Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
Tập 6 — Vị Tỳ-Khƣu Mắt Mù
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

Chuyện kể rằng, tại kinh thành Sāvatthi có ông Mahāsuvaṇṇa là một bậc phú hào, gia tài, của cải không biết để đâu cho hết nhƣng lại hiếm muộn con cái. Một hôm, nhân đi tắm về, bên vệ đƣờng, trông thấy một cây đại thụ, cành nhánh sum suê, ông tự nghĩ: “Nơi xanh tốt, um tùm, mát mẻ nhƣ thế này, chắc phải có một vị thần linh nhiều oai lực trấn ngự!” Ông phú hộ bèn thuê ngƣời dọn dẹp sạch sẽ quanh gốc cây, cho trải một lớp cát trắng bên trong rồi xây một tƣờng rào bảo vệ. Xong, ông trang trí thêm cờ ngũ sắc, thắp đèn sáng, sắm sanh một mâm lễ vật, dâng lên thọ thần, khấn vái, cầu nguyện rằng: “ Xin ngài hãy ban cho tôi một mụn con, trai hay gái cũng đƣợc, tôi sẽ tạ ơn lễ vật hậu hỹ, cúng tế hằng kỳ!” Quả là có “thần linh cảm ứng” thật, vì không bao lâu, vợ ông phú hộ thọ thai. Mừng quá, ông không tiếc tiền của mua thuốc thang cho bà bảo dƣỡng thai nhi. Gần mƣời tháng sau, bà sinh hạ một cậu con trai. Ông Mahāsuvaṇṇa tự nghĩ: “ Nhờ ta chăm sóc, bảo hộ cây đại thụ, thần linh cảm kích mới cho ta đứa con cầu tự - vậy ta đặt tên nó là Pāla(1). Thời gian sau, bà lại sinh thêm cho ông một quý tử nữa. Thế là đứa (1) Nghĩa là bảo vệ, hộ trì, che chở.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  51

con đầu, ông đặt tên là Mahāpāla (Đại Hộ), đứa con sau
đƣợc đặt tên là Cullapāla (Tiểu Hộ).
Khi hai trẻ lớn khôn, ông bà Mahāsuvaṇṇa lựa chọn nơi
xứng đáng để lập gia thất cho hai ngƣời nhƣng họ chƣa chịu.
Tuy nhiên, trƣớc khi mất, hai ông bà phân chia gia sản đồng
đều cho cả hai để làm ăn sinh sống. Và họ đã chăm chỉ làm
ăn, tài sản càng ngày càng tăng thịnh, tỏ ra xứng đáng con
dòng cháu giống kế thế sự nghiệp của cha ông.
Hôm nọ, khi đức Phật an cƣ ở Kỳ Viên – thì hằng ngày,
cận sự hai hàng thƣờng hay đến tịnh xá để cúng dƣờng và
nghe pháp. Hôm nọ, trƣởng giả Mahāpāla trông thấy từng
đoàn, từng đoàn ngƣời nam nữ, già trẻ tay cầm vật dụng nhƣ
trầm hoa, dầu đèn đủ loại tấp nập, đi chung một đƣờng,
chẳng rõ họ đi đâu - bèn hỏi:
- Quý vị đi đâu mà trông có vẻ vui tƣơi vậy?
- Chúng tôi đến Kỳ Viên tịnh xá.
- Để làm gì vậy?
Một ngƣời nói:
- Rõ khổ! Hóa ra ông không biết một đức Chánh Đẳng
Giác đã ra đời rồi sao?
- Quanh năm buôn bán làm ăn, tôi có biết gì đâu!
- Vậy thì hãy cùng đi, ông bạn. Hãy đến đấy để cúng
dƣờng và nghe đức Phật thuyết giảng.
- Vâng! Thế thì hãy cho tôi đi theo với!
Thời pháp hôm ấy, đức Phật thuyết tuần tự từ bố thí, trì
giới, nhân quả các cảnh trời, sự cám dỗ của ngũ trần cùng
phƣớc báu cao thƣợng của bậc xuất gia.
Nghe xong, Mahāpāla tự nghĩ: “Khi nhắm mắt lìa bỏ cõi
đời này để đến một thế giới nào đó thì vợ con đều chẳng thể
đi theo mình; nhà cửa, tài sản, ruộng vƣờn đều phải bỏ lại;
thậm chí cái xác thân này cũng không thể làm bạn đồng
hành đƣợc nữa. Vậy thì có ích chi cái kiếp sống này cùng
với cái gánh nặng gia đình mà ai cũng phải còng lƣng mang
52            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

vác? Nhƣ thời pháp mà ta vừa nghe thì đời sống xuất gia nhẹ
nhàng và khoảng khoát nhƣ mây trời...”
Khi mọi ngƣời lần lƣợt ra về hết, trƣởng giả Mahāpāla
đến quỳ bên chân Phật và xin xuất gia.
Đức Phật hỏi:
- Ông còn cha mẹ, vợ con, anh em gì không?
- Chỉ còn một ngƣời em ruột, bạch đức Thế Tôn.
- Vậy thì hãy báo cho ngƣời em biết trƣớc khi xuất gia,
này Mahāpāla!
Vâng lời đức Phật, về nhà trƣởng giả Mahāpāla nới
chuyện với Cullapāla:
- Này em! Tất cả tài sản của nổi, của chìm, vật có tri
giác và vật không có tri giác... nghĩa là toàn bộ châu báu,
nhà cửa, ruộng vƣờn, tôi tớ súc vật... từ rày về sau, anh giao
hết cho em đƣợc trọn quyền làm chủ.
- Tại sao lại nói chuyện kỳ lạ nhƣ vậy?
- Không kỳ lạ gì đâu. Em hãy cố gắng mà kế nghiệp tổ
tiên.
- Thế còn anh thì sao?
- Anh sẽ xuất gia với đức Thế Tôn.
Trƣởng giả Cullapāla không chịu, cố gắng dùng tình
cảm để thuyết phục:
- Từ lâu, anh chính là cha, là mẹ của em. Thân mẫu mất,
với tình thƣơng, anh đã thay thế mẹ cho em nƣơng tựa. Thân
phụ mất, với sự đùm bọc, anh đã thay thế cha che chở cho
em. Nếu anh bỏ nhà ra đi thì có khác nào em lại mất cha,
mất mẹ một lƣợt nữa. Anh à, anh là bậc phú gia, tiền bạc tuy
không hơn ai nhƣng cũng “có máu, có mặt” trong kinh
thành; sao anh không ở nhà, lấy vợ, sinh con, đến chùa làm
các công đức, bắt chƣớc cận sự hai hàng của đức Phật cũng
đƣợc vậy.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  53

Thế là hai ngƣời nói chuyện rất lâu. Nhƣng ông anh không thuyết phục đƣợc em mà ông em cũng không thuyết phục đƣợc anh. Ngƣời em bèn đấu dịu: - Thôi, anh xuất gia cũng đƣợc; nhƣng hãy lập gia đình trƣớc đã, đợi đến già hãy đi có lẽ tốt hơn vậy! Trƣởng giả Mahāpāla mỉm cƣời: - Em nói vậy là lý sự cùn rồi. Xuất gia thì phải lựa chọn lúc còn trai tráng, thanh xuân khi sinh lực còn mạnh khoẻ mới học pháp, hành pháp đƣợc. Nếu lúc tuổi già, sức yếu, đầu óc không còn minh mẫn, lý trí không còn kiểm soát đƣợc cái run rẩy, cái quờ quạng của cái chân, của cái tay... thì chỉ có việc ăn hại, làm khổ mọi ngƣời mà thôi. Chí anh đã quyết. Đừng lấy những lý lẽ tình thƣờng của thế gian mà ràng buộc, cột trói anh nữa. Thế là trƣởng giả Mahāpāla bỏ đi, quay lƣng với những giọt nƣớc mắt của ngƣời em, sau đó, ông đƣợc thọ giới tỳ- khƣu, chăm chuyên học pháp và luật, tinh cần các công việc, bổn phận mà Tăng đã giao phó. Sống tại Kỳ Viên suốt năm năm, bên chân chƣ vị trƣởng lão, tỳ-khƣu Mahāpāla đƣợc thầy thƣơng, bạn mến về tƣ cách cũng nhƣ tánh hạnh. Hôm kia, sau an cƣ mùa mƣa, tỳ-khƣu Mahāpāla mạnh dạn lên đảnh lễ đức Phật và xin đề mục tu tập. Quán căn cơ, đức Phật giảng nói rất cặn kẽ về tứ niệm xứ và khuyên nên tinh tấn, miên mật hành trì sa-môn hạnh. Vâng lời đức Phật, Mahāpāla rủ thêm sáu mƣơi ngƣời bạn đồng tu, vừa mới xuất gia đƣợc một vài năm, rời Kỳ Viên tịnh xá, nhắm hƣớng bắc, đi mãi. Từ làng này sang làng nọ, từ rừng này sang rừng khác, đoàn sa-môn này sống đời du phƣơng. Mỗi buổi sớm, họ đi khất thực quanh vùng, có gì dùng nấy, sau đó rút về nơi khuất tịch, tĩnh cƣ, tu tập. Thời gian gần một năm thấm thoắt trôi đi, mặc dầu giới hạnh và thiền định của họ khá tốt nhƣng vẫn chƣa tìm đƣợc sự an lạc cuối cùng. Họ lại ra đi. Hôm kia, cách kinh thành Sāvatthi chừng một trăm 54            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

