Vbud
But trong ta, Chua trong ta
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

But trong ta, Chua trong ta

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Bụt
trong ta, Chúa trong ta
Thích
Nhất Hạnh

Giới thiệu: Bài nầy do
Chân Văn dịch từ Chương Bốn trong quyển
"Living Buddha, Living Christ", của Thích Nhất
Hạnh, Riverheads Book xuất bản, 1995. Quyển sách
gồm nhiều bài giảng bằng Anh ngữ của Thầy,
được ghi âm, chép lại và nhuận sắc. Đây là một
quyển sách đã bán được rất nhiều trong
loại sách về tôn giáo và tâm linh ở California,
Hoa Kỳ. Theo lối quen dùng trong các sách Việt ngữ
của Thầy, từ "Buddha" được dịch là
"Bụt", một từ trong tiếng Việt cổ
dùng để phiên âm "Buddha" khi đạo Phật
được truyền vào Việt Nam vào đầu kỷ
nguyên Tây lịch. Về sau, từ khi người Việt
dùng kinh sách chữ Hán, từ "Phật" hay
"Phật Đà" (tiếng Hán Việt) được
dùng thay từ "Bụt". Bài dịch nầy đã được
đăng trên tạp chí Thế Kỷ 21, California, Hoa
Kỳ, tháng 11-1995.

oOo

Cuộc đời Ngài là Giáo Lý

Có một khoa học gọi là
Phật học, đó là học về cuộc đời của
Bụt. Bụt là một nhân vật có thật trong lịch sử.
Bụt sinh ra ở thành Kapilavatsu (Ca Tì La Vệ), gần
biên giới Ấn Độ và Nepal. Ngài thành hôn, có
một con, xuất gia, giác ngộ, và chia sẻ giáo pháp
của Ngài cho đến năm tám mươi tuổi Ngài tịch.
Nhưng cũng có một vị Bụt ở trong mỗi người
chúng ta, không tùy thuộc vào thời gian và không
gian. Đó là Đức Bụt Sống, vị Bụt của sự thật sau
cùng, vượt trên các ý nghĩ và khái niệm,
và lúc nào chúng ta cũng gặp được. Vị Bụt Sống
đó không sinh ra ở Kapilavatsu và cũng không tạ
thế ở Kushinagar.

Ki Tô Học là môn học
về cuộc đời Chúa Ki Tô. Khi nói Chúa Ki Tô,
chúng ta cũng cần biết đang nói về Chúa
Giêsu trong lịch sử hay Đức Ki Tô Hằng Sống. Chúa Ki
Tô trong lịch sử sinh tại Bê Lem, con của một người
thợ mộc. Ngài rời quê hương xa, trở thành một đạo
sư, và bị đóng đinh trên thập tự vào năm ba mươi
ba tuổi. Đức Ki Tô Hằng Sống là Con của Thượng
Đế, đã phục sinh, và nay vẫn còn tiếp tục
sống. Trong Ki Tô Giáo, bạn phải tin vào sự Phục
Sinh, nếu không thì bạn không phải tín đồ. Tôi
e rằng điều kiện nầy làm nhiều người e
ngại, không chịu nhìn sâu vào cuộc đời Chúa Giêsu.
Thật đáng tiếc, vì chúng ta có thể học
hỏi cả nơi Chúa Giêsu trong lịch sử lẫn Chúa Giêsu
như một cánh cửa tuyệt đối.

Khi chúng ta theo dõi và
tiếp xúc một cách sâu sắc với cuộc đời và
giáo lý của Chúa Giêsu, chúng ta có thể thâm
nhập vào sự thật của Thượng Đế. Tình yêu, sự
hiểu biết, lòng can đảm, sự bao dung, là
những biểu hiện của cuộc đời Chúa Giêsu.
Thượng Đế xuất hiện với chúng ta qua Giêsu
Ki Tô. Với Thánh Linh và Nước Chúa ở trong Ngài,
Giêsu đã tiếp xúc với mọi người sống cùng
thời của Ngài. Ngài đã nói chuyện với những cô
gái điếm, những người thâu thuế, Ngài có
can đảm làm bất cứ việc gì cần thiết
để chữa các căn bệnh của thời đại Ngài.
Như là đứa con của mẹ Maria và thánh Giuse, Giêsu
là Con của Người, Người Nam và Người Nữ. Như một
người sống với Thánh Linh, Ngài là Con của Thượng
Đế. Nói rằng Chúa Giêsu vừa là Con của Người,
vừa là Con của Thượng Đế, các Phật tử có
thể chấp nhận không khó gì. Chúng ta có thể
thấy Đức Chúa Cha và Đức Chúa Con là một, bất
nhị, vì nếu không có Đức Chúa Cha ở trong Ngài
thì không có Đức Chúa Con. Tuy nhiên, trong Ki Tô
Giáo, Giêsu thường được gọi là Con Một của
Thượng Đế. Tôi thấy chúng ta phải quán
chiếu mọi hành động và mọi lời dạy của
Chúa Giêsu trong cuộc đời Ngài, như một mẫu mực
để chúng ta tu tập. Giêsu sống đúng như lời
dạy của Ngài, cho nên suy gẫm cuộc đời Chúa Giêsu
là điều tối cần thiết để hiểu giáo
lý của Ngài. Tôi nghĩ cuộc đời Chúa Giêsu là
bài học căn bản nhất của Ngài, quan trọng
hơn cả sự phục sinh và tính vĩnh cữu.

