Ttht
Vien-Minh: Thuc Tai Hien Tien - 03
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Vien-Minh: Thuc Tai Hien Tien - 03

Vietnamese, with Unicode Times font

Thực Tại Hiện Tiền

Viên Minh

[03]

ĐI V ÀO KINH BÁT NHÃ

T rước khi đi v ào kinh Bát Nhã, chúng ta sẽ thảo luận về những điểm li ên quan. Ví dụ: thế giới là gì?

Người ta thường tưởng rằng, bên ngoài là thế giới, bên trong là tôi. Tôi và thế giới bên ngoài là hai thực tại khác biệt nhau. Không phải vậy, thế giới là gồm tất cả cái đang hiện hữu b ên trong chúng ta với toàn thể cái hiện diện bên ngoài. Chữ Loka trong P āli l à thế gian, nó mang toàn bộ nghĩa này: bên trong cũng Loka mà bên ngoài cũng Loka. Nội tại và ngoại tại chỉ là một. Nếu có ai chưa rõ thì tôi xin được hỏi, cái g ì ở bên ngoài? Bên ngoài có phải bên ngoài toàn bộ cái tôi đây không? Không phải, m ình tạm nói, thế giới toàn bộ cái tôi và bên ngoài. Nhưng trên thực tế chẳng có gì là bên trong, chẳng có gì là bên ngoài cả. Tôi xin ví dụ: khi tôi nói cái tay rồi tôi đưa tay l ên thì cái tay bỗng trở thành đối tượng của mắt, vậy nó l à sắc, là thuộc lục trần. Mà lục trần thì nó đ ã trở thành bên ngoài mất rồi, phải không?

Bây giờ mình ví dụ cái tâm chứ gì. Tôi
đang sân, tôi thấy cái sân. Vậy cái sân đ ã trở thành
đối tượng của ý. Sân l à pháp,
đối tượng của ý cũng thuộc lục trần. Vậy th ì
sân bên trong đ ã chạy ra bên ngoài
rồi. Vậy tâm cũng không phải bên trong. Thật ra chẳng có gì là trong,
chẳng có gì là ngoài cả. Xin quý vị nhớ cho
điều đó.

Tôi nói vậy không phải là lý luận. Đây l à sự thật. Sở dĩ tôi nói thế là phá bỏ cái biết quy định về sự phân biệt trong ngo ài.

Thế giới là gì? Thế giới là toàn bộ lục c ăn, lục trần v à lục thức, tức là 18 giới:

C ăn

Trần

Thức

↕

Nhãn

Nhĩ

Tỷ

Thiệt

Thân

Ý

↕

sắc

thanh

hương

vị

xúc

pháp

↕

nhãn thức

nhĩ thức

tỷ thức

thiệt thức

thân thức

ý thức

18 giới

Giới là lãnh vực riêng biệt.

Bây giờ chúng ta sẽ xem nó vận động như thế n ào mà phát sanh lắm chuyện như vậy.

Pháp là một sự vận động li ên tục,
miên tục, luôn luôn mới lạ nên chúng ta phải chuẩn bị sẵn sàng với một cái
nhìn tinh tường mới thấy nó được. Không phải
chỉ đơn giản như ta viết l ên bảng: " khi mắt thấy sắc thì một cái
biết của mắt phát sanh, đó l à nhãn
thức ". Không máy móc như vậy. Con mắt nó cứ chớp chớp liên tục, có cái
thấy nào của nó mà giống nhau đâu, phải
không? Không phải pháp, khi m à nó đ ã
" nhậm trì tự tánh " rồi, là nó cứ đứng
y ên một chỗ đâu. Nó luôn luôn uyển
chuyển, biến đổi v à sinh động. Thế
đấy!

Trong kinh Bát Nhã có đoạn: vô nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý; vô sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, nãi chí vô ý thức giới chính là 18 giới, là cái chỗ mà chúng ta đang xét sự vận động của nó đây.

Trong các bộ kinh chính thống của cả Nguyên Thủy, Tiểu Thừa và
Đại Thừa đều chỉ nói sáu thức. M ãi
đến 900 năm sau Đức Phật Niết B àn,
luận sư Thế Thân mới đề cập đến Mạt-Na Thức v à
A-Lại-Da Thức trong môn Duy Thức Luận của Ngài.

Ở đây tôi xin nói th êm một tí rằng,
sở dĩ truyền thống Abhidhamma Nguyên Thủy không nói
đến 2 thức n ày, vì không xem
đó l à những tâm riêng mà chỉ là những
giai đoạn đóng vai tr ò tác dụng trong
tiến trình của một tâm mà thôi.

Khi một tâm sinh khởi, luôn luôn sinh khởi theo một tiến trình. Trong tiến trình của tâm đó lại có nhiều yếu tố duy ên khởi mang một tác dụng khác nhau. Mạt-na không phải là một tâm ( thức ) mà nó là một phần của Javana trong tiến trình tâm [*]. Còn A-lại-da cũng không phải là một tâm ( thức ) mà chỉ là vai trò Tad ālambana và Bhavanga ở cuối tiến trình tâm mà thôi. Điều n ày tôi sẽ xin trình bày kỹ trong những buổi hội thảo sau. Ở đây tôi chỉ xin lưu ý một điểm l à khi xem Mạt-na như một tâm, người ta dễ lầm nó như một thành phần có sẵn, trong khi Javana có thể khởi, có thể không khởi tùy duyên, tùy mỗi người. A-lại-da cũng vậy, khi xem đó l à một tâm, mà lại c ăn bản tâm nữa người ta dễ lầm với một bản thể luận thường kiến, v à mặc dù luận sư đ ã cố tránh, người sau vẫn chấp lấy nó như là bản tâm, một ý niệm khác về Đại Ng ã hay, linh hồn này bất biến. Đó l à điều chúng ta cần phải lưu ý để khỏi rơi v ào ngoại đạo t à kiến.

[*] Javana là Tốc hành tâm (tâm Đ ổng
Lực), T ādalambana là
Đ ồng sở duyên (tâm Mót hay tâm Thập
Di), Bhavanga là Hữu Phần (hay tâm Hộ Kiếp ).

Trong kinh L ăng Nghi êm, khi có
người hỏi làm thế nào để thoát ra khỏi những
điều trói buộc. Đức Phật bảo lấy cái khăn, gút 6 gút, rồi dạy Ng ài
A-Nan: " Làm sao người ta có thể gỡ ra được
6 cái gút n ày? " Ngài A Nan đáp: " Bạch
Đức Thế Tôn, m ình gút như thế nào thì
mình tuần tự gỡ ra như vậy thôi! ".

