Triết Lý Nghiệp
Triet ly Nghiep - 14
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Triet ly Nghiep - 14

Times font

Triết lý về Nghiệp

Hoà thượng Hộ Tông

Thiên XIV -ooOoo-

CHÁNH
PHÁP VÀ BẤT HỢP PHÁP (
[1]
)
CÓ QUẢ BẤT ĐỒNG

P háp
và bất hợp pháp tương phản nhau không có quả đồng nhau,
nghĩa là pháp lành đem lên nhàn cảnh, pháp dữ dẫn xuống
khổ cảnh hay gọi cách khác rằng: pháp hộ trì người hành
pháp là nâng lên, bất hợp pháp hạ kẻ hành pháp cho thấp
xuống.

Trong kinh Dhammapaala-jaataka có thuyết về tích pháp ủng hộ người hành pháp như vầy:

Trong
quá khứ, có một phổ hệ (
[2]
)
Bà-la-môn danh là Dhammapaala ,
vì trong phổ hệ ấy từ gia chủ đến tôi tớ phục dịch
đều thụ trì pháp thập thiện, bố thí, trì giới, bát
quan trai. Thuở ấy Đức Bồ tát giáng sinh trong phổ hệ Bà-la-môn
ấy danh hiệu là Dhammapaalakumaara .
Khi đến tuổi học hành, Bồ tát đi tìm học với vị giáo
sư trứ danh (
[3]
)
tại thành Takkasiilaa ,
là một học sinh giỏi nhất của giáo sư .

Ngày nọ, con của
vị giáo sư chết, khiến giáo sư thương tiếc, buồn rầu,
rên xiết. Khi đã thiêu tử thi rồi, tất cả gia đình thân
quyến và môn đệ đều vật mình than van, đau khổ. Chỉ mình
Dhammapaalakumaara không tỏ thái độ ưu sầu, than tiếc
chi cả. Được nghe lời than van: con của vị giáo sư còn
trẻ tuổi thật không đáng chết; Dhammapaalakumaara cải
lại rằng: không nên thốt lời như thế, nếu là người
trẻ trung thì chết thế nào được. Người đến tuổi
chết phải là người già. Dù các học sinh cải lẽ thế nào
ông cũng không thừa nhận và viện dẫn (
[4]
)
đến phổ hệ của mình rằng người chết phải
là người già yếu tất cả.

Chuyện ấy thấu
tai vị giáo sư, ông liền cho đòi Dhammapaalakumaara đến
để dò hỏi. Khi đã biết rằng đó là thông lệ trong phổ
hệ. Vị giáo sư muốn rõ thực sự bèn giao phó (
[5]
)
cho đức Bồ tát thay thế việc dạy học, rồi
ông lên đường hướng về nhà của Đức Bồ tát với
một người bộ hạ, cùng với gói xương dê theo nữa.

Khi đến nhà của Dhammapaalakumaara ,
rồi vị giáo sư cho thân sinh Đức Bồ tát biết rằng con
của ông thông minh, sáng suốt, học thông Tam Phệ Đà (
[6]
)
( Trayabheda ) thấu triệt 18 môn học, nhưng
rủi thay bạc mệnh đã mạng chung vì bệnh nặng, rồi khuyên
thân sinh Đức Bồ tát rằng:

- Tất cả tập hợp đều là vô thường, không bền vững, xin ông niệm tưởng là lẽ tự nhiên, chớ nên quá than van, thương tiếc.

Ông Bà-la-môn thân sinh của Đức Bồ tát bèn vỗ tay cười reo, rồi đáp với vị giáo rằng:

- Con tôi chưa chết, người mà ông nói rằng chết ấy, chắc chắn chẳng phải con tôi.

Khi vị giáo sư mở gói xương ra cho xem. Ông Bà-la-môn vẫn cải rằng:

- Không phải là xương của con tôi đâu.

Rồi ông cho biết rõ rằng:

- Nếu không phải
là xương người thì chắc phải là xương của một loại
thú nào, không sai. Vì trong
phổ hệ tôi đã bảy đời rồi, chưa từng có một ai
chết trẻ hết .

