Văn Học Pāli
Van hoc Pali
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Van hoc Pali

Vietnamese, with Unicode Times font

Giới Thiệu Văn Học Kinh Điển Pàli

Nguyên tác Anh ngữ: "An Introduction to Pàli Literature",

Dr. S. C. Banerji

Tỳ kheo Giác Nguyên dịch Việt

MỤC LỤC

[ 01 ] Lời giới thiệu

Lời tác giả I. Phật giáo nguyên thủy và Phật giáo biến cải

II. Đức Phật v à Đạo Phật

III. Các hệ phái Phật Giáo

IV. Địa b àn Phật Giáo

V. Ngôn ngữ Pàli

[ 02 ] VI. Các tác phẩm kinh điển P àli

[ 03] VII. Tạp tạng (các tập cổ sớ)

VIII. Các tập chánh sớ

IX. Các sử liệu Pàli

X. Sách giản lục

XI. Các tác phẩm thi ca Pàli hậu thời

XII. Sách v ăn phạm P àli

XIII. Các tác phẩm về ngữ âm học, tu từ học và từ vựng Pàli.

-ooOoo-

LỜI GIỚI THIỆU

Quyển "GIỚI THIỆU V ĂN HỌC KINH ĐIỂN P ÀLI"
nguyên tác Anh ngữ " An Introduction to Pàli Literature" (tác
giả: Dr. S. C. Banerji) đ ã
được Sư Giác Nguy ên dịch ra Việt ngữ.

Tôi rất vinh hạnh được Dịch giả mời viết lời giới thiệu cho tập Dịch phẩm giá trị n ày.

Mặc dù có một khối lượng nhỏ, nhưng quyển sách lại mang một tầm vóc lớn
về nội dung. Sách viết có vẻ như tóm lược nhưng có thể cung cấp cho chúng
ta những dữ kiện V ăn học Phật giáo hệ P àli
một cách đầy đủ, giống như một bức tranh sơn
thủy, khi nh ìn ngắm, người ta sẽ có cảm giác
được tham quan một cảnh trời sông núi h ùng
vĩ vậy

Đọc qua quyển sách n ày, tôi đ ã
ngẩn người ra khi bắt gặp những cái hay, cái mới lạ, những thông tin
đáng chú ý, nhất l à
đối với một học giả nghi ên cứu V ăn
Học Phật Giáo truyền thống th ì càng cần phải quan tâm.

Sách đ ã giới thiệu dẫn từ nguồn gốc
Phật giáo, qua đến các thời kỳ sau; đ ã
trình bày và giới thiệu v ăn học Ngữ hệ P àli
qua những Kinh điển truyền thống, c ùng
những tác phẩm của các danh t ăng uy ên
bác đ ã soạn viết bằng ngôn ngữ Pàli.
Nhờ đó, chúng ta có được những thư mục để t ìm
đọc, nghi ên cứu về Kinh
điển Phật Giáo, v ì rằng bản thân quyển
sách này không phải chứa đựng nội dung các
tác phẩm Văn học một cách đầy đủ chi tiết m à chỉ làm cái việc giới
thiệu mà thôi.

Tuy nhiên, cũng không hẳn sách chỉ đơn
thuần thống k ê thư mục mà thật ra, nó cũng
đ ã giới thiệu tóm tắt từng tác phẩm,
tác giả, thời kỳ và địa điểm soạn thảo, bởi
thế, đọc qua rất thú vị.

Công bằng mà nói, đọc qua một tác phẩm
ngoại ngữ được dịch ra quốc ngữ, cảm thấy đặc sắc v à thú vị, hẳn
đ ã có công không nhỏ của vị dịch giả.
Với một ngòi bút dịch thuật lão luyện, khéo vận dụng từ ngữ tiếng mẹ
đẻ, biết tạo văn phong thích hợp với văn hóa
bản xứ... , như thế th ì dù một tác phẩm ngoại ngữ có nội dung bình
thường cũng sẽ trở thành đáng giá; ngược lại,
d ù là một kiệt tác, nhưng gặp phải một dịch giả còn non yếu thì
không thể tránh khỏi những điều đáng tiếc xảy
ra.

Được đọc qua nhiều dịch phẩm của Sư Giác Nguy ên, tôi
đ ã nhận ra một ngòi bút dịch thuật
"tay nghề" – trong mọi lãnh vực Thiền Học, Luật Học, V ăn
Học... , dịch giả đều có khả năng vận dụng thuật ngữ chuy ên môn một
cách chuẩn xác, tạo ra một mảng v ăn tươi
sáng, khiến người đọc dễ cảm nhận v à dễ bị lôi cuốn một cách thích
thú.

Quyển sách "GIỚI THIỆU V ĂN HỌC KINH ĐIỂN P ÀLI" này thật sự là một dịch phẩm có giá trị cho các nhà nghiên cứu Phật học. Với tư cách một nhà nghiên cứu, dịch thuật và giảng dạy ngôn ngữ Pàli, đồng thời cũng l à người hướng dẫn nhập môn Phật học của Dịch giả, tôi xin trân trọng giới thiệu với các độc giả quyển sách "GIỚI THIỆU VĂN HỌC KINH ĐIỂN PALI" n ày.

Mùa hạ, 1998

Tỳ khưu Bodhisìla

-ooOoo-

LỜI TÁC GIẢ

Tiếng Pàli là một trong số các ngôn ngữ xưa nhất của ngữ hệ Ấn Âu. Các
v ăn bản bằng chữ P àli
được thực hiện từ rất sớm v à rất phổ
biến. Đặc biệt đối với những người muốn tham
cứu Phật học th ì thứ tiếng này rất quan trọng, bởi
đại bộ phận các tác phẩm văn học P àli
đều có ý nghĩa l à những sứ
điệp của Đức Phật gởi lại cho thế giới b ão
loạn hôm nay của chúng ta. Chúng ta đang rất
cần tới cái g ì đó để xoa dịu, h àn
gắn, vá khâu... Từng người trên hành tinh này chẳng phải
đang vật lộn một cách bất lực với những ý
thức chính trị, văn hóa, tôn giáo tật nguyền đó sao? Đây chính l à
lý do các nhà tư tưởng hiện đại đang từng
bước nh ìn lại những giá trị tinh thần của
Đạo Phật m à
đại diện l à Giáo lý Bát Thánh
Đạo.