Sáu cái gút ấy chính là nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý cột với sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp bằng sự trung gian của nhãn thức... ý thức. Nói là 18 nhưng thật ra chỉ có 6. Sáu cái này khi mà cột lại thì nó tùm lum hết trơn, phải không? Cho nên người ta nói là:

" Nhất niệm bất sanh toàn thể hiện

Lục c ăn t ài động thị vân gi à ".

Nếu mà lục c ăn m à bị vọng
động, bị loạn l ên một cái thì liền lập
tức thế giới thân-tâm-cảnh bị mây vô minh, ái dục che phủ hết trơn. Còn
nếu mặt trời tuệ mà sáng suốt chiếu soi thì: " Chơn giác vô công, c ăn
trần h à tội? ". Cái mà mình gọi là giác ngộ thì nó chẳng có
công lao gì hết và cái c ăn trần ( lục
c ăn , lục trần ) nó chẳng có
tội lệ gì. Mắt tiếp xúc với sắc có tội gì
đâu? Mắt tiếp xúc với sắc sở dĩ gọi rằng tội l à vì do mình vọng
khởi tùm lum mà thôi.

Bây giờ chúng ta cùng nhau xem xét sự vận
động của thế giới ấy. M ình tạm coi thế giới ấy có bên trong và bên
ngoài. Con người mình đây l à bên trong
và xung quanh là bên ngoài, tạm gọi là thế giới thân-tâm-cảnh
đi cho dễ nói.

SỰ VẬN ĐỘNG CỦA 18 GIỚI

Khi mắt tiếp xúc với sắc, xúc ấy chỉ thành hình khi có sự cộng tác của nhãn thức:

Mắt + sắc + nhãn thức → Xúc

Vậy khi nói mắt tiếp xúc với sắc xin quý vị hiểu cho là nói toàn bộ sự vận hành tập khởi trên. Sự vận động ấy cuối c ùng ghi lại một hình ảnh về sắc, hình ảnh đó gọi l à pháp. Cũng vậy, hình ảnh ghi lại về thanh, hương, vị, xúc ( vật thể sờ được bằng cảm giác của thân, khác với chữ xúc vừa nói tr ên ) đều gọi l à pháp. Chữ pháp dùng đây chỉ giới hạn trong nghĩa " tiền trần lạc tạ ảnh tử ", tức là hình ảnh rơi rớt lại của sắc, thanh, hương, vị, xúc. ( Có một điều đáng lẽ chưa nói ở đây, nhưng tôi cũng xin mở ngoặc một chút để quý vị có một khái niệm thôi, rằng thực ra pháp không phải chỉ l à "tiền trần lạc tạ ảnh tử" như Duy Thức liệt vào sắc pháp ).

Đối tượng của ý cũng không phải chỉ l à pháp. Theo Abhidhamma Nguyên Thủy, đối tượng của ý gồm có:

Đối tượng của Ý Tiền trần ( sắc, thanh, hương, vị, địa, hỏa, phong )

Sắc thô

Pháp - Tịnh sắc c ăn ( mắt, tai, mũi, lưỡi, thân )

- Tế sắc + " tiền trần lạc tạ ảnh tử "

- Tâm

- Tâm sở

- Niết Bàn

- Khái niệm

Sự trình bày này rất vi tế, nếu có một dịp khác chúng ta sẽ nói rõ hơn, bây giờ xin quý vị đừng quan tâm.

Đến đây, vấn đề bắt đầu quan trọng, bắt đầu sự vận động của to àn
diện con người mình đây. Khi mắt thấy sắc v à
ta thu nhận hình ảnh của sắc đó, th ì
việc gì xảy ra? Rồi kế tiếp đó l à gì?

Có người hỏi:

- Có phải cảm thọ không?

- À, đúng. Đó chính l à cảm thọ. Cảm thọ này có 3 loại là: khổ, lạc và xả.

Khi mắt tiếp xúc sắc, xúc ấy tạo cho ta một cảm giác khó chịu, ấy là khổ thọ. Nếu xúc ấy làm cho ta dễ chịu thì lạc thọ. Nếu cảm giác là bình thường không khó chịu, không dễ chịu, tức không khổ, không lạc, ta gọi là xả thọ. Có phải đúng vậy không? Đấy l à sự thật, sự kiện đang diễn ra chứ không phải l à do lý luận mà có, không phải do ai đó lập ra bằng quan niệm của lý trí, m à sự thật ấy diễn ra trong mọi chúng ta, và ai cũng có thể cảm nhận được, thấy được. Tôi xin lập lại:

Khi mắt thấy sắc → - khó chịu: khổ thọ

- dễ chịu: lạc thọ

- bình thường: xả thọ

Có ai phản đối sự vận h ành đó không? Có ai phản đối sự kiện đó không?

Có người hỏi:

- Đồng ý l à sự thật ấy ai cũng có thể thấy ngay nơi chính mình, nhưng xin thưa, cũng là thấy sắc nhưng có người khi thấy sắc ấy lại khổ, có người khi thấy sắc ấy lại lạc. Cũng là sự thật, nhưng sự thật làm người này vui, mà người kia lại khổ. Vậy đâu l à sự thật? cái nào là thực?

- Câu hỏi đó hay lắm. Đó chính l à
điều m à tôi
đang định nói tới. To àn bộ sự vận hành
này của 6 c ăn, 6 trần v à 6 thức
đến khổ thọ, lạc thọ hoặc xả thọ phát sanh ho àn
toàn tự nhiên thụ động. Ho àn toàn thụ
động n ên gọi là vô nhân. Vô nhân là vì
nó không tạo tác, không gây ra nhân. Nó chỉ là kết quả thụ
động.

c ăn

trần

+  thức → - khổ

- lạc

- xả

= vô nhân dị thục

(không tạo nghiệp)

Thí dụ: khi bật đ èn 100 watt lên,
thì người ta đau mắt thấy khó chịu ( khổ ),
người mắt bình thường thấy dễ chịu ( lạc ). Vậy
độ sáng của ngọn đ èn là sự kiện khách
quan ( trần cảnh ), còn con mắt ( c ăn )
và cái thấy ( thức ) thì chủ quan nên dĩ nhiên mỗi người nhìn một
khác. Yếu tố đau mắt hay không đau mắt l à
kết quả của cái thân do nhân quá khứ. Nhân quá khứ có thể tội hay phước
nhưng hiện tại chỉ là quả không có tội gì cả. Người khó chịu hay người dễ
chịu không có sai gì cả, cả hai đều thọ nhận
đúng nhân quả của họ.

- Trở lại vấn đề, khi mắt thấy sắc th ì bao nhiêu thức khởi lên, có ai biết không?

- Dạ, hình như có thân thức .

- Anh nói đúng, nhưng không phải h ình như mà là có thân thức hợp tác vào thật sự. Thế anh có nghĩ là có ý thức nữa không?

- Dạ, hình như có. Khi con nghe một bản nhạc hay hay con thấy màu xanh, đó có phải ý thức chen v ào không?

