Vbud
Co Phap mon nao
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Co Phap mon nao

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Có Pháp Môn Nào?

HT Thích Thanh Từ

Chánh Văn: 1. Một thời Thế Tôn ở ...

2. Ở đấy, Thế Tôn gọi các tỳ kheo:

3. Có pháp môn nào, do pháp
môn ấy, tỳ kheo, ngoài lòng tin, ngoài ưa thích,
ngoài lắng nghe, ngoài suy tư về phương pháp
(àkaraparitakka), ngoài kham nhẫn, thích thú biện
luận (ditthinshanakhanti), có thể xác chứng chánh
trí. Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, phạm
hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, không
còn trở lui trạng thái nầy nữa".

4. -- Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, pháp lấy Thế Tôn làm căn bản...

5. Có một pháp môn, nầy các
tỳ kheo, do pháp môn ấy, tỳ kheo ngoài lòng tin,
ngoài ưa thích, ngoài lắng nghe, ngoài kham nhẫn,
thích thú biện luận, có thể xác chứng chánh
trí. Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, ... không
còn trở lui trạng thái nầy nữa".

6. Pháp môn ấy là gì, do pháp môn ấy... không còn trở lui trạng thái nầy nữa?

7. Ở đây, nầy các tỳ
kheo, tỳ kheo khi mắt thấy sắc, hoặc nội tâm có tham
sân si biết rõ: "Nội tâm ta có tham sân
si", hoặc nội tâm không có tham sân si biết
rõ: "Nội tâm ta không có tham sân si". Này
các tỳ kheo, khi mắt thấy sắc hoặc biết rõ nội
tâm có tham sân si, hoặc biết rõ nội tâm không
có tham sân si. Này các tỳ kheo, sự biết rõ
chúng có mặt hay không có mặt trong tâm vị ấy, có
phải chúng là những pháp do lòng tin, hay do ưa
thích, hay do lắng nghe, hay do suy tư về phương
pháp, hay do kham nhẫn, hay do thích thú biện luận
được hiểu biết?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Có phải các pháp nầy, do thấy chúng với trí tuệ, nên được hiểu biết?

-- Thưa phải, bạch Thế Tôn.

-- Đây là pháp môn, này các
tỳ kheo, do pháp môn nầy, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài lắng nghe, ngoài suy tư về phương
pháp, ngoài kham nhẫn, thích thú biện luận, có
thể xác chứng với chánh trí. Vị ấy biết rõ:
"Sanh đã tận ... không còn trở lui trạng thái
nầy nữa".

8-11. Lại nữa, này các tỳ
kheo, tỳ kheo khi tai nghe tiếng..., khi mũi ngửi
hương..., khi lưỡi nếm vị..., khi thân cảm
xúc...

12. Lại nữa, nầy các tỳ kheo,
tỳ kheo khi ý biết pháp, hoặc nội tâm có tham
sân si biết rõ: "Nội tâm ta có tham sân
si", hoặc nội tâm không có tham sân si biết
rõ: "Nội tâm ta không có tham sân si". Này
các tỳ kheo, khi ý biết pháp hoặc biết rõ
nội tâm có tham sân si, hoặc biết rõ nội tâm
không có tham sân si. Này các tỳ kheo, sự biết
rõ chúng có mặt hay không có mặt trong tâm vị ấy,
có phải chúng là những pháp do lòng tin, hay do ưa
thích, hay do lắng nghe, hay do suy tư về phương
pháp, hay do kham nhẫn, hay do thích thú biện luận
được hiểu biết?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Có phải các pháp nầy, do thấy chúng với trí tuệ, nên được hiểu biết?

-- Thưa phải, bạch Thế Tôn.

