Khóa Thiền Mười Ngày (Goenka)
Goenka - Khoa Thien muoi ngay (3)
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Goenka - Khoa Thien muoi ngay

Times font

NHỮNG BÀI GIẢNG CƯƠNG YẾU CỦA

KHÓA MƯỜI NGÀY TU TẬP THIỀN MINH SÁT TUỆ Thiền sư Goenka

Thích Minh Diệu dịch

BÀI GIẢNG NGÀY THỨ BA

- Phần thứ ba của Bát Thánh Đạ o: Trí tuệ: Trí tuệ do truyền đạ t (v ă n tuệ), trí tuệ do tư duy (tư tuệ), trí tuệ do kinh nghiệm (tu tuệ).

- Kal ā p ā : Bốn đạ i ( đ ất, nước, lửa và gió)

- Ba đặ c tính: Vô thường, bản chất huyễn hóa của ngã và khổ

- Sự thấu hiểu thực tại của các hiện tượng

Ngày thứ ba đ ã qua. Chiều mai quý
vị sẽ bước vào lãnh vực trí tuệ ( paññ ā ),
đâ y là phần thứ ba của Bát Thánh
Đạ o. Thiếu trí tuệ, lộ trình tu tập sẽ
không hoàn hảo.

Chúng ta bắt đầ u hành trình bằng
trì giới ( S ī la ),
đó là không làm hại
đế n mọi người; cho dù không làm hại
người khác đ i nữa, chúng ta vẫn còn
gây hại bản thân vì phiền não vẫn còn sinh khởi trong tâm. Vì vậy, chúng
ta thực hành thiền đị nh, học phương
cách đ iều phục tâm, phương cách
đ è nén những phiền não
đ ã sinh khởi. Tuy nhiên, phiền não bị
đ è nén này không thể
đ oạn trừ
đượ c. Phiền não vẫn còn tồn tại và t ă ng
trưởng trong vô thức và chúng tiếp tục gây não hại
đế n chúng ta. Vì vậy tu tập trí tuệ,
phần thứ ba của Bát Thánh Đạ o, không
cho phép phiền não tự do sinh khởi và cũng không tìm cách
đ è nén chúng, thay vào
đó , phương pháp tu tập này cho phép
phiền não sinh khởi để rồi loại bỏ
chúng. Khi phiền não đượ c
đ oạn trừ, tâm sẽ giải thoát mọi cấu
nhiễm. Và khi tâm đượ c thanh tịnh, tự
nhiên những hành vi làm hại người không còn nữa mà chỉ còn một tâm thuần
tịnh đầ y thiện chí và tình thương
đố i với mọi người. Tương tự, khi tâm
thanh tịnh, những hành vi có hại cho bản thân cũng không còn nữa. Chúng ta
sống một cuộc sống lành mạnh và hạnh phúc. Như thế, mỗi giai
đ oạn của hành trình tu tập cần phải
tiến đế n giai
đ oạn cao hơn. Giới dẫn
đế n phát triển thiền
đị nh ( sam ā dhi ),
hay chánh đị nh; chánh
đị nh dẫn
đế n phát triển trí tuệ ( paññ ā ),
trí tuệ thanh lọc tâm thức; trí tuệ đư a
đế n Niết-bàn ( nibb ā na ),
giải thoát mọi lậu hoặc, giác ngộ viên mãn.

Hai chi phần Trí tuệ trong Bát Thánh Đạ o như sau:

Samm ā -samkappa nghĩa là chánh
tư duy: Toàn bộ tiến trình tư tưởng không cần thiết phải
đượ c chấm dứt trước khi trí tuệ phát
sinh, tư tưởng vẫn còn tồn tại, chỉ có hình thức tư duy thay
đổ i mà thôi. Nhờ thực tập chánh niệm
hơi thở, những cấu uế thô của tâm thức bắt đầ u
tiêu trừ. Thay thế những tư tưởng tham lam, sân giận và si mê chúng ta có
những tư tưởng lành mạnh, những tư duy về chánh pháp, con
đườ ng để
chúng ta tự giải thoát.

Samm ā -ditthi nghĩa là chánh
kiến: Đâ y là trí tuệ chân chánh, sự
hiểu biết thực tại như nó đ ang hiện
hữu, chứ không phải thực tại dường như sẽ là.