Phật giáo vốn được khai sinh ở Ấn Độ nhưng
tầm ảnh hưởng ở hải ngoại th ì rất rộng,
đặcbiệt l à vùng Viễn
Đông. Các quốc gia trong khu vực n ày
hầu hết đều chọn Phật giáo l à quốc
đạo.

Việc tìm hiểu ngôn ngữ Pàli từ đó không
chỉ để xây dựng một đời sống thánh hạnh cho ri êng một người Phật tử
mà còn là một nhịp cầu nối kết các dân tộc Phật tử trong và ngoài nước Ấn
Độ. Như vậy, có nh ìn từ góc
độ n ào, kiến thức về v ăn
học P àli cũng đều cần thiết. Ơ đó ta
có thể bắt gặp một kho t àng thông tin hết sức phong phú và quan
trọng về đời sống x ã hội, tôn giáo, v ăn
hóa của Ấn Độ hồi xưa.

Chúng ta hiện đang có được một số tư liệu
quý giá về văn học P àli mà nổi tiếng nhất trong số
đó phải kể đến các tác phẩm Lịch Sử Văn Hóa
Ấn Độ (đặc biệt l à tập II) của Winternitz, v ăn
học v à ngôn ngữ Pàli của Geiger, Lịch sử v ăn
học P àli (hai cuốn I, II) của B.C. Law. Những tài liệu này rất
được các giới quan tâm v à tín nhiệm.

Viết về lịch sử v ăn học P àli trong
một tập sách mỏng mảnh, bé gọn thế này quả là một tùy tiện. Nhưng dù sao,
chúng tôi làm thế cũng là vì quá mong mỏi một công trình nghiên cứu về
đề t ài
đặc biệt n ày.

Đồng thời người bi ên soạn chắc chắn sẽ cảm thấy
được b ù
đắp phần n ào khi tập sách này có thể nhanh chóng mang lại cho
độc giả chút khái niệm về Kinh văn P àli
cũng như những gì thực sự là châu ngọc vẫn kín
đáo ẩn t àng trong
đó.

Calcutta, 01/03/1964

Tiến sĩ S.C. Bannerji

I. PHẬT GIÁO NGUYÊN THỦY VÀ PHẬT GIÁO BIẾN CẢI

Phật Giáo và triết học Phật Giáo đ ã
tồn tại và có một thứ tiếng nói riêng biệt qua chính dòng v ăn
học P àli. Cho nên, một chút khái niệm về dòng v ăn
học n ày rất cần thiết cho những ai muốn tìm hiểu về cuộc
đời v à nhân cách của
Đức Phật cũng như nền giáo lý m à Ngài
đ ã để
lại.

Kể từ sau sự có mặt của giống dân Aryan, kinh
điển Veda đ ã có một vị trí
độc tôn trong tầng lớp x ã hội thượng
lưu Ấn Độ . Tín ngưỡng Veda đ ã
được người Aryan thờ phụng trong suốt nhiều
thế kỷ. Họ l à một dân tộc yêu đời n ên
vẫn xem lời cầu nguyện là một liều thuốc trường sinh. Chấp nhận chủ trương
đa thần, họ cúng bái đủ thứ thần vật vốn chỉ
l à những cái thường thấy nhất trong thiên nhiên. Cái gì họ cũng coi
là thần tượng rồi cứ vậy mà khấn nguyện, xưng tán.

Nguồn sống chủ yếu của người Aryan đương thời l à nông nghiệp nên họ cũng nghĩ ra các thần linh thích ứng như thần Mưa, thần Gió,...

Thần thánh của người Aryan được chia th ành
ba cảnh giới: trên thiên đường, trong không
gian v à dưới mặt đất. Các vị thần ấy
cũng có đời sống tâm sinh lý giống như con người hạ giới.

Người ta còn gán cho các vị thần những uy lực có thể trấn áp ma quỷ.

Và bên cạnh những thần linh có vẻ cụ thể đó, người Aryan c òn tạo thêm những thần linh trừu tượng hơn, nhưng cũng không kém phần phổ biến, chẳng hạn như Thần Tín Lý, Thần Cuồng Nộ... Điều đáng lưu ý l à trong tín ngưỡng Veda, chúng ta không hề bắt gặp một dấu vết nào về chuyện tạo thờ ngẫu tượng.

Từ quan niệm Đa Thần, người Aryan dần dần
chuyển tới quan niệm Chiết Tôn Thần (Henotheism), tức l à xác
định r õ ràng vị trí cao nhất cho vị
thần nào đó trong các thần. Chính tín ngưỡng
Chiết Tôn Thần n ày về sau đ ã
đưa tới quan niệm Nhất Thần (Monotheism)

Còn về bốn giai cấp xã hội thì ngay từ buổi
đầu trong tập thứ mười của bộ Veda đầu ti ên
(Rịgveda) đ ã có nói
đến, theo trật tự B à- la -môn là cao
nhất và Thủ- đ à-la (giới tiện dân lao
động) l à thấp nhất.

Từ chổ lý thuyết trong kinh v ăn, theo thời
gian, quan niệm phân chia giai tầng x ã hội
đ ã được
đem ra ứng dụng ngo ài thực tế và nếp sống của ba tầng lớp cao cấp
cũng được phân định theo hệ thống đạo đức
nhân sinh r õ ràng hơn. Đó l à
bốn giai đoạn trong đời sống bắt đầu từ tuổi
trẻ: thưở ni ên thiếu sống giữ mình theo các tín
điều nghi lễ (Brahmacarya), tuổi thanh ni ên
lập gia đ ình và tạo dựng sản nghiệp
(gàrhasthya), tuổi trung niên tập sự sống ẩn dật giấu mình (vanaprastha)
và tuổi già thì đi xuất gia để thúc chế bản
thân (samy àsa).

Nói chung lại, người Aryan thời khai sinh tín ngưỡng Veda đ ã vì khiếp hãi trước cái kỳ vĩ của thiên nhiên mà tạo ra các thần tượng tôn giáo.

Họ xưng tụng oai linh chư thần và chính từ
đây đ ã hình thành một lý tưởng tôn giáo. Nhưng rồi chuyện tưởng
tượng cùng các lời cầu nguyện đ ã không
đáp ứng nổi nhu cầu tôn giáo sâu sắc của thi ên
hạ nữa.

Người ta cần tới cái gì điển h ình
và hệ thống hơn. Thế là thứ đức tin mộng mị đ ã
nhường chổ cho các nghi thức cụ thể, cách mặc tưởng sơ sài
đ ã được
thay thế bằng h àng đạo r õ ràng.

