Vbud
Kinh Hai Niet-ban
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Kinh Hai Niet-ban

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Kinh Hai Niết-bàn

Hòa thượng Thích Thiện Châu

Giới thiệu :

N iết-bàn là mục đích của đạo
Phật và cũng là lý tưởng của những người muốn
hết Khổ . Người ta nói nhiều về Niết
bàn nhưng không mấy người hiểu Niết bàn một
cách đúng đắn. Có người hiểu sai Niết bàn
như cõi "hư vô tịch diệt" - cảnh giới
không không, chẳng có sự sống giống như hư không
trống lặng ở trần thế này. Có người hiểu
lầm Niết bàn như cảnh Thiên đàng sung sướng cả
tinh thần lẫn vật chất. Và hầu hết nghĩ rằng
Niết bàn là phần thưởng kiếp sau của người
tu hành theo đạo Phật. Lại có người nghĩ rằngsở
dĩ Phật tổ cố ý không nói đến Niết bàn
là vì sợ đồ đệ biết rõ Niết bàn là
trống lặng sẽ thối chí, rút lui, không tu hành nữa.

Thật là khó cho những người
đang sốt rét hiểu biết sự mát mẻ lành mạnh
nơi người có sức khoẻ. Cũng vậy, không dễ gì cho
chúng sanh đang trôi nổi trong biển luân hồi
hiểu biết sự an tịnh nơi A la hán hay Phật.

Chính Phật tổ minh xác rằng
có Niết bàn, song người thường không thể
hiểu được một cách dễ dàng (xem Udâna, trang 80;
Itivuttaka, II, 6). Sự thật, Phật nói rõ về
Niết bàn, song không nhiều bằng về con
đường đưa đến Niết bàn. Điều này
thật dễ hiểu bởi vì thầy giỏi bao giờ cũng nói
nhiều về những điều làm cho học trò
hết dốt mà nói ít về sự hết dốt. Muốn
hiểu đúng đắn Niết bàn, trước hết hãy
đọc hay nghe những lời Phật dậy về Niết
bàn.

Kinh Hai Niết bàn rút từ
tập "Phật thuyết như vậy" (Itivuttaka,
Pâli Text Society, trang 88). Nội dung kinh là Phật
giảng về hai thứ Niết bàn: Niết
bàn có dư y (saupâdisesunibbâna) và Niết
bàn không dư y (anupâdisesanibbâna).

Trước hết hãy tìm hiểu ý nghĩa của danh từ Niết bàn.

Hiện nay danh từ chữ
Sanskrit: Nivrâna thông dụng hơn danh từ Pâli:
Nibbâna. Nir + vâ : ngừng thổi, tắt.
Gió phiền não hay tham dục không thổi nữa; lửa
tham sân si đã bị dập tắt. Lửa nóng tắt thì mát
mẻ thể hiện. Niết bàn là chân lý cao
cả thứ ba được thực hiện bằng con đường đưa
đến Niết bàn, tám chánh đạo, tức là chân
lý cao cả thứ tư. Chân lý cao cả thứ ba
(Diệt) và chân lý cao cả thứ tư (Đạo) thuộc
về lý tưởng giải thoát trong khi đó chân
lý cao cả thứ nhất (Khổ) và chân lý cao cả
thứ hai (Nhân Khổ) thuộc về cuộc đời đau khổ.

Niết bàn có thể thực
hiện ở đây và bây giờ bằng Đạo Tám Chánh;
nói cách khác giác ngộ giải thoát là kết quả
có thể thấy ngay trong đời này. Người tu hành
có thể thực hiện Niết bàn lần lần trong
quá trình tu dưỡng và đắc đạo từ đạo quả Tu đà
hoàn (sotapatti), Tư đà hàm (sakadâgâmi), A na hàm
(anâgâmi) và A la hán (anahatta). Chứng A la hán tức
là đạt được Niết bàn toàn phần. Khi chứng quả
A la hán hay thành Phật, (Phật trong định nghĩa giải
thoát là một vị A la hán), các vị này vẫn sống
"bình thường" với thân 5 uẩn (kết quả
của nghiệp quá khứ), vẫn biết những gì vừa
ý hay không vừa ý, vẫn có những cảm giác
khổ vui song không còn chịu đau khổ và nhất là
không tạo nghiệp mới để phải sống chết
trong tương lai, ấy gọi là Niết ban có dư y.

Còn Niết bàn không dư y
là Niết bàn khi bậc A la hán hay Phật qua đời,
thân 5 uẩn bị tiêu hoại; Lúc bấy giờ tất cả cảm
giác không hỷ lạc biến mất hay trở thành mát
dịu và sau đó chỉ còn an tịnh của Niết bàn
trọn vẹn (parinirvâna).

