Vbud
Tu chanh can
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Tu chanh can

Vietnamese, with Unicode Times font

Tứ chánh cần

Thích Đức Thắng

T ứ Chánh Cần là hành phẩm
thứ hai trong bảy hành phẩm trợ đạo của ba
mươi bảy phẩm đạo, l à bốn phương tiện siêng n ăng
tinh cần trong nỗ lực hằng ng ày qua hiện quán ng ăn
ngừa các việc ác tâm chưa phát sinh, v à không tái phạm những việc
ác lỡ đ ã phát sinh bằng vào ý nghĩ hay
hành động tạo tác của thân hay miệng, c ùng
lúc hiện quán thực hành các việc thiện chưa phát sinh cho phát sinh, và
việc thiện đ ã- đang
phát sinh trong nỗ lực tiếp nối tu tập theo luật tắc nhân quả qua việc chỉ
ác h ành thiện.
Tứ chánh cần, Sanskrit gọi là Catv āri
prahā ṇ āni ;
P āli gọi l à Catt āri
sammappadhānāni. Có chỗ gọi là Tứ chánh
đoạn, Tứ ý đoạn, Tứ ý đoan, Tứ chánh thắng
hay Tứ đoạn. Chữ cần và chữ
đoạn ở đây theo Pāli có nghĩa l à
pah āna-padhāna (tinh cần để đoạn trừ), tức l à
dùng bốn pháp này trong việc siêng n ăng tinh
tấn (cần) để có thể đoạn trừ (đoạn) ác c ùng mọi sự giải
đ ãi biếng nhác của chúng ta trong việc
hành thiện. Về chỉ ác thì dùng mọi sự siêng n ăng
tinh tấn của mỗi chúng ta vừa nỗ lực đoạn trừ những việc ác m à
chúng ta đ ã lỡ làm ra và dứt khoát
không bao giờ tái phạm, và nỗ lực siêng n ăng
tinh tấn trong việc ngăn ngừa những việc ác chưa phát sinh ra ngay từ
trong ý nghĩ, không cho chúng phát sinh ra trong tự ý (ý h ành) và
ngoài hành động của thân (thân h ành)
của miệng (khẩu hành) làm di hại tự chúng ta và cho người khác. Về hành
thiện thì hành giả chúng ta cũng dùng siêng n ăng
tinh tấn trong việc vừa khơi dậy những việc l àm thiện chưa phát
sinh ra trong ý nghĩ thì khiến cho chúng phát sinh ra trong tự ý và thể
hiện ra ngoài bằng những hành động của thân m ình
và miệng mình, đồng thời cũng d ùng
siêng n ăng tinh tấn trong việc tiếp tục tiếp
nối l àm cho những việc làm thiện đ ã- đang
phát sinh tăng trưởng ng ày càng nhiều hơn trong việc lợi mình lợi
người. Đó l à ý nghĩa của Tứ chánh cần
hay Tứ chánh đoạn trong việc chỉ ác h ành
thiện, lợi mình lợi người trong cuộc sống.

Pháp Tứ chánh cần này được đức Đạo sư dạy
cho môn đồ của m ình cũng tùy theo trình
độ căn cơ của h àng
đệ tử m à Ngài chỉ dạy. Pháp này
được ghi lại rải rác trong ba tạng giáo điển
khởi nguy ên cũng như phát triển sau này rất nhiều, như trong Trung
A-hàm q .21, q.52; Tạp A-hàm q.26, 30, 31; T ăng
Nhất A-h àm q.18. Ở đây, chúng tôi xin
ghi lại một số kinh luận ti êu biểu và thông dụng.

C ăn cứ v ào Pháp giới thứ đệ sơ môn (phần cuối của quyển trung) thì Tứ chánh cần được ghi lại như sau:

1. Vì muốn đoạn trừ những việc ác đ ã sinh, mà siêng n ăng tinh tấn.

2. Vì muốn khiến cho những việc ác chưa sinh không cho phát sinh, mà siêng n ăng tinh tấn.

3. Vì muốn khiến cho những điều thiện chưa phát sinh có thể phát sinh, m à siêng n ăng tinh tấn.

4. Vì muốn khiến cho những điều thiện đ ã phát sinh có thể làm t ăng trưởng hơn l ên, mà siêng n ăng tinh tấn.

Nhờ nỗ lực một lòng siêng n ăng tinh tấn h ành bốn pháp này cho nên gọi là Tứ chánh cần.

