Thư Thầy
Tuyen tap Thu Thay - Vien Minh - 30
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Tuyen tap Thu Thay - Vien Minh - 30

Vietnamese, with Unicode Times font

Tuyển tập Thư
Thầy
Tỳ kheo Viên
Minh

[30]

Ngày ..... tháng ..... năm .....

H.C con,

Thầy đã nhận được thư con qua chị HN, và nhất là được xem một số hình con chụp chung với chị LT và các sư.

Rất tiếc là qua thư
từ Thầy không làm được công việc của một nhà phân tâm
học để giúp con giải tỏa một số stress do quá trình
phấn đấu nội tâm của con gây ra, nhưng Thầy nghĩ rằng
quá trình sống đạo giữa cuộc đời phức tạp tất nhiên
lúc đầu không sao tránh khỏi những khó khăn nhất định nào
đó, con có quyền vận dụng cách tu tập tùy ý miễn là
phải tự tin, trầm tĩnh và sáng suốt.

Thầy nói tự tin là vì không nên sợ hãi khi thấy mình phải đối diện với những mâu thuẫn nội tâm, mặc dù con người thì đều có bản năng, tình cảm, tính dục và mâu thuẫn dồn nén như nhau. Nhưng giữa chúng ta, những người sống đạo, với người không sống đạo khác xa nhau lắm. Một bên là mê mờ, một bên là tỉnh thức, hãy tin vào sự tỉnh thức của mình như vị Thầy dẫn đường luôn luôn có mặt bên ta. Sở dĩ những người bạn của con đang bị biến chứng của dồn nén là vì họ chỉ sống với bản năng, tình cảm, ý chí và lý trí mà chưa bao giờ tỉnh thức, chưa bao giờ thắp lên ngọn đuốc của trí tuệ để soi sáng chính mình. Chúng ta cũng như họ thôi, nhưng nếu chúng ta thắp sáng chính mình thì không phải là biến chứng của dồn nén mà lại là giác ngộ giải thoát và diệu dụng đấy con ạ.

Thế tại sao con phải
sợ. Một vị thiền sư nói rằng "Đừng sợ vọng
khởi chỉ sợ không giác kịp", nghĩa là chỉ sợ không
sáng suốt, tỉnh giác mà thôi. Con đừng nghĩ rằng Thầy có
một phương pháp phi thường nào đó đầy bí ẩn hay rất
phức tạp khó khăn để trở thành một con người siêu
việt, chung qui pháp hành hàng ngày của Thầy chỉ là sáng
suốt, định tĩnh, trong lành trong mọi sinh hoạt của đời
sống từ ngoại giới đến nội tâm, từ hành động đến
ý nghĩ để không tự mình nhận chìm mình vào trong
thế giới huyễn hóa do mình tạo ra.

Con thích thiền định?
đó là một ý hướng tốt, nhưng cũng có thể là một trong
những mâu thuẫn đưa đến dồn nén của con hiện nay.
Thiền định phải hiểu và hành đúng mức, bằng không sẽ
là con dao hai lưỡi: một là thăng hoa thành diệu dụng, hai
là dồn nén và sinh ra biến chứng tâm thần.

Thiền định là một mức sống tâm linh cao, nhưng nó có nhiều hướng tùy theo người thực hiện nó. Nói chung có ba hướng (mục đích) :

- Để giữ gìn sức khỏe (như hattha yoga, thiền dưỡng sinh, luyện đan, khí công v.v...).

-
Để đạt được một số trạng thái tâm linh: hỷ lạc,
xuất thần v.v... (như ràja
yoga, tu tiên, thiền xuất hồn...).

-
Để đạt được một số khả năng, pháp thuật, hoặc
thần thông (như một số phái
thiền của Mật tông, chú thuật, thôi miên v.v...).

Những mục đích trên
dù tốt hay xấu cũng không phải là mục đích chân chính
của Đạo Phật. Vì vậy mà Thiền tông đã loại thiền định
ra ngoài xem đó như đá đè cỏ, hoặc mài gạch thành gương,
không bao giờ thấy tánh.

Nhưng Đức Phật vì
hiểu rất rõ tính chất của thiền định nên Ngài không
loại trừ nó, Ngài chỉ cảnh giác rằng đừng quá đam mê,
đắm chìm trong đó mà thôi. Ngài vẫn đặt nó vào trình
tự của đạo, vì đối với Ngài phương tiện này nếu khéo
sử dụng vào mục đích chân chính sẽ là lợi ích lớn cho
hành trình giác ngộ giải thoát.