- Anh lại nói hình như, tức là anh chưa quan sát kỹ. Đúng l à có ý thức cộng tác vào nữa. Trường hợp anh thấy màu xanh đó l à một tiến trình riêng của ý thức rồi. Nó là tưởng tượng hay liên tưởng rồi.

Vậy thì khi mắt thấy sắc, không phải chỉ có nhãn thức khởi lên mà còn có cả thân thức và ý thức cùng khởi nữa.

Mắt thấy sắc gồm → Nhãn thức

Thân thức

Ý thức

Cũng vậy,

Tai nghe tiếng gồm → Nhĩ thức

Thân thức

Ý thức

Mũi ngửi hương gồm → Tỷ thức

Thân thức

Ý thức

Lưỡi nếm vị gồm → Thiệt thức

Thân thức

Ý thức

Riêng thân và xúc chỉ có → Thân thức

Ý thức

Chúng ta phải quan sát cho kỹ mới thấy rõ sự vận hành của nó.

Khi mắt thấy sắc thì chỉ có xả thọ thôi. "Cái thấy" chỉ có thọ xả, còn thân thức mới có khổ hay lạc. Xin lưu ý điều đó. Cái thấy, cái nghe, cái ngửi, cái nếm ho àn toàn không thọ khổ, lạc chỉ thọ xả. Còn thân xúc mới thọ khổ hay lạc:

Mắt → sắc → mắt thấy: thọ xả

Tai → thanh → tai nghe: thọ xả

Mũi → hương → mũi ngửi: thọ xả

Lưỡi → vị → lưỡi nếm: thọ xả

Thân → xúc → thân xúc giác: thọ lạc, khổ ( đôi khi muội lược gần như xả )

Như vậy, khi mắt thấy sắc, do đ èn
chói thì thấy khó chịu, cái thấy của mắt không khó chịu mà xúc giác của
con mắt khó chịu. Xúc giác của con mắt thuộc về thân. Khi nghe âm thanh
khó chịu, thì cái nghe không khó chịu mà xúc giác của lỗ tai thuộc về thân
khó chịu. Cũng vậy là mũi và lưỡi. Tôi nói thêm
điều n ày một chút. Khi ta
ăn vô một miếng ớt m à cay. Nhưng mà
cảm nhận khó chịu là chức n ăng của thân thức
nơi lưỡi. Chúng ta phải chi êm nghiệm rõ
để thấy pháp vận h ành bằng không sẽ
rất lầm lẫn. Ví dụ có người nghĩ rằng: " chà, tôi
ăn cái ni nó cay ri, có lẽ l à do cái
tâm của tôi, vậy tôi phải bỏ cái tâm cay này
đi! ". Cay là cái chuyện của thiệt thức và cảm giác khó chịu là
chuyện của thân thức chứ tâm đâu có cay m à
bỏ tâm cay? Cay chỉ mới là vị giác và của xúc giác. Và mặc dù có ý thức
nhưng vẫn còn tự nhiên thụ động ( vô
nhân ) chứ chưa phải là tạo tác của tâm. Vậy
đâu có tâm g ì cần phải bỏ, trừ phi
biết cay sinh tâm bực tức. Vậy cần phải thấy sự vận hành
đó cho đúng đắn, kẻo lầm.

Còn trong ý thì có khổ, lạc không? Ở nơi ý, xin quý vị phải lưu tâm. Cái khổ của ý gọi là ưu, cái lạc của ý gọi là hỷ. Nhưng điều n ày chúng ta sẽ nói sau.

Trở lại sự vận hành. Khi mắt thấy sắc, đ èn chói, khó chịu, mắt đau - khổ thọ. Khổ thọ không ở nơi nh ãn thức, nơi cái biết của mắt, mà chính là thân thức nơi con mắt khổ. Khi khổ thọ chỉ có thân thức là khổ chứ không có ai khổ cả. Nhưng thường chúng ta hay đồng hóa nó với cái tôi, như l à cái khổ toàn diện, khi nói " tôi khổ " thì khổ là thực còn " tôi " chỉ là ảo tưởng mà thôi.

KHỔ → PHI HỮU ÁI → KHỔ KHỔ

Bây giờ chúng ta đi sâu hơn một chút nữa. Khi cảm giác khổ phát sanh, chúng ta thường có phản ứng như thế n ào?

Khi khổ phát sanh, thường bản ngã có ý chống lại cái khổ, nghĩa là muốn lẫn tránh hay loại trừ cái khổ. Theo danh từ nhà Phật, thì ước muốn loại trừ ấy gọi là phi hữu ái: muốn hủy diệt cái khổ hay không muốn khổ tồn tại, cho nên phi hữu ái thuộc về đoạn kiến.

Khổ phát sanh → ước muốn loại trừ = phi hữu ái .

Chúng ta thử xem xét, phân tích lại thử coi, cách tu hành của chúng ta có đúng không?

Chúng ta đang khổ, muốn tu h ành cho
hết khổ. Coi chừng rơi vào phi hữu ái! Phải không? Tôi
đang ở trong c õi trần gian
đau khổ, cho n ên tôi muốn tu mau
để l ên cõi Thiên
Đ àng, Cực Lạc, ở
đó sẽ không c òn khổ nữa. Vậy là rơi
vào phi hữu ái, có đúng không? V à khi
mà rơi vào phi hữu ái thì sao? Phi hữu ái xen vào cái khổ, thì cái khổ sẽ
chồng lên cái khổ, nên gọi là khổ khổ ,
đúng không?

Tôi sẽ ví dụ: trời đang nóng, thấy nóng khó chịu quá, tôi bực bội, tôi quay quắt, rồi than: " Trời ơi! Sao trời nóng nực khổ thế này! ". Như vậy là sao? Như vậy là mũi tên khổ mới bắn dính ở nơi thân, đ ã ghim vào tâm rồi. Vậy là khổ chồng chất lên khổ.

Tôi đang đợi một người n ào
đó m à chưa thấy
đến. Tôi nóng nảy, bồn chồn: " Sao
chưa tới kìa! Sao chưa tới kìa! ". Vậy có phải là cái khổ tâm lý gia t ăng
v à chồng chất lên không?

Vậy khi có khổ, nếu ta muốn khẩn trương loại trừ nó, thì cảm giác khổ
tâm lý càng gia t ăng l ên, nghĩa là
đem phi hữu ái m à chồng lên khổ thì
thành ra khổ khổ.

Khổ thọ ( sinh lý ) + phi hữu ái = khổ khổ ( tâm lý ).

- Nhưng bây giờ quý vị nghĩ cho kỹ xem, cái khổ đó có thực không?

- Dạ, thưa Thầy, không có thực.

- À, đúng như vậy. Cái khổ đó không có thực.

