Vbud
Thien & Thang Tri
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Thien & Thang Tri

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Thiền và Thắng Trí.

HT Thích Thanh Từ

Kinh Thiền và Thắng Trí
trong Tương Ưng Bộ thuộc hệ Pàli và kinh 1142
trong Tạp A Hàm thuộc hệ Sanskrit đều có chung
nội dung: "Phật xác nhận tâm hạnh của Tôn giả
Ma Ha Ca Diếp trước chúng tỳ kheo, là người có
công đức và trí tuệ thù thắng". Hôm nay,
chúng ta nghiên cứu qua hai kinh nầy xem Phật xác nhận
tâm hạnh tôn giả Ma Ha Ca Diếp như thế nào?

oOo

Kinh 1142, Tạp A
Hàm
Một hôm, Phật ở nước Xá
Vệ, rừng cây Kỳ Đà, vườn ông Cấp Cô Độc,
tôi nghe như vầy:

Lúc đó, tôn giả Ma Ha Ca
Diếp đã ở lâu tại nước Xá Vệ chỗ sàng
tòa vắng vẻ, râu tóc dài thượt, mặc chiếc y
kết bằng vải rách đi đến chỗ Phật. Lúc
đó vây quanh Thế Tôn đại chúng đông vô số,
Phật đang nói pháp, chư tỳ kheo thấy Ma Ha Ca
Diếp từ xa đi đến, liền khởi tâm khinh
mạn nói:

-- Đây là tỳ kheo gì mà y phục xấu xa, không có nghi dung, đi chậm rải đến.

Thế Tôn biết tâm niệm các tỳ kheo, liền gọi Ma Ha Ca Diếp:

-- Ca Diếp đến đây! Đây còn nửa tòa nhường ông. Ta đã biết ai xuất gia trước: Ông chăng? Ta chăng?

Các tỳ kheo kia tâm sinh kinh hãi, lông dựng ngược cùng nói với nhau:

-- Kỳ thay, tôn giả Ma Ha Ca Diếp kia đại đức đại lực, Thế Tôn mời ngồi nửa tòa.

Tôn giả Ma Ha Ca Diếp chấp tay bạch Phật:

-- Thế Tôn là thầy, con là đệ tử.

Phật bảo Ca Diếp:

-- Như thế, như thế! Ta là thầy, ông là đệ tử, ông hãy tùy chỗ ngồi.

Tôn giả Ma Ha Ca Diếp cúi
đầu lễ dưới chân Phật, lui ngồi một bên. Khi ấy,
Thế tôn muốn tỉnh ngộ các tỳ kheo, lại do tôn
giả Ma Ha Ca Diếp đồng được công đức thù
thắng quảng đại với mình, vì chúng hiện tại
nên bảo các tỳ kheo:

-- Ta lìa dục lìa pháp ác bất
thiện, có giác có quán, trụ sơ thiền cụ
túc, hoặc ngày hoặc đêm, hoặc trọn ngày đêm.
Ma Ha Ca Diếp cũng như ta, lìa dục lìa pháp ác
bất thiện, cho đến trụ sơ thiền cụ túc
hoặc ngày hoặc đêm, hoặc trọn ngày đêm. Ta
muốn trụ đệ nhị, đệ tam, đệ tứ
thiền cụ túc, hoặc ngày hoặc đêm, hoặc trọn
ngày đêm; Ma Ha Ca Diếp cũng lại như thế. Ta
tùy muốn trụ từ bi hỷ xả, không nhập xứ, thức
nhập xứ, vô sở hữu nhập xứ, phi tưởng phi phi
tưởng nhập xứ, cảnh giới thần thông thiên, nhĩ, tha
tâm trí, túc mạng trí, sanh tử trí, lậu tận trí cụ
túc hoặc ngày hoặc đêm, hoặc trọn ngày đêm; Ma
Ha Ca Diếp cũng lại như thế.

Khi ấy, Thế Tôn ở trong
đại chúng số đông vô lượng khen ngợi Ma Ha Ca
Diếp công đức thắng diệu, quảng đại đồng
với mình rồi, chư tỳ kheo nghe Phật nói hoan hỷ
phụng hành.

oOo

Kinh Thiền và Thắng Trí, Tương Ưng Bộ

Trú ở Savatthi.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta ly dục, ly bất thiện pháp,
chứng đạt và an trú sơ thiền, một trạng
thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có
tứ...

