Đạo Phật Qua Nhận Thức Mới
Dao Phat qua nhan thuc moi - 01
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Dao Phat qua nhan thuc moi - 01

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Thạc Đức. "Đạo Phật Qua Nhận Thức Mới". Sài Gòn 1957.

Nguyệt San Phật Học, Louisville, Hoa Kỳ, tái bản lần thứ nhất, 1998

Đạo
Phật Là Triết Học Hay Là Một Tôn Giáo?
Thạc
Đức

Đạo Phật là gì? Là một
triết học, một khoa học, một luân lý,
hay là một tôn giáo? Cho đến bây giờ vẫn còn
rất nhiều người thắc mắc về vấn đề
nầy.

Trước mắt tôi là một
quyển sách. Nếu bạn hỏi rằng vì sao tôi thấy
được cuốn sách đó, tôi sẽ trả lời: vì tôi có
đôi mắt. ''Vì có đôi mắt'' lý ấy ai cũng công
nhận. Câu trả lời tuy không sai, nhưng cũng chưa
đúng hẳn. Phải muốn thấy được cuốn sách, ta cần
phải có đôi mắt, nhưng đồng thời cũng cần có ánh
sáng, có không gian, và ít ra, cuốn sách đó không
có cái gì ngăn che lại... Bao nhiêu điều
kiện cần thiết để tôi có thể thấy
được cuốn sách! Những điều kiện ấy tương
hợp để giúp tôi có thể thấy được một sự
vật. Khi bạn hỏi tôi rằng đạo Phật có phải là một
triết học không, một tôn giáo không... tôi
sẽ trả lời bạn rằng: ''Chẳng quan hệ gì lắm
những cái tên gọi ấy, bởi vì đạo Phật không
phải chỉ là một triết học, hay là một tôn
giáo, một khoa học...''

Đạo Phật không phải chỉ là
một siêu hình học, dù đạo Phật có đề cập
đến những thắc mắc siêu hình. Siêu hình chỉ là
một phương diện của đạo Phật, và ngoài phương
diện ấy, đạo Phật còn có nhiều phương
diện khác nữa. Đạo Phật có phải là một
triết học không? Phải. Có phải là một
huyền học không? Phải. Có phải là một luân
lý học không? Phải. Đạo Phật là tất cả;
cái gì cũng có trong đạo Phật. Nhưng nếu chỉ
nghiên cứu sâu xa về một mặt mà bảo rằng đạo
Phật chỉ là triết học hoặc chỉ là một luân
lý hay một tôn giáo, thế là đã nhìn đạo
Phật một cách phiến diện.

Câu chuyện năm người mù
rờ voi giúp chúng ta hiểu thêm về vấn đề
nầy. Người rờ chân, bảo voi là cái cột nhà. Người
rờ đuôi, bảo voi là cái chổi. Nhưng thực ra, voi
không phải như cái cột nhà, dù nó có bốn chân
giống như bốn cột nhà, không phải như cái chổi, dù
nó có cái đuôi giống như cái chổi. Cũng như
thế, người chú trọng đến phương
diện triết học sẽ cho đạo Phật là
triết học, kẻ chú trọng đến phương
diện tôn giáo sẽ cho đạo Phật là tôn giáo...Kỳ
thực, đạo Phật không phải chỉ là triết học
hoặc tôn giáo, hay luân lý. Đạo Phật bao gồm
tất cả triết học, luân lý, tôn giáo,
huyền học.

Có người sẽ bảo rằng đạo
Phật tuy không phải chỉ là một triết học,
một luân lý, nhưng có thể gọi là một
tôn giáo, bởi vì có hình thức đầy đủ của một
tôn giáo. Nhưng có nhiều người - mà nhất là
người Tây Phương - thấy đạo Phật không thờ phụng
một đấng tạo hóa nào, thì lại chủ trương ngược
lại rằng Phật giáo không phải là một tôn giáo mà
chỉ là một triết học. Họ nói ''Nếu
đạo Phật là một tôn giáo (une religion) thì có gì
minh chứng rằng đạo Phật là một chân lý thần
khải (une révélation)? Nguyên lý thần truyền
nào làm nền tảng cho sự thành lập tôn giáo
này?''

Câu hỏi đó thường được
nêu ra luôn trong giới học giả Tây Phương. Nhưng
thực ra, chẳng có gì quan hệ. Dù ta có gọi
đạo Phật là một tôn giáo hay một triết học
đi nữa thì đạo Phật cũng vẫn là đạo Phật, đạo
Phật không vì thế mà thay đổi đi chút nào.
Tiếng ''tôn giáo'' là một tiếng mới. Trong tam
tạng kinh điển ngày xưa, ta không thấy một
tiếng nào có nghĩa tương đương.