Vị giáo sư thấy
sự phi thường như thế, mới tin lời của Đức Bồ tát
rồi phát tâm hoan hỉ, mong được biết nguyên nhân làm cho
không chết non, mới hỏi rằng:

Kissa suci.n.nassa aya,m vipaako

Akkhaahi me braahma.na etemattha.m

Kasmaa me tumha.m daharaa na miyyare

Cái chi là cử
chỉ là hạnh kiểm của ông. Cái chi là phạm hạnh của ông.
Điều ấy là quả của nghiệp nào mà ông đã tích trữ,
xin ông thuật lại cho tôi nghe với ông Bà-la-môn.

Ông Bà-la-môn bèn đáp bằng lời này:

Dhamma.m
caraama na musa bha.nama paapaani kammaani parivajjayaama anariya.m
parivajjema sabba.m tasmaa hi amha.m daharaa na miyyare -- Chúng tôi thực hành pháp, chúng tôi không nói dối, chừa
bỏ nghiệp tội, chừa bỏ tất cả pháp không tốt đẹp. Vì
thế toàn thể chúng tôi mới không có bệnh chết trẻ
tuổi. Ngoài ra ông Bà-la-môn có miêu tả (
[7]
)
các hành vi trong
phổ hệ của mình; trong lời cuối cùng, ông còn tuyên bố
ân huệ của pháp ủng hộ người thực hành pháp rằng:

Dhammo have rakkhati dhammacaarii

Dhammo sucin.no sukhamaavhaati

Esaanissanso dhamme suci.n.ne na

Duggati.n gacchati dhammacaarì

Thật vậy, pháp
hằng phù trợ (
[8]
)
người hành pháp, pháp mà người đã hành chánh
đáng rồi hằng đem hạnh phúc đến cho. Đấy là sự kết
quả trong pháp đã thực hành chánh đáng rồi; người thường
hành pháp, hằng đi đến nhàn cảnh.

Dhammo have rakkhati dhammacaarii

Chatta.m mahanta.m viyavassakaale

Dhamma na gutto mama dhammapaalo

A~n~nassa atthiini sukhii kumaaro

Đúng
vậy, pháp hằng nâng đỡ, người hành pháp như cây dù to
che mưa trong mùa mưa thế nào, thì Dhammapaalakumaara
con chúng tôi có pháp để phòng vệ (
[9]
)
rồi vậy. Xương này
là xương của kẻ khác, phần trẻ Dhammapaalakumaara
con chúng tôi hằng có sự an vui rồi.

Vị
giáo sư được nghe rồi hết mơ hồ, ngờ vực, và vui thích
rằng: Sự lại của mình không thất lợi, rồi mới trình bày
phân minh sự thật mà mình đến để điều tra lẽ phải,
rồi xin chép pháp của ông Bà-la-môn, xong từ biệt trở
về thành Takkasiilaa .

Theo tích trên đây, chúng ta được hiểu rõ rằng, pháp hằng phù trợ người hành pháp, quả của pháp và bất hợp pháp không đồng nhau.

Trong Bổn Sanh Kinh Ayogharaja.taka có kệ ngôn thuyết về quả của pháp và bất hợp pháp như vầy:

Na dhammo adhammo ca ubho samavipaakino adhammo niraya.m neti dhammo paapeti sugati.n

Pháp và bất hợp pháp, cả hai có quả không đồng nhau; bất hợp pháp dẫn đi địa ngục; pháp đem chúng sanh lên nhàn cảnh như vậy.

Xin
giải thêm ý nghĩa của kệ ngôn ấy rõ rệt rằng: Pháp
của kệ ngôn Này chỉ về đức pháp tức là phần việc lành
hoặc nhiệm vụ tự nhiên. Bất hợp pháp trái ngược với
pháp nghĩa là ác pháp hay là pháp vô phận sự .