13. Đây là pháp môn, này các
tỳ kheo, do pháp môn ấy tỳ kheo ngoài lòng tin, ngoài
ưa thích, ngoài lắng nghe, ngoài suy tư về pháp
môn, ngoài kham nhẫn, ưa thích biện luận, có
thể xác chứng với chánh trí. Vị ấy biết rõ:
"Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái nầy nữa".

oOo

Giảng:
"Có Pháp Môn Nào" là
bài kinh thuộc hệ thống Nguyên thủy (Tương Ưng
Bộ Kinh) rất hệ trọng đối với đường lối tu
của Thiền viện. Phật nói có pháp môn, nhưng
tại sao không đặt tên là pháp môn gì? Nếu
thiền sinh không học, không nắm vững bài kinh
nầy, khi nghe phê phán Biết Vọng là một lối
tu do người sau đặt ra, không phải Phật dạy thì sẽ
hoang mang không vững lòng tin để tu tập. Ngược
lại, nếu học hiểu kinh nầy chín chắn
thông suốt, chúng ta sẽ thấy đường lối tu của
Thiền viện có căn bản, có nguồn gốc rõ
ràng.

Có pháp môn nào? Có nghĩa là không có phương pháp nào hết.

Có pháp môn nào, do pháp môn
ấy, tỳ kheo ngoài lòng tin, ngoài ưa thích, ngoài
lắng nghe, ngoài suy tư về phương pháp, ngoài
kham nhẫn, thích thú biện luận, có thể xác
chứng chánh trí. Vị ấy biết rõ: " Sanh đã
tận, phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã
làm, không còn trở lui trạng thái nầy nữa".

Phật nói có một pháp môn
vượt ngoài tín ngưỡng tôn giáo, không tin Phật,
không tin pháp, không tin Bồ tát, La hán, vượt ngoài
sự ưa chán Ta bà Cực lạc, vượt ngoài sự lắng nghe
học hỏi, vượt ngoài tư duy quán sát, vượt
ngoài kham nhẫn tu tập, vượt ngoài thích thú
biện luận. Nhưng pháp môn ấy có thể xác
chứng chánh trí và chứng quả A la hán. Như vậy, đó
là pháp môn gì? Có phải pháp môn đó không lệ
thuộc tín ngưỡng giáo điều của tôn giáo là
phải tin Tam bảo, phải ăn chay, phải lạy Phật cho có
phước? Pháp môn đó không phải kham nhẫn để tu
hành, không phải khởi tâm chán ngán cõi Ta bà, ưa
thích và cầu sanh về Tịnh độ, không phải ráng
nghe ráng học để thâm nhập lý đạo,
không phải tư duy giản trạch giáo nghĩa cho hay cho
rõ. Tất cả những điều nêu trên đều không
liên hệ với pháp môn mà Phật nói ở đây. Vậy
mà, pháp môn nầy có thể xác chứng được chánh
trí và chứng quả A la hán.

Khi Phật nêu lên vấn đề đó thì các tỳ kheo bạch:

-- Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, pháp lấy Thế Tôn làm căn bản...

Các thầy tỳ kheo bạch Phật
rằng Thế Tôn là nguồn mạch của giáo pháp, xin
Phật chỉ dạy, chứ các tỳ kheo không thể biết
pháp môn đặc biệt đó là pháp môn gì?

Phật dạy:

-- Có một pháp môn, nầy các
tỳ kheo, do pháp môn ấy, tỳ kheo ngoài lòng tin,
ngoài ưa thích, ngoài lắng nghe, ngoài kham nhẫn,
thích thú biện luận, có thể xác chứng chánh
trí. Vị ấy biết rõ: "Sanh đã tận, ... không
còn trở lui trạng thái nầy nữa".

Pháp môn ấy là gì? Do pháp môn ấy... không còn trở lui trạng thái nầy nữa.

Ở đây, nầy các tỳ kheo,
tỳ kheo khi mắt thấy sắc, hoặc nội tâm có tham sân
si biết rõ: "Nội tâm ta có tham sân si",
hoặc nội tâm không có tham sân si biết rõ:
"Nội tâm ta không có tham sân si". Này các
tỳ kheo, khi mắt thấy sắc hoặc biết rõ nội tâm
có tham sân si, hoặc biết rõ nội tâm không có
tham sân si.

