Đạo Phật Qua Nhận Thức Mới
Dao Phat qua nhan thuc moi - 06
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Dao Phat qua nhan thuc moi - 06

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Thạc Đức. "Đạo Phật Qua Nhận Thức Mới". Sài Gòn 1957.

Nguyệt San Phật Học, Louisville, Hoa Kỳ, tái bản lần thứ nhất, 1998

Vấn
Đề Giải Thoát Trong Đạo Phật
Thạc
Đức

Giải thoát nghĩa là cởi mở những dây ràng buộc mình vào một hoàn cảnh đau khổ nghịch ý.

Niết Bàn (Nirvana) của đạo
Phật không phải là một cõi thiên đàng như
nhiều người lầm tưởng. Người ta thường cho
rằng tu học là cốt để được giải thoát
khỏi cuộc đời nầy, và khi chết, được đưa vào
một thế giới đẹp đẽ, đầy đủ những lạc thú,
không sợ một khổ đau nào xâm chiếm. Thế
giới đẹp đẽ ấy gọi là Cực Lạc, hoặc là
Niết Bàn. Thật không có gì lầm lạc hơn nữa.

Đạo Phật chủ trương vạn vật
vô thường và vô ngã và vì thế, không bao giờ
công nhận có một sự tồn tại bất biến của một
thế giới, dù thế giới ấy là thế giới
Cực Lạc.

Cuộc sống là gì? Là một
giòng biến chuyển. Vì có biến chuyển
nên mới có sinh diệt thành hoại: mà có sinh
diệt thành hoại tức là có thời gian. Ý niệm
về thời gian không thể nào tách biệt khỏi
ý niệm biến chuyển: nếu không có
biến chuyển, không có thời gian, thì sẽ không
có sự sống.

Ta thử tưởng tượng thời gian
ngừng hẳn lại, vạn vật im lìm, bất biến, bất
động... Không thể nào có sự sống được. Sự
tồn tại im lìm nầy là một cái chết hoàn toàn.
Giả sử Niết Bàn là một cuộc sống đi nữa, thì
cuộc sống nầy hẳn cũng không phải là một cuộc sống
hạnh phúc, vì đã là một cuộc sống, tất nhiên phải
là một dòng biến chuyển, mà đã có biến
chuyển là có thành hoại, có sinh diệt, có
đau khổ.

Nếu Niết Bàn không phải là một cảnh giới, một cuộc sống, thì là gì?

Về vấn đề nầy, lắm
nhà học giả nghiên cứu chưa đến nơi
đến chốn, đã vội kết luận rằng Niết
Bàn là một trạng thái diệt hoại, hư vô .
Nói như thế, tuy họ tỏ ra đã hiểu
Niết Bàn không phải là một cảnh giới Cực Lạc,
nhưng họ cũng lại tỏ ra rằng họ chưa
hiểu Niết Bàn là gì. Bảo Niết Bàn là
diệt hoại, hư vô, lại bảo rằng Niết Bàn là
một " trạng thái " (état) thì có nghe
được không? "Trạng thái" là gì? Tạm cho
là tình trạng đi. Nhưng tình trạng của cái gì? Có
phải là của một cá vật nào đó không? Nếu
thế cái trạng thái nầy cũng luôn luôn
chuyển biến, vì không có cá vật nào mà
không chuyển biến. Còn nếu là sự diệt
hoại, sự hư vô, thì làm gì có trạng thái mà
gọi là trạng thái diệt hoại, hư vô .