Tiếng Dhamma
dịch là đạo giáo, giáo lý học thuyết, lý thuyết, chủ
nghĩa, tạo hóa, tạo vật, tự nhiên, tự nhiên tính, chân lý
hoặc là Phật giáo trong đạo Phật, gồm tất cả gọi là
pháp cũng được. Pháp và bất hợp pháp, cả hai có thường
xuyên (
[10]
)
trong đời từ vô thủy đến nay, chẳng phải
chỉ có trong lúc Này, và cũng chẳng phải có trong nơi khác.
Pháp và bất hợp pháp hiện có trong đời tức là ngũ
uẩn. Pháp sinh từ nguyên nhân hòa hợp nhau, chỉ danh là:
Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, góp cả 5 trạng thái vào cùng
nhau mới rõ rệt là ngũ uẩn chỉ danh là người, thú, ta,
chúng ta, họ v.v. Pháp và bất hợp pháp chỉ ngay vào ngũ
uẩn, phân tách ra cho thấy khác nhau, do nghiệp lành gọi là
pháp nghiệp dữ gọi là bất hợp pháp. Trong pháp và bất
hợp pháp ấy bên nào có mãnh lực hơn thì chủ trì, bên
thiển lực thì thoái bộ, không thể nào chủ trì ngũ uẩn
được. Tương tự như hai người vật lộn người nào
mạnh sức hơn thì thắng, người yếu sức thì lùi ra.

Đức Thế Tôn thuyết để đánh thức chư Tỳ khưu rằng:

Dhammo ca bhikkhave! veditabbo anattho ca dhammo ca veditabbo attho ca adhamma~nca

- Này các Tỳ khưu!
Các ngươi nên biết rằng bất hợp pháp là hại pháp là vô
hại, khi đã hiểu bất hợp pháp là hại và pháp là vô
hại, rồi nên hành theo pháp vô hại.

Katamo ca bikkhave! Adhammo ca anttho ca micchaadi.t.thi

Micchaa sankappo micchaavaacaa micchaa- kammanto micchaa aajivo micchaavayaamo bhikkhave adhammo ca anatthoca ...

- Này các thầy Tỳ khưu! Bất hợp pháp có hại là thế nào?

- Tà kiến, tà tư duy, tà nghiệp, tà mệnh, tà tinh tấn, tà niệm, tà định, tà giải thoát, tà thông tuệ.

- Này các Tỳ khưu! Đấy gọi là bất hợp pháp và có hại.

- Này các Tỳ khưu! Pháp và vô hại là thế nào?

- Chánh kiến, Chánh
tư duy, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định, Chánh thông
tuệ (
[11]
) , Chánh giải thoát.

- Này các Tỳ khưu!
Đây gọi là pháp và vô hại. Nên biết bất hợp pháp là có
hại, nên pháp là vô hại. Khi đã biết bất hợp pháp là có
hại, pháp là vô hại rồi cần hành theo vô hại như vậy.

Theo ý nghĩa đây,
Như Lai được thấy rằng: Đường lối hoặc sự bảo vệ
người cho hiểu biết chánh kiến, chánh tư duy v.v. gọi là
pháp hay là vô hại, tức là hữu ích, còn về đường lối
trái ngược gọi là bất hợp pháp hay có hại tức là
thất lợi.

Cả
hai "pháp và bất hợp pháp" là phần thực hành theo
ba cửa là: Thân, Khẩu, Ý theo ý nghĩa Này là đường lối
sinh ra pháp và bất hợp pháp .

Sự chú tâm thực
hành theo thân, khẩu cho có lễ độ, thanh nhã thường để
duy trì phận sự cho thích hợp với công việc và việc
xảy đến bất ngờ.