Nhưng theo kinh Trung A-hàm 21 Hán tạng, kinh Thuyết Xứ 86, tương
đương với Trung bộ kinh b ên P āli
tạng M. 148 Chachikka-sutta ṃ ,
đức Đạo sư dạy cho người đệ tử thân cận của m ình
rằng:

"A-nan, trước kia Ta đ ã nói cho ông
nghe về bốn chánh đoạn, Tỳ-kheo đối với pháp
ác bất thiện đ ã sanh, vì để đoạn trừ
chúng n ên khởi ước muốn, nỗ lực hành tinh cần, dốc hết tâm,
đoạn trừ. Đối với các pháp ác bất thiện chưa
sanh, v ì để chúng không phát sanh n ên
khởi ước muốn, nỗ lực hành, tinh cần, dốc hết tâm,
đoạn trừ. Đối với các pháp thiện chưa sanh, v ì
để cho phát sanh n ên khởi ước muốn, nỗ
lực hành, tinh cần, dốc hết tâm, đoạn trừ.
Đối với các pháp thiện đ ã sanh, vì để
chúng ki ên trụ, không bị quên lãng, không bị thoái hóa,
được bồi bổ tăng tiến, được phát triển rộng r ãi,
được vi ên mãn cụ túc, nên khởi ước
muốn, nỗ lực hành, tinh cần, dốc hết tâm,
đoạn trừ. A-nan, bốn chánh đoạn n ày, ông hãy nói
để dạy cho các Tỳ-kheo ni ên thiếu. Nếu
nói và dạy cho các Tỳ-kheo niên thiếu về bốn chánh
đoạn n ày, họ sẽ
được an ổn, được sức lực, được an lạc, thân
tâm không phiền nhiệt, trọn đời tu h ành phạm hạnh."

Ở đây, đức Đạo sư cũng đứng tr ên
lập trường nhân quả "Chỉ ác hành thiện" mà Ngài dạy cho chúng
đệ tử của m ình phương pháp nỗ lực
siêng n ăng tinh tấn đoạn trừ: Một mặt ác đ ã
sinh và chưa sinh, đoạn trừ chúng bằng cách
không được tái phạm c ùng nỗ lực ng ăn
ngừa không cho phát sinh, v à mặt khác siêng n ăng
tinh tấn đoạn trừ ma tâm biếng nhác, nỗ lực phát huy nuôi dưỡng lớn th êm
hơn, thành tựu những điều thiện đ ã
phát sinh rồi, và nỗ lực khởi phát những ước muốn, tạo
điều kiện để cho những điều thiện chưa phát
sinh xuất hiện trong cuộc sống sinh hoạt hằng ng ày của mỗi hành giả
chúng ta ngày càng hoàn thiện hơn. Đây l à
bốn phương tiện được đức Đạo sư chỉ dạy cho
tôn giả A-nan để dạy lại cho những Tỳ-kheo c òn nhỏ tuổi một cách
tổng quát được áp dụng hằng ng ày trong
hiện quán qua việc đoạn trừ ác pháp v à
nuôi lớn hành thiện.

Ở chỗ khác, như trong kinh T ăng nhất A-h àm
18, tương đương Tứ chánh cần Pāli, D 33 Sa ṅ g īti
(R. iii.221) Cattāro Sammappadhānā. Bấy giờ, Thế T ôn bảo các
Tỳ-kheo:

"Tỳ-kheo không phóng dật tu bốn ý đoạn, tu tập nhiều tứ ý đoạn. Những g ì là bốn? Ở đây, Tỳ-kheo, pháp tệ ác chưa sanh, t ìm cầu phương tiện khiến không cho sanh, tâm không rời xa, hằng muốn khiến nó không sanh. Pháp tệ ác đ ã sanh, tìm cầu phương tiện khiến diệt, tâm không xa lìa, hằng muốn khiến diệt. Pháp thiện chưa sanh, tìm cầu phương tiện khiến sanh. Pháp thiện đ ã sanh, tìm cầu phương tiện khiến t ăng nhiều, không để thoái thất, tu h ành đầy đủ, tâm ý không qu ên." Trong kinh này tuy ngoài hình thức lời dạy có khác, nhưng về ý nghĩa thì cũng như các kinh trên nhằm loại bỏ trước hết là ba nghiệp ác của thân khẩu ý trong tác nhân trực tiếp sinh ra quả khổ cho tương lai gần và xa theo nhân quả nhị nguyên, và mặt khác, hoàn thành tác nhân thiện cũng thuộc ba nghiệp thân khẩu ý trong việc hoàn thành quả vui gần hay xa trong tương lai dành cho những c ăn cơ c òn lệ thuộc vào ba cõi sáu đường luân hồi sinh tử. Ở đây, đức Đạo sư cũng đặt nặng vấn đề cần thiết của mọi sự nỗ lực tinh cần đoạn trừ pháp ác bất thiện không cho sinh, nếu lỡ đ ã phát sinh rồi thì vẫn phải nỗ lực ăn năn hối lỗi không tái phạm lại nữa, v à canh giữ cái tâm của hành giả trong mọi ý nghĩ, mọi hành động một cách li ên tục trong việc làm thanh tịnh hóa ba nghiệp ác, và hoàn thành ba thiện nghiệp một cách đầy đủ cũng qua ba nghiệp thân khẩu ý.

