Vbud
Hue Nang Luc To
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Hue Nang Luc To

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Huệ
Năng Lục Tổ
Chánh
Hạnh

Tiểu sử:

Ngài Huệ Năng sanh giờ
Tý ngày mồng 8 tháng 2 năm Mậu Tuất (638) tại
Tân Châu, xứ Lãnh Nam. Khi Ngài mới sanh, có hai
nhà sư đến nhà đặt tên cho Ngài là Huệ
Năng. Thân phụ Ngài hỏi vì sao đặt là Huệ
Năng? Nhà sư đáp: "Huệ nghĩa là đem
Pháp làm ơn bố thí cho chúng sanh, Năng là nghĩa
làm nỗi được việc Phật". Như vậy
họ tên Ngài là Lư Huệ Năng. Thân phụ
Ngài là Lư Hành Thao, nguyên quán ở đất Phạm
Dương làm quan bị giáng chức, lưu ra xứ Lãnh Nam
làm thường dân, mẹ Ngài họ Lý. Cha mất
sớm, mẹ già, thân côi cút dời qua xứ Nam Hải,
cảnh đắng cay, nghèo thiếu phải bán củi ở
chợ để nuôi mẹ.

Năm 24 tuổi ( 661) một hôm
đem giao củi xong, nghe người ta tụng kinh Kim Cang,
Ngài khai ngộ, hỏi người tụng kinh tu ở đâu,
người ấy cho biết đã tu học với Ngũ Tổ
Hoằng Nhẫn tại chùa Đông Thiền, huyện
Hoàng Mai, xứ Kỳ Châu. Có một người khách cho 10
lạng bạc, bảo dùng tiền ấy xếp đặt
việc ăn ở cho mẹ già, rồi tới huyện
Hoàng Mai tham lễ Ngũ Tổ.

Sau khi an bề ăn ở của
mẹ già, Ngài Huệ Năng đi không quá ba mươi
ngày, đến nơi ra mắt Ngũ Tổ. Ngũ Tổ hỏi:
" Người từ đâu lại, muốn cầu chi ?".
Ngài Huệ Năng đáp :" Đệ tử là dân
thường xứ Lãnh Nam, từ xa lại đây lễ Thầy, chỉ
cầu làm Phật, không cầu chi khác ! "

Ngũ Tổ nói: " Người
Lãnh Nam là giống muông mọi làm sao làm Phật
được?". Huệ Năng đáp:" Người ta
tuy có Bắc, Nam chớ Phật tánh vốn không Nam Bắc,
thân muông mọi với thân Hòa Thượng chẳng
đồng, chớ Phật tánh có chi là khác biệt
?"

Ngũ Tổ còn muốn nói nữa
nhưng thấy môn đồ vây quanh, bèn sai đi làm
phận sự. Ngài Huệ Năng thưa thêm: " Kẻ
đệ tử nầy trong tâm thường sanh trí tuệ,
chẳng rời khỏi tự tánh, tức là phước điền
rồi, chưa hay Hòa Thượng dạy làm việc chi ?
". Ngũ Tổ nói: " Chà quân mang mọi
nầy căn tánh nhậm lẹ, thôi đừng nói nữa, hãy
đi xuống tào ngựa đi ."

Huệ Năng lui xuống nhà
sau, có người sai Huệ Năng bửa củi, giã gạo
trải qua tám tháng có hơn, một ngày kia Ngũ Tổ
xảy thấy Huệ Năng, ngài bảo rằng: " Ta
thấy ý kiến nhà ngươi có thể dùng,
nhưng sợ e kẻ khác làm hại cho nên chẳng nói
với ngươi, ngươi biết chăng ?" Ngài
Huệ Năng đáp: "Đệ tử cũng biết
ý Thầy cho nên chẳng dám đi ra phía trước
đặng cho người ta chẳng hay biết."

Một ngày kia Tổ Kêu các
môn đồ lại và dạy rằng: " Người trong đời
sanh tử là việc lớn, các ngươi cứ lo làm
việc phước mà chẳng cầu ra khỏi sanh tử. Cái
tánh của mình nếu còn mê cái phước làm sao
cứu đặng ra khỏi luân hồi. Các ngươi hãy lui
ra, tự xét cái trí huệ, lấy tánh Bát Nhả
nơi tâm mình, mỗi người làm một bài kệ,
đem lại trình ta coi. Nếu ai ngộ được đại
ý, thì ta sẽ trao Áo và Pháp cho đặng làm
tổ thứ sáu. Đi mau đi, cần phải nóng như lửa,
chẳng đặng chậm trễ. Nếu còn phải suy nghĩ
thì chẳng dùng được. Người nào thấy đặng
Tánh, coi trong lời lẽ sẽ thấy ngay. Người như
vậy như bậc tướng tài quơ đao xông ra trận,
thấy thì biết liền."

Mọi người lui ra, bàn
tán và thấy chỉ có Thần Tú đang làm giáo
thọ là đáng bực được truyền y bát
kế thừa Tổ, cho nên mọi người ngầm ý
để cho Thần Tú làm kệ. Thần Tú lại nghĩ
mình làm kệ với dụng tâm được truyền y
bát, kiếm ngôi Tổ thì là xấu mà chẳng làm
thì phụ ý thầy.

Phía trước giảng đường
của Ngũ Tổ, có ba gian mái hiên, ngài định nhờ
quan Cung Phụng Lư Trân vẻ biến tướng kinh
Lăng Già và chơn dung năm vị tổ từ Đạt Ma sơ
tổ đến Ngũ Tổ đặng lưu truyền. Còn
Thần Tú làm xong bài kệ mấy lần muốn trình
Thầy mà còn ngại, sau bốn ngày với 13 lần muốn
trình kệ chẳng đặng, Thần Tú bèn có ý
viết bài kệ vào vách của mái hiên,
nếu Ngũ Tổ thấy, cho là được thì Thần Tú
nhận của mình, còn nếu Tổ chê thì Thần Tú
sẽ vào núi sâu mai danh ẩn tích.

Vào canh ba đêm kia, Thần Tú viết bài kệ vô vách phía Nam, trình ý kiến từ trong tâm mình:

Thân thị bồ đề

Tâm như minh kính đài

Thời thời cần phất thức

Vật sử nhạ trần ai

Nghĩa:

Thân là cây Bồ Đề

Tâm như cái gương tỏ

Thường khi lo phủi chùi

Đừng để đóng bụi lọ.

Trời sáng Ngũ Tổ mời quan
Cung Phụng họ Lư tới vách tường phía Nam
để vẽ, xảy thấy bài kệ, Tổ nói với quan
Cung Phụng: " Quan Cung Phụng chẳng cần vẽ
nữa. Làm nhọc Ngài từ xa lại đây nhưng kinh
có dạy rằng :" Hể cái gì có hình
tướng, đều là hư vọng" Chỉ lưu bài
kệ nầy cho người ta tụng trì, y theo bài
kệ nầy mà tu, khỏi đọa nẻo ác, y theo
bài kệ nầy mà tu, có lợi ích lớn."

Ngũ Tổ liền sai đồ
đệ đốt hương, lể kính rồi tụng bài
kệ ấy, tức sẽ thấy Tánh. Các đệ tử
tụng kệ, đều khen hay.

Tới canh ba đêm ấy, Tổ
kêu Thần Tú vào chánh đường hỏi có phải bài
kệ của Thần Tú không? Thần Tú nhận là của
mình làm, chẳng phải cầu được làm tổ mà chỉ
mong Ngũ Tổ xem xét định giá về trí tuệ
của mình.

Tổ dạy rằng, Thần Tú làm
bài kệ ấy, thật chưa thấy Tánh, chỉ tới
ngoài ngõ chưa vô trong cửa. Theo như chỗ
thấy và chỗ hiểu ấy mà cầu đạo vô
thượng thì chẳng đặng. Ngài dạy Thần Tú thêm,
đạo vô thượng vốn tự bổn tâm, thấy tự bổn
tánh chẳng sanh, chẳng diệt, không trệ, tự
nhiên như nhiên. Cái tâm như nhiên là chơn
thật. Nếu chỗ thấy như vậy là tánh tự
nhiên của Đạo Vô Thượng. Ngũ Tổ bảo Thần Tú
hãy lui ra suy nghĩ trong đôi ngày để làm
kệ khác trình lại, nếu được nhập môn
Tổ sẽ truyền trao y, bát. Thần Tú lễ Tổ lui
ra, qua vài ngày vẫn không làm được bài kệ,
đi đứng chẳng yên, tinh thần không được vui
vẻ.

Lại hai ngày sau, có một
chú tiểu đi ngang qua chỗ Huệ Năng giã
gạo, xướng tụng bài kệ ấy, Ngài Huệ
Năng nghe qua một lần liền biết chưa thấy
bổn tánh, tuy chưa được đội ơn thọ lấy
giáo pháp, nhưng đã sớm biết đại ý.
Bèn hỏi chú tiểu: " Kệ gì chú tụng
vậy ?"