hai mƣơi do tuần, gặp một ngôi làng nhỏ gần biên giới, họ dừng chân nghỉ ngơi, sau đó đi trì bình khất thực. Dân chúng ở đây thấy một đoàn sa-môn tăng tƣớng trang nghiêm, lục căn thu thúc, họ rất kính trọng nên vật thực đƣợc họ cúng dƣờng rất đầy đủ. Một ngƣời đàn ông ra dáng một phú hộ, sau khi đặt bát, cất tiếng lễ độ hỏi: - Thƣa chƣ tôn giả! Chẳng hay các ngài định đi đâu vậy? Tôn giả Mahāpāla nhiều tuổi nhất, hạ lạp lớn hơn mọi ngƣời nên đƣợc xem nhƣ là trƣởng đoàn, trả lời: - Chúng tôi đang đi tìm một nơi chốn thuận duyên để hành trì sa-môn hạnh, này thí chủ! - Thƣa, một nơi chốn đƣợc gọi là thuận duyên ấy, nó gồm những điều kiện nhƣ thế nào, thƣa tôn giả? - Thứ nhất, là nơi vắng vẻ, yên tĩnh, không quá gần xóm làng mà cũng không quá xa xóm làng. Thứ hai, nơi ấy có thể có hang động, các tàn cây lớn rộng, có thể làm thêm một số mái che bằng tre lá để có chỗ đỡ mƣa, tránh nắng. Thứ ba, là dân chúng quanh vùng có tâm biết bố thí, cúng dƣờng để việc trì bình nuôi mạng không quá khó khăn. Chỉ cần có đủ ba điều kiện ấy thì đƣợc xem nhƣ là thuận duyên rồi, này thí chủ! Ngƣời đàn ông quỳ xuống, sụp lạy rồi nói: - Vậy thì xin thỉnh chƣ tôn giả ở đây với chúng con, là bóng mát nƣơng nhờ cho chúng con. Ba điều kiện ấy, ở nơi này, xem ra là khá thuận lợi. Tôn giả Mahāpāla sau khi hội ý với chƣ tăng, gật đầu ƣng thuận, rồi nói: - Cũng sắp đến kỳ an cƣ mùa mƣa. Nói cách khác, chƣ tăng sẽ trú mƣa ở đây ba tháng, không rõ thí chủ có biết bổn phận của mình lúc mời thỉnh chăng? - Thƣa, biết khá rõ! Vì con thƣờng hay lên xuống, buôn bán làm ăn ở Sāvatthi, rất nhiều bạn bè, bằng hữu của con đã là đệ tử của đức Tôn Sƣ. Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  55

- Tốt! Tôn giả Mahāpāla mỉm cƣời – Đây lại thêm một yếu tố thuận duyên nữa vậy. Nơi này có một ngôi rừng sầm uất, có nhiều hang động thiên nhiên, có hồ, có suối rất mát mẻ, thuận lợi cho môi trƣờng sống. Càng vi diệu hơn nữa, ngƣời đàn ông phú hộ đã vận động mọi ngƣời trong làng, hùn góp công đức - nên chỉ non nửa tháng sau thì nơi đây đã có môt ngôi tịnh xá – thay cho giảng đƣờng làm nơi họp tăng, cũng là chỗ hành thiền tập thể - tuy chỉ tranh tre nứa lá nhƣng trông khá khang trang, tƣơm tất, rộng thoáng. Lại còn hàng chục cốc lá lác đác quanh sƣờn núi, bờ khe để chƣ tăng có chỗ tránh mƣa, đụt nắng, hành trì chỉ quán. Ngoài ra, việc trang trí nội thất nhƣ ngoạ cụ, tọa cụ, chum vại, dầu đèn, thảm lót nhà, thảm chùi chân... đâu đâu cũng chu đáo. Những công trình phụ nhƣ nhà vệ sinh, hầm đốt rác, nhà tắm có mái che... cũng đƣợc dân làng quan tâm đào đắp, ráp dựng trong khả năng của mình. Khi các công trình lớn nhỏ hoàn tất, bà con dân làng với sự dẫn dắt của ông phú hộ, làm một cuộc lễ để dâng cúng tất thảy đến chƣ tăng. Họ tạo thuận duyên đến nỗi, chƣ tăng không cần phải làm bất cứ việc gì, chỉ có việc ôm bát đi trì bình, thời gian còn lại chỉ để dành cho sự tu tập. Chƣa thôi, mới ở yên đƣợc một hôm thì một vị thầy thuốc giỏi tìm đến, nói là do ông phú hộ cắt cử đến để khám, bốc thuốc chữa trị tất cả bệnh cho chƣ tăng. Thấy không ai bệnh gì, ông thầy thuốc xin để lại tại tịnh xá một số thuốc cảm mạo thông thƣờng, nóng sốt, đau bụng, táo bón, tháo dạ, ngăn độc trùng nhƣ rắn, rít, bò cạp... để đề phòng. Khi đi, ông hẹn là cứ khoảng nửa tuần trăng ông sẽ ghé lại một lần, hãy cho ông đƣợc chăm sóc sức khoẻ cho chƣ tăng, đấy là một hạnh phúc. Cảm kích trƣớc tấm lòng của ông phú hộ và dân làng, tôn giả Mahāpāla họp chƣ tăng ở tịnh xá, nói rằng:

56            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Tình hình này xem ra có một tốt, một xấu. Một tốt, là
vì ân nghĩa này sẽ giúp ta tu tập tốt, sẽ hoàn thành cứu cánh
sa-môn hạnh. Một xấu, cũng vì ân nghĩa này, nếu ta không
chịu tu tập thì chắc chắn sẽ đi địa ngục. Chƣ vị hiền hữu
nghĩ sao?
Ai cũng gật đầu nói là đúng rồi, và nên tu tập tốt để đáp
trả ân nghĩa.
Tôn giả Mahāpāla nói tiếp:
- Đầu con trăng này chúng ta lại vào mùa an cƣ rồi. Vậy,
ngoài một số pháp hạnh đầu-đà mà chƣ hiền hữu đã thọ trì,
có ai muốn phát nguyện thêm một pháp nào nữa chăng?
Có ngƣời đáp:
- Mỗi ngƣời với các pháp đầu- đà đã thọ trì, ai cũng cảm
giác là chƣa trọn vẹn, còn khuyết thủng chỗ này hay chỗ
khác, đâu dám phát nguyện thêm, thƣa pháp huynh.
- Thấy đƣợc vậy là tốt. Còn riêng tôi sẽ phát nguyện
thêm pháp đầu-đà thứ mƣời ba – là ngăn oai nghi nằm! Cầu
chúc chƣ hiền hữu hoàn thành sa-môn hạnh ngay trong mùa
an cƣ này.
Mọi ngƣời cất tiếng tán thán “sādhu, sādhu – lành thay”.
Tôn giả Mahāpāla sách tấn thêm:
- Sinh tử là việc lớn, chúng ta đừng buông lung, giải đãi
nữa. Các cảnh của bốn đƣờng ác sẽ hiện ra. Mà các cảnh
giới cao sáng, thanh lƣơng nó cũng hiện ra. Tùy theo tác ý,
tƣ tƣởng, sự hành trì, cái tâm dể duôi hay tinh cần của mỗi
ngƣời. Hãy cố gắng lên, các bạn! Để khỏi hổ thẹn với ân
nhân, thí chủ!
Thế rồi, sau cuộc lễ vào hạ, chƣ tăng đọc tụng, ôn tập
một số giới bổn đã đƣợc ban hành, mỗi ngƣời rút về liêu
cốc, hang động riêng lẻ để tu tập. Cứ mỗi nửa tháng, họ gặp
nhau tại tịnh xá chung để sám hối, làm lễ uposatha, bàn một
một vài việc tăng... Cuộc sống bình lặng và thanh bình nhƣ
thế trôi qua. Ai cũng có thiền chứng, ai cũng tinh thục trong
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  57

nội quán. Riêng tôn giả Mahāpāla vì tinh cần quá mức mà
cũng vì cả tháng ngồi thiền, ngăn oai nghi nằm, không ngủ
nên đôi mắt rất xốn xang, nƣớc mắt chảy hoài, nhức buốt vô
cùng. Tuy vậy, ông vẫn không bỏ cuộc, vẫn đi bát, vẫn hành
thiền chăm chuyên cần mẫn.
Hôm nọ, sáng sớm, chƣ tăng tụ hội ở tịnh xá trƣớc giờ đi
bát, thấy vắng mặt tôn giả Mahāpāla, có ngƣời tìm đến cốc:
- Thƣa pháp huynh, đã đến thời đi khất thực.
Bên trong có tiếng vọng ra:
- Vâng, vâng, tôi sẽ đi ngay!
Khi xuống đến tận nơi, ai cũng thấy đôi mắt của tôn giả
Mahāpāla đỏ hoe, nƣớc rỉ ra ràn rụa , bèn hỏi – thì đƣợc đáp:
- Không sao đâu! Tôi chỉ đau mắt chút đỉnh.
Sau khi đi khất thực quanh làng trở về, chƣ tăng báo
chuyện đau mắt của vị trƣởng đoàn đến gia đình phú hộ -
nên buổi chiều, ngƣời nhà của vị y sĩ tìm đến trao cho một
loại thuốc rồi chỉ dẫn cách dùng. Đây là một loại thuốc nƣớc
rất công hiệu, chỉ cần rỏ ít giọt vào mũi(1), nằm yên một lát
cho thuốc thấm, ngày vài lần là hết đỏ mắt, hết nhức mắt
ngay.
Nhận thuốc quý, nhƣng tôn giả Mahāpāla chần chừ, do
dự. Nếu muốn rỏ thuốc vào mũi có hiệu quả là phải nằm
xuống, mà nằm xuống là phá vỡ “pháp đầu-đà ngăn oai nghi
nằm” đã thọ trì. Nghĩ vậy, tôn giả Mahāpāla tự nói với mình:
“Ta không thể phá bỏ pháp hạnh đầu-đà đã phát nguyện!”
Nên tôn giả không nằm, cứ ngồi nghiêng đầu lui sau một
chút mà rỏ thuốc vào mũi.
Hôm sau, lúc đi bát, tôn giả gặp vị y sĩ, ông ta hỏi:
- Thuốc của tôi gởi, tôn giả đã dùng chƣa mà trông đôi
mắt vẫn còn đỏ hoe vậy?
- Tôi đã dùng rồi, thí chủ!