Sống tỉnh thức là Bụt

Bụt là người giác ngộ, nghĩa
là không còn bị ràng buộc vào thế tục. Nhưng
khi nhiều người nói rằng họ tin Bụt, họ
đang nói về niềm tin vào vị Bụt thần thông,
huyền diệu, không phải niềm tin vào giáo
lý hay cuộc đời của vị Bụt lịch sử. Họ tin
vào sự mầu nhiệm của Bụt, và thấy như vậy là
đủ. Nhưng các thí dụ trong cuộc đời thật của Bụt
và Chúa Giêsu quan trọng hơn, vì khi các Ngài
sống như những con người thật, chúng ta có thể
bắt chước, sống theo mẫu đời sống của các Ngài.

Khi chúng ta đọc, "Cửa
trời mở rộng và Thánh Linh giáng xuống Ngài như một
con chim bồ câu," chúng ta có thể thấy hình
ảnh Chúa Giêsu đã giác ngộ. Ngài đã tiếp xúc
được với sự thật của đời sống, nguồn suối của
tỉnh thức, của minh triết và trí tuệ ở trong
Ngài. Đó là điều phân biệt Ngài với người
phàm tục. Khi Ngài sinh ra trong một gia đình người
thợ mộc, Ngài là Con của Người. Khi Ngài mở rộng
trái tim, cánh cửa thiên đường đã mở ra cho Ngài.
Thánh Linh đã ngự xuống Ngài như một con chim bồ
câ, và Ngài biểu hiện như là Con của Thượng
Đế - rất thiêng liêng, sâu sắc, và vĩ đại.

Nhưng Thánh Linh không phải
chỉ ngự xuống Giêsu không thôi, mà cho tất cả chúng
ta. Trong nhãn quan Phật Giáo, ai không phải là con
của Thượng Đế? Ngồi dưới gốc cây bồ đề,
những hạt giống thiêng liêng và huyền diệu ở
trong Bụt bừng nở. Ngài là một người, nhưng đồng
thời Ngài cũng thị hiện tâm linh nhân loại
đến mức cao nhất. Khi chúng ta tiếp xúc
được với tâm linh tối thượng trong chúng ta, chúng
ta là Bụt. Chúng ta mang ơn Thánh Linh, và chúng ta
trở nên rất bao dung, rất cởi mở, sâu xa, và thông
cảm.

Những cánh cửa mở ra cho các thế hệ sau

Kinh Thánh Mathiơ tả Nước
Chúa giống như một hạt cải nhỏ xíu. Điều đó
có nghĩa là hạt giống của Nước Chúa ở sẵn trong
chúng ta. Nếu chúng ta biết vun trồng hạt
giống đó trong mảnh đất mầu của cuộc sống hằng
ngày, nó sẽ lớn lên và thành một cây cao cho chim
chóc đến trú ẩn. Chúng ta không cần phải
chết đi mới tới được cửa thiên đàng. Thật ra
chúng ta cần phải sống đích thực. Việc tu tập
là tiếp xúc sâu xa với sự sống để Nước
Chúa trở thành sự thật. Đây không phải là
chuyện sùng tín. Đây là chuyện thực tập. Có
thể vào Nước Chúa bây giờ và ở đây. Nhiều
đoạn trong Phúc Âm cũng có cách nhìn nầy. Chúng ta
đọc Kinh Lạy Cha, rằng chúng ta không đi tới
Nước Chúa, nhưng Nước Chúa sẽ đến với
chúng ta: "Nước Ngài sẽ tới ..." Giêsu nói,
"Ta là cánh cửa vào." Ngài tự mô tả là
cánh cửa của Nước Chúa. Vì Đức Chúa Con được
tạo nên bằng Đức Thánh Linh, Ngài là cánh cửa
để chúng ta vào Nước Chúa.

Bụt cũng được mô tả như là
một cánh cửa, là vị đạo sư chỉ đường cho ta sống
trong đời. Phật tử tu học con đường đó một
cách sâu xa để giúp ta sống trong chánh niệm,
từ bi, và an lạc. Kinh sách nói có 84 ngàn pháp môn,
cánh cửa của sự tu học. Nếu bạn may mắn tìm
thấy một cánh cửa, và cho rằng cánh cửa của bạn là
cánh cửa duy nhất, thì đó không phải là tinh thần
đạo Bụt. Thật ra, chúng ta phải mở ra thêm nhiều
cánh cửa mới cho các thế hệ tương lai. Chúng
ta đừng sợ có quá nhiều cánh cửa - đúng ra, ta
nên lo ngại không có thêm những cánh cửa mới. Thật
tội nghiệp cho con cháu chúng ta, và con cháu của
họ, nếu chúng ta hài lòng với 84 ngàn cánh
cửa hiện có. Mỗi người chúng ta, với sự tu
tập và tâm từ bi, có thể mở ra những Cánh Cửa
Pháp mới.

Xã hội đang biến đổi, con
người thay đổi, đời sống chính trị và kinh tế
ngày nay không còn giống như thời Bụt và Chúa nữa.
Bụt trông cậy nơi chúng ta để Giáo Pháp
tiếp tục phát triển như một thực thể
sống động - không phải một giáo pháp cứng
đọng, mà là một Pháp Thân (Dharmakaya) ,
một thực thể giáo lý thiêng liêng.