Nhiệm vụ nào là quan trọng đối với xã hội, quốc độ, chủng tộc, tôn giáo, chánh quyền cũng phải chú tâm thực hành theo cho hợp với pháp luật. Chỉ nên nuôi mệnh theo chánh pháp, nên bổ sung cho vừa với chức vụ, từ hành vi đi, đứng, ngồi, nằm, ăn, nói cho thích hợp có lễ độ, cho người vừa lòng vui thích; cho người nghe phát tâm hoan hỉ thừa nhận và thực hành theo, để cảnh tỉnh, hướng dẫn người trong việc lành đều phải cho họ được hạnh phúc, an vui. Phải hành thân, khẩu, ý cho chánh đáng. Phải chế ngự những điều dữ chưa sinh, trừ diệt điều ác đã sinh. Việc hành chưa có, phải làm cho có, gìn giữ cho tồn tại và tăng gia. Các việc lành hằng được kết quả bởi tâm tinh khiết, trong sáng. Cớ ấy cần phải xác định ranh giới cho tâm niệm tưởng, chớ nên buông thả, theo cảnh giới ngoại trần, nghĩa là cố tâm nghĩ trong ranh giới tức là thân, thọ, tâm và pháp bằng trí nhớ và sự biết mình. Cố chế ngự theo chánh pháp, nghĩa là lúc nào nên hạn chế tâm thì hạn chế; hồi nào nên phấn khởi, khuyến khích, nên nhìn chăm chăm, để biết rằng bây giờ đây tâm ta có tình trạng thế nào, lúc ấy nên phấn khởi tâm, khuyến khích, cố nhìn chòng chọc vào tâm cho đến khi tâm yên lặng tất cả dục vọng, yên lặng cả ác pháp là tâm đã an trụ chân chánh, rồi hành pháp thông tuệ về vấn đề danh, sắc theo chân lý.

Giải rằng: Danh và
Sắc là những cái hỗn hợp do các cảnh tượng (
[12]
) nhiều loại, nhiều màu mới
biểu lộ rõ rệt cho thấy là khối như được vui, bị
khổ, hoặc không vui, không khổ, khác loại nhau có thể tưởng
nhớ được, nhận thức được là tốt hay xấu hoặc trung
lập là sự hiểu theo mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và tâm, phân
tách ra là sắc, tho,ï tưởng, hành, thức. Nhưng gộp cả năm
khối ấy vào cùng nhau gọi là ngũ uẩn. Ví như thực phẩm
làm ra từ các mùi, vị, gọi theo tên rõ rệt, như muối, tiêu
v.v. Khi đem các thứ ấy trộn lẫn lộn nhau thành thực
phẩm, đặt tên cho thích hợp với các món ăn ấy. Sự
hiểu biết đây liệt vào cách hiểu biết phải, hiểu
biết đúng, vì dựa vào sự hiểu biết đầu tiên rồi sẽ
cởi mở được tâm cố chấp trong vấn đề ngũ uẩn. Theo
sự thông suốt uyên thâm và sự thấu đáo theo thứ tự thì
ngũ uẩn cũng không thể che đậy và giữ vững trong quyền
lực. Ta mới thoát ly được những nỗi đàn áp, tội lỗi,
ô nhiễm, gọi là thoát ly chánh đáng, thoát ly đúng đắn,
là quả thành tựu từ cái tâm quang minh (
[13]
) .

Tóm lại, hành vi lành
theo ba cửa là việc nên làm, là nhiệm vụ quan trọng của
toàn thể Phật tử, không phân giai cấp và thời kỳ, vì là
nhân sinh quả vui theo kinh rằng:

Eka.m senaaha.m manosucarita.m

-
Này Ànanda! Như Lai hằng phát biểu sự hành thân chánh đáng,
sự hành khẩu chánh đáng, sự hành tâm chánh đáng là
nhiệm vụ phải làm như thế.

Sự hành thân, hành
khẩu, hành ý chánh đáng là việc nên làm, là bổn phận
phải làm tuyệt đích (
[14]
)
như vậy.

Sự thực hành thân,
khẩu và ý chánh đáng là nhiệm vụ phải làm, bởi có
thể cho quả vui đến người tạo, cũng là nhân đạt đến
điều tốt đẹp, từ thấp đến mức cao nhất, có thể
giải thoát tất cả điều buộc trói, theo Kinh Paali
rằng:

1.- a ttaapi attaana.m na upavadaat'r

Dù chính mình cũng không khiển trách mình được.

2 .- k alyaano kittisaddo abbhuuggacchati

Danh vọng hằng đồn đãi.