Người đặt ra nghi vấn trên
cho rằng ''Tôn giáo thì phải có thần khải, phải có
yếu tố thần truyền, thiêng liêng''. Định
nghĩa này có vẻ tạm thời quá. Chúng ta thử mở một
cuốn sách từ điển ra, và sẽ thấy ''Tôn giáo =
sự liên lạc giữa người ta với một thượng đế
hữu ngã''. Nhưng không phải ai cũng công nhận như
thế. Nếu ta đem hỏi một nhà triết học
, một tư tưởng gia, một nhà huyền học... thì
ta sẽ thấy mỗi người định nghĩa tôn giáo một
cách khác tùy theo sự suy nghĩ và sự hiểu
biết của họ. Và trong số các lối định
nghĩa, sẽ có những định nghĩa không bắt buộc rằng
tôn giáo phải là một sự thần khải, phải thờ một
đấng Thượng Đế, hay phải có một yếu tố
linh thiêng.

John Stuart Mill bảo: '' Sự chủ
yếu của tôn giáo là hướng tất cả mọi xúc
cảm và mọi ước muốn của mình một cách
nhiệt thành về một đối tượng lý tưởng
được xem như siêu tuyệt nhất'' (L'essence de la
religion est la direction forte et zéleé des émotions et
des désirs vers un objet idéal reconnu comme de la plus
haute excellence).

Voltaire cho rằng tôn giáo là
''một thứ vô lý đặt ra để bắt đa số phục
tùng''. Một cuốn tự điển của Nga Sô bắt chước
theo quan niệm của Voltaire, cho rằng ''Tôn giáo là
sự tin tưởng vào thần linh, một sự tin tưởng không
căn cứ trên nền tảng khoa học nào cả''.
Auguste Comete cho rằng: ''Tôn giáo là sự thờ phụng
nhân loại''. Whitehead bảo: ''Tôn giáo là sự sinh
hoạt của cá nhân trong đơn độc vắng lặng. Nếu
anh không sinh hoạt trong vắng lặng đơn độc thì anh
không phải là người có tôn giáo''.

Và Aldous Huxley bảo: ''Tôn
giáo là một lối giáo dục nhờ đó mà con người có
thể tự giới '' (la religion est un systéme
d'éducation par le moyen duquel les étres humains peuvent
se discipliner).

Vậy thì không có một công
thức nhất định nào cả. Và lối định nghĩa nào
cũng có lý riêng của nó. Ta có quyền nhận
hay không nhận định nghĩa của kẻ khác, tùy theo
ý ta. Nếu bạn muốn dùng định nghĩa của
Voltaire hay của cuốn tự điển Nga Sô thì tùy
ý bạn, nhưng người khác như tôi thì lại không
nhận được định nghĩa đó. Miễn là bạn đừng bắt
mọi người phải nhận định nghĩa bạn là đúng
và cho tất cả các định nghĩa khác là sai.

Ý tưởng thần khải là một
ý tưởng có từ rất lâu. Không những kinh Vệ
Đà được xem như là thần khải mà khoa dược khoa
học ngày xưa của Ấn Độ, của Trung Hoa cũng
được xem là thần khải nữa.

Văn phạm Sanscrit, dân Ấn
Độ tin rằng cũng là một thứ thần khải, Chính trong
hiện thời, ở Ấn Độ và ở Trung Hoa cũng còn
nhiều người tin rằng khoa y dược là một khoa do
thần nhân truyền dạy. Cho đến phép cấy lúa,
bói toán cũng là do thần nhân chỉ bảo. Ý tưởng
thần khải, như thế, đã là một ý tưởng rất
xưa và rất sơ khai. Vậy thì có quan hệ gì lắm
đâu ở chỗ ''thần khải'' hay không ''thần khải''?
Nếu một tôn giáo mà tôi không có sức hiểu
và thực hành theo được, nếu tôn giáo ấy không
có ảnh hưởng và hậu quả gì đến tôi, thì dù
nó có thần khải hay không, đối với tôi nó vẫn là
vô nghĩa.

Trái lại, nếu một ''tôn
giáo'' không có thần khải mà tôi hiểu được,
thực hành được, có thể đem lại cho tôi
nhiều ảnh hưởng tốt và những hậu quả tốt thì
tôi vẫn tôn thờ phụng sự như thường.

Vậy ta không cần thắc mắc ở
chỗ thần khải hay không thần khải, đạo Phật là
tôn giáo hay không là tôn giáo. Ta phải vượt ra
ngoài những loại định nghĩa kia, như thế mới
hiểu được đạo Phật là gì. Ta cũng có thể
gọi Đạo Phật là một triết học, một tôn
giáo, nếu ta muốn, nhưng không phải vì thế
mà ta biến cải được đạo Phật. Đạo Phật là
đạo Phật, hoặc nói rõ hơn, đạo Phật là những
giáo lý của Phật dạy.

Thạc Đức

[Mục Lục] [Bài kế]

[Trở về trang Thư Mục]
