào! Nó đau đớn lắm! Đôi khi nhƣ
lửa đốt từ trong xƣơng. Đôi khi nó xoay, nó vặn, nó đâm, nó
chích khắp lục phủ ngũ tạng. Có lẽ đệ tử không chịu đựng
đƣợc nữa rồi.
- Nó cứ đau mãi thế, không có chút nào thuyên giảm à?
- Thƣa, nó cứ tăng chứ không giảm, càng lúc càng thêm
khốc liệt.
Minh Đức Triều Tâm Ảnh               211

Nói xong, trán ông trƣởng giả lấm tấm mồ hôi, nhƣ cố
chịu đựng cơn đau.
Tôn giả Sāriputta kéo chiếc ghế ngồi xuống bên cạnh,
dịu dàng đặt tay lên trán ông rồi nói:
- Già, rồi bệnh, rồi chết là định luật tất yếu, không ai
thoát khỏi đƣợc, này Sudatta! Bây giờ ông đau đớn khốc liệt
là do đất đang tan rã dần, do lửa đang nguội lạnh dần, do
nƣớc đang cạn khô dần; rồi đến khi gió ngƣng hoạt động
nữa, tức là hơi thở chấm dứt chính là lúc thần chết đang
đứng một bên rồi đó! Ông có sợ không?
- Không, không có sợ thần chết, tôn giả! Bây giờ đệ tử
đang sợ cái đau đây!
- Vậy thì cái đau ấy cũng không đáng sợ!
- Đau kinh khủng thế này làm sao mà không đáng sợ
đƣợc, thƣa tôn giả?
- Có chứ! Có một bài kinh của đức Tôn Sƣ. Nghe bài
kinh này, nhập tâm vào kinh này, theo dõi từng lời, từng
câu, từng đoạn bài kinh này, rồi an trú vào đó thì cái gọi là
đau đớn kia tiêu tan tức thì!
- Kỳ lạ vậy kia à? Vậy thì xin cho đệ tử đƣợc thọ trì.
- Vậy thì ông hãy nhiếp tâm lắng nghe!
Sau đó, tôn giả Sāriputta liền thuyết cho ông nghe một
bài pháp cao siêu, nói về lục căn, lục trần; và những cảm thọ
vô thƣờng, trống không của nó nhƣ thế nào; rồi kết luận:
- Này trƣởng giả kính mến! Hãy ghi nhận theo lời ta mà
niệm nhƣ thế này:
“Này hỡi ngƣời thợ sinh diệt! Ta không còn dính mắc
với đôi mắt, với lỗ tai, với cái lƣỡi, với lỗ mũi và cả với làn
da xúc cảm nữa! Ngƣơi cứ không ngƣng nghỉ tạo ra những
cảm thọ trống không vô vị, vô tích sự vậy hay sao? Ngƣơi
không làm gì đƣợc ta đâu!
Này hỡi ngƣời thợ sinh diệt! Những ảo ảnh, mộng mị do
ngƣơi tạo ra, ta đã nhìn thấy rõ rồi, đừng có mất công mê
212            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

hoặc, ta không thấy lầm, trông lầm nữa đâu! Những cái gọi là vừa lòng, êm ái, khoái lạc, ngon ngọt, thỏa thích, khả hỷ, khả ý từ lâu đã quyến dụ ta, thật nguy hiểm; bây giờ ta không còn dính mồi câu của ngƣơi nữa đâu! Tất cả, đến một lúc nào đó, chúng đều phân ly, tan rã dẫu thân này hay thân khác, dẫu thế giới này hay thế giới khác, không bao giờ có việc thƣờng còn và bất hoại đâu. Tất cả đều là đau khổ và phiền não. Này hỡi ngƣời thợ sinh diệt! Ta đã tu tập nhƣ vậy, ta đang tu tập nhƣ vậy, ta đã an trú nhƣ vậy thì ngƣơi làm gì nổi ta?” Nghe xong thời pháp, trƣởng giả Cấp Cô Độc ràn rụa nƣớc mắt. Tôn giả Ānanda thấy vậy bèn hỏi: - Có phải trƣởng giả lo sợ tử thần nên tinh thần trở nên suy nhƣợc không? - Thật không phải vậy, tôn giả kính mến! Nghe xong bài kinh ấy, đệ tử không còn sợ đau, không còn sợ chết nữa. Nói rõ là, khi an trú tâm vào kinh ấy thì tinh thần đệ tử không chút giảm suy, mà ngƣợc lại, đang phấn chấn, đang hoan hỷ là khác. Ấy chỉ vì mặc dầu đã nghe rất nhiều bài pháp do đức Tôn Sƣ giảng dạy, đệ tử chƣa hề đƣợc nghe một thời pháp nào cao siêu nhƣ thế này! Tôn giả Sāriputta giải thích: - Trƣởng giả quả thật là đặc biệt, ta mới thuyết cho nghe bài pháp cao siêu ấy. Ngay chính trong Tăng chúng, đức Thế Tôn cũng chỉ thuyết đến cho những tỳ-khƣu tiến bộ mà thôi. Thuyết cho hàng cƣ sĩ, họ sẽ không thấu hiểu. Trƣởng giả Cấp Cô Độc cảm xúc rơi nƣớc mắt, tri ân xiết bao về sự đối xử đặc biệt đó. Nhƣng nhân cơ hội ấy, ông cũng thỉnh cầu tôn giả Sāriputta cứ truyền bá giáo pháp cao siêu kia cho hàng tại gia. Vì cũng có những cƣ sĩ có ít bụi cát trong mắt, có tƣ duy chơn chánh, có căn trí sâu dày sẽ lãnh hội đƣợc. Minh Đức Triều Tâm Ảnh                213