Bà mẹ sinh ra các vị Bụt

Bụt dạy Pháp thân của Ngài
quan trọng hơn nhục thân. Ngài muốn dạy chúng ta
phải thực hành Giáo Pháp để đạt tới Niết
Bàn ở đây và bây giờ. Giáo Pháp sinh động không
phải là những thư viện chứa kinh điển hay
các băng thâu những bài giảng hay. Pháp sinh động
là sống tỉnh thức trong chánh niệm, biểu
hiện trong cuộc sống hằng ngày của Bụt cũng như
của quý vị. Khi tôi nhìn thấy quý vị bước
đi với chánh niệm, tôi tiếp xúc được với
sự an lạc, với sự hiện diện của quý vị
một cách sâu xa. Khi quý vị săn sóc các anh chị
em của mình, tôi nhìn thấy Giáo Pháp sống động
trong quý vị. Nếu có chánh niệm, quý
vị có thể tiếp xúc với Pháp thân của Bụt.

Bụt mô tả những hạt giống
của tỉnh thức trong mỗi chúng ta là "Như Lai
Mẫu" (tathagatagarbha). Chúng ta đều là
"mẹ của Như Lai" vì trong lòng chúng ta
đều mang sẵn hạt giống của tỉnh thức. Nếu
chúng ta đều săn sóc vị Bụt sơ sinh trong mình
bằng sự thực tập tỉnh thức mỗi ngày, một ngày
nào đó Đấng Giác Ngộ sẽ đến với chúng ta.
Các Phật tử nhìn Bụt như một vị thầy và một
người anh, không phải là một thần linh. Chúng ta
đều là Pháp huynh Pháp đệ của Bụt. Chúng ta
cũng nói Trí Tuệ Bát Nhã (Prajnaparamita) là mẹ
của tất cả các vị Bụt. Trong lịch sử, các giáo
phái Tin Lành giảm bớt hình ảnh Mẹ trong Thượng
Đế và đề cao vai trò Cha của Ngài, nhưng
trong Giáo hội Công Giáo có sự sùng kính Maria, Đức
Mẹ Chúa Trời.

Thật ra Mẹ và Cha là hai
phương diện của cùng một thực thể. Hình ảnh
người cha hiện rõ hơn trong Trí Tuệ và
Hiểu Biết, người Mẹ trong Tình Thương và Từ
Bi. Trong đạo Bụt, hiểu biết (prajna) là căn
bản của thương yêu (maitri). Nếu không có
hiểu biết thì không có tình thương đích
thực, và không có tình thương thì không có
hiểu biết đích thực.

Người con gái của Thượng Đế

Người ta gọi Bụt bằng
mười danh hiệu, mỗi danh hiệu biểu lộ
một phẩm chất. Danh hiệu thứ nhất, Như Lai (Tagatatha),
tức là "vị đến với chúng ta trên đường
chánh", "vị đến từ sự thật mầu
nhiệm của sự sống và sẽ trở về sự thật mầu
nhiệm đó", hay "vị đến từ cõi như
vậy, ở trong cõi như vậy, và quay về cõi như
vậy". Như là danh từ Phật giáo nói
đến Chân Như, bản chất của sự vật, hay
sự thật tối hậu. Đó là bản thể hay nền
tảng của sự hiện hữu, ví như nước là bản
thể của sự sống. Cũng như Bụt, chúng ta cũng
tới từ Chân Như, ở tại Chân Như, và sẽ quay về
Chân Như. Chúng ta từ cõi Không mà đến và sẽ
trở về cõi Không.

Trong một bài kinh, Phật nói
rằng hình sắc chúng ta thây là do các nhân duyên
tạo thành, khi không đủ nhân duyên thì chúng ta
không thấy. Khi có đủ nhân duyên thì chúng ta nhận
ra một hiện tượng, chúng ta thấy hiện tượng
là có thật. Nhưng khi một trong các nhân duyên vắng
mặt, chúng ta không nhận ra hiện tượng đó nữa.
Ta không thấy nên nói là nó không hiện hữu.
Nhưng điều đó không đúng. Vào mỗi tháng
Tư ở Làng Hồng, chúng ta không nhìn thấy hoa hướng
dương nở, chúng ta có thể nói hoa hướng dương
không hiện hữu. Nhưng các nông dân ở ngôi làng
tại miền Nam nước Pháp này đã gieo hàng ngàn
hạt giống xuống đất. Khi nhìn ngọn đồi trơ
trọi, họ có thể thấy các hoa hướng
dương rồi. Hoa hướng dương đã có mặt ở đó.
Chúng chỉ còn thiếu các nhân duyên của mặt
trời, sức nóng, mưa, và thời gian. Không phải vì ta
không thấy mà hoa hướng dương không hiện hữu.

Cũng theo cách đó, chúng ta
nói Đức Như Lai không từ đâu tới mà cũng không
đi về đâu cả. Ngài tới từ cõi Chân Như và
trở về Chân Như, không phụ thuộc vào thời gian
và không gian. Nếu quý vị đi qua thửa ruộng
bên Làng Hồng vào tháng Tư, và xin cánh đồng cho
quý vị thấy Chân Như, thấy Nước Chúa, các thửa
ruộng bỗng nhiên sẽ phủ đầy hoa hướng dương
vàng chói rực rỡ. Khi Thánh Phan Xi Cô (St Francis)
nhìn quán chiếu sâu xa một cây hạnh nhân vào
giữa mùa đông và bảo cây hãy nói cho ngài nghe
về Thượng Đế, cây bỗng bừng nở đầy
hoa.