3.- a nuvicca vi~n~nuu pasa.msanti

Hàng trí tuệ đã xem xét rồi, cũng ca tụng.

4.- a sammulho kaala.m karoti

Không mê loạn trong khi chết.

5.- k aayassa bhedaa parammaranaa sugatin sagga.m loka.m upapajjati

Sau khi ngũ uẩn tan rã hằng vào đến thiên giới.

Theo ý nghĩa của Pàli
trong kinh Karaaniiasuutra đã giảng, cho thấy rõ rằng, hành
vi không hợp pháp bằng thân, khẩu, ý có năm tội (
[15]
) .

Việc không hợp pháp ấy gọi theo đàm thoại là bất chánh ( Ducarita ) hoặc bất thiện ( Akusala ) là việc không nên làm.

Việc nào chánh đáng
hay thiện là việc nên làm, vì trong lúc làm vui thích, khi đã
làm xong cũng thỏa mãn. Lúc nào nhớ đến cũng phát tâm hân
hoan và hàng học thức cũng ca tụng.

Sự thật, bất chánh
hay bất thiện là điều vô năng (
[16]
) mà chúng ta nên chừa bỏ; ví bằng hành
theo cũng vô ích thật.

Xin khảo sát theo Phật ngôn trong kinh dưới đây:

-
Này các Tỳ khưu! Các ngươi hãy bỏ bất thiện, các ngươi
có thể chừa được bất thiện; nếu không, Như Lai cũng
chẳng khuyên cho bỏ. Bởi các ngươi có thể chừa được,
Như Lai mới dạy cho bỏ. Này các Tỳ khưu! Các ngươi nên
bổ sung điều thiện; nếu không Như Lai cũng chẳng dạy các
ngươi bổ sung. Vì các ngươi có thể bổ sung được Như
Lai mới khuyên các ngươi bổ sung. Này các Tỳ khưu! Điều
thiện mà các ngươi đã bổ khuyết rồi không có lợi ích,
chỉ có khổ, Như Lai cũng không bảo bổ khuyết. Vì điều
thiện nào hằng đem đến hạnh phúc, Như Lai mới khuyên
bổ khuyết.

Bởi pháp và bất
hợp pháp có quả trái nhau. Tiếng địa ngục dịch là nơi
không có sự tiến triển, không chói lọi. Tiếng thiên
giới dịch là nơi xán lạn (
[17]
) . Cả hai là quả của bất hợp pháp và pháp,
có nghiệp là nguyên nhân, là bằng chứng của tiếng làm:
"lành được vui, gây dữ bị khổ".

Nếu còn thì phải
thụ quả của nghiệp. Hoặc theo khoa học cho rằng: Nếu có
sự động tác thì phải có sức phản ứng, nghiệp cho
phiền não ô nhiễm tâm là nhân sinh khổ, luân hồi xoay đi
trở lại vô cùng tận, trải đi trong cõi nhỏ, cõi lớn như
giống còn tốt đã gieo trong ruộng phì nhiêu hằng nảy nở
như thế.

Nếu giải theo căn bản luật luân hồi thì có 3 loại là:

1.- Kilesava.t.ta : Phiền não luân hồi.

2.- Kammava.t.ta : Nghiệp luân hồi.

3.- Vipaakava.t.ta : Kết quả luân hồi.

Ba pháp ấy gọi là
tam luân (
[18]
) ,
nghĩa là phiền não sinh ra cho tạo nghiệp, tạo
nghiệp thì thụ quả của nghiệp; đã thụ quả của
nghiệp, phiền não lại sinh nữa, xoay đi trở lại mãi mãi
như vậy. Trừ khi đắc A-la-hán đạo, đoạn tuyệt được
ba pháp ấy, mới được hoàn toàn giải thoát.

g iải
rằng : Tam luân ấy
xoay vần mãi mãi vô cùng tận, phiền não tức là: Tham, Sân,
Si sinh ra là nhân cho tạo nghiệp, đã tạo nghiệp là nhân
cho thủ quả của nghiệp, là cho vui thích, cho bất bình không
vừa lòng, liên tiếp phiền não lại sinh ra tạo nghiệp
nữa. Điều qui định của sự luân hồi ấy đặc biệt
được gọi là bánh xe luân hồi.