Tôn giả Sāriputta gật đầu hứa khả thỉnh nguyện ấy. Tôn giả Ānanda kéo lại tấm chăn đắp cho ông, nói nhỏ bên tai ông nhƣ cơn gió thoảng: “- Không còn gì hết, không còn Sudatta, không còn cơn đau mà chỉ còn là hơi thở thôi, này ông bạn già! Nhớ nhé” Khi hai vị đệ tử của đức Phật ra về chừng nửa khắc, ông Cấp Cô Độc nghe lời tôn giả Ānanda, trú tâm miên mật vào hơi thở, chỉ còn là hơi thở thôi, rồi ra đi một cách nhẹ nhàng. Và tức khắc, tái sanh vào cung trời Tusita. Đêm ấy, vị trời Cấp Cô Độc từ cung trời Tusita trở về tịnh xá Kỳ Viên, hào quang của ông chiếu ngời, sáng cả khu vƣờn. Vị trời ấy đảnh lễ đức Phật, tán dƣơng phẩm hạnh và tuệ đức của tôn giả Sāriputta, tấm lòng nhân ái dịu dàng của tôn giả Ānanda. Sau đó, vị trời Cấp Cô Độc bày tỏ niềm hân hoan đƣợc gặp lại đức Phật và chƣ tăng trong tịnh xá do ông ta kiến tạo. Cũng trong dịp này, vị trời Cấp Cô Độc xác nhận sự thực chứng của mình: “- Thiện ý và trí tuệ, cùng với tâm đƣợc rèn luyện đúng đắn, có phƣơng pháp làm ta trở nên cao thƣợng, trong sạch chớ không phải do giai cấp hay tài sản”. Hôm sau, thông tin trƣởng giả Cấp Cô Độc ra đi đã đƣợc mọi ngƣời loan báo khắp các tu viện, tịnh xá trong và ngoài kinh thành. Cả chƣ tăng và hai hàng cận sự ai cũng quý kính và tiếc thƣơng một nhân cách lớn, một nhà đại thí vĩ đại. Là một mất mát lớn lao, một thiếu hụt trống vắng trong hàng cƣ sĩ, không ai có thể thay thế đƣợc. Ông tiểu Cấp Cô Độc và toàn thể đại gia cung thỉnh đức Phật và chƣ tăng hai ngàn vị đặt bát cúng dƣờng bảy ngày vô cùng trọng thể, trang trọng và thiêng liêng không thua gì sự ra đi của hoàng hậu Mallikā tại kinh đô này.