Danh hiệu thứ hai của Bụt
là A La Hán , vị xứng đáng được tôn kính.
Danh hiệu thứ ba là Thiện Thệ , vị
hoàn toàn tỉnh thức. Thứ tư là Minh Hạnh Túc ,
vị có trí tuệ và đức hạnh đầy đủ. Thứ năm
là Vô Thượng Sĩ , vị dẫn đường không ai
hơn. Thứ sáu là Thế Gian Giải , người
biết rõ thế giới nầy. Thứ bảy là Điều
Ngự Trượng Phu , người đi trên con đường tự
tại. Thứ tám là Thiên Nhân Sư , thầy của thần
linh và người. Danh hiệu thứ chín của Ngài là Bụt
(Buddha, Phật Đà), bậc giác ngộ. Danh hiệu thứ
mười là Đức Thế Tôn , bậc đầy phúc báu.

Mỗi khi chúng ta quy y, quay
về nương tựa Bụt, chúng ta tìm nương tựa vào
một vị có đủ mười đức tính trên, đó cũng là
hạt nhân có sẵn trong mỗi người. Thái tử Tất
Đạt Đa (Siddharta) không phải là vị Bụt duy nhất.
Mọi vật trong thế giới cây cỏ, muông thú và
khoáng chất đều là các vị Bụt tương lai. Tất
cả chúng ta đều chứa sẵn mười đức tính của
Bụt trong thâm căn của mình. Nếu chúng ta thể
hiện được mười đức tính đó thì sẽ được
tôn kính.

Tôi thấy trong Phép Rửa Tội
là sự công nhận của mỗi người, khi mở lòng ra
đón Thánh Linh, đều có khả năng thể
hiện mười đức tính trên, đó cũng là những
đức tính để trở thành các người con của Chúa.
Trong đạo Bụt, chúng ta không nói đến Tội Tổ
Tông, nhưng nói đến các Chủng Tử Bất Thiện,
là những hạt giống có sẵn trong mỗi người - hạt
giống của tham lam, hận thù, giận dữ, ngu si, cố
chấp, v.v... - và chúng ta nói đến các hạt giống
trên có thể được chuyển hóa khi chúng ta
tiếp xúc với các đức tính của Bụt. Các đức
tính đó cũng có sẵn hạt giống trong chúng ta. Tội
tổ tông cũng có thể được chuyển hóa khi
một người tiếp xúc với Thánh Linh. Giêsu là con
của Thượng Đế và con của Người. Chúng ta cũng
là con của Thượng Đế và của song thân chúng ta.
Nghĩa là chúng ta thuộc về cùng một thực tại
như Giêsu. Điều này có thể coi như là tà
thuyết đối với một số người Ki Tô Giáo. Nhưng
tôi tin những nhà thần học đã nói là không cần
phải nghĩ như vậy. Giêsu không phải chỉ là Chúa
của chúng ta. Ngài còn là Cha, là Thầy, là Anh, và
là Chính chúng ta. Nơi duy nhất chúng ta có thể
tiếp xúc với Giêsu và Nước Chúa là ở trong nột
tâm mình.

Chúng ta tiếp tục ra đời

Khi chúng ta làm lễ Chúa Giáng
Sinh hay lễ Phật Đản, chúng ta mừng sự ra đời của
những hài nhi đặc biệt. Sự giáng sinh của Chúa
và đản sinh của Bụt là các biến cố quan
trọng trong lịch sử loài người. Mấy ngày sau khi
Bụt ra đời, nhiều người ở Kapilavatsu đến
kính thăm, trong đó có một đạo sĩ già tên là
Asita. Sau khi nhìn ngắm Bụt sơ sinh, Asita bật khóc.
Vua cha kinh ngạc hỏi: "Thưa đạo sĩ, tại sao ông
lại khóc? Con tôi sẽ có số phận không may
chăng?" Đạo sĩ trả lời: "Thưa Đức Vua,
không phải vậy. Việc ra đời của Thái tử Tất
Đạt Đa thật là mầu nhiệm. Con trai hoàng thượng
sẽ thành một vị thầy quan trọng của thế
giới. Nhưng tôi bây giờ đã già quá rồi, chắc
không sống được đến ngày đó nữa. Đó là
lý do tại sao tôi khóc."

Trong Kinh Thánh cũng có một
câu chuyện tương tự. Tám ngày sau khi sinh ra,
Chúa Hài Đồng được đưa đến đền thờ
để làm lễ cắt bì. Khi một người tên Simeon
nhìn thấy Chúa, Ông ta thấy là Ngài sẽ thay đổi
cuộc sống nhân loại một cách lớn lao.

