Đạo Phật Qua Nhận Thức Mới
Dap Phat qua nhan thuc moi - 02
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Dap Phat qua nhan thuc moi - 02

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Thạc Đức. "Đạo Phật Qua Nhận Thức Mới". Sài Gòn 1957.

Nguyệt San Phật Học, Louisville, Hoa Kỳ, tái bản lần thứ nhất, 1998

Phật
Học Với Các Môn Học Khác
Thạc
Đức

Tất cả các môn học
đều có mục đích là hiểu biết. Hiểu
biết để được thỏa mãn, và hơn nữa,
hiểu biết để hành động.

Con người, khi sanh ra, đã mang
theo những bất mãn và thắc mắc. Những bất mãn và
thắc mắc ấy một khi chưa được thanh toán, thì còn
là nguyên do của muôn ngàn đau khổ.

Với một khối óc và một trái
tim, con người sinh hoạt khác hẳn loài vô tình. Bao
nhiêu lo âu, giận ghét, bao nhiêu thương yêu say
đắm đã gây cho con người những cuộc khủng hoảng
liên miên về đời sống tình cảm. Thêm vào đó,
những câu hỏi về giá trị cuộc sống được đặt
ra, cấp bách và khẩn thiết không khác gì vấn
đề cơm áo. Nhìn những cảnh tượng đau thương,
nhìn những cuộc bể dâu thay đổi của kiếp
sống, con người bàng hoàng tự hỏi mình là ai, đâu
là nguồn gốc của tất cả các hiện tượng, trước
mình là ai và sau mình sẽ có những gì. Vì sao muôn
loài tồn tại, tồn tại để mà tương tàn tương
sát, tồn tại để chứng kiến bao nhiêu nỗi
thảm sầu? Ý nghĩa của cuộc sống là gì? Con người
sẽ về đâu sau khi chết? Tất cả những câu
hỏi ấy đến trong trí óc chúng ta như những
ngọn gió lốc bạo tàn. Con người làm sao có
được hạnh phúc trong trạng thái thắc mắc nghi ngờ
đó của tâm tưởng?

Bao nhiêu bất mãn và thắc mắc
thì bấy nhiêu đau khổ. Người ta chỉ có thể có
hạnh phúc được khi đã làm thỏa mãn được những
bất mãn và thắc mắc kia. Và như thế thì chỉ có
cách là phải hiểu biết.

Song có người bảo: "Sự
hiểu biết ấy, đối với đại đa số quần
chúng, không cần thiết nào. Quần chúng ít thắc
mắc về những vấn đề siêu hình kia"

Nhưng ta thử hỏi: Quần chúng
có cần thắc mắc về vấn đề nhân sinh không?
Hành động theo đường lối nào, làm sao mà hành
động để xây dựng được một đời sống xã hội
hòa bình, hạnh phúc? Vấn đề nhân sinh được
giải quyết như thế nào? Không ai sống trong
xã hội mà lại không cần biết đến vấn
đề đó. Bởi vì có những nhu cầu không thể
thiếu được đối với con người đang sống trong
xã hội. Dù si ám đến đâu, tôi cũng có thể
nhận được rằng tôi cần cơm áo, nhà cửa, tôi cần
đến những mối liên lạc giữa tôi với mọi
người trong xã hội. Mà muốn có một nhận thức
về đường lối nhân sinh, tôi phải có một nhận
thức về sự sống, về vũ trụ. Tự-nhiên-giới
và nhân-sự-giới có những tương quan hết sức
mật thiết, những liên lạc hết sức chặt chẽ,
và con người muốn thông hiểu nhân-sự-giới,
trước tiên, phải có nhận thức rõ ràng về
tự-nhiên-giới.