214            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Sau lễ hỏa táng, chƣ tăng và nam nữ cận sự tụ hội đầy đặc đại giảng đƣờng Kỳ Viên, ai cũng tò mò muốn biết sanh thú của bậc vĩ nhân hiền thiện ấy, giờ đã lạc cƣ phƣơng nào? Nhân dịp này, đức Phật cũng muốn tuyên dƣơng công đức của vị đại thí chủ ấy, nên ngài cho biết sanh thú của ông là cảnh trời Tusita. Và vị trời Cấp Cô Độc kia với hào quang sáng rực cả Kỳ Viên xuống đảnh lễ thăm ngài và câu chuyện hôm đó ra sao! Đức Phật cũng kể lại cho đại chúng nghe một số hành trạng của vị ấy trong khoảng thời gian gần bốn mƣơi năm phục vụ Tam Bảo không mệt mỏi, không thối thất, với đức tin kiên cố bất động tâm nhƣ thế nào. “- Tại tịnh xá do trƣởng giả Cấp Cô Độc lập nên này! Đức Phật kể - Ông hết lòng hộ trì Nhƣ Lai và tăng chúng. Sự bố thí, cúng dƣờng của ông là vô giới hạn vậy. Cấp Cô Độc nếu không có gì bận việc thì mỗi ngày ông đến Kỳ Viên với ba lần cúng dƣờng lớn: Một vào buổi sáng, một sau buổi sáng và một vào buổi chiều. Còn những lần bố thí và cúng dƣờng vào các cuộc hội lớn hoặc những trƣờng hợp bất thƣờng thì không kể. Chƣa bao giờ trƣởng giả đến Kỳ Viên bằng tay không. Buổi sáng đem theo cháo; sau buổi ăn sáng đem theo thục tô, sanh tô, mật, đƣờng mật; buổi chiều mang theo hƣơng, vòng hoa, vải vóc các loại... Còn ở nhà, bao giờ cũng có phần vật thực sẵn cho năm trăm vị tỳ-khƣu để đặt bát cúng dƣờng. Quả thật, tất cả gia tài, ông đều muốn chi dùng cho giáo pháp. Cái ngôi nhà hữu phƣớc đó, chƣ tăng thƣờng gọi là “giống nhƣ cái hồ đào lên ở ngã tƣ đƣờng cho chúng tỳ-khƣu, giống nhƣ là nhà cha mẹ của tất cả tỳ-khƣu”. Ngoài Nhƣ Lai và hằng chục vị đại trƣởng lão đều đi đến ngôi nhà ấy; còn chƣ tăng thập phƣơng thì đông không kể xiết. Do bố thí không dừng nghỉ, do nguội lạnh việc kinh doanh làm ăn, cả gia tài năm trăm bốn mƣơi triệu đồng tiền vàng của ông đều đã chi dùng cho việc mua đất, chi phí kiến Minh Đức Triều Tâm Ảnh                215

tạo tịnh xá và hộ trì, hộ độ tứ sự cho Tăng chúng. Dần dần ông rơi vào khánh tận và nghèo thiếu. Mặc dầu vậy, ông vẫn không ngừng bố thí, cúng dƣờng. Và đức tin đối với Tam Bảo vẫn không hề suy giảm, mà trái lại, càng đƣợc cũng cố vững bền thêm. Chuyện kể này sẽ xác minh điều đó. Một hôm, Cấp Cô Độc đến hầu thăm Nhƣ Lai, và vì Nhƣ Lai đã biết rõ ông đã khánh kiệt, bèn hỏi: - Này gia chủ! Hôm nay, tại nhà ông, ông còn có vật gì để cúng dƣờng nữa không? - Con còn có vật để bố thí, cúng dƣờng, bạch Thế Tôn! - Ông còn, này gia chủ, vậy là những vật gì? - Bạch Thế Tôn! Ở nhà, con còn “cháo tấm với bột chua để lại từ ngày hôm trƣớc”. Nghe vậy, Nhƣ Lai dạy nhƣ sau: - Này gia chủ! Đừng bao giờ nghĩ rằng, cháo tấm và bột chua kia là ít công đức, ít phƣớc báu. Vật bố thí, cúng dƣờng dẫu tầm thƣờng, thô xấu thế nào, nhƣng trạng thái tâm tốt đẹp thì quả sẽ tốt đẹp. Ai có thể giữ cho trạng thái tâm tốt đẹp thì bố thí, cúng dƣờng bất kỳ vật tầm thƣờng, thô xấu thế nào cũng đƣợc kết quả tốt đẹp, đƣợc quả dị thục to lớn! Nghe lời Nhƣ Lai, khuôn mặt trƣởng giả Cấp Cô Độc rạng rỡ hẳn lên, ông thốt to lên rằng: - Tâm đệ tử không bao giờ là thô xấu cả, bạch Thế Tôn! Đại chúng biết không? Nhà đại triệu phú có bảy tầng lầu, bảy cửa gác. Tại cửa gác thứ tƣ có vị thiên nữ ngụ ở đấy. Từ trƣớc đến nay vị thiên nữ ấy không đƣợc an lạc. Vì khi Nhƣ Lai vào nhà thì vị thiên nữ kia phải di chuyển chỗ ở xuống tầng trệt cuối cùng. Không những chỉ có mình Nhƣ Lai mà chƣ vị đại trƣởng lão, chƣ tỳ-khƣu có uy đức, khi các ngài đến, nếu thiên nữ vẫn ngự yên ở trên cửa tầng lầu thứ tƣ, sẽ bị lửa nung đốt.