Nhưng xin thưa: không thực nhưng mà thực, bởi nó di hại lên chính cái
thân này, khi mình bực bội, tức giận, dẫu là ảo nhưng mà tim mình lại
đập loạn l ên, thần kinh c ăng
thẳng. Như vậy th ì có khổ thật, nhưng khổ thật này lại do cái khổ
ảo giác tạo ra. Ví dụ: tôi đang đứng như thế
n ày, đang ngắm nh ìn về phía
trước, bất thình lình có người đánh sau vai.
Nh ìn lại, thì thấy cái anh chàng hôm qua mới
đánh lộn với m ình, tôi còn thù nó vì
nó mới đánh tôi g ãy mấy cái r ăng
c òn đau. Quý vị nghĩ sao về cái đập
sau vai đó? Cái đập đó thật l à rất
đau, rất khổ, rất tức, rất bực, rất hận. Có đúng không? Nhưng nếu nh ìn
lại thấy một người bạn rất thân mà lâu ngày chưa gặp lại, thì cái
đánh đó lại cảm nghe rất nhẹ nh àng, êm
ái mà cũng rất là thân thương. Vậy thì cảm giác
đó, cái cảm giác m à nếu mình tính
được trọng lượng, giả sử 500 gram cho cú đánh
đó, th ì với người thù của mình, mình rất khổ, nó không phải là
500gr mà lại 1.000gr. Nhưng với người thân thương thì chẳng những cú
đánh không đau đớn g ì,
đ ã không khổ mà nó biến ra vui, ra lạc
nữa! Vậy trong đó, con số 500gr đo được l à
thực, còn 500gr thêm vào là ảo giác. Hoặc cảm giác khổ
đó giảm xuống số không, rồi lại biến hóa qua
lạc th ì cũng toàn là ảo giác do tâm lý tạo ra cả. Tuy vậy ảo giác
đó lại xem ra rất thực đối với chúng ta, đến
nỗi nó sẽ in dấu th ành cảm thọ thực trên thân! Cho nên nếu mình
thực sự nhìn thẳng vào cái khổ đó, th ì
cần gì tu cho thoát khổ? Có đúng không? Tại
sao phải tu cho thoát khổ l àm chi! Ta cứ việc nhìn rõ, nhìn thẳng
vào cái khổ thì ta liền thấy cái khổ đó chỉ l à
ảo giác, không có thực. Tại ta không chịu nhìn thẳng, không biết nhìn
thẳng cho rõ ràng.

Đấy l à chuyện khổ, còn chuyện ý muốn diệt khổ? Ý muốn diệt khổ
có đúng sự thật không? Xin thưa, ý muốn đó
cũng l à một ảo tưởng, một vọng niệm. Ví dụ: câu chuyện
đợi người hồi n ãy. Mình
đợi ho ài sinh ra nóng nảy, bực bội.
Nhưng người kia có thể có trường hợp khách quan xảy ra là xe bị nổ lốp, bị
kẹt đường... n ên
đến trễ mất 5 phút. Thật ra nếu đợi 5 phút m à
tâm mình bình thản thì có sao đâu. Nhưng ở
đây do tâm đợi chờ bực bội n ên 5 phút
đ ã biến thành 50 phút, phải không?

Có người thấy thành phố ồn ào, bụi bặm, mệt mỏi chán nản quá, muốn đóng cửa một ng ày. Một ngày nằm nghĩ yên tịnh trong phòng, quý vị thấy khỏe ru, an lạc vô cùng. Nhưng nếu quý vị bị công an bắt bỏ bót một ngày thì quý vị sẽ thấy sôi sùng sục, tù túng không chịu nổi. Tại sao vậy? Cũng một ngày chớ mấy? Cũng như nhau sao một bên thì khỏe khoắn lạ lùng và một bên như lửa đốt gan ruột? Đó l à thực hay giả? Vậy thì phi hữu ái là một ảo tưởng, vọng niệm. Còn cái cảm giác do ảo tưởng này chồng chất lên trên cái khổ đó l à thực hay giả? Nó cũng giả. Nó là ảo giác. Vậy chuyện tức cười của chúng ta là khởi lên một ảo tưởng để rơi v ào một ảo giác, rồi lại khởi lên ảo tưởng toan trốn chạy ảo giác đó!

Người đời, những kẻ túy sinh mộng tử, đ ã
đ ành như thế. Nhưng tiếc thay nhiều
người tu hành cũng chẳng hơn chi, phải không? Họ tu
để trốn chạy cái khổ trong một số ảo tưởng
của họ. Tu như vậy sai 100%, có đúng không?

Cảm giác + ảo tưởng = ảo giác.

( khổ ) → ( muốn lánh khổ ) → ( khổ hơn )

LẠC → HỮU ÁI → HOẠI KHỔ

Chúng ta vừa nói đến khổ. Bây giờ chúng ta đề cập đến lạc.

Khi có cảm giác lạc thì ta thường muốn giữ cái lạc
đó lại. Giữ cái lạc đó lại l à rơi vào
hữu ái, lòng ham muốn cái lạc đó tồn tại m ãi.
Cho nên hữu ái thuộc về thường kiến.

Ví dụ: khi quý vị hành thiền, đắc được hỷ lạc, thấy người thoải mái, thích thú. V à rồi ngày nào cũng muốn lặp lại trạng thái đó. Vậy l à hữu ái. Có đúng không? Không đúng xin quý vị cứ c ãi, đừng chấp nhận một cách bừa b ãi hoặc chấp nhận mà không suy xét, thẩm tra. Cứ việc nói thẳng ra giùm cho.

Khi quý vị có một cảm giác lạc phát sanh, quý vị liền khởi lên ý muốn giữ cho cái lạc đó tồn tại. Giống như có cái đẹp, muốn giữ cái đẹp đó lại. Chuyện g ì xảy ra?

Tôi xin có thí dụ: có một cô gái đẹp, thi được giải hoa hậu. Thế n ên ngày nào cô cũng soi kiếng. Hôm nọ thấy một vết mụn trên mặt, cô thấy khổ sở vô cùng hoặc thấy sút một cân hoặc t ăng l ên một cân là cô đau khổ không chịu nổi. Trái lại, một cô gái khác buôn gánh bán bưng ở chợ, mọc một lần 2, 3 cái mụn m à cô ta chẳng thấy khổ sở chi hết. Lại nữa, vì lo cho mẹ và các em nên cô ta quần quật lam lũ nắng mưa, không nề hà gian khổ nên có sút mấy cân cô ta cũng chẳng thấy khổ chi cả, trái lại còn thấy niềm vui trong lòng vì đ ã lo cho mẹ và em. Tại sao vậy? Tại vì cô ta có giữ cái gì cho mình đâu. C òn cô hoa hậu vì cố giữ cái đẹp n ên khổ. Do đó, cố giữ cái lạc cho tồn tại l à khổ.