Kết quả của cuộc chuyển đổi n ày là
sự ra đời của tầng lớp giáo sĩ c ùng
các Kinh Điển (với t ên gọi buổi
đầu l à Bàn Môn Chư Kinh – Brahmanas)
mà nội dung là đề nghị chuyện cúng bái hiến
tế. Nói r õ hơn, chính các Bà-la-môn
đương thời đ ã nghĩ ra một tổ chức tôn giáo với các lễ tiết nhằm mục
đích xác định vai tr ò thần thánh của
mình. Càng về sau, các nghi lễ hiến tế được b ày
vẽ ngày một rườm rà hơn và đến một ng ày
kia, việc sát sinh hiến tế đ ã trở nên
một lễ tiết quan trọng nhất.

Cái gọi là tôn giáo lúc này đ ã
thành ra phản tôn giáo, một thứ tôn giáo hắc ám, trái thiên lý, phản tác
dụng. Sự tình tồi tệ đến mức đông đảo thi ên
hạ vốn chỉ biết tuân phục các giáo sĩ nay quay sang chống
đối những nghi thức phiền toái, hao tốn v à
lắm lúc quá đỗi t àn bạo này. Vấn
đề cấp thiết lúc bấy giờ l à
đại chúng đang rất cần tới một điểm tựa tinh
thần, một cứu tinh có đủ năng lực giải phóng nỗi bức xúc của họ.

Và con người trác việt ấy chính là Đức
Phật Cồ Đ àm, Bậc Đại Giác to àn
thiện đ ã
đem lại cho cuộc đời những lời dạy vô giá. Các đệ tử của Ng ài
đ ã ngang nhiên tháo bỏ ngai vàng
độc tôn ng àn
đời của tín ngưỡng Veda khốc liệt, từ chối
nỗi ám ảnh của các B à-la-môn ham hố, phá nát tất cả tế
đ àn luôn
đẫm máu các lo ài thú hiến sinh...

Về niên đại ra đời của đức Phật đến nay
vẫn chưa được xác định thống nhất d ù thời
điểm giả định tương đối phổ thông vẫn thường
được chọn l à n ăm 563 trước Tây lịch.

II. ĐỨC PHẬT V À ĐẠO PHẬT.

Bất cứ khi nào nhắc đến Đạo Phật th ì
trước tiên các Phật tử phải nhắc tới Tam Bảo:
Đức Bổn Sư, Giáo Pháp v à T ăng
Chúng của Ngài.

Trước khi thành đạo, Đức Phật l à
một Hoàng Tử, Ngài chào đời tại rừng
Lum-bi-ni, bi ên giới xứ Nepal bây giờ. Phụ vương của Ngài là vua
Suddhodana, hoàng tộc Sakya, kinh đô của
Vương quốc l à hoàng thành Kapilavatthu. Mẹ của Ngài là Hoàng Hậu
Mày à. Bà từ trần ngay sau khi sinh hạ hoàng tử
được bảy hôm. Ho àng tử
được giao lại cho d ì ruột là Hoàng hậu
Gotamì ch ăm sóc.

Hoàng tử Gotama có một tuổi trẻ cực kỳ hạnh phúc. Vợ Ngài là công nương Yasodharà và nàng đ ã có với Ngài một hoàng nam tên là Ràhula.

Theo kinh điển truyền thống th ì ý
tưởng xuất gia tu hành của Hoàng tử Gotama
được bắt đầu khi một lần nh ìn thấy các cung nữ nằm ngủ ở tẩm cung
trong tư thế rã rời mệt mỏi và tiếp theo đó l à
những cảnh tượng già yếu, chết chóc, bệnh hoạn mà Ngài
đ ã tận mắt nhìn thấy trong một chuyến
du ngoạn ngoại thành. Sau cùng, hoàng tử đ ã
ra đi xuất gia. Năm ấy, Ng ài vừa
đúng 29 tuổi đời.

Hành trình tìm đạo đ ã
đưa Ho àng tử tới Vesàli. Tại
đây, Ng ài học
đạo với Al àra Kàlàma. Alàra Kàlàma vốn
là một môn đồ của tông phái Sankhya (số
luận), một d òng triết học thời danh nổi tiếng
đến tận hôm nay. Nhưng rồi những g ì
tông phái này có được vẫn không sao thỏa l òng
cầu Pháp giải thoát của hoàng tử.

Ngài lại ra đi v à lần này Ngài tìm đến nhập môn với đạo sĩ Uddaka R àmaputta ở Ràjagaha. Cũng chẳng tìm thấy cứu cánh giải thoát thật sự nơi vị thầy thứ hai này, hoàng tử tiếp tục lặng lẽ từ biệt sư môn thêm lần nữa.

Với một ý chí mãnh liệt, hoàng tử kết bạn với n ăm
vị ẩn sĩ B à-la-môn gặp được tr ên
đường v à quyết
định chọn lấy pháp môn khổ hạnh ép xác. Ng ài
đ ã kinh qua tất cả những
đau đớn thể xác một cách trọn vẹn. Nhưng rồi
một hôm, tr ên đỉnh điểm tận c ùng
của sự suy nhược, Ngài bắt đầu ăn uống v à
sinh hoạt bình thường như mọi người. Thái độ
n ày khiến n ăm người bạn đồng đạo thất
vọng về Ng ài. Họ rủ nhau bỏ rơi hoàng tử.

Còn lại một mình, hoàng tử đắm m ình
thiền định dưới một gốc cây trong rừng
Uruvela. Chính tại đây, Ng ài đ ã
chứng đạt quả vị tu chứng cao nhất của đời
sống phạm hạnh l à trở thành một bậc Chánh
Đẳng Giác, một Đấng Phật-đ à. Ngài muốn
chia sẻ trí tuệ giác ngộ ấy đến những người
Thầy cũ nhưng lúc n ày, cả hai vị đạo
sư khả kính đều đ ã qua đời mấy ng ày
trước đó...

Đức Phật t ìm đến Isipatana (nay l à
Sarnath) và thuyết giảng thời pháp đầu ti ên
cho n ăm vị ẩn sĩ B à-la-môn. Các vị
đ ã quay về với
Đức Phật v à thầy trò cùng
đi về R àjagaha, xứ Magadha. Tại
đây, Đức Phật đ ã chính thức xác lập hệ
thống giáo lý của mình trước các dòng giáo lý khác và từ
đó tế độ th êm rất nhiều môn
đệ Tăng – Tục trong thời gian tạm thời lưu
trú để chuẩn bị tiếp tục l ên đường du
hóa. Trong số các đệ tử gặp ở R àjagaha,
đáng kể nhất l à hai vị cao
đồ Xá-lợi-phất v à Mục-kiền-liên. Cũng
chính tại thành phố, các nhân vật danh tiếng như triệu phú Cấp-cô- độc,
vua B ình-sa-vương, vua A-xà-thế đ ã
lần lượt quy ngưỡng Đức Phật. Sau R àjagaha,
Đức Phật đ ã tuần tự ngự
đến G àya, Nàlandà, Pàỉaliputta.