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng ly dục, ly bất thiện pháp, chứng đạt
và an trú sơ thiền, một trạng thái hỷ
lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ...
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta diệt tầm và tứ, chứng
đạt và an trú thiền thứ hai, một trạng
thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không
tứ, nội tỉnh nhất tâm.

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng diệt tầm và tứ, chứng đạt và an
trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ
lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội
tỉnh nhất tâm.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta ly hỷ, trú xả, chánh
niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ
mà các bậc thánh gọi là xả niệm lạc
trú, chứng đạt và an trú thiền thứ ba.

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng ly hỷ, trú xả, chánh niệm tỉnh
giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc
thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng
đạt và an trú thiền thứ ba.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta xả lạc xả khổ, diệt
hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng đạt
và an trú thiền thứ tư, không khổ không
lạc, xả niệm thanh tịnh.

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã
cảm thọ trước, chứng đạt và an trú
thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả
niệm thanh tịnh.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta vượt lên mọi sắc tưởng,
diệt trừ mọi chướng ngại tưởng,
không tác ý đối với dị tưởng. Ta nghĩ
rằng: "Hư không là vô biên", chứng
đạt và an trú Không Vô Biên Xứ.

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng vượt lên mọi sắc tưởng, diệt
trừ mọi chướng ngại tưởng, chứng đạt
và an trú Không Vô Biên Xứ.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta vượt lên mọi không vô
biên xứ, nghĩ rằng: "Thức là vô
biên", chứng đạt và an trú Thức Vô Biên
Xứ.

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng vượt lên mọi không vô biên xứ,
chứng đạt và an trú Thức Vô Biên Xứ.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta vượt lên mọi thức vô
biên xứ, nghĩ rằng: "Không có vật
gì", chứng đạt và an trú Vô Sở Hữu Xứ.

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng vượt lên mọi thức vô biên xứ,
chứng đạt và an trú Vô Sở Hữu Xứ.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta vượt lên mọi vô sở hữu
xứ, chứng đạt và an trú Phi Tưởng Phi Phi
Tưởng Xứ.

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng vượt lên mọi vô sở hữu xứ, chứng
đạt và an trú Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta vượt lên mọi phi tưởng
phi phi tưởng xứ, chứng đạt và an trú
Diệt Thọ Tưởng Định.

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng vượt lên mọi phi tưởng phi phi
tưởng xứ, chứng đạt và an trú Diệt
Thọ Tưởng Định.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta chứng đạt các loại thần
thông. Một thân hiện ra nhiều thân,
nhiều thân hiện ra một thân, hiện
hình biến hình đi ngang qua vách qua tường
qua núi như đi ngang hư không, độn thổ trồi
lên ngang qua đất liền như ở trong nước,
đi trên nước không chìm như trên đất
liền, ngồi kiết già đi trên hư không
như con chim, với bàn tay chạm và rờ mặt
trăng và mặt trời, những vật có đại oai lực
oai thần như vậy, có thể tự thân bay
đến cõi Phạm thiên.

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng chứng đạt các loại thần thông ... tự
thân bay đến cõi Phạm thiên.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta với thiên nhĩ thanh tịnh siêu
nhân có thể nghe hai loại tiếng: chư
Thiên và loài người, xa và gần.

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân có
thể nghe hai loại tiếng: chư Thiên và
loài người, xa và gần.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, sau khi đi sâu vào tâm của chúng
sanh, của loài người với tâm của mình, ta có
thể biết như sau: "Tâm có tham
biết là tâm có tham, tâm không tham
biết là tâm không tham. Tâm có sân
biết là tâm có sân, tâm không sân
biết là tâm không sân. Tâm có si biết
là tâm có si, tâm không si biết là tâm
không si. Tâm chuyên chú biết là tâm
chuyên chú, tâm không chuyên chú biết là
tâm không chuyên chú. Đại hành tâm biết
là đại hành tâm, không phải đại hành tâm
biết là không phải đại hành tâm. Tâm
chưa vô thượng biết là tâm chưa vô
thượng, tâm vô thượng biết là tâm vô
thượng. Tâm thiền định biết là tâm
thiền định, tâm không thiền định
biết là tâm không thiền định. Tâm
giải thoát biết là tâm giải thoát, tâm
không giải thoát biết là tâm không giải
thoát."