216           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Hôm kia, thấy tình cảnh gia đình ông Cấp Cô Độc đã sa sút, nghĩ rằng đây là cơ hội tốt để làm cho Nhƣ Lai và tăng chúng không còn đến ngôi nhà này nữa; vị thiên nữ chói sáng hào quang đến gặp viên quản lý, đứng giữa hƣ không. Viên quản lý ngạc nhiên hỏi: - Ai đó? Ngƣơi là ai? - Ta là thiên nữ ở nơi cửa gác căn lầu thứ tƣ. Ta đến đây vì lợi ích của ngƣơi, của gia chủ ngƣơi. - Vậy thì cứ nói đi, tôi nghe! Viên quản lý nói. Thiên nữ tiếp: - Ngƣơi làm quản lý mà ngƣơi không biết quản lý tài sản. Ngƣơi không biết việc nào lợi ích và việc nào không lợi ích. Ngƣơi lại càng không thấy đƣợc mối nguy cơ phát xuất từ việc làm của ông triệu phú. Ông quản lý có rõ không? Năm trăm bốn mƣơi triệu đồng tiền vàng đã đƣợc chi dùng vào việc vô ích. Các kho đụn tài sản, châu báu và lƣơng thực, thực phẩm của ngôi nhà này, bây giờ chỉ còn là cháo tấm và bột chua. Vậy thì ngƣơi hãy khuyên gia chủ của ngƣơi lo làm ăn, kinh doanh buôn bán để gia tài đƣợc phát sanh, tăng bội, chứ đừng để sa-môn Gotama cùng đệ tử của ông ấy đến ăn hại tại ngôi nhà này nữa. Hãy đuổi cổ chúng đi! Viên quản lý nghe những lời phỉ báng kia, đùng đùng nổi giận, hét toáng lên: - Này, này! Bà thiên nữ ngu si kia! Ông triệu phú, chủ của ta, là ngƣời hiền thiện, là bậc có lòng từ quảng đại, vô song. Trọn vẹn cả gia tài này ông ta đã chi dùng đầy công đức và trí tuệ cho giáo pháp của đức Thế Tôn. Một sự chi dùng đúng đắn đem đến lợi lạc tối thƣợng cho nhân, thiên ba cõi. Đừng nói đến chuyện khánh tận gia sản, chỉ còn cháo tấm và bột chua; nếu ông triệu phú, chủ của ta, nắm búi tóc của ta lôi đi, đem ra giữa chợ bán nhƣ một tên nô lệ, để lấy tiền bố thí cúng dƣờng, thì ta cũng sẵn lòng hoan hỷ! Đã Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 217

nghe rõ chƣa, vị thiên nữ đầy tà kiến, tối tăm và ngu ngốc! Hãy bƣớc đi! Thấy không lay động đƣợc viên quản lý, thiên nữ hiện thân gặp ngƣời con trai cả, cũng nói nhƣ trên, nhƣng cũng bị ngƣời con trƣởng nam mắng cho xối xả. Tuy thế, vẫn không thối chí, vì thiên nữ nửa đêm hiện ra trong phòng ông Cấp Cô Độc với hào quang chiếu sáng. - Này, đại triệu phú! Ta là thiên nữ ở cửa tầng lầu thứ tƣ, ta đến đây vì lợi ích của ông và gia đình ông. - Hãy nói đi, ta nghe đây. - Từ lâu, thiên nữ nói - ngƣơi đã không nghĩ đến tƣơng lai, không nghĩ đến con cái, bỏ bê công nghiệp, phung phí tài sản cho sa-môn Gotama và tăng chúng của ông ta. Cho đến hôm nay, gia sản ngƣơi đã khánh tận mà các sa-môn ấy vẫn đi vào nhà. Những gì chúng lấy đi từ ngƣơi thì không bao giờ có thể đem về lại đƣợc. Hãy nắm chắc, biết chắc là nhƣ vậy. Bắt đầu từ nay trở đi, ngƣơi chớ tự mình đi đến sa- môn Gotama! Chớ cho phép những đệ tử của ông ta đi vào ngôi nhà này nữa. Hãy xoay lƣng, không có nhìn sa-môn Gotama. Hãy lo kinh doanh buôn bán và xây dựng lại sản nghiệp. Triệu phú Cấp Cô Độc nghe những lời không hợp với lỗ tai chánh giáo của mình, nhƣng vẫn trầm tĩnh, hỏi: - Vậy ra đấy là những lời khuyến giáo thiện ý của ngƣơi đối với ta? - Phải nhƣ vậy! Ông đại triệu phú cất giọng cứng rắn, đanh thép: - Bậc Mƣời Lực đã làm cho ta không bị dao động bởi trăm, bởi ngàn, bởi trăm ngàn lời nói của thiên nữ ngƣơi. Lòng tin của ta đối với đức Phật và tăng chúng nhƣ núi Tu Di vững chắc, kiên định. Đức tin ấy ta đã khéo an trú lâu rồi. Thật uổng thay cho công sức và miệng lƣỡi của ngƣơi. Tài sản đƣợc ta tiêu dùng cho chánh pháp, đem đến lợi lạc cho 218            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