Chú tiểu nói: "
Cái anh xứ muông mọi chẳng hiểu gì cả.
Đại Sư ngài đã nói: Người trong đời, sanh tử
là việc lớn, Ngài muốn giao truyền Y, Pháp
các môn đồ làm kệ đem trình, nếu ai ngộ
được đại ý, thì Ngài giao áo và Pháp
để làm tổ thứ sáu. Thượng Toạ Thần Tú đã
viết nơi vách ở phía Nam bài kệ Vô
tướng. Đại Sư khiến mọi người đều
tụng, theo kệ mà tu khỏi đọa nẻo ác, có
lợi ích lớn." Ngài Huệ Năng nói: "
Thượng nhơn ơi ! Tôi cũng muốn tụng bài kệ
đó, để kết mối duyên sau. Tôi đã giã
gạo hơn tám tháng dư, chưa từng đến phía
trước, mong người hãy dẫn đến trước bài
kệ, để tôi lễ bái."

Chú tiểu liền làm
theo lời yêu cầu. Đến nơi, Ngài Huệ Năng
nói: " Tôi không biết chữ, xin ngài hãy
vì tôi đọc cho." Lúc ấy có quan Biệt
giá Giang Châu Trương Nhật Dụng liền cao
giọng đọc. Ngài Huệ Năng nghe xong
liền nói: " Tôi cũng có một bài kệ,
cúi mong quan Biệt Giá viết dùm."
Biệt Giá nói: " Anh cũng làm kệ,
việc thật ít có." Ngài Huệ Năng quay
qua quan Biệt Giá nói: " Muốn học đạo
vô thượng không nên khinh người mới học.
Hạng dưới đôi khi có trí hơn bậc trên cùng.
Bậc trên cùng cũng có khi trí kém. Nếu khinh
người thì có vô lượng vô biên tội."

Quan Biệt Giá nói:
" Anh hãy tụng kệ, tôi viết cho.
Nếu anh đắc pháp xin đừng quên độ tôi
trước hết nghe !"

Ngài Huệ Năng nói kệ :

Bồ Đề bổn vô thọ

Minh Kính diệc phi đài

Bổn lai vô nhứt vật

Hà xứ nhạ trần ai

Nghĩa là:

Vốn không cây Bồ Đề

Cũng chẳng đài gương tỏ

Vốn không có vật gì.

Chổ nào đóng bụi lọ.

Bài kệ viết xong,
môn đồ đều sợ, không ai chẳng khen và nghi
hoặc, họ nói: " Kỳ thay, không thể
lấy tướng mạo mà định người. Tại sao lại có
thể sai khiến vị Bồ tát xác thịt
nầy!?" Tổ thấy mọi người kinh ngac, sợ
người ta làm hại, bèn lấy dép bôi bài kệ
đi và nói: " Cũng chưa thấy Tánh ". Môn
đồ nghe theo lời Ngũ Tổ, cho là như thế.

Hôm sau, Tổ lựa lúc không
có người, tới chỗ giã gạo, thấy Huệ
Năng vì ốm yếu, phải đeo đá để đứng
trên chày giã gạo, Ngài nói: " Người cầu
Đạo vì Pháp mà quên mình đến thế
sao?!" Rồi Tổ hỏi: " Gạo giã đã trắng
chưa ?" Huệ Năng bạch rằng: " Gạo
giã đã trắng lâu rồi, chỉ còn thiếu cái
sàng ở đây ". Tổ lấy gậy đánh xuống cối 3
cái, rồi bỏ đi, Huệ Năng hiểu được
ý Ngũ Tổ.

Nửa đêm hôm ấy, Ngài
Huệ Năng lén vào thất của Ngũ Tổ, Tổ lấy
áo cà sa che vây quanh, cho người ngoài chẳng
thấy rồi Tổ giảng kinh Kim Cang, đến câu :
" Nên không trụ vào đâu mà sanh ra tâm của
mình " Huệ Năng nghe qua, đại ngộ được
lẽ: Hết thảy muôn pháp đều chẳng rời
khỏi tính tự nhiên, bèn bạch với Tổ: " Dè
đâu tánh tự nhiên vốn tự thanh tịnh, dè đâu
tánh tự nhiên vốn chẳng sanh diệt, dè đâu
tánh tự nhiên vốn nó đầy đủ, dè đâu tánh tự
nhiên vốn không lay động, dè đâu tánh tự nhiên
thường sanh muôn pháp. "

Tổ biết Huệ Năng
đã ngộ về bổn tánh nên bảo thêm: " Kẻ
nào chẳng biết bổn tâm thì học đạo vô
ích. Nếu ai biết bổn tâm tự nhiên, thấy
bổn tánh tự nhiên, tức thị kêu là bực trượng
phu là Thầy của Trời, người là Phật."

Tổ truyền giáo pháp và
Y, Bát mọi người chẳng hay. Tổ dạy rằng:
" Nhà ngươi làm tổ đời thứ sáu khéo hộ
niệm lấy mình, hãy độ rộng chúng sinh, lưu
truyền đạo lý cho đời sau, đừng để
cho dứt đứt. "

Rồi Ngũ Tổ đọc một bài kệ:

Hữu tình lai há chủng

Nhơn địa quả hoàn sanh

Vô tình diệc vô chủng

Vô tánh diệc vô sanh.

Nghĩa là:

Có tình lại gieo giống

Nhơn đất quả lần sanh

Không tình cũng không giống

Không tánh cũng không sanh.

Ngũ Tổ lại nói: "
Thuở xưa Tổ Đạt Ma lại đất này người ta chưa
tin, cho nên truyền Áo nầy đặng làm thể
tin, đời nầy truyền nối qua đời kia. Còn
Pháp thì lấy tâm truyền tâm, đều
khiến cho ngộ lấy, hiểu lấy. Từ xưa chư
Phật chỉ truyền cho nhau cái bổn thể, các
Sư trao ngầm cho nhau cái bổn tâm. Chớ Áo là mối
tranh, thôi nhà ngươi đừng truyền. Vì
nếu truyền Áo nầy thì mạng nguy như sợi
tơ treo vậy. Nhà ngươi nên đi mau kẻo e người
ta làm hại. "

Huệ Năng hỏi : " nên đi về đâu ? " Tổ dạy: " Gặp Hoài thì dừng, gặp Hội thì ẩn."

Huệ Năng lãnh Áo, Bát rồi nhưng chẳng biết đường ra bờ sông, Tổ dạy là để Tổ đưa đi.

Ngũ Tổ đưa thẳng tới
trạm Cửu Giang, rồi bảo Huệ Năng lên
thuyền, còn Ngài cầm mái chèo. Huệ Năng
bạch: " Xin Hòa Thượng ngồi để đệ
tử chèo mới phải." Tổ nói: " Lẽ thì ta
độ cho nhà ngươi." Ngài Huệ Năng
tiếp: " Lúc mê thì thầy độ cho, khi tỉnh
thì độ lấy mình. Độ tuy là một tiếng, mà
chỗ dùng thì chẳng đồng nhau. Huệ Năng
nầy sanh tại chốn biên thùy, giọng nói chẳng
được đúng, được thầy truyền Pháp, nay đã
đắc ngộ rồi, chỉ nên do tánh mình mà độ lấy
mình thôi ".

Tổ nói: " Phải vậy,
phải vậy... Phật pháp từ đây do nhà ngươi thi
hành cho lớn ra, nhà ngươi đi rồi ba năm, ta sẽ
qua đời. Nay nhà ngươi đi cho may mắn, rán sức
đi về phương Nam, chẳng nên vội nói sớm,
pháp Phật khó khởi ".

Huệ Năng được Tổ
truyền Y, Bát vào năm Tân Dậu ( 661 ), từ
biệt Tổ đi về phía Nam, trong hai tháng
tới núi Đại Sưu. Phía sau có vài trăm người
rượt tới để đoạt Áo và Bát. Trong bọn
có Trần Huệ Minh, vốn là võ quan tứ phẩm đi
tu nên tánh thô tục. Huệ Minh là người đứng
đầu trong bọn người tìm kiếm Ngài
Huệ Năng, khi Huệ Minh theo kịp, Huệ
Năng để Y, Bát xuống hòn đá mà nói rằng:
" Áo nầy chỉ để làm dấu tin, há nên
tranh giành quá sao ? " Rồi Ngài Huệ Năng
ẩn trong bụi cỏ rậm. Huệ Minh rượt tới muốn
lượm lấy Y, Bát nhưng không cử động được.
Bèn la lên: " Hành giả ôi! Tôi vì Pháp mà
lại chớ chẳng phải vì Áo mà lại đâu."

Nghe thấy vậy, Ngài Huệ
Năng bèn rời chỗ nấp, ra ngồi xếp bằng
tại trên hòn đá. Huệ Minh làm lễ và thưa
rằng: " Mong rằng hành giả vì tôi mà
thuyết Pháp cho nghe." Ngài Huệ Năng
nói: " Nhà ngươi vì Pháp mà lại thì nên
dẹp tắt các duyên đi, đừng sanh một lòng nghĩ
gì hết; ta sẽ nói rõ cho nhà ngươi nghe
", rồi một lúc sau, chờ cho Huệ Minh lắng
tâm thanh tịnh Ngài mới nói: " Chẳng nghĩ
điều lành, chẳng nghĩ điều dữ, chính
trong lúc ấy mới hiểu rõ diện mục bổn lai
của bực Thượng Tọa ".