Tiến trình tu tập trí tuệ trải qua ba giai
đ oạn. Giai đ oạn một là
suta-may ā paññ ā
nghĩa là v ă n tuệ , trí tuệ
đạ t đượ c
qua nghe hoặc tiếp thu những kiến thức của người khác. Trí tuệ do
đượ c truyền
đạ t này giúp ích cho chúng ta rất
nhiều trong việc xác đị nh phương hướng
tu tập đú ng
đắ n. Tuy nhiên, bản thân trí tuệ này
nó không thể mang lại giải thoát vì nó chỉ là trí tuệ vay mượn. Chúng ta
chấp nhận nó như chân lý có thể vì tin mù quáng, hoặc vì sân hận, sợ rằng
"không tin" sẽ đư a chúng ta vào
đị a ngục, hoặc vì khao khát, hy vọng
rằng "tin" sẽ đư a chúng ta
đế n thiên
đườ ng. Nhưng ở bất cứ trường hợp nào, trí tuệ này cũng không phải
là trí tuệ của chúng ta.

Chúng ta nên chuyển vai trò của trí tuệ nhờ
đượ c truyền
đạ t sang giai
đ oạn kế tiếp: Cint ā -may ā
paññ ā nghĩa là tư tuệ. Về lý trí,
chúng ta kiểm tra những gì chúng ta đ ã
nghe hoặc đọ c
để xem chúng có logic, thực tế, ích
lợi hay không; nếu đú ng như vậy, chúng
ta mới chấp nhận. Tư tuệ cũng rất quan trọng, nhưng cũng rất nguy hiểm nếu
chúng ta quá xem trọng nó. Một số người đạ t
đượ c một số kiến thức nhờ khả n ă ng
tư duy, và vì vậy anh ta tự cho mình là một người uyên bác. Tất cả những
gì anh ta học đượ c chỉ nhằm mục
đí ch nâng cao tự ngã; anh ta càng xa
lìa giải thoát.

Vai trò đú ng nghĩa của tư tuệ là
để dẫn đế n
giai đ oạn kế tiếp: Bh ā van ā -may ā
paññ ā nghĩa là tu tuệ, chúng ta
đạ t đượ c
trí tuệ này là do kinh nghiệm tu tập. Đâ y
mới là chân trí tuệ. V ă n tuệ và tư tuệ
rất có ích nếu chúng tạo ra nguồn cảm hứng cũng như dẫn
đế n giai
đ oạn tu tuệ. Tuy nhiên, chỉ có trí tuệ tự chứng mới có thể giải
thoát, vì đâ y là trí tuệ của chính
chúng ta, trí tuệ đượ c phát sinh từ
kinh nghiệm của chúng ta.

Một ví dụ về ba loại trí tuệ này: Một bác sĩ cho bệnh nhân một toa
thuốc. Bệnh nhân về nhà, và vì quá tin tưởng vào bác sĩ của mình, anh ta
đọ c đ i
đọ c lại toa thuốc mỗi ngày;
đâ y là v ă n
tuệ ( suta-may ā paññ ā )
Phương thức trị bệnh này không làm bệnh thuyên giảm, bệnh nhân trở lại bác
sĩ, yêu cầu và tiếp thu lời giải thích về toa thuốc, tại sao nó cần thiết
và nó sẽ hoạt dụng như thế nào; đâ y là
tư tuệ ( cint ā -may ā
paññ ā ). Cuối cùng anh ta
uống thuốc và rồi khỏi bệnh. Lợi lạc chỉ có từ giai
đ oạn thứ ba, tức tu tuệ ( bh ā van ā -may ā
paññ ā ).

Quý vị tham gia khóa tu này để tự
mình uống thuốc, để phát triển trí tuệ
nơi quý vị. Để thực hành
đ iều này, quý vị phải hiểu chân lý qua
kinh nghiệm. Chúng ta thường nhầm lẫn sự khác nhau giữa các sự vật và hiện
tượng, vì các sự vật hiện tượng sẽ hiển thị trong tương lai dường như hoàn
toàn khác với bản chất thực tại của nó đ ang
hiện hữu. Để không còn nhầm lẫn, quý
vị phải tu tập trí tuệ tự chứng. Và chân lý không thể chứng nghiệm
đượ c ngoài thân tứ
đạ i của chúng ta; chân lý có thể bị
tri thức hoá. Vì vậy, quý vị phải pháp triển khả n ă ng
thể nghiệm chân lý, từ cấp độ thô nhất
đế n cấp
độ vi tế nhất, để thoát ra khỏi
vô minh và trói buộc.