(1) Chỗ nào cĩng nói rỏ vào mũi, không phải vào mắt?!

58                   Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Vị y sĩ tự nghĩ: “Lạ chƣa! Thuốc rỏ mắt của mình là một thần dƣợc nổi tiếng xƣa nay, mà tại sao bây giờ không công hiệu kìa!” Bèn hỏi: - Thế khi rỏ thuốc, tôn giả ngồi hay nằm? Hỏi ba lần, thấy vị tôn giả vẫn làm thinh, không đáp, vị y sĩ lại nghĩ: “ Đƣợc rồi! Mình sẽ đến tận nơi quan sát là biết liền”. Buổi chiều vị y sĩ tìm đến cốc của tôn giả khi ngài đang đi kinh hành ngoài trời. Đƣa mắt nhìn quanh bên trong, vị y sĩ thấy trống trơn, chỉ có môt tấm nệm cỏ vừa vặn chỗ ngồi, không hề thấy giƣờng nằm ở đâu cả. Biết chuyện gì đã xảy ra, vị y sĩ gặp tôn giả, cất giọng khẩn cầu, tha thiết: - Tôn giả ơi! Đừng làm nhƣ thế, không nên đâu! Hãy thƣơng lấy cái thân mình một chút, tôn giả! Cái thân nó gánh cái tâm đấy! Có sức khoẻ khang kiện, đôi mắt có sáng thì việc hành đạo mới tốt, mới dễ dàng đƣợc! Hãy nằm xuống khi rỏ thuốc, lúc ấy thuốc mới ngấm vào bên trong đƣợc, tôn giả! Tôi van xin ngài đấy! - Thôi đƣợc rồi, cảm ơn thí chủ! Để tôi suy nghĩ lại xem! Nói thì nói thế, nhƣng vị tôn giả này lại tự phản vấn: “ Này, hiền hữu Pāla ơi! Hiền hữu hãy nói cho ta biết, đôi nhục nhãn này so với pháp hạnh đã phát nguyện, cái nào quý trọng hơn?” Và rồi, vị tôn giả lại tự nói với mình: “Trong mù mịt trầm luân sinh tử, trải qua vô số kiếp giạt trôi vô định trong biển luân hồi, hiền hữu có khác nào ở trong cảnh đui mù tăm tối? Trải qua thời gian ấy, biết bao nhiêu là đức Chánh Đẳng Giác đã ra đời? Biết bao nhiêu là pháp và luật của chƣ vị - hiền hữu có thấy, dù chỉ chút ít? Rõ là hiền hữu có mắt mà cũng nhƣ đui mù mà! Bây giờ, với nhân duyên thù thắng, hiền hữu gặp đƣợc giáo pháp của Phật, nguyện hành trì theo con đƣờng ấy; và khi đã phát nguyện rồi, chẳng lẽ nào hiền hữu lại thối thất, ngã lòng? Nếu đôi mắt này có tối tăm vĩnh viễn, nhƣng lại có đƣợc tuệ nhãn, thấy đƣợc Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  59

pháp vô thƣờng, vô ngã để giác ngộ, giải thoát – há không là
sự đánh đổi quá nhiều lợi lạc hay sao? Vậy, dù mắt có bị
mù, hiền hữu cũng không nên bỏ pháp”.
Nghĩ thế xong, nhƣ đã quyết định, tôn giả mỉm cƣời, tự
ngâm lên một bài kệ để nhắc nhở mình:
“- Mắt đui thì cứ mặc
Thân tàn cũng vậy thôi
Chí ta giờ đã quyết
Pháp hạnh chẳng buông lơi
Giữ tâm, không giữ mắt
Thà chết, ngồi không nằm
Tinh cần tu niệm xứ
Minh sát, tuệ nhƣ chân!”
Hôm sau, tôn giả vẫn ngồi nhƣ thế để rỏ thuốc vào mũi
rồi ôm bát đi vào làng. Vị thầy thuốc có tâm, đã đứng chờ
đâu đó sẵn, thoáng nhìn rồi cất tiếng hỏi:
- Lại thế nữa rồi! Tôn giả vẫn ngồi mà rỏ thuốc ƣ?
- Đúng vậy, thí chủ!
- Nhƣ thế thì cứ vẫn đau nhức?
- Đúng vậy, thí chủ!
Vị y sĩ cất tiếng than:
- Thôi rồi, vậy là nghề thầy thuốc có tiếng thơm của tôi
từ nay đổ sông, đổ biển. Thiên hạ sẽ nói rằng, thuốc chữa
mắt của tôi từ nay không còn tác dụng. Vậy, nếu còn thƣơng
tôi, thì nếu có ai hỏi, xin quý ngài nói rằng, tôi chƣa từng
cho thuốc và ngài cũng chƣa từng rỏ thuốc. Chúng ta chƣa
từng quen biết nhau. Tôi không có cách nào khác hơn.
- Xin thí chủ yên tâm. Tôi sẽ im lặng và tôi sẽ không nói
gì hết.
Vị thầy thuốc với sắc mặt buồn bã, quầy quả bỏ đi.
Buổi tối, trƣớc giờ hành thiền, tôn giả lại đọc kệ sách tấn
mình:
“- Thầy thuốc bỏ đi rồi
60             Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Diêm chúa chẳng chê mồi
Mắt vô phƣơng cứu chữa
Sao còn dám dể duôi!”
Từ đấy, tôn giả tinh cần không mỏi mệt, không còn để ý
cái đau, cái nhức của đôi mắt nữa. Mọi thấy biết, quan sát
cảm giác, tri giác, tâm hành và nhận thức mỗi ngày thêm
tinh tế, sắc bén. Thỉnh thoảng, ngài đi sâu vào thiền, an trú
lạc định, chấm dứt tất thảy cảm giác đau để nghỉ ngơi, tịnh
dƣỡng. Tuy nhiên, đến tháng thứ hai thì ngài thấy đôi mắt
mình đã tối đen nhƣ mực. Sáng sớm, khi chƣ sƣ ở ngoài cất
tiếng hỏi:
- Thƣa, đã đến giờ khất thực.
Bên trong đáp:
- Chƣ hiền hữu hãy đi đi!
- Còn pháp huynh thì sao?
- Mắt tôi không thấy gì nữa rồi!
Sau khi biết rõ sự thật, ai cũng đau lòng và thƣơng xót.
Ai cũng hứa đi hai bát để chu cấp vật thực hằng ngày. Gia
đình ông phú hộ và cả dân làng, ai cũng khởi tâm chăm lo
chu đáo cho vị tôn giả mắt mù của mình không thiếu thốn
thứ gì. Thỉnh thoảng, tôn giả Mahāpāla vẫn nhắc nhở mọi
ngƣời đừng buông lơi đề mục, bất cứ ngày hay đêm. Nhờ
dân làng hộ độ chu đáo, nhờ tinh cần, nhờ không giải đãi
nên qua tháng thứ ba, tôn giả Mahāpāla đắc quả A-la-hán
luôn với tuệ phân tích. Sáu mƣơi vị tỳ-khƣu đồng đạo, lần
lƣợt trƣớc sau đều cùng tâm chứng và quả chứng. Chƣ vị
thánh nhân biết tâm của nhau là ai cũng đã thành đạt cứu
cánh của sa-môn hạnh.
Sau lễ ra hạ, chƣ vị đều muốn về Kỳ Viên đảnh lễ đức
Đạo Sƣ. Tôn giả Mahāpāla khuyên mọi ngƣời hãy lên
đƣờng, còn ngài có thể tự lo liệu đƣợc.
- Hãy đi cùng chúng tôi, thƣa pháp huynh!

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  61

- Không! Tôn giả lắc đầu – Tôi nay yếu đuối, mù loà, đƣờng sá thì xa xôi, gian trở. Tôi mà đi thì vƣớng bận mọi ngƣời, tôi không làm thế đƣợc. Hãy cho tôi gởi lời đảnh lễ đức Đạo Sƣ, và nói rằng, chúng đệ tử nhờ hồng ân của ngài mà đã làm xong những việc cần phải làm! Thấy họ thành tâm, khẩn thiết quá, tôn giả nói tiếp: - Thôi, thế này vậy. Tôi có ngƣời em, trƣởng giả Cullapāla, chắc chƣ hiền hữu đã biết. Hãy kể rõ tình trạng của tôi hiện nay cho em tôi biết, và nó sẽ tìm cách dẫn tôi về! Chẳng biết sao hơn, họ đành chào từ giã. Ông phú hộ và cả dân làng đều bịn rịn lúc tiễn đƣa. Và họ biết, họ không thể níu kéo những cánh chim trời. Ròng rã mấy tháng, đoàn sa-môn mới về đến Kỳ Viên. Sau khi đảnh lễ đức Thế Tôn, họ kể về tình trạng mù mắt của tôn giả Mahāpāla với tâm bi cảm. Đức Phật nói: - Cái gì xảy ra cũng có nhân, có duyên của nó. Khi phải thời, Nhƣ Lai sẽ giảng giải trƣớc đại chúng. Về phần trƣởng giả Cullapāla, sau khi biết chuyện, ông rất đau xót. Suy nghĩ, bàn tính kỹ càng, ông trƣởng giả gởi một đứa cháu trai trong họ tộc, tên là Tế Hộ, nhờ chƣ tôn giả cho học kinh luật rồi xuất gia sa-di. Suốt nửa tháng đƣợc chƣ tôn giả tận tình kềm cặp, hƣớng dẫn - sa-di Tế Hộ đã biết cách đi đứng, ngồi nằm, biết cách mặc y, mang bát, biết cách đi trì bình khất thực. Rồi họ chỉ đƣờng cho sa-di Tế Hộ đến ngôi làng biên giới để đón tôn giả Mahāpāla trở về. Trong lúc chờ đợi, trƣởng giả Cullapāla chu đáo kiếm tìm một mảnh đất không xa nhà quá mà cũng không xa Kỳ Viên tịnh xá, kiến tạo một tịnh thất giản dị, với ý nghĩ: “ Nếu anh ta vào sống ở tịnh xá thì sẽ phiền luỵ đến nhiều ngƣời. Vậy nên, ở chỗ này là phải lẽ, ta sẽ cho ngƣời kề cận