Phật dạy có một pháp môn
vượt ngoài lòng tin, vượt ngoài ưa thích, vượt
ngoài kham nhẫn, vượt ngoài nghe học, vượt ngoài
biện luận, tư duy. Pháp môn ấy là khi mắt thấy
sắc, nơi tâm có khởi tham sân si biết rõ ràng
tâm có tham sân si, nếu tâm không có tham sân si
cũng biết rõ là tâm không có tham sân si.

-- Này các tỳ kheo, sự
biết rõ chúng có mặt hay không có mặt trong tâm
vị ấy, có phải chúng là những pháp do lòng tin, hay
do ưa thích, hay do lắng nghe, hay do suy tư về
phương pháp, hay do kham nhẫn, hay do thích thú
biện luận được hiểu biết?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

Phật dạy nhìn thẳng vào tâm:
Khi căn tiếp xúc với trần, tham sân si có mặt hay
không có mặt, phải thấy biết một cách rõ ràng.
Nghĩa là khi mắt thấy sắc có niệm tham, niệm
sân, niệm si dấy khởi thì biết có tham sân
si, nếu không có niệm tham, niệm sân,
niệm si dấy khởi thì biết không tham sân si.
Khi tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi nếm
vị... có tham sân si dấy khởi thì biết có tham
sân si, không có tham sân si dấy khởi thì biết
không có tham sân si. Thấy biết rõ ràng, không
cần thêm sự kiện gì khác. Thấy biết như
thế là tu. Đó là pháp môn gì?

Ở đây, tôi hướng dẫn
các thiền sinh trong mọi sinh hoạt hằng ngày
khi mắt thấy sắc, tai nghe tiếng... có niệm
dấy khởi chạy theo ngoại trần liền biết không
theo, niệm không khởi cũng biết, đó là tu.
Vậy, pháp mà chúng ta đang tu và pháp mà Phật dạy
tu trong kinh nầy có khác không? Trong kinh, Phật nói
theo lối xưa ngắn gọn, chỉ nói tâm có tham sân
si thì biết tâm có tham sân si, không tham sân si
thì biết không tham sân si. Về sau được
triển khai rõ hơn: biết niệm tham, niệm
sân, niệm si là hư dối không chạy theo tham sân
si, chớ không phải biết có tham sân si mà chạy
theo tham sân si. Biết để mà không theo, thì
cái biết đó mới có giá trị. Cái Biết đó
là Trí. Trong văn kinh Phật khẳng định rất rõ: "Pháp
môn nầy không thuộc tín ngưỡng tôn giáo, không do
học hỏi, không cần cố gắng kham nhẫn, không do
suy tư... chỉ dùng trí tuệ mà biết".

Sau đây, Phật lại nhấn mạnh thêm:

-- Có phải các pháp nầy, do thấy chúng với trí tuệ, nên được hiểu biết?

-- Thưa phải, bạch Thế Tôn.

-- Đây là pháp môn, này các
tỳ kheo, do pháp môn ấy, ngoài lòng tin, ngoài ưa
thích, ngoài lắng nghe, ngoài suy tư về phương
pháp, ngoài kham nhẫn, thích thú biện luận, có
thể xác chứng với chánh trí. Vị ấy biết rõ:
"Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những
việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng
thái nầy nữa".

Khi căn tiếp xúc với trần,
biết có niệm dấy khởi chạy theo ngoại trần
hay không niệm dấy khởi chạy theo ngoại trần, cái
Biết đó là Trí Tuệ .

Bài kinh nầy xác định rõ
ràng pháp tu Biết Vọng mà
thiền viện đang hướng dẫn thiền sinh tu
tập là dùng trí tuệ nhìn lại tâm mình, khi sáu
căn tiếp xúc với sáu trần có khởi niệm chạy
theo ngoại trần hay không khởi niệm chạy theo
ngoại trần. Nếu có khởi niệm thì biết nó
là vọng tưởng chợt hiện chợt mất, hư giả,
không theo. Nếu không khởi niệm thì tâm lặng
lẽ, tuy lặng lẽ mà vẫn tỉnh giác không mờ mịt.
Nhìn lại để thấy hành trạng của tâm mình, đó
là pháp môn gì? Không có một phương pháp thứ lớp
trước sau để thực hành mà vẫn có tu, nên tạm
gọi là "biết vọng".