Nhưng ngay khi cái lạc đang tồn tại m à
nơm nớp lo sợ nó mất đi cũng khổ. Có anh ch àng
nọ cưới một cô gái cực đẹp, đẹp tuyệt trần.
Quý vị biết sao không? Anh ta khổ sở quá chừng. Anh ta khổ hơn người lấy
vợ nhan sắc b ình thường, chỉ vì anh ta sợ ngày sợ
đ êm, hễ cô vợ
đi đâu vắng mặt một chút l à anh ta như
lửa đốt. Cô vợ nói chuyện với ai l à
anh ta ghen ngược, ghen xuôi, v.v... Như vậy, cái lạc
đang có cũng khổ v ì sợ lạc bị mất.

Người tu thiền định hôm kia đắc được hỷ
lạc, hôm nay cứ ngồi để mong lặp lại v à kéo dài thời gian hỷ lạc
ấy, vì thích thú quá mà, tức là rơi vào hữu ái, là cái khổ mong cho lạc
tồn tại.

Người tu ấy chắc chắn là thua xa người đang khổ m à an nhẫn, trầm tĩnh và thấy rõ cái khổ ấy một cách trọn vẹn có phải không? Một người chạy trốn cái khổ vào sâu trong rừng để cố gắng thiền định, đắc được hỷ lạc, rồi cố giữ hỷ lạc ấy th ì còn thua xa cô gái buôn thúng bán bưng an nhiên kham nhẫn để nuôi mẹ giúp em. Tu như vậy th ì có chạy 10 kiếp cũng không kịp người kia, chẳng phải thế sao?

Pháp vốn tự nhiên, đến đi tự tại, người
giác ngộ được pháp tánh đó v à sống trọn vẹn với pháp tánh
đó gọi l à Như Lai, là Thiện Thệ. Ngược
lại:

Muốn kéo dài lạc → khổ

Sợ lạc mất đi → khổ

- Thế còn nếu lạc tồn tại quá lâu thì sao? Xin hỏi quý vị?

- Thưa, chán ngắt! Chán ngắt!

- À mọi người trả lời đúng. Tồn tại quá lâu th ì sinh ra chán ngắt, không chịu nổi, và nó trở nên cái khổ, cho nên:

Lạc kéo dài quá lâu → khổ

Thế mà có biết bao người tu hành chỉ mong muốn
được thường tồn, cực lạc, đại ng ã, mỹ
tịnh chi chi đó cũng chỉ l à hữu ái
mà thôi.

Ví như có người ở thôn quê mãi ăn cơm độn
khoai, độn sắn, hôm nọ l ên thành phố người ta
đ ãi cho anh ta một tô phở. Ngon quá,
anh ta khen " Ôi! Tô phở thật là thiên đ àng ".
Nghe khen, người ta đ ãi cho anh ta 1
tô nữa, 1 tô nữa, 1 tô nữa... cho đến 10 ng ày
như vậy. Đến lúc đó, anh ta đâm sợ h ãi,
đ òi về cho bằng
được. V ì sao vậy? Vì tô phở " thiên
đ àng "
đ ã biến thành tô phở " địa ngục ".

Vậy khi hữu ái chồng lên cái lạc, nó sẽ biến lạc thọ thành hoại khổ:

Lạc thọ (sinh lý) + hữu ái = hoại khổ (tâm lý).

XẢ → DỤC ÁI → HÀNH KHỔ:

Chúng ta đ ã nói
đến khổ v à lạc, nay chúng ta thử xem
xét về cảm giác xả. Không cảm thọ lạc cũng không cảm thọ khổ, một cảm giác
bình thường, không khổ không lạc mà quý vị đ ã
biết là xả thọ. Cái xả thọ đó có khổ không?

- Thưa không .

- Anh trả lời đúng.

Nhưng, trên thực tế, ít ai chịu được cảm
giác xả quá b ình thường, quá trầm lặng, quá yếu ớt
đó. Xả không phải l à khổ nhưng người
ta thường xem nó là khổ, và thích đi t ìm
cảm giác mạnh.

Ví dụ: đang đi tới đi lui với cảm giác b ình
lặng như thế này một hồi, rồi bỗng khởi lên ý nghĩ: " Chà! Chán quá, bây
giờ mà mình đi coi xi-n ê thì thú biết
mấy! ". Phải không? Nghĩa là mình không thích yên ( xả ), ưa khởi
tâm đi t ìm cái thú, cái vui, cái lạc,
chén rượu, cuộc cờ, tán gẫu với một người bạn, v.v...
để m à giết thì giờ,
để m à lấp cho
đầy cái trống trải, để m à chạy trốn
cái cảm giác bình thường, phải không?

Do đó, lúc ta ở trong trạng thái b ình
thường, thì chẳng bao lâu, ta liền cho cái bình thường kia là khổ.
Đúng thế không? Ta không chịu nổi trạng thái
b ình thường vì nó dễ trở nên nhàm chán, buồn nản. Ta có khuynh
hướng đồng hóa xả với khổ, để rồi chạy đi t ìm
cái lạc.

Có anh chàng nọ đi qua ch ùa Huyền
Không, hồi đó ch ùa còn ở
đ èo Hải Vân, L ăng
Cô, thấy cảnh ch ùa sao mà " thiền " quá, các vị sư ở
đây sao m à thanh thoát quá, hiền hòa
quá! Bèn về nhà xin phép cha mẹ cho đi tu.
Đến xin tôi, tôi đồng ý. Nhưng anh ta tới ở đâu được 3, 4 ng ày chi
đó rồi anh ta than: " Trời ơi! Sao
mà buồn quá, chán quá! " rồi anh ta xin về.
Đúng thôi. Chính cái êm
đềm đó, cái b ình thường
đó người ta thường không chịu nổi.

Vì không chịu nổi cái trạng thái bình thường của xả thọ, tâm chúng ta cứ khởi lên hoài, cứ cố tìm bắt một cảm giác khác, một trạng thái khác, không chịu yên. Chúng ta vì không giữ được tâm trong trạng thái b ình thường, nên mới khởi lên một cái tâm để tu để đắc, khởi l ên một cái tâm để t ìm cái lạc thú, niềm vui, mơ tưởng, ước vọng v.v... đây chính l à cái l ăng xăng tạo tác, chính l à hành. Hành này bị điều động bởi dục ái. Dục ái gồm có 3 loại: trong đối tượng hiện tại, dục ái nắm bắt sắc, thanh, hương, vị, xúc. Trong đối tượng quá khứ, dục ái nắm bắt h ình ảnh pháp trần, kỹ niệm bằng hồi tưởng. Trong đối tượng tương lai dục ái nắm bắt h ình ảnh ước mơ bằng tưởng tượng. Vậy cái khổ ở đây vi tế hơn, cái khổ chính sự lăng xăng tạo tác (h ành) của dục ái nên gọi là hành khổ .