Huệ Minh nghe rồi đại
ngộ, lại hỏi thêm: " Từ trước tới nay ngoài
lời nói kín do mật ý phát ra, còn có mật
ý nào nữa chăng ? " Huệ Năng trả
lời. " Cái tôi đã nói với ông thì không
phải là sự bí mật, nếu ông tự phản
chiếu thì mật ý chính ở bên ông
vậy!" Huệ Minh nói: " Huệ Minh tuy
ở Hoàng Mai thật chưa từng xét ra diện mục
của mình. Nay nhờ ơn chỉ biểu như người
uống nước, lạnh hay ấm tự mình biết lấy. Nay
Ngài tức là thầy của Huệ Minh ". Ngài
Huệ Năng nói: " Anh được như vậy thì
chính là cùng tôi tôn Ngài Hoàng Mai làm thầy,
hãy khéo tự hộ trì lấy mình ". Huệ Minh
lại hỏi: " Từ nay về sau, Huệ Minh nầy
nên đi xứ nào ? " Huệ Năng đáp: "
Gặp Viên thì ngừng, gặp Mông thì ở."
Huệ Minh làm lễ từ biệt. Rồi Huệ Minh
trở lại đám người kia, bảo họ là không
thấy dấu, nên họ chuyển sang tìm hướng
khác. Sau nầy Huệ Minh đổi tên mình thành
Đạo Minh.

Rồi Ngài Huệ Năng lần
đến thôn Tào Hầu, quận Thiều Châu, không
có người nào biết mà ẩn náu. Khi ấy có Lưu
Chí Lược, nhà nho đãi Sư rất hậu, Chí Lược
có người Cô là Ni Sư hiệu là Vô Tận Tạng
thường tụng kinh Niết Bàn. Sư nghe qua
liền biết nghĩa mầu nhiệm, bèn giải
thuyết cho nghe. Ni Sư cầm quyển kinh hỏi
chữ. Sư bảo không biết chữ nhưng cứ hỏi
nghĩa Sư giải thích cho. Ni Sư nói: " Chữ
còn chẳng biết sao hiểu được nghĩa"
Sư nói: "Lý mầu nhiệm của chư Phật
chẳng quan hệ gì với văn tự ".

Ni Sư ngạc nhiên và báo cho mọi người rõ: "Đây là người hiểu Đạo, nên thỉnh cúng dường".

Thuở ấy, trong thôn có Tào
Thúc Lương cháu 5 đời của Tào Tháo và dân
chúng ở gần đua nhau lại chiêm bái Sư. Đương
thời, ở thôn Tào Khê có một ngôi chùa cũ tên
là Bảo Lâm vì nạn binh lửa cuối đời Tùy đã
để bỏ, người ta bèn cất lại rước Sư
về ở đó. Ngôi chùa nầy nguyên do Ngài Trí
Dược khuyên bảo dân Tào Hầu dựng nên và có
báo rằng: " Lối một trăm bảy chục năm nữa
sẽ có vị Vô Thượng Pháp Bảo đắc đạo ở đây,
kể đắc đạo đông như rừng, chùa cất thì
đặt hiệu là Bảo Lâm." Chùa cất xong quan
Mục Thiều Châu là Hầu Kính Trung soạn tờ
biểu dâng lên triều đình, được vua
Lương Võ Đế chuẩn lời ban cho tấm biễn là
Bảo Lâm Tự, đó là năm thứ ba triều Thiên
Giám ( 504 ).

Ngài Huệ Năng ngụ ở
đây hơn chín tháng, lại bị một số người truy
lùng, Sư trốn qua ngọn núi phía trước, lại
bị bọn chúng đốt núi nhưng may mắn Sư tránh
khỏi, nhớ đến lời Ngũ Tổ dạy: Gặp Hoài thì
dừng, gặp Hội thì ẩn nên Sư đi đến
huyện Tứ Hội theo đám thợ săn ở ẩn. Ở
với đám thợ săn, Ngài tùy nghi mà nói đạo cho
họ nghe, khi nào bọn thợ săn sai giữ
lưới, mỗi khi thấy muông thú sa vào, Ngài
đều thả hết. Đến mỗi bửa ăn,
chỉ lấy rau ở trong nồi thịt mà ăn. Có kẻ hỏi
thì đáp: " Chỉ ăn rau bên thịt ". Trải
qua mười lăm năm, đến một ngày kia Ngài suy
nghĩ, lúc nầy nên hoằng pháp, không thể ẩn
núp nữa.

Bèn đi đến chùa Pháp
Tánh ở Quảng Châu, ngày mồng 8 tháng Giêng Bính
Tý ( 675 ), gặp lúc Ấn Tông Pháp Sư giảng
kinh Niết Bàn. Khi ấy gió thổi lá phướng lay
động, có hai ông Tăng bàn cải với nhau, kẻ cho
" gió động ", người cho " phướng
động " chẳng ai chịu thua ai. Ngài Huệ
Năng bước tới nói rằng: " Chẳng phải gió
động, chẳng phải phướng động, ấy là lòng
người động." Mọi người ngạc nhiên.

Ấn Tông mời lên
chiếu trên ngồi, cầu hỏi nghĩa lý Phật
pháp, thấy Ngài Huệ Năng lời giản dị, lý
chánh đáng, không do văn tự. Ấn Tông hỏi:
"Ngài chắc không phải người thường. Từ lâu
nghe Áo, Pháp của Ngài Hoàng Mai xuống phương
Nam, chắc là Ngài phải chăng ?" Ngài Huệ
Năng đáp: " Không dám !"

Rồi Ấn Tông làm lễ xin
đem Y, Bát cho đại chúng coi. Ấn Tông lại
hỏi thêm: " Ngài Hoàng Mai giao phó cho Ngài
thì chỉ thị những gì ?" Ngài đáp: "
Không chỉ thị gì, chỉ bàn thấy Tánh, chớ không
bàn Thiền Định, Giải Thoát." Ấn Tông
hỏi: " Tại sao không bàn thiền định và
giải thoát ? " Ngài đáp: " Đó là hai
pháp, không phải là Phật pháp. Phật pháp thì
không phải hai ". Ấn Tông lại hỏi: "
Thế nào là pháp không hai của Phật pháp ?
" Ngài đáp: " Pháp Sư giảng Kinh
Niết Bàn, làm sáng tỏ Phật tánh, đó là
Phật pháp chẳng có hai. Như Ngài Cao Quí Đức
Vương Bồ Tát bạch Phật rằng: " Những kẻ
phạm bốn giới cấm nặng, làm năm tội nghịch và
bọn không tin Phật pháp ( Nhứt Xiển
Đề ) có dứt mất thiện căn, Phật tánh hay
không ? " Phật đáp: " Thiện căn có
hai; một thường; một vô thường. Phật tánh không
thường cũng không vô thường, bởi vậy cho nên
chẳng dứt đặng. Gọi là không hai: Một là
thiện, hai là không thiện mà Phật tánh
không thiện cũng không bất thiện nên
gọi là không hai. Uẩn cùng với Giới, phàm phu
thấy là hai, còn người đã đạt ngộ thì tánh
nầy không hai. Tánh không hai tức là Phật
tánh."

Ấn Tông nghe xong, hoan
hỷ chấp tay mà nói: " Tôi giảng kinh như
ngói gạch, Ngài luận nghĩa như vàng ròng."
Ngài Huệ Năng bèn mở Pháp môn Đông Sơn ở
gốc cây Bồ Đề, cây nầy do Ngài Trí Dược
đem từ Ấn Độ sang trồng tại đây. Vào năm
đầu Thiên Giám của vua Lương Võ Đế ( 502 ),
có dựng bia ghi: " Sau đây lối một trăm bảy
chục năm sẽ có vị Bồ Tát xác thịt khai diễn
thuyết thượng thừa tại dưới cây nầy độ cho
vô lượng chúng là vị pháp chủ chơn truyền
tâm ấn Phật vậy." Nơi đây Ngài
Cầu-Na-Bạch-Đà-La tam tạng pháp sư cũng có dựng
bia vào thời Lưu Dụ ( 420-478 ), có ghi rằng:
" Sau nầy sẽ có vị Bồ Tát xác thịt thọ
giới ở đây."

Đến ngày rằm tháng
Giêng năm ấy, Ấn Tông họp tứ chúng xuống
tóc cho Ngài Huệ Năng và đến ngày mồng
tám tháng Hai, nhóm các vị đức hạnh danh
tiếng đương thời như Ngài Trí Quang Luật Sư
ở Trường An làm Thọ Giới Sư, Ngài Huệ
Tịnh Luật Sư ở Tô Châu làm Yết Ma, Ngài
Thông ng ở Kinh Châu làm Giáo Thọ, Ngài
Kỳ-Đa-La Luật Sư ở Trung Ấn làm Thuyết
Giới. Ngài Mật-Đa Tam Tạng Pháp Sư ở Ấn Độ
làm chứng minh, để cho Ngài Huệ Năng
thọ giới, Ấn Tông từ đây tôn Ngài
Huệ Năng tức Lục Tổ làm thầy.

Mùa Xuân năm sau, Ngài từ
giả tứ chúng về chùa Bảo Lâm, Ấn Tông
Pháp Sư, các tăng ni Phật tử có trên ngàn
người đưa Ngài tới Tào Khê. Khi ấy Ngài Thông
ng luật sư ở Kinh Châu cùng vài trăm học
giả nương theo Sư. Sư thấy chùa Bảo Lâm chật
hẹp nên có đến viếng Trần Á Tiên,
người trong vùng để xin cúng dường đất cất
thêm trang viện. Trần Á Tiên bằng lòng
hiến cúng tất cả đất đai trong ấy kể cả
mả mồ tứ đại để xây dựng chùa. Sư đi dạo
chơi trong vùng đất ấy, gặp cảnh tốt bèn dừng
nghỉ rồi cất thành một chùa nhỏ, tổng cộng
được 13 chùa nhỏ trong vùng đất Tào Khê nầy.
Lục Tổ về tới chùa Bảo Lâm vì ở trong núi
cách trở nên Thứ Sử Thiều Châu Vi Cứ cùng
thuộc viên vào núi thỉnh Sư ra chùa Đại Phạm ở
thành Thiều Châu khai duyên thuyết pháp.

