Vbud
Kinh A Ham
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Kinh A Ham

Vietnamese, with Unicode Times font

Kinh A Hàm với Phật giáo nhân gian

Hoằng Ấn trước tác

Không Nguyên dịch

K inh A Hàm có bốn loại, Trường A
Hàm, Trung A Hàm, Tạp A Hàm và T ăng Nhất A H àm.
Vì sao nói kinh A Hàm có quan hệ mật thiết với Phật giáo nhân gian? Từ
lâu, người ta thường nghĩ rằng, kinh A Hàm thuộc giáo lý Phật giáo nguyên
thủy ở các quốc gia Phật giáo Nam truyền. Nhưng kỳ thực, Phật giáo từ khi
truyền vào Trung Quốc từ đời Đông Hán, th ì
quả vị A la hán được xem l à mục
đích tối hậu, đó l à tư tưởng Phật giáo
Nguyên thủy. Ngày nay, giới Phật giáo quan niệm thế nào về tư tưởng Phật
giáo phát triển và tư tưởng Phật giáo Nguyên thủy? Trên thực tế, tên gọi
Đại, Tiểu thừa chỉ t ùy thuộc sự biến
thiên của lịch sử. Khi Đức Phật c òn
tại thế thì không có hiện tượng này, tất cả kinh Phật
đều được h ình thành theo dòng chảy của
lịch sử, tức là sau khi Đức Phật diệt độ, các
đệ tử bi ên tập những lời dạy từ kim khẩu của
Đức Phật m à thành. Những kinh kết tập
sớm gọi là kinh điển Nguy ên thủy, kinh
kết tập muộn gọi là kinh điển Đại thừa. Nếu
hiểu được như thế mới không bị rơi v ào thiên kiến khi xem kinh A
Hàm.
Nguyên nhân kinh A Hàm được xem l à
kinh Tiểu thừa chính là sự hưng thịnh của Thiền tông và Tịnh
Độ tông v ào thời
đại T ùy
Đường, đặc biệt l à tư tưởng của Hoa Nghiêm và Thiên Thai tông. Mấy
tr ăm năm gần đây, tư tưởng của những tông
phái n ày được nhiều người công nhận l à
do sự thành tựu của khảo chứng lịch sử. Vào thế kỷ XX, nghiên cứu học
thuật của Phật giáo thế giới đối với việc tuy ên
dương truyền bá tư tưởng Phật Đ à,
đ ã bước vào lĩnh vực mới, nhưng người
ta lại phủ định v à quay mặt với tinh
hoa truyền thống, vì họ cho rằng, Đức Phật l à
thần hay là người, cảnh giới giải thoát của Ngài ra làm sao? Giới Phật
giáo ngày nay đối với kinh Phật đều có cách
nh ìn mới, quan điểm tu h ành
cũng trở nên đổi mới khác lạ, chúng ta sẽ lần
lượt thảo luận. Tr ên đây l à
địa vị lịch sử v à ý nghĩa kinh A Hàm
trên phương diện lịch sử v ăn hiến. Tiếp theo
l à khảo cứu kết cấu phong cách của kinh A Hàm,
để t ìm hiểu
đặc tính Phật giáo nhân gian.

Kết cấu kinh điển giữa Đại, Tiểu thừa Phật
giáo không giống nhau. Kinh điển Tiểu thừa thường thuyết minh r õ
địa điểm, t ên người, thời gian; kinh
Đại thừa thường không đầy đủ như kinh điển
Nguy ên thủy. Đặc biệt kinh A H àm
thuyết minh rõ địa điểm, đối tượng, do vậy có
thể thấy r õ được tính cách nhân gian
của kinh A H àm. Trong Diệu Vân tập, ngài Ấn Thuận nói rằng: "Kinh
điển Phật giáo Đại thừa l à nghệ thuật
hóa, kinh điển Tiểu thừa Phật giáo l à
khoa học hóa". Cảnh giới tôn giáo thường là nơi ký thác tâm linh của tín
đồ, ở trong môi trường hiện thực nhân sanh có
lẽ không thể tồn tại, nhưng trong thế giới tâm linh của tín đồ, th ì
đó l à khả n ăng
chân thật, chẳng hạn như v ào cảnh giới thiền
định th ì có thể thấy
được trong mười phương thế giới có Đức Phật
đang thuyết pháp, nhưng người chưa đạt cảnh giới n ày thì không thể
tin nổi. Cho nên không thể vì nghệ thuật hóa của
Đại thừa m à phủ
định thế giới đó. V ì thế, nếu
đọc kinh điển Đại thừa, cần phải đọc bằng tất
cả tâm linh v à trí tuệ, mới có thể lĩnh hội
được những bí yếu sâu xa của kinh. Tuy nhi ên
đối với cảnh giới mi êu tả thì không
nên quá chấp trước.

