Vbud
Tu Nhan De
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Tu Nhan De

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Bài Kinh Tu Nhàn Đề

Thích Thanh Từ

Chúng tôi theo thông lệ,
mỗi kỳ rằm lớn, có giảng một thời kinh cho tất
cả nam nữ Phật tử về cúng chùa nghe để
hiểu đạo lý tu hành. Năm nay chúng tôi không
giảng một đề tài riêng mà chúng tôi dẫn một
câu chuyện đối thoại giữa Phật với một người
dị học. Dị học là học khác, không phải
người học Phật.

Đây là đại ý bài kinh Tu
Nhàn Đề, xuất phát từ Kinh Trung A Hàm (Phẩm
Phạm Chí, Kinh số 153). Tôi dẫn từng phần cuộc đối
thoại và chỉ cho quý Phật tử thấy giáo lý
thâm sâu của đạo Phật. Chúng tôi sẽ giải thích bổ
túc cho quý Phật tử thấm nhuần, không còn ngờ
vực những gì mà lâu nay chúng ta không hiểu.

Trước hết là lý do có cuộc đối thoại này.

Một hôm đức Phật đến
nước Câu Lâu Sấu ở Tịnh thất thứ nhất của một
người Phạm Chí tên là Bà La Bà. Khi đó đức Phật
nghỉ lại đêm trong Tịnh thất này. Đến sáng
Ngài đi khất thực. Khất thực xong về thọ trai
rồi Ngài đi vào rừng tọa thiền. Lúc đó có
một người dị học tên Tu Nhàn Đề, thong thả
dạo chơi đến cái thất thứ nhất của Ba La Bà,
nhìn thấy có dấu nằm nghiêng bên phải, ông bèn kêu
ông Bà La Bà nói:

-- Cái dáng nằm nầy là dáng nằm của Sư Tử, dáng nằm của một vị Sa môn. Vậy khi hôm, ai nằm trong thất này?

Ông Bà La Đà nói:

-- Đó là Sa môn Cù Đàm, Ngài mới nghỉ đêm tại thất này.

Tu Nhàn Đề nghe thấy lắc đầu nói:

-- Cái tôi không muốn thấy mà thấy, tôi không muốn nghe mà nghe. Sa môn Cù Đàm là con người bại hoại, bại hoại không thể dùng.

Sau khi nghe vậy, ông Bà La Đà nóng ruột nói:

-- Ông không nên mắng Sa môn Cù Đàm. Những lời ông nói tôi sẽ thuật lại cho Sa môn Cù Đàm nghe, ông chịu không?

Tu Nhàn Đề nói:

-- Được ông cứ thuật lại cho Sa môn Cù Đàm nghe. Giả sử tôi gặp Sa môn Cù Đàm, tôi cũng nói như vậy.

Đức Phật tọa thiền
đến hai ba giờ chiều, Phật xả thiền trở
về thất ông Bà La Bà. Khi đó Tu Nhàn Đề
dạo chơi và cũng trở về và gặp Phật. Đức Phật
hỏi ông:

-- Khi sáng ông luận bàn cùng ông Bà La Bà về chỗ nằm trong thất này phải không?

Ông nói:

-- Phải.

Đây tôi chỉ lấy đại ý.

Phật bắt đầu hỏi:

-- Ông buông lung 5 căn là
mắt, tai... theo 5 trần. Còn tôi thì gìn giữ
điều phục 5 căn không cho theo 5 trần, vì vậy mà
ông gọi tôi là bại hoại, bại hoại không dùng
được phải không?

Ông nói:

-- Đúng thế!

Đức Phật bắt đầu đặt câu hỏi:

-- Nếu có người, trước
họ chưa đi tu, họ đắm mê ngũ dục, sau khi
họ xuất gia biết được ngũ dục như thật.
Nào là tập, diệt, vị, hoạn, xuất yếu cho nên
họ liền xa lìa ngũ dục. Thấy người đắm
nhiễm ngũ dục họ cho là thấp hèn, không thích.
Vậy ông có ý gì về vấn đề này không?

Ông trả lời:

-- Không.

Đây tôi giải thích các chữ
chuyên môn dùng cho ngũ dục ở trong Kinh như: sắc
tức là con mắt mình thấy sắc mến sắc gọi là
sắc dục. Thanh là lỗ tai mình nghe những âm thanh
hay lạ ưa thích gọi đó là thanh dục. Mũi ngữi
mùi thơm mình mê thích gọi là hương dục. Lưỡi
nếm mùi ngon mình ưa vị ngon gọi là vị dục.
Thân xúc chạm với những cảm giác êm ái mình ưa
thích gọi là xúc dục. Đó gọi là ngũ dục:
sắc, thanh, hương, vị, xúc.

Buông lung năm căn chạy theo
ngũ dục thì Tu Nhàn Đề chịu, còn Phật hạn
chế mấy cái đó ông cho là bại hoại, bại hoại
không thể dùng.

Phật lại nói tiếp:
Người trước chưa biết tu, họ mê ngũ dục,
nhưng bây giờ họ biết tu rồi, họ thấy
ngũ dục như thật. Nó tập như thế nào, nó
diệt như thế nào, nó vị như thế nào, nó
hoạn như thế nào, nó xuất yếu như thế
nào, họ xa lìa ngũ dục. Khi họ xa lìa được
rồi, họ thấy ai mê đắm ngũ dục họ cho là
thấp hèn, không ưa thích. Vậy ý ông nghĩ sao?
Ông có gì chống lại không? Ông bảo không. Như vậy
ông bằng lòng.