Huống nữa vấn đề nhân
sinh không phải chỉ là vấn đề no cơm ấm áo. Con
người muốn sinh hoạt cho ra người; nghĩa là cuộc
sống phải có văn hóa, có hướng đến Chân, Mỹ,
Thiện. Và dù ta không có những thắc mắc siêu
hình, ta cũng phải giải quyết những vấn đề
siêu hình, bởi vì một nhận thức về nguyên lai
và cứu cánh của vũ trụ bao giờ cũng là nền
tảng cho một nhận thức về đường lối nhân sinh.

Tóm lại, con người cần, rất
cần phải hiểu biết. Các môn học của con
người là để cung cấp sự hiểu biết đó
cho loài người.

Môn học thường tự hào
về mình hơn hết là Khoa Học . Khoa
học thường tự hào bằng cứ hoàn toàn vào thực
nghiệm và tìm hiểu được nhiều hiện
tượng. Làm như không còn có môn học nào khác
biết căn cứ trên thực nghiệm để tìm
hiểu được các hiện tượng nữa cả.

Khoa học chỉ có thể
giải thích những hiện tượng và những sự
kiện xẩy ra trong sự tương quan giữa những
hiện tượng ấy. Đối tượng của khoa học là
những hiện tượng khách quan mà ai cũng có
thể đo lường và kiểm soát được ở mọi
địa phương, mọi trường hợp. Cái biết
của khoa học là cái biết về những
hiện tượng, cho nên cái nhìn của khoa học là
cái nhìn chi li; vì thế, khoa học tránh không
trả lời những câu hỏi về ý nghĩa, giá trị,
và nguyên ủy cuộc đời. Khoa học không thể
vượt ra ngoài những hiện tượng cụ thể. Thật
đúng như lời của nhà triết học Pierre Jean:
"Cái thứ khoa học biết thì biết
nhiều mà hiểu thì không hiểu gì
hết" (cette science qui sait tout et ne comprend
rien). Vì thế, cái khát khao hiểu biết
tuyệt đối của con người không thể nhờ khoa
học giải đáp được.

Đứng về phương diện
nhân sinh, "khoa học mà không có lương tri
thì chỉ tổ phá hoại tâm hồn", nền văn
minh vật chất, con đẻ của khoa học, đã tiến
đến chỗ cùng cực với một sức phá hoại ghê
gớm: cái biết của khoa học ở đây lại cũng
không phải là cái có thể giải quyết được
một cách căn bản vấn đề nhân sinh.

Tâm lý học và xã
hội học có thể đi xa hơn. Cái biết
của tâm lý học và của xã hội học có
thể vượt khỏi cái biết hiện thời và
hiện xứ của khoa học, có thể khám phá ra
nguyên do của nhiều sự kiện tâm lý, xã
hội. Tuy nhiên, đứng về phương diện
tuyệt đối, tâm lý học và xã hội học
vẫn không có cao vọng giải quyết được những
thắc mắc siêu hình, và đứng về phương diện
nhân sinh, các môn học nầy cũng chưa có thể
định được giá trị và tiêu chuẩn cho các hiện
tượng tâm lý, xã hội.

Triết học có một
cái nhìn tổng quát hơn, rộng rãi hơn. Triết
học chủ trương giải quyết những vấn đề
siêu hình, và nương vào những giải quyết ấy,
thiết lập những đường lối nhân sinh phù hợp.
Triết học muốn tìm đến bản thể và
chân tướng của vũ trụ vạn hữu, chủ trương hoặc
nhất nguyên, hoặc đa nguyên, hoặc vô nguyên... Tuy
bước đầu cũng có căn cứ trên thực nghiệm
đấy, nhưng dần dần lìa xa thực nghiệm để
đi sâu vào những biên giới siêu hình xa thẳm. Những
lối giải đáp của triết học thật táo bạo và
cố nhiên là không thể kiểm sát được bằng
thực nghiệm. Từ xưa đến nay, biết bao
nhiêu triết gia, biết bao nhiêu lý
thuyết chủ trương không giống nhau, và ta nào
biết được đâu là chân lý. Cái mà hôm qua
người ta gọi là chân lý, hôm nay đã không
còn là chân lý nữa rồi. Cái mà hôm nay mọi
người cho là chân lý, ngày mai hẳn lại có
thể là sai lạc. Lý trí con người khổ sở vô
cùng trong khi đi tìm chân lý, và đến bây
giờ con người lại đâm ra nghi ngờ không biết
rằng lý trí mình có thể có khả năng đạt
đến chân lý hay không? Sự ghi ngờ đó quả
đã tố cáo sự kém hèn của cái tri thức nhân loại.
Cái biết của triết học đã bâng quơ như
thế thì làm sao hướng dẫn được nhân sinh một
cách vững vàng chắc chắn?