Tiểu sử đắc pháp và
các bài thuyết pháp chính yếu của Ngài
ghi trong Pháp Bảo Đàn Kinh đều được giảng
ở chùa Đại Phạm nầy.

Rằm tháng Giêng năm 684,
Đường Trung Tông theo lời đề nghị của
Huệ An Quốc Sư và Thần Tú Đại Sư, sai quan
Nội Thị Tiết Giảng đến chùa Bảo Lâm
thỉnh Lục Tổ vào triều để thuyết
pháp cho Thái Hậu và Vua.

Lục Tổ dâng biểu cáo
từ vì bệnh, xin trọn đời được ở nơi
núi non tu hành. Theo lời thỉnh cầu của Tiết
Giảng về những vấn nạn Phật Pháp, Lục Tổ
đã giảng dạy về tọa thiền về
Phật tánh. Tiết Giảng được ngộ, trở về
kinh tâu lên Vua.

Ngày mồng 3 tháng 9 năm
ấy, Vua ban chiếu khen thưởng , cúng dường áo
cà sa bá nạp và bình bát thủy tinh, truyền
cho Thứ Sử Thiều Châu sửa sang chùa, lại
truyền cất một ngôi chùa chỗ ở cũ của
Lục Tổ, ban tên là chùa Quốc Ân:

Tháng 7 năm Nhâm Tý (
685 ), Lục Tổ sai môn đồ qua chùa Quốc Ân tại
Tân Châu xây tháp và khiến thợ làm mau,
để cuối mùa hạ năm sau khánh thành.

Ngày mồng một tháng Bảy
năm Quí Sửu ( 713 ), Sư nhóm đồ chúng mà dạy
rằng: " Đến tháng 8 nầy ta muốn lìa khỏi
thế gian. Bọn ngươi có điều chi nghi,
nên hỏi sớm đi, đặng ta phá nghi cho, khiến
cho các ngươi hết mê. Chớ nếu sau ta đi
rồi, không có người dạy các ngươi."

Các Sư như Pháp Hải nghe
qua đều khóc, duy có Thần Hội là thần tình
chẳng động, cũng không khóc. Lục Tổ nói: "
Thần Hội tiểu sư ! Ví dầu được những
điều lành hay chẳng lành, khen chê chẳng
động, vui buồn chẳng sanh, chẳng cho là được gì
hết." Còn các ngươi ! Ở trong núi bao
nhiêu năm đã tu được những gì ? Vì ai mà ưu
tư thương khóc. Nếu lo cho ta không biết
chỗ đến ? Chính ta tự biết chỗ
mình đến. Nếu ta không biết chỗ
đến, đã không báo trước cho các ngươi.
Các ngươi thương xót khóc than, thật là chưa
biết nơi ta đến. Nếu biết nơi ta
đến tất chẳng nên than khóc làm chi. Pháp
tánh vốn không sanh, không diệt, không
đến, không đi. Tất cả hảy ngồi xuống ta sẽ
đọc cho các ngươi một bài kệ gọi
là: chơn, giả, động, tịnh. Các ngươi tụng bài
kệ nầy. Đồng ý với ta, theo đó mà tu
hành, chẳng sai tông chỉ.

Chư tăng làm lễ, thỉnh Lục Tổ đọc kệ, Ngài đã đọc bài kệ như sau:

Hết thảy không có chơn,

Chẳng đem coi là chơn

Nếu coi là chơn đó

Ấy coi hết chẳng chơn

Nếu tự mình có chơn

Lìa giả, tức tâm chơn

Tâm mình chẳng lìa giả

Không chơn, chốn nào chơn?

Có tình liền biết động

Không tình liền chẳng động

Nếu ta chẳng động hành

Đồng không tình chẳng động

Nếu tìm thiệt chẳng động

Trên động có chẳng động

Chẳng động là chẳng động

Không tình không Phật chủng

Khéo phân biệt được tướng

Nghĩa đệ nhứt chẳng động

Chỉ làm kiến như vậy

Tức là chơn như dụng

Bảo người học đạo hay

Rán sức nên dụng ý

Đừng ở cửa Đại Thừa

Giữ lấy trí sanh tử

Nếu dưới lời ứng nhau

Liền cùng bàn Phật nghĩa

Nếu thiệt chẳng ứng nhau

Chấp tay, khiến hoan hỷ

Tông nầy vốn không tranh

Tranh liền mất đạo ý

Pháp môn chấp nghịch tranh

Tự tánh vào sanh tử.

Lục Tổ kệ xong, tất cả
đều làm lễ, thảy đều giữ tâm y theo
pháp tu hành không dám tranh cải. Khi biết Lục
Tổ chẳng còn trụ thế lâu đời. Sư Pháp Hải
đến trước Tổ lễ Ngài để hỏi:

- Sau khi Hòa Thượng nhập diệt, Áo Pháp nên giao cho ai ?

Lục Tổ bảo: " Từ khi
ta thuyết pháp ở chùa Đại Phạm đến giờ,
hảy ghi chép lại lưu hành, đề tựa là "
Pháp Bảo Đàn kinh ". Các ngươi hãy gìn giữ
truyền trao cho nhau, độ cho quần sanh. Theo y
như thuyết nầy, đó là chánh pháp. Nay ta
thuyết pháp cho các ngươi nghe chớ không có
truyền Áo nầy. Thật là vì tín căn của các
ngươi thuần thục quyết định chẳng nghi, nhậm
nỗi việc lớn. Theo ý kệ của Tổ Sư
Đạt Ma truyền trao thì Áo không nên
truyền nữa."

Ngô bổn lai tư độ

Truyền Pháp cứu mê tình

Nhứt hoa khai ngủ diệp

Kết quả tự nhiên thành

Nghĩa:

Vốn ta lại đất ấy,

Truyền Pháp cứu mê tình

Một hoa trổ năm cánh

Kết quả tự nhiên thành.

Ngày mồng 8 tháng 7 Quí
Sửu ( 713 ), Lục Tổ bảo môn đồ rằng: " Ta
muốn về Tân Châu, các ngươi sửa soạn
thuyền chèo cho mau ". Các môn đồ khẩn
thiết xin Tổ lưu lại lâu hơn. Tổ nói: "
Chư Phật xuất hiện còn tỏ ra Niết Bàn.
Có lúc lại, ắt có lúc đi, cũng là lẻ thường
vậy. Hình hài nầy của ta ắt có nơi về.
"

Môn đệ hỏi: " Từ
đây Sư đi, sớm muộn gì cũng có khi trở về
? " Sư đáp: " Lá rụng về cội. Không
hẹn ngày trở về."

Môn đệ lại hỏi: "
Chánh pháp truyền trao cho ai ? " Sư đáp:
" Kẻ có đạo thì đắc, kẻ vô tâm thì
thông."

Môn đồ lại hỏi thêm:
" Sau nầy có nạn gì chăng ? " Sư đáp:
" Sau khi ta diệt độ năm, sáu năm sẽ có
người lại lấy đầu ta, hãy nghe lời sấm ký
của ta :

Đầu thượng dường thân

Khẩu lý tu san

Ngộ Mãn chi nan

Dương Liễu vi quan ".

Nghĩa là :

Trên đầu thờ cha mẹ

Trong miệng cần miếng ăn

Gặp cái nạn thằng Mãn

Lúc Dương, Liễu làm quan

Rồi Lục Tổ rời Tào Khê,
đến chùa Quốc Ân ở Tân Châu. Ngày mồng 3
tháng 8 năm Quí Sửu ( 713 ) Lục Tổ thọ trai ở
chùa Quốc Ân xong, Ngài bảo các môn đồ rằng:
" Các ngươi đều y vị thứ mà ngồi, ta
từ biệt các ngươi đây."

Sư Pháp Hải bạch xin Ngài
lưu lại một thời pháp, khiến cho người mê
sau thấy được Phật tánh. Vì lời thỉnh cầu đó,
Lục Tổ thuyết một bài pháp Phật tại tâm
chúng sinh và lưu một bài kệ " Tự Tánh
Chơn Phật ".

Lục Tổ đọc kệ xong
bảo đồ chúng, sau khi Ngài diệt độ, đừng
khóc lóc, đừng nhận phúng điếu, đừng mặc
đồ tang, ấy không phải là chánh pháp. Rồi Ngài
đọc một bài kệ:

Ngột ngột bất tu thiện

Đằng đằng bất tạo ác

Tịch tịch đoạn kiến văn

Đảng đảng tâm vô trước

Nghĩa là :

Sững sững chẳng tu hành

Trơ trơ không tạo dữ

Thấy nghe dứt như không

Tâm không chút nghi lự.

Kệ xong, Lục
Tổ ngồi ngay ngắn cho tới canh ba, thình lình bảo
môn đồ: " Ta đi đây ". Rồi Ngài tịch
diệt.