Ngũ dục, tập, diệt, vị,
hoạn, xuất yếu là những từ chuyên môn. Phật tử
nghe không hiểu, tôi nói nghĩa thông thường. Thí
dụ có người hút thuốc hay uống rượu. Tại sao có
hút thuốc? Là do mình tập. Chữ tập đây là nhóm,
là họp lại. Có điếu thuốc, có lửa, có cái
miệng mình ngậm điếu thuốc hít khói vô
lỗ mũi xông lên não, mình có cảm giác. Như vậy
khi có điếu thuốc, có lửa, có khói, có cái
miệng hít vào nhóm hợp các thứ đó lại mới có
cảm giác, phải không? Phật biết rằng những cái
dục của thế gian không có gì tự có hết, mà
do nhiều thứ duyên hợp lại mới có. Từ sự tập
hợp lại có điếu thuốc, mình hút chừng mười
phút thì tàn. Nó tàn thì còn hay hết? Hết
là diệt. Cái gì có hợp là có tan, có sanh là
có diệt. Chúng ta biết rõ manh mối sanh là
biết rõ manh mối diệt. Biết rõ hút thuốc
đó không tự có mà do nhiều duyên và nhiều
duyên nhóm họp hết thì gọi là diệt.
Như vậy chúng ta đã biết rõ cái tập, cái
diệt rồi. Giờ đến cái vị. Vị là thú vị
của hút thuốc. Những người ghiền thuốc, khi
họ hít vào vài hơi khói, thấy con mắt của
họ sáng lên, họ có cảm giác thú vị. Nhưng
cái thú vị đó còn hoài hay một chút rồi hết.
Nó chỉ khoảng chừng hai phút rồi qua mất. Biết
rõ cái vị là như vậy. Nó vô thường không có
thật. Hoạn là tai họa. Cảm giác thú vị của hút
thuốc không bao lâu, nhưng khi ghiền rồi tai
họa nó chừng bao nhiêu? Một ngày hút chừng 2 gói
thuốc thì tốn bao nhiêu tiền? Thứ hai là sanh
bệnh. Người ta nói hút thuốc sanh nhiều thứ
bệnh nhất là bệnh phổi. Thứ ba là ở gần
người không hút thuốc mà mình cứ hít rồi phà ra
người ta ghét. Vậy tự mình tốn hao là tai họa
thứ nhất. Mình mắc bệnh là tai họa thứ hai.
Ghiền bỏ không được là tai họa thứ ba. Làm
cho người ta khó chịu là tai họa thứ tư. Vậy
cảm giác thích thú thì ít mà tai họa của nó
thì nhiều, nên chúng ta phải xuất yếu. Xuất
yếu là giải thoát ra khỏi nó. Hút thuốc lâu
ngày thành thói quen, người ta gọi là bệnh
nghiền thuốc. Bấy giờ muốn hết ghiền,
mình phải làm sao? Phải bỏ đừng hút nữa. Gan dạ
chịu đựng cái ghiền hành hạ một lúc rồi thoát
khỏi nó. Đó là xuất yếu, là thoát ra khỏi. Như
vậy Phật biết rõ từng phần mỗi cái tập,
diệt, vị, hoạn, xuất yếu.

Đó là nói về hút thuốc.
Cũng nơi miệng mình, thí dụ như có những món
ăn ngon. Muốn được ăn ngon thì phải bên ngoài có
món ăn ngon, rồi kế đó là cái lưỡi. Món ăn
ngon xúc chạm với lưỡi rồi có thức phân biệt
đó là ngon. Món ăn ngon chỉ có một hai phút trong
lúc mình còn nhai ở miệng ở lưỡi. Khi nuốt qua
khỏi cổ, nó mất tiêu, vị ngon đó hết. Đó là
biết cái tập, cái diệt của nó. Khi món ăn
ngon nếm ở lưỡi, mình có cảm giác thú vị,
thích thú. Sự thú vị ấy có bền lâu không? Sự
thích thú đó chỉ có chút xíu rồi mất cho nên là
vô thường. Chúng ta biết rõ sự thú vị của nó,
chúng ta cũng phải biết cái tai họa của nó
nữa. Người thích ăn ngon, ăn những thức ăn chiên
xào nhiều cũng sanh bệnh gan... Thêm nữa, ăn
ngon phải tốn tiền nhiều, chịu cực khổ, vậy
cũng là hoạn. Chúng ta muốn không bị món ăn ngon chi
phối thì bớt đừng thích nữa, dần dần không nhiễm
thì chúng ta được giải thoát.