Nương vào đâu để có chỗ an tâm lập mạng? Con người chỉ còn biết vào tôn giáo...

Tôn Giáo phần nhiều
được thành lập trên đức Tin, bác bỏ hẳn phần
lý trí. Ở trong địa hạt nầy, con người phải
đặt hết sự Tin tưởng vào một đấng thần minh,
sống đúng theo những giáo điều định sẵn
để chờ một ngày giải thoát. Con người ở đây
được yên ổn hơn, nhưng thương thay, không dám
nghĩ, và làm một điều gì mình cho là đúng mà
ngược lại với những giáo điều cố định.
Triết học thì thuần Hiểu, mà tôn giáo
lại là thuần Tin - Cái biết ở đây không còn có
cánh để có thể mong bay xa được nữa.

Đạo Phật, như trong bài
trước chúng tôi đã nói, bao gồm cả khoa học,
tâm lý học, xã hội học, triết học
và tôn giáo. Không có một vấn đề nào thuộc
siêu hình, một vấn đề nào thuộc nhân sinh mà
đạo Phật không đề cập đến. Tuy đạo Phật
không đề cập đến tất cả những chi tiết
của các môn học kia, song ta có thể tìm ở
đạo Phật những nguyên tắc tổng quát giải thích
được mọi vấn đề.

Đạo Phật lấy sự sống làm
căn bản và chủ trương giải thoát con người khỏi
tình trạng sinh hoạt đau khổ, nên chi những giải
quyết của Phật giáo rất là thực tiễn.

Về các hiện tượng,
đạo Phật không chủ trương tìm hiểu cho cặn kẽ.
Bởi vì sự tìm hiểu đó không có lợi ích gì cho
sự tiến bộ trên đường giải thoát. Đức Phật
dạy lý nhân quả, lý nhân duyên tương-quan
tương-thành để chỉ bày con đường diễn
biến thành hoại của muôn vật. Người Phật tử
cần thấy nguyên tắc tương duyên ấy mà quán sát, tu
tập xây dựng. Một quan niệm tương-quan
tương-duyên chẳng hạn có thể làm cơ sở cho một
nguyên tắc tổ chức xã hội, một nguyên tắc giáo dục
hợp lý, và là một nguyên do phá tan những cố
chấp mê mờ sẵn có của chúng ta. Trong kinh Bách dụ,
đức Phật Thích Ca có thuật câu chuyện: Một
người bị tên độc, khi thấy người ta bảo rút mũi
tên ra, thì ngăn lại, bảo: " Khoan, để tôi
hỏi xem ai bắn mũi tên nầy, người đó tên họ
là chi, ở xứ nào, và thuốc độc nầy lấy ở đâu,
công hiệu ra sao đã ." Nếu dần dà tìm
hiểu cho hết từng ấy thứ thì thuốc độc đã
thấm vào làm cho người ấy chết rồi. Cho nên
việc quan hệ là phải nhổ ngay mũi tên và rửa
thuốc. Cái biết kia chẳng quan hệ chi. Đức
Phật chỉ dạy những cái biết cần thiết
để cho con người thoát khổ thôi. Mà những cái
biết Phật dạy là những cái biết lớn lao,
không phải là những cái biết lặt vặt.