Lục Tổ thọ 76 tuổi.
Năm 24 tuổi còn là cư sĩ được trao truyền
Y, Bát . Năm 39 tuổi, xuống tóc thọ cụ túc
giới. Thuyết pháp lợi ích cho chúng sanh 37
năm, kẻ ngộ đạo cao siêu rất nhiều, kẻ
được nối pháp có 43 người, môn đệ anh
tuấn có Thanh Nguyên Hành Tư, Nam Nhạc Hoài
Nhượng, Hà Trạch Thần Hội, Vỉnh Gia Huyền
Giác, Nam Dương Tuệ Trung, Pháp Hải . Chính
Ngài Pháp Hải thường theo Lục Tổ ghi chép
thuyền ngữ, ngôn hành rồi soạn thành bộ Tôn
Bảo. Sau nầy Linh Thao dựa theo đó và các văn bia
của Thượng Thư Vương Duy, Thứ Sử Liễu Tôn
Nguyên và Lưu Vũ Tích soạn thành Pháp Bảo Đàn
Kinh.

Môn đồ của Ngài Nam Nhạc sau phân lập thành 2 tông phái Thiền là Lâm Tế và Quy Ngưỡng.

Còn môn đồ của Ngài Thanh
Nguyên sau phân lập thành 3 tông phái Thiền
là Tào Động, Vân Môn, Pháp Nhẫn. Năm tông nầy
ứng với câu kệ: " Nhứt hoa khai ngũ
diệp."

Đến tháng 11 năm ấy,
quan lại, môn đồ của Ngài ở ba quận Quảng Châu,
Thiều Châu và Tân Châu đều muốn giữ
nhục thân của Ngài để tôn thờ, nên cuối
cùng phải giải quyết, đốt hương khấn
nguyện với Ngài " Hễ khói nhang bay về
hướng nào, nhục thân sẽ được rước về đó
". Rồi khói nhang bay về hướng Tào Khê.

Ngày 13 tháng 11 năm Quí Sửu ( 713 ). Linh cửu, Y, Bát được rước về Tào Khê.

Ngày 25 tháng 7 năm Giáp
Dần ( 714 ), tổ chức lễ nhập tháp cho nhục thân
Lục Tổ. Những bảo vật như Y, Bát của Tổ Đạt Ma
truyền lại, Y ma nạp, Bát thủy tinh của Vua
Trung Tông ban và tượng Lục Tổ do Sư Phương
Biện đấp cùng các đạo cụ, đều giao cho
thị giả của Lục Tổ, để tại chùa Bảo Lâm.

Đêm mồng 3 tháng 8 năm
Nhâm Tuất ( 722 ), thình lình nghe trong tháp như
có tiếng kéo dây sắt. Chúng tăng giựt mình
thức dậy, ngó thấy một người mặc đồ đại tang
từ trong tháp chạy ra. Tìm thấy có vết
thương tại nơi cổ Lục Tổ. Môn đồ đem
chuyện ấy trình lên quan trên. Quan huyện
Dương Khản và Thứ Sử Liễu Vô Thiễm nhận được
đơn, truy lùng kẻ phạm tội. Sau năm ngày tìm
được tên Trương Tịnh Mãn, người huyện
Lương thuộc Nhữ Châu, ở chùa Khai Nguyên xứ
Hồng Châu, nhận do Thầy Sải Kim Đại Bi nước Hàn
khiến mướn lấy đầu Tổ để đem về
xứ Hải Đông cúng dường.

Quan Thứ Sử họ Liễu
nghe lời khai, chưa gia hình, liền đến Tào
Khê hỏi Sư Linh Thao: " Vụ án nầy, xử như
thế nào ? " Linh Thao đáp: " Nếu
lấy luật nước mà bàn, thì nên giết. Nhưng
lấy nghĩa từ bi của Phật giáo thì oán thù như
nhau, huống hồ gì hắn muốn cúng dường, thì nên
tha thứ vậy."

Liễu Vô Thiễm khen: " Mới hay cửa Phật quảng đại !"

Việc nầy ứng với câu
sấm ký của Lục Tổ, nhục thân Ngài bị kẻ
trộm người Mán cắt lấy đầu, lúc Dương Khản
làm quan huyện và Liễu Vô Thiểm làm quan
Thứ Sử.

Năm đầu Thượng Nguyên (
760 ),Vua Túc Tông sai sứ thỉnh Y, Bát của Lục Tổ
đem vào nội cung cúng dường. Qua năm đầu Vĩnh
Thái ( 765 ), ngày 5 tháng 5 năm, Vua Đại Tông
chiêm bao thấy Lục Tổ xin lại Y, Bát. Ngày mồng 7
tháng ấy, sai sứ là Trấn Quốc Đại Tướng quân
Lưu Sùng Cảnh mang Y, Bát trả về chùa Bảo
Lâm và truyền cho Thứ Sử Thiều Châu
Dương Giam khiến chùa gìn giữ cẫn thận và
Vua đặt là Quốc Bảo.

Vua Đường Hiến Tông ( 806 - 821 ) ban thụy là Đại Giám Thiền Sư, đề tên tháp là Nguyên Hòa Linh Chiếu.

Vua Tống Thái Tông ( 976 -
983 ) gia tặng thụy hiệu là Đại Giám Chơn
Không Thiền Sư, chiếu sửa sang lại tháp
và đặt tên là Thái Bình Hưng Quốc Chi Tháp.

Năm 1033, Vua Tống Nhơn
Tông ( 1023 - 1064 ) rước chơn thân, Y, Bát của
Lục Tổ vào đại nội cúng dường lại gia tặng
thụy hiệu là Đại Giám Chơn Không Phổ Giác
Thiền Sư.

Vua Tống Thần Tông ( 1068 - 1086 ) gia tặng thụy hiệu là Đại Giám Chơn Không Phổ Giác Viên Minh Thiền Sư.

Sự thị
hiện của Lục Tổ.
Ở ngoài thế tục,
Lục Tổ là một người nghèo khó, bán củi nuôi
mẹ độ nhật, vào chùa là phụ thung cư sĩ lo
việc bửa củi, giả gạo, chớ chẳng có tụng
kinh, nghe pháp. Hơn tám tháng chưa bước tới
chánh điện, thậm chí đến việc Ngũ
Tổ tập họp môn đệ lại, để dạy
mỗi người làm một bài kệ trình kiến
giải của mình về tánh Bát nhã, người ta
cũng chẳng lưu tâm đến Ngài vì Ngài là
người miền Nam được liệt vào loại man di
mà lại không biết chữ nữa! Vậy mà Lục Tổ
đã ngộ được Phật tánh, chứng đắc pháp Phật,
được Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn trao truyền Y Bát.
Việc này phá bỏ tất cả những quan niệm,
nhận thức sai lầm từ trước là chỉ có những
người có học, những người có trí tuệ
mới có thể tu học, chứng đắc được Phật
pháp. Trường hợp Lục Tổ chứng thực rằng từ kẻ
trí cho đến phàm phu đều có Phật tánh,
cho nên đều có thể thành Phật. Là một
trường hợp thuyết phục mạnh mẻ cho mọi
người dễ tin rằng chân lý của đức Phật rõ
ràng "Nhất thiết chúng sinh giai hữu Phật
tính".

Chúng ta thấy rằng đạo
Phật được truyền bá vào Trung quốc từ những
năm trước Công Nguyên, cho đến đời Vua Minh
Đế nhà Hậu Hán năm 67 TL nhà Vua sai sứ sang
Tây Vực thỉnh tượng Phật, dọc đường sứ
rước được hai nhà sư Ấn Độ là Ca Diếp
Ma Đằng và Trúc Pháp Lan đưa về kinh đô,
Vua mừng rở cho lập Bạch Mả Tự để hai nhà
sư dịch kinh. Từ đó cho đến khi Ngài Huệ
Năng cầu Pháp, đạo Phật đã truyền bá ở
Trung Quốc trên 600 năm đã có những nhà sư Trung
Quốc sang Ấn Độ thỉnh kinh như Ngài Pháp
Hiển đi Ấn Độ từ năm 399 đến 414 và
Ngài Trần Huyền Trang (600-664) đi Ấn Độ
từ 629 đến 645, có nhiều Vua, quan đại
thần đã quy y Tam bảo, dốc lòng phụng sự Phật
Pháp như là Lương Võ Đế, một số nhà sư
được phong làm Quốc Sư, cho thấy đạo Phật thời
ấy ảnh hưởng mạnh mẻ đến Vua, quan và những
nhà trí thức làm cho người ta có thể nghĩ
rằng đạo Phật chỉ thích hợp cho hạng người trí
thức, uyên thâm kinh điển, để nghiên cứu
giáo lý. Trường hợp Ngài Huệ Năng là
một biến cố, đạo Phật chân truyền từ
đức Thế Tôn cho đến Ngài vẫn chỉ là
một giáo lý, một chân lý. Tự tánh Bồ
Đề bổn lai thanh tịnh, bình đẳng với mọi
người, ai ai cũng có thể đạt tới thanh tịnh,
thanh tịnh thường hằng ấy là đạt đạo vậy.

Tư tưởng
căn bản của Lục Tổ.
Không phải tự nhiên mà
Lục Tổ, hoặc là người viết Pháp Bảo Đàn
Kinh đã đưa lên hàng đầu quyển kinh, cũng
là lời mở đầu bài giảng ở chùa Đại Phạm khi
Tổ được Thứ Sử Lưu Cứ thỉnh Ngài từ núi ra
thành Thiều Châu giảng kinh:

- Thiện tri thức! Bồ Đề tự tánh, bổn lai thanh tịnh, đản dụng thủ tâm, trực liễu thành Phật.