Bây giờ tôi thí dụ dễ
hiểu như việc ăn chay. Người đã quen ăn mặn
mà bảo họ ăn chay thì ngày ăn chay đó là ngày
hành phạt, khổ sở lắm. Nhiều khi họ chờ
đến tối tìm món gì đó để bù lại cái
thiếu thốn trong ngày nay. Như vậy, họ cho
ngày ăn chay là khổ. Nhưng ngược lại, quí thầy quí
cô ở chùa ăn nước tương rau luộc quen rồi, thấy
việc ăn chay có khổ không? Giả sử có người đem
đồ mặn thật ngon lại mời. Nếu quí vị mới ăn
chay thì khả dĩ thấy ngon, chứ người ăn chay lâu
nghe mùi thức ăn mặn là ụa mữa vì tanh. Vậy món ăn
ngon đó có thực không? Nếu nó thực ngon thì ai
ăn cũng phải ngon. Lúc chúng ta ăn mặn thì ăn thấy
ngon, đến chừng chúng ta ăn chay được 10 hoặc 20
năm, cũng thức ăn đó chúng ta thấy sợ, ăn không
được nữa. Do đó chúng ta nhiễm là vì tự mình
tập, nếu chúng ta muốn thoát ly cũng không khó.

Thế gian người ta làm sao
ăn cho ngon, mặc cho đẹp, ở cho sướng v.v... Nhưng
ăn ngon, mặc đẹp, ở sướng rốt cuộc có chết
không? Rồi cũng chết như mọi người vậy
thôi. Người thế gian bị năm cảm giác của mắt,
tai, mũi, lưỡi, thân lôi cuốn, ưa thích, ham muốn
mà Phật gọi là ngũ dục. Vậy trong năm cái đó
quí vị có dính cái nào? Bởi có nên mới cực khổ.
Ví như ngày nào chúng ta cũng ăn ba món xào chiên
thực ngon. Hôm nào thiếu nó, chỉ dọn lên bàn
chén muối ớt, muối tiêu, hôm đó có khổ không?
Ngày đó là ngày thật khổ sở, không muốn ăn, rồi
rầy rà người này, giận người kia... Như vậy chúng
ta quen theo dục lạc, khi thiếu nó chúng ta thấy
khổ. Những người không theo dục lạc, họ có thấy
khổ không?

Đạo lý nhà Phật dạy rất
rõ. Người chưa biết đạo thì nhiễm mê ngũ dục,
còn người biết đạo rồi thì tìm cách xa lìa.
Chúng ta ăn để sống, mặc để ấm, chứ không
phải ăn để ngon, mặc để đẹp. Hiểu rõ
như vậy, người tu cũng ăn cũng mặc mà họ không
khổ. Còn người thế gian vì không hiểu nên
đắm trước những món ngon, mà thiếu món ngon
họ cảm thấy khổ sở. Khi mặc thì họ thích
những đồ đẹp, nếu thấy đồ xấu là họ cảm
thấy khổ. Vì vậy Phật bảo "thấy người đắm
nhiễm ngũ dục cho đó là thấp hèn nên không
thích".

Phật nói tiếp:

-- Khi chưa xuất gia tôi
hưởng ngũ dục, tôi đắm nhiễm. Sau khi thức tỉnh,
đi xuất gia rồi, tôi xa lìa ngũ dục vì biết như
thật: Tập, diệt, vị, hoạn, xuất yếu của nó.
Tôi thấy người đắm mê ngũ dục cho là thấp hèn,
không khen, không thích. Ông có gì nói với tôi
điều này không?

Tu Nhàn Đề nói:

-- Không vậy!

Đến chặng thứ tư, Phật
đưa thí dụ có cha con người cư sĩ giàu có sang
trọng biết tu Thập thiện tức là tu 10
điều lành. Tuy họ biết làm lành nhưng
họ còn muốn đời sau hưởng phước, hưởng đầy
đủ ngũ dục, nên sau khi chết họ sinh lên cõi
Trời. Cha con người này chịu bỏ ngũ dục cõi Trời
để trở lại hưởng ngũ dục cõi nhân gian chăng?

Tu Nhàn Đề bảo:

-- Không vậy Cù Đàm.

Đức Phật hỏi:

-- Tại sao vậy?

Ông đáp:

-- Ngũ dục cõi Trời là tối thượng là tối thắng. Nếu so với ngũ dục cõi người thì ngũ dục cõi người không có giá trị gì.

Đức Phật hướng ông từ từ.
Cũng là ngũ dục mà ngũ dục cõi Trời cao hơn. Đức
Phật cũng qua luôn ngũ dục cõi Trời, vì biết rõ
như thật, ngũ dục: Tập, diệt, vị, hoạn, xuất
yếu nên thấy người đắm mê ngũ dục, đức Phật
cho là thấp hèn, không thích.

Bây giờ đức Phật đưa ra thí dụ rất hay:

-- Ví như có người bị
bệnh phong ( nói theo ngôn ngữ phỗ thông là
bệnh cùi). Người bị bệnh phong thân thể
bị vi trùng rút tỉa nên lở lói ngứa ngáy. Họ
lấy tay quào, lấy lửa hơ cho đở ngứa. Khi họ
lấy tay quào, lấy lửa hơ họ có thể trừ
được ngứa và hết được bệnh chăng?

Ông đáp:

-- Không vậy!

Phật hỏi:

-- Tại sao vậy?

Ông bảo:

-- Vì càng quào, càng hơ thì vết lở càng tăng chớ không bao giờ hết.