Cho nên bảo rằng Niết Bàn
là một trạng thái thì không đúng. Chữ Niết Bàn
vốn là do tiếng phạn Nirvana, có thể dịch là
diệt độ, là giải thoát. Cần có một câu giải
thích để khỏi hiểu lầm. Diệt độ không
có nghĩa là một sự tiêu diệt hoàn toàn thành
hư vô như các học giả Tây Phương lầm tưởng.
Diệt đây có nghĩa là sự chấm dứt của dòng
nhân quả nghiệp báo. Độ có nghĩa là qua khỏi
dòng mê mờ để lên bờ giác ngộ giải thoát.
Đạo Phật chủ trương rằng sự sống của một chúng
sinh là một dòng biến chuyển liên tục theo
đà nhân quả tiếp nối của ngũ uẩn. Động cơ
của dòng sống ấy là ham muốn, là dục vọng. Còn
ham muốn, còn dục vọng, là còn sự sống, còn
luân hồi sinh tử, cũng như còn dầu còn bấc thì
đèn còn cháy vậy. Khi dục vọng tiêu diệt,
dòng biến chuyển của ngũ uẩn sẽ dừng lại và
hết sinh diệt. Lúc bấy giờ Niết Bàn
hiển hiện. Niết Bàn là sự hiển
hiện của bản thể sáng suốt mầu nhiệm,
hoặc nói cho khác hơn, là sự thể nhập vào
bản thể vô biên trong sáng của một chúng sinh
giải thoát.

Niết Bàn có hai thứ: Niết Bàn Hữu Dư Y và Niết Bàn Vô Dư Y .

Một chúng sinh được giải
thoát, song còn thân mạng và còn hoàn cảnh tồn tại:
sinh hoạt với thân mạng ấy và hoàn cảnh ấy mà vẫn
an nhiên, giải thoát, vẫn không bị sự vật lung lạc,
kéo lôi theo đà lo sợ đau buồn. Như thế là
Niết Bàn Hữu Dư Y. Khi thân mạng và hoàn cảnh
hết tồn tại, thì sự thể nhập bản thể
được thực hiện: đấy là Vô Dư Y Niết Bàn,
không có sinh tử, không có khổ đau, vì Vô Dư Y
Niết Bàn không phải là một cuộc sống có sinh
diệt. Vô Dư Y Niết Bàn là bản thể
thường còn bất sinh bất diệt của vạn loại hữu
tình và vô tình, không thể dùng ngôn ngữ
để hình dung, trí thức để quan niệm.

Tuy nhiên từ Niết Bàn Vô
Dư Y có thể hiện ra diệu dụng mầu
nhiệm. Hóa thân của các Đức Phật, các vị Bồ
Tát đều là những biến hiện " tùy
duyên " của các bậc giải thoát an trú trong
Vô Dư Y Niết Bàn. Ở quả vị Phật, có hai
loại trí tuệ: một loại là Vô Phân Biệt Trí,
cùng với bản thể chân như an trú, không phân
biệt đối tượng và chủ thể; một loại là Sai
Biệt Trí có khả năng nhận thức các hiện
biến nhiệm mầu của bản thể thường trú,
tức là thế giới hiện tượng. Nhận thức như
thế đó để hóa độ, để hoàn thành bản
nguyện độ sanh.

Thế giới hiện tượng
là thế giới diệu dụng biến hóa của
thế giới bản thể. Nhưng vì vô minh che lấp,
chúng sinh nhìn thế giới ấy như một thế giới
khổ đau, đen tối, vì đã đem ác nghiệp của
mình để hòa hợp vào đó, hoặc nói khác hơn,
vì đã có một nhận thức sai lạc lấm láp phần chủ
quan đen tối. Mang một cặp kính ác nghiệp,
chúng sinh nhìn thế giới hiện tượng mầu
nhiệm kia thành một thế giới đau thương và
với ác nghiệp mình, lăn lộn trong thế giới
đau thương rất "chủ quan" ấy .

Các vị chứng ngộ xưa đã
từng ca ngợi trăng nước muôn hoa là những biểu
hiện của bản thể, là vì họ đã lột bỏ
được cặp kính vô minh đó, và kinh Pháp Hoa cũng
dạy rằng chim kêu hoa nở là hiện tượng mầu
nhiệm của bản thể, của "pháp thân"
bất diệt:

Chư pháp tùng bản lai,

Thường tự tịch diệt tướng.

Xuân đáo bách hoa khai,

Hoàng oanh đề liễu thượng

Dịch:

Các hiện tượng xưa nay,

Bản tính thường vắng lặng.

Xuân đến trăm hoa mừng,

Oanh vàng ca liễu thắm.