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, sau khi đi
sâu vào tâm của chúng sanh, của loài người
với tâm của mình, Kassapa cũng có thể
biết như sau: "Tâm có tham biết là
tâm có tham ... tâm không giải thoát biết
là tâm không giải thoát."
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta nhớ đến các đời sống
quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn
đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba
mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời,
một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời,
một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp,
nhiều thành kiếp, nhiều hoại thành
kiếp; ta nhớ rằng: "Tại chỗ kia ta
có tên như thế nầy, giòng họ như
thế nầy, giai cấp như thế nầy, thọ
khổ lạc như thế nầy, tuổi thọ
đến mức như thế nầy. Sau khi chết
tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ
nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế
nầy, giòng họ như thế nầy, giai cấp
như thế nầy, thọ khổ lạc như thế
nầy, tuổi thọ đến mức như thế
nầy. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta
được sanh ở đây. Như vậy, ta nhớ đến
nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét
đại cương và các chi tiết".

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng nhớ đến các đời sống quá khứ, như
một đời, hai đời ... và các chi tiết.
Tùy theo mong muốn, này
các tỳ kheo, ta với thiên nhãn thanh tịnh siêu
nhân thấy các chúng sanh. Ta biết rõ ràng
chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang,
người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn
kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của
chúng. Những chúng sanh ấy làm những ác hạnh
về thân ngữ và ý, phỉ báng các bậc
thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp
theo tà kiến; những người nầy sau khi thân
hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác
thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng
sanh nào làm những thiện hạnh về thân
ngữ và ý, không phỉ báng các bậc thánh,
theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo
chánh kiến; những người nầy sau khi thân
hoại mạng chung, được sanh lên các thiện
thú, cõi trời, trên đời nầy. Như vậy, với
thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, ta thấy sự
sống chết của chúng sanh. Ta biết rõ
chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang,
người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người nay mắn
kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của
chúng.

Tùy theo mong muốn, này các tỳ kheo, Kassapa
cũng với thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân thấy
các chúng sanh ... đều do hạnh nghiệp
của chúng.
Và, này các tỳ kheo, ta
với sự đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong
hiện tại, tự mình với thắng trí ta chứng
ngộ vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải
thoát, chứng đạt và an trú.

Này các tỳ kheo, Kassapa cũng với sự đoạn
tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự
mình với thắng trí chứng ngộ vô lậu tâm
giải thoát, tuệ giải thoát, chứng đạt và
an trú.

oOo

Giảng:
Kinh 1142 trong Tạp A Hàm (tập
3, trang 151, ấn bản 1995) thuộc hệ Sanskrit và kinh
Thiền Và Thắng Trí trong Tương Ưng Bộ (tập 2,
trang 363, ấn bản 1993) thuộc hệ Pàli có mối liên
hệ với Thiền tông đáng lưu ý mà người
tu thiền chúng ta không thể bỏ qua.

Từ lâu có sự ngờ vực về
việc Phật truyền tâm ấn cho ngài Ma Ha Ca
Diếp. Đọc các kinh không thấy nói mà trong
Sử Thiền tông lại có ghi sự truyền thừa từ
trước tới sau. Hôm nay, chúng ta học qua hai kinh
nầy xem ngài Ma Ha Ca Diếp có xứng đáng để
thừa kế Phật không?

Lúc đó, tôn giả Ma Ha Ca
Diếp đã ở lâu tại nước Xá Vệ chỗ sàng
tòa vắng vẻ, râu tóc dài thượt, mặc chiếc y
kết bằng vải rách đi đến chỗ Phật. Lúc
đó vây quanh Thế Tôn đại chúng đông vô số,
Phật đang nói pháp, chư tỳ kheo thấy Ma Ha Ca
Diếp từ xa đi đến, liền khởi tâm khinh
mạn nói: - Đây là tỳ kheo gì mà y phục xấu xa,
không có nghi dung, đi chậm rải đến.

