Nikaya — bài lẻ & đối chiếu
Kinh Thiền Định (TKN Giải Nghiêm dịch)
Nguồn: kho Dân tộc KING — Giảng Sư (văn bản trích từ PDF)

AN 9.36 – PTS: {A iv 422}
Jhana Sutta
Thiền Định
(TKN Giải Nghiêm dịch từ bản Pali-
English của Tì Khưu Thanissaro.
“Tôi bảo với quý thầy: sự chấm dứt lậu
hoặc tùy thuộc vào sơ thiền… nhị thiền…
tam thiền… tứ thiền… bình diện không
gian vô biên… bình diện thức vô biên…
bình diện không có một vật nào. Tôi bảo
với quý thầy: sự chấm dứt lậu hoặc tùy
thuộc vào bình diện không phải có tưởng
cũng không phải không có tưởng.
“Nói rằng: ‘Tôi bảo với quý thầy: sự
chấm dứt lậu hoặc tùy thuộc vào sơ
thiền.’ Nói như vậy là nói về việc gì?
Trường hợp một tì khưu, tách lìa khỏi
dục, tách lìa khỏi các phẩm chất bất thiện,
đi vào & an trú trong sơ thiền: hỷ & lạc

được sinh từ sự xa lìa, có tầm & tứ đi
kèm. Vị ấy xem bất kỳ hiện tượng nào
liên hệ đến sắc, thọ, tưởng, hành, thức
cũng đều là vô thường, là gây khổ, là căn
bệnh, là ung nhọt, là mũi tên, là gây đau
nhức, là phiền não, là xa lạ, là sự tan rã, là
không, là không phải ngã. Vị ấy xoay tâm
mình khỏi các hiện tượng đó, và do làm
như vậy, khiến tâm mình xuôi về lĩnh địa
của bất tử: ‘Đây là tịnh, đây là diệu - sự
giải tán của tất cả các hành; sự buông nhả
mọi chấp thủ (hành trang)[1]; sự chấm dứt
ái; ly tham; diệt tận; Niết Bàn/Giải
Thoát.’
“Giả sử một người bắn cung hay một
người học bắn cung tập bắn trên một hình
nộm bằng rơm hay trên một ụ đất sét, để
sau một thời gian người ấy có thể bắn xa,
bắn đi những tràng liên tục & chính xác,

và bắn xuyên qua những khối lớn. Cũng
vậy, trường hợp một tì khưu… đi vào &
an trú trong sơ thiền: hỷ & lạc được sinh
từ sự xa lìa, có tầm & tứ đi kèm. Vị ấy
xem bất kỳ hiện tượng nào liên hệ đến
sắc, thọ, tưởng, hành, thức cũng đều là vô
thường, là gây khổ, là căn bệnh, là ung
nhọt, là mũi tên, là gây đau nhức, là phiền
não, là xa lạ, là sự tan rã, là không, là
không phải ngã. Vị ấy xoay tâm mình
khỏi các hiện tượng đó, và do làm như
vậy, khiến tâm mình xuôi về lĩnh địa của
bất tử: ‘Đây là tịnh, đây là diệu - sự giải
tán của tất cả các hành; sự buông nhả mọi
chấp thủ (hành trang); sự chấm dứt ái; ly
tham; đoạn diệt; Niết Bàn/Giải Thoát.’
“Trú tại ngay đó, vị ấy đạt tới chỗ chấm
dứt lậu hoặc. Hoặc nếu chưa được như
vậy, thì – do sự yêu mến pháp (pháp ái)