nhân thiên và đƣa đến giác ngộ, giải thoát cho ngƣời hữu trí. Nhƣ vậy, những lời ngƣơi nói thật là không thích hợp, phi pháp, phản động, là đòn đánh mạnh vào giáo pháp của đức Tôn Sƣ. Nói đến đây, ông triệu phú chợt xúc động chánh pháp, nói nhƣ lƣỡi búa phủ xuống đầu thiên nữ: - Hãy bƣớc đi, này con quỷ đen (kāla-kaṇṇī), kẻ thiếu lễ độ và đầy ác giới kia! Không có vấn đề ngƣơi sống chung ở đây nữa. Hãy ra khỏi ngôi nhà này mau. Hãy cút đi! Hãy xéo đi! Lời nói của vị thánh đệ tử đã chứng quả Dự Lƣu, không phải là không có oai lực nên thiên nữ không thể ở chỗ cũ đƣợc nữa, phải ra đi. Nhƣng thiên nữ nghĩ rằng: „Nếu không tìm đƣợc chỗ ở khác, ta trở về xin lỗi ông là xong. Có lẽ nào một kẻ tu hành lại thiếu lòng từ, để tâm hờn giận dài lâu!‟ Trƣớc tiên, thiên nữ đến vị thiên tử hộ trì thành phố, đảnh lễ vị này, đứng một bên rồi trình bày tự sự trƣớc sau. Lại còn nói rằng đấy chỉ là lời vô ý (anupadhāretvā), không có chủ tâm, xin ngài, với oai đức của mình, dẫn tôi về nhà đại triệu phú, xin lỗi ông ta cho tôi đƣợc ở lại. Vị thiên tử hộ trì thành phố phất tay đứng dậy, quát nhƣ sấm nổ: - Ngƣơi cũng bƣớc đi khỏi đây, bƣớc ra khỏi đây cùng với những lời nói dơ uế lỗ tai và ngu si ấy! Những lời ấy là gì? Là lời không thích đáng, phi pháp, phản động; là đòn đánh mạnh vào giáo pháp của đức Tôn Sƣ. Ở đây không có chỗ cho ngƣơi! Không nản chí, thiên nữ tìm đến các vị thiên có oai lực lớn hơn, tức là bốn vị Đại thiên vƣơng. Các vị này sau khi nghe xong, không quát mắng, không xua đuổi, chỉ nói về lý, tình cho vị thiên nữ tội nghiệp kia hiểu. - Ta cũng thƣơng ngƣơi ngƣợc xuôi vất vả mà không có chỗ an cƣ. Nhƣng biết làm thế nào đƣợc. Khi mà oai lực của Minh Đức Triều Tâm Ảnh                219

ta không bằng oai lực của ông đại triệu phú. Bằng sao đƣợc khi đấy là lời nói của một thánh thiện nam, kẻ thành tựu khá hoàn hảo về tín, giới, văn, thí, tuệ? Vậy ta khuyên ngƣơi lên tìm gặp đức Đế Thích thiên chủ, may ra ngài ấy có biện pháp giúp đỡ ngƣơi. Chẳng biết sao hơn, vì thiên nữ thất tha thất thểu đến cõi trời Đao Lợi, quỳ lạy Đế Thích và khẩn thiết yêu cầu sự giúp đỡ. Sau khi nghe xong, ái ngại và xót thƣơng nhìn ngƣời thiên nữ dại dột, thiên chủ nói: - Đáng lý ra ta cũng phất tay mà đuổi ngƣơi đi nhƣ các vị thiên kia. Và nếu vậy, ngƣơi sẽ lang thang suốt đời mà không có chỗ an cƣ. Ta do nhờ nghe pháp của đức Đạo Sƣ mà thấy rõ đâu tội, đâu phƣớc, đâu nhân, đâu quả. Ta tri ân ngài quá lớn. Thế mà ngƣơi, một hạt bụi, một mảy lông mà dám đánh đổ núi Tu Di? Ân đức của bậc Tôn Sƣ, của giáo pháp, của chƣ tăng thật vô lƣợng cho chúng sanh ba cõi vậy. Ngƣơi vì vô minh, vì si mê nên không thấy, không biết ân đức ấy, mới dại dột đụng chạm đến giáo pháp của bậc đại chiến thắng. Tội của ngƣơi quá lớn. Nhƣng cũng vì sự hỷ xả, vì lòng từ mẫn, ta sẽ chỉ cho ngƣơi một phƣơng pháp, trƣớc là để chuộc tội với ông đại triệu phú, sau nữa là sám hối với đức Phật. - Lành thay, thƣa thiên chủ! Thiên nữ mừng rỡ nói - xin ngƣời từ bi chỉ dạy cho con. Ôi! Con mong đƣợc tha thứ xiết bao! Rồi thiên chủ Đế Thích chậm rãi trình bày nhƣ sau: - Ông đại triệu phú có một gia sản kim ngân lớn bị thất thoát. Thất thoát do ngƣời ta vay nợ, do nƣớc trôi và do chôn của để dành bị mất dấu. Hiện giờ, ở khắp nơi trong thành Sāvatthi, các gia chủ lớn, các thƣơng gia, do nhờ vay tiền của ông đại triệu phú mà trở thành giàu có cả. Những giấy nợ, những biên nhận kia hiện nằm trong tủ phía đầu 220           Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