Kinh điển không những diễn
tả mặt "tiêu cực" của Niết bàn như:
"Niết bàn là sự tiêu diệt của tham, sân,
si" (Sn, IV, 251) mà cũng có nói đến mặt
"tích cực" của Niết bàn như: mát mẻ
(nibutti), tĩnh lặng (santi), thanh tịnh (visuđhi), bình
an (santa), giải thoát (mokkha), bất tử (amata),
tuyệt đối (kevala), cát tường (siva) v.v... (Sn,
IV, 357) và một hình ảnh rất quen thuộc mà ý
nghĩa là sự an toàn cũng được dùng để chỉ cho
Niết bàn: hòn đảo (dpa):

"Thế Tôn nói Kappa

Những ai đứng giữa nước mạnh

trong giòng nước chẩy

Giữa sợ hãi lớn lao

Ta nói ngươi hòn đảo

Cho những ai đang bị

Già và chết chinh phục

Hòn đảo vô song này

Không sở hữu chấp trước

Ta nói ngươi Niết bàn

Già chết được đoạn diệt

Biết vậy giữ chánh niệm

Hiện tại đạt mát lạnh

Không rơi vào ma lực

Không tùy tùng theo ma" ( Kinh tập 1903 - 1905)

Niết bàn là an lành
tuyệt đói, vượt lên trên sự vui khổ tương
đối của cuộc đời. Có an lành là có cảm thọ,
song cảm thọ nơi A la hán và Phật là tâm lý
đặc biệt như tôn giả Sâriputta trả lời cho tôn
giả Udây:

"Hiền giả, dù nơi đó không có cảm thọ song vẫn là an lành" (An.IV.414)

Có thể nói an lành của Niết bàn là sự chứng nhiệm bản thân:

"Có ăn chanh mới biết chanh chua

Có đi chùa mới biết chùa vui"

Niết bàn là an lành được
thể hiện nơi bản thân của mỗi hữu tình
giác ngộ giải thoát. Vì thế, cuộc sống xây dựng
bởi những hữu tình giác ngộ sẽ là cuộc sống an
lành không bóc lột, giết hại và tối tăm.
Điều này thật là rõ ràng. Ví dụ một cư sĩ
chứng được đạo quả thứ hai - Tư đà hàm (nghĩa
là không tàn bạo, tham lam, không mê tín dị đoan,
có đạo đức và không có quan niệm sai lầm
về cái ta) là người đạt được một phần an
lành và cũng là người tốt, có ích cho một xã hội
hòa bình thịnh vượng. Như vậy, Niết bàn có mặt
trong đời này mà cả đời sau. Niết bàn trong
đời này, chúng ta có thể nói và hiểu được
phần nào, song Niết bàn không-dư-y thì người
thường khó mà nói và hiểu được bởi vì ý
niệm và ngôn ngữ tương đối không thể nhận
thức và diễn tả thực tế tuyệt đối:

"Với người đến tận cùng

Không thể còn ước lượng

Với gì nói đến đó

Không còn có cái ấy

Khi tất cả Pháp

Đã được nhổ hẳn lên

Mọi con đường nói phô (!)

Được nhổ lên sạch hết" ( Kinh tập, 1076)

Nói tóm lại, qua kinh Hai
Niết bàn, chúng ta hiểu được Niết bàn
là an lành, có mặt trong cuộc sống hiện tại và
cũng thể hiện trong tương lai sau khi thân này
tan rã.

Chánh Kinh

Tôi nghe điều này do chính Thế Tôn và A la hán nói:

Các Tỳ Kheo, có hai thứ
Niết bàn (nibbânadhâtu). Những gì là hai?
Niết bàn có dư y và Niết bàn không dư y.
Các Tỳ kheo, thế nào là Niết bàn có dư y?
Các Tỳ kheo, ở đây vị Tỳ kheo là bậc A la hán,
hết các lậu hoặc, hoàn thành phạm hạnh, làm xong
việc nên làm , đặt xuống gánh nặng, đạt
đến mục đích, hết sạch hữu kiết sử,
giải thoát do chánh trí. Nơi vị ấy, 5 căn vẫn tồn
tại; Vì bản thân không bị tiêu hoại nên vị ấy
lý giải điều vừa ý và điều không
vừa ý, và cảm giác vui khổ. Các Tỳ kheo, nơi vị
ấy tham hết, sân hết, si hết, ấy gọi
là Niết bàn có dư y.

Các Tỳ kheo, thế nào
gọi là Niết bàn không dư y? Các Tỳ kheo, ở
đây vị Tỳ kheo là bậc A la hán, hết các lậu
hoặc, hoàn thành phạm hạnh, làm xong việc nên
làm, đặt xuống gánh nặng, đạt đến mục đích,
hết sạch hữu kiết sử, giải thoát do chánh
trí. Các Tỳ kheo, ở đây, nơi vị ấy, tất cả cảm
giác không hỷ lạc (sabbavedayitâni anabhinanditâni)
đều mát dịu; Các Tỳ kheo, ấy gọi là
Niết bàn không dư y.

Các Tỳ kheo, đây là hai thứ Niết bàn.

Sau khi Thế tôn nói lên ý nghĩa này, Ngài nói lại điều ấy như sau:

"Như thế, trong hai thứ
Niết bàn không sở y do bậc có mắt thuyết
minh: một thứ thuộc đời hiện tại, có dư y, sức
dẫn đến sanh hữu bị diệt hết.

Không dư y lại thuộc đời sau,
ở đó tất cả sanh hữu đều hoại diệt. Như
vậy những ai, với chánh trí, biết con đường vô
vi, chứng tâm giải thoát, sức dẫn đến sanh hữu
bị diệt hết sẽ đạt được gốc lõi các
pháp, hoan hỷ trong sự diệt hết, sẽ từ bỏ
tất cả sanh hữu"

Ý nghĩa này được Thế tôn nói đến và tôi được nghe.

Source: Người Cư Sĩ , France, http://www.multimania.com/cusi/

[ Trở về trang Thư Mục ]