Cũng theo T ăng nhất A-h àm 18 thì
bốn chánh đoạn nếu tu tập thực h ành
đầy đủ th ì tâm ý không quên; tức là
trong ý lúc nào cũng nhất quyết thực hành việc
đoạn trừ ác pháp v à thực hành thiện
pháp. Cho nên gọi là Tứ ý đoạn. Ngo ài
ra, đối với ba nghiệp thân khẩu ý nó rất cần
mọi sự nỗ lực si êng n ăng đoạn trừ
trong việc chỉ ác h ành thiện. Như vậy, Tứ chánh
đoạn l à tối thắng. Cho nên nó cũng
được gọi l à Tứ chánh thắng.

Cũng như ý nghĩa của các kinh trên, nhưng tiến lên một bậc nữa,
đức Đạo sư theo căn cơ của môn hạ m ình
dạy về bốn pháp này chi tiết hơn như trong kinh Tạp A-hàm 31 thuộc Hán
tạng, tham chiếu S. 49.1-12. Ga ṅ g ā-peyyāla,
tương đương Cf. D. 33. Sa ṅ g īti
của Pāli, th ì bốn chánh đoạn n ày
được đức Đạo sư dạy v à có những cách
đặt t ên cho bốn hình thức này cùng mỗi
ý nghĩa của chúng định nghĩa khác nhau tr ên
hình thức khi Ngài dạy cho các đồ đệ của m ình
từ kinh 875-879. Trong n ăm kinh n ày,
về hình thức tên gọi của bốn chánh đoạn l à
nhất thống, nhưng trên mặt nhận thức và định
nghĩa th ì có khác nhau về mặt triển khai chi tiết và
đi sâu hơn những kinh m à chúng tôi vừa
đề cập đến.

Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo cá c Tỳ-kheo:

"Có bốn Chánh đoạn. Những g ì là
bốn? Một là đoạn đoạn, hai l à luật
nghi đoạn, ba l à tùy hộ
đoạn, bốn l à tu
đoạn.”

"Thế nào là đoạn đoạn? Tỳ-kheo, pháp ác
bất thiện đ ã khởi thì đoạn trừ, khởi
dục, phương tiện, tinh cần, nhiếp tâm g ìn giữ.
Đó gọi l à
đoạn đoạn.

"Thế nào là luật nghi đoạn? Pháp ác bất
thiện chưa khởi th ì không cho khởi, khởi dục, phương tiện, tinh
cần, nhiếp tâm gìn giữ. Đó gọi l à luật
nghi đoạn.

"Thế nào là tùy hộ đoạn? Pháp thiện chưa
sanh th ì khiến cho sanh khởi, khởi dục, phương tiện, tinh cần,
nhiếp tâm gìn giữ. Đó gọi l à tùy hộ
đoạn.

"Thế nào là tu đoạn? Pháp thiện đ ã
khởi, khiến tu tập thêm ích lợi, khởi dục, phương tiện, tinh cần, nhiếp
tâm gìn giữ. Đó gọi l à tu
đoạn.”

Ở hình thức này, tuy đức Đạo sư có đặt cho
bốn chánh đoạn n ày mỗi pháp một tên riêng, và cũng theo
đó m à ý nghĩa của chúng
được xác lập theo ý nghĩa t ên gọi của
chúng.