Hai n ăm sau ng ày thành
đạo, Đức Phật đ ã trở về th ăm
lại kinh đô Kapilavatthu. Ơ đây, Ng ài
đ ã tế độ ho àng tử Ràhula và Di
mẫu Gotami cùng nhiều thân quyến trong Hoàng tộc Thích Ca.

Vào thời điểm n ày, vương quốc
Kosala (kinh đô mang t ên Sàvatthi)
đang l à
địa b àn quan trọng của Bà-la-môn giáo. Triệu phú Cấp-cô- độc
đ ã hiến cúng đến Đức Phật ngôi đại tự
Jetavana (Kỳ Vi ên) tại kinh đô S àvatthi.

Trong suốt một thời gian dài lưu trú ở ngôi
đại tự n ày,
Đức Phật đ ã thuyết giảng rất nhiều
Pháp thoại và ban hành không ít các học giới cho Luật Tạng. Chính tại kinh
đô S àvatthi, vua Pasenadi
đ ã quy y với
đức Phật v à
đại tín nữ Vis àkhà
đ ã kiến tạo
đại tự Pubb àràma,
đồng thời đặt cơ sở hộ độ Ni chúng. Ơ Ves àli,
Đức Phật cũng từng sống qua một thời gian.
Tại đây một danh kỹ nữ t ên Ambapàli đ ã
trở thành Phật tử và cúng dường đến chúng
Tăng khu vười xo ài của mình.

Cũng tại Vesàli này, Đức Phật bất đắc dĩ
theo lời y êu cầu của Trưởng lão Ananda và Di mẫu Gotami mà chấp
nhận cho nữ giới được xuất gia, th ành
lập giáo hội Ni chúng.

Dân chúng thuộc bộ tộc Malla vốn không mấy biệt tình với Đức Phật nhưng cũng có khá nhiều cá nhân trong số đó đ ã trở thành Phật tử.

Bên cạnh đó, Đức Phật c òn du hoá đến tận Kosamb ì và Mathurà.

Vào những ngày cuối đời, Đức Phật đ ã
tìm về Pàvà và tiện đường Ng ài ghé vào
khu vườn xoài của thợ rèn Cunda. Ong này đ ã
làm cơm cúng dường đến Ng ài cùng chư T ăng
t ùy tùng. Tương truyền rằng Đức Phật đ ã
bị ngộ độc bởi thức ăn v à viên tịch.
Triều đ ình và dân chúng Malla
đ ã cùng nhau lo việc tống táng Thế
Tôn. Di cốt của Ngài đ ã
được vua chúa các nước rước về lập tháp phụng
thờ.

Nội dung chính yếu trong lời dạy của Đức
Phật l à xác định bản chất đau khổ của
đời sống, rằng sự có mặt của chúng sinh trong đời chỉ l à
để bị đ ày
đọa triền mi ên. Cứu cánh Niết-bàn là sự
đ ình chỉ tham ái và chính sự
đ ình chỉ này dẫn tới việc chấm dứt tái
sinh. Lý tưởng chứng đạt Niết-b àn có ý
nghĩa là hoàn thiện bản thân, hoàn tất những gì Phải Hoàn Tất và bao dung
vạn hữu. Đức Phật khẳng định rằng sự giải
thoát không thể có được từ những nghi thức...

Qua Kinh Tạng (một trong ba Tạng Kinh điển
Phật môn), chúng ta luôn có thể học được những g ì
Đức Phật dạy. Tuy nhi ên,
để xác định đâu l à những Phật ngôn
thật sự nguyên thủy thì không dễ dàng tí nào, bởi qua thời gian,
đ ã có không ít những gia cố từ các lần
san định.

Và chúng ta cũng phải nhận rằng điểm tương
đồng giữa các lời dạy của Đức Phật c ùng các phụ gia của chư môn
đồ quả l à quá lớn, khít khao và chặt
chẽ trong từng chỗ một. Tuy vậy, điều cần ghi
nhận l à hầu hết tinh hoa của Phật Giáo nguyên thủy
đều được d àn trải khắp Kinh tạng như
sau này chúng ta sẽ có dịp thấy rõ hơn.

Đức Phật đ ã không ngừng nhấn mạnh với
đệ tử của m ình rằng việc ngồi yên
đó m à nghĩ tưởng về các vấn
đề si êu hình viễn vông là một thái
độ ti êu cực. Ngài liên tục
đề nghị ở các môn đệ khả năng nhận thức sâu
thẳm chín chắn về bốn Thánh Đế:

- Khổ đế: Mọi sinh hữu đều l à khổ nạn. Đó l à một sự thật.

- Tập đế: Tham ái (lòng
ham muốn, dù ở cấp độ n ào) là con
đường đưa đến sự sinh hữu. Đó l à một
sự thật.

- Diệt đế: Quả thật có một cứu cánh chấm dứt sự sinh hữu qua việc đ ình chỉ tham ái. Đó l à một sự thật.

- Đạo đế: Quả thật có một con đường để thực hiện sự đ ình chỉ tham ái. Đó l à một sự thật.

Đạo đế vừa nói tr ên đây chính l à
Bát Thánh Đạo. Trong đó, Chánh Ngữ, Chánh
Nghiệp, Chánh Mạng được gọi chung l à Giới học. Chánh Tinh Tấn,
Chánh Niệm, Chánh Định được gọi chung l à
Định học. Chánh Kiến, Chánh Tư Duy được gọi
chung l à Tuệ Học. Bát Thánh Đạo (tức
Ba Vô Lậu Học) c òn được gọi l à
con đường Trung Đạo, nằm độc lập với hai con
đường sinh phong cực đoan: Khổ Hạnh (lý tưởng giải thoát đặt tr ên
cơ sở pháp môn hành đạo ép xác khắc khổ quá
đáng) v à Lợi Dưỡng (lý tưởng giải thoát
được thực hiện bằng cách hưởng thụ khoái
lạc).