Người bị bệnh phong càng
lấy tay quào, lấy lửa hơ, vết lở càng tăng,
trái lại họ cho đó là thích vui. Cái thích vui
đó có phải là cái thích vui thật không? Hay là cái
khổ của ngứa ngáy quá, buộc lòng phải quào, phải
hơ cho đở ngứa, rồi sau đó lại sinh thêm lở lói
nữa. Đức Phật đưa ra ví dụ này quá cụ thể.
Người đắm mê ngũ dục cũng giống như thế.

Thí dụ như người thế
gian, khi thèm thức ăn gì đó, họ muốn ăn một
bữa cho đã thèm, để rồi từ đó về sau
không thèm nữa. Nhưng trong lúc đó thì đã thèm,
rồi mai mốt có hết thèm không? Hay lại cũng thèm
như thường. Ăn cho đã không có nghĩa hết
thèm. Thế gian nhất là phái nam có cái tật muốn
ngã cho đủ bốn vách tường. Tường nào cũng muốn
ngã, biết cho đủ hết, rồi sau đó mình dễ
tu. Thật có dễ tu không? Hay càng biết nó càng
thèm, càng lún sâu thêm. Cho nên đức Phật nói:
"Người muốn được thỏa mãn ngũ dục mà cứ tìm
ngũ dục để thụ hưởng cho thỏa mãn thì chẳng
khác nào người khát nước mà cứ uống nước
muối". Quí vị thấy uống nước muối thì sao? Có
hết khát nước hay lại càng khát thêm? Người
thế gian cũng thế, họ không có gia đình,
đến chừng tạo được gia đình, thì một vợ một
chồng là hạnh phúc rồi. Nhưng họ lại sanh tật,
có thêm bà thứ hai. Có bà thứ hai rồi cũng không
chịu dừng, họ tiếp tục tạo thêm không
biết bao giờ hết.

Như vậy chúng ta thấy, chỉ có
người nào biết hạn chế, biết làm chủ
mình, chừng đó mới hết. Đừng tưởng mình tìm
hoài cho thỏa mãn rồi hết. Không có việc như
thế. Thí dụ như có người lỡ ghiền thuốc.
Họ ghiền thuốc mà không có tiền mua
thuốc, thấy có người hút thuốc thì nghĩ "thôi
mình lại xin 1 điếu hút cho đã ghiền".
Người ta cho mình hút thì đã ghiền lúc đó.
Rồi một chút nữa ghiền lại không? Đến trưa,
chiều lại ghiền nữa, chứ đâu phải đã
ghiền lần đó rồi hết.

Như vậy chúng ta thấy rõ:
"Nếu muốn thỏa mãn dục lạc, càng thỏa mãn
thì nó càng tăng thêm chứ không bao giờ hết.
Càng đuổi theo nó thì càng mê đắm, rồi chìm sâu
trong đó".

Chúng ta chỉ có một cách là
biết rõ tai họa của nó, sự tạm bợ của nó
rồi mình làm chủ mình, thắng nó, bỏ nó, lìa nó
dần dần rồi dứt.

Phật còn nói thêm:
"Người bị bệnh phong lấy tay quào, lấy lửa
hơ, vết lở càng tăng, mà họ cho đó là vui.
Người đắm mê ngũ dục cũng lại như thế."

Người bị bệnh phong, thân
thể lở lói, họ biết được bệnh của
họ rồi, có người thương xót tìm thuốc hoặc
chính họ tìm được thuốc trị lành bệnh. Khi
hết bệnh, thân thể lành lặn rồi, họ
không còn lấy tay quào, lấy lửa hơ, vì đâu còn
ngứa nữa. Nếu có người khác kéo họ lại hơ
lửa, lúc trước bị lở lói khi hơ lửa họ thích,
bây giờ lành lặn hơ lửa họ có thích không? Hay
là né tránh vì bị nóng quá chịu không nổi.

Dục lạc cũng như vậy. Người
đang đắm mê dục lạc, họ cứ lao mình chìm sâu
trong đó để thụ hưởng. Nhưng với người đã xa
lìa dục lạc rồi, có ai dẫn họ đến, họ
sợ, họ tránh vì biết đó là cảnh khổ. Cũng
giống như tôi thí dụ, người quen ăn mặn có cá
thịt nhiều chừng nào họ càng thích. Có
người trước cũng ăn mặn nhưng đã bỏ để ăn
chay. Họ đã ăn chay lâu chừng 10-20 năm, có
người mời họ ăn cá thịt thì lúc đó họ có
sợ không? Họ tránh, họ sợ, như vậy rất rõ
ràng khi bỏ được dục lạc rồi mà kêu họ thụ
hưởng trở lại họ sợ. Vì họ biết đó là
tai họa, thật không tốt, chứ không thích thú gì
hết.

Tôi dẫn thêm một thí dụ nữa.
Có vài Phật tử nam ghiền rượu, chiều nào
cũng rủ nhau ra quán nhậu. Khi nhậu anh em nói cười,
cải nhau to tiếng, đôi khi quá say chân đi xiêu
bên này, xẹo bên kia, rồi kẻ này dìu kẻ kia dẫn.
Trong số anh em đó bỗng có người thức tỉnh,
biết ghiền rượu không tốt, có hại liền
bỏ rượu. Người đó bỏ rượu một thời gian lâu.
Tình cờ gặp lại các bạn cũ, lôi vào quán uống
nữa. Người đó có sợ không? Họ sợ muốn chạy.
Như vậy chúng ta thấy rõ, mình càng tập thì càng
say, càng ghiền. Bỏ được rồi mình thấy nó
liền sợ. Cũng vậy, người đắm mê dục lạc
thế gian, họ cho đó là hạnh phúc, nhưng
người thoát khỏi rồi nhìn những người còn đang mê
đắm, thấy họ thật đáng thương.