Vậy, Phật dạy tu trong kinh nầy
cũng như Biết Vọng mà thiền
viện đang chủ trương, không có một phương pháp
thứ lớp trước sau để thực hành mà vẫn có cách
tu là dùng trí nhìn lại hành trạng của tâm mình
để dừng mọi vọng niệm, đó là giải
thoát.

Kinh Viên Giác thuộc hệ
thống Đại thừa cũng dạy : "Tri huyễn tức
ly, bất tác phương tiện; ly huyễn tức giác,
diệc vô tiệm thứ ". Nếu
biết huyễn thì lìa huyễn, không có phương
tiện pháp môn nào; mà lìa huyễn là giác, không
có thứ lớp trước sau. Thấy vọng niệm khởi
là huyễn hóa không thật nên không theo, không theo
tức là lìa vọng niệm, mà lìa vọng
niệm là giác là giải thoát. Đó là sự nhất
quán giữa Nguyên thủy, Đại thừa và Thiền tông.

Ngài Thần Quang trải qua bao
nhiêu lần thử thách mới được Tổ Bồ Đề Đạt
Ma nhận làm đệ tử. Tuy được Tổ nhận làm
đệ tử, nhưng Ngài vẫn còn mang trong lòng
nỗi bất an. Một hôm, Ngài rón rén thưa:

-- Bạch Hòa thượng, tâm con không an, xin Hòa thượng dạy con phương pháp an tâm.

Tổ nhìn thẳng vào mặt Thần Quang, bảo:

-- Đem tâm ra ta an cho.

Ngài Thần Quang cũng như chúng
ta, đòi có một phương pháp để nương theo đó
mà thực hành. Nhưng Tổ dạy như vậy là phương pháp
gì ?

Ngài Thần Quang lòng tin đã
đặt trọn vẹn nơi Thầy, nên Tổ dạy sao làm vậy.
Ngài bèn nhìn lại để tìm tâm, tìm thật kỹ mà
chẳng thấy tướng trạng của tâm như thế nào,
Ngài thật thà thưa rằng:

-- Bạch Hòa thượng, con tìm tâm không được.

Tổ bảo:

-- Ta đã an tâm cho ngươi rồi.

Tổ bảo như thế là nói thật hay nói dối? Tổ dùng pháp gì để an? Và an bao giờ?

Lời Tổ nói mới nghe qua, thấy
như nói đùa nhưng đó là một tiếng sét làm
chấn động tâm não Thần Quang, khiến Ngài hốt
nhiên tỉnh ngộ thấy được cách an tâm, và tâm Ngài
từ đó được an.

Chủ trương "Không có một
pháp cho người" của Thiền tông và "Có
pháp môn nào?" mà Phật dạy trong bài kinh nầy
có trái nhau không? Người Trung Hoa đầu tiên (Thần
Quang) được tiếp nhận yếu chỉ Thiền từ
Ấn Độ sang (Bồ Đề Đạt Ma), đó là pháp
môn nào ?

Các Thiền sư thuộc dòng
Lâm Tế từ đời Tống tùy theo căn cơ của người,
dùng câu thoại đầu lập thành pháp môn để dạy
tu. Thế mà người sau không biết, chấp pháp
môn tu của mình là trên hết, bèn bài bác pháp
tu Mặc chiếu, Tri vọng là tà. Người
truyền đạo như thế, mang nặng tinh thần ức
dương, bài bác phủ nhận tất cả để còn lại
một pháp môn của mình, thật là một việc làm vô
trách nhiệm, không thông suốt được nguồn gốc.
Phật đã tùy căn cơ của chúng sanh, dùng rất
nhiều pháp môn giáo hóa để độ khắp.
Thế mà người sau lại bài bác tất cả để
còn lại một pháp môn của mình, đó là một việc
làm đưa đạo Phật đến chỗ tiêu diệt mà
người truyền đạo không thấy cái họa lớn
đó.