Tôn giả Ma Ha Ca Diếp là
một trong mười vị đệ tử lớn của Phật, chuyên
tu hạnh đầu đà. Ngài ở một mình nơi vắng vẻ, râu
tóc ra dài không người cạo. Mặc thì lượm từng
miếng vải bỏ kết lại thành y, nên y xấu và
thô. Ngài đến với đức Phật trong lúc chúng tân
tỳ kheo đang nghe pháp. Họ là những người
đến sau nên không biết Ngài, với tâm
thiển cận đánh giá người qua lớp áo bên ngoài
nên khởi tâm khinh mạn chê Ngài ăn mặc thô xấu dung
nghi không tươi đẹp.

Thế Tôn biết tâm niệm các tỳ kheo, liền gọi Ma Ha Ca Diếp:

-- Ca Diếp đến đây! Đây còn nửa tòa nhường ông. Ta đã biết ai xuất gia trước: Ông chăng? Ta chăng?

Thế Tôn biết các vị
tân tỳ kheo đang khởi tâm kiêu mạn, khinh chê xem
thường tôn giả Ma Ha Ca Diếp. Để cảnh tỉnh
họ, Thế Tôn bèn kêu Ngài lại nhường cho nửa
tòa ngồi. Nếu thực chất đức hạnh và trí
tuệ của tôn giả Ma Ha Ca Diếp còn kém, dù cho
Phật có muốn cảnh tỉnh răn dạy hàng tân tỳ kheo,
Phật cũng không thể làm như vậy được, vì làm
như thế không đúng ý nghĩa, mà Phật thì
không nói hay làm một điều gì vô nghĩa. Chính
vì Phật đã thấy trí tuệ và đức hạnh của tôn
giả Ma Ha Ca Diếp xấp xỉ với Phật, nên mới kêu
lại ngồi cùng tòa. Đọc lại những bài kinh nói
về những vị đệ tử lớn của Phật, chúng ta
không thấy vị nào được Phật kêu ngồi cùng tòa,
chỉ có bài kinh nầy Phật kêu tôn giả Ma Ha Ca
Diếp nhường cho nửa tòa ngồi. Điều nầy
chứng minh rằng khả năng của tôn giả Ma Ha Ca
Diếp đủ sức kế thừa mạng mạch Phật pháp
về sau.

Các tỳ kheo kia tâm sinh kinh hãi, lông dựng ngược cùng nói với nhau:

-- Kỳ thay, tôn giả Ma Ha Ca Diếp kia đại đức đại lực, Thế Tôn mời ngồi nửa tòa.

Thấy Phật xử sự với tôn giả
Ma Ha Ca Diếp như vậy, các vị tân tỳ kheo hốt
hoảng, bàn với nhau không biết tôn giả đó là
ai, ắt phải có khả năng, có trí tuệ vĩ đại
mới được đức Thế Tôn quí trọng mời ngồi
chung tòa.

Tôn giả Ma Ha Ca Diếp chấp tay bạch Phật:

-- Thế Tôn là thầy, con là đệ tử.

Phật bảo Ca Diếp:

-- Như thế, như thế! Ta là thầy, ông là đệ tử, ông hãy tùy chỗ ngồi.

Tuy được đức Phật xử sự
ngang hàng với Phật nhưng tôn giả Ma Ha Ca Diếp
vẫn thủ lễ của một người trò, không nhân cơ hội
Phật ưu đãi mà sanh tâm cậy thế cầu cao. Phật
thấy tôn giả Ma Ha Ca Diếp giữ lễ, mới bảo:
Nếu ông thấy ông là đệ tử thì thôi tùy
ý ông muốn ngồi đâu thì ngồi.

