Cbpg
Can Ban Phat Giao - Binh Anson
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Can Ban Phat Giao - Binh Anson

Vietnamese, with Unicode Times font

C ăn Bản Phật Giáo

Bình Anson

NXB Tổng Hợp TP HCM

TL. 2005 - PL. 2549

-04-

Chánh Ngữ

Bình Anson

---*---

C hánh ngữ là lời nói chân chánh, không tạo nghiệp bất thiện bằng
lời nói, mà trái lại, dùng lời nói để tạo các
nghiệp thiện l ành. Trong Bát Chánh
Đạo, Chánh Ngữ l à chi thứ ba, và được
định nghĩa như sau, như đ ã ghi trong Tương Ưng Bộ: " Thế nào là
chánh ngữ? Đó l à từ bỏ nói láo, từ bỏ
nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời độc ác, từ bỏ nói
lời ph ù phiếm" . Đó l à về
mặt tiêu cực. Về mặt tích cực, Đức Phật cũng
dạy rằng chúng ta phải cố gắng tu tập để có những lời nói chân
thật, hòa hợp, dịu dàng, và có ý nghĩa . Khi ta thực tập
được những lời nói nầy, ta được nhiều người
quý mến. Để đáp lại, họ sẽ lắng nghe những g ì ta nói ra, và sẽ
đáp ứng thân thiện v à xây dựng.

Trong T ăng Chi Bộ 10.176, Đức Phật dạy:

-- "Có bốn pháp tịnh hạnh về lời nói:

1) Ở đây, có người đoạn tận nói láo, từ bỏ nói láo. Nếu không biết, người ấy nói: "Tôi không biết"; nếu biết, người ấy nói: "Tôi biết"; nếu không thấy, người ấy nói: "Tôi không thấy"; nếu thấy, người ấy nói: "Tôi thấy". Như vậy lời nói của người ấy không trở th ành cố ý vọng ngữ, hoặc nguyên nhân vì mình, hoặc nguyên nhân vì người, hoặc nguyên nhân vì một vài quyền lợi gì.

2) Người ấy đoạn tận nói hai lưỡi, từ bỏ
nói hai lưỡi. Nghe điều g ì ở chỗ này, người ấy không
đi đến chỗ kia nói, để gây chia rẽ ở những
người n ày; nghe điều g ì ở chỗ
kia, người ấy không đi nói với những người n ày,
để gây chia rẽ ở những người kia. Như vậy
người ấy sống h òa hợp những kẻ ly gián, t ăng
trưởng những kẻ h òa hợp, thích thú hòa hợp, nói những lời
đưa đến h òa hợp.

3) Người ấy đoạn tận lời nói độc ác, từ bỏ
lời nói độc ác. Người ấy chỉ d ùng những lời nói nhu hòa, êm tai, dễ
thương, thông cảm đến tâm, tao nh ã,
đẹp l òng nhiều người, vui ý nhiều
người.

4) Người ấy đoạn tận lời nói ph ù
phiếm. Người ấy nói đúng thời, nói chân thật,
nói có ý nghĩa, nói Pháp, nói Luật, nói những lời đáng được g ìn
giữ. Vì nói hợp thời, nên lời nói thuận lý, có mạch lạc, hệ thống, lợi
ích".

Đó cũng l à 4 thiện nghiệp về Khẩu trong 10 thiện nghiệp (thập thiện nghiệp) mà Đức Phật thường giảng dạy cho các vị đệ tử cư sĩ. C òn các thiện nghiệp khác là về Thân có 3: các hành động không sát sanh, không trộm cắp, không t à dâm; và về Ý có 3: các ý tưởng không tham, không sân, không tà kiến.

*

Cũng có trường hợp, khi ta nói chân thật và lễ
độ m à vẫn chạm
đến tự ái của kẻ khác, khiến họ phật l òng.
Tuy thế, đôi khi cần phải nói sự thật d ù
có mất lòng nhưng hữu ích, có khả n ăng đem
đến lợi lạc tr ên đường tu tập. Trong
kinh số 58, Trung Bộ, Vương tử Vô Úy hỏi Đức Phật rằng có thể n ào
lời nói của Ngài làm phật ý người khác hay không. Ngài trả lời:

-- "Này Vương tử Vô Úy, lời nói nào Như Lai biết không như thật, không như chân, không tương ứng với mục đích, v à lời nói ấy khiến những người khác không ưa, không thích, Như Lai không nói lời nói ấy.

Lời nói nào Như Lai biết là như thật, như chân, không tương ứng với mục đích, v à lời nói ấy khiến những người khác không ưa, không thích, Như Lai không nói lời nói ấy.