Thiền định trong Đạo Phật không chấp nhận ba mục đích nêu trên, nhưng xem đó như là kết quả phụ tùy. Chánh định có ba mục đích khác:

1) Làm lắng
dịu và hóa giải những vọng động che lấp tâm khiến tâm
mê mờ, mất khả năng và khó sử dụng. Đây là yếu tố
Chánh Tinh Tấn trong thiền định.

2) Trở về chính
mình, không hướng ngoại, không để ngoại cảnh lôi
cuốn và chi phối. Đây là yếu tố Chánh Niệm trong
thiền định, thường đi đôi với tỉnh giác.

3) An chỉ nhất
tâm, giải thoát khỏi ngũ dục (sắc định) hoặc
giải thoát khỏi sắc tưởng (vô sắc định). Nhờ
vậy tâm được buông xả, nghỉ ngơi, tĩnh dưỡng, ổn định
và kiên cố.

Sở dĩ chúng ta bị
phiền não, khổ đau, căng thẳng, dồn nén là do tâm bị lôi
cuốn ra ngoài quá nhiều (thất niệm) , sinh ra phóng
dật, vọng động (thiếu tinh tấn), không giữ được
quân bình thư thái, an ổn (thiếu định) . Vì vậy
thiền định trước tiên là trở về với chính mình (chánh
niệm), thắp sáng chính mình (tỉnh giác) , để phát
hiện sự sinh diệt của các vọng động (5 triền cái) ,
chế ngự, ổn định chúng (tinh tấn) và an chỉ ở đó
(chánh định). Khi người ta có tham vọng tập trung tư
tưởng vào một đối tượng nào đó với mục đích đạt
được một sở đắc, thì đó chỉ là một hình thức khác
của tham lam, muốn được an lạc, chạy trốn đau khổ,
hoặc muốn có một uy lực siêu việt, và như thế chỉ
tạo mâu thuẫn và dồn nén, có thể thay đổi bộ mặt nhưng
không thay đổi bản chất của tính dục. Vì vậy bước đầu
dùng tinh tấn - chánh niệm - tỉnh giác để khám phá
ra tánh tướng (bản chất và hiện tượng) của các
vọng động (triền cái) hay nói theo phân tâm học là
các khuynh hướng của tính dục, tức là ta làm được công
việc hữu thực hóa vô thức mà các nhà phân tâm
học dùng để chữa trị các chứng bệnh tâm thần do sự mâu
thuẫn dồn nén giữa các khuynh hướng tính dục mang lại.
Như vậy thiền định đúng là cách tốt nhất để hóa
giải và thăng hoa các dồn nén, ngăn ngừa tiến trình vô
thức hóa của ẩn ức.

Con hãy tự chiêm nghiệm (lắng nghe, soi chiếu) sự sinh diệt của các vọng động che lấp tâm dưới 5 hình thức:

1. Tham dục: tâm ham muốn, đam mê, đuổi bắt sắc tướng, âm thanh, mùi vị và sự xúc chạm của thân tạo ra cảm thọ lạc.

2. Sân nhuế: tâm bất mãn, bực bội, bứt rứt, nổi nóng đối với những cảm thọ khổ.

3. Hôn trầm thụy miên:
tâm thụ động, thiếu hăng hái, không quyết tâm, không
chịu khởi tâm hướng đến hành xứ (đề mục, đối tượng
hay công án thiền) , lơ đểnh hoặc quên lãng hành xứ,
xuất hiện rõ nét nhất là buồn ngủ, dã dượi, uể oải,
tiêu cực.

4. Trạo hối:
tâm nghĩ tưởng (suy nghĩ và tưởng tượng) quá khứ,
vị lai, phóng ngoại, quá phấn khích. Nếu tham dục phóng
ngoại trên các đối tượng sắc, thanh, hương, vị, xúc thì
trạo hối chạy theo pháp trần (hồi tưởng quá khứ, tưởng
tượng tương lai, ý tượng, ý niệm, tư tưởng và sự
hối tiếc) . Nếu như hôn trầm thủy miên là thụ động
tiêu cực, thì trạo hối lại quá tích cực dao động. Vì
vậy nó chính là tâm viên ý mã .