Bài kinh nầy nếu nằm trong
Hán tạng thì có thể bị nghi ngờ là do các Tổ
Trung Hoa gầy dựng, gây niềm tin cho người. Nhưng
bài kinh nầy chỉ có trong kinh Nguyên thủy, thuộc
tạng Pàli mà không có trong Hán tạng. Như vậy, chư
Tổ Thiền tông dạy "Không Có Pháp Môn",
đâu chẳng phải không căn cứ từ cội nguồn Phật
pháp. Giáo lý Nguyên thủy đã có từ thời đức
Phật, từ miệng Phật nói ra. Vậy, hệ thống
truyền thừa từ Phật đến Tổ Huệ Khả và
chư Tổ Thiền tông sau nầy không phải là
chuyện ngẫu nhiên vô căn cứ.

Biết lại tâm mình, trong
kinh nầy chính đức Phật đã dạy, sau chư Tổ
tiếp tục dạy, không phải mới bịa đặt ra sau
nầy. Vì từ lâu, người tu quen dùng phương tiện
như sổ tức, niệm Phật, trì chú... để buộc
tâm, bây giờ nói "không có pháp môn" thì
sanh nghi, nào biết lối tu nầy phát nguồn từ đức
Phật dạy. Như vậy, pháp môn tu không cần một
phương pháp, chỉ cần nhìn thẳng tâm mình nên
gọi là "Trực Chỉ". Nếu còn nương
một pháp như quán sổ tức, quán bất tịnh, khán
thoại đầu... để tu thì không thể gọi là
trực chỉ. Căn bản của Thiền tông là chỗ
"không có một pháp" để dạy người,
nếu có một pháp thì Thiền sư đã nói, đã
dạy, đâu cần đánh hét làm gì. Bởi không có một
pháp, nên các Ngài khéo dùng thuật chỉ thẳng ngay
đó khiến người nhận ra tâm mình, nên nói
"trực chỉ nhân tâm kiến tánh thành
Phật" là vậy. Kinh nầy không nói thành Phật mà
nói thành A la hán. Kinh Nguyên thủy thường gọi
Phật là bậc A la hán chánh đẳng chánh giác. Vậy,
qua bài kinh nầy chúng ta đã thấy rõ nguồn gốc pháp
tu "Tri Vọng" mà thiền viện đang
chủ trương phát xuất từ đâu rồi.

Qua bài kinh nầy, tôi xin xác nhận lại hai điều:

1. Không Có
Pháp Môn
Phật dạy tu mà không có
một phương pháp thứ lớp trước sau cho người
thực hành, chỉ dùng trí tuệ để thấy rõ
hành trạng của nội tâm khi sáu căn tiếp xúc
với sáu trần. Trong kinh dùng chữ tham sân si, chư
Tổ thì nói tất cả mọi vọng niệm. Hai
cách nói tuy khác nhau nhưng ý nghĩa không
khác. Vì mắt thấy sắc đẹp khởi niệm ưa
thích, đó là tham. Tai nghe lời thô tục khởi
niệm bực bội, đó là sân. Đối cảnh tâm ngơ
ngơ không biết gì, chấp cảnh là thật, đó
là si. Vậy, tất cả mọi ý niệm dấy
khởi chạy theo trần cảnh đều là tham sân si.

2. Biết
Là Trí Tuệ
Khi thấy biết vọng
tưởng, vọng tưởng lặng, cái Biết đó là
Trí Tuệ. Vì khi mê, cho vọng tưỏng là
tâm mình nên bị nó dẫn chạy ngược chạy xuôi
rồi phiền não khổ đau. Bây giờ, biết bản
chất của nó là không thật, là vọng tưởng
nên không chạy theo nó nữa. Không theo nó thì
tham sân si dừng, tham sân si dừng thì hết
phiền não khổ đau. Người không phiền não
khổ đau là người trí. Vậy, biết vọng
tưởng, cái biết đó là trí tuệ; đừng
lầm mà nghi ngờ cái biết đó cũng là
vọng tưởng. Phải thấy cho thật rõ điều
nầy. Nên biết, thấy được vọng niệm,
đó là trí tuệ và từ trí tuệ đó sẽ đi
tới giải thoát. Vì biết vọng niệm nên
không theo, không theo nên không nhiễm, không
nhiễm là giải thoát. Đó là trọng tâm tu
hành mà Tổ Bồ Đề Đạt Ma đã chỉ thẳng:
"Đem tâm ra ta an cho".