Xả thọ ( sinh lý ) + dục ái = hành khổ ( tâm lý ).

Để minh họa tôi xin kể một câu chuyện: có một anh ch àng khi không rủ bạn đi buôn. Anh bạn hỏi:

- Đi buôn để l àm gì?

- Để có tiền.

- Có tiền để l àm gì?

- Để sắm nh à, sắm xe, có vợ đẹp, con xinh, ăn ngon, mặc đẹp, nghĩa l à để có hạnh phúc chứ g ì nữa.

- À, nếu vậy thì anh cứ đi đi, tôi không đi đâu, v ì mặc dù tôi không có những thứ đó nhưng tôi đang hạnh phúc kia mà!

Hạnh phúc, người ta thường đ òi hỏi
là phải cần có điều kiện g ì gì
đó, chứ ít ai hiểu rằng, đôi khi chẳng cần có
g ì cả mà vẫn hạnh phúc. Hạnh phúc là cái mà khi ta cần nắm bắt lại
không được, nhưng khi ta không cần nó nữa th ì
nó lại đến ngay lập tứ c.

Ông kia phải đi kiếm t ìm, tạo tác l ăng
xăng l à ông cần ăn ngon mặc đẹp. C òn
ông này thì đâu có cần thế, v ì ông ta
ăn gạo lứt muối m è mà. Nhưng biết
đâu chính người ăn gạo lứt muối m è lại
đang hạnh phúc, c òn ông kia,
điều kiện l à phải
ăn ngon mới hạnh phúc, n ên ông ta phải
nổ lực, phải đổ mồi hôi sôi nước mắt để kiếm
tiền. Phải không? Hạnh phúc m à có điều
kiện th ì còn khổ hơn cái khổ vô điều
kiện, phải không?

Cho nên không chịu nổi trạng thái bình thường ( thọ xả ) nên phải l ăng xăng tạo tác. Cái khổ của lăng xăng tạo tác, chính l à hành khổ vậy. Tóm lại:

- Càng nôn nóng diệt khổ càng sinh thêm khổ khổ do phi hữu ái hay sân đem lại.

- Càng cố gắng duy trì lạc càng sinh thêm hoại khổ do hữu ái hay tham đem đến.

- Càng l ăng xăng tạo tác c àng sinh thêm hành khổ do dục ái hay si xúi giục.

Nhưng tất cả những cái gọi là phi hữu ái ( sân ), hữu ái ( tham ), dục ái ( si ) bị điều động bởi một cái chung đó l à vô minh .

Hẳn quý vị đ ã thấy rõ tất cả khổ
đó l à do vô minh và ái dục cả, phải
không? Kinh L ăng Nghi êm nói: " Tri
kiến lập tri tức vô minh bổn ", tức là lấy cái thấy , biết
mà chồng chất lên cái thấy, biết hoặc nắm giữ, thiết lập cái thấy, biết
đấy l à gốc của vô minh.
Đúng quá, phải không?

Đang khổ, đúng ra khi đó chỉ việc thấy cái khổ thôi th ì
đâu có vấn đề g ì, nhưng mình lại khởi
lên cái tâm muốn diệt khổ. Đó chính l à
vô minh, là tri kiến lập tri rồi.

Cũng vậy khi khởi lên dục ái, hữu ái, phi hữu ái là ta
đ ã bị vô minh
điều động. Coi chừng sự tu h ành của
chúng ta có bị rơi vào dục ái, hữu ái, phi hữu ái không? Chúng ta phải
nhìn ra sự thật đó, nếu không luống công vô
ích.

Ví dụ: có người đang tinh tấn hết sức m ình để tham một công án, mong rằng đạt được tự tánh v ì nghe nói kiến tánh thành Phật! Nhưng kiến tánh thành Phật là một chuyện hoàn toàn khác, còn anh ta thì đem hết tâm tư để tham công án v ì một vọng cầu. Vậy anh ta chỉ hoặc là bị chi phối bởi dục ái, hữu ái và phi hữu ái, hoặc cả 3 mà anh ta không thấy. Vì sao? vì anh ta đang chán thực tại, n ên nôn nóng muốn đạt sở cầu " tự tánh ", vậy là phi hữu ái rồi!

Anh ta tham lam muốn sao đạt cho được tự
tánh đó, tức l à hữu ái và dục ái, vì bây giờ anh ta
đang khởi tâm l ên
để nắm bắt, để sở hữu, để ng ã hóa cái
gọi là " tự tánh " ấy.

Cũng vậy, chúng ta lên trên núi thật cao
để thiền định, để luyện chú... chi chi đó. Để l àm gì vậy?
Để chỉ rơi v ào quỹ
đạo của dục ái, phi hữu ái hoặc hữu ái, hoặc
cả 3. V ì vậy, chúng ta đạt được khổ
khổ, hoại khổ v à hành khổ mà thôi, chứ không thể nào
đạt được giác ngộ, giải thoát. M à dục
ái, hữu ái và phi hữu ái là ảo tưởng nên đó l à
phi pháp. Khổ khổ, hoại khổ và hành khổ là ảo giác, nên nó cũng là phi
pháp ( thế gian pháp ).

- Dục ái

- Hữu ái

- Phi hữu ái

Ảo tưởng → Hành khổ

Hoại khổ

Khổ khổ Ảo giác

Tập Đế

Khổ Đế

Các cảm giác khổ gọi là khổ thọ, và các loại ái
đối với các loại thọ gọi l à tập
đế, tức l à nguyên nhân của sự khổ. Còn
3 cái khổ ảo giác do chính ảo tưởng của các ái sinh ra gọi là khổ
đế, tức l à kết quả của vô minh, ái
dục:

Khổ Thọ ≠ Khổ Đế

(Cảm giác tự nhiên vô nhân) ≠ (ảo giác do ảo tưởng của nhân các ái gây nên)

Quý vị nhớ cho thế này, đừng hiểu lầm,
trong đạo Phật vẫn có thiền định, vẫn sử dụng thiền định. Nhưng khi n ào
mình thấy rõ thiền định ấy l à pháp.
Khi nào mà thấy tâm mình như vậy, sử dụng như vậy, khi ấy mới là thiền
định. C òn ham muốn thiền
định để đạt thiền lạc hay đạt pháp thuật thần
thông g ì đó, th ì
đều l à sản phẩm của vô minh và ái dục
vậy.

Bây giờ còn 15 phút để chúng ta hội thảo,
ai có thắc mắc g ì không? Buổi sau chúng ta sẽ
đi tiếp đề t ài này. Lưu ý là tất cả
các buổi hội thảo, các đề t ài nó nối
kết với nhau thật chặt chẽ. Quý vị cố gắng theo dõi từ
đầu đến cuối, nếu không có g ì bất khả
kháng.