"Khi đến ngày làm lễ
thánh tẩy theo luật của Mai Sen (Moses), người ta
bế Ngài đến Giê Ru Sa Lem để trình Ngài
lên Thượng Đế ... và người ta theo luật của
Thượng Đế làm lễ hiến sinh hai bồ câu nhỏ.
Lúc đó có một người ở Giê Ru Sa Lem tên là Simeon.
Người đó là một người công chính và sùng tín,
đi tìm đường cứu rỗi dân Israel, đưa Thánh
Linh ở cùng người đó. Đức Thánh Linh đã báo cho
Simeon biết rằng ông ta sẽ được nhìn thấy
Messiah (Đấng Cứu Thế) trước khi chết. Theo
hướng dẫn của Thánh Linh, Simeon đi tới đền
thờ, và khi cha mẹ Chúa Hài Đồng bế Chúa tới
trao cho ông theo luật thánh, Simeon bế Chúa trong
hai tay, và ca ngợi Thiên Chúa rằng: 'Lạy Chúa, nay
Ngài có thể cho tôi tớ Ngài được yên nghỉ theo
lời Ngài đã phán, vì nay tôi đã thấy được sự
cứu rỗi mà Ngài đã chuẩn bị trước sự chứng
kiến của mọi người, ánh sáng mạc khải cho
dân ngoại và vinh quang cho dân Chúa, dân tộc Israel.'
Cha và mẹ của hài nhi kinh ngạc khi nghe Simeon nói
thế."

Mỗi khi tôi đọc
chuyệm Asita và Simeon, tôi lại ước chi khi
mỗi người chúng ta sinh ra lại có một vị
hiền giả đến thăm viếng. Mỗi trẻ sơ
sinh ra đời đều quan trọng, không kém gì
việc đản sinh của Bụt. Chúng ta cũng là Bụt,
một vị Bụt tương lai, và chúng ta tiếp tục ra
đời trong mỗi giây phút. Chúng ta cũng đều
là Con của Thiên Chúa và là con của cha mẹ ta. Chúng
ta phải chăm sóc mỗi đứa trẻ mới ra đời.

Tiếp xúc với tổ tiên

Tôi không biết tôi là
chính tôi hay tôi cũng là anh ruột tôi. Trước khi
tôi ra đời, một em bé trai khác đã định sinh ra,
nhưng mẹ tôi bị xẩy thai. Nếu người con trai đó
còn sống, chắc tôi đã có một người anh. Hay tôi
đã là anh tôi. Từ nhỏ tôi vẫn nghĩ ngợi về
điều này.

Những bậc cha mẹ sắp có con
nên cẩn trọng vì họ đang mang một hài nhi có
thể trở thành một Đức Bụt hay một Chúa Giêsu.
Họ phải tỉnh táo biết những thứ gì họ
đang ăn, uống, điều họ nghĩ, việc họ
làm. Cách thức họ chăm sóc thân thể và cảm
thọ của họ ảnh hưởng đến sự an lạc của
đứa trẻ trong bụng mẹ. Cha mẹ chúng ta cho chúng ta
được ra đời và hiện giờ vẫn tiếp tục ban
sự sống cho chúng ta. Mỗi khi gặp khó khăn, tôi
đều khấn cha mẹ tôi và lúc nào tôi cũng được
phù hộ.

Các tổ tiên về tâm linh
của chúng ta cũng ban cho chúng ta sự sống và cũng
vẫn còn tiếp tục mãi. Ở nước tôi, chúng
tôi thường nói một vị thầy đích thật có thể
cho môn đệ sự sống. Nếu quý vị có đủ
bản lãnh, quý vị sẽ tạo nên sự sống của những
đứa con tinh thần, và qua sự tu tập và cuộc sống,
quý vị sẽ tiếp tục ban sự sống cho nhiều
người, cả sau khi đã qua đời. Chúng ta có thể
nói các người con từ miệng Bụt ra đời vì Bụt
đã ban cho họ các lời dạy, tức là Pháp. Có
nhiều cách để mang Pháp tới cho cuộc sống
tinh thần của một đứa trẻ sắp ra đời. Cách thông
thường nhất là dùng lời nói. Mỗi ngày tôi vẫn
tu tập để tiếp xúc với các tổ tiên
huyết thống và các tổ tiên tâm linh của tôi.
Mỗi khi tôi thấy mình yếu đuối, tôi lại kêu
gọi họ phù trợ, và bao giờ các ngài cũng
tới giúp.

Khổ và con đường dứt khổ

Ngay từ khi còn nhỏ, Tất Đạt
Đa và Guêsu đều nhận thấy đời nhiều
nỗi khổ. Bụt đã thấy rất sớm nỗi khổ của
mọi loài. Chúa Giêsu cũng phải nhìn thấy như
vậy, vì các Ngài đều tìm đường giúp nhân
loại dứt khổ đau. Chúng ta cũng phải tìm một lối
sống giúp cho đời vơi khổ. Sự thật về khổ lúc
nào cũng có mặt, ở chung quanh và ở trong ta, và
chúng ta phải tìm đường giảm bớt nỗi khổ,
biến khổ đau thành an lạc, hòa bình.

Chư tăng ni tu tập theo
truyền thống của họ, đã tụng kinh, ngồi
thiền, đi thiền hành, thọ trai trong yên
lặng, và tu tập nhiều phương pháp khác để
diệt khổ. Sống cuộc đời của một vị tăng hay ni,
có thể ngồi im lặng quán chiếu về sự khổ
và đường diệt khổ, là một điều quý
báu hiếm có. Quý vị có thể ngồi quán
chiếu sâu xa về thân và tâm của mình, như
gà mẹ đang ấp trứng. Một ngày nào đó, trứng sẽ
nở ra một gà con. Nếu quý vị không tôn
quý những giờ thực tập, thì dù là tăng ni,
quý vị cũng không cống hiến gì được cuộc
đời.