Đức Phật cũng thế, Ngài
thương chúng ta đang chìm đắm khổ sở trong cái
không nghĩa lý gì, không quan trọng gì. Bây
giờ quí vị thử kiểm lại, có phải cả thế
gian này đang khổ vì nó không? Kể cả mình nữa.
Mình có khổ vì ngũ dục không? Nếu không khổ cả
năm cái thì ít nhất cũng bị khổ 2 hoặc 3 cái, phải
vậy không? Nó làm cho mình mất tự do, nó làm cho
mình phiền não, nó làm cho mình khổ sở biết
bao!

Phật kết luận: "Không bệnh lợi bậc nhất. Niết bàn vui bậc nhất".

Ông Tu Nhàn Đề nghe Phật nói: "Không bệnh lợi bậc nhất. Niết bàn vui bậc nhất" liền hỏi:

-- Thưa Ngài Cù Đàm, Ngài nói câu ấy, các vị thầy của tôi cũng đã dạy. Như thế Ngài Cù Đàm nói đâu có khác gì.

Đức Phật đặt câu hỏi lại:

-- Nếu các bậc thầy của ông đã dạy như vậy thì, thế nào là không bệnh, thế nào là Niết bàn?

Ông Tu Nhàn Đề chỉ trên thân mình bảo:

-- Thân này là không bệnh. Thân này là Niết bàn.

Đức Phật bảo:

-- Thí dụ có một người mù
nghe người mắt sáng bảo: Tôi có chiếc áo trắng
đẹp, sạch sẽ. Người mù cầu xin chiếc áo ấy.
Người kia có tâm xấu lấy áo dơ xấu đưa chú mù
rồi bảo: Đây là áo trắng sạch, đẹp đẽ. Chú mù
nghe tin thật, lấy áo mặc vào rồi nói: Tôi mặc áo
trắng sạch, đẹp đẽ. Đức Phật hỏi Tu Nhàn Đề:

-- Người mù đó do họ thấy, do họ biết, hay do người ta nói rồi bắt chước nói theo.

Tu Nhàn Đề trả lời Phật:

-- Người mù đó họ
không thấy, không rõ chiếc áo sạch hay dơ, chỉ
nghe người ta nói chiếc áo trắng sạch đẹp đẽ,
rồi tin mà không ngờ là áo dơ áo xấu.

Đức Phật quở:

-- Tu Nhàn Đề, ông cũng
giống như người mù kia. Thân này là gốc của
bệnh hoạn, thân này là ung nhọt, thân này là
con rắn, thân này là vô thường, là khổ, là không,
là vô ngã mà ông cho thân này là không bệnh,
là Niết bàn.

Đây tôi giải thích những chữ
dùng đoạn này. Đức Phật nói thân này là bệnh.
Có ai mang thân mà chẳng bệnh không? Chỉ có
bệnh nhẹ hay bệnh nặng thôi. Chúng ta thấy
mình đi đứng được chứ trong thân cũng có vài bộ
phận nho nhỏ hư xáo động nên đôi lúc rêm chỗ
này, đau nhức chỗ kia. Thế mà chúng ta tất
cả đều quên thân này là thân bệnh hoạn.
Thân bệnh hoạn mà bảo là không bệnh sao
được. Thân này là ung nhọt vì hôm nay nó xì
chỗ này, mai lại nổi chỗ kia. Ung nhọt nổi
lên hoài thì không yên ổn.

Thân này như con rắn. Lúc
trước tôi có giảng chúng ta điều hòa thân này
như điều hòa 4 con rắn (tứ đại). Chúng nó bất
hòa với nhau mãi. Con rắn nước cắn lộn với con rắn
hổ lửa. Con rắn hổ lửa mà thắng thì rắn nước thua,
nên lửa bốc lên khiến nhức đầu. Con rắn hổ lửa
yếu thua thì thân run rẩy lạnh buốt. Con rắn gió
là rắn hổ mây cắn lộn với rắn hổ đất. Nếu
rắn hổ mây thắng thì thân bị gió thổi đau mình
nên phải cạo gió. Còn rắn hổ đất mạnh hơn thì
như lỗ mũi mọc thêm 1, 2 nhánh ra không thở
được phải đi bác sĩ mỗ cắt bỏ đi. Như vậy
trong bốn con rắn đó, con nào mạnh hay yếu cũng
không ổn mà mình đang sống đây là đang điều
hòa bốn con rắn đó. Ví dụ: Hôm nay trong mình nóng
quá, mình nấu cháo đậu xanh ăn cho mát; còn lạnh
quá kiếm gừng ăn cho ấm. Chúng ta luôn luôn tìm
cách điều hòa cho chúng yên ổn, chứ có vui vẻ
gì đâu? Có thích thú gì đâu? Không có giờ nào an
ổn hết. Vậy mà cho thân là không bệnh, là
Niết bàn, có phải nói bậy không?