62            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

hộ độ chu đáo; khi cần, anh ta có thể nhờ ngƣời dẫn đến Kỳ Viên để đảnh lễ đức Thế Tôn!” Kể chuyện về Tế Hộ. Đến nơi, sau khi cậu cháu nhận biết đƣợc nhau, vị sa-di ở lại nửa tháng, chăm lo quán xuyến mọi việc trong ngoài, đi bát trong làng, hết lòng phụng dƣỡng ngƣời cậu mắt mù. Hôm kia, thấy tiết trời có vẻ tạnh ráo, mát mẻ, quang đãng, Tế Hộ thƣa: - Cậu Cullapāla ở nhà, sốt ruột, mong đợi sƣ cậu lắm! Vậy, ngày mai, cháu sẽ dẫn sƣ cậu lên đƣờng về quê. Tôn giả Mahāpāla im lặng, gật đầu nhẹ. Thế là sau khi chào từ giã dân làng, Tế Hộ vai mang y bát, tay cầm đầu gậy, dẫn tôn giả Mahāpāla cầm gốc gậy theo sau. Cứ mỗi sáng sớm, thấy đúng giờ, sa-di Tế Hộ đi bát trong vùng, mang về, sớt một nửa vào bát cho sƣ cậu, còn một nửa mình thọ dụng. Trời chiều tối thì họ tìm một chỗ có mái che, hang động hay tàn cây nào đó để qua đêm. Ngày lại ngày qua đi nhƣ thế, hai cậu cháu chậm rãi lên đƣờng, không có sự cố gì xảy ra. Hôm kia, đến một ngôi làng có tên là Kaṭṭhanagara, họ dừng chân nghỉ ngơi... Bất chợt giọng hát xuân tình của một sơn nữ từ đâu đó vẳng lại. Sa-di Tế Hộ ngây ngƣời ra, tay rời đầu gậy hồi nào không biết. Mê mẩn tâm thần, sa-di Tế Hộ cất giọng run run: “Sƣ cậu đợi cháu một lát, cháu trở lại ngay”. Nói thế xong, Tế Hộ nhắm hƣớng chạy đến chỗ cô sơn nữ. Lát sau, tiếng hát chấm dứt. Không biết họ đã làm gì với nhau. Tôn giả Mahāpāla suy nghĩ: “Ta vừa nghe tiếng hát luyến láy, véo von, lả lơi nhƣ gọi tình, rõ ràng là của một cô con gái nào đó tuổi đang còn xuân trẻ. Tại sao khi Tế Hộ bỏ đi một lát thì âm thanh kia lại ngƣng lặng một cách khả nghi nhƣ thế?” Chợt nghĩ đến lời đức Phật dạy: “Này các tỳ- khƣu! Nhƣ Lai biết chắc, là trên thế gian này, không có âm thanh nào có năng lực chiếm đoạt trái tim của ngƣời nam Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  63

bằng âm thanh của ngƣời nữ”(1). Thế là Tôn giả đoán chắc,
ông sa-di đã phá giới rồi!
Ngay lúc ấy, cái gốc gậy đƣa đến tay tôn giả rồi một
tiếng nói thoảng bên tai:
- Sƣ cậu, bây giờ chúng ta lên đƣờng thôi!
Tôn giả không nắm gậy, nghiêm sắc mặt:
- Nãy giờ ông đi đâu?
- Cháu... cháu đi một chốc thôi mà!
- Mắt ta đui nhƣng tâm ta sáng! Ông đang mặc y mà vừa
làm điều xấu xa, hoen ố, không thể giấu ta đƣợc đâu!
- Cháu... cháu...
- Không cậu không cháu gì nữa hết. Con ngƣời ông đã
dơ uế. Ta không nắm gậy của một kẻ dơ uế nhƣ ngƣơi!
Sa-di Tế Hộ cũng là kẻ không quen nói dối, và ông ta
cũng không hề biện bác gì cho mình, lặng lẽ cởi y, chỉ quàng
sơ trên mình một tấm vải rồi nói:
- Cậu trách cháu đúng, nhƣng chỉ đúng một nửa. Cháu
đâu có muốn xuất gia, vì thƣơng cậu nên cháu mới xuất gia.
Xuất gia để có tăng tƣớng chỉ để dẫn cậu về quê mà thôi.
Bây giờ cháu đã xả y rồi đó, cậu nên để cháu dẫn đi!
- Không, không bao giờ ta đi cùng ngƣơi nữa. Cứ để
mặc ta.
Tế Hộ năn nỉ:
- Còn nhiều khoảng rừng lắm thú dữ và phi nhơn, sƣ cậu
lại mù loà, nguy hiểm lắm!
- Đừng lo cho ta. Ta sẽ lần mò từng bƣớc một. Phi nhơn
và thú dữ có thể xé xác ta, nhƣng cái tâm phạm hạnh của ta
thì chúng làm gì đƣợc!
Nói thế xong, xúc động chánh pháp, tôn giả lại đọc lên
liên tiếp hai bài kệ:
(1)
Aṅguttara Nikāya I: “Nāhaṃ bhikkhave aññaṃ ekasaddampi
samanupassāmi yo evaṃ purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati yathayidaṃ
bhikkhave ithīsaddoti”.

64              Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

“- Dẫu đƣờng xa nguy hiểm
Tối tăm, đôi mắt mù
Thà thân này nằm xuống
Không đi cùng ngƣời ngu!
Dẫu đƣờng xa nguy hiểm
Tối tăm, đôi mắt mù
Thà thân này chết gục
Không đi cùng ngƣời ngu!”(1)
Nghe qua hai bài kệ, Tế Hộ vô cùng hoảng sợ, hối hận
vô cùng, cất tiếng than dài: “ Ôi! Vì đam mê nhục dục, vì bị
quyến rũ nhất thời, trong cái tâm trong sáng của cậu ta, ta là
kẻ xấu xa đê tiện đến nhƣ thế ƣ? Ta là ngƣời ngu ƣ?(2)” Tế
Hộ ôm mặt, khóc ròng rã rồi bỏ chạy mất dạng.
Trong lúc ấy, tại cung trời Đao Lợi, Đế Thích thiên chủ
thấy bảo tọa của mình nóng ran lên, ông tự nhủ: “A! Có kẻ
nào dƣới trần thế có dã tâm truất phế ngôi vị thiên chủ để
chiếm ngai vàng của ta đây!(3) ” Nghĩ thế xong, Đế Thích
dùng thiên nhãn rà soát nhân gian, và câu chuyện của hai
cậu cháu tôn giả Mahāpāla hiện ra trong võng lƣới của ông.
“Ồ, ta phải giúp đỡ vị sa-môn phạm hạnh nầy - Đế Thích
nghĩ tiếp - Nếu không, cái đầu của ta sẽ nứt bể thành bảy
mảnh đấy!”

(1) Pāḷi: Handāhaṃ hatacakkhusmi, kantāraddhānamāgato, sayamāno na gacchāmi,       natthi    bāle    sahāyatā.     Handānaṃ        hatacakkhusmi, kantāraddhānamāgato, marissāmi no gamissāmi, natthi bāle sahāyatā. (2) Ngƣời “ngu” theo thuật ngữ kinh điển, khác nghĩ với tính từ ngu bây giờ. Phàm cái gì tốt đẹp, lành, hiền thiện đƣợc gọi là ngƣời trí - ngƣợc lại các đức tính ấy gọi là ngƣời ngu! (3) Ý nói cái tâm giữ gìn phạm hạnh của vị đại đức Mahāpāla vƣợt trội phƣớc báu của Đế Thích thiên chủ. Dĩ nhiên, đúng là vậy rồi; nhƣng ngay chính quả vị thiên chủ cao quý kia, đối với một bậc vô lậu – thì nó chẳng khác gì đống phân, hầm bệnh!

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                             65

Thế rồi, giả dạng một thƣờng nhân, Đế Thích hiện
xuống ngay bên cạnh, dẫm mạnh bƣớc chân trên đất nghe
thành tiếng.
Tôn giả Mahāpāla hỏi:
- Ai đấy?
- Tôi, tôi đây! Chỉ là một khách lữ hành.
- Ra là một thiện nam. Vậy ông đi đâu đó?
- Tôi trên đƣờng về kinh thành Sāvatthi.
- Vậy thì ông bạn cứ đi đi. Chúc đƣờng xa mạnh giỏi.
- Cảm ơn! Thế tôn giả đi về đâu?
- Ta cũng đến nơi đó, ông bạn!
- Thế thì hay quá, chúng ta cùng chung đƣờng. Ngài hãy
đi cùng tôi cho vui.
- Mắt ta bị mù. Ta sẽ gây nhiều khó chịu, phiền phức
cho ông bạn lắm, không nên đâu.
- Không sao mà! Tôi cũng là kẻ nhàn hạ, thảnh thơi,
chẳng có việc gì phải gấp gáp. Vả lại, ngài biết không, sống
giữa cuộc đời, thỉnh thoảng cũng nên làm một vài việc lành
để nƣơng tựa cho mai sau! Thôi, không lý sự nữa, hãy đi
cùng tôi để tôi còn bòn đƣợc chút ít phƣớc báu chứ!
“Hóa ra là một ngƣời tốt, một quý nhân rất hiểu biết, có
tấm lòng lại còn có đức khiêm tốn nữa!” – Nghĩ thế xong,
tôn giả đáp:
- Vậy thì tốt! Ta sẽ làm phiền thiện hữu đó! Hãy cầm lấy
đầu gậy của ta.
Đế Thích cầm đầu gậy, dùng phép thâu ngắn đƣờng, nên
mới đi chƣa đƣợc bao lâu, kinh thành Sāvatthi đã hiện ra.
Tôn giả Mahāpāla nghiêng tai lắng nghe tiếng ngƣời cƣời
nói lao xao, tiếng xe ngựa, xe bò, tiếng rao hàng, tiếng âm
nhạc vọng ra từ đền tế... ngạc nhiên, cất tiếng hỏi:
- Những âm thanh này rất quen thuộc, chẳng lẽ chúng ta
đã tới một thành phố?