Năm hai mươi chín tuổi Bụt
xuất gia, tuổi tương đối còn trẻ, đến năm ba
mươi lăm Ngài thành đạo. Chúc Giêsu cũng sống
nhiều ngày một mình trong sa mạc. Chúng ta
đều cần những giờ phút suy ngẫm và làm mới lại
mình. Những người không phải tăng ni sẽ thấy khó
kiếm được thì giờ thiền quán hay cầu
nguyện, nhưng đó là một việc quan trọng
phải làm. Trong những khóa tu, chúng ta tập sống
ý thức về mỗi việc mình làm, rồi
tiếp tục áp dụng điều đó trong cuộc sống
hằng ngày. Thực hành như thế, chúng ta có
thể quán chiếu sâu xa về bản chất của
khổ và tìm ra đường thoát khổ. Đó là bài giảng
thứ nhất của Bụt tại Vườn Nai ở Sanarth: "Hảy
quán chiếu sâu xa bản chất của khổ để tìm
nguyên nhân gây ra khổ và con đường diệt
khổ." Người đi tu hay người tại gia đều có
thể thực tập điều đó.

Ta là con đường

Đạo Bụt trong truyền thống
Theravada (Nam Tông) nhấn mạnh vào các bài giảng của
vị Bụt lịch sử, vị Bụt đã sống và đã qua đời.
Sau nầy ý niệm về Bụt sinh động phát
triển trong truyền thống Mahayana (Bắc Tông).
Khi Bụt sắp nhập diệt, nhiều vị đệ tử
buồn rầu vì sắp phải xa Ngài. Ngài đã trấn an
họ rằng: "Nhục thân của ta sẽ không còn
nữa, nhưng Pháp thân của ta vẫn luôn luôn ở bên
các con. Hãy quy y Pháp để làm hòn đảo cho các
con nương tựa." Lời Bụt dạy rất rõ ràng. Giáo
Pháp của Ngài là hải đảo cho chúng ta nương tựa,
là bó đuốc soi đường cho chúng ta. Khi Giáo Pháp
còn tồn tại, thì chúng ta không cần phải lo buồn.
Một vị sa môn lúc đó đang bệnh, ngỏ ý
tiếc không thể đến gặp Bụt, Bụt nhắn
với thầy đó rằng: "Nhục thân của Ta không quan
trọng. Nếu thầy có Pháp thân với thầy,
nếu thầy tin Pháp, thực tập Giáo Pháp, thì ta
luôn luôn ở bên thầy." Chúa Giêsu cũng từng
nói: "Khi có hai, hay ba người họp nhau trong
tên ta, ta ở đó cùng họ."

Ta luôn luôn ở đó cùng người

Sau khi Bụt nhập diệt,
người ta yêu và sùng kính Ngài quá nên ý
niệm Pháp thân vốn bắt đầu là các giáo lý
đã biến thành một vị Bụt huy hoàng, bất
diệt, lúc nào cũng giảng Giáo Pháp. Trong
truyền thống Bắc Tông, Bụt lúc nào cũng còn
sống, vẫn tiếp tục giảng Giáo Pháp. Nếu
quý vị chú ý lắng nghe, quý vị có
thể nghe tiếng nói của Pháp từ một hòn sỏi,
một lá cây, một đám mây bay. Đức Bụt thường tồn
đã trở thành Bụt sống, vị Bụt của niềm tin.
Cũng giống như Chúa Ki Tô của đức tin, Chúa Ki Tô
sống. Nhà thần học Paul Tillich mô tả Thiên Chúa
như là nền tảng của hiện hữu. Người ta cũng
có khi mô tả Bụt như vậy.

Thấy Đạo là thấy ta

Gặp một vị minh sư cũng có
giá trị như học ngài hàng thế kỷ, vì
trong ngài chúng ta thấy tấm gương sống của sự giác
ngộ. Làm sao chúng ta được gặp Bụt hay Chúa?
Điều đó tùy thuộc chính ta. Nhiều người
nhìn vào mắt Bụt hay Chúa mà không thấy. Có một
thầy kia hối hả đi tìm gặp Bụt, vội quá đến
nỗi dọc đường nhìn mà không thấy một
người đàn bà đang đau khổ cần giúp đỡ. Khi vị
đó tới tu viện gặp Bụt, ông ta cũng không nhìn
thấy Bụt. Quý vị thấy Bụt hay không là do
quý vị đang sống trong trạng thái nào.

Ta là trí tuệ, là từ bi

Bụt tỏa ra hào quang cũng như
các nhân vật siêu phàm khác. Khi chúng ta gặp các
nhân vật đó chúng ta cảm thấy bình yên, tình
thương, thấy sức mạnh nơi họ và trong chúng ta.
Có câu ngạn ngữ Trung Hoa rằng: "Thánh hiền
ở đâu thì nước suối ở đó trong hơn, cây cối ở
đó cũng xanh hơn." Câu đó mô tả không khí bao
quanh bậc thánh nhân. Khi quý vị đến bên một
hiền giả, quý vị cảm thấy bình an và sáng
láng. Khi quý vị đến gần Chúa Giêsu và nhìn
thẳng vào mắt Ngài - dù quý vị có thấy hay
không - quý vị có nhiều hy vọng được
cứu rỗi hơn là chỉ đọc lời nói của Ngài.
Nhưng khi quý vị không thể đích thân gặp
Chúa, thì còn những bài học của Chúa, đặc
biệt là những bài học về cuộc đời của
Ngài.