giƣờng của ông. Từ khi gặp Phật và thấy đƣợc giáo pháp, con đƣờng đi của giáo pháp, ông không hề để tâm đến những món nợ ấy nữa. Bây giờ ông đại triệu phú đang lúc nghèo túng. Ngƣơi hãy lấy tất cả giấy nợ và biên nhận kia, với oai lực của ngƣơi cùng với oai lực của một số Dạ Xoa trẻ ta cho đi theo để tháp tùng; đến các con nợ mà hăm doạ, nạt nộ thế nào đó để ngƣời ta phải trả lại. Số tiền này có thể lên đến một trăm tám mƣơi triệu đồng tiền vàng; ngƣơi đem đến đổ vào kho bạc trống không của ông ta. Đấy là món kim ngân thứ nhất. Ngƣơi có nghe rõ không? - Dạ, con nghe rõ! - Còn món kim ngân thứ hai, trị giá cũng chừng khoảng một trăm tám mƣơi triệu đồng tiền vàng, bỏ trong những cái ghè bằng đất nung, chôn giấu ở bờ sông Aciravatī. Khi lũ lụt đến, đất lở, nƣớc đã cuốn trôi tất thảy về đại dƣơng. Với oai lực của ngƣơi, và của một số Dạ Xoa tháp tùng, ngƣơi có thể tìm thấy tài sản ấy và mang về một cách dễ dàng. Ngƣơi có làm đƣợc thế không? - Dạ, con làm đƣợc! - Còn tài sản khác, chính ông đại triệu phú cũng không nhớ là đã chôn giấu ở đâu. Ngƣơi có thể nhờ bằng hữu, các vị thiên quản nhiệm các ngôi rừng, làng mạc, nghĩa địa, vƣờn tƣợc, thung lũng, khe suối, gò đống, ao hồ... quanh kinh thành Sāvatthi tìm hộ giúp. Số kim ngân này cũng không ít hơn hai loại tài sản kia đâu. Và nhƣ vậy, với chừng năm trăm bốn mƣơi triệu đồng tiền vàng, ngƣơi làm đầy lại kho gia sản của ông triệu phú để đền tội, để chuộc tội, để sám hối. Ông triệu phú thấy ngƣơi có lòng thành, biết ăn năn hối lỗi, sẽ tha thứ cho ngƣơi. Và ngƣơi lại có chỗ tịnh cƣ an lạc, khỏi phải lang thang nữa! Với phƣơng pháp chỉ bày của thiên chủ Đế Thích, trong thời gian ngắn, thiên nữ đã tìm ra đủ ba loại tài sản. Nửa Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 221