66            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Đúng vậy, thƣa tôn giả! Chúng ta đã về tới kinh thành
Sāvatthi rồi đó.
- Lẽ nào nhƣ vậy đƣợc?
- Vâng, vì tôi biết một con đƣờng tắt, thƣa ngài sa-môn.
Tôn giả Mahāpāla tự nghĩ: “ Đây đúng là việc làm của
một vị trời nhiều oai lực, nhƣng mà ngƣời ta muốn ẩn
danh!” – bèn nói:
- Vô cùng tri ân thiện hữu!
Đế Thích dẫn Mahāpāla đến tịnh thất mà trƣởng giả
Cullapāla làm sẵn, vào bên trong, nắm tay dìu tôn giả ngồi
xuống trên nệm cỏ rồi biến mất. Đế Thích lại biến hình
thành một ngƣời bạn thân của trƣởng giả Cullapāla, tìm đến
nhà, kêu lớn ngoài cửa:
- Cullapāla ơi! Cullapāla ơi!
- Chi vậy, ông bạn?
- Mừng cho bạn. Thế là anh em lại đƣợc trùng phùng!
- Chuyện gì?
- Hóa ra bạn chƣa biết sao? Tôi vừa thấy ông sƣ
Mahāpāla đang ngồi nơi tịnh thất của bạn đó!
Trƣởng giả hay tin nhƣ thế, tức tốc bƣơn bả đi đến tịnh
thất, nhƣng ngạc nhiên, khi quay lại thì ông bạn kia đã biến
đi đâu mất. Đến nơi, thấy tôn giả Mahāpāla gầy ốm, xanh
xao, hai con mắt sâu đen mà không kềm chế đƣợc cảm xúc,
cứ ôm chân ông anh mà khóc ròng rã.
Tôn giả Mahāpāla mỉm cƣời:
- Ông đã khóc xong chƣa?
- Em thƣơng sƣ anh quá!
- Ngƣợc lại, ta lại thƣơng em còn hơn thế nữa. Mắt ta
mù nhƣng tâm ta sáng, ta thấy đƣờng đi lối về, còn em thì
vẫn đang con mịt mù trong đêm đen sinh tử. Hãy cố gắng
sống đời một cận sự hiền thiện em nhé!
- Thƣa vâng! Em sẽ không làm sƣ anh thất vọng đâu.
- Ừ, vậy là tốt!
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  67

Im lặng một lát, tôn giả Mahāpāla kể lại chuyện Tế Hộ rồi nói: - Vì lý do ấy, ta đã đuổi nó đi, em có phiền lòng không? - Không! Nó đã tỏ ra không xứng đáng. Nó phải đƣợc dạy bảo nghiêm khắc hơn nữa kìa! - Cảm ơn em! Sau cuộc nói chuyện ấy, trƣởng giả Cullapāla thu xếp cho hai thiếu niên gia nhân đƣợc xuất gia sa-di, ở bên cạnh tôn giả để chăm lo mọi sự. Ngày ngày, cả hai đi trì bình khất thực, dành một phần để dâng lên tôn giả, thì giờ còn lại, họ làm mọi việc trong ngoài nhƣ những đầy tớ trai cần mẫn nhất. Thƣơng tình thân phận của cả hai, tôn giả Mahāpāla thƣờng nói pháp và luật, giảng dạy nhƣng bƣớc sơ cơ cho họ tu tập. Lâu lâu, tôn giả nhờ họ dẫn đƣờng vào Kỳ Viên tịnh xá để đảnh lễ đức Phật và vấn an sức khỏe của ngài. Sáu mƣơi vị A-la-hán bạn cũ, thỉnh thoảng ghé thăm, thấy tôn giả Mahāpāla có ngƣời em quý báu, chăm lo cho nhƣ vậy cũng yên tâm. Hôm nọ, có một nhóm tỳ-khƣu phƣơng xa đến, nghe tiếng tôn giả tu hành tinh tấn quyết đắc quả A-la-hán đến nỗi bị mù mắt nên họ dự định ghé thăm nhân vật có ý chí sắt đá ấy. Tuy nhiên, một trận mƣa lớn đã tạo nên trở ngại nên họ hẹn nhau vào sáng hôm sau. Tôn giả Mahāpāla, theo lệ thƣờng, do tinh tấn đã trở thành thói quên nên sáng sớm tinh sƣơng nào, ngài cũng đi kinh hành trên lối mòn xung quanh cốc. Tuy nhiên, ngài không biết là do trận mƣa đêm qua đã làm cho những con mối cả đàn cả lũ rụng cánh đầy trên đất. Lại nữa, có những vũng nƣớc ngập làm cho giun ngộp thở nên chúng cũng bò loằn ngoằn lên những đám đất khô ráo. Tôn giả của chúng ta cứ vô tƣ lui tới nên dẫm đạp chúng chết la liệt trên đƣờng kinh hành. Những vị tỳ-khƣu phƣơng xa đến nhằm lúc hai sƣ sa-di chƣa quét dọn kịp. Họ hỏi vị sa-di: 68            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

- Ai vừa đi kinh hành trên con đƣờng này?
- Thƣa, thầy của chúng tôi, tôn giả Mahāpāla!
Họ la toáng lên:
- Coi kìa! Chƣ hiền giả hãy coi hành trạng của ông sƣ
mắt mù này? Ông ta đã giết hại không biết bao nhiêu là
chúng hữu tình.
Sự việc, sau đó đƣợc chƣ tăng phản ánh lại với đức Phật,
ngài hỏi:
- Các ông có thấy tận mắt ông sƣ Mahāpāla giết những
con mối và những con giun ấy không?
- Thƣa, không thấy.
- Các ông không thấy nhƣ thế nào thì “con trai” của Nhƣ
Lai không thấy cũng y nhƣ thế. Các bậc lậu tận không bao
giờ còn tƣ tác, còn cố ý, chủ ý giết hại bất kỳ một chúng
sanh nào. Ngoài ra, con trai của Nhƣ Lai còn để lại một bài
học về phạm hạnh, tròn sáng, không tỳ vết nhƣ mảnh trăng
trong giữa bầu trời quang rạng không mây!
Hội chúng yên lặng nhƣ để thấu hiểu sự xác định của
đức Tôn Sƣ rằng, tƣ tác (cetanā) là nghiệp, không có tƣ tác
không có nghiệp; lát sau có vị hỏi:
- Tôn giả Mahāpāla có nhân duyên sâu dày, có căn lành
vi diệu mới đắc đƣợc đạo quả A-la-hán, nhƣng tại sao còn bị
quả mù mắt, bạch đức Thế Tôn?
- Nhân nào thì quả nấy, này chƣ tỳ-khƣu!
Do đại chúng tò mò không biết nghiệp quá khứ của tôn
giả Mahāpāla nhƣ thế nào nên đức Phật đã vén bức màn sinh
tử nhƣ sau:
“- Vào một thuở xa xƣa, có một ông y sĩ du phƣơng, đi
khắp các nơi từ thành thị đến thôn quê để hành nghề nuôi
mạng. Hôm nọ, gặp một phụ nữ đau mắt, ông hỏi:
- Có phải mắt của bà chị có vấn đề phải không?
- Thƣa phải! Tôi bị xốn xang, đau nhức, ngại rằng đến
lúc nào đó tôi sẽ không còn thấy đƣờng nữa.
Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  69

Sau khi xem xét một hồi, vị y sĩ nói:
- Nếu tôi chữa trị lành mắt cho bà chị - thì vấn đề trả tiền
công nhƣ thế nào?
Ngƣời đàn bà mau mắn nói:
- Ối, trời ơi! Nếu thầy mà chữa lành mắt cho tôi thì tôi
tình nguyện đƣa cả con gái đến làm tôi mọi cho thầy suốt
đời.
- Đƣợc lắm! Cứ hứa thế nhé! Đừng thất hứa đó.
Nói thế xong, vị y sĩ liền bào chế tức khắc một loại
thuốc nƣớc rỏ mắt trao cho ngƣời đàn bà. Kỳ diệu làm sao,
về nhà, bà chỉ cần rỏ vào mắt một lần thì mắt liền sáng,
không còn xốn xang, đau nhức nữa. Bần thần, bà suy nghĩ: “
Mình đã trót hứa đem cả con gái đến nhà ông ta làm tôi đòi,
nhƣng e rồi sẽ không tránh khỏi bị hành hạ, ngƣợc đãi. Chi
bằng mình kiếm lời tráo trở phủ nhận chuyện ấy là xong!”
Khi vị y sĩ đến nhà thăm bệnh tình, hỏi rằng: “Mắt bà
chị hôm nay ra sao?” Ngƣời đàn bà đáp: “Lúc trƣớc thì chỉ
đau sơ sơ, nhƣng khi rỏ thuốc của thầy rồi thì nó đau nhức
hơn thế nữa. Thầy báo hại tôi rồi!” Vị y sĩ do biết thuốc
mình bào chế là thuốc thần, lại nữa, tinh mắt quan sát thì
biết ngay sự tráo trở của mụ ta, bèn nghĩ: “Ta không cần tiền
công của mụ, nhƣng tâm địa dối láo ấy sẽ bị trổ quả, ta sẽ
làm cho đôi mắt của mụ ta đui mù luôn!” Bèn nói:
“- Nếu vậy thì tôi sẽ đổi cho bà chị một loại thuốc thần
diệu hơn, loại thuốc này không những mắt sáng mà còn sáng
hơn mắt của ngƣời bình thƣờng nữa”. Thế rồi, ngay tại chỗ,
vị ý sĩ bào chế thuốc mới và trao cho ngƣời đàn bà với nụ
cƣời:
“- Chịu khó rỏ vào mắt chỉ một lần thôi cũng phát sanh
hiệu quả”.
Và đúng là hiệu quả thật! Sau khi ngƣời đàn bà rỏ vào
mắt mình loại thuốc mới ấy - thì mắt bà liền bị tối tăm vĩnh
viễn.
70             Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Này chƣ tỳ-khƣu! Vị y sĩ thuở xƣa chính là Mahāpāla
hiện nay đó! Cái nghiệp ác xƣa làm mù mắt ngƣời, nó cứ
đeo đẳng, chạy đuổi mãi theo con trai của Nhƣ Lai từ kiếp
này sang kiếp khác, cho đến tận bây giờ. Nó không chịu
buông tha đâu. Nghiệp ác luôn chạy theo ngƣời làm ác giống
nhƣ bánh xe luôn luôn lăn theo sau lƣng con bò kéo xe vậy.
Rồi đức Thế Tôn kết thúc bằng bài kệ:
“- Các pháp, tƣ tác(1) dẫn đầu
Tƣ tác, chủ ý bắc cầu đƣa duyên
Nói, làm xấu ác, chẳng hiền
Bánh xe bò kéo, khổ liền theo sau!”(2)