Với trí tuệ thực nghiệm có được từ con đường Trung Đạo, các đệ tử của Đức Phật sẽ luôn nhận thức được bản chất Vô Ng ã của mọi hiện tượng tồn tại thay vì không có chánh tri kiến thì người ta luôn ngộ nhận và tìm cái Tôi hư vọng, tách rời hải triều với đại dương.

Trong khi đó, vạn hữu luôn có mặt thông
qua sự tương tác giữa các nhân duy ên ( điều
kiện) khác nhau the o một quy luật mà
Đức Phật gọi l à nguyên tắc Y Tương Sinh và nay ta còn gọi là Giáo
Lý Duyên Khởi (Paticcasamuppàda). Không thực hiện
được công phu phát triển trí tuệ n ày
thì việc chứng ngộ Bốn Thánh Đạo l à
điều không thể có được.

Về cái gọi là con người, theo Phật giáo bao gồm 5 thành tố:

Sắc uẩn (thể xác sinh lý); Thọ uẩn (mọi cảm giác
của thân tâm); Tưởng uẩn (kinh nghiệm của ý thức);
Hành uẩn (khuynh hướng hay thuộc tính thiện ác của ý thức) và
Thức uẩn (khả n ăng nhận biết đơn
thuần của ý thức). Các th ành tố này luôn là vô ngã, vô thường
và khổ nạn, phiền phức.

Theo Phật giáo, con người có thể nâng cao nhân cách và sinh thú (chổ tái sinh) bằng cách tu tập thiền định, đặc biệt l à bốn pháp Phạm trú: Từ – Bi – Hỷ – Xả (hiểu theo nghĩa chuyên môn của Phật học nguyên thủy).

Dựa vào những nét đại lược tr ên
đây về Phật giáo, tr ên cái nhìn tổng
quan, ta có thể thấy là mặc dù phủ nhận tín ngưỡng Phệ
Đ à (Veda) nhưng Phật giáo vẫn ít nhiều
có điểm tương đồng với giáo lý Ao Nghĩa Thư
(Upanishad) cũng của B à-la-môn giáo, như một số
điểm về vấn đề luân hồi, nghiệp báo, thi ên
giới, địa ngục, bản chất đau khổ của sinh hữu
v à cứu cánh chấm dứt tái sanh.

Về hệ thống giáo đo àn,
Đức Phật đ ã ban hành các học giới và
luật nghi cho T ăng chúng theo một số nguy ên
tắc hành đạo như sau:

1. Tế độ xuất gia:

Buổi sơ thời, đích thân Đức Phật chứng
minh cho các đệ tử xuất gia. Nhưng về sau, Ng ài giao lại công việc
này cho các môn đệ cao ni ên lạp
trưởng. Độ tuổi tối thiểu của giới tử phải l à
15 (theo nghiên cứu nào đó của tác giả (lời
người dịch)) v à có sự đồng ý của gia đ ình.

Người muốn xuất gia trước hết phải cạo sạch râu tóc và chuẩn bị một bộ y ca-sa. Sau đó, vị thầy sẽ đưa đến gặp ít nhất mười vị Tỳ kheo để l àm lễ tu trước sự chứng minh của các vị. Nếu chư T ăng không ai có ý kiến phản đối g ì thì coi như giới tử đ ã chính thức trở thành một sa di thực thụ với mười học giới bắt buộc phải chấp trì: không sát sanh, không trộm cắp, không hành dâm, không nói dối, không sử dụng thức uống gây say, không ăn quá giờ quy định, không tham gia hay thưởng thức khi êu vũ thanh nhạc, không sử dụng các món mỹ phẩm hay trang vật, không sử dụng những chỗ nằm ngồi sang trọng, không sở hữu kim tiền châu báu.

Khi đ ã đủ hai mươi tuổi, nếu muốn, vị sa- di có thể thọ đại giới để trở th ành một Tỳ Kheo, giới phẩm cao nhất của T ăng đo àn.

2. Tự viện:

Luật tạng nguyên thủy cũng có vài quy định
về chỗ cư ngụ của Tăng chúng m à nay ta gọi là Tự Viện. Một ngôi
chùa hoàn chỉnh cần có những khu vực sinh hoạt nhất
định nhưng phải đơn giản v à cần thiết
như thiền đường, bố tát đường (để l àm
T ăng sự), li êu phòng, nhà kho, giếng
nước, chổ tắm giặt,...

3. Vấn đề ăn mặc:

Thường thì trang phục của một vị Sư chỉ gồm thượng y (y vai trái), hạ y
(y nội), và y tắm (y mặc bên trong y nội). Màu sắc phải
đúng quy định, không tự tiện, thường l à
các màu vàng sẫm hay là màu đ à.
Đời sống căn bản của tu sĩ nguy ên thủy
chủ yếu là nhờ vào việc khất thực, dĩ nhiên cũng có thể nhận lời mời của
các tín gia.

Nói chung, sa-môn Phật giáo được t ùy
duyên nhận lãnh các thức cúng dường nhưng không
được đ òi hỏi hay biểu hiện ý thích của
mình trong việc ăn uống.

4. T ăng sự phát lồ:

Cứ mỗi nửa tháng, T ăng chúng thường họp
mặt nhau một lần. Trong cuộc họp mặt n ày, các vị sẽ trùng tụng các
học giới và cá nhân Tỳ kheo nào cũng phải tự kiểm
điểm m ình trước T ăng
Chúng bằng cách tự thú (nếu đ ã phạm học giới nào
đó) hoặc y êu cầu tập thể chỉ bày cho
mình. Đối với trường hợp bị xem l à
phạm giới, đương sự phải sám hối trước Tăng
chúng để sẵn s àng chịu phạt trong hình thức nào
đó. Các pháp hội cho Tăng tục cũng thường
được tiến h ành vào dịp này, ngay sau lễ Phát lộ (nhận tội) của chư
Tỳ Kheo.

5. Mùa an cư cấm túc:

Vào mấy tháng mưa, chư T ăng Phật Giáo phải
sống y ên một nơi và hầu như phải nhờ cậy vào sự hộ
độ của các tín gia địa phương. Sau m ùa
an cư này, các vị lại họp mặt nhau để xin
được chỉ ra những lỗi lầm m à mình có thể
đ ã mắc phải trong suốt mùa cấm túc.
Luật tạng gọi T ăng sự n ày là lễ Tự Tứ
(Pavàraịà).