Hồi xưa, đọc qua chỗ
nầy mấy lần, tôi vẫn không hiểu. Vì tôi quan
niệm tu là phải có một phương pháp hẳn hoi, nên
tìm hoài không được, sanh nản lòng. Không ngờ Tổ
đã tuyên bố "Trực Chỉ" thì còn có pháp
môn gì nữa? Bây giờ thì thấy rất rõ, chỉ cần nhìn
lại hành trạng của nội tâm, vừa có niệm khởi
liền biết vọng niệm không theo, không
vọng niệm cũng biết, đó là tu. Như vậy,
ngay khi vọng niệm hết thì chân tâm sáng
suốt tự hiện, mà chân tâm sáng suốt đó là
Giác, là Phật. Thế mà chúng ta muốn thấy ông
Phật hào quang rực rỡ với những tướng khác lạ, chớ
không chịu nhận ông Phật hằng sáng hằng giác sẳn
có nơi mình. Tánh giác dụ như cái gương sáng, bên
ngoài có vật thì hiện bóng trong gương, bên
ngoài không vật thì gương không bóng, nhưng mặt
gương vẫn trong sáng. Cũng vậy, tánh giác khi không
có vọng niệm thì thanh tịnh sáng suốt, mắt
vẫn thấy, tai vẫn nghe, các căn vẫn hoạt động không
mê mờ, cũng không có cái lanh của điên đảo. Một
giờ niệm không khởi là một giờ tâm sáng suốt
thanh tịnh, là Phật hiện tiền.

Vì không biết Phật là
tánh giác sẳn có nơi tự tâm mình, nên người đời
tưởng tượng rồi chạy theo hình tướng tô điểm
vẽ vời tượng Phật môi son má phấn lòe loẹt. Phật
đã không cho đệ tử dùng hương hoa, phấn sáp
trang điểm thân hình, bây giờ chúng ta lại dùng
son phấn tô điểm tượng Phật, làm một điều
hết sức trái ngược! Đức Phật từ giả nếp
sống xa hoa lộng lẫy ở hoàng cung, đi vào rừng sống
một đời sống đơn giản bình dị. Vậy mà, ngày nay
người học Phật quá thiển cận, cứ chạy theo
cái lòe loẹt xảo trá bên ngoài, nên đạo càng ngày
càng xa. Cái thật hiện hữu trước mắt thì không
chịu nhận. Chúng ta có thể ngồi chơi, mắt vẫn
thấy, tai vẫn nghe tất cả âm thanh sắc tướng bên
ngoài mà không khởi một niệm, tâm thanh tịnh
lặng lẽ khoảng 5 phút, 10 phút..., ngay khi đó tâm
bình an là Phật hiện tiền. Nói tâm bình an
là Phật hiện tiền thì thấy quá dễ nên
mọi người không dám tin. Song, đó là một lẽ
thật không thể phủ nhận. Phật không xa, chỉ vì
mình đem tâm tìm kiếm thành ra xa cách, rồi tự
than: Ta sanh vào thời mạt pháp, cách Phật quá xa,
nên khó tu! Nếu nắm được then chốt rồi thì sự
tu hành không khó, gần với đạo vô cùng, ai cũng có
thể làm được. Chỉ cốt đối duyên xúc cảnh,
mắt vẫn thấy, tai vẫn nghe... không khởi niệm
chạy theo trần cảnh, tâm hằng lặng lẽ sáng suốt đó
là hợp đạo, là sống với trí tuệ, là Phật.

Bài kinh nầy giúp cho chúng ta
thấy rõ đường lối tu của Thiền viện là
dùng trí tuệ nhìn lại hành trạng của nội tâm
mình; đó là một cách tu có căn bản, có nguồn cội,
để chúng ta vững lòng tin, không hoang mang nghi
ngờ, không sợ việc tu của mình bị sai lạc mà
nỗ lực tu tập.

[ Trở về trang Thư Mục ]