Phật nói thân này là vô
thường. Nó luôn luôn bị lửa vô thường đốt thiêu
từ từ. Từ trẻ đến già, già rồi bệnh,
bệnh rồi chết. Chúng ta ai có thân phải nhận
thức rằng nó là khổ, dù cho là ông vua, ông tổng
thống, ông thủ tướng có thân là bị khổ, vì
bệnh, già, chết, không tha ai hết. Vậy mà
ông Tu Nhàn Đề cho thân là không bệnh, là
Niết bàn phải ngu xuẩn không, sai lầm không. Nên
đức Phật nói bài kệ:

"Không bệnh lợi bậc nhất

Niết bàn vui bậc nhất

Các đạo Bát Chánh Đạo

Đến an ổn cam lồ".

Cam lồ tức là mát mẻ. Không
bệnh đây là mọi tâm tham lam, sân si, tật
đố dứt hết, đó là lợi bậc nhất. Và sống với
tâm không sanh diệt gọi là Niết bàn, là
vui bậc nhất. Muốn được như thế con đường Bát
Chánh Đạo sẽ đưa đến chỗ an ổn, mát mẻ
đó.

Đến đây ông Tu Nhàn Đề bị khuất phục, ông quì gối chấp tay:

-- Xin Ngài Cù Đàm dạy cho con rõ thế nào không bệnh, thế nào là Niết bàn?.

Đức Phật bảo:

-- Con mắt thánh huệ của ông chưa sáng. Tôi vì ông nói không bệnh, nói Niết bàn chỉ nhọc nhằn vô ích thôi.

Phật thí dụ: Như có người
mù từ thuở bé, nghe người ta nói đây là màu vàng,
đây là màu xanh, đây là màu đỏ, đây là màu
trắng, đây là màu đen. Khi nghe nói như vậy, người
mù yêu cầu người sáng mắt giải thích cho họ
hiểu thế nào là màu vàng, thế nào là
màu xanh, thế nào là màu đỏ... Người kia dù cố
giải thích mà người mù hiểu hay không? Hay chỉ
tốn công vô ích thôi?

Phật đưa ra thí dụ quá hay.
Nếu con mắt mình chưa sáng mà người kia giải
thích rằng đây là màu trắng, màu vàng, màu xanh,
thì càng giải thích càng rối ren thêm, mình làm sao
hiểu được.

Đức Phật bảo tiếp:

-- Tôi sẽ vì ông nói thuốc
hay để trị bệnh, khiến cho con mắt thánh
huệ của ông trong sạch. Tự ông biết đây là
không bệnh, đây là Niết bàn.

Phật thí dụ: Có một đứa
bé mù từ thuở nhỏ, có người thương xót dùng
mọi cách trị liệu khiến con mắt được
sáng. Khi con mắt sáng rồi, nó sẽ tự thấy đây là
màu xanh, đây là màu vàng, đây là màu đỏ v.v...
không cần giải thích.

Quí vị thấy quá rõ ràng rồi
phải không? Niết bàn là khi mình hết mọi
phiền não, bệnh là phiền não mà hết
phiền não là tâm mình thanh tịnh thì Niết
bàn hiển lộ. Gọi đó là con mắt huệ mở
sáng thì tự mình nhận rõ Niết bàn, chứ không
cần giải thích. Bởi vì mình chưa biết mà nghe
giải thích lại tưởng tượng thêm.

Thí dụ: Có những cảnh người
ta đi đến rồi, người ta thấy tận mắt về
thuật lại cho người ở nhà nghe. Người ở nhà nghe
mà họ chưa từng thấy cảnh đó, họ tưởng
tượng có đúng không?

Vì vậy "không
bệnh", "Niết bàn" Phật không
giải thích mà Phật dạy phương pháp tu. Tu để
hết bệnh, mà hết bệnh là Niết
bàn. Chừng đó rồi mình thấy chứ đừng nói Niết
bàn là không có. Nói không có là dốt, vì sự thật
đức Phật đã thấy, đã đến nhưng nó không
giống như những cái phàm tục mình hiểu.

Thí dụ: như nói đến vui,
thì nghĩ vui là uống rượu vui. Vui đi nghe nhạc vui.
Nói vui là mình cứ tưởng vui như những việc
đó, chứ không hiểu cái vui của Niết bàn là
do hết sinh tử, do khỏi cơn vô thường. Cho nên
cái đó không thể diễn tả, không thể nói cho
người phàm phu hiểu được. Vì vậy đức Phạt
không giải thích cái vui đó, mà quan trọng là
Ngài chỉ phương tiện để người đó đạt
được. Ví như người bệnh mắt, họ muốn
biết màu xanh, vàng, trắng, đen v.v... mà mình
giải thích hoài. Giải thích bằng cách này, giải
thích bằng cách kia, giải thích đến chừng nào
họ mới hiểu. Nếu mình thương họ muốn
cho họ thấy được các màu thì hoặc là mình tìm
thầy, tìm thuốc trị cho con mắt họ sáng. Khi mắt
họ sáng rồi thì tự họ biết đây là màu
vàng, màu trắng, màu đỏ mình không cần phải giải
thích. Đó là một sự thật chúng ta thấy đức Phật
dạy rất cụ thể, thực tế vô cùng. Phật không
nói lý thuyết suông. Và người ta nghe Phật
không giải thích nên xuyên tạc rằng: Phật nói
Niết bàn mà Phật không giải thích là cái đó
không có, chỉ là giả tưởng thôi. Nếu là sự
tưởng tượng thì đức Phật dạy phương pháp
đến làm chi.