đêm, rực rỡ với hào quang, đứng giữa hƣ không, thiên nữ nói: - Thƣa ông trƣởng giả! Tôi vì ngu si, lầm lạc, mù quáng, không biết đến công đức của Phật, của giáo pháp, của tăng chúng đã có những lời nói lỗi lầm ngày trƣớc. Ông hãy vì lòng từ ái mà tha thứ cho tôi. Theo lời chỉ giáo của thiên chủ Đế Thích, tôi đã đòi lại số nợ một trăm tám mƣơi triệu đồng tiền vàng ở rải rác trong thành phố cho ngài; đã lấy lại số tài sản một trăm tám mƣơi triệu đồng tiền vàng bị nƣớc trôi ra biển; và tôi cũng đã tìm ra tài sản một trăm tám mƣơi triệu đồng tiền vàng chôn giấu giữa những bãi đất vô chủ. Với năm trăm bốn mƣơi triệu đồng tiền vàng, tôi đã đổ đầy kho kim ngân trống không của trƣởng giả để chuộc tội. Nhƣ vậy, số kim ngân ngài tiêu dùng cho việc kiến tạo tịnh xá cùng hộ trì đức Phật và tăng chúng trong gần bốn mƣơi năm qua, tất cả đã thâu lại đủ. Từ khi mất chỗ trú xứ, tôi phải lang thang, buồn phiền và mệt mỏi. Tôi rất hối hận. Xin ngài miễn chấp cho việc làm vô trí của tôi. Hãy tha thứ cho tôi vì lòng bi mẫn, thƣa trƣởng giả! Trƣởng giả Cấp Cô Độc nghe vậy, suy nghĩ nhƣ sau: “- Thiên nữ này bảo là đã lấy công chuộc tội, nghĩa là đã thấy tội của mình. Muốn cho nó thấy rõ công đức của ta cùng việc làm trƣớc sau của nó, ta nên dẫn nó đến gặp bậc Đạo Sƣ. Chỉ có ngài mới biết rõ là nên giáo giới vì thiên nữ này nhƣ thế nào”. Rồi nói: - Này thiên nữ! Sự hối lỗi của ngƣơi là rất tốt. Nếu muốn xin lỗi ta thì hãy xin lỗi trƣớc mặt bậc Đạo Sƣ! Sáng ngày, khi đêm đã tàn, trƣởng giả Cấp Cô Độc không cần phải xem lại số tài sản đem về hƣ thực thế nào, dẫn thiên nữ đến hầu đức Thế Tôn. Và đoạn cuối đã đƣợc đây đó kể lại.

222            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Đức Phật sau khi nghe xong câu chuyện, nói cho thiên
nữ nghe với ý rằng: Một ngƣời làm việc xấu ác, khi việc xấu
ác ấy chƣa trả quả thì nghĩ rằng, việc xấu ác ấy là lành tốt.
Nhƣng đến khi quả báo xảy ra, ngƣời ấy mới thật sự biết đấy
là xấu ác. Ngƣợc lại, một ngƣời làm việc lành tốt, khi việc
lành tốt ấy chƣa trả quả thì nghĩ rằng, việc lành tốt ấy là xấu
ác. Đến khi quả báo xảy ra, ngƣời ấy mới thật sự biết đấy là
lành tốt.
Rồi đức Phật cô đọng ý ấy trong mấy bài kệ sau đây:
“- Ác hạnh nhƣ mật, nhƣ đƣờng!
Ngƣời ngu nghĩ vậy, quả thƣờng chƣa sanh
Đến khi ác báo rành rành
Than trời, trách Phật, khổ thành khổ hơn!”(1)
“- Ác nghiệp là nghiệp chẳng lành
Ăn năn, hối quá phát sanh lòng ngƣời
Đến khi quả dữ chín muồi
Lệ tuôn đầy mặt, lạy trời khóc mƣa!”(2)
“- Thiện nghiệp là nghiệp tốt lành
Thỏa thích, mát mẻ phát sanh lòng ngƣời
Đến khi lạc báo chín muồi
Thọ hƣởng phƣớc quả, nói cƣời hân hoan!”(3)
Sau mấy bài kệ, thiên nữ chứng Dự-lƣu quả. Nàng sung
sƣớng đảnh lễ đôi bàn chân có tô điểm bánh xe ngàn căm
của đức Chánh Đẳng Giác rồi nói:
- Bạch đức Thế Tôn! Vì bị tham ái nhiễm, bị sân kích
động, bị si mờ ám, bị vô minh che phủ, con không biết

(1)
Pháp cú 69: “Madhu‟vā maññati bālo, yāva pāpaṃ na paccati, yadā ca
paccati pāpaṃ, bālo dukkhaṃ Nigacchati”.
(2)
Pháp cú 67: Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā anutappati, yassa
assumukho rodaṃ, vipākaṃ paṭisevati.
(3)
Tañca kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā nānutappati, yassa patīto sumano,
vipākaṃ paṭisevati.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                        223