Chúng ta biết rằng toàn thể vũ trụ là sự biến
đổ i không ngừng, nhưng nếu chỉ có sự
hiểu biết bằng tri thức về sự thực này sẽ không mang lại ích lợi gì cả;
chúng ta phải kinh nghiệm sự thay đổ i
không ngừng này trong mỗi chúng ta. Có thể một biến cố
đ au lòng xảy ra, như cái chết của
người thân, bắt buộc chúng ta phải trực diện với vô thường khắc nghiệt, và
chúng ta bắt đầ u hiểu biết, thấy những
lo toan kiếm lợi vật chất thế gian và tranh đ ua
với người chỉ là những mưu cầu vô ích. Nhưng không bao lâu thói quen cũ
của tính vị kỷ xác đị nh lại quyền lực
của nó, và trí tuệ suy giảm, vì nó không đượ c
c ă n cứ vào kinh nghiệm trực tiếp của
cá nhân. Chúng ta không tự chứng nghiệm đượ c
thực tại vô thường.

Vạn vật phù du, sinh và diệt trong mỗi sát na ( anicca ); nhưng
quá trình sinh-diệt diễn ra nhanh và liên tục tạo ra ảo tưởng như thường
hằng. Ánh sáng của ngọn đ èn cầy và của
đ èn đ iện
đề u thay
đổ i liên tục. Nếu nhận thức bằng giác quan, chúng ta có thể khám
phá ra tiến trình thay đổ i liên tục và
không còn ảo giác, như trường hợp ánh sáng ngọn
đ èn cầy. Nhưng trong trường hợp ánh
sáng của đ èn
đ iện, các giác quan của chúng ta không
thể nhận ra sự thay đổ i quá nhanh và
liên tục của nó, do đó ảo giác mê lầm
càng khó phá vỡ. Chúng ta có thể khám phá sự thay
đổ i liên tục của dòng sông, nhưng làm
thế nào để chúng ta nhận ra một người
đ ang tắm trong dòng sông
đó cũng đ ang
thay đổ i liên tục trong từng sát na?

Phương cách duy nhất để phá vỡ ảo
giác là hiểu biết và khám phá tự thân, và thể nghiệm thực tại của thân và
tâm. Đâ y là những khám phá và thể
nghiệm mà Bồ-tát Siddattha Gotama đ ã
thực hành để trở thành một vị Phật. Từ
bỏ tất cả thành kiến trước đâ y, Ngài
quán chiếu tự thân để khám phá bản
chất thật của cơ cấu thân và tâm. Bắt đầ u
từ cấp độ thô, ngoại tại, Ngài thể
nhập vào cấp độ vi tế nhất, và Ngài
khám phá ra toàn bộ cấu trúc cơ thể, toàn bộ thế giới vật chất,
đượ c kết hợp bằng những vi bào, thuật
ngữ P ā li gọi là attha kal ā p ā .
Và Ngài khám phá ra rằng mỗi vi bào này hàm chứa bốn
đạ i: đấ t,
nước, lửa, không khí và những đặ c tính
hỗ trợ của chúng. Ngài thấy đượ c những
vi bào này là những khối cơ bản xây dựng nên vật chất, và chính chúng luôn
luôn sinh diệt liên tục nhanh chóng hàng tỉ lần trong một giây. Thực tế
không có sự thường hằng nào trong thế giới vật chất này; chúng không là gì
cả ngoại trừ sự đố t cháy và dao
độ ng. Các nhà khoa học hiện
đạ i đ ã
công nhận những khám phá của đứ c Phật,
và đ ã chứng minh qua thực nghiệm rằng
toàn bộ thế giới vật chất đượ c kết hợp
bởi những thành nguyên tử luôn sinh diệt mau chóng. Tuy nhiên, những nhà
khoa học này không giải thoát khỏi những khổ
đ au, vì trí tuệ của họ chỉ là tri thức. Các nhà khoa học không trực
tiếp tự thể nghiệm chân lý như đứ c
Phật. Khi nào chúng ta tự thân kinh nghiệm thực tại vô thường nơi chính
chúng ta, chỉ khi đó chúng ta mới bắt
đầ u đ oạn
trừ khổ đ au.

Khi chúng ta tu tập và tuệ tri vô thường trong chúng ta, một yếu tố khác của trí tuệ sinh khởi: chúng ta tuệ tri không có "cái Ta" và "cái của Ta" ( antt ā ). Trong toàn bộ cơ cấu thân và tâm, không có gì có thể lưu lại hơn một sát na, không có gì chúng ta có thể xem như tự ngã bất biến hoặc linh hồn bất biến. Nếu có cái gì đó thật sự là "của Ta", thì chúng ta phải sở hữu nó, làm chủ nó, nhưng thực tế chúng ta không thể đ iều khiển đượ c nó ngay cả thân thể của chúng ta. Nó luôn thay đổ i, suy tàn, không màng đế n những mong muốn của chúng ta.