Nghĩa là: Hởi chư thiện tri thức! Tự tánh Bồ Đề vốn thanh tịnh, chỉ dùng cái tâm nầy, đủ thành Phật vậy.

Ai cũng biết rằng Phật
đã dạy "mọi chúng sanh đều có Phật
tánh". Phật tánh ấy là tự tánh Bồ Đề
là sự thanh tịnh. Làm thế nào giữ cho được
tâm của mình luôn luôn thanh tịnh thì sẽ thành
Phật.

Ở đây Lục Tổ khẳng định lại một lần nữa sự chứng đắc của Ngài :

Bồ Đề bổn vô thọ

Minh kính diệc phi đài

Bổn lai vô nhứt vật

Hà xứ nhạ trần ai?

Qua bài kệ
nầy, chúng ta thấy Ngài đã khẳng định tự tánh
Bồ Đề vốn không là, không phải, không có
một vật gì cả mà như vậy thì nó thanh tịnh đó
là Ngài định nghĩa. Bây giờ Ngài chỉ cho cách
tu để thành bậc chánh giác ấy là phải giữ
cho tâm luôn luôn được thanh tịnh tức là đạt
đến cảnh giới Niết Bàn, đạt đạo tức
là thành Phật.

Trong kinh Di Đà, Phật có
dạy: "Nếu có thiện nam, tín nữ nào
hoặc một ngày cho đến bảy ngày niệm danh
hiệu Phật, tâm không tán loạn, khi sắp
chết sẽ được Phật A Di Đà và chư vị Thánh
hiện ra trước mắt. Khi chết mà tâm không
tán loạn liền được sanh về cõi cực lạc
của Phật A Di Đà. Nhờ đoạn kinh phổ quát nầy,
chúng ta thấy rằng một khi ta nhứt tâm chánh
niệm, không chút xao động thì tâm ta đạt
được cảnh giới thanh tịnh, tâm ấy là Bồ
Đề tâm mà tánh ấy là tánh thanh tịnh: Không
sanh, không diệt, không thêm, không bớt, không
dơ, không sạch. Đó cũng là Trí Bát Nhã vậy.
Đạt đến nhứt tâm bất loạn, tức là tâm Bồ
Đề, tức là đã đến bờ bên kia. Một
người ngồi thiền, một người niệm Phật
đều có thể đạt được.

Tư tưởng căn bản của Lục Tổ được Ngài trình bày thật rõ ràng, cô động và xúc tích.

Sự hình
thành dòng thiền đông độ.
Qua câu hỏi của Ngũ tổ :
" Gạo giả đã trắng chưa ? ", nếu
câu ấy Tổ hỏi chúng ta, chắc chúng ta sẽ trả
lời một trong hai trường hợp " - Đã trắng
hoặc chưa được trắng ". Còn Huệ Năng
hiểu theo mật ý là đã đạt đạo chưa ?
Do đó Ngài trả lời là " - Gạo giả đã
trắng, chỉ còn thiếu cái sàng ", có
nghĩa là lý đạo đã thấu nhưng còn chờ
người chứng đắc cho.

Rồi Ngũ tổ tay đang cầm
quạt, gõ vào cối ba cái, ngài Huệ Năng
hiểu liền đó là ước hẹn vào canh ba, cho
nên ngài Huệ Năng canh ba đêm đó liền
lẻn vào phương trượng của ngài Hoằng Mai, từ
lời lẽ trong bài kệ đến những câu đối
đáp, nhậm ý chứng tỏ căn tánh ngài Huệ
Năng đã đạt đạo. Do đó Ngũ tổ đã trao
truyền tâm ấn, giao phó cho Lục tổ trách
nhiệm hoằng pháp, độ sanh, xiển dương
chánh pháp, làm cho dòng Thiền Đông độ ngày
càng hưng thịnh hơn.

Lục tổ lấy kinh nghiệm
bản thân mình, không cần phải đọc thiên
kinh, vạn quyển, chỉ giữ cho tâm thanh tịnh,
trí Bát nhã tự nhiên sanh, chính Lục tổ đã tỏ
ngộ được từ kinh Kim Cang, một kinh sắc như
gươm, chặt đứt mọi phiền não, triệt
để phá chấp. Lục tổ dùng kinh Kim Cang làm
tôn chỉ cho tông Vô niệm của ngài để
lưu truyền hậu thế, thay chi Lăng già do
Sơ tổ Bồ Đề Đạt Ma từ Ấn Độ mang sang
truyền trao lại.

Một vài nghi
vấn
Việc Huệ Minh và
những người chạy theo tìm Lục tổ để lấy
lại y bát, làm cho nhiều người nghĩ rằng,
đạo Phật là đạo diệt dục nhưng tại sao
người ta còn Tham Sân Si, muốn chạy theo Lục tổ
để dành lấy Y Bát ?

Hiểu như vậy cũng
đúng nhưng mà nếu chúng ta ở vào hoàn cảnh
một thiền sinh dưới trướng của Ngũ Tổ,
chúng ta sẽ nghĩ và làm gì ? Đâu phải tất cả
mọi người vào chùa tu là Thánh Tăng, xả ly
tất cả mọi tham ái ? sân si ? Có những người
đã tu lâu năm, có những người vừa mới tu,
họ cũng là người tâm tánh cũng như chúng ta
mà thôi, cho nên ai ai cũng tôn kính giáo thọ
Thần Tú, mọi người đều nghĩ rằng Thần
Tú sẽ được truyền y bát, gần nhất là bài
kệ của người đã được Ngũ tổ tán dương.
Còn Huệ Năng, dưới mắt của các Thiền
sinh chẳng qua là một anh chàng quê mùa, dốt nát,
chỉ có làm công quả, chẳng có tụng kinh, ngồi
thiền, sau ba ngày anh ta mất tích, Ngũ tổ
cũng không thăng đường thuyết pháp, nay ngài
cho biết Y Bát đã truyền cho Huệ Năng
! Có lẽ vì lòng Từ mà ngài phải nói như
thế, để giúp cho Huệ Năng khỏi bị
mang tội trộm cắp mà thôi, chớ sự trao truyền
ấy có ai đã thấy ? Chàng ta đã xứng đáng chưa
? Chắc là chưa. Vì bài kệ của Huệ Năng
đọc cho quan Biệt giá Trương Nhật Dụng
chép lên vách, đã bị Ngũ tổ dùng dép xóa đi,
trước mọi người ngài còn khẳng định là
chưa đạt đạo kia mà. Nhưng có lẽ lòng tham của
Huệ Năng nỗi lên, đã đánh cắp Y Bát và
trốn chạy, mà anh chàng nhà quê ấy còn trốn
chạy đâu hơn là chạy về miền Nam.

Ở vào trường hợp nầy,
Ngũ tổ có lòng từ nên tha thứ, nhưng nếu
chúng ta không chạy theo lấy lại Y Bát trả về
cho Ngũ tổ mới là đáng chê trách người đệ
tử không biết bảo vệ, phục vụ thầy tổ
mình. Cho nên Huệ Minh và những người sơ cơ
khác chạy theo Lục Tổ để dành lại y bát, là
một hành động đương nhiên thường tình, lý
phải như vậy, còn nếu Thần Tú chạy theo mới
đáng cho chúng ta chê trách.

Ngũ tổ vì sao truyền Y
Bát mà không cho chúng đệ tử rõ ? Lý do
chánh yếu là ngài biết rõ ai ai cũng tôn
thờ Thần Tú, từ lâu mọi người tin chắc rằng
Thần Tú sẽ được truyền Y Bát, nay nếu
tuyên bố Y Bát truyền cho Huệ Năng mọi
người sẽ không thể phá chấp, sẽ xem Huệ
Năng là một người quê mùa, dốt nát, tầm
thường và Huệ Năng có thể bị ám hại,
cho nên Ngũ tổ đã dạy Huệ Năng xuôi về
Nam, ẩn thân một thời gian, như thế một là
Huệ Năng đến miền đất xa lạ, chưa ai
biết tông tích, người ta sẽ dễ dàng chấp
nhận, tôn thờ, hai là thời gian ẩn thân để
làm cho tâm mọi người lắng động, phải chấp
nhận việc truyền trao Y Bát đó là đương
nhiên, khi đã được một số người khác tôn
sùng, họ sẽ bảo vệ thầy tổ của mình, ba
là Huệ Năng có đủ thời gian để
nghiền ngẫm suy tư và chứng ngộ, chờ đợi
một cơ hội thuận tiện khai mở dòng thiền,
ngài đã khai mở đúng lúc bằng một nhát búa bổ
mạnh vào tâm thức hai thiền sinh về "
tâm động ", trong khi họ cãi với nhau vì
lá phướng động hay vì gió động.

Khi tiễn Huệ Năng, Ngũ
tổ cho biết ba năm sau người sẽ tịch, tại sao
Ngài không dành ba năm đó để giảng dạy chữ
nghĩa, kinh điển, khai mở trí tuệ cho
Huệ Năng rồi mới trao truyền Y Bát, thật
ra thì Huệ Năng đã đạt đạo, sau nầy ngài
đã nói với Ni sư Vô Tận Tạng : " Lý
mầu của chư Phật chẳng quan hệ gì với văn
tự ". Mà đúng vậy, Huệ Năng đâu đã
học chữ nào mà đã ngộ được kinh Kim Cang,
thì cần gì Ngũ tổ phải dạy thêm chữ nghĩa,
điều nầy lại hóa ra là một khẳng định, một
phá chấp triệt để những lớp trước hoặc
đương thời tôn sùng văn tự, phải lão thông
kinh điển, chẳng hạn như Tam Tạng Pháp sư
Trần Huyền Trang, mới có thể tu học và
chứng ngộ giáo lý đạo Phật.