Kinh A Hàm thường mang màu sắc sống động của cuộc sống đời thường, giải quyết triệt để những vấn đề như vũ trụ lớn bao nhi êu, bắt đầu v à kết cục của nó như thế nào. Đối với vấn đề thuộc h ình nhi thượng này, Phật giáo trả lời là vô ký, tức là không có đáp án, do đây có thể hiểu được tính chất vô h ình nhi thượng học của giáo lý Nguyên thủy. Nhưng khi Phật giáo truyền đến Trung Quốc, lại ảnh hưởng Huyền học (Dịch, L ão, Trang), cho nên Phật học Trung Quốc lại mang tính chất Huyền học hóa, là một Phật giáo Huyền học hóa thoát ly Phật giáo Nguyên thủy. Một sự thật đặc biệt được xác nhận trong kinh A H àm là thường bàn về chuyện tu hành ngay trên thực tế cá nhân. Dù người có thần thông quảng đại cũng không thể đoạn tận phiền n ão, và người đoạn tận phiền n ão cũng không nhất định có thần thông. Cho n ên không thể xem việc có hay không có thần thông để phán đoán mức độ thực chứng của nội tâm. Đặc điểm của Phật giáo Nguy ên thủy là nhắm thẳng vào thân tâm của con người để thảo luận vấn đề, m à thân tâm chính là nội dung của sắc thọ tưởng hành và thức. Đây l à những giai đoạn tu học quan trọng của người xuất gia. Có thể thấy rằng lúc bấy giờ Đức Phật hóa độ bất kỳ đối tượng n ào cũng đều khế hợp với căn cơ, không nói những chuyện hư vô xa vời thực tế m à mang màu sắc của nhân gian đời thường v à quá đỗi thân thiết.

Kinh A Hàm nói rằng, ba pháp mà không đoạn
th ì không thể nào thoát ly sinh lão bệnh tử, ba pháp
đó l à tham dục, sân nhuế và ngu si;
muốn đoạn tham sân si th ì trước hết
phải đoạn thân kiến, giới cấm thủ kiến. Đây l à
tinh thần tiệm tiến trên bước đường tu học.

Tam chướng trong nguyện tiêu tam chướng chư phiền não là chỉ hoặc
nghiệp khổ, trước tiên cần phải đoạn hoặc
(thân kiến, vô minh hoặc), mới có thể ti êu trừ nghiệp khổ, phương
pháp là tu duyên khởi quán, duyên khởi là quan hệ giữa
điều kiện với điều kiện, sự th ành bại
tụ tán của đời người đều t ùy thuộc vào
nhân duyên. Tại đây, cần hiểu rằng, những thí
dụ trong kinh A H àm là nhằm thuyết minh bản hoài chân chính của
Phật. Tri kiến của Phật rất thích ứng với v ăn
hóa Ấn Độ, chẳng hạn như từ kinh A H àm có thể biết
được rằng, người xuất gia ng ày xưa
cũng đ ã trì mật chú, nguyên nhân là do
Ấn Độ thuộc v ùng nhiệt
đới, bấy giờ nhiều chúng xuất gia đang trong
lúc ngồi thiền lại bị rắn độc cắn, do vậy m à
Đức Phật dạy rằng, trước khi tọa thiền, cần
phải tr ì chú để tránh khỏi rắn cắn;
lại kiết hạ an cư vốn l à pháp tu của ngoại
đạo, chúng xuất gia đi khất thực nhằm m ùa
mưa thường bị bùn đất lấm thân, vả lại m ùa
mưa thì sanh nhiều trùng, do đó đi lại nhiều
th ì rất dễ đạp chết côn tr ùng,
khiến thế gian cơ hiềm, do vậy Đức Phật mới
chế định pháp kiết hạ an cư cho người xuất gia.