Lời nói nào Như Lai biết là như thật, như chân, tương ứng với mục
đích, v à lời nói ấy khiến những người
khác không ưa, không thích, ở đây, Như Lai
biết đúng thời m à giải thích lời nói ấy.

Lời nói nào Như Lai biết là không như thật, không như chân, không tương ứng với mục đích, v à lời nói ấy khiến những người khác ưa thích, Như Lại không nói lời nói ấy.

Lời nói nào Như Lai biết là như thật, như chân, không tương ứng với mục đích, v à lời nói ấy khiến những người khác ưa và thích, Như Lai không nói lời nói ấy.

Và lời nói nào Như Lai biết là như thật, như chân, tương ứng với mục
đích, v à lời nói ấy khiến những người
khác ưa và thích, ở đây, Như Lai biết đúng
thời m à giải thích lời nói ấy".

Như thế, chúng ta thấy rằng Đức Phật chọn đúng thời để giảng dạy người khác, với những lời lẽ như thật, như chân, đưa đến mục đích giải thoát giác ngộ, cho d ù lời ấy được người nghe ưa thích hoặc không ưa thích.

*

Trong kinh Lời Nói (T ăng Chi 5.198), Đức Phật giảng 5 yếu tố của một lời nói thiện l ành như sau:

--"Thành tựu n ăm chi phần, n ày các Tỳ-khưu, các lời là thiện thuyết, không phải ác thuyết, không có phạm tội và không bị những bậc Hiền trí chỉ trích. Thế nào là n ăm? Nói đúng thời, nói đúng sự thật, nói lời nhu h òa, nói lời đem đến lợi ích, nói với từ tâm".

1) Nói đúng thời: có khi một lời chân thật
nhưng không được phát biểu đúng lúc th ì thành ra vô ích hoặc làm
cho người khác bực mình. Người thiện trí phải tế nhị
để áp dụng lời nói của m ình
đúng chỗ, đúng lúc.

2) Nói đúng sự thật: bậc thiện tri thức nói một lời phải dựa tr ên sự thật, không ngụy biện, không lừa dối.

3) Nói lời nhu hoà: lời nói cần phải dịu dàng, lễ phép, tạo không khí hòa hợp.

4) Nói lời đem đến lợi ích: lời nói phải
có mục đích v à ý nghĩa của nó, dù là lời chân thật nhưng không có
mục đích đem lại lợi ích cho ai, th ì
đó cũng chỉ l à lời nói nhảm, vô dụng.

5) Nói lời với từ tâm: lời nói phải phát xuất từ tấm lòng thương yêu, cẩn trọng.

Ngoài ra, trong bài kinh Khéo Thuyết, Kinh Tập 78, Đức Phật giảng th êm:

-- "Thành tựu bốn chi phần, này các Tỳ-khưu, lời nói được khéo nói, không phải vụng nói, không có lỗi lầm, không bị người trí quở trách. Thế n ào là bốn? Ở đây, n ày các Tỳ-khưu, Tỳ-khưu chỉ nói lời khéo nói, không nói lời vụng nói; chỉ nói lời đúng pháp, không nói lời phi pháp; chỉ nói lời khả ái, không nói lời phi khả ái; chỉ nói lời đúng sự thật, không nói lời không đúng sự thật. Th ành tựu với bốn chi phần này, này các Tỳ-khưu, lời nói là được khéo nói, không phải vụng nói, không có lỗi lầm, không bị người trí quở trách."

*

Trong T ă ng Chi Bộ 10.69,
Đứ c Phật khuyên chúng ta chỉ nên bàn
luận về những đề tài thiết thực, có
ích lợi trong sự tu tập:

-- "Có mười đề tài
đá ng để
đ àm luận. Thế nào là mười?
Đó là các
đề tài về ít dục, đề tài về
biết đủ ,
đề tài về viễn ly, đề tài về
không tụ hội, đề tài về tinh tấn,
đề tài về giới,
đề tài về
đị nh, đề tài về tuệ,
đề tài về giải thoát,
đề tài về giải thoát tri kiến".

Ngài thiền sư Buddhadasa (Phật Lệ), Thái Lan, giải thích thêm:

1) Giảm dục (Appiccha-gatha) : đ àm luận để giảm lòng tham, dùng những lời nói khuyến khích ta tiết giảm lòng ham muốn.

2) Biết đủ hay Tri túc
(Santutthi-gatha) : đ àm luận
để đư a
đế n sự biết
đủ , dùng những lời nói khuyến khích ta
thỏa mãn với những gì mình đ ang có, mà
không còn chú ý đế n các tiện nghi xa
hoa.