(1) Theo Abhidhamma thì ý (mano), thức (viññāṇa), tâm (citta)... đồng nghĩa; nhƣng tôi chọn dịch là tƣ tác (cetanā) – vì tƣ tác mới là nghiệp. Từ trƣớc đến nay, nhiều nơi bảo tác ý (manasikāra) là nghiệp; không phải vậy, tác ý mới chỉ là hƣớng tâm, nhƣ bánh lái của chiếc thuyền. Trong 7 biến hành tâm sở (Duy Thức chỉ có 5): Xúc, tác ý, thọ, tƣởng, tƣ, nhất tâm, mạng căn – thì chính tƣ (tƣ tác-cetanā) mới quan trọng, mới tạo nghiệp; sau đó, các lộ trình tâm mới khởi theo – chúng đồng khởi. Tuy nhiên, nếu dịch là tâm hay ý đều không sai, vì ý, tâm, tƣ tác - đƣợc coi là tâm - và các pháp (dhammā), hai từ đầu trong câu kệ, chính là những tâm sở (theo chú giải). (2) Pháp cú I: Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā, manasā ce paduṭṭhena, bhāsati vā karoti vā, tato naṃ dukkhamanveti, cakkaṃ‟vā vahato padaṃ (Kinh lời vàng).

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                             71

Con Ngỗng Oan Nghiệt

Suốt trong mấy ngày hôm nay, tại tịnh xá Kỳ Viên và ở trong kinh thành Sāvatthi không ngớt bàn tán xôn xao chuyện ngƣời thợ ngọc, một cận sự nam lại tra tấn vị thầy của mình là trƣởng lão Tissa cho đến gần chết. Nguyên do là ngƣời thợ ngọc nghi ngờ trƣởng lão Tissa đánh cắp viên ngọc maṇi. Ngƣời ta vô cùng xót thƣơng trƣởng lão, và họ cũng mạt sát tên thợ ngọc tàn bạo, nhẫn tâm không hết lời. Đầu đuôi câu chuyện là nhƣ sau: “- Có một gia đình thợ ngọc, là đệ tử của trƣởng lão Tissa, vốn hay đặt bát cho ngài suốt mƣời hai năm trƣờng với tâm tịnh tín sâu xa. Cứ mỗi buổi sáng, hình bóng của trƣởng lão đối với gia đình này đã trở nên thân thuộc; họ phụng dƣỡng vật thực và chăm lo tứ sự cho ngài nhƣ con cái đối với cha mẹ vậy. Hôm nọ, sau khi thọ nhận vật thực từ ngƣời vợ của gia chủ, trƣởng lão không vội đi ngay mà ghé vào nhà nghỉ chân. Ngƣời thợ ngọc lúc ấy đang xắt thịt làm món ăn gì đó, thấy trƣởng lão đi vào, ông vội vã đứng dậy, định rửa tay, mặc áo để nghinh tiếp. Trƣởng lão xua tay: - Ông cứ làm việc tự nhiên đi. Tôi chỉ ngồi một lát.

72            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Vừa nói thế xong, thì ngoài cửa một viên quan thân tín
của đức vua Pāsenadi bƣớc vào, trao cho ngƣời thợ ngọc
một viên ngọc maṇi rồi nói:
- Ông hãy mài giũa viên ngọc này cho bóng loáng, sau
đó, xoi một lỗ nhỏ dùng để xâu chỉ vàng. Cẩn thận làm cho
khéo đó, tội chém đầu nhƣ chơi, nhớ nhé!
Ông thợ ngọc thò tay nắm viên ngọc ngắm nghía, nói
với viên quan thân quen:
- Đẹp thật! Qua tay tôi thì phải biết! Làm gì mà doạ
chém đầu hở ông bạn?
Viên quan cƣời xoà:
- Nói giỡn vậy mà! Từ khi theo Phật đến giờ, đức vua
của chúng ta anh minh và hiền thiện hơn trƣớc nhiều.
Khi từ giã, viên quan cận thần không quên quay lại xá
chào trƣởng lão Tissa trƣớc khi bƣớc ra cửa.
Ngƣời thợ ngọc do tay đang dính máu nên ông ta đặt
tạm viên ngọc trên nắp hộp rồi bƣớc vào nhà sau để rửa tay.
Trƣởng lão Tissa vừa dợm đứng dậy thì một con ngỗng từ
đâu đó lao vụt tới. Do máu dính trên viên ngọc, con ngỗng
nghe mùi, tƣởng là cục thịt nên nó đớp và nuốt vào bụng
ngay. Chuyện xảy ra nhanh quá, trƣởng lão thấy mà không
cản ngăn kịp.
Biết tình hình nghiêm trọng, trƣởng lão ngồi ngay ngắn
trở lại, định tâm một lát để sẵn sàng nhận chịu cái gì xảy đến
cho mình.
Ngƣời thợ ngọc trở ra, không trông thấy viên ngọc trên
nắp hộp nữa nên lớn tiếng hỏi mọi ngƣời trong gia đình:
- Có ai lấy viên ngọc không?
Ngƣời vợ, con cái và đám gia nhân chạy ra, ai cũng trả
lời là không lấy và cũng không biết.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  73

Sau khi cật vấn ngƣời này, ngƣời kia một hồi, biết rõ họ
chƣa hề thấy viên ngọc, huống nữa là lấy cắp nên ông ra sau
nói nhỏ vào tai bà vợ:
- Vậy chẳng có ai lấy. Ngƣời khả nghi nhất chính là
trƣởng lão của chúng ta, phải không?
Ngƣời vợ sợ hãi nói:
- Không đâu! Chắc chắn là không phải đâu. Suốt mƣời
mấy năm trƣờng, chúng ta hộ độ cho trƣởng lão, chúng ta
chƣa hề thấy ngài phạm một lỗi nhỏ về giới luật cũng nhƣ
đức hạnh. Ngài sống thiểu dục, tri túc, chƣa bao giờ gợi ý tà
mạng ham muốn một vật gì!
- Ta cũng biết vậy, nhƣng ta phải hỏi cho ra lẽ!
Ngƣời thợ bƣớc ra, đến trƣớc mặt trƣởng lão, nói:
- Bạch trƣởng lão! Viên ngọc hồi nãy con để trên nắp
chiếc hộp này, ngài có thấy phải không?
- Đúng vậy, ta có thấy, này ông thiện nam!
- Bây giờ con không thấy nó ở đấy nữa, vậy ngài đã lấy
cất đi phải không?
- Không, ta không có lấy cất, này ông thiện nam!
Ngƣời thợ bắt đầu nóng, lên giọng:
- Bạch trƣởng lão! Rõ ràng ở đây không có ai khác,
ngoài con, ngài và viên ngọc. Vậy, ngoài ngài ra thì ai vào
đây mà lấy viên ngọc? Xin ngài hãy hoàn trả lại cho!
Trƣởng lão Tissa biết là ngƣời thợ ngọc nói đúng, nhƣng
ngài không thể vì bảo vệ mình mà chỉ ra thủ phạm là con
ngỗng đƣợc. Nói ra thì khác gì mình giết nó. Trƣởng lão
nghĩ thầm trong tâm thêm nữa rằng: “Đức Chánh Đẳng Giác
của chúng ta đã bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp
hành ba-la-mật bậc hạ, bậc trung và bậc thƣợng. Biết bao
nhiêu kiếp ngài đã xả thân, lóc da, xẻ thịt, đôi khi hy sinh cả
mạng sống để cứu độ chúng sanh... Còn ta thì sao nào? Một
chút nhận chịu sự oan khuất này mà cũng không vƣợt qua
đƣợc hay sao?”
74             Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Nghĩ thế xong, trƣởng lão Tissa ôn tồn nói:
- Một cận sự nam nữ xứng đáng sống trong giáo pháp
của đức Thế Tôn, họ không có sát sanh, không trộm cắp,
không tà hạnh, không vọng ngữ... huống hồ gì ta là một vị
tỳ-khƣu, này hỡi ông thiện nam! Ta không nói dối đâu. Ta
không hề lấy cắp! Các ngƣơi biết đấy, dù một cây kim, một
sợi chỉ, đệ tử đức Tôn Sƣ cũng không hề khởi tâm xâm
phạm...
Ngƣời thợ ngọc ruột rối nhƣ tơ vò, cứ đi lui đi tới, gãi
đầu gãi tai, phân vân, bất quyết. Ông kính trọng trƣởng lão
nhƣng việc mất viên ngọc lại là một đại họa!
Ông lui ra sau, bàn với vợ:
- Ông ấy không lấy cắp thì ai vào đấy nữa? Chắc ta phải
tra khảo ông ta thôi!
Bà vợ lại cản ngăn:
- Đừng làm thế, không nên, tội chết! Hay là mình bán cả
gia tài rồi đi ở đợ cho ngƣời để bồi hoàn viên ngọc ấy lại
cho đức vua?
- Bà tƣởng là đền đƣợc ƣ? Viên ngọc ấy là vô giá. Cả gia
sản của ta đã là cái thá gì? Đi ở đợ cả trăm năm nữa cũng
đừng mong mà trả đủ! Ta đành phải nặng tay thôi!
Rồi ngƣời thợ ngọc cắn răng bỏ qua sự cản ngăn tha
thiết của ngƣời vợ, bƣớc ra ngoài với sợi dây thừng, mạnh
tay niềng đầu trƣởng lão Tissa đến bảy vòng. Ngài cứ ngồi
im chịu trận. Ngƣời thợ ngọc lấy cái chày gỗ gõ liên tu bất
tận lên đầu trƣởng lão, vừa gõ vừa hét lên:
- Có khai ra không? Lấy cắp viên ngọc để đâu?
Từ đầu và hai tai trƣởng lão máu xối xả chảy ra thành
dòng, hai mắt của ngài gần nhƣ là lòi tròng ra ngoài; mặc
dầu thọ khổ khốc liệt, ngài vẫn im lặng chịu đựng và khởi
niệm tâm từ. Trƣởng lão còn nghĩ: “Ngƣời thợ ngọc không