Đức Phật giải thích thêm
đây là phương pháp đưa đến Niết bàn,
đến chỗ không bệnh. Có bốn pháp để
con mắt thánh huệ chưa sạch được sạch. Bốn
pháp ấy là gì?

1. Gần gũi thiện tri thức.

2. Được nghe pháp lành.

3. Khéo suy nghĩ.

4. Hướng pháp thứ pháp.

Đây tôi sẽ giảng bốn pháp này rõ ràng cho quí vị thấy.

Phật nói phương pháp trị bệnh cho chúng ta hết bệnh. Đó là phương pháp gì?

(1) Đầu tiên là gần gũi
bậc Thiện Tri Thức , tức là thầy lành bạn tốt
giúp chúng ta biết tránh những cái lầm, biết
bỏ được những cái mê. Đó là bước đầu tiên
trên con đường tu hành của chúng ta.

(2) Thứ hai là được nghe pháp
lành. Pháp lành tức là nghe chánh pháp .
Nếu mình tu theo đạo Phật mà không biết Phật
dạy cái gì. Không biết được chánh pháp, làm
sao mình diệt được phiền não, không diệt
được phiền não làm sao mình hết bệnh.
Từ trước đến đây tôi giảng đó có phải là
pháp lành không? Người thế gian gặp nhau vổ vai
rủ nhau đi uống rượu, hoặc chiều chiều rủ
nhau đi coi hát. Quí thầy giải thích cho hiểu cái
hại của ngũ dục như thế nào, cái lợi khi bỏ
ngũ dục ra sao. Ngũ dục mà mình bị dẫn, bị rủ thì
lại càng thêm bệnh, càng thêm khổ. Còn pháp
lành giúp mình biết dừng lại những cái xấu,
những cái khổ đau.

(3) Nhưng nhà Phật không bắt
mình nghe pháp rồi tin liền, nên đến cái thứ
ba là phải khéo suy nghĩ tức là chánh tư duy .
Mình nghe rồi nghĩ cho kỹ càng xem lời Phật dạy đó,
lời bậc Thiện Tri Thức đó đúng lẽ thật không?
Suy nghĩ cho chín chắn, cho đúng đắn rồi sẽ ứng
dụng, chứ không phải nghe đâu tin đó. Thí dụ quí
vị nghe một vị nào bảo rằng: Tôi có pháp hay lắm
người nào lại, tôi truyền tâm ấn sẽ thấy Phật
này, Phật kia. Nếu chúng ta nghe rồi tin liền,
là không được. Chúng ta phải vận dụng trí tuệ
của mình suy nghĩ, lối tu như thế và pháp đó
đúng hay sai. Cho nên Phật bảo phải khéo suy nghĩ,
nhận định pháp đúng có lợi ích thiết thực
không. Ví dụ như tôi nói ngũ dục là có hại, quí
vị thấy có đúng là có hại hay không? Nếu
người nào giảm bớt hoặc xa lìa được ngũ dục thì
có lợi, quí vị thấy có phải là có lợi hay không?

(4) Mình suy nghĩ đúng thì
phải hành. Cho nên cái thứ tư là hướng pháp .
Tức là nhằm thẳng vào pháp lành đó mình thực
hành. Thực hành rồi mình sẽ tiến bộ từ thấp
lên cao gọi là thứ pháp .

Chúng ta nghe bốn điều
kiện đó quá đơn giản. Thứ nhất là gần bậc
Thiện hữu tri thức. Nên chúng tôi mới khuyên quí
vị ngày rằm, ngày 30 đi chùa để gặp thầy lành
bạn tốt nhắc nhở mình. Và nghe giảng được pháp
lành rồi phải khéo suy nghĩ nhận định đúng hay sai.
Chúng ta cũng nghe nhiều người giảng nói, mà
đôi khi chưa phải là pháp lành thật. Nếu chúng
ta thiếu nhận định suy nghĩ, thì có khi mình bị
lầm lẫn lạc đường. Phật đòi hỏi mình phải khéo
suy nghĩ, sau khi suy nghĩ rồi phải hành. Nếu
không hành tức là học suông. Suy nghĩ rồi phải
nhắm thẳng vào chỗ nhận định đúng, ứng dụng tu
hành. Thí dụ chúng ta nghe nói đắm mê ngũ dục là
tai hại, chúng ta xét mình dính vào cái dục nào thì
gở dần dần. Đó là mình tu. Nghe nói uống rượu là
hại, mình biết uống rượu là hại thì bớt,
nếu chưa bỏ được thì thay vì lúc trước
mỗi ngày uống hai xị, bây giờ lần lần uống một
xị rưởi, rồi lần lần bớt một xị, rồi nữa xị
thôi, phải không? Nghĩa là giảm lần lần. Mỗi
lần giảm như vậy, thứ nhất là đở tốn tiền,
thứ hai là bớt say, thứ ba là bớt bệnh. Đó là
pháp lành và mình biết ứng dụng là có hiệu
quả ngay trong cuộc sống hiện tại. Càng ngày càng
tiến lần, nên gọi là hướng pháp, rồi
đến thứ pháp. Khi mình tiến lên mới thấu
suốt được pháp Tứ Đế biết đúng như thật.