3) Viễn ly hay Độc cư (Paviveka-gatha) :
đ àm luận
để đư a
đế n sự sống một mình, dùng những lời
nói khuyến khích việc sống và tư duy đơ n
độ c, xa lánh các náo
độ ng.

4) Không tụ hội hay Giảm Tiếp (Asamsagga-gatha) :
đ àm luận
để tránh các tiếp xúc vô ích, dùng những lời nói khuyến khích ta
tránh phí phạm n ă ng lực và thì giờ.

5) Tinh tấn (Viriyarambha-gatha) : đ àm luận để bảo tồn và gia t ă ng tinh tấn, dùng những lời nói khuyến khích nỗ lực trong tu tập.

6) Giới đứ c (Sila-gatha) :
đ àm luận
để giữ giới hạnh tốt, dùng những lời nói
để khuyến khích gìn giữ
đứ c hạnh.

7) Thiền đị nh (Samadhi-gatha) :
đ àm luận
để tạo lập tâm an đị nh, th ă ng
bằng, chuyên chú, hợp nhất, dùng những lời nói
để khuyến khích tâm thêm trong sáng và
ổn cố.

8) Trí tuệ (Panna-gatha) : đ àm
luận để tạo thông minh và trí tuệ,
dùng những lời nói để khuyến khích sự
phát triển tuệ minh triết.

9) Giải thoát (Vimutti-gatha) : đ àm
luận để giải thoát, dùng những lời nói
để khuyến khích sự giải thoát tâm trí
khỏi mọi phiền não, mọi mầm mống bất thiện.

10) Tri kiến Giải thoát (Vimutti-nanadassana-gatha) :
đ àm luận
để tạo lập tri kiến giải thoát, dùng những lời nói
để khuyến khích sự chú tâm và hiểu
biết về tri kiến giải thoát, xả ly khỏi mọi tham thủ và phiền não.

*

Đức Phật rất chê trách những cuộc nói chuyện huyên thuyên, phí thời
gian vô ích. Những lời gièm pha và đồ n
đ ãi không
đ em đế n lợi lạc gì, vì chúng
làm quấy độ ng sự yên tĩnh và
đị nh tâm. Ngài cũng giảng thêm rằng
người ta không thể trở thành bậc trí chỉ vì nói nhiều, cũng không phải vì
nói nhiều mà người ta đượ c gọi là bậc
lão thông Pháp (Dhammadhara) , như trong các câu Pháp Cú sau
đâ y:

"Dầu nói ngàn ngàn lời,

Nhưng không gì lợi ích,

Tốt hơn một câu nghĩa,

Nghe xong, đượ c tịnh lạc." (PC 100)

"Không phải vì nói nhiều,

Mới xứng danh bậc trí.

An ổn, không oán sợ.

Thật đá ng gọi bậc trí." (PC 258)

"Không phải vì nói nhiều,

Là thọ trì chánh pháp.

Người nghe ít diệu pháp,

Nhưng trực nhận viên dung,

Chánh pháp không buông lung,

Là thọ trì chánh pháp." (PC 259)

Trong ngôn ngữ Pàli, danh từ "Mâu-ni" (Muni) trong tên "Thích-ca
Mâu-ni" (Sakya Muni) có nghĩa là người luôn giữ sự yên lặng (bậc
Tịch tịnh), thường đượ c dùng
để gọi một vị Thánh.
Đứ c Phật thường khuyên các vị tu sĩ
đệ tử rằng: "Này các Tỳ-khưu, khi
quí vị hội họp với nhau, có hai việc cần phải làm: một là
đ àm luận về Chánh pháp, hai là giữ sự
im lặng của bậc Thánh" (Phật tự thuyết, Ud 10).

*

T óm lại, lời nói có một ảnh hưởng vô cùng quan trọng, không
những tác độ ng
đế n đờ i
sống hạnh phúc của mỗi cá nhân mà còn có thể tác
độ ng đế n
sinh hoạt của xã hội. Nếu có tỉnh giác và đị nh
hướng tốt, lời nói qua các cuộc đ àm
luận, giao tiếp hằng ngày, sẽ mang đế n
nhiều lợi ích cho sự tu tập của những người con Phật chúng ta. Chính vì
thế mà Đứ c Phật
đ ã đư a
Chánh Ngữ vào Bát Chánh Đạ o, con
đườ ng Tám Chánh dẫn
đế n giải thoát giác ngộ.

Perth, Tây Úc, tháng 9-2004

-ooOoo-

Đầu
trang | 01
| 02
| 03
| 04
| 05
| 06
| 07
| 08
| 09
| 10

| Mục lục

[ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 02-02-2005