Đọc trực tiếp kinh A H àm thì không dễ gì hiểu những ẩn ý thâm
sâu, vì vậy muốn thâm nhập Phật pháp, thì cần phải giác ngộ những
đạo lý n ày. Lại như Tứ Thánh
đế, Mười hai nhân duy ên, Tam pháp ấn
đều l à những tư tưởng c ăn
bản của Phật giáo. Nếu muốn nghi ên cứu Phật giáo Nguyên thủy thì
cần phải chú ý những biểu hiện hành vi nhân vật trên chiều dài hoạt
động lịch sử, nếu được vậy th ì
đọc kinh A H àm mới không bị thiên kiến
lệch lạc. Cho nên không luận người xuất gia chứng quả hay không chứng quả,
vấn đề t ùy duyên
độ chúng vẫn rất được đề cao. Kinh A H àm
đề cập đến những vị Đại Bồ tát. Có thể thấy
những quan niệm n ày có mặt trong kinh
điển Phật giáo ngay từ thời kỳ đầu. Do Đức Phật xuất hiện ở Ấn Độ, lúc bấy
giờ tư tưởng giải thoát của Áo nghĩa thư của B à La Môn giáo là yếm
thế, chúng xuất gia đệ tử Phật đa phần cũng
xuất thân từ những Sa môn yếm thế, nhưng một số Đại Tôn giả như Xá Lợi
Phất, Mục Kiền Li ên đ ã chứng
quả A la hán, họ thường du hành trong nhân gian, giảng kinh, thuyết pháp.
Cho nên khảo chứng những nhân vật trong kinh A Hàm có thể phát hiện
được tinh thần v à công hạnh sâu dày
của một số Bồ tát, nếu cho đó không phải l à
tinh thần Đại thừa l à một sai lầm.
Chúng ta cần phải thay đổi những cách nh ìn
đối với kinh A H àm sau khi ảnh hưởng
Phán giáo của thời đại T ùy
Đường. Ngo ài ra, cảnh giới sơ thiền,
nhị thiền như thế nào, kinh A Hàm đều có tr ình
bày tường tận chi li và toàn diện.

Kinh A Hàm khi bàn đến những khái niệm như
cảnh giới tu h ành, hiện tượng, quán niệm
đều tr ình bày một cách rõ ràng, chẳng
hạn như sắc tức là tứ đại, đất nước gió lửa,
bốn uẩn c òn lại cũng phân tích rõ ràng. Theo Phật giáo, quá trình
tu tập phải là quá trình dấn thân trên lộ trình Trung
đạo, l à tinh thần của giác ngộ. Giác
có nghĩa là không trốn chạy bất kỳ cảnh giới nào, cho nên kinh A Hàm bảo
chúng ta là phải nhận thức phiền não, như thật liễu tri,
Đức Phật đ ã dùng sắc làm thí dụ, sự
sanh khởi, sự đoạn diệt của sắc đều phải như
thật tri, cũng chính l à chỉ ra trong cảnh giới dù thống khổ hay
sung sướng, thì luôn phải liễu tri bản chất của chúng
để đối trị v à chuyển hóa. Trong kinh A
Hàm, Đức Phật đ ã chỉ dạy các
đệ tử không n ên
để tâm rong ruổi đến những cảnh giới viển
vông xa rời thực tế. Phật pháp l à những gì thân thiết mà chúng sanh
có thể cảm nhận được ngay trong cuộc sống, l à
những gì vốn gắn liền với nhận thức của con người. Do
đây có thể nói đó l à màu sắc nhân gian
của Phật giáo. Điều đáng tiếc l à trong
quá trình lịch sử phát triển của Phật giáo,
đặc biệt l à sau khi truyền vào Trung Quốc, Phật giáo lại ảnh hưởng
Huyền học, cho nên Phật giáo Trung Quốc mang tinh thần Huyền học hóa.

Niết bàn là cảnh giới giải thoát. Kinh A Hàm chép rằng, có người hỏi,
làm sao biết có Niết bàn, làm sao để chứng
minh, bằng v ào đâu m à
Đức Phật nói Niết b àn là chân thật.
Để giải quyết vấn đề n ày,
Đức Phật từ quan điểm Vô thường, Vô ng ã,
Khổ và Không hướng dẫn họ tự tư duy. Đối với
những người không tin Niết b àn, Đức
Phật trước phân tích nhân quả thế gian, kế đến mới phân tích nhân quả xuất
thế gian. Do thế gian thường chứa nhóm các nhân quả khổ, cho n ên cứ
mãi lang thang bất định trong chuỗi d ài
sanh tử. Xuất thế gian thường chứa nhóm những nhân lành, cho nên có khả n ăng
vĩnh viễn đóng bít cửa ng õ sanh tử. Nghiên cứu nhân quả thế gian và
xuất thế gian chính là đứng tr ên lập
trường duyên khởi. Sự xuất hiện của mỗi cá thể trên thế gian này chính là
sự có mặt của tám khổ. Kinh A Hàm đ ã
đề cập đến những thống khổ m à thân tâm
con người thường phải đối diện.