5. Nghi: tâm không yên, hoang mang, bất định, phân vân, thiếu xác tín, thiếu trầm ổn, không biết an trụ nơi đâu.

Khi bắt đầu thiền định con chọn một hành xứ, nên chọn một hành xứ trên chính mình, chẳng hạn hơi thở. Con ngồi ngay ngắn nhưng thư giãn, thoải mái, buông xả nghỉ ngơi hoàn toàn, giống như khi con làm xong một việc gì, tự cho phép mình buông xả nghỉ ngơi thoải mái vậy. Khi thấy thân tâm đã thư giãn thoải mái, con bắt đầu hướng tâm đến hơi thở (từ chuyên môn gọi là tầm) , kèm theo một sự chú tâm, gắn bó vào hơi thở như là đối tượng độc nhất (thuật ngữ thiền gọi là tứ). Con để ý sẽ thấy nếu Tầm được khởi đúng mức thì không có hôn trầm thủy miên, như vậy hôn trầm thủy miên đã được hóa giải, thăng hoa thành một chi thiền. Nếu Tứ được khởi đúng mức thì tâm duy trì, đứng vững trên đối tượng (hành xứ) và nghi đã được hóa giải, thăng hoa thành chi thiền thứ hai. Nếu hai chi thiền Tầm và Tứ được ổn định thì liền phát sinh một số trạng thái Hỷ như: nổi ốc khắp toàn thân, nhẹ nhàng như bay lơ lửng, cảm thấy lắc lư rất đều đặn như đưa võng hoặc ngồi trên thuyền, cảm thấy mát lạnh dễ chịu như khi nóng mà được ngâm mình trong nước, thấy ánh sáng trước mặt hoặc bao quanh mình. Nếu có những trạng thái khác những trạng thái trên, chẳng hạn thấy một cảnh tượng đẹp đẽ hoặc ghê rợn là không đúng. Cảm thọ Hỷ phải là những phản ứng trên thân do ly dục hoặc do định tâm đem lại, nếu không, chỉ có thể là:

1. Ảo tưởng hoặc ảo giác đối với người quá tham vọng và giàu tưởng tượng.

2. Một hình thức chiêm bao xuất hiện từ vô thức do dồn nén.

3. Một lực tác động từ bên ngoài đối với người mê tín (người ta gọi nôm na là điện nhập).

Thiền định phải loại bỏ 3 loại ấn chứng giả này, nếu không có thể đưa đến bệnh tâm thần hoặc là thiền bệnh.

Khi ấn chứng hỷ đúng
đắn phát sinh thì sân nhuế được hóa giải và thăng hoa
thành thiền chi thứ ba. Nó giúp cho hành giả hưởng được
hỷ duyệt của thiền định và duy trì thiền định lâu dài
không chán nản, không khó chịu như lúc đầu.

Dần dần lắng dịu và
đi đến một trạng thái an lạc thư thái, hành giả cảm
thấy như khi đói mà được một món ăn vừa ý, thỏa mãn,
no đủ. Hỷ (piti) khác với Lạc (sukha) : một bên
có cảm thọ mạnh làm cho thân tâm phấn chấn, một bên có
cảm thọ khinh nhu làm cho thân tâm lắng dịu để bước vào
ổn định. Khi ấn chứng an lạc này phát sinh thì trạo cử
được hóa giải và thăng hoa thành thiền chi thứ tư, tâm
không dao động (trạo hối) nữa.

An lạc làm lắng dịu
tâm và đưa vào ổn định, lúc đó trạng thái nhất tâm,
kiên định và cảm thọ quân bình (Xả) phát sinh, tâm
được hoàn toàn an chỉ. Khi định xả phát sinh thì tham
dục được hóa giải và thăng hoa thành thiền chi thứ năm.

Như vậy với tinh
tấn, chánh niệm, tỉnh giác con có thể thực hiện được ba
mục đích của thiền định: sáng suốt trở về với chính
mình để thấy rõ sự sinh diệt của các triền cái, hóa
giải các triền cái, và thăng hoa thành các thiền chi (yếu
tố của tâm định) . Định như vậy mới phát sinh trí
tuệ, mới được đặt vào trình tự của con đường giác
ngộ giải thoát.