6. Tổ chức Ni chúng (nữ tu)

Đức Phật đ ã có những quy định về tổ chức giáo hội Ni chúng v à chư T ăng luôn có trách nhiệm giám sát, quản chế tổ chức n ày.

7. Trật tự hoạt động của Tăng chúng:

Dù là ở đâu, Tăng chúng cũng thường chọn ra một vị Trưởng L ão để xem l à người lãnh đạo cho m ình. Trong nội bộ T ăng chúng luôn có những vấn đề phải được đem ra giải quyết trước tập thể v à ở đây cũng không loại trừ phương thức trưng cầu ý kiến, từ việc tiếp nhận người tu v ào trong Giáo hội cho đến chuyện tuy ên phạt một cá nhân phạm tội và trong mọi trường hợp, nguyên tắc xử lý sự vụ của T ăng Chúng luôn l à đa số thắng thiểu số. B ên cạnh đó, ở mỗi cơ sở tự viện độc lập, chư Tăng c òn thường chỉ định người để giao phó các trách mhiệm lo lắng về sinh hoạt chung của đám đông như chức vụ Tri phạn (lo việc trai thực), Bố xứ (lo việc sắp xếp chổ ngủ nghỉ cho Tăng), Giám tự (coi sóc chuyện nội bộ trong Tăng chúng)... Nếu không được sự nhất trí của cả tập thể th ì việc bầu chọn coi như không thành.

III CÁC HỆ PHÁI PHẬT GIÁO

Dòng giáo lý Thượng Toạ Bộ (Theravàda) tức hệ thống Phật Giáo Nguyên Thủy được truyền thừa từ các Trưởng L ão buổi đầu, c òn có tên gọi theo hậu sử là Hìnàyana (Tiểu Thừa). Theo thời gian, một tôn phái hùng hậu ra đời, có quan điểm k ình chống với Phật giáo truyền thống và thường được biết tới qua t ên gọi Đại Thừa hay Đại Thặng (Mah àyana). Thời điểm khai sinh đích xác của Đại Thừa Giáo vẫn c òn mơ hồ. Theo các di liệu lịch sử tương đối cụ thể th ì chắc là vào khoảng thế kỷ thứ nhất trước Tây lịch. Trước hết, hệ phái này xuất hiện ở Andhara, địa b àn của hệ phái Đại Chúng Bộ (Mah àsanghika), một nhánh Phật giáo biến chất đi ra từ Phật Giáo Nguy ên Thủy. Đại Thừa Giáo lớn mạnh từ từ v à chính thức nên hình nên dạng dưới triều vua Kanishka. Vào giữa thế kỷ thứ hai sau Tây lịch thì Đại Thừa Giáo đ ã chiếm lĩnh toàn bộ khu vực Bắc An và qua tay các truyền nhân kiệt xuất như Long Thọ (Nàgarjuna), Thánh Thiên (Aryadeva), Vô Trước (Asanga), Thế Thân (Vasubhandhu). Hệ phái này đ ã thật sự khẳng định được vị trí của m ình.

Về nội dung giáo lý, Tiểu Thừa và Đại Thừa
có những dị biệt cơ bản. Theo Đại Thừa Giáo th ì thật ra
Đức Phật có những ý chỉ m à Ngài cố
tình trao truyền riêng tư cho một số đệ tử, m à
trong dòng giáo lý mật truyền này, có không ít những quan
điểm đối lập với giáo lý nguy ên thủy.
Nói khách quan thì mỗi dòng giáo lý đều có
cái hay ri êng, nhưng ta phải nhận rằng một số chủ trương của
Đại Thừa Giáo đ ã ra mặt chà
đạp các tác phẩm kinh điển của Phật giáo
truyền thống. Đ ã thế, tính cách thực tế, giản
đơn v à quá nghiêm túc của giáo lý Tiểu
thừa xem ra không có vẻ hấp dẫn đối với đại
chúng. Từ đó, Đại thừa giáo c àng có cơ hội lớn tiếng lấn lướt.

Theo quan điểm của Đại Thừa Giáo th ì
Đức phật không phải l à một con người
bình thường. Ngài là một siêu nhân, một Thánh thể. Và quả vị La-hán chỉ là
một công đoạn tu chứng sơ cơ sau khi người ta
bỏ ra chút công phu tự chế. Người của Đại Thừa Giáo đặt Bồ tát (thực ra
vẫn c òn là phàm nhân) lên vị trí cao hơn La-hán (Bậc
đ ã thực sự
đoạn trừ tất cả phiền n ão). Theo họ,
lòng bi mẫn hướng ngoại quan trọng hơn trí tuệ giác ngộ tự thân, thay vì
theo tinh thần Phật giáo truyền thống thì ngược lại. Một số nhà Tiểu thừa
(theo cách gọi của các Sử gia) đ ã chấp
nhận quan điểm Pháp thân (Tôn giáo vũ trụ)
của Đại Thừa Giáo. Tân phái n ày có ý thiết lập một thứ siêu hình
học mù mờ đặt cơ sở tr ên tín lý xa vời
của Đại Thừa Giáo m à họ từ
đó thoát thai. Họ c òn
đưa ra quan điểm sát-na Vĩnh Cửu để cho mọi
thứ đều l à KHÔNG, trong khi theo Đại
Thừa Giáo buổi đầu th ì mọi thứ đều l à
CÓ. Đời sống, trong cách nh ìn của các
tín đồ Đại Thừa Giáo, chẳng có g ì
đáng để nh àm chán. Họ sống trong niềm
tin mãnh liệt vào một cõi Phật nào đó tr àn
đầy hạnh phúc v à luôn sẵn sàng chào
đón họ.

Các nhà Tiểu Thừa luôn coi rẻ Đại Thừa
giáo. Họ xem Đại Thừa giáo l à một phiên bản tật nguyền của Phật
Giáo truyền thống. Còn Đại Thừa giáo th ì
tự xem các quan điểm mới mẻ của m ình
là những bổ khuyết cho Tiểu Thừa, dòng Phật Giáo mới
được phôi dựng v à chưa
được ho àn chỉnh, vốn chỉ thích hợp cho
những người hạ c ăn thiểu trí.

Sau đây l à một số quan điểm đặc trưng v à khá phổ thông của Đại Thừa giáo:

- Kêu gọi sự nhận thức về thế giới hiện tượng,
đồng thời xác định tính KHÔNG của cái gọi l à
CON NGƯỜI. Quan điểm n ày
đi ra từ giáo lý vô ng ã của Phật
giáo truyền thống nhưng bản thân nó thì có lắm
điều phải xét lại.

