Vbud
Vu Lan & Nga Qui Su
Nguồn: Thư Viện Phật Học BudSas (kho Dân tộc KING — Giảng Sư)

Vu Lan & Nga Qui Su

Vietnamese, with Unicode Times font

Vu Lan: Hai mẩu chuyện cùng một sự kiện

Hòa thượng Thích Phước Sơn

H ằng n ăm
cứ đến ng ày rằm tháng bảy, khi trời
đất chuyển sang thu, th ì trong mỗi trái tim của người con Phật xuất
gia thường in đậm bằng 2 dấu ấn. Đó l à
ngày lễ Tự tứ, kết thúc 3 tháng An cư kiết hạ và dịp lễ báo hiếu
đối với ân đức sinh th ành. Nói
đến sự báo hiếu, chúng ta không thể không nhớ
đến h ình ảnh hiếu thảo chấn động thi ên
địa của tôn giả Đại hiếu Mục-kiền-li ên.
Đề cập đến tôn giả Mục-kiền-li ên,
chúng ta không thể không nhớ đến kinh
Vu-Lan-Bồn - - một áng v ăn thi ên
cổ bất hủ. Thế nhưng, ngoài áng v ăn diễm lệ
nầy -- mà mọi người chúng ta đều biết
-- còn một mẩu chuyện báo hiếu khác khá lý thú tương tự như thế, mà
có lẽ nhiều người chưa được r õ lắm.
Đó l à
điều m à người viết muốn giới thiệu cùng quí
độc giả kính mến nhân dịp lễ Vu Lan báo hiếu
nầy vậy. I. NỘI DUNG HAI TƯ LIỆU.

Để hiểu rõ nội dung của 2 tư liệu nầy chuyên chở những gì, chúng ta có thể tóm tắt đại khái như sau:

1. Nội dung kinh Vu Lan Bồn (1)

Kinh nầy do Phật thuyết cho Đại chúng, tại tịnh xá Kỳ Vi ên, được tôn giả A-Nan (Ananda) thuật lại thế nầy:

Lúc ấy, tôn giả Đại Mục-kiền-li ên vừa thành tựu 6 pháp thần thông, muốn báo đáp ân đức sinh th ành của cha mẹ, bèn dùng thiên nhãn quán sát khắp thế giới, thì thấy mẹ mình hiện sinh trong loài ngạ quỉ, không được ăn uống, da bọc lấy xương. Tôn giả liền d ùng bát đựng cơm, đem hiến cho mẹ. Nhưng mẹ ng ài do tội chướng quá nặng, cơm biến thành than lửa, không thể ăn được. Tôn giả liền trở về, thống thiết bạch lại t ình cảnh vừa rồi với đức Phật. Phật dạy rằng muốn cứu được mẹ tôn giả phải nhờ đến thần lực của chư Tăng trong 10 phương. Nhân dịp rằm tháng 7, ng ày chư T ăng Tự tứ n ên sắm các phẩm vật thiết dụng, hiến cúng cho Thập phương đại đức chúng Tăng. V ì ngày nầy chư hiền tháng T ăng đều b ình đẳng thọ cơm Tự tứ. Nương nhờ giới thể thanh tịnh, pháp lực nhiệm mầu của thánh chúng m à cha mẹ hiện tại của thí chủ được trường thọ, hạnh phúc; cha mẹ quá khứ trong 7 đời thoát khỏi khổ thú, sinh về cảnh giới an l ành.

Vâng lời Phật dạy, tôn giả Mục-kiền-liên sắm sửa
đủ các phẩm vật, th ành kính dâng cúng
chư T ăng trong dịp Tự tứ. Thế rồi, chư Tăng
thọ lễ cúng dường, th ành tâm chí nguyện. Chính nhờ sức chú nguyện
nầy mà thân mẫu của ngài ngay trong ngày ấy, thoát
được nỗi thống khổ của kiếp ngạ quỉ.

Hân hoan trước thành tích cứu được mẹ m ình
thoát khỏi khổ đau, n ên tôn giả thỉnh
cầu Phật chỉ giáo thêm về cách thức báo hiếu. Nhân
đây, Phật dạy rằng tất cả mọi người, trong
hiện tại cũng như trong đời vị lai, ai muốn chu to àn hiếu hạnh, báo
đáp, ân đức sinh th ành của cha mẹ, thì
hằng n ăm cứ đến ng ày rằm tháng bảy,
đem l òng hiếu thảo tưởng nhớ song
thân, sắm các phẩm vật hiến cúng Phật cùng Thánh chúng,
để báo đáp ân đức từ ái nuôi dưỡng của cha
mẹ. L à con Phật, thì ai cũng nên tuân giữ truyền thống báo hiếu
nầy.