Lãnh Nam là tên vùng đất
Việt Nam thời trước, nhưng cha mẹ của Huệ
Năng đều là người Trung Hoa và chùa Quốc Ân
ở xứ Tân Châu, nơi mà vua Đường Trung Tông ban
cho ở chỗ cũ tức là đất Lãnh Nam, chúng ta
không thấy những sách Phật giáo Việt Nam xưa
nói đến, phải chăng xứ Tân châu nằm ở
Quảng Đông ngày nay, đất nầy thuộc Trung Quốc
từ lâu vã lại Lục tổ cũng là người Trung Quốc
nên các sách Phật giáo xưa đều không nói
tới. Hơn nữa, trong Kinh Lăng Già Tâm Ấn do
Thiền sư Thích Thanh Từ dịch năm 1975 phần
Lăng già tâm ấn duyên khởi, Kim Vô một Thiền
sư Trung Hoa viết " ... Đến năm Mậu
Tuất ( 1641 ), Ngài trở về Lãnh Nam. Kim Vô
tôi năm sau từ Ngọc Môn tìm đến
...", như vậy, Lãnh Nam của Huệ Năng và
của Kim Vô nói tới có thể là một và nó là
đất Trung Hoa mà thôi.

Phương pháp
thực hành.
Phương pháp thực hành của
Lục Tổ được Ngài tạo thành một pháp môn Vô
Niệm mà Ngài có nói rõ, lấy vô niệm làm
tông, vô tướng làm thể và vô trụ làm gốc.
Ngài dạy vô niệm là đối với chuyện nghĩ
mà không nghĩ, Vô Tướng là đối với tướng mà
rời khỏi tướng và Vô Trụ là chẳng trụ vào
mỗi điều nghĩ, tức là không bị trói
buộc.

Chúng ta có thể tìm
hiểu thêm về tông vô niệm của Ngài do
chính Ngài giảng: Sao kêu là vô niệm?
Biết và thấy tất cả các pháp mà lòng chẳng
chấp nê, thấm nhiễm, ấy là vô niệm. Dùng
đến liền biến khắp mọi nơi, cũng
chẳng chấp nê hết thảy mọi nơi. Chỉ cốt
trong sạch lòng mình, khiến cho sáu thức ra
khỏi sáu cửa, ở trong lục trần mà không tạp,
không nhiễm. Qua lại tự do, không dụng không
trệ, tức là Bát Nhã Tam Muội, tự tại giải
thoát gọi là hạnh vô niệm. Nếu đối
với trăm vật chẳng nghĩ, rồi khiến cho
niệm tuyệt, tức là hành pháp trói buộc,
đó kêu là biên kiến.

Hỡi chư thiện tri thức!
Hể ai ngộ được pháp vô niệm thì thấy
cảnh giới của chư Phật. Hể ai ngộ được
pháp vô niệm tức đạt được địa vị Phật.

Để dạy người ta thực
hành pháp vô niệm, Lục Tổ có 2 bài kệ,
chúng tôi chọn một bài trích ra đây, vì
thấy rằng nó đầy đủ hơn bài kia:

Thuyết thông với tâm thông với hai tướng,

Như mặt trời treo tượng hư không

Chỉ truyền thấy tánh pháp dòng

Ra đời phá bể tà tông ra ngoài.

Pháp chẳng cứ hai loài tiệm đốn

Chậm mau do ở chốn tĩnh mê

Cửa này thấy tánh thì về

Người ngu che lấp chẳng hề tĩnh ra

Dầu giảng thuyết rộng xa muôn dặm

Mà lý thì hiệp lại một đường

Trong nhà phiền não mơ màng

Mặt trời huệ tỏ nên thường mọc ra

Hễ tà lại tức là phiền não

Hễ chánh về phiền não trừ đi

Chánh tà đều chẳng dùng chi

Một lòng thanh tịnh đến thì không dư

Bồ Đề vốn chơn như tự tánh

Hễ khởi lòng bất chánh là sai

Tịnh tâm vẫn ở trong sai

Chánh xô ba chướng ra ngoài đạo ngay

Người đời nếu có hay tu lạy,

Hết thảy đều chẳng hại đạo mầu

Lỗi mình mình thấy làu làu

Tức là với đạo hai đầu tương đương

Loài sắc tự nó thường có đạo

Đều chẳng làm phiền não chi nhau

Lìa đạo, tìm đạo ở đâu?

Trốt đời chẳng thấy đạo mầu nơi nao

Một đời những lao đao vì đạo

Rốt cuộc rồi áo não lấy thân

Muốn tìm cho thấy đạo chơn

Làm ngay thì đạo xây vần tới ngay

Tự mình nếu không hay có đạo

Làm quấy thì thấy đạo là gì.

Kẻ nào thiệt dạ tu trì

Tự nhiên chẳng thấy lỗi chi ở đời

Nếu mình thấy những người làm quấy

Mình quấy theo kẻ ấy thấp thay

Quấy ai ta chẳng quấy lây

Nếu ta cũng quấy lỗi rày ở ta

Vậy ta hãy ruồng xa lòng quấy

Phiền não trừ chẳng thấy não phiền

Ghét yêu chẳng bận lòng thiền

Ruổi dài hai cẳng nằm yên một giường

Với người khác tìm phương khuyến thiện,

Tự mình nên phương tiện tùy cơ

Chớ cho họ có lòng ngờ.

Tức là tự tánh bây giờ hiện ra

Pháp Phật ở đời ta như vậy

Chẳng lìa đời mà thấy riêng bề

Lìa đời kiến đạo bồ đề

Như tìm sừng thỏ chẳng hề thấy đâu

Chánh kiến ấy tên đầu xuất thế

Tà kiến là tiếng để thế gian

Chánh tà quét sạch một làn

Tánh bồ đề sẽ chan chan hiện trần.

Tụng nầy ấy là phần đốn giáo

Cũng kêu tên là đại pháp thuyền

Mê thì hằng kiếp liên miên

Tĩnh thì giây lát cũng liền thành luôn.

Về pháp môn thiền
định Lục Tổ dạy: Hỡi chư thiện tri thức! Sao
kêu là thiền định? Bên ngoài rời khỏi
tướng là thiền. Bên trong chẳng loạn là
định. Bên ngoài mắc lấy tướng thì ở bên trong
liền loạn. Bên ngoài nếu rời khỏi tướng,
thì tâm liền chẳng loạn. Bổn tánh tự tịnh,
tự định; chỉ vì thấy cảnh mà nghĩ đến
cảnh liền loạn. Nếu thấy các cảnh mà tâm
chẳng loạn, đó mới thiệt là định vậy.

Hỡi chư thiện tri thức!
Ngoài rời khỏi tướng tức là thiền; trong
chẳng loạn tức là định; ngoài thiền trong
định đó tức là thiền định. Kinh Bồ Tát
Giới chép rằng: "Bổn tánh của ta nguyên tự
nó thanh tịnh".

Hỡi chư thiện tri thức!
Ở trong mỗi lúc, mỗi giây nghĩ, tự
mình thấy bổn tánh thanh tịnh. Tự mình tu, tự
mình hành, tự thành Phật đạo vậy.

Qua đây chúng ta thấy rằng
từ tư tưởng căn bản tự tánh bồ đề vốn
thanh tịnh, giữ cho tâm mình luôn luôn được
thanh tịnh tức là trở về với bổn tánh, khi
đã hợp nhất với tự tánh thì Bát Nhã Trí sanh,
đạt quả vị Bồ Đề, phương pháp để
đạt được là phải thiền định.

Phương pháp thiền của
Lục Tổ như trên đã nói tức là giữ cho tâm
được thanh tịnh không suy tư như Phật đã dạy:
"Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm" để
đáp lại câu "vân hà hàng phục vọng
tâm?"

Chính vì vậy mà các
Thiền Sư có lối la, hét, đánh đá những nhà
Sư, trong các trường hợp các nhà Sư suy nghĩ
để trả lời câu hỏi của Thiền Sư, bởi
vì có suy nghĩ là còn đi ngược lại phương
pháp Thiền Định của Lục Tổ rồi.

Tổ đã nói trong bài kệ trên:

Bồ Đề vốn chơn như tự tánh

Hể khởi lòng bất chánh là sai

Tịnh tâm vẫn ở trong sai.

Chánh xô ba chướng ra ngoài đạo ngay

Nguyên văn:

Bồ Đề bổn tự tánh.

Khởi tâm tức thị vọng.

Tịnh tâm tại vọng trung.

Đản chánh vô tam chướng.

Hiểu được
phương pháp căn bản nầy thì chúng ta thấy có
những câu Tổ hỏi và những câu các đồ đệ
trả lời không có liên quan chút nào hết,
điều nầy nó thực chứng cho hành giả có giữ
được bổn tánh thanh tịnh hay không.

1- Chẳng hạn
Triệu Châu đến chỗ Thiền Sư Hoàng
Bá Hy Vận , Hoàng Bá thấy Sư đến
liền đóng cửa phương trượng. Sư lấy lửa
đem vào pháp đường kêu:

- Cứu lửa, cứu lửa!

Hoàng Bá mở cửa, nắm Sư đứng lại, bảo:

- Nói! Nói!