Tôn giả Ma Ha Ca Diếp cúi
đầu lễ dưới chân Phật, lui ngồi một bên. Khi ấy,
Thế tôn muốn tỉnh ngộ các tỳ kheo, lại do tôn
giả Ma Ha Ca Diếp đồng được công đức thù
thắng quảng đại với mình, vì chúng hiện tại
nên bảo các tỳ kheo:

-- Ta lìa dục lìa pháp ác bất
thiện, có giác có quán, trụ sơ thiền cụ
túc, hoặc ngày hoặc đêm, hoặc trọn ngày đêm.
Ma Ha Ca Diếp cũng như ta, lìa dục lìa pháp ác
bất thiện, cho đến trụ sơ thiền cụ túc
hoặc ngày hoặc đêm, hoặc trọn ngày đêm. Ta
muốn trụ đệ nhị, đệ tam, đệ tứ
thiền cụ túc, hoặc ngày hoặc đêm, hoặc trọn
ngày đêm; Ma Ha Ca Diếp cũng lại như thế. Ta
tùy muốn trụ từ bi hỷ xả, không nhập xứ, thức
nhập xứ, vô sở hữu nhập xứ, phi tưởng phi phi
tưởng nhập xứ, cảnh giới thần thông thiên, nhĩ, tha
tâm trí, túc mạng trí, sanh tử trí, lậu tận trí cụ
túc hoặc ngày hoặc đêm, hoặc trọn ngày đêm; Ma
Ha Ca Diếp cũng lại như thế.

Khi ấy, Thế Tôn ở trong
đại chúng số đông vô lượng khen ngợi Ma Ha Ca
Diếp công đức thắng diệu, quảng đại đồng
với mình rồi, chư tỳ kheo nghe Phật nói hoan hỷ
phụng hành.

Phật cảnh ngộ để cho các
tỳ kheo hiểu rõ công đức trí tuệ của tôn
giả Ma Ha Ca Diếp thù thắng quảng đại, có
thể tương đương với Phật:

Phật đã lìa dục, lìa các
pháp bất thiện, có giác có quán, tôn giả Ma Ha
Ca Diếp cũng lìa dục, lìa các pháp bất
thiện, có giác có quán. Phật chứng tứ thiền
(sắc giới), tôn giả Ma Ha Ca Diếp cũng chứng tứ
thiền. Phật trụ tứ vô lượng tâm, tôn giả Ma Ha
Ca Diếp cũng trụ tứ vô lượng tâm. Phật nhập tứ
định (vô sắc giới), tôn giả Ma Ha Ca Diếp cũng
nhập tứ định. Cho đến lục thông và tứ trí,
Phật chứng tới đâu thì tôn giả Ma Ha Ca Diếp
chứng tới đó. Phật nói giữa chúng như thế là
công khai thừa nhận tôn giả Ma Ha Ca Diếp có khả
năng, có trí tuệ thù thắng, gần tương đương
với Phật. Trước Phật mời tôn giả Ma Ha Ca Diếp
ngồi chung tòa với Phật, kế Phật nói thể
trạng tu chứng của Phật đến đâu là tôn giả Ma
Ha Ca Diếp cũng tu chứng đến đó. Giả sử
không có những bài kinh nói về việc
truyền pháp cho tôn giả Ma Ha Ca Diếp, nhưng
qua lời xác chứng của Phật trong bài kinh nầy, chúng
ta thấy tôn giả Ma Ha Ca Diếp là người xứng
đáng kế thừa Phật, cho nên Phật mới nói như
vậy.

Kinh Thiền và Thắng Trí
trong Tương Ưng Bộ tập 2 trang 241 (tập 2, trang 363,
ấn bản 1993) do Hòa thượng Thích Minh Châu dịch
không có giai thoại Phật mời tôn giả Ma Ha Ca
Diếp ngồi nửa tòa. Song, Phật xác nhận với chúng
tỳ kheo là, tùy theo mong muốn Phật lìa dục, lìa các
pháp bất thiện, chứng đạt và an trú từ sơ
thiền cho đến tứ thiền ở sắc giới, tôn
giả Ma Ha Ca Diếp cũng tùy theo mong muốn chứng từ
sơ thiền cho tới tứ thiền. Phật chứng đạt
tứ thiền ở vô sắc giới thì tôn giả Ma Ha Ca
Diếp cũng chứng tứ thiền ở vô sắc giới.
Phật an trú diệt thọ tưởng định, chứng sáu
thắng trí, tôn giả Ma Ha Ca Diếp cũng an trú
diệt thọ tưởng định, chứng sáu thắng trí.
Đức Phật xác định khả năng trí tuệ của tôn
giả Ma Ha Ca Diếp rất rõ ở đoạn 16:

-- Và, này các tỳ kheo, ta với
sự đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại,
tự mình với thắng trí ta chứng ngộ vô lậu tâm giải
thoát, tuệ giải thoát, chứng đạt và an trú.

