Thư Thầy
Tuyen tap Thu Thay - Vien Minh - 41
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Tuyen tap Thu Thay - Vien Minh - 41

Vietnamese, with Unicode Times font

Tuyển tập Thư
Thầy
Tỳ kheo Viên
Minh

[41]

Ngày ..... tháng ..... năm .....

T thân mến,

Những điều T băn
khoăn về ý nghĩa của cuộc sống là vấn đề lớn của
con người: "Ta có quyền
tự do hành động hay chỉ là hành động theo một định mệnh
đã an bài? Phải chăng thuận thiên lập mệnh là an phận
để trả quả của nghiệp, hay phản kháng lại số mệnh cũng
vẫn là nghiệp dĩ? Làm thế nào vượt lên và đâu là giải
thoát?".

Định mệnh và tự do
là một cặp mâu thuẫn khi ta chưa thấy rõ sự thật và khi
vô minh dục vọng còn phân chia chúng thành hai đối cực phải
loại trừ một, đó chính là nhị nguyên, cái mà Đức Phật
gọi là: " Chẻ cái đầu ra làm hai " (Muddham
vipàtayam) tức là khởi trí phân biệt ưa - ghét, lấy -
bỏ v.v... làm cho trí tuệ bị phân hóa.

Tất cả các pháp đều có đối cực, những đối cực ấy có thể sinh, khắc, hoán vị và biến đổi trong sự tương giao trùng trùng duyên khởi. Vì vậy lấy cái này bỏ cái kia là phân biệt, là nhị nguyên. Cầm lên một chiếc mề đay chúng ta chọn mặt đẹp, bỏ mặt xấu, nhưng thật ra khi lấy ta phải lấy cả hai và khi bỏ cũng phải bỏ cả hai. Cũng như khi chúng ta mong muốn được ổn định, an toàn, hạnh phúc chúng ta vô tình mời gọi cả xáo trộn, bất an và đau khổ.

Định mệnh phải chăng
là đối nghịch với tự do? Và hành động theo ý muốn là
đồng nghĩa với tự do? nhìn kỹ ta thấy lắm lúc ngược lại.
Người hành động chiều theo ý muốn của mình thật ra đã
bị ràng buộc trong chính ý muốn ấy, nên họ đã mất tự
do ngay từ khởi điểm. Trái lại người từ bỏ tư dục và
thuận theo sự sống chân thực, nghĩa là sống đúng quy luật
tất nhiên của sự sống (thuận thiên) hay thuận pháp
người ấy lại được hoàn toàn tự do.

Nếu định mệnh hiểu
theo nghĩa một khuôn phép do ai đó áp đặt theo tư ý của họ,
thì đó chính là nghịch thiên hay phi pháp (trái với quy
luật tự nhiên) , định mệnh ấy tự nó sẽ bị đào thải.

Nhưng nếu định mệnh
được hiểu như là quy luật tất yếu và tự nhiên của sự
sống thì thuận thiên hay thuận pháp chính là hành động của
trí tuệ, vì không có những quy luật tất yếu đó hoặc chống
lại quy luật thì sự sống liền trở nên bất an, xáo trộn
và đau khổ.

Nhờ vận hành theo quy
luật mà sự sống vốn rất trật tự, an toàn và hạnh
phúc. Thấy và sống đúng quy luật ấy thì không thể nào
có xáo trộn, bất an và đau khổ được.

Vì không thấy và
không sống đúng quy luật đích thực của sự sống nên
chúng ta mới khởi tạo vọng nghiệp, bản ngã, luân hồi
và đau khổ. Đói thì ăn là quy luật của sự sống, nhưng
tham ăn, giành ăn là vọng nghiệp và tất nhiên phải đưa
đến kết quả bịnh khổ. Bởi vậy y học mới có nguyên tắc
"thống tắc bất thông, thông tắc bất thống".
Thông tức là thuận quy luật vậy.

Khi con người muốn thoát
khỏi quy luật vì một ý muốn tự do nào đó thì vọng nghiệp
bắt đầu và đó là khởi điểm của sự trói buộc. Cũng
vậy, khi người ta tự đặt ra một chân lý lý tưởng
rồi buộc mình vào nỗ lực hành động để đạt đến
lý tưởng đó , thì vô tình người ta bắt đầu
những bước đi ra khỏi chân lý thực tại và dấn thân
vào cõi luân hồi sinh tử. Cuộc phiêu lưu mạo hiểm này
được thực hiện bằng cái gọi là ý chí tự do
của vọng nghiệp, thế rồi khi bị chính nghiệp ấy trói
buộc người ta cho rằng có một định mệnh áp đặt lên
đời sống tự do của họ, và họ muốn thoát ra.