Kế đế n, chúng ta quán chiếu yếu tố
thứ ba của trí tuệ: đó là khổ ( dukkha ).
Nếu chúng ta muốn sở hữu hoặc chấp giữ những gì mà chúng thay
đổ i vượt ngoài khả n ă ng
đ iều khiển của chúng ta, ắt hẳn chúng
ta tự tạo khổ đ au. Thông thường, chúng
ta nhận ra khổ đ au qua những kinh
nghiệm của cảm thọ bất lạc, nhưng những cảm thọ lạc có thể xem như tương
đồ ng với những nguyên nhân của khổ,
nếu chúng ta tham đắ m các càm giác lạc
thọ, vì chúng cũng là vô thường. Tham đắ m
những gì mang tính tạm bợ, chắc chắn phải chịu kết quả
đ au khổ mà thôi.

Khi tuệ tri rõ về vô thường ( anicca ), khổ ( dukkha ) và vô
ngã ( anatt ā ), tuệ tri này sẽ
hiển bày trong đờ i sống hàng ngày của
chúng ta. Cũng như chúng ta tu tập để
thể nhập vào nội tại, chúng ta cũng có thể nhận ra chân lý ngoại tại
(apparent truth) và chân lý tối hậu (ultimate truth) tại các hiện tượng
bên ngoài. Chúng ta đ oạn trừ những ảo
vọng và sống một cuộc đờ i lành mạnh và
hạnh phúc.

Nhiều ảo tưởng đượ c tạo ra do thực
tại bên ngoài, do thực tại hợp nhất, hoặc do thực tại kết hợp - chẳng hạn
như ảo tưởng về vẻ đẹ p của thân thể.
Thân thể dường như đẹ p chỉ khi nó
đượ c phối hợp. Nhìn từng bộ phận của
thân thể thì chẳng có gì hấp dẫn và đẹ p
cả ( asubha ). Cái đẹ p thân thể
là bề ngoài, thực tại ở bên ngoài, không phải là chân lý rốt ráo.

Tuy nhiên, tuệ tri bản chất hão huyền về vẻ
đẹ p của thân thể sẽ không còn giận
ghét người khác. Khi trí tuệ sinh khởi, tự nhiên tâm trở nên bình an,
không cấu nhiểm, thuần tịnh, thiện cảm đố i
với mọi vật. Sau khi kinh nghiệm thực tại trong mỗi chúng ta, chúng ta có
thể đ oạn trừ mọi ảo tưởng, tham lam,
sân hận, và sống một cuộc đờ i an bình
và hạnh phúc.

Chiều mai, quý vị sẽ thực hành những bước tiến
đầ u tiên vào lãnh vực trí tuệ, khi
đó quý vị bắt
đầ u thực hành thiền Minh Sát.
Đừ ng hy vọng rằng ngay lúc bắt
đầ u thực tập, quý vị sẽ thấy tất cả
những phần tử vi tế sinh diệt trong thân thể quý vị. Không, quý vị bắt
đầ u với sự thật thô, bên ngoài, và
bằng cách duy trì tâm xả ly, lần lượt quý vị thể nhập vào sự thật vi tế
hơn, sự thật tối hậu của tâm, của thân, của những yếu tố thuộc về tâm và
cuối cùng chân lý tối hậu vượt qua thân và tâm.

Để thành tựu mục đí ch này,
quý vị phải tự nỗ lực. Vì vậy, hãy giữ nội qui thật nghiêm túc, vì
đâ y là nền móng của thiền
đị nh, và duy trì thực tập hơi thở
đế n ba giờ chiều ngày mai; tiếp tục
quán sát thực tại xung quanh khu vực mũi. Giữ tâm quý vị thật nhạy bén
để khi bắt
đầ u thực hành thiền Minh Sát Tuệ vào
ngày mai, quý vị có thể thể nhập vào cấp độ
sâu hơn và đ oạn trừ những phiền não
tìm ẩn ở đó . Hãy hành trì tinh tấn,
liên tục, kiên cố, vì sự tốt đẹ p và
giải thoát cho quý vị.

Nguyện cầu tất cả quý vị thành công trong hành trì những bước đầ u tiên của giáo lý giải thoát.

Nguyện cầu tất cả chúng sanh đề u hạnh phúc!

Mục lục |   1
| 2 | 3 | 4
| 5 | 6 | 7
| 8 | 9 | 10
| 11 | 12 |
13 | Đầu trang

Chân thành cám ơn Đại đức Thích Minh Diệu đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 05-2004)

[ Trở về trang Thư Mục ]

revised: 10-05-2004