Thoát khỏi những khái niệm

Mỗi khi tôi đọc kinh
điển, dù là kinh đạo Chúa hay đạo Bụt, tôi
luôn luôn ghi nhớ rằng những điều các Ngài nói
là nói cho một người hay một thính chúng nào đó,
trong một hoàn cảnh nào đó. Tôi cố suy ngẫm sâu xa
về khung cảnh của lời dạy để hiểu cho
đúng hơn. Điều các Ngài nói có khi không quan
trọng bằng cách nói. Khi chúng ta biết như
vậy, chúng ta gần Chúa và Bụt hơn. Còn nếu như
chúng ta phân tích kỹ lưỡng lời dạy của các Ngài
mà không hiểu tương quan giừa người nói và
người nghe thì có thể chúng ta đã hiểu lầm.
Nhiều nhà thần học cũng có khi mắc lỗi
nầy.

Khi đọc Kinh Thánh, chúng
ta thấy sự can đảm vô cùng của Chúa Giêsu khi Ngài
cố thay đổi xã hội chung quanh. Khi đọc kinh
Phật, chúng ta cũng thấy Bụt có một nhân cách rất
mạnh. Xã hội Ấn Độ thời Bụt không nhiều
bạo lực bằng xã hội trong đó Chúa Giêsu sinh ra, cho
nên chúng ta có cảm tưởng các phản ứng của Bụt
không quyết liệt bằng, nhưng điều đó là
vì trong xã hội của Bụt khả dĩ có thể tìm ra
phương cách khác. Hãy xem phản ứng của Bụt đối
với sự sa đọa của các tu sĩ theo phái Vệ
Đà chẳng hạn, cũng rất quyết liệt. Thí dụ
khái niệm về Tự Ngã (Atman), một trọng
điểm của giáo lý Vệ Đà, là một nguyên
nhân của tình trạng bất công xã hội thời đó - như
hệ thống đẳng cấp, cách đối xử bất nhẫn với
những người vô đẳng cấp, và sự độc quyền
về giáo điều của những người không chắc có
giá trị tinh thần nhưng lại hưởng những cuộc sống
sung túc nhất. Phản ứng lại, Bụt đã nhấn mạnh
đến giáo lý Vô Ngã. Ngài nói: "Mọi
sự vật không có tự tánh riêng biệt, độc lập.
Nhìn vào tự tánh của một bông hoa, quý vị thấy
đó là sự trống rỗng." Đến khi các đồ
đệ bắt đầu sùng bái giáo lý Vô Ngã, Ngài
lại nói: "Thà rằng tin ở tự ngã của một bông
hoa còn hơn là vướng mắc vào tính vô ngã của bông
hoa."

Bụt không trình bày một
học thuyết có tính cách tuyệt đối. Ngài
dạy về vô ngã để đối trị với vấn đề
của thời đại đó. Đó là một đề tài thiền
quán. Nhưng nhiều Phật tử về sau bị vướng
mắc vào ý niệm vô ngã. Họ lầm phương
tiện với cứu cánh, lầm cái bè qua sông với bờ
sông bên kia, lầm ngón tay chỉ mặt trăng với mặt
trăng. Có điều quan trọng hơn cả thuyết
vô ngã. Đó là sự giải thoát khỏi khái niệm
về Ngã và về Vô Ngã. Một người theo đạo
Bụt mà để bị vướng mắc vào một lý
thuyết, dù là lý thuyết Phật giáo, là
làm ngược lời Bụt dạy. Lời nói và khái niệm
không quan trọng. Điều quan trọng là sự
khai ngộ của chính chúng ta về bản chất của sự
vật và cách thức chúngta đối trị với sự thật đó.
Nếu Bụt sinh ra ở xã hội mà chúa Giêsu đã sinh
ra, tôi nghĩ chắc Ngài cũng bị đóng đinh trên thập
tự.

Thấy Đạo, lên đường

Khi Chúa Giêsu nói: "Ta là
con đường" Ngài muốn bảo nếu muốn gần
Thiên Chúa chúng ta phải tu tập con đường của Ngài.
Trong Tân Ước, ta thấy các người theo Thiên Chúa
Giáo đầu tiên, như tả trong sách Tông Đồ Mục Vụ,
thường nói đến đức tin của họ như là
"Con Đường - Đạo." Tôi nghe câu nói
"Ta là Con Đường" hay hơn câu "Ta
biết Con Đường." Đây không phải là một con
đường trải nhựa. Nhưng chúng ta phải phân biệt
chữ "Ta" trong lời Chúa và chữ "Ta"
mà người nghe vẫn nghĩ. Chúa nói "Ta" là
nói về Đời Sống, đời sống của Ngài, đó là
Đạo. Nếu quý vị không nhìn vào đời sống
của Ngài, quý vị không thấy Đạo của Ngài.
Nếu quý vị chỉ ca ngợi một danh hiệu, dù
là danh hiệu Chúa, đó chưa phải là tu học
theo cuộc đời của Chúa. Nếu muốn sáng danh Chúa
Giêsu chúng ta phải tập sống sâu xa, thương yêu và
hành động bác ái. Đạo, Con Đường, chính là Chúa
chứ không phải là một vài ý Chúa nói ra. Giáo
lý đích thực có tính động. Đó không phải là
lời nói mà thôi nhưng là đời sống thật. Nhiều
người không có đạo lẫn đời sống mà vẫn bắt ép
mọi người theo cái mà họ tưởng là đạo.
Nhưng đó chỉ là lời nói mà không dính dấp gì
đến đời sống thật hay con đường thật.