Vừa rồi, chúng ta nói đến sự vận h ành của nội giới và thế giới bên ngoài, tức là 18 giới. Những buổi sau, chúng ta sẽ triển khai rộng ra sự vận động ấy.

Có người hỏi:

- Hồi nãy thầy nói phi hữu ái, hữu ái và dục ái là ảo tưởng và khổ khổ,
hoại khổ, hành khổ là ảo giác. Ảo tưởng, ảo giác
đều l à phi pháp, không thực. Vì sao
Đức Phật lại gọi l à
đế tức l à chân lý, sự thật (sacca)?

- Câu hỏi hay lắm! Như vậy là tại tôi nói không hết ý không rõ. Nhưng
trước đây tôi có nói thấy vọng như thực tướng
tức l à chơn. Cái mà ảo tưởng, ảo giác tạo ra
đều l à phi pháp, là vọng, không có
thực. Nhưng chính ảo tưởng, ảo giác lại có xảy ra, nên khi chúng ta thấy
nó đúng thực tướng nó lại l à thực, là
chân, là pháp.

Ví dụ: tôi nói " anh nói dối " thì có nghĩa điều anh nói ra l à dối nhưng việc anh nói dối là một sự thật. Đúng không? Cũng vậy, đối tượng hay lý tưởng của các ái l à ảo tưởng nhưng chính các ái lại là hiện tượng tâm lý có thật. Và ảo giác là ảo nhưng sự kiện tâm lý đó l à cảm giác có xãy ra thực.

Hơn nữa trong Tứ Diệu Đế mặc d ù
đều l à Sacca nhưng có 2 loại khác
nhau. Khổ đế v à tập
đế thuộc về tục đế, c òn
đạo đế v à diệt
đế thuộc về chân đế. Tục đế chỉ thực trong
thế gian chứ không thực trong chân lý rốt ráo. C òn nói phi pháp là
để phân biệt với chánh pháp chứ cả hai đều l à
pháp cả.

Khi chúng ta sân mà chúng ta biết chúng ta
đang sân th ì tôi nghĩ rằng sẽ không có cái gọi là " chúng ta
đang sân ". Nếu giây phút ta
đang sân đó, ta chú tâm, ta biết r õ
cái tâm sân thì làm sao có sân được? Điều n ày,
lần sau tôi sẽ nói rõ hơn. Nhưng ở đây tôi
chỉ xin nói rằng: tu h ành chính là thấy ngay cái pháp thực tại, cái
Sanditthiko. Thấy ngay pháp thực tại chớ đừng
bỏ lỡ bất cứ một pháp n ào. Nếu quý vị bỏ lỡ một pháp nào thì quý vị
sẽ học lại nhiều kiếp nữa. Quý vị đang sân,
quý vị muốn dẹp cái sân đó bằng cách ngồi thiền được hỷ lạc th ì còn
nhiều kiếp nữa quý vị mới học ra được cái sân
đó. Sân l à một pháp, vậy mà mình không thấy ra
được bản chất của nó th ì không bao giờ
giác ngộ được cả.

Khoa học bây giờ nếu họ biết sấm sét là gì, giông bão là gì,
động đất l à gì, thì họ có thể sử dụng
sấm xét, giông bảo và động đất v ào
những việc có ích cho con người. Tại sao n ăng
lượng mặt trời người ta có thể sử dụng được? Nếu sợ ánh nắng mặt trời m à
ta cứ trốn trong bóng mát thì đời n ào
người ta sử dụng được năng lượng mặt trời?
Cho n ên những cái gì đến v à
đi trong cuộc đời chúng ta, đều l à bài
học của pháp. Chúng ta phải học cho trọn vẹn, cái
đó chính l à giác ngộ
đấy. C òn chúng ta nếu cứ trốn tránh
hoặc chạy theo ý muốn riêng của mình thì muôn
đời không bao giờ thấy được pháp, m à chỉ bị
điều động bởi dục vọng của bản ng ã mà
thôi. Có đúng không quý vị? Không đúng th ì
cứ phản đối, xin cứ tự nhi ên cho.

Có người hỏi:

- Thế tôi niệm A-Di- Đ à
để l ên cảnh Tây Phương là sai à? Thế
xưa nay người ta tu Tịnh Độ l à sai hết
trơn sao? Thầy phỉ báng người ta à?

- Xin thưa là không, tôi không có phỉ báng.
Điều đó chỉ đúng cho một số người. Nếu số
người đó m à họ niệm A- Đi-Đ à
đến chỗ " nhất niệm " rồi thì họ
sẽ thấy rằng lúc đó chỉ c òn pháp
để thấy m à thôi, không còn lên Tây
Phương Cực Lạc làm gì nữa cả. Vì sao vậy? Vì " tùy kỳ tâm tịnh tức Phật
độ tịnh ", khi tâm mình tịnh rồi
thì tâm mình chính là tịnh độ, chứ c òn
đ òi lên tịnh
độ l àm gì nữa?

Xin nhớ cho thế này, pháp của các vị Tổ, chứ không phải pháp của Phật,
là vì lòng từ bi thương chúng sinh mà phải vận dụng ra. Cái
đó có đúng không? Cái đó l à nói dối
đấy! Tôi nói thẳng l à nói dối
đấy! V ì cái
đó không phải l à pháp. Pháp là
Sanditthiko, Ak āliko... chứ đâu phải đợi đến
chết rồi mới l ên được c õi Tịnh
Độ? Vậy l àm sao mà " thiết thực hiện
tiền " và " không có thời gian " cho
được.

Kinh Pháp Hoa, có nói: cái đó l à vì cha thương con nên giả bộ nói xe trâu, xe hươu, xe nai tầm bậy tầm bạ rứa để cho những đứa con ham chơi nó ra khỏi nh à lửa thôi. Phải không? Còn khi mà chúng ra khỏi nhà lửa rồi thì chúng sẽ biết vì sao cha mẹ lại lừa dối mình.

Chúng ta thường thường có cái tự ái gọi là " tự ái pháp môn ".
Chúng ta không chịu vượt lên một bậc, vượt lên trên cái " vận dụng "
đó để m à tu thẳng vào sự thật.
Điều đó chúng ta l àm
được. Đừng cứ m ãi " tự ti " hoặc
" tự tôn " ôm giữ mãi pháp môn của mình, không dám, không chịu tu
thẳng để vượt l ên,
để thấy sự thật. Cái đạo, nếu m ình
chưa thấy thì mình phải tu theo pháp môn phương tiện cách này cách kia,
nhưng khi thấy rồi thì mình chỉ có việc tu thẳng mà cũng
đạt được kinh Di-Đ à nói là cảnh Tây
Phương Cực Lạc. Vì sao vậy? Vì " nhất cú Di- Đ à
vô biệt niệm, bất lao đ àn chỉ
đáo Tây Phương ", khi niệm Phật
đến chỗ không c òn tạp niệm ( vô
biệt niệm ) nữa thì cũng khỏi nhọc công ( bất lao )
đi l ên Tây Phương ( đáo
Tây Phương ) làm gì, Tây Phương Cực Lạc là vậy, là cái
pháp thực tại vắng bóng tạp niệm .