Này các tỳ kheo, Kassapa cũng với sự đoạn tận các
lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng
trí chứng ngộ vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải
thoát, chứng đạt và an trú.

Qua đoạn kinh trên, chúng ta
thấy rõ ràng đức Phật thừa nhận tôn giả Ma Ha Ca
Diếp có khả năng như Phật. Đó là lý do mà
các thiền sư nói Phật truyền tâm ấn cho tôn
giả Ma Ha Ca Diếp. Tuy ở kinh không nói truyền
tâm ấn mà Phật xác nhận khả năng chứng đắc của
tôn giả Ma Ha Ca Diếp trước chúng tỳ kheo, thì
có khác gì truyền tâm ấn. Vì truyền tâm ấn
là một lối xác nhận thầy chứng đắc tới đâu, trò
chứng đắc tới đó.

Thiền tông thường đề cập việc tôn giả Ma Ha Ca Diếp được Phật truyền tâm ấn ba lần.

Lần nổi bật nhất là ở hội
Linh Sơn trên núi Kỳ Xà Quật, Phật cầm cành hoa sen
đưa mắt nhìn khắp chúng, cả hội dều ngơ ngác.
Chỉ có tôn giả Ma Ha Ca Diếp nhìn thấy chúm chím
cười. Phật bảo: "Ta có chánh pháp nhãn tạng,
niết bàn diệu tâm, pháp môn mầu nhiệm,
chẳng lập văn tự, ngoài giáo lý truyền
riêng, nay giao phó cho ngươi, ngươi khéo gìn giữ,
truyền trao mãi đừng cho dứt mất, đến sau sẽ
truyền cho A Nan".

Phật ở trên nhìn xuống, tôn
giả Ma Ha Ca Diếp ở dưới nhìn lên, tâm Phật tâm
tôn giả Ma Ha Ca Diếp khế hội nhau, thông cảm
nhau nên được Thiền tông coi sự kiện đó là
truyền tâm ấn.

Lần thứ hai ở tháp Đa Hòa,
như kinh 1142 hay kinh Thiền và Thắng Trí mà chúng
ta vừa đọc qua. Bài kinh tuy Phật nhắm phá tâm
ngã mạn của chúng tỳ kheo xem thường tôn giả Ma Ha
Ca Diếp. Nhưng dưới mắt Thiền tông thì đức
Phật đã khen ngợi tôn giả Ma Ha Ca Diếp có đầy
đủ công đức và trí tuệ thù thắng cũng như
đức Phật đã có và xứng đáng cho Phật nhường nửa
tòa ngồi.

Theo Thiền tông, truyền
tâm ấn là việc xác chứng thầy chứng đắc tới
đâu trò cũng chứng đắc tới đó. Như vậy, không
phải truyền tâm ấn là gì?

Lần thứ ba, tại đền Makuta
Bandhana, thành Kusinàrà, khi Thế Tôn nhập
diệt, nhục thân được liệm vào kim quan và
đưa lên giàn hỏa để trà tỳ, châm lửa thiêu ba
lần mà vẫn không cháy. Trong khi hai vị đệ tử
lớn là Anuruddha và Ananda có mặt tại đó mà không
làm cho lửa cháy được. Mãi đến khi tôn giả Ma
Ha Ca Diếp từ núi Kỳ Xà Quật đến, đi nhiễu
quanh kim quan ba vòng rồi cởi mở chân và cúi đầu
đảnh lễ dưới chân Thế Tôn. Khi tôn giả Ma Ha Ca
Diếp đảnh lễ Thế Tôn xong, thì giàn hỏa tự
bắt lửa cháy.

Sự kiện vừa nêu đã nói
lên sự tương quan cảm thông rất lớn giữa Phật và
tôn giả Ma Ha Ca Diếp ở giờ phút cuối cùng.
Dưới mắt Thiền tông, sự tương quan cảm thông
đó là truyền tâm ấn.

[ Trở về trang Thư Mục ]