này, sự vui thích nơi pháp (pháp hỷ) này,
và sự dứt bỏ hoàn toàn năm cùm xích (kết
sử) đầu[2] - vị ấy tái sinh [nơi các Tịnh
Xứ], và được hoàn toàn giải thoát (vô dư
Niết Bàn) tại đó, không bao giờ còn quay
lại cõi giới này.
“Nói rằng: ‘Tôi bảo với quý thầy: sự
chấm dứt lậu hoặc tùy thuộc vào sơ
thiền.’ Nói như vậy là nói về việc này.
(Tương tự với nhị thiền, tam thiền và tứ
thiền.)
“Nói rằng: ‘Sự chấm dứt lậu hoặc tùy
thuộc vào bình diện không gian vô biên.’
Nói như vậy là nói về việc gì? Trường
hợp một tì khưu, với sự vượt hoàn toàn
lên trên các tưởng về hình sắc, với sự biến
mất của các tưởng về đối chống, và không
chú vào các tưởng về dị biệt, [cảm nhận:]
‘Không gian vô biên,’ đi vào & an trú

trong bình diện của không gian vô biên
(không vô biên xứ.) Vị ấy xem bất kỳ
hiện tượng nào liên hệ đến sắc, thọ,
tưởng, hành, thức cũng đều là vô thường,
là gây khổ, là căn bệnh, là ung nhọt, là
mũi tên, là gây đau nhức, là phiền não, là
xa lạ, là sự tan rã, là không, là không phải
ngã. Vị ấy xoay tâm mình khỏi các hiện
tượng đó, và do làm như vậy, khiến tâm
mình xuôi về lĩnh địa của bất tử: ‘Đây là
tịnh, đây là diệu - sự giải tán của tất cả các
hành; sự buông nhả mọi chấp thủ (hành
trang); sự chấm dứt ái; ly tham; đoạn diệt;
Niết Bàn/Giải Thoát.’
“Giả sử một người bắn cung hay một
người học bắn cung tập bắn trên một hình
nộm bằng rơm hay trên một ụ đất sét, để
sau một thời gian người ấy có thể bắn xa,
bắn đi những tràng liên tục & chính xác,

và bắn xuyên qua những khối lớn. Cũng
vậy, trường hợp một tì khưu… đi vào &
an trú trong bình diện không gian vô biên.
Vị ấy xem bất kỳ hiện tượng nào liên hệ
đến sắc, thọ, tưởng, hành, thức cũng đều
là vô thường, là gây khổ, là căn bệnh, là
ung nhọt, là mũi tên, là gây đau nhức, là
phiền não, là xa lạ, là sự tan rã, là không,
là không phải ngã. Vị ấy xoay tâm mình
khỏi các hiện tượng đó, và do làm như
vậy, khiến tâm mình xuôi về lĩnh địa của
bất tử: ‘Đây là tịnh, đây là diệu - sự giải
tán của tất cả các hành; sự buông nhả mọi
chấp thủ (hành trang); sự chấm dứt ái; ly
tham; đoạn diệt; Niết Bàn/Giải Thoát.’
“Trú tại ngay đó, vị ấy đạt tới chỗ chấm
dứt lậu hoặc. Hoặc nếu chưa được như
vậy, thì – do sự yêu mến pháp (pháp ái)
này, sự vui thích nơi pháp (pháp hỷ) này,

và sự dứt bỏ hoàn toàn năm cùm xích (kết
sử) đầu - vị ấy tái sinh [nơi các Tịnh Xứ],
và được hoàn toàn giải thoát (vô dư Niết
Bàn) tại đó, không bao giờ còn quay lại
cõi giới này.
“Nói rằng: ‘Tôi bảo với quý thầy: sự
chấm dứt lậu hoặc tùy thuộc vào bình
diện không gian vô biên.’ Nói như vậy là
nói về việc này.
(Tương tự với bình diện thức vô biên, và
bình diện không có một vật nào.)
“Như vậy, các thiền định đắc được nhờ
tưởng đi được đến đâu, thì giác trí thẩm
nhập đến đó. Còn với hai xứ này - sự đắc
được bình diện không phải có tưởng cũng
không phải không có tưởng, và sự đắc
được diệt thọ tưởng định – thì tôi bảo
chúng (chỉ có thể) được liễu giải thực sự
bởi các tì khưu có hành thiền, giỏi đắc

nhập, giỏi đắc & xuất, những người đã đắc & xuất được nơi các xứ này.”