Nhưng ngay khi chúng ta nóng lòng muốn thoát ra khỏi số mệnh ấy là chúng ta muốn tắt lửa mà lại thêm dầu, vì ý muốn giải thoát này là tự thân của sự bất an, người ta nói ma cao nhất trượng chính vì sự biến hóa muôn mặt của vô minh ái dục. Bất an là nó, muốn thoát khỏi bất an cũng chính là nó.

Con người tự dựng lên
một bản ngã để thực hiện ước vọng của vô minh, ái dục,
thế rồi cũng chính bản ngã ấy nhận lấy hậu quả mà
nó tạo ra. Bây giờ khi kết quả không như ý muốn, bản
ngã đòi giải thoát ra khỏi tình trạng này và ngay khi đó
tạo ra nhân khác và cứ thế chồng chất thêm những trói
buộc mà nó muốn thoát khỏi.

Bản ngã muốn giải thoát, nhưng đó là giải thoát của bản ngã hay giải thoát chính bản ngã? Giải thoát của bản ngã là giải thoát ra khỏi cái mà bản ngã không thích để mong đạt đến cái sở thích, còn cái nó đang thích thì chẳng bao giờ nó muốn giải thoát cả. Nhưng khi giữ lại cái ưa thích, bản ngã quên rằng chính cái nó thích tạo ra cái nó không thích, nghĩa là trên thực tế bản ngã chỉ có thể chạy qua chạy lại trong sợi dây ràng buộc của chính mình chứ chẳng bao giờ có sự giải thoát thật sự, bởi vì bản ngã chính là trói buộc!

Bản ngã phát sinh cùng
một lúc với số mệnh, bản ngã chính là số mệnh. Bản
ngã muốn thoát ra khỏi số mệnh là một nghịch lý, trừ
phi bản ngã tự hủy diệt mình. Nhưng khổ thay chẳng bao giờ
bản ngã có thể làm được điều đó, cũng như nó chẳng
bao giờ có được tự do. Nó
càng được tự do, nó càng bị ràng buộc!

Có một anh sinh viên khi sống ở Việt Nam thì muốn mau chóng rời khỏi Việt Nam để qua Mỹ, nhưng khi qua Mỹ anh lại nói rằng bây giờ anh không được thanh thản như lúc còn ở Việt Nam, đời sống ở Mỹ luôn luôn chạy đua với thời gian, mà để đuổi kịp thời gian thì phải khẩn trương, không làm thế nào thanh thản được. Nhưng anh không biết rằng chính ý muốn được thanh thản đã làm cho anh mất hết thanh thản.

Thanh thản không phải
là nhàn hạ nên không đối nghịch với khẩn trương, cũng
không phải là phóng túng nên không phản lại nề nếp sinh
hoạt có kỷ cương nhất định.

Chính sự lựa chọn của
bản ngã giữa phóng túng và kỷ cương, giữa thanh nhàn và
bận rộn, giữa khổ cực và sung sướng, giữa tự do và
ràng buộc v.v... đã tạo ra mâu thuẫn, đấu tranh, phân
vân, căng thẳng và dĩ nhiên thanh thản phải biến mất.

Thanh thản thật sự
là có thể thanh thản cả trong ràng buộc lẫn tự do, trong
thong thả hoặc cấp bách, trong lúc vui cùng khi kho, vì thanh
thản đích thực thì vượt ngoài điều kiện.

T thân mến,

Tinh tấn, chánh niệm,
tỉnh giác là con đường giác ngộ. Đạo Phật thường nói
đến con đường như: con đường thanh tịnh, con đường
chơn chánh, con đường giác ngộ, con đường giải thoát
v.v... và vì vậy Đạo Phật thường bị hiểu lầm.

Nói đến con đường
người ta nghĩ ngay đến chỗ khởi điểm, chỗ chung cùng, nơi
đi, nơi đến, cái lấy, cái bỏ... Như đi từ tướng đến
tánh; từ sinh tử đến Niết-bàn; từ vô thường, khổ não,
vô ngã, bất tịnh đến thường, lạc, ngã, tịnh v.v... và
họ tưởng tượng ra một con đường thật bình yên dẫn đến
" Miền đất hứa ", thế là người ta hy
vọng từ bỏ được cảnh khổ này và hướng cầu đến một
tương lai đầy lạc phúc. Đó thật ra vẫn là một thứ vô
minh ái dục lớn nhất trong các vô minh ái dục.