Một là biết thân này là
khổ. Quí vị chịu thân này khổ không? Khổ hay vui?
Nếu thân này là vui thì chúng ta khỏi tu. Thời
pháp đầu tiên Phật nói Khổ Đế, người thế
gian cho rằng Phật bi quan. Chúng ta tu để làm gì?
Là để diệt khổ. Nếu cho rằng thân này
là vui thì chúng ta tu làm chi? Nên trước hết
chúng ta phải thấy thân này là khổ. Tại sao nó khổ?
Vì nó là vô thường, là ung nhọt, là bốn con
rắn, là vô ngã, không có chủ... Biết thân này
là khổ rồi chúng ta tự hỏi: Tại sao nó khổ? Đó là
tìm nguyên nhân của nó. Phật nói nguyên nhân của
nó đơn giản lắm "là ái". Từ "ái"
cho nên có "thủ", có "hữu" tức là
đời sau. Sở dĩ mình khổ là từ ái mà ra chứ không
có gì khác. Bây giờ tôi nói chuyện gần là
chuyện chúng ta thích đi nghe nhạc, nhất là mấy
chú 17, 18 tuổi. Hôm nào xin tiền ba má để
đi nghe nhạc, ba má không cho. Mấy chú đó khổ
không? Tự nhiên là khổ rồi, vì mình thích việc
đó mà ba má không cho thì khổ.

Ví như những thanh niên nam nữ
mười tám hai mươi tuổi, họ thương yêu nhau mà
bậc cha mẹ thấy không hợp lý, không xứng đáng
nên ngăn trở. Vậy họ có khổ không? Họ khổ.

Đó chỉ mới nói cái yêu
thích bên ngoài thôi. Còn cái yêu thích chính mình
mới là trầm trọng hơn. Quí vị có yêu mình
không? Yêu! Bởi yêu mình quá nên cái gì ngon cũng
muốn được cho mình, cái gì đẹp cũng muốn cho
mình, cái gì khen cũng muốn được cho mình. Cái gì
thiên hạ yêu cũng muốn được cho mình và mình đòi
hỏi tất cả cái gì cũng hơn người ta. Mình muốn
hơn người ta mà không được hơn thì khổ không?
Như vậy cái gì mình muốn mà không được là khổ.
Muốn tức là thích mà thân này là cái mình yêu
thích nhất. Nhiều khi thân này đen thui đen thủi
mà cũng yêu nó như thường. Thân này bệnh hoạn
hoài mà cũng yêu nó như thường. Vì chúng ta quá
yêu thân, nên yêu tất cả nhu cầu của thân, do đó
mà khổ. Cũng vì yêu thân nên ái. Aĩi là phải bảo
vệ nó. Bảo vệ nó gọi là thủ, cho nên
vừa mất nó là mình tìm thân khác liền. Tìm
tiếp tục không dừng nên sinh tử không dừng, do
từ ái mà ra. Aĩi rồi thủ, thủ rồi sinh tử đau khổ.
Cho nên Phật dạy thẳng chúng ta phải thấy thân này
là khổ, khổ nên bớt yêu nó. Thân này là vô ngã,
không chủ, không có mình thật để bớt những cái
chấp về nó. Bớt chấp yêu nó mới có thể xả
bớt những tham cầu về nó, thì tự nhiên bớt khổ
và nhờ không yêu nó, nên nó có hoại mình cũng
không sợ, không lo, không buồn và không bảo thủ. Mà
không bảo thủ đâu có tìm đến cái thân thứ hai
nữa mà phải "hữu". Như vậy dứt được ái
thì Niết bàn. Thật là đơn giản!

Ông Tu Nhàn Đề nghe Phật
giảng đến đây ông ngộ được pháp. Ngộ được
pháp, ông xin Phật được xuất gia. Sau khi xuất gia
ông ứng dụng tu một thời gian, chứng quả A La Hán.

Như vậy chúng ta thấy đây là
cuộc đối thoại lý thú vô cùng. Tu Nhàn Đề
từ một người chống đối Phật kịch liệt, lỡ
thấy chỗ nằm của Phật ông cũng hối hận
"chỗ không muốn thấy, không muốn nghe mà bây
giờ lỡ phải thấy, phải nghe". Ông dám nói Phật
là kẻ bại hoại, bại hoại không thể dùng. Nhưng
qua một cuộc lý luận, Phật giải thích và
đến đây ông thức tỉnh, thức tỉnh liền xin
xuất gia. Xuất gia xong, ông y theo lời Phật dạy, tu
chứng được quả A La Hán. Đơn giản như vậy.

Qua bài kinh này, quí vị thấy
có thể làm môn đệ ông được không? Ông là
A La Hán, chúng ta là Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm được
không?

Tôi dẫn bài kinh này để
giải thích rõ một cuộc đối thoại giữa Phật và một
người thù nghịch, mà Ngài chinh phục trở về
chánh pháp, ngộ được đạo rồi phát tâm tu hành
đắc đạo. Thật là một điều hi hữu.

Thích Thanh Từ

(Rằm Tháng Mười, Năm Canh Ngọ, 1990)

[ Trở về trang Thư Mục ]