- Niềm tin vào sự có mặt của vô lượng Chư Phật và Bồ-tát vẫn từng lúc hiện hữu trong khắp nơi.

- Chấp nhận thờ phụng các Thần Thánh, kể cả những quỷ thần vay mượn từ Bà-la-môn giáo.

- Phù chú, chân ngôn vẫn có thể là con đường đạt tới giải thoát.

- Xác nhận vai trò của TÂM với quan điểm " nhất thiết duy tâm tạo".

IV. ĐỊA B ÀN PHẬT GIÁO

Đọc lại kinh điển để xác định những miền đất m à
Đức Phật đ ã
đi qua trong cuộc đời độ sinh của m ình,
ta thấy rõ ngay từ lúc đó, Phật Giáo đ ã
có con đường hoằng dương khá d ài: từ
miền Đông An (Kajangala, Camp à) qua
tận Tây An (Veranjà, Avanti). Ơ Bắc An, Phật Giáo có mặt ở khắp các
địa b àn quan trọng như Ràjagaha,
Bàrànàsì (Benares bây giờ), Kosambì, Sàvatthì, Sàketa. Ngay
đến một v ài bộ tộc thiểu số dưới chân
dãy Hy-mã-lạp-sơn cũng trở thành Phật tử.

Dưới thời vua A Dục, sau cuộc kiết tập Kinh
điển kỳ III, địa b àn của Phật Giáo
càng được mở rộng. Từ Kashmire (Kế Tân) ở Tây
Bắc An, Phật giáo đ ã được truyền bá
đến Mysore ở miền Nam An, để rồi sau đó vượt biển sang có mặt ở Tích Lan
rồi Suvaịịabh ùmi. Suvaịịabhùmi có lẽ là Miến
Điện hay khu vực n ào
đó ở v ùng Viễn
Đông bây giờ. Điều đáng ghi nhận th êm
là trong vị thế một sứ điệp của Vua A Dục,
Phật giáo c òn được du nhập v ào
những miền đất xa xôi đang bị người Hy –lạp
chiếm đóng.

Tây Tạng, một trong những nước láng giềng gần gũi của Ấn
Độ đ ã tiếp nhận Phật Giáo từ rất sớm.
Rồi theo thời gian, Phật giáo từng bước hiện diện khắp vùng
Đông Nam Á. Các nước Thái Lan, Cam Bốt, Trung
Quốc, Nhật Bản cũng lần lượt trở th ành những tiền
đồn quan trọng của Phật giáo v à cho
đến nay, hầu hết dân số của các quốc gia n ày
đều l à Phật tử.

V. NGÔN NGỮ PÀLI

Chỉ riêng chữ gốc của chữ "Pàli" đ ã
là vấn đề b àn cãi của các học giả.
Theo một số nghiên cứu thì chữ "Pàli" thoát thai "Pamkti" sau một tiến
trình biến hóa ngữ âm. Chữ Pamkti được
d ùng để chỉ cho các d òng v ăn
học đi ra từ Kinh điển tôn giáo v à đôi
khi c òn được d ùng gọi thẳng các
tác phẩm kinh điển nữa. Đó cũng l à
trường hợp của chữ "Pàli". Buổi đầu, v ì
thoát thai từ tên gọi Pamkti, nên chữ "Pàli" cũng
được d ùng
để ám chỉ Tam Tạng Phật Ngôn c ùng các Kinh Sớ của Phật Giáo Nguyên
Thủy. Theo thời gian, Pàli trở thành tên gọi của thứ ngôn ngữ ghi chép
kinh điển Phật Giáo.

Một số ý kiến khác cho rằng chữ "Pàli" có nguồn gốc từ chữ "Pàlli" của tiếng Sanskrit, nghĩa đen l à "thị trấn hoặc ngôi làng nhỏ". Gọi vậy bởi vì muốn nhấn mạnh rằng Pàli là ngôn ngữ của giới bình dân, thứ phương ngữ của những vùng dân cư hẻo lánh. Bên cạnh đó, một số học giả cũng đồng ý cách phân tích n ày và đồng thời cũng kết hợp luôn ý kiến thứ nhất, cho rằng bản thân chữ "P àlli" vốn là một biến âm của Pamkti.

Vấn đề c òn lắm rắc rối. Có những
nhà nghiên cứu lại giả định rằng P àli
là tên gọi thứ tiếng mà dân thành Pàtaliputra sử dụng (Pàli <Pàtali). Phải
nhận rằng có một tí tương đồng về ngữ âm giữa
hai chữ "P àli" và "Pàtali". Thế nhưng ta cũng nên nhớ rằng
Pàtaliputra là một thành phố lớn của Magadha và ngôn ngữ
được d ùng ở khu vực nàythường
được gọi t ên theo các
địa phương xuất phát (ở v ùng sâu vùng
xa nơi khác) chứ không có trường hợp dùng tới cái tên của thành phố (vừa
tân kỳ vừa dễ bị thay đổi). Đ ã vậy,
việc cái tên "Pàli" ra đời sau cái t ên
Pàtaliputra xem ra quá khó chấp nhận.

Dù sao thì ở đây ta thử vẽ lại con đường
biến âm của chữ P àli mà các nhà nghiên cứu
đ ã đề
nghị:

- pamkti ---> pamti ---> pam.ti ---> pa.mli ---> pàli

- pàti ---> patti ---> pa.t.ti --->palli ---> pàli

Trong khi đó, một nh à v ăn
phạm khi b àn về nguyên nghĩa của chữ "Pàli"
đ ã đề
nghị cách giải tự sau: Saddatthamm P àletìti Pàli (thứ tiếng khả dĩ
chuyển tải được tinh nghĩa của ngôn ngữ,
chính l à Pàli vậy).

Nguồn gốc và quê hương của tiếng Pàli

Pàli là ngôn ngữ xưa nhất trong nhóm ngôn ngữ Ấn Âu trung đại, nhưng nguồn gốc thật sự của thứ tiếng n ày hiện vẫn còn khá mù mờ.