Đại khái, đó là tóm lược nội dung của kinh Vu Lan Bồn.

2. Nội dung chuyện "Mẹ trưởng lão Xá-lợi-phất" (2)

Chuyện nầy do đức Đạo Sư kể lại với Đại chúng tại tịnh xá Trúc Lâm:

Thuở xưa, tại Ba-la-nại có một gia đ ình
Bà-la-môn đại phú. Bản tính ông chồng hiền
đức, chăm l àm việc phước thiện, nhưng tính tình bà vợ thì keo kiệt,
ác độc. Một hôm ông có công việc phải đi xa,
căn dặn vợ ở nh à hễ khi nào có Sa-môn hay bất cứ khách nào
đến nh à thì tùy theo khả n ăng
m à bố thí cho chu tất. Nhưng khi ông
đi rồi, b à vợ ở nhà cắt đứt phần cúng
dường cho Sa-môn, đối xử tệ bạc với các lữ khách khác, v à buông lời
nhục mạ, nguyền rủa họ. Do ác hạnh ấy, bà tái sinh làm thân nữ ngạ quỉ,
chịu đủ muôn phần khốn khổ. Bấy giờ, b à
nhớ lại những quyến thuộc xa xưa, biết được
người con trai của b à thời quá khứ hiện nay là một trong hàng
đại đệ tử của Phật, có danh tiếng v à
uy đức lớn. B à liền thân hành tới
đó xin gặp tôn giả Xá-lợi-phất
(Sàriputta). Vừa trông thấy mặt nữ ngạ quỉ xấu xí gầy gò ấy, tôn giả
đ ã động l òng
thương cảm, hỏi bà là ai, cần đến việc g ì
mà thân hình tiều tụy khốn khổ như thế, thì bà cho biết: Trong tiền kiếp,
bà là mẹ của tôn giả, do ác hạnh hủy nhục những người
đến cầu xin vật thực m à phải
đọa v ào cảnh giới ngạ quỉ, chịu mọi
nỗi đói khát, thống khổ. Nay đến cầu xin tôn
giả l àm phước, bố thí, để hồi hướng
công đức cứu b à thoát khỏi u đồ.

Thế là ngày hôm sau, tôn giả cùng với 3 pháp hữu khác là
Đại Mục-kiền-li ên (Mahà-moggallàna),
A-na-luật- đ à (Anuruddha) và
Kiếp-tân-na (Kappina) đi đến đại vương Tần-b à-ta-la
(Bimbisàra), rồi tôn giả Mục-kiền-liên trình bày lại sự việc
đ ã xảy ra cho vua nghe và thỉnh cầu
vua giúp đỡ để tôn giả Xá-lợi-phất ho àn
thành nghĩa vụ báo hiếu. Nghe vậy, nhà vua hoan hỉ hứa khả, rồi sai cận
thần xây cất am thất và sắm sửa các thức cúng dường,
đoạn nh à vua thân hành
đem chúng hiến dâng cho trưởng l ão
Xá-lợi-phất. Sau đó, trưởng l ão thiết
lễ trai t ăng đem các phẩm vật ấy cúng dường l ên
t ăng chúng khắp thế gian do đức Phật l àm
thượng thủ và hồi hướng công đức nầy cho nữ
ngạ quỉ.

Nữ ngạ quỉ nhờ hưởng được công đức ấy,
liền tái sinh l ên cõi trời. Ở đây, b à
có đủ mọi thứ cần thiết của một thi ên
nữ, hưởng mọi lạc thú của cảnh giới chư thiên. Rồi một hôm, bà
đi đến chỗ tôn giả Đại Mục-kiền-li ên,
kể lại cho tôn giả nghe tất cả mọi chi tiết trong 2 kiếp tái sinh làm ngạ
quỉ và thiên nữ của mình.

Đó là đại ý câu chuyện Mẹ trưởng lão Xá-lợi-phất mà trong "Ngạ quỉ sự" đã trình bày.

II. SO SÁNH 2 MẨU CHUYỆN

Xuyên qua nội dung 2 mẩu chuyện vừa được tóm tắt ở tr ên, ta có thể rút ra một số điểm dị đồng giữa chúng như sau:

1. Những điểm giống nhau

Trọng tâm câu chuyện của 2 tư liệu trên xoay quanh sự kiện một bà mẹ
trong tiền kiếp gây nên ác hạnh, do đó hiện
kiếp bị đọa l àm nữ ngạ quỉ, chịu đủ
mọi nỗi đói khát, thống khổ. Thế rồi, nhờ người con trong đời trước của m ình
hiện là đại đệ tử của đức Phật có danh tiếng,
v à đức hạnh, sắm sửa lễ vật cúng dường
cho chư Tăng trong 10 phương do đức Phật l ãnh
đạo. Chính nhờ công đức cúng dường ấy
mà nữ ngạ quỉ kia thoát khỏi thân quỉ đói,
sinh về cảnh giới an l ành.