những công đức của Thế Tôn, đã nói những lới ác ngữ, hãy tha thứ cho con. Vì thiên nữ lại quay sang xin hối lỗi với trƣởng giả Cấp Cô Độc. Trƣớc mặt đức Phật, ông trƣởng giả hoan hỷ công đức của mình: - Mặc dầu bị thiên nữ này ngăn chặn, bạch Thế Tôn! Ngăn chặn chớ có phục vụ đức Phật, ngăn chặn chớ có bố thí, cúng dƣờng. Nhƣng giống nhƣ những ngọn gió đông gió tây không lay chuyển đỉnh núi Sineru nhƣ thế nào, tâm của đệ tử vẫn kiên trì, vững chắc vào đức Thế Tôn, giáo pháp cùng tăng chúng cũng y nhƣ thế đó! Đệ tử đã an trú ở đấy với đức tin bất thối chuyển. Mỉm nụ cƣời hoa sen tựa vàng ròng và hào quang sáu vòng từng đôi một, đức Phật tán thán công đức của trƣởng giả và nói rằng, đấy là do nhờ sự thấy biết thanh tịnh của một thánh đệ tử, trạng thái tâm đã ổn định, đã xuôi vào dòng đƣa đến cõi bất tử. Sau đó, đức Phật kể cho trƣởng giả Cấp Cô Độc và thiên nữ nghe một tiền thân của ngài trong quá khứ, vào cái thời chƣa có vị Phật Chánh Đẳng. Vì muốn ngăn chặn sự bố thí của ngài đến một vị Độc Giác Phật, nên Ác Ma vƣơng đã hóa hiện một hố sâu than hồng hừng hực lửa; tuy nhiên, ngài vẫn bƣớc qua và chiến thắng. Rồi đức Phật tóm tắt nhƣ sau: “- Ta bƣớc vào địa ngục an toàn nhƣ bƣớc vào ngôi nhà của chƣ thiên. Ta bƣớc trên hố than hừng, đóa hoa sen bừng nở, nhuỵ vàng và phấn hƣơng trải gót chân ta... Ôi! Hy hữu thay là sự bố thí bất động tâm! Ôi bất diệt thay là đức tin bất động tâm với thiện pháp”. Quả thật, trƣởng giả Cấp Cô Độc cũng xứng đáng đƣợc tán thán nhƣ vậy trong suốt cuộc đời làm công đức không mệt mỏi của ông. Nhƣ ngôi sao Bắc Đẩu rỡ rỡ chiếu sáng hằng đêm với một phƣơng hƣớng nhất định, cũng vậy, ông

224            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

nêu gƣơng cho hàng cƣ sĩ tại gia trên con đƣờng phƣớc sự lợi lạc cho mình và lợi lạc cho ngƣời vậy. Cả gia đình của ông: Bà vợ, ngƣời em út, con trai, ba con gái và con dâu đều thâm tín Tam Bảo. Chuyện kể về lời nói của vị thiên nữ không lay động đƣợc tâm của ngƣời con trai và viên quản lý chứng tỏ điều đó. Có rất nhiều bài pháp đã đƣợc đức Phật đặc biệt thuyết riêng cho từng ngƣời một trong gia đình hiền thiện này. Ngoài ra, ông còn có công dẫn rất nhiều bà con quyến thuộc, kẻ quen biết thân, sơ đến quy y với đức Phật rồi sống an lạc trong giáo pháp này. Một lần, ông đã dẫn đến năm trăm ngƣời bạn, đặt họ trên tam quy và hƣớng dẫn họ sống đúng với chánh pháp. Khi đức Phật rời Sāvatthi, năm trăm ngƣời này lại phá vỡ tam quy, quy y theo ngoại đạo. Lâu sau, đức Phật trở lại Kỳ Viên, ông mời năm trăm ngƣời bạn trở lại nghe pháp. Cuối bài giảng, cả năm trăm nam cƣ sĩ đều chứng quả Dự Lƣu. Cây Bồ Đề đƣợc tôn giả Mahā Moggallāna lấy hạt từ cây mẹ bên sông Nerañjarā, đƣợc ƣơm trồng giữa lối vào tịnh xá, mƣời mấy năm về trƣớc, bây giờ đã cao lớn, xanh um chính là do công đức của ông bạch với tôn giả Ānanda xin đức Phật cho phép - để cho hai hàng cận sự nam nữ có nơi để đảnh lễ, cúng dƣờng những khi ngài đi hoằng hóa phƣơng xa. Trƣởng giả Cấp Cô Độc thƣờng đƣợc đức Phật, tăng chúng và hàng cƣ sĩ tin cậy nên ông thƣờng tỏ ra làm đại diện cƣ sĩ một cách xứng đáng, góp ý xây dựng giáo hội và giải quyết những vẫn đề thuộc lãnh vực cƣ sĩ. Ông và đại nữ thí chủ Visākhā là hai cánh tay đắc lực, trọng yếu trong việc làm cho toàn hảo căn nhà giáo pháp của đức Phật vậy.