Vậy bản thể của các
hiện tượng vốn là chân như sáng suốt, không
sinh diệt, là Niết Bàn. Vậy Niết Bàn là
qua bờ bên kia, là giải thoát, là chấm dứt sinh tử.
Nhưng chỉ là chấm dứt sự sinh tử mà chủ thể
sinh tử là bị động. Một chúng sinh giải thoát, có
Niết Bàn, có thể an nhiên sinh hoạt trong sinh
tử mà vẫn không thấy có sinh tử, khổ đau, vẫn có
trong tay một khả năng mầu nhiệm, tự do sinh
diệt, tự do an trụ, tự do Niết Bàn. Khả năng
ấy, đạo Phật gọi là khả năng tùy duyên hóa
độ, là khả năng "tự tại", một trong bốn
đức của Niết Bàn: Thường, Lạc, Ngã, Tịnh. Tự
Tại là ngã vậy.

Ở đây cũng cần giải thích chữ Phật.

Phật là gì? Phật là một bậc
có khả năng viên mãn để có thể giác ngộ
cho mình và cho người. Các vị Bồ Tát cũng có khả
năng ấy nhưng chưa được viên mãn như Phật, nên
chưa có thể gọi là "giác hạnh viên
mãn".

Phật là một hóa hiện viên
mãn nhất, tốt đẹp nhất, và xứng đáng nhất cho bản
thể sáng suốt. Vì là một hóa hiện, một
biểu hiện, nên "các đức Phật",
đều là những hóa thân của Phật, chứ chưa hẳn
là Phật. Hóa thân (như cá nhân đức Thích Ca) thì
có sinh có diệt, chứ pháp thân, tức là Phật,
thì luôn luôn bất diệt bất sinh. Cũng như các
lớp sóng có lên có xuống, có thành có hoại, chứ
bản thể của các lớp sóng là nước thì chẳng
lên xuống, thành vỡ bao giờ.

Vậy một chúng sinh thành Phật
tức là thể nhập vào bản thể vô biên, hoàn
toàn sáng suốt. Và từ bản thể sáng suốt ấy, từ
Niết Bàn ấy, có thể hoàn toàn tự do tự tại
để hóa thân, sinh hoạt, trôi nổi trong sự sinh
tử biến hoại của thế giới hiện tượng mà
vẫn an nghiên giải thoát, không bao giờ bị lôi cuốn
theo nghiệp lực như vô lượng chúng sinh. Đến
đây, ta mới hiểu được câu kinh mầu nhiệm
nầy mà mọi người đều truyền tụng
"Niết Bàn tức là sinh tử, sinh tử tức là
Niết Bàn". Quả thực, Niết Bàn không tồn
tại ngoài sinh tử, và chính trong sinh tử, các đức
Phật đã tìm thấy Niết Bàn.

Để chấm dứt bài nầy, ta hãy đọc đoạn thâm thúy sau đây trong kinh Phạm Võng:

" Chân tướng của
mọi hiện tượng là bất sinh bất
diệt, không thường cũng không đoạn,
không sinh tử, không Niết Bàn. Kẻ ngu si
sợ hư không mà muốn đi trốn thì dù bỏ hư
không mà chạy cũng không thể nào thoát
được hư không. Kẻ đi tìm hư không dù có
chạy khắp đông tây nam bắc cũng không tìm
thấy hư không. Nhưng kẻ ấy chỉ biết cái Danh
của hư không mà không phân biệt được
cái Thực của hư không.

Nay có kẻ muốn tìm
Niết Bàn, thường qua lại trong Niết
Bàn mà không biết đó là Niết Bàn,
chỉ thấy toàn là sinh tử phiền não: kẻ
ấy chỉ biết cái Danh
của Niết Bàn mà không biết cái Thực
của Niết Bàn vậy ".

Cho nên, ta không thể bảo
Niết Bàn có ngoài sinh tử cũng không thể bảo
rằng giải thoát tức là lìa bỏ đời hiện tại.
Chính trong hiện tại, con người phải tìm ra
Niết Bàn: con người vẫn có thể giải thoát
mà không rời thế gian sinh diệt.

Thạc Đức

[Bài trước] [Mục Lục] [Bài kế]

[Trở về trang Thư Mục]