Tóm lại, đây l à câu chuyện nhiệt
thành báo hiếu của một người xuất gia đệ tử
của Phật đối với thân mẫu trong đời quá khứ. V à nhờ sức chú nguyện
của thập phương hiền Thánh T ăng m à hóa
giải được ác báo chuyển th ành thiện
quả. Đó l à tóm tắt những
điểm tương đồng giữa 2 mẩu chuyện. V à
sau đây l à vài chi tiết dị biệt.

2. Những điểm khác nhau

Về chỗ khác nhau, có mấy chi tiết sau đây:

- Trong kinh Vu Lan Bồn (VLB) cho biết nữ ngạ quỉ ấy là mẹ quá khứ của tôn giả Mục-kiền-liên (MKL); còn chuyện Mẹ trưởng lão Xá-lợi-phất (MTLXLP) thì nữ ngạ quỉ ấy là mẹ quá khứ của tôn giả Xá-lợi-phất (XLP).

- Kinh VLB nói chính tôn giả MKL đi t ìm mẹ; còn chuyện MTLXLP thì nữ ngạ quỉ kia đi t ìm tôn giả XLP.

- Kinh VLB nói rõ ngày tổ chức cúng dường là rằm tháng 7, nhân dịp thập
phương t ăng t ự tứ; còn chuyện MTLXLP
không xác định r õ thời
điểm cúng dường.

- Kinh VLB cho biết phẩm vật cúng dường do chính tôn giả MKL sắm sửa;
còn chuyện MTLXLP thì nói rằng vua Tần-bà-ta-la
đ ã hiến dâng phẩm vật
để tôn giả XLP chu to àn phận sự cúng
dường.

- Kinh VLB chỉ nói nữ ngạ quỉ ấy thoát khổ cảnh khổ của cõi ngạ quỉ; Còn chuyện MTLXLP thì cho biết vị ấy sau khi được sinh l ên Thiên giới bèn trở lại trần gian kể cho tôn giả MKL nghe về tình trạng hiện tại của mình.

- Kinh VLB chủ yếu Phật trao đổi với tôn
giả MKL v à nhắc nhở chúng T ăng khi thọ
trai phải chú nguyện cho thí chủ, đồng thời khuy ên mọi người con
Phật nên noi gương báo hiếu của tôn giả MKL; Còn chuyện MTLXLP thì Phật
không khuyên bảo việc đó. Ở đây, ngo ài
tôn giả XLP còn có sự hiện diện của 3 pháp hữu của tôn giả và vua
Tần-bà-ta-la.

- Kinh VLB Phật thuyết tại tịnh xá Kỳ Viên; còn chuyện MTLXLP Phật thuyết tại tịnh xá Trúc Lâm.

- Kinh VLB không có trong Đại tạng Nam truyền, cũng như chuyện MTLXLP chưa được dịch sang Hán tạng.

Trên đây l à tóm lược vài nét giống
và khác nhau giữa 2 mẩu chuyện, còn những chi tiết nhỏ nhặt khác thì không
cần phải đề cập đến. Thế nhưng, có một điểm
khá nổi bật m à chúng ta cần tìm hiểu,
đó l à vấn đề ngạ quỉ trong kinh điển
Phật giáo.

III. SỰ TÍCH NGẠ QUỈ

Thông thường nhân gian Ấn Độ có 2 h ình thức tín ngưỡng rất phổ biến, đó l à tín ngưỡng chư thiên và ngạ quỉ. Các chúng sinh nầy thường ở cách xa trú xứ của chúng ta, như ở những nơi ven núi, bờ sông, chỉ khi nào chúng ta đi lạc đường mới gặp được họ. Theo truyền thuyết của Bắc phương th ì T ăng Hộ (Sangharaksita) sau khi đi tham học trở về nước theo đường biển, do bị lạc đường m à trông thấy ngạ quỉ (3). Trường hợp Ức-nhĩ (Srona-kotikotikarra) cũng do lạc đường m à gặp ngạ quỉ giống như T ăng Hộ (4). Đồng thời trong "Ngạ quỉ sự" thuộc Nam truyền cũng nói trường hợp vua Phisigala do lạc đường m à thấy ngạ quỉ (5). Ngoài ra chuyện ngạ quỉ còn được ký tải ở các chỗ khác, như:

- Phật thuyết Quỉ vấn Mục-liên kinh, gồm 17 chuyện, theo truyền thuyết thì do An Thế Cao dịch, nhưng được ghi nhận l à Thất dịch, thuộc đời lưỡng tấn. (6)

- Phật thuyết Tạp Tạng kinh, 1 quyển, do Pháp Hiển
đời Tấn dịch, khoảng năm 416 CN. Phần đầu
quyển nầy tr ình bày việc quỉ hỏi và Mục-liên
đáp gồm 17 chuyện, tương đương với bộ kinh kể
tr ên. Kế đến 4 chuyện cuối nói về Thi ên
sự: Chuyện 1 và 3 thì Mục-liên hỏi, thiên
đáp. Chuyện 2 v à 4 thì thể tài không
đồng nhất. (7)

- Ngạ quỉ báo ứng kinh, gồm 35 chuyện, thuộc về loại kinh Thất dịch
(mất tên người dịch) đời Đông Tấn. Mười bảy
chuyện của 2 bộ kể tr ên phần lớn đều
bao h àm trong kinh nầy. (8)

- Trong kinh Tạp A-hàm có nói về trường hợp Mục-kiền-liên từng thấy nhiều quỉ, rồi nhân La-sát (Laksana) hỏi, thầy trình bày lại nghiệp nhân của ngạ quỉ trước đức Phật. (9)

- Điều Ba-la-di thứ tư của kinh Phân Biệt thuộc Đồng Diệp luật cũng nói đến ngạ quỉ. (10)

Chung quy, các sự tích ngạ quỉ trong hệ thống kinh
điển Bắc truyền thường được tr ình bày
theo thể v ăn xuôi, c òn chuyện ngạ quỉ
trong kinh điển Nam truyền th ì chủ yếu
được tr ình bày theo lối vấn
đáp bằng kệ tụng.

Theo Đại sư Ấn Thuận th ì diễn tiến
hình thành Ngạ quỉ sự có trước Thiên cung sự, và 2 vấn
đề nầy li ên quan mật thiết với nhau.
Như các chuyện 17, 37 và 39 của Ngạ quỉ sự và các chuyện 83, 84 và 52 của
Thiên cung sự thuộc kinh điển Nam truyền l à
hoàn toàn tương đồng với nhau. (11)

*

X uyên qua những gì được tr ình
bày trên đây gợi cho chúng ta nhớ đến một vấn
đề rất hệ trọng. Đó l à sự tri ân, báo hiếu. Vì các loài
động vật khác chỉ có thi ên tính nuôi
con mà không có ý thức báo hiếu. Chính cái
đức báo hiếu mẹ cha, tôn kính sư trưởng mới khẳng định được phẩm giá v à
địa vị của con người l à cao quí và tốt
đẹp hơn tất cả mọi sinh vật thấp kém khác đan g
hiện hữu trên hành tinh nầy.

* * *

CHÚ THÍCH:

(1) Kinh Vu Lan Bồn, HT. Trí Quang dịch giải, xb. P.L 2515.

(2) Chuyện "Mẹ trưởng lão Xá-lợi-phất" trong Ngạ quỉ sự, Phẩm Ubbari, G.S Trần Phương Lan phiên dịch.

(3) Nhân duyên T ăng hộ kinh, Đ.17, tr. 565c - 572b.

(4) Thập Tụng luật, quyển 25, Đ.23, tr. 178a-180b. Căn bản thuyết Nhất Thiết Hữu bộ T ì-nại-da, Bì cách sự, quyển thượng, Đ.23, tr. 1048c-1051b/

(5) Ngạ quỉ sự, Tạng Nam truyền, tập 25, tr. 87-94.

(6) Phật thuyết Quỉ vấn Mục-liên kinh, Đ.17, tr. 535b-536b.

(7) Phật thuyết Tạp Tạng kinh, Đ.17, tr. 557-560b.

(8) Ngạ quỉ báo ứng kinh, Đ.17, tr. 560b-562b.

(9) Tạp A-hàm kinh quyển 19, Đ.2, tr.135a-139a. Tương Ưng bộ, Lặc-xoa-na tương ưng, Nam truyền, tập 13, tr. 377-387.

(10) Đồng Diệp Luật, kinh Phân Biệt, Nam truyền, tập 1, tr.575-580.

(11) Nguyên thỉ Phật giáo Thánh điển chi tập th ành, Ấn Thuận Trước, Đ ài Bắc xb. 1988, tr. 851.

-ooOoo-

Nguồn: www.quangduc.com

[ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 10-08-2006