Khi nào đắc A-la-hán đạo mới thoát ly được sinh tử luân hồi.

Vấn đề Này sẽ
giải vi tế trong thiên kế tiếp, nhan đề: "Dây xích
của nhân quả" hay gọi theo thông thường là
"Thuyết Thập nhị duyên khởi (
[19]
) ( Pa.ticcasamupaada ).

Trong thiên này tóm
tắt rằng khi có nhân thì phải có quả, địa ngục, thiên
giới cũng phải có; vì những cảnh giới ấy ở nơi tâm,
như Phật ngôn rằng:

Citte sa.nkili.t.the duggati pa.tika.nkhaa - Khi tâm không tinh khiết rồi, nên tin rằng là khổ cảnh.

Citte asa.nkili.t.the suggati pa.tika.nkhaa - Khi tâm trong sạch rồi nên tin rằng là nhàn cảnh.

Theo Phật ngôn đây,
chúng ta thấy rằng thiên giới hoặc địa ngục ở tại tâm.
Tâm lành được lên cõi trời, tâm dữ phải sa địa ngục.
Vì thế, căn bản trọng yếu của Phật giáo mới quyết định
khuyến hối (
[20]
) để duy trì cái tâm, theo kinh Paali rằng:

Tava cittameva

-
Người hãy duy trì cái tâm mà thôi, người hãy đè ép cái
tâm của chính mình mà thôi. Chẳng nên suy tưởng đến cái
chi cả.

g iải
rằng: Phật dạy xem xét kỹ càng cái tâm cho tốt đẹp
trong hiện tại mà thôi, soi sáng tìm tòi cho thấy rõ rằng
tâm trong sạch hay dơ bẩn; nếu tâm dơ bẩn thì biểu lộ
ra ngoài khiến chúng ta nói hoặc làm những điều bất chánh.

Ví bằng tâm trong
sáng thì ta nói hay làm vệc tốt đẹp. Phải kềm chế tâm
như thế, nghĩa là thực hành pháp và chừa bỏ bất hợp pháp,
cho càng tốt đẹp phi thường.

( [1] ) Bất hợp pháp: không hợp với pháp luật.

(
[2]
) Phổ hệ: hệ thống một nhà, một họ có
danh ai cũng biết.

( [3] ) Trứ danh: ai cũng nghe danh.

( [4] ) Viện dẫn: viện lấy cớ mà dẫn ra.

( [5] ) Giao phó: ủy thác.

( [6] ) Tam Phệ Đà: Tam Tạng của Bà la môn giáo.

( [7] ) Miêu tả: tả ra.

( [8] ) Phù trợ: nâng đỡ.

( [9] ) Phòng vệ: che chở.

( [10] ) Thường xuyên: tiến hành luôn không ngớt

( [11] ) Thông tuệ: thông minh, sáng suốt.

(
[12]
) Cảnh tượng: tình trạng phô bày ra trước
mặt mình tức lục trần.

( [13] ) Quang minh: sáng tỏ.

( [14] ) Tuyệt đích: không còn gì hơn được.

(
[15]
) Tự mình cũng không khiển trách mình, bậc
trí tuệ cũng không khiển trách mình; tiếng xấu đồn
đãi, mê loạn trong khi chết, sẽ đọa trong ác đạo.

( [16] ) Vô năng: không có năng lực.

( [17] ) Xán lạn: rực rỡ.

( [18] ) Tam luân: ba sự luân hồi, xoay tròn mãi mãi.

(
[19]
) Thuyết biện luận theo lý nhân quả của
Phật giáo.

( [20] ) Khuyến hối: khuyên răn dạy dỗ.

-ooOoo-

Chương trước | Đầu trang | Mục lục | Chương kế

Chân thành cám ơn Tỳ kheo Thiện Minh đã gửi tặng phiên bản điện tử (Bình Anson, 03-2001)

[ Trở về trang Thư Mục ]

update: 14-03-2001