Cách thứ nhất là đoạn đoạn tức l à
không những đoạn trừ những pháp ác bất thiện
m à chúng ta đ ã từng lỡ tạo ra
bằng cách ăn năn hối cải m à còn
đoạn trừ không để thân miệng ý tái phạm nữa.
Cách thứ hai l à luật nghi đoạn, ở đây
cần si êng n ăng nỗ lực giữ g ìn
tâm ý thân miệng mình không cho phạm phải những sai lầm chưa phát sinh
bằng cách giữ gìn luật nghi đối với thân
miệng ý không cho phát sinh. Cách thứ ba l à tùy hộ
đoạn, tức những pháp thiện th ì hành
giả phải nỗ lực khiến cho sinh khởi bằng vào những ước muốn, bằng những nỗ
lực tinh cần tiến lên để đạt những ước muốn v à
nhiếp tâm giữ gìn. Cách thứ tư là tu đoạn, l à
những pháp thiện đ ã
được h ành giả thực hành bằng vào ý
nghĩ hành động của thân của miệng, không
những chỉ thực h ành tu tập một lần mà còn nỗ lực tu tập, huân tập
nhiều hơn nữa, để cho pháp thiện c àng
ngày càng t ăng trưởng v à hoàn thiện
hơn trong việc thực hiện hành thiện. Và bài kinh cuối cùng của loạt kinh
dạy về bốn chánh đoạn ở tr ên,
được đức Đạo sư triển khai khác hơn một chút
về cách phân chia cũng như tiến sâu v à chi tiết hơn, trong những ý
nghĩ cử chỉ hành động của h ành giả.
Ngoài những chi tiết về bốn phương tiện chỉ ác hành thiện trên, ở
đây chúng c òn tùy thuộc vào giới của
các c ăn thuộc luật nghi v à nhờ các
đối tượng cảnh b ên ngoài các tướng
tam-muội chân thật khi định như tướng xanh
bầm, tướng s ình chướng, tướng mưng mủ, tướng hoại, tướng thú
ăn chưa sạch m à khéo léo nỗ lực bảo vệ
hộ trì tu tập không cho thối thất. Cuối cùng, cách thư tư
được đức Đạo sư chỉ cho h ành giả nào
tu tập bốn niệm xứ tức là thực hành tu đoạn.
Đức Phật dạy:

"Có bốn Chánh đoạn. Những g ì là
bốn? Một là đoạn đoạn, hai l à luật
nghi đoạn, ba l à tùy hộ
đoạn, bốn l à tu
đoạn.”

"Thế nào là đoạn đoạn? Tỳ-kheo, pháp ác bất thiện đ ã khởi thì đoạn trừ, khởi dục, phương tiện, tinh cần, nhiếp tâm g ìn giữ; pháp ác bất thiện chưa khởi, thì không cho khởi, khởi dục, phương tiện, tinh cần, nhiếp tâm gìn giữ; pháp thiện chưa sanh, thì khiến cho sanh khởi, khởi dục, phương tiện, tinh cần, nhiếp tâm gìn giữ; pháp thiện đ ã sanh, thì khiến cho tu tập thêm lợi ích, khởi dục, phương tiện, tinh cần, nhiếp tâm gìn giữ. Đó gọi l à đoạn đoạn.

"Thế nào là luật nghi đoạn? Tỳ-kheo khéo
ph òng hộ c ăn con mắt, giữ kín chặt,
chế ngự, tiến hướng. Cũng vậy, đối với các căn tai, mũi, lưỡi, thân, ý,
khéo ph òng hộ, giữ kín chặt, chế ngự, tiến hướng.
Đó gọi l à luật nghi
đoạn.

"Thế nào là tùy hộ đoạn? Tỳ-kheo đối với
mỗi một tướng tam-muội chân thật, như tướng xanh bầm, tướng s ình
chướng, tướng mưng mủ, tướng hoại, tướng thú
ăn chưa sạch m à khéo bảo vệ hộ trì, tu tập, giữ gìn, không khiến
cho sút giảm. Đó gọi l à tùy hộ
đoạn.

"Thế nào là tu đoạn? Tỳ-kheo n ào tu tập bốn Niệm xứ, thì đó gọi l à tu đoạn.”

Riêng bản kinh này, bốn cách theo tên gọi được phân bố trở lại v à thêm vào những chi tiết rõ ràng hơn trong mỗi chức n ăng của từng t ên gọi không còn như trước nữa. Chức n ăng của đoạn đoạn n ày bao hàm cả bốn công việc cùng lúc cho việc chỉ ác hành thiện nói chung, và vai trò của luật nghi đoạn d ành cho việc phòng hộ, giữ kín chặt, chế ngự, tiến hướng của các c ăn mắt tai, mũi, lưỡi, thân v à ý thuộc về giới, trong việc tiếp xúc các cảnh bên ngoài như sắc thinh, hương, vị, xúc và pháp. Trong khi cách thứ ba dành cho định để bảo hộ, giữ g ìn trong việc thực hành lúc tu tập phải nhờ vào các tướng như tướng xanh bầm, tướng sình chướng, tướng mưng mủ, tướng hoại, tướng thú ăn chưa sạch, để h ành giả quán mà đối trị các bệnh chấp về thanh tịnh của thân m à nhìn ra được những tuớng đó l à như thật bất tịnh. Cách còn lại là cách quán khi hành giả tu tập Tứ niệm xứ (trụ) với mục đích đề ph òng và đ ình chỉ để đoạn trừ tất cả những tạp niệm vọng tưởng khởi l ên khi hành giả tu tập.