Đức Phật chẳng bao
giờ nói đến một con đường đi đến Niết-bàn. Niết-bàn
không phải là một nơi chốn nên không có khoảng cách để
đi đến. Bát thánh đạo, tứ niệm xứ, thất giác chi
v.v... không phải là con đường chiếm một thời
gian, không gian nào đó để dẫn đến Niết-bàn. Mặt khác,
Niết-bàn không phải là một sự thành tựu hay một kết quả
rốt ráo do điều kiện hội đủ một số pháp môn tu tập.
Đạo đế được mô tả là con đường chấm dứt nguyên
nhân đau khổ (Dukkha samudaya nirodhamagga) . Nguyên nhân
đau khổ là vô minh ái dục, khi vô minh ái dục (tham,
sân, si) chấm dứt thì bản ngã chấm dứt và toàn bộ
khổ uẩn cùng với luân hồi, sinh tử, sầu - bi - khổ - ưu
- não đều chấm dứt. Chấm dứt là Niết-bàn
vì vậy được gọi là diệt đế (Nirodha
sacca).

Bản ngã rất sợ sự
chấm dứt, sự diệt tận, sự đoạn trừ, sự xả ly này
cho nên nó vội vàng tô điểm cho Niết-bàn những ý niệm
thường hằng, vĩnh cửu, cực lạc, chơn ngã v.v... Nhưng tất
cả ý niệm đó đều là sản phẩm của vô minh ái dục.

Có thể chứng ngộ Niết-bàn
(Nibbàna Sacchikiriyà) chứ không thể đi đến Niết - bàn,
vì Niết-bàn không có đến và đi. Nhưng khi tham, sân, si chấm
dứt thì sự sống cũng được mở bày, Niết-bàn không
phải là cái gì xa lạ, để ta phải hướng vọng về phía
trước, mà chính là ở ngay nơi chỗ hồi đầu.

Đức Phật dạy: "Vì
thắng tri Niết-bàn là Niết-bàn, Như Lai không nghĩ đến Niết-bàn,
không nghĩ đến tự ngã đối chiếu với Niết-bàn, không
nghĩ đến tự ngã như là Niết-bàn, không nghĩ đến Niết-bàn
là của ta, không dục hỷ Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì Như Lai
biết rằng dục hỷ là căn bản của khổ đau, từ hữu,
sanh khởi lên, và già chết đến với loài hữu
tình. Do vậy ta nói Như Lai với sự diệt trừ hoàn toàn
các ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự xả ly, sự trừ bỏ
hoàn toàn các ái đã chơn chánh giác ngộ vô thượng Chánh
Đẳng Gíác".

Con đường là con đường
giác ngộ giải thoát, là chấm dứt mọi nguyên nhân đau khổ,
con đường ấy được Đức Phật giới thiệu với 37 đạo
phẩm. Tất cả các pháp môn phương tiện vận dụng về sau
đều phát xuất từ đó, có thể tóm lại trong giới,
định, tuệ hay tinh tấn, chánh niệm, tỉnh
giác. Nói cho dễ hiểu là sáng suốt, định tĩnh,
trong lành nơi chính thực tại hiện tiền (Sanditthiko
dhammo) tức là tỉnh thức nơi chính sự sống đang là .
Ngay khi đó bản ngã với toàn bộ sự lăng xăng của nó đều
chấm dứt: Niết-bàn.

T thân mến,

Đừng nói đến an phận
hay phản kháng, hãy im lặng lắng nghe hay chú tâm nhìn thẳng
vào sự sống đang là, đó mới chính là: tinh tấn, chánh niệm,
tỉnh giác. Đói bụng hãy im lặng tỉnh giác đi nấu cơm,
đừng quan tâm đến số mệnh hay tự do, việc đó hãy nhường
lại cho các triết gia, các nhà tư tưởng và những người
suy tư mơ mộng.

Chào T nhé!

Thầy.

Đầu
trang | Lời
đầu | 01 | 02 | 03
| 04 | 05 | 06
| 07 | 08 | 09
| 10 | 11 | 12
| 13 | 14 | 15
| 16 | 17 | 18
| 19 | 20 | 21
| 22 | 23 | 24
| 25 | 26 | 27
| 28 | 29 | 30
| 31 | 32 | 33
| 34 | 35 | 36
| 37 | 38 | 39
| 40 | 41 | 42

Chân thành cám ơn Tỳ kheo Viên Minh đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 06-2002)

[ Trở về trang Thư Mục ]

updated: 04-06-2002