Từ quan điểm giải thoát của tôn giáo m à nói, nhân loại càng ngày càng đọa lạc, đạo đức ng ày càng bị mai một. Quan niệm về giá trị của người xưa là quan niệm làm sao để đạt được sự vĩnh hằng bất hủ. Triết học Hy Lạp cũng có tư tưởng truy cầu sự vĩnh hằng, nhưng cuối c ùng lại có thể dùng biện pháp tư duy để giải quyết vấn đề sinh mạng. Tầng lớp trí thức trong thời đại Xuân Thu Chiến Quốc cũng thiết lập tư tưởng triết học an thân lập mệnh v à khẳng định sự bất hủ của sinh mạng. Những th ành tựu của khoa học cận đại m à người ta nói là có thể giải quyết được tất cả, cũng chỉ l à một khoa học phiến diện. Nhưng nhân v ăn học, tôn giáo học m à khoa học đề cập l à giá trị trung lập, tức là không bàn luận về ý nghĩa sinh mạng. Trên thực tế, khoa học trước mắt vô phương tiếp xúc những cảnh giới của tôn giáo.

Kinh A Hàm có rất nhiều quan niệm về sinh tử, nhưng hôm nay chúng ta
tốt nhất là đem ánh mắt đồng t ình
để nh ìn quan niệm sinh mạng của người
cổ Ấn Độ trong hơn hai ng àn n ăm
về trước, bởi v ì quan niệm của họ là truy cầu sự bất hủ vĩnh hằng
của sinh mạng. Trên cơ bản, Phật giáo đối với
sự giải thoát sinh mạng vẫn giống những tôn giáo khác l à cùng
đứng tr ên một xuất phát
điểm, cho rằng giải thoát thống khổ l à
cảnh giới hoàn thiện của kiếp người, vì thế luôn
đề cập vấn đề liễu sanh thoát tử, nhưng điểm
khác nhau giữa Phật giáo với những tôn giáo khác l à vấn
đề điều kiện v à phương pháp. Phật pháp
khẳng định c õi Ta bà nơi mà chúng ta
đang ở l à
điều kiện tốt nhất để thực h ành pháp, mà không cần phải tìm cầu ở
thiên đường viển vông n ào cả. Những
phương pháp tu hành trong kinh A Hàm chính là khẳng
định nhân gian tính, đồng thời nhấn mạnh sự
quý báu của việc được l àm thân người, vì người là nhịp cầu giữa mê
và ngộ, giữa chúng sanh và Phật.

Kinh Tạp A Hàm chép rằng, Tôn giả Xá Lợi Phất hỏi Phật làm thế nào
để đạt được cảnh giới thiền định tam muội m à
các bậc Thánh chứng ngộ? Đức Phật đáp rằng,
có bảy phép tu chân chánh l à c ăn bản
của các bậc Thánh đắc được thiền tam muội, tức l à sau khi
đạt được chánh kiến, chánh tri, chánh ngữ,
chánh nghiệp, chánh mạng, chánh phương tiện v à chánh niệm, mới có
thể nhập vào chánh định.

Đọc kinh A H àm giúp chúng ta cảm nhận
được tính chân thật của Phật giáo nhân gian,
bởi v ì địa điểm nhân vật m à
kinh chép đều gắn liền với những sự thật lịch
sử, Đức Phật mỗi ng ày đều trước y tr ì
bát trong nhân gian khất thực độ nhựt, đó l à
Đức Phật của nhân cách hóa. Kinh A H àm
còn chép rằng: " Đức Thế Tôn phải chăng l à
thay trời hành đạo?". Do đây có thể chứng
minh kinh A H àm khẳng định Đức Phật
xuất hiện ở nhân gian, chư Phật chẳng phải ở tr ên trời thành Phật.
Nhân gian cuối cùng là nơi thích hợp để tu h ành
hơn cảnh giới ở các cõi trời.

-ooOoo-

Source: www.chuyenphapluan.com

[ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 23-06-2005