Cái biết nào là cái biết lớn lao?

Cái biết về sự sinh tử và giải thoát.

Với một trí tuệ giác ngộ,
đức Phật đã đạt đến chân lý tuyệt
đối. Nhưng chân lý tuyệt đối ấy phải do
mỗi người tự chứng ngộ. Chân lý kia không
thể giải bày trên ngôn ngữ văn tự được, vì
những thứ nầy có một giá trị thật kém cỏi. Nếu
Phật có giải bày thì cũng chỉ giải bày được bóng
dáng của chân lý và những phương tiện
để đi đến chân lý mà thôi. Sự chỉ bày
ấy có căn cứ trên sự giác ngộ thấu đạt, chứ
không phải chỉ là những suy luận siêu hình vẩn vơ
như ở triết học. Giáo lý viên giác và
duy nghiệp của Phật dạy chẳng hạn, có thể
thuyết minh được nguyên ủy của vũ trụ nhân
loại và vạch được con đường đi cho nhân loại.
Giáo lý duy thức trình bày cặn kẽ những hành
tướng và tác dụng của tâm lý con người, chính
xác, rành rẽ và sâu xa gấp mấy mươi lần tâm
lý học thực nghiệm. Và còn nguyên tắc tổ
chức xã hội nào hợp lý và làm thỏa mãn chúng
ta hơn là nguyên tắc "tự biến cọng
biến" của giáo lý duy nghiệp? Con
người nương vào giáo lý Phật dạy để tìm
hiểu, để thực hành, cải tạo bản thân mình
và xã hội mình, để được giải thoát và giác
ngộ. Nhưng con người không bị bắt buộc phải tin theo
giáo lý ấy một cách mù quáng. Phật dạy:
"Đừng vội tin tưởng một điều gì dù
điều đó là do một vị truyền giáo chỉ dạy.
Phải suy nghĩ kỹ lưỡng trước khi tin, và khi tin rồi
phải cương quyết thực hành để đi đến
kết quả" (kinh Kalama).

Nhờ tìm hiểu, thực hành,
chứng đạt, con người có thể cởi mở được tất
cả những nghi nan, thắc mắc. Từ một quan niệm
chính xác - quan niệm duy nghiệp - về vũ
trụ và con người, Phật tử đi đến một quan
niệm hợp lý về sự sống. Người ta tìm
thấy ở đạo Phật sự thỏa mãn về lý trí,
về tình cảm. Con người ở đây không bị đè
nén, gò ép, con người ở đây không còn bị thắc
mắc nghi nan. Con người ở đây có thể tìm được
chỗ an tâm lập mạng.

Cái biết của bậc giác ngộ
là "cái biết cùng khắp, chân chính và cao
tột" (vô thượng chính biến tri giác).
Lời dạy của bậc giác ngộ gọi là giáo pháp.
Phật tử tìm hiểu, chứng nghiệm chân lý
chỉ bày trong giáo pháp ấy để có thể đi
đến cái biết cao tột chân chính kia mà phá
tan mọi thắc mắc. Lòng tin ở đây được lý
trí kiểm sát, và cái Tri đi đến cứu
cánh một lần với cái Hành .

Đó là nói về phương
diện khát khao chân lý. Còn về phương
diện nhân sinh, giáo lý bày giải nguyên tắc
tổ chức sinh hoạt xã hội, và những phương pháp
đào luyện nên một nhân sách siêu việt, chỉ
bày một nếp sống hướng thiện, giải thoát.

Kho tàng kinh điển còn
đó, chúng ta sẽ dần dần tìm học và sẽ thấy
rằng cái biết của Phật quả là một cái
biết rộng lớn và cao đẹp vô song.

Thạc Đức

[Bài trước] [Mục Lục] [Bài kế]

[Trở về trang Thư Mục]