Bản kinh này tương đương với bản Pāli: D. 33. Sa ṅ g īti :

- Đoạn đoạn: (pah āna-padhāna) , tinh cần để đoạn trừ...

Tham chiếu D. 33. Sa ṅ g īti :
katamañc’ āvuso pahāna-padhāna ṃ ?
Idh’ āvuso bhikkhu uppanna ṃ
k āma-vitakka ṃ
n ādhivāseti pajahati vinodeti... Ở
đây, Tỳ-kheo, dục tầm đ ã khởi, không
thừa nhận nó, đoạn trừ nó, ti êu diệt
nó.

- Luật nghi đoạn: (sa ṃ vara-padh āna) , tinh cần phòng hộ (chế ngự).

Tham chiếu D.33: katamañ c’ āvuso sa ṃ vara-padh āna ṃ :
Id‘ āvuso bhikkhu cakkhunā rūpa ṃ
dsv ā na nimittaggāhī hoti... , Thế
nào là tinh cần phòng hộ? Tỳ-kheo sau khi thấy sắc bởi mắt, không chấp thủ
tướng...

- Tùy hộ đoạn: (anurakkha ṇ ā-padhāna) , tinh cần thủ hộ.

Tham chiếu D.33 : katamañ c’ āvuso
anurakkha ṇ a-padh āna ṃ ?
Id’ āvuso bhikkhu uppanna ṃ
bhadda ṃ sam ādhi-nimitta ṃ
anurakkahti ... Thế nào là tinh cần thủ hộ? Tỳ kheo thủ hộ
định tướng (dấu hiệu của định) tốt đẹp đ ã
khởi lên...

- Tu đoạn: (bh āvana-padhāna) , tinh cần tu tập.

Tham chiếu D.33: (...) Id’ āvuso bhikkhu
sati-sa ṃ bojjha ṅ ga ṃ
bh āveti ..., ở
đây Tỳ-kheo tu tập niệm giác chi...

Đó l à những kinh mà đức Đạo sư đ ã
tùy nghi vào c ăn cơ của môn đệ m à nói
pháp được ghi lại. Ngo ài ra, chúng ta
cũng tìm thấy bốn phương tiện này cũng được
ghi lại trong các bộ luận như Đại Tỳ-b à-sa luận 96;
Đại Trí Độ luận 19;
Du-già-sư- địa luận 29, 57, 98;
v.v…

Riêng ở đây, theo Đại Tỳ-b à-sa
luận 141 ghi lại thì bốn phương tiện này có khả n ăng
chính đoạn trừ tất cả mọi thứ phiền n ão. Cho nên gọi là Tứ chánh
đoạn. Cũng theo bộ luận n ày thì, hai
phương tiện trước liên quan đến việc đoạn trừ
phiền n ão chướng, và hai phương tiện sau có liên quan
đến việc đoạn trừ sở tri chướng. Ở đây, tứ
chánh đoạn nếu theo vị của Tứ thiện căn th ì bốn phương tiện này chủ
yếu đang ở trong thời gian tu tập thuộc no ãn
vị, tức thuộc giai đoạn ph àm phu vị
chuẩn bị tiến vào địa vị của các bậc Thánh.
Đó l à những gì chúng ta tìm thấy vị trí của bốn phương tiện tu tập,
hành giả chúng ta, nếu hoàn thành bốn phương tiện này một cách rốt ráo thì
nhân đây l à hành trang
để hội nhập Thánh vị.

Tóm lại, qua Tứ chánh đoạn n ày,
hành giả nếu tu tập trong hiện quán theo chỉ ác hành thiện thì quả vị của
các bậc Thánh đang nằm trong tầm tay của mọi
h ành giả qua việc thanh tịnh hóa ba nghiệp than, khẩu, ý.
Đây l à một phương pháp không có gì gọi
là khó kh ăn cho lắm nếu h ành giả w,?$J*rD OL \ja};c-j8X
PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.| Ǖv B%] CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b
&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF
eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI
=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0
H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ
%h9pQd l$q' M΂_^.z~r匱 CũM;a%%C(_.-g4Q'YB.54]qC]0|)+
endstream
endobj
153 0 obj
<</Resources 65 0 R/MediaBox [0 0 595.32 841.92]/Type/Page/Parent 2 0 R/Contents 154 0 R/Rotate 0/CropBox [0 0