Khi chúng ta hiểu và thực
hành sâu xa cuộc đời và giáo pháp của Bụt, cuộc
đời và tín lý của Chúa Giêsu, chúng ta bước
được vào trong cánh cửa của căn nhà Bụt sống và
Chúa sống, và đời sống hằng cửu sẽ đến với
ta.

Thân ta là mình Chúa

Khi một vị mục sư nói tôi là
người không biết ơn (vì không tạ ơn Chúa khi
ăn cơm), ông đang nói một ngôn ngữ khác với ngôn
ngữ người theo đạo Bụt. Ông nghĩ tình thương yêu
chỉ có thể biểu tượng vào một người. Vì
vậy, sự Phục Sinh là một tín lý rất quan
trọng trong Ki Tô Giáo. Nếu Giêsu chết đi
rồi không phục sinh, ai sẽ mang tình yêu thương vĩnh
cữu của Ngài tới cho chúng ta? Nhưng Thượng Đế
có cần phải biểu hiện thành một người
không? Do Thái Giáo và Thiên Chúa Giáo luôn luôn
dùng hình ảnh của một người.

Trong đạo Bụt, chúng ta cũng
hay diễn tả các điều thệ nguyện của mình
bằng hình ảnh của một người, như sự tỉnh thức
(Bụt Thích Ca), trí tuệ (Bồ tát Văn Thù Sư
Lợi), và tình yêu (Bụt Di Lặc), nhưng ngay cả khi
không có Thích Ca Mâu Ni, Văn Thù Sư Lợi, Di Lặc,
chúng ta vẫn tiếp xúc được với tỉnh thức, trí
tuệ và yêu thương. Đệ tử Bụt là sự
tiếp nối của Bụt. Chúng ta có thể biểu
hiện tỉnh thức, trí tuệ và thương yêu qua
các nhân vật thời đại của mình, ngay cả qua chính
mình. Chúng ta không cần tin Bụt hay Bồ tát sẽ sống
lại bằng sự thực hành tỉnh thức, trí tuệ và
thương yêu trong chúng ta.

Chúa Ki Tô sống là Đức Ki Tô
của Tình Yêu, mỗi lúc đều tạo dựng nên
tình yêu. Khi giáo hội biểu hiện sự hiểu
biết, bao dung, và từ bi, Chúa Giêsu đang ở đó.
Những tín đồ Thiên Chúa Giáo cần giúp thể
hiện Chúa Giêsu trong đời sống của họ, cho
những người chung quanh thấy rằng ta có thể đạt
tới tình thương, sự hiểu biết và bao dung.
Điều đó không thể làm đầy đủ qua sách vở
và bài giảng. Phải thể hiện trong đời sống.
Trong đạo Bụt cũng vậy, đức Bụt sống Ngài dạy
chúng ta từ bi chỉ có thể thể hiện bằng
cách chúng ta sống.

Nhờ công phu hành trì của
nhiều thế hệ người theo đạo Bụt và đạo
Chúa, sức mạnh từ Bụt và từ Chúa đã được
truyền tới đời chúng ta. Nhờ thế chúng ta có
thể tiếp xúc với Bụt sống và Chúa sống.
Chúng ta biết ta là biến thân của thân Bụt
và một phần của thân huyền nhiệm của Chúa.
Chúng ta có cơ hội tuyệt vời làm cho Bụt và
Chúa tiếp tục sống mãi. Nhờ thân thể và
đời sống của chúng ta mà ta có thể tu tập.
Nếu quý vị ghét thân thể của quý vị,
nghĩ rằng đó là nguồn gốc của buồn phiền, nó
chỉ chứa đựng các hạt giống của giận dữ, thù hận
và tham lam, quý vị không hiểu rằng thân
thể của quý vị cũng là thân Bụt, thân
thể quý vị cũng là một phần thân Chúa.

Hãy vui hưởng sự sống

Thở và biết rằng mình
sống thật là điều tuyệt vời. Vì ta còn
sống, nên ta còn bao nhiêu chuyện có thể làm.
Tăng thân, cộng đồng của những người tu tập có
thể tiếp tục. Giáo hội có thể tiếp
tục. Xin đừng phí một giây phút nào. Mỗi giây
phút đều là dịp để thở sự sống vào Bụt,
Pháp, và Tăng. Mỗi giây phút đều cho ta cơ
hội để thể hiện Cha, Con, và Thánh Thần.

"Có một người sinh ra
trên trái đất để mang lại bình an hạnh phúc cho
muôn loài. Vị đó là ai vậy?" kinh Anguttara
Nikaya hỏi câu đó. Đối với người Phật tử, vị đó
là Bụt. Đối với tín hữu Thiên Chúa Giáo, vị đó
là Chúa Giêsu. Bằng chính đời sống hằng ngày của
quý vị, quý vị có thể giúp các Ngài
tiếp tục sống. Quý vị chỉ cần đi trong tỉnh
thức, bước từng bước an hòa và hạnh phúc trên
hành tinh của chúng ta. Hãy thở thật sâu và vui
hưởng hơi thở của quý vị. Hãy ý thức
về bầu trời xanh và tiếng chim hót ngọt
ngào. Hãy vui hưởng sự sống, quý vị sẽ giúp
Đức Chúa Ki Tô Sống và Đức Bụt Sống tiếp tục
lâu dài, mãi mãi.

Thích Nhất Hạnh (1995)

[ Trở về trang Thư Mục ]