Có một trường hợp hành
giả có thể lấy tâm không làm hành xứ (tâm
không là trạng thái tâm sáng suốt định tĩnh trong lành
chứ không phải vô tâm trống rỗng) , ngồi buông xả hoàn
toàn không nghĩ ngợi gì cả, không chú tâm vào một đề
mục hữu tướng nào (nhưng thật ra có chú tâm vào tâm
không ). Thiền như vậy nếu trình độ tâm và tuệ đã
cao thì hay, nhưng nếu tâm và tuệ còn kém thì sẽ rơi vào
một thiền bệnh khá nguy hiểm là trầm không trệ
tịch , tức bị kẹt vào không, chấp không, tưởng vô
tâm trống rỗng là cứu cánh, vì vậy mà một số vị Tổ
phái Trúc Lâm Yên Tử phải cảnh cáo: "Mạc vị vô tâm
vân thị đạo, vô tâm do cách nhất trùng quan" (đừng
bảo vô tâm là chính đạo, vô tâm còn cách một ngăn rào).
Có người đạt được vô tâm tưởng là kiến tánh lại càng
là thiền bệnh nặng hơn. Cho nên các thiền sư phải cảnh
cáo "thức đắc bổn tâm bổn tánh, chính thị tông môn
đại bịnh" (thấy mình
đã đạt bổn tâm bổn tánh chính là đại bịnh của
thiền).

Tốt hơn, con không nên
lấy đề mục tâm không làm hành xứ, trừ phi con dùng
nó như một lối thư giãn nghỉ ngơi (relaxation) thì
được. Còn thiền định thì nên lấy hơi thở làm hành
xứ là tốt nhất, nhớ là chỉ theo dõi hơi thở tự nhiên,
không cố gắng điều khiển hơi thở như yoga, khí công gì
cả, và nhớ đừng vẽ vời thêm bất cứ gì bên cạnh hơi
thở gần gũi và giản dị của mình.

Nếu áp dụng những yếu tố tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác và chánh định thì con nên thực hiện thế này:

1) Lúc động, tức lúc sinh hoạt bình thường: tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác nhiều hơn, định ít hơn.

2) Lúc tịnh, tức lúc có điều kiện ngồi thiền thì chánh niệm, tỉnh giác, định nhiều hơn, tinh tấn ít hơn .

Tuy nhiên nếu không đủ
điều kiện thì không nên cố gắng định tâm một cách gượng
gạo, đừng dùng ý chí quá nhiều. Tốt hơn chỉ nên ngồi
dưỡng thần (nhưng cũng
phải đúng theo phương pháp thiền định nói trên).

Kiểm tra thành quả con đừng y cứ trên sở đắc những trạng thái mà chỉ nên xem lại:

- Đã thấy rõ và chủ động được 5 triền cái và 5 thiền chi chưa?

- Có lìa bớt những lôi cuốn, ràng buộc, đam mê trong 5 trần (ngoại cảnh) không?

- Có đoạn giảm được các ác pháp như tham, sân, si, ngã mạn, ích kỷ, tà kiến không?

- Có thấy được các tiến trình sinh diệt của tâm sinh lý không?

Bởi vì con nhớ rằng
chữ Thiền (Jhàna) có nghĩa là soi sáng hay đốt cháy
phiền não; là ly huyễn, là nhật tổn (càng ngày càng
bớt ngã chấp và bất thiện pháp) chứ không phải là "tôi
đã được trạng thái này, tôi đã đắc trạng thái
kia" để làm giàu cho bản ngã, để thỏa mãn tham
vọng của tính dục.

Nếu trong khi hành có biến chuyển gì con nên cho Thầy biết sớm.

Chúc con an vui.

Thầy.

Đầu
trang | Lời
đầu | 01 | 02 | 03
| 04 | 05 | 06
| 07 | 08 | 09
| 10 | 11 | 12
| 13 | 14 | 15
| 16 | 17 | 18
| 19 | 20 | 21
| 22 | 23 | 24
| 25 | 26 | 27
| 28 | 29 | 30 | 31
| 32 | 33 | 34
| 35 | 36 | 37
| 38 | 39 | 40
| 41 | 42

Chân thành cám ơn Tỳ kheo Viên Minh đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 06-2002)

[ Trở về trang Thư Mục ]

updated: 04-06-2002