Xem    thêm:    AN    10.6;   AN     10.7.

[1]
Upadhi: nghĩa thông thường là hành
trang mang theo, trên phương diện tâm lý
thì đây là cảm giác ‘tôi’ hay ‘của tôi’ mà
một tâm thức chưa giác ngộ kè kè mang
theo. Đây là nền tảng của hữu khiến có sự
sinh tử trong ba cõi. HT Minh Châu dịch
từ này là ‘sanh y’, có lẽ do tham khảo tự
điển Pali-English của Nyanaltiloka (xuất
bản lần đầu năm 1952.)
Trong Hán Tạng, ta thường thấy câu
‘buông bỏ gánh nặng xuống’ hay đúng ra
là ‘buông bỏ hành trang’ để nói tới một vị

chứng A La Hán; ‘gánh nặng’ hay ‘hành
trang’ đó tức là upadhi. Thầy Tuệ Sĩ chú
giải Kinh Tạp A Hàm 785 (Sở Thuyết Bát
Thánh Đạo) có chú chữ ‘thủ’ như sau:
Hán: thủ 取, ở đây, Pāli: upadhi, sanh y,
hay hữu y, tức sở y của tái sanh.
Culaniddesa - (Tiểu Nghĩa Thích, chứa
các bài luận giải của Ngài Xá Lợi Phất
(Sariputta)) - liệt kê mười loại hành
trang/thủ trước là: 1/ khao khát (ái trước),
2/ quan điểm (kiến trước), 3/ phiền não
(cấu trước), 4/ hành động (nghiệp trước),
5/ tội, 6/ thức ăn (vật chất và tinh thần, Tứ
Thực), 7/ sự kháng đối (khuể trước), 8/ tứ
đại, 9/ sáu trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc,
pháp), và 10/ sáu thức (nhãn thức, nhĩ
thức, tỉ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.)
Chỗ không có thủ trước hay không có
hành trang tức là Niết Bàn; Hán Tạng

dịch là ‘vô sở trước’ (無所著.) (Chữ
trước có nghĩa là mặc, quàng, máng vào.)
- Một từ liên hệ đến upadhi là upàdi: ‘sở
trước’ cái được nắm bắt, bám víu, ví dụ
như năm uẩn. Trong Kinh từ này thường
được dùng trong chỗ tả 2 loại quả: vô dư
hay hữu dư (sati upàdi-sese.) -
Ngày nay nhiều người giảng chữ ‘trước’
với ý nghĩa là tâm tình dính mắc vào sự
vật không thoát ra được (như Hán Việt Tự
Điển của Minh Chi), có lẽ đã phần nào
làm nhẹ đi (hay để sót) nội dung quan
trọng là cảm giác ‘tôi’ hay ‘của tôi’ dựa
trên các ‘món hành trang’ này (sự chấp
ngã), và đó là nền tảng của sinh tử.
Tóm lại, upadhi (acquisitions) đã được
dịch trong Hán Tạng là gánh nặng, hành
trang, trước, hay thủ trước, và gần đây
(hậu bán thế kỷ 20) còn được dịch là

‘sanh y’ hay ‘hữu y’ (có lẽ do ảnh hưởng
tự điển Buddhist Dictionary của
Nyanatiloka.)
[GN – tham khảo chú giải các Kinh
Itivuttaka (Phật Thuyết Như Vậy) trong
Tiểu Bộ (Khuddaka Nikaya) của thầy
Thanissaro, các chú giải các kinh A Hàm
của thầy Tuệ Sĩ, và các tự điển Phật Học
của Nyanatiloka, Minh Chi]
[2]
Thân kiến (quan niệm cho mình là một
cái gì), giới cấm thủ, nghi (do dự), tham
dục, và kháng đối. [Thanissaro]