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                 75

có lỗi, ta không có lỗi, cho chí con ngỗng cũng không có lỗi;
tất cả âu là do nghiệp của chúng sanh!”
Máu chảy lan thấm xuống đất, con ngỗng lại đánh mùi,
chạy đến uống máu. Sẵn cơn giận nhƣ đang bốc lửa trong
đầu, ngƣời thợ ngọc lấy chân đá mạnh con ngỗng rồi hét:
- Cả mày nữa! Cũng chết cho luôn thể!
Cái đá quá mạnh của ngƣời thợ ngọc làm cho con ngỗng
chết tức khắc, nằm sóng soài ra đất.
Khi thấy con ngỗng nằm bất động, trƣởng lão Tissa cố
gắng huy động toàn bộ sức lực, cất giọng thều thào:
- Này ông thiện nam! Làm phiền ông, xin ông hãy khởi
tâm bi nới lỏng mấy vòng dây đang xiết cứng trên đầu ta để
ta có thể nghiêng đầu xem con ngỗng kia đã chết thật hay
chƣa?
Ngƣời thợ ngọc nới dây, nói chì chiết:
- Rồi ông cũng chết thê thảm nhƣ nó vậy đó!
Sau khi quan sát kỹ, biết con ngỗng đã chết, trƣởng lão
Tissa mới thở dài nói:
- Chính nó! Chính con ngỗng kia đã nuốt viên ngọc
maṇi vào trong bụng đó, này ông thiện nam! Nếu nó mà
chƣa chết thì ta không thể nói cho ông biết chuyện ấy đâu.
Kinh hoàng, ngƣời thợ ngọc hối hả lấy dao mổ bụng con
ngỗng, và quả nhiên, viên ngọc đƣợc tìm thấy rõ ràng trong
bao tử nó. Khi thấy rõ sự thật rồi, tâm thần ngƣời thợ ngọc
trở nên bấn loạn, hoảng hốt; nghĩ đến cái tội của mình, ông
lạnh toát cả ngƣời rồi run bần bật, quỳ sụp dƣới chân trƣởng
lão và khóc ròng rã.
- Xin trƣởng lão xá tội lỗi cho con! Tội của con là tội địa
ngục khi dám xâm phạm đến thân thể của ngài.
Trƣởng lão điều hòa hơi thở, mở lời trấn an:
- Đây chẳng qua là nghiệp nhân và nghiệp quả trong
vòng sinh tử luân hồi của chúng sanh mà thôi. Ta tha thứ
cho ông rồi đó.
76             Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Ngƣời thiện nam lại năn nỉ:
- Nếu ngài đã tha thứ cho con thì từ rày về sau, ngài cứ
đến đây thọ nhận vật thực nhƣ lệ thƣờng.
Trƣởng lão Tissa lảo đảo đứng dậy, điều hòa hơi thở rồi
chậm rãi nói:
- Ta tha thứ cho ông, nhƣng từ rày về sau, ta sẽ không
bƣớc chân vào nhà của bất cứ một cận sự nam, cận sự nữ
nào nữa. Quả thật, ta đã thấy rõ tội lỗi sẽ phát sanh do quen
biết, do thân cận, do ở bên trong của từng ngôi nhà. Ta sẽ đi
khất thực nếu chân còn khoẻ; và đối với ta, không có một
ngôi nhà nào trong kinh thành này để ta phải chọn lựa nữa.
Hãy cứ để tùy duyên, ta không hứa một điều gì hết. Rồi
trƣởng lão đọc lên một bài kệ:
“- Cứ mỗi nhà một ít
Cơm bánh ta xin ăn
Nuôi mạng, không lựa chọn
Sức khỏe, tùy đôi chân!”(1)
Do bị tra tấn quá sức chịu đựng của con ngƣời, do bị
chấn thƣơng sọ não, trƣởng lão Tissa đi trì bình khất thực
đƣợc mấy hôm, biết mình thọ và nghiệp đã chấm dứt, ngài
an nhiên thị tịch Niết-bàn trƣớc không biết bao nhiêu sự
kính trọng, ngƣỡng mộ cũng nhƣ thƣơng xót của chƣ tăng và
mọi ngƣời.
Đức Phật đúc kết câu chuyện tại Kỳ Viên tịnh xá, ngài
tán thán hạnh nhẫn nhục ba-la-mật của vị thánh đệ tử, là tấm
gƣơng sáng cho các vị hữu học.
Khi đại chúng muốn biết sanh thú mai hậu của những
nhân vật trong câu chuyện, đức Phật cho biết thêm:
- Con ngỗng chết, tức khắc tái sanh vào bụng của bà vợ
ngƣời thợ ngọc (?). Bà vợ, cuối đời sẽ sanh lên thiên giới.

(1) Dịch thoát từ kệ Pāḷi: “Paccati munino bhattaṃ, thokaṃ thokaṃ kule kule, piṇḍikāya carissāmi, atthi jaṅghabalaṃ mamāti”.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                           77

Ngƣời thợ ngọc, dù đã sám hối nhƣng cũng bị trả quả địa
ngục theo với tội tƣơng ứng của ông ta.
Đúng nhƣ bài kệ sau:
“- Một số sanh thú thai bào
Bốn đƣờng đau khổ đón chào ác nhân
Ngƣời lành, thiên giới du nhàn
Còn ngƣời vô nhiễm, Niết-bàn tĩnh cƣ”(1).

(1) Pháp cú 126: “Gabbhameke uppajjanti, Nirayaṃ pāpakammino, saggaṃ sugatino yanti, pariNibbanti anāsavā”.

78              Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Cho Xin Hạt Cải

Vị tỳ-khƣu-ni này đã có căn duyên sâu dày từ quá khứ, là cô công chúa thứ năm trong bảy chị em nhƣ đã kể trong nhiều truyện trƣớc. Do phƣớc báu bất đồng, cô sinh ra trong thời đức Phật Gotama, tại kinh thành Sāvatthi ở một gia đình triệu phú bị sạt nghiệp, tài sản bị khánh tận nên đời sống vật chất vô cùng khó khăn. Từ nhỏ, cô tên là Gotamī, nhƣng do có một thân hình gầy gò, mảnh khảnh (kisa) nên mọi ngƣời thƣờng gọi là Kisā-Gotamī. Lớn lên, về nhà chồng, ngoại trừ đƣợc chồng thƣơng yêu còn mọi ngƣời ai cũng không ƣa cô, khinh ghét cô vì là con nhà nghèo. Tuy nhiên, khi cô sinh đƣợc một đứa bé trai kháu khỉnh, dễ thƣơng thì ai cũng thay đổi thái độ. Nhìn đứa bé biết đi, biết chạy, bụ bẫm, hồng hào, xinh đẹp, cô rất đƣợc an ủi, là niềm vui cho cô, niềm tự hào của cô. Tuy nhiên, từ trong sâu thẳm tâm hồn, cô đã chớm nở một nỗi buồn: “Trƣớc đây họ khinh ghét ta, đối xử với ta không ra gì; nhƣng khi sinh cho họ một đứa bé trai mạnh khỏe, kháu khỉnh, đẹp nhƣ thiên thần thì họ thay đổi thái độ. Hóa ra, tâm địa con ngƣời là nhƣ thế sao?!” Nhờ nuôi dƣỡng chu đáo, nhờ sự chăm sóc tế nhị của ngƣời mẹ, đứa bé ngày càng ngoan ngoãn, dễ thƣơng, đƣợc