Ở đây chúng ta không xuy ên tạc tông
phái. Có những người vì trình độ không thể
thấy pháp sự thật được th ì khuyên họ cứ tiếp tục tu pháp môn phương
tiện.

- Còn 5 phút nữa. Có ai hỏi gì nữa không?

Có người hỏi:

- Con nghe Sư nói, nếu mình cứ để tâm b ình thường, đừng khởi vô minh ái dục g ì hết, như vậy có thể nói là mình được đạo. Nếu như m ình khởi tâm lên để tu, để mong đạt được cái n ày, cái kia, tức nhiên sẽ rơi vào dục ái, hữu ái và phi hữu ái. Ở đây, có vấn đề giả dụ một người ngu, họ chẳng khởi tâm tu tập hay khởi tâm để đắc cái n ày cái kia chi cả, tâm họ cũng bình thường vậy thôi. Trường hợp ấy có khác gì với trường hợp của người trí? Sự khác nhau giữa hai việc không khởi tâm của kẻ trí và người ngu như thế nào?

- Vâng, câu hỏi của anh rất hay. Đó l à vấn đề quan trọng. Chúng ta n ên đặt ra những câu hỏi như thế, chớ có thụ động. Tôi xin trả lời. Vấn đề của chúng ta không phải l à khởi hay không khởi, mà là chúng ta bị chạy theo cái khởi đó, hay l à chúng ta thực sự khởi nó? Khi một người thấy pháp mà khởi tâm dụng pháp thì hoàn toàn khác với người không thấy pháp mà khởi tâm! Hai cái đó khác nhau, ho àn toàn khác nhau. Còn nói rằng người ngu không khởi, thì cái đó không đúng. Không có người ngu n ào mà không khởi tâm cả. Người ngu thì khởi tâm tầm bậy tầm bạ nữa là khác. Tuy nhiên, cũng có trường hợp không khởi trong trình trạng si mê, gọi là vô ký. Nó lại khác, nhưng lưu ý thế này, si mê cũng là một loại khởi tâm ( môn tâm học Phật giáo Abhidhamma nói rất rõ các loại tâm này ).

Khi tâm không khởi, cũng là một loại tâm khởi! Nên nhớ như vậy. Khởi là cái gì? Tâm không phải như vật chất mà có lên có xuống? Tâm mình không khởi nó cũng vậy thôi. Khởi không phải chạy lên chạy xuống. Nằm yên cũng một loại khởi. Ví dụ: cố gắng giữ tâm thật định. Vậy l à khởi tâm rồi gì nữa? Có đúng không? Xin quý vị nhớ cho điều quan trọng n ày. Chính khi tâm khởi mà mình biết rõ nó , thì khi ấy tâm lại không khởi . Còn nếu như khi tâm không khởi mà không biết , thì chính tâm đang ở trạng thái si m ê . Cái đó thấy rất r õ chứ không phải lý luận đâu. Người n ào có thấy tâm mình rõ ràng thì đều nhận ra điều đó.

Ngài Huệ N ăng nói: " Đối cảnh tâm sổ
khởi ". Đối cảnh tâm cứ khởi nhiều
đi. Trong kinh Nguy ên Thủy, Đức Phật
cũng dạy vậy: " chớ bắt cái tâm không khởi, hãy khởi tâm thiện, t ăng
trưởng tâm thiện "...

Vậy pháp có thể, tướng và dụng. Cái dụng tức là mình khởi lên
để l àm cái này cái kia
đủ thứ. Nhưng vấn đề l à mình phải biết
nó, phải thấy pháp, nếu không, hoặc là chạy trốn, hoặc là chạy bắt cái này
cái kia thì lại khác. Vấn đề l à phải
thấy pháp.

Có người hỏi:

- Hễ muốn là rơi vào dục ái, hữu ái, phi hữu ái, thậm chí muốn tu cũng
vậy. Nếu có thế thì người ta cứ sống đừng
muốn g ì cả sao? Người ta đừng muốn tu
sao?

- Thưa, ông cụ hỏi rất đúng. Điều n ày cần phải được phân biệt r õ ràng. Cụ có nghe rõ không? À, rõ há. Vậy tôi xin trả lời:

Thưa cụ, có 3 loại ý muốn. Loại ý muốn mà chúng ta vừa
đề cập ở tr ên thuộc về ý muốn bị
điều động bởi vô minh đó l à dục ái,
hữu ái, phi hữu ái. Ý muốn nào lọt vào quỹ
đạo n ày đều l à nguyên nhân của
luân hồi sinh tử trong tam giới cả.

Còn loại ý muốn thứ hai là ý muốn tự nhiên thụ
động do điều kiện phát sinh một cách tất yếu,
như đói muốn ăn, mệt muốn nghỉ, ngồi mỏi muốn đi, đi mỏi muốn đứng... Nếu
loại ý muốn n ày được thực hiện đúng
mức th ì nó chính là " bản n ăng "
của sự sống, rất cần thiết. Nhưng thiếu cảnh giác nó sẽ trở thành loại thú
vật, và nếu đẩy nó đi quá xa, nó trở th ành
loại thứ nhất, lọt vào quỹ đạo vô minh ái
dục.

Loại thứ ba là ý muốn tích cực được
hướng dẫn bởi trí tuệ , bởi người đ ã
thấy pháp hay giác ngộ. Ý muốn này trở thành cái dụng của
đạo . Nếu không có ý muốn này thì
sẽ rơi vào " trầm không trệ tịch ". Các bậc Thánh vẫn có ý muốn này
nhưng dưới dạng duy tác ( kiriy ā ).

Riêng về ý muốn tu hành cũng có 2: hoặc thuộc loại thứ nhất, hoặc thuộc loại thứ hai. Ý muốn tu hành theo loại thứ nhất thì rơi vào vô minh, ái dục, còn theo loại thứ hai thì do thấy ( chánh kiến ) hoặc tin ( chánh tín ) mà tu hành thì không sai, do đó được gọi l à tùy pháp hành và tùy tín hành.

Tóm lại chỉ có ý muốn do vô minh ái dục điều động mới cần được chiếu phá, viễn ly v à đoạn tận m à thôi.

-ooOoo-

Đầu trang |
Mục lục | 01 |
02 | 03 |
04 | 05 |
06 | 07 |
08

Chân thành cám ơn anh Lê Trung Thành đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, tháng 1-2004)

[ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 08-01-2004