Sư bảo:

- Cướp qua rồi mới trương cung.

2- Sư Lâm Tế Nghĩa Huyền đến hỏi Thiền Sư Hoàng Bá:

- Thế nào là đại ý Phật pháp?

Hoàng Bá liền đập cho
một gậy. Sau Sư lại hỏi hai lần nữa, cũng bị
mỗi lần một gậy. Sư Lâm Tế phải từ giả
sang tham vấn Thiền Sư Đại Ngu, thuật lại sự
việc trên, và hỏi rằng như vậy có lỗi
hay không mà bị đánh như thế. Đại Ngu nói:
Hoàng Bá dạy ngươi thống thiết, tại ngươi
còn tìm lỗi". Ngay câu nầy Sư Lâm Tế
tĩnh ngộ.

Còn Ngài Đại Ngu lúc còn
đi học đạo, đến chào từ biệt
Thiền Sư Trí Thường (Qui Tông). Ngài Trí
Thường hỏi:

- Đi đâu?

- Đi các nơi học ngủ vị thiền.

- Các nơi ngủ vị thiền, ta trong ấy chỉ có nhất vị thiền.

- Thế nào là nhất vị thiền?

Ngài Trí Thường liền đánh. Đại Ngu nhờ vậy đại ngộ, thưa:

- Ngưng, con hội rồi.

- Nói! Nói!

Đại Ngu vừa nghĩ trả lời.

Ngài Trí Thường liền đánh đuổi đi.

3- Thiền Sư Qui Sơn Linh Hựu cùng chúng đi hái trà. Thiền Sư bảo Huệ Tịch:

- Trọn ngày hái trà chỉ nghe tiếng con mà chẳng thấy hình con, hảy hiện bổn hình cho ta thấy coi.

Huệ Tịch liền đập cây trà.

Thiền Sư bảo:

- Con chỉ được cái dụng của nó. Chẳng được cái thể của nó.

Huệ Tịch thưa:

- Chưa biết Hòa Thượng thế nào?

Thiền Sư im lặng. Huệ Tịch nói:

- Hòa Thượng chỉ được cái thể của nó, không được cái dụng của nó.

Thiền Sư bảo:

- Cho con hai chục gậy.

4-
Thiền Sư Đơn Hà một hôm thượng
đường tay nắm con mèo giơ lên bảo đồ chúng ai
nói được sẽ tha con mèo còn không thì sẽ
giết nó. Mọi người đều yên lặng.
Thiền Sư liền chặt đứt đầu con mèo.

Khi Ngài Triệu Châu
về tới, Thiền Sư nói lại câu chuyện,
Triệu Châu bèn cỡi giày đội lên đầu.
Thiền Sư Đơn Hà bảo: "Giá khi nãy có
ngươi thì đã cứu được con mèo." Có vị
cho rằng Triệu Châu đã lấy đôi giày là cái
ti tiện để trên đầu là chỗ cao quí,
tức là muốn nói không có quí tiện, không
phàm thánh, vượt ngoài đối đãi. Đó là một
nghĩa nhưng cũng còn có một nghĩa nữa là đừng
có suy nghĩ, Ngài chặt đứt đầu con mèo cũng là
hành động dứt khoát chặt đứt mọi tư
lương, phải quấy, thiện ác.... Hiểu như
vậy thì hành động của Triệu Châu đầy ý
nghĩa giữ đúng tông phong của Lục Tổ.

Kết quả
hoằng hóa của Lục Tổ.
Năm 24 tuổi xuất gia, hơn 8
tháng giả gạo, sàn thóc tại chùa Động Thiền
huyện Hoàng Mai. Sau bài kệ trình kiến
giải, canh ba đêm sau được Ngủ Tổ Hoằng Nhẫn
chứng đắc rồi trao truyền Y , Bát và đưa
lên đường về phương Nam để lánh nạn
và hoằng dương chánh pháp sau nầy.

Từ Hoàng Mai xứ Kỳ Châu,
Ngủ Tổ đã lánh nạn ở Thiều Châu. Lúc ở
thôn Tào Hầu, lúc vào rừng ở huyện Từ Hội
sống với bọn thợ săn, trải qua hơn 15 năm.
Sau đó Lục Tổ mới đến chùa Pháp Tánh ở
Quảng Châu gặp Hoà Thượng Ấn Tông, Ấn
Tông xuống tóc và tổ chức lễ cho Ngài thọ
cụ túc giới, từ đây Ấn Tông tôn thờ Lục
Tổ làm thầy.

Tại chùa Pháp Tánh Lục Tổ
đã khai pháp môn tại đây, năm sau Ngài về
chùa Bảo Lâm ở Tào Khê hoằng hoá thiền
tông, xiển dương chánh pháp trong 37 năm.

Mấy tháng cuối cùng Ngài về chùa Sắc Tứ Quốc Ân ở Tân Châu, nơi Ngài đã sanh để tịch.

Trải qua 52 năm kể từ
ngày được truyền Y, Bát chứng đắc pháp
môn. Lục Tổ đã lánh nạn tức là bảo vệ
chánh pháp 15 năm. Mười lăm năm nầy ai đã từng
trải qua những ngày tháng ẩn cư lánh nạn, chịu
đựng bao nổi vất vả về vật chất lẫn tinh
thần, mới thấy hết ý nghĩa vì nhiệm
vụ được truyền trao bảo vệ và hoằng
dương chánh pháp của Ngài.

Ba mươi bảy năm thuyết
pháp độ sanh, Lục Tổ đã giúp cho kẻ ngộ đạo
cao siêu rất nhiều từ vua, quan cho đến
thứ dân ở kinh đô cũng như ở chốn hoang dã.
Những vị được nối pháp có 43 người; những vị
mà chúng ta thường nghe nhắc đến trong sách
thiền, trong các câu chuyện về
thiền như:

Thiền Sư Hành Tư, Hoài Nhượng, Huyền Giác, Thần Hội, Pháp Hải, Quốc Sư Huệ Trung.

Thiền Sư Hoài Nhượng
(667-744) truyền đến Đạo Nhất (709-788).
Thiền Sư Đạo Nhất truyền đến Hoài
Hải (720-814), Thiền Sư Hoài Hải truyền cho
Vô Ngôn Thông (?-826) sang Việt Nam lập phái
thiền Vô Ngôn Thông, Thiền Sư Hoài Hải
truyền đến Linh Hựu (751-853), đệ tử
của Linh Hựu là Huệ Tịch (804-899) lập ra phái
thiền Qui Ngưỡng Tôn. Cùng Ngài Hoài Hải
truyền đến Hy Vận (?-850) có đệ tử
là Nghĩa Huyền (?-867) lập ra Lâm Tế Tôn.
Kể từ Lục Tổ đến Ngài Vô Ngôn Thông là
đời thứ 4 và Ngưỡng Sơn Huệ Tịch cùng Lâm
Tế Nghĩa Huyền là đời thứ 5 thiền
tông ở Trung Quốc đã sớm phân phái.

Còn Thiền Sư Hành Tư (
?-740) truyền cho Hy Thiên (700-790), Thiền
Sư Hy Thiên truyền cho Duy Nghiễm (751-834),
Thiền Sư Duy Nghiễm truyền cho Đàm Thạch
(728-841), Thiền Sư Đàm Thạch truyền cho
Lương Giới (807-869), Thiền Sư Lương Giới
truyền cho Bổn Tịch (840-901). Thiền Sư Bổn
Tịch lập ra Tào Động Tôn.

Cũng là đệ tử của
Ngài Hy Thiên là Đạo Ngộ (747-816). Thiền Sư
Đạo Ngộ truyền cho Sùng Tín (?), Thiền Sư
Sùng Tín truyền cho Huyền Giám (780-865),
Thiền Sư Huyền Giám truyền cho Nghĩa
Tồn (822-908), Thiền Sư Nghĩa Tồn truyền
cho Văn Uyển (?-949).

Thiền Sư Văn Uyển lập ra Vân Môn Tôn.

Ngài Nghĩa Tồn cũng
truyền cho Sư Bị (835-908), Thiền Sư Sư Bị
truyền cho Quế Sâm (867-928), Thiền Sư
Quế Sâm truyền cho Văn Ích (885-958).

Thiền Sư Văn Ích lập ra Pháp Nhãn Tôn.

Phái của Ngài Hành Tư
đến đời thứ Sáu thì lập Tào Động Tôn,
đời thứ Bảy lập Vân Môn Tôn và đến đời
thứ Chín lập ra Pháp Nhãn Tôn.

Phái Lâm Tế đời thứ
18 có Thiền Sư Huệ Nam (1002-1069) ở Hoàng
Long lập ra hệ phái Hoàng Long và Thiền Sư
Phương Hội (?-1054) ở Dương Kỳ lập ra phái
Dương Kỳ hoàn tất việc lập năm tôn và chia
ngủ phái thiền của Tổ Huệ Năng ở Trung
Quốc.

Ở Việt Nam phái
thiền Vô Ngôn Thông cũng là phái thiền
của Ngài Huệ Năng thuộc hệ phái của Ngài
Nam Nhạc Hoài Nhượng.

Tào Động Tôn cũng có
truyền đến miền Bắc nước ta, còn
miền Trung và Nam Lâm Tế Tôn có phái
Nguyên Thiều và Liễu Quán nhưng phái của
Ngài Nguyên Thiều được truyền bá rộng
rãi.

[ Trở về trang Thư Mục ]