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                  79

mọi ngƣời yêu quý, nâng bồng, cƣng chiều nhƣ bảo vật. Riêng nàng, nàng biết rõ, nó chính là mạng sống thứ hai của nàng vậy. Tuy nhiên, vô thƣờng không vị nể một ai. Hôm kia, đùng một cái, một căn bệnh cấp tính, không rõ nguyên do, tử thần lạnh lùng và tàn nhẫn lấy lƣỡi hái đoạn lìa mạng sống của đứa trẻ chẳng chút xót thƣơng. Nhƣ điên nhƣ cuồng, cô Kisā-Gotamī, ẵm bồng xác đứa nhỏ trên tay đi lang thang khắp hang cùng, ngõ hẻm nhờ ngƣời cứu chữa! Cô không tin nó đã thật sự chết. Ai cũng đƣa mắt cám cảnh thƣơng hại, nhƣng thuốc nào có thể cứu đƣợc xác chết? Có một lão trƣợng, một ngƣời hiền, thoáng nhìn qua đã biết rõ cô gái trẻ vì thƣơng con nên đã bấn loạn tâm thần rồi, mọi lời khuyên đều vô ích. Trên thế gian này, có một ngƣời, có thể cảm hóa, chuyển hóa trạng thái rối loạn tâm lý của cô đƣợc, bèn nói: - Này con gái! Hãy đi đến đại tịnh xá Kỳ Viên. Đức Thế Tôn, bậc Toàn Giác ấy có khả năng làm đƣợc những điều kỳ diệu mà thế gian này không ai sánh bằng đâu. Ngài là bậc Đại Lƣơng Y đời nay đấy! Nghe lời, cô gái ôm xác con hỏi đƣờng đến đại tịnh xá. Đức Phật đã biết rõ từ lâu lắm về cô gái đã trầm luân lƣu lạc này, cho nên, hôm đó ngài đã cố ý chờ đợi. Khi cô gái khóc lóc thảm sầu, bi thƣơng nhờ đức Phật cho một phƣơng thuốc thần để cứu con trai thì ngài sử dụng tâm từ rồi nói rằng: - Này Kisā-Gotamī! Nhƣ Lai cứu đƣợc con trai của con đấy, nhƣng với một điều kiện... Cô gái nín thở, thôi khóc, đôi mắt mở lớn, chờ đợi... thì đức Phật nói tiếp: - Nhƣ Lai chỉ cần một nhúm hạt cải thôi. Nhƣng hạt cải ấy, con phải đi xin từng nhà, hạt cải nào ở trong gia đình nào không có ngƣời chết thì hạt cải ấy mới linh nghiệm, mới cứu 80            Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

sống nổi con trai của con. Chuyện kể rằng, thế là cô gái ẵm xác con trai đi gõ cửa từng nhà, xin nhúm hạt cải trong gia đình không có ngƣời chết thì bên tai cô thƣờng nghe đƣợc những câu trả lời nhƣ sau: - Không có ngƣời chết à? Chuyện mới lạ lùng! - Cha tôi chết, mẹ tôi chết, cháu tôi chết! Mới đây thôi là đã năm bảy ngƣời chết trong gia đình này rồi! - Hạt cải thì không thiếu, có thể giúp cô một nắm hạt cải giống cũng không sao! Nhƣng mà này! Con cái, cháu chắt nội ngoại trong cái gia đình này thì thiêu xác cả đống ngoài nghĩa địa kìa! Chỉ cần mấy hôm đi khắp thành phố là cô gái chợt sực tỉnh: “Đâu cũng có ngƣời chết, chẳng có gia đình nào mà không có ngƣời chết! Đức Thế Tôn đã dạy ta rất tế nhị, rất là có ý vị để ta nhận chân sự thật của đời ngƣời!” Nghĩ thế xong, cô gái lặng lẽ ôm xác con trai ra nghĩa địa, nhẹ nhàng đặt lên một mô cỏ. Tâm cô chìm lắng rất sâu. Có lẽ cánh cửa huyền mật do căn duyên sâu dày từ quá khứ đã hé mở. Cô nhìn vào bên trong. Cô nhìn ra thế gian, thế giới. Ngay khoảnh khắc ấy, sát-na ấy, đức Phật sử dụng năng lực thần thông để giúp cô tỉnh táo hoàn toàn, sáng suốt hoàn toàn. Và cô đã thốt lên giữa hƣ không một bài kệ nhƣ sau: “- Pháp này không dành riêng cho một làng, một xóm, một gia đình nào. Nó không thiên vị một ai. Là chung cho nhân loại, súc sanh, ma vƣơng, chƣ thiên và cả phạm thiên. Đó là pháp vô thƣờng vậy!”(1) Trở lại Kỳ Viên hoàn toàn với một con ngƣời mới, rất tỉnh táo, cô quỳ sụp xuống chân đức Phật. Ngài hỏi: - Này Kisā-Gotamī! Hạt cải đâu? Con đã tìm ra hạt cải

(1) Kệ Pāḷi: “ Nagāma dhammo, nigamassa dhammo. Na cāpiyaṃ ekakulassa dhammo. Sabbassa lokassa sadevakassa. Eseva dhammo yad‟idaṃ aniccatā”.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                       81

trong gia đình không có ngƣời chết chƣa? - Bạch đức Thế Tôn! Hạt cải ấy nó đã làm xong nhiệm vụ của nó rồi. Sứ mạng ấy đã hoàn tất. Con đã thấy rõ lý vô thƣờng của đời ngƣời. Xin đức Đạo Sƣ chỉ dạy tiếp cho con! Đức Phật thuyết cho cô gái một thời pháp ngắn, ngài nói với đại ý rằng, đi trên cuộc đời, sống trên cuộc đời, trên hành trình xuôi ngƣợc, chúng sanh thƣờng không có một mục đích chân thực nào cả. Chỗ nào cũng hƣ dối, không thật. Chỗ nào cũng ảo giác, ảo vọng. Chỗ nào cũng hƣ vô và bóng đêm. Nên thƣờng đau khổ trùng trùng. Là kẻ trí có con mắt sáng, khi mắt đã mở ra rồi, đã thấy một phần sự thật rồi thì chỉ còn cần tinh tấn nỗ lực để lên đƣờng. Biết bao kẻ ngu si, thu nhặt hoa của dục lạc, thu nhặt hƣơng của dục lạc, thu nhặt những đối tƣợng khả ý, khả ái, khả lạc! Nếu cứ đắm say, đam luyến, tham nhiễm trên lộ trình thì tử thần sẽ không tha lƣỡi hái cho ngƣời ấy. Một lúc nào đó, sự chết, sự đau khổ, sự thống khổ sẽ nhƣ một cơn lũ lớn cuốn phăng cả một ngôi làng đang say ngủ! Lời và ý của đoạn thuyết giảng ấy đƣợc tóm tắt trong bài kệ sau đây: “- Ai còn thu nhặt hoa hƣơng Đắm say, tham nhiễm bên đƣờng biết hay? Tử thần mang kẻ ấy ngay Nhƣ cơn lũ cuốn ngủ say cả làng!”(1) Câu kệ chấm dứt, cô gái Kisā-Gotamī đắc quả Nhập Lƣu và xin xuất gia. Cô đi vòng về hƣớng tay phải quanh đức Phật ba vòng, đảnh lễ ngài nhƣ đảnh lễ ngƣời cho nàng sự sống lần thứ hai, sống trong giáo pháp thanh tịnh. Đức Phật gởi cô sang ni viện, cho thọ đại giới và cô đã tu tập rất tinh cần. Chỉ trong một thời gian ngắn, cô đã đi

(1) Pháp cú 47: “PupphāNi h‟eva pacinantaṃ byāssattamanasaṃ naraṃ; suttaṃ gāmaṃ mahogho‟va maccu ādāya gacchati”.

82               Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

qua các tầng thiền định; và trong lúc cô đang tinh cần thiền quán thì cô nghe đƣợc lời đức Phật bằng khả năng thắng trí đã thốt bên tai cô rằng: “- Trăm năm sống có ích gì Chẳng thấy bất tử, vô vi pháp hành Một ngày quả thật trọn lành Sống đời chứng ngộ Vô Sanh Niết-bàn!”(1) Thế là cô đã thành tựu rốt ráo cứu cánh phạm hạnh nhẹ nhàng nhƣ dòng nƣớc tự động trôi chảy khi lực đẩy đã có đà. Và những thắng trí dƣờng nhƣ cũng tự động tìm đến mà không qua một kiên trì kịch liệt nào! Cũng nhƣ các vị công chúa khác, cô thấy rõ mình có căn duyên từ thời đức Chánh Đẳng Giác Padumuttara, từ thời đức Phật Kassapa ra sao. Và hiện nay, họ đã hội ngộ một cách ngoạn mục trong giáo pháp này. Cô còn biết, cả sáu ngƣời đều đắc quả A-la-hán, thắng trí cùng những khả năng khác nhau trên lộ trình hoằng pháp; nhờ vậy, giáo hội mới trở nên phong phú, lắm hoa hƣơng, đa sắc màu để phục vụ chúng sanh. Riêng cô công chúa út, Visākhā, chƣa rốt ráo phạm hạnh, nhƣng vị thế của cô, vai trò của cô, sứ mạng của cô lại càng vi diệu, thù thắng hơn, khó đo đạc và không thể tỷ lƣợng vậy. Kisā-Gotanmī chỉ một lần sinh nở, chỉ một lần mất con mà cô đã cảm nhận rất sâu sắc toàn bộ cuộc tử sinh, toàn bộ sự thống khổ của trần gian nên những lời pháp của cô thƣờng dễ tác động vào lòng ngƣời, giúp họ trở về với đức tin chơn chánh, sống với giáo pháp. Sau này, tỳ-khƣu-ni Kisā-Gotamī đƣợc biết đến nhƣ một ngƣời sống hạnh tri túc, tri chỉ quá nghiêm túc và khắc khổ, từ vật thực, sàng tọa cho đến cả ba y. Cô luôn luôn đi ra các

(1) Pháp cú 114: “Yo ca vassataṃ jīve apassaṃ amataṃ padaṃ, ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo passato amataṃ padaṃ!”

Minh Đức Triều Tâm Ảnh                    83

nghĩa địa, lƣợm tìm vải bó tử thi, dầu thô, dầu mịn không cần thiết rồi tự tay mình may cắt, tự vá, tự đắp những tấm cà-sa cho mình, trông rất xấu và thô vụng. Vị tỳ-khƣu-ni này đã đƣợc đức Phật tuyên dƣơng trƣớc hội chúng ni là “đệ nhất về hạnh mặc y thô tháo” thì thật là chính danh vậy.