Nguyên lai, rõ ràng là chữ "Pàli" được d ùng
để chỉ các tác phẩm kinh điển Phật học, nhưng
m ãi tới thế kỷ thứ bảy sau Tây lịch, thứ chữ này vẫn chưa
được d ùng
để gọi t ên một ngôn ngữ nào hết. Ngay cả các tác phẩm kinh v ăn
Phật giáo cũng không hề xác định vấn đề n ày cho chúng ta. Ơ
đó ta chưa có thể t ìm thấy một kết
luận rằng Pàli là thứ ngôn ngữ được d ùng
để ghi chép Tam Tạng. Sớ giải c ùng các
Kinh điển li ên quan, thuộc dòng giáo
nghĩa Thượng Tọa Bộ (Theravàda), những tác phẩm kinh viện vẫn
được lưu h ành tại các xứ Tích Lan,
Miến Điện, Thái Lan.

Theo truyền thống Phật giáo Tích Lan thì Pàli chính là ngôn ngữ quần
chúng của xứ Magadha (Ma-kiệt- đ à),
vùng đất khai sinh của Phật giáo nguy ên
thủy. Tiếng Pàli ở đây được gọi l à thứ
ngôn ngữ c ăn bản (M ùlabhàsà). Ngay
trong Luạt tạng Pàli (Cullavagga, III, 33),
Đức Phật đ ã khuyên các đệ tử n ên
dùng thứ tiếng Bản Ngữ (Sakanirutti) để tr ình
bày Phật Pháp. Theo Ngài Buddhaghosa thì Bản Ngữ ở
đây chỉ cho tiếng Magadhi (P àli), thứ
ngôn gnữ mà chính Đức Bổn Sư đ ã sử
dụng. Theo các Giáo Sư Rhys David và Oldenberg thì cái gọi là Bản Ngữ mà
Đức Phật đ ã nói, chính là tiếng mẹ
đẻ của Chư Tăng mỗi xứ!

Điểm mâu thuẫn quan trọng trong các ý kiến tr ên đây chính l à những sai biệt hết sức c ăn bản giữa tiếng P àli với Magadhi trong các bia ký, kịch phẩm và hệ thống v ăn phạm Prakrit. Từ đó suy ra, chẳng thể n ào tiếng Magadhi là cơ sở cho tiếng Pàli hay ngược lại.

Các học giả như Westergaard và Kuhlin đều cho rằng tiếng P àli là một phương ngữ của xứ Ujjayin. Họ dựa vào hai lý do để đưa ra giả thuyết đó. Thứ nhất, có một sự gần gũi nhất định v à rõ ràng giữa tiếng Pàli với thứ ngôn ngữ được d ùng trong các bia ký Girnar (Gujarat) thời Vua A Dục. Thứ hai, tương truyền rằng phương ngữ Ujjayinì chính là tiếng mẹ đẻ của Trưởng l ão Mahinda (con vua A Dục) nhà truyền giáo ở Tích Lan. Còn theo Ong Otto Frake, trên những luận cứ khá vững chãi, thì cho rằng Pàli là thổ ngữ của một số vùng phụ cận Vindhya. Ong phủ bác quan điểm của các học giả Grierson, Sten Konow từng cho rằng P àli vốn đồng hệ với thứ tiếng Pais àci-prakrit có nguồn gốc ở miền Tây Bắc Ấn Độ . Otto Franke một mực quả quyết rằng tiếng P àli được khai sinh ở miền phụ cận Vindhya v à cũng giống như tiếng Paisàci, ngôn ngữ Pàli có thể được phôi thai từ đất Ujjayin ì.

Theo giáo sư Oldenberg thì cuộc truyền đạo
của Ng ài Mahinda ở Tích Lan vẫn trong thời
điểm khuyết sử. Ong cho rằng cuộc du nhập đó
của Phật giáo chỉ đơn giản l à một trong những nhịp bước bang giao
giữa Tích Lan với Ấn Độ . Oldenberg đ ã
tìm ra mối tương đồng giữa tiếng P àli
với thứ ngôn ngữ bia ký trên núi Kha ị đagiri
(Toái Sơn) v à từ đó ông tin rằng qu ê
hương của tiếng Pàli chính là xứ Kalinga. Ong E. Muller cũng tán
đồng quan điểm n ày của Giáo Sư
Oldenberg dù ông vẫn từng nêu ra những ý kiến riêng tư khang khác...

Đại khái, từ những g ì nhắc tới nãy giờ, dù là viện dẫn, chứng
minh hay gợi ý, vấn đề chúng ta đang b àn
vẫn tiếp tục là một vấn đề không có lời đáp
thỏa đáng. Nhưng d ù gì thì Pàli vẫn cứ là thứ ngôn ngữ nghệ thuật
(Kunstsprache) (tiếng Đức trong nguy ên
tác), thứ ngôn ngữ mà chính Đức Phật đ ã
sử dụng để thuyết giáo v à dĩ nhiên
đ ã từng tồn tại trước
đó. Bậc Đạo Sư đ ã chọn lấy nó
để trao gởi tiếng nói của m ình nên
chẳng có gì lạ lùng khi có một loạt nhiều ngôn ngữ
đ ã được h ình
thành và hoàn chỉnh từ đó. Tất cả chỉ v ì
nó là một thứ tiếng quá đỗi đắc dụng v à
có nhiều khả n ăng chuyển tải. Dầu chẳng l à
cư dân Magadha, nhưng Đức Phật đ ã dành
ra một phần lớn thời gian độ sinh của m ình
cho miền đất n ày.
Đó l à lý do tại sao ngôn ngữ Magadhi
đ ã có một vị trí tuyệt
đối quan trọng trong Phật Giáo nguy ên
thủy hơn bất kỳ ngôn ngữ nào đương thời. V à
dáng nét đặc th ù của ngôn ngữ kinh v ăn
Phật Giáo nguy ên thủy còn bao gồm những gì
đ ã vay mượn từ quá nhiều nguồn gốc.
Trước hết, Tam Tạng thành v ăn của Phật Giáo l à
một tập đại th ành ngữ v ăn
của rất nhiều ngôn ngữ ở các địa phương khắp xứ Ấn Độ . Thứ đến, sau nhiều
thế kỷ được khẩu truyền không có văn tự ghi chép kinh điển truyền thống dĩ
nhi ên không thể tránh được chuyện sai
suyển. V à sau cùng là vấn đề không
gian. D òng kinh điển đang được lưu h ành
toàn cầu hiện nay đi ra từ Tích Lan. Một đảo
quốc nằm cách Ấn Độ cả một v ùng biển rộng. Xa xôi về
địa dư thường dẫn theo các sai biệt về văn
hóa, ngôn ngữ v à từ đó, cả tính nguy ên
thủy.

-ooOoo-

Đầu trang | 01 | 02 | 03

Source: Theravad,

http://theravad.home.att.net/index.htm

[ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 22-06-2003
